Miotaseolaíocht na nGael

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Miotaseolaíocht na nGael</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2810</id>
    <revision>
      <id>1319896</id>
      <parentid>1314241</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leabhair agus lámhscríbhinní */ Nasc</comment>
      <origin>1319896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20007" sha1="oy3w9p51ik3nzp8vxh5q91bxlqoijuu" xml:space="preserve">Baineann an t-alt seo le '''miotaseolaíocht na nGael'''.

Bhí miotais dá gcuid féin ag na sean-[[Gael|Ghaeil]], agus tá roinnt mhaith eolais againn faoi. Bhí éagsúlacht sna déithe agus na creidimh eile ar fud na hEorpa in airde réim na g[[Ceiltigh|Ceilteach]], ach bhí aitheantas leathan ag déithe áirithe, m.sh, [[Lugh|Lú]], [[Manannán mac Lir]]. Bhí déithe eile a raibh baint níos láidre acu le háit áirithe, m.sh, Crom Dubh in [[Éire|Éirinn]].

==Scéalaíochtaí agus Catagóirí==
Tá ceithre scéalaíocht ann, de réir scoláireacht an lae inniu: na Scéalta Miotaseolaíochta, an Rúraíocht, an Fhiannaíocht agus Scéalaíocht na Ríthe.

Is féidir an cineál de chuid is mó de seanscéalta Gaelacha a aithint lena chéad fhocal, mar a leanas:
* ''aided'' ([[Aided|anbhás]]) – bás tréan de dhuine nó ainmhí
* ''aisling'' – fís a chodladh
* ''aithed'' ([[aithed|athadh]], éalú leannán)
* ''baile'' (buile) –  fís, mire, mearchial
* ''cath''
* ''compert'' ([[Compert|coimpeart]], gin)
* ''echtrae'' ([[Echtra|eachtra]])
* ''immram'' ([[Immram|iomramh]]) – turas thar lear go dtí oileán miotasach
* ''macgnímartha'', ''macgnímrada'' (macghníomhartha)
* ''orgain'' (argain, dúnmharú)
* ''scél'' ([[réamhscéalta|scéal]])
* ''[[Táin Bó|táin bó]]''
* ''tochmarc'' ([[tochmarc|tochmharc]], suirí)
* ''togail'' (toghail,  léirscrios)
* ''tóraíocht''

Ó thaobh roinnt téacsanna de, is deacair a rá cén cineál is ea iad, mar shampala ''acallam'' (agallamh).

== Leabhair agus lámhscríbhinní ==
[[Íomhá:Book of Leinster, folio 53.jpg| mion | upright=1 | alt=Leathanach as lámhscríbhinn Éireannach de chuid na 12ú haoise | Fóilió 53 as an [[Leabhar Laighneach]].  Is príomh-fhoinsí iad lámhscríbhinní na meánaoise le haghaidh miotaseolaíochta agus luathlitríochta Gaeilge.]]

Seo a leanas na trí príomhfhoinsí le haghaidh miotaseolaíocht na nGael:
* ''[[Lebor na hUidre]]'' de chuid na 11ú/12ú haoise, caomhnaithe i leabharlann [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], an lámhscríbhinn is sine atá ar marthain scríofa go hiomlán as Gaeilge
* An ''[[Leabhar Laighneach]]'' de chuid na 12ú haoise, caomhnaithe i [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]]
* Bodleian Library, LS [[Rawlinson B 502]], de chuid na 12ú haoise fosta, sa [[Bodleian Library]] ag [[Ollscoil Oxford]].
In ainneoin dátaí na bhfoinsí, tá a gcuid ábhair i bhfad níos sine.&lt;ref name=Frehan-2012/&gt;

Seo a leanas roinnt foinsí tábhachtacha eile as iarthair na hÉireann de chuid na 14ú agus 15ú haoiseanna:
* [[Leabhar Buí Leacáin]] (CnT)
** Tá ann sé chuid déag, le seanscéalta na Fiannaíochta, naomhseanchais, agus leis an leagan is luaite atá ar marthain den ''[[Táin Bó Cúailnge]]''.&lt;ref name=Frehan-2012/&gt;
* [[Leabhar Mór Leacáin]] (ARÉ)
* [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] (ARÉ)
* [[Leabhar Fhear Maí]]
** Tá ann saothair shincréatacha níos deireanaí amhail is [[Foras Feasa ar Éirinn]] (c. 1640). Is dócha go raibh rochtain ag na scríbhneoirí le foinsí anois caillte.

Scríobhadh na saothair seo go formhór ag [[manach|manaigh]] Críostaí, a bhí idir dhá chomhairle, idir fonn a gcultúr dúchais a chaomhnú agus naimhdeas le creidimh phagánacha, agus dá bharr, rinneadh déithe de roinnt laochra (féach [[wiktionary:Euhemeros|Euhemeros]]). Is dócha gur chuid d'fheachtas bolscaireachta iad roinnt foinsí níos déanaí, chun stair Éireannach a chruthú a sheasfadh le ginealach miotasach na n-ionróirí Briotanacha, ó bhunaitheoirí na Róimhe dá mba fhíor, scaipthe ag [[Sieffre o Fynwy]] agus eile.  Rinneadh iarrachtaí fosta ginealaigh Éireannacha a athdhéanamh ar nós na nGréagach nó an bhíobla.

Pléitear fós an bhfuil an sean[[béaloideas|bhéaloideas]] le cloisteáil i litríocht Ghaeilge na meánaoise. Dar le [[Kenneth H. Jackson|Kenneth Jackson]], is ''&quot;fuinneog ar an Iarnnaois&quot;'' í an Rúraíocht, agus rinne Garret Olmsted  naisc idir ''Táin Bó Cuailnge'' agus an [[coire Gundestrup]].&lt;ref name=Jackson-1964-oldest/&gt; In éadan maíomh na scoláirí &quot;dúchasacha&quot;, molann scoláirí &quot;athbhreithnitheacha&quot; gur cumadh an litríocht sa ré Chríostaí, mar aithris ar an litríocht chlasaiceach a tháinig i dteannta le léann [[Laidin]]e.  Tarraingíonn athbhreithnitheoirí aird ar thionchar an [[Iliad]] ar ''Táin Bó Cuailnge'', agus fosta ar ''Togail Troí'', leagan Gaeilge den scéal ''De excidio Troiae historia'' le [[Dares Phrygius]], le fáil sa Leabhar Laighneach.  Moladar fosta go bhfuil cultúr na scéalta níos giorra don am a scríofa ná i bhfad ó shin.

== Miotaseolaíocht ==
{{main|Na Scéalta Miotaseolaíochta}}
{{Glanadh-mar|Cumaisc &quot;Scéalta&quot; agus &quot;Ciogal&quot;}}

=== Na Scéalta Miotaseolaíochta ===
Sa scéalaíocht seo, an scéalaíocht is measa ó thaobh caomhnaithe de, cuimsítear scéalta faoi bhunús agus iar-dhéithe na [[Gaeil|nGael]]. Tagann an chuid is tábhachtaí den eolas ón [[Dinnseanchas]] agus [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]. Bréag-stair atá sa Leabhar Gabhála, a leagann síos sinsearacht na nÉireannach chomh fada siar is ó [[Maois]]. Déantar cur síos ar na gcogaí idir na [[Fir Bholg]] agus [[Tuatha Dé Danann]] sa (chéad) [[Cath Maighe Tuireadh]]. Tá an scéal cáiliúil [[Oidheadh Chlainne Lir]] mar chuid den ghrúpa seo chomh maith. Caomhnaítear i lámhscríbhinní eile scéalta amhail is [[Bodb Derg|Aisling Aonghasa]] agus [[Tochmarc Étaíne|Tochmharc Éadaoine]].

I measc na príomhphearsana a rinne ionraithe agus a lonnaigh ar an oileán, tá a leanas:&lt;ref name=Frehan-2012/&gt;
# [[Ceasair]]
# [[Parthalán]]
# [[Fomhóraigh]]
# [[Neimheadh]]
# [[Fir Bholg]]
# [[Tuatha Dé Danann]]
# [[Míl Espáine]]

[[Íomhá:Lugh spear Millar.jpg | mion | ''Lugh's Magic Spear'', léaráid le H. R. Millar]]

Bréagstair is ea ''Lebor Gabála Érenn'', ina rianaítear sinsearacht na nGael ar ais chuig [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. Insítear faoi theacht chun na hÉireann de shraith dreamanna, ó Cheasair go dtí na [[Tuatha Dé Danann]], a bhí i réim roimh theacht na nGael. Bhí comhrac eatarthu agus a naimhde, na [[Fomhóraigh]] faoi cheannas [[Balar|Bhalair]]. Mharaigh [[Lugh|Lugh Lámhfhada]] Balar ag Dara Cath Mhaigh Tuireadh. Le teacht na nGael, chuaigh na Tuatha Dé Danann insna [[síde]] faoin talamh isteach.

Is é an tsraith dánta Dinnseanchas Aoi an mórshaothar [[Logainmneacha na Gaeilge|logainmneacha]] na hÉireann. Tá ann an-chuid eolais maidir le pearsana agus áiteanna sna scéalta, san áireamh Cath Tailtean, inar cloíodh na Tuatha Dé Danann ag na Gaeil.

Faoi thionchar na manach Críostaí, níor measadh gur [[déithe na gCeilteach|dhéithe]] iad na Tuatha Dé Danann, ach ina ionad sin, draoithe as [[Ré Órga]] níos luaithe. Tá an-chuid fianaise ann, áfach, gur dhéithe go deimhin iad tráth, as idir téacsanna agus an domhan Ceilteach níos leithne. Tar éis dóibh an ruaig a bheith curtha orthu, feictear fós pearsana amhail is [[Lugh]], [[Mórrígan]], [[Aengus|Aonghas]] agus [[Manannán mac Lir]] i scéalta suite sna céadta bliain níos deireanaí, agus iad ina neacha buana.

Tá dán le feiceáil sa [[Leabhar Laighneach]] le liosta desna Tuatha Dé, ach sa deireadh deir an t-údar:&lt;ref&gt;[[Leabhar Laighneach]], f. 10b, 42&lt;/ref&gt;
:''cid dos-ruirmend, nis-adrand
:cé go ríomhann, ní adhrann.
Luaitear [[Goibniu]], [[Creidhne]] agus [[Luchtaine]] mar na Trí Dé Dána, agus tugtar an sanas &quot;dea-dhia&quot; ar an [[Dagda]]. Tá gaoil ag [[Nuada]] le dia na Breataine [[Nodens]]; [[Lugh]] le [[Lugus]]; [[Tuireann]] le [[Taranis]] na nGallach; [[Oghma]] le h[[Ogmios]]; [[Badhbh]] le [[Catubodua]]: agus [[Brigit]] le [[Brigantia]].

=== Ciogal Miotaseolaíochta ===
[[Íomhá:Lugh_spear_Millar.jpg|mion|Sleá Draíochta Lugh; léaráid le H. R. Millar]]
An [[Scéalta Miotaseolaíochta|Ciogal Miotaseolaíochta]], ina bhfuil scéalta faoi na sean-déithe agus faoi bhunús na nÉireannach, ab ea an ciogal is lú caomhnaithe de na ceithre chuid miotaseolaíochta na nGael. Baineann sé leis na príomhdhaoine a rinne ionradh agus a chónaigh san oileán. I measc na ndaoine tá Ceasair agus a lucht leanúna, na Fomhóraigh, na Partholónaigh, Muintir Neimhidh, na Fir Bolg, [[Tuatha Dé Danann]], agus Clann Mhíle.  Is iad na foinsí is tábhachtaí ná an ''[[Dinnseanchas|Dinnsheanchas]]'' nó ''Seanchas na nÁiteanna'' agus an ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Leabhar Gabhála Éireann]]'' nó ''Leabhar na nIonradh'' . Caomhnaítear scéalta miotaseolaíochta ar nós ''[[Bodhbh Dearg|Aisling Aonghusa]]'', ''[[Tochmharc Éadaoine]]'' agus ''[[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maigh Tuireadh]]'', ''(an dara) Cath Maigh Tuireadh'' . Tá ceann de na scéalta Éireannacha is cáiliúla, ''Oidhe Chlainne Lir'', nó ''[[Oidheadh Chlainne Lir|Traigéid Chlann Lir]]'', mar chuid den timthriall seo freisin.

Is bréagstair na hÉireann é [[Leabhar Gabhála na hÉireann|''Leabhar Gabhála Éireann'']], ag rianú sinsearacht na nÉireannach siar go dtí roimh [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. Insíonn sé sraith ionraí nó &quot;gabhálacha&quot; ar Éirinn ag sraith pobal, agus ba iad an cúigiú duine acu [[Tuatha Dé Danann]] (&quot;Muintir na Bandia Danu&quot;), a chreidtear a bheith ina gcónaí ar an oileán roimh theacht na [[Gaeil|nGael]], nó [[Clann Mhíle]]. Bhí siad os comhair freasúra óna naimhde, na [[Fomhóraigh]], faoi cheannas [[Balor|Balór]] na Súile Nimhe. Maraíodh Balór sa deireadh ag [[Lugh|Lú Lámhfhada]] ag an dara cath de Mhaigh Tuireadh. Le teacht na nGael, chuaigh na Tuatha Dé Danann ar scor faoi thalamh le bheith ina muintir [[Sióg|sí]] de mhiotaseolaíocht agus finscéalta níos déanaí.

An ''Dinnsheanchas'' ab ea an saothar ainmeolaíochta is fearr a rinneadh in Éirinn luath, ina dtugtar finscéalta ainmniúcháin áiteanna tábhachtacha i sraith dánta. Tá go leor eolais thábhachtaigh ann faoi fhigiúirí agus scéalta ón Ciogal Miotaseolaíochta, lena n-áirítear Cath Thailtean, inar ruaigeadh na Tuatha Dé Danann ag Clann Mhíle.

Faoin Meánaois, níor measadh Tuatha Dé Danann mar dhéithe ach mar dhaonra draíochta a d’athraigh cruthanna in Éirinn le linn Ré Órga níos luaithe. Cuireann téacsanna ar nós ''Leabhar Gabhála Éireann'' agus ''Cath Maigh Tuireadh'' i láthair iad mar ríthe agus laochra ón am atá thart, chomh maith le scéalta báis. Mar sin féin, tá fianaise shuntasach ann, sna téacsanna agus ón domhan Ceilteach níos leithne, gur measadh gur déithe iad tráth.

Fiú tar éis dóibh a bheith díláithrithe mar rialóirí na hÉireann, feictear carachtair ar nós [[Lugh|Lú]], na [[Mór-Ríoghain]], [[Aengus|Aonghus]] agus [[Manannán mac Lir|Manannán Mac Lir]] i scéalta a suitear céadta bliain ina dhiaidh sin, ag feall ar a neamhbhásmhaireacht. Liostaíonn dán i Leabhar Laighin líon mór na dTuath Dé, ach críochnaíonn sé &quot;Cé go luann [an t-údar] iad, ní adhrann sé iad&quot;. Tugtar ''Trí Dé Dána'' (&quot;trí dhia ceardaíochta&quot;) ar [[Gaibhne]], [[Creidhne]] agus [[Luchtaine]], agus léirmhínítear ainm an [[Daghdha]] i dtéacsanna [[An Mheánaois|meánaoiseacha]] mar &quot;an dea-dia&quot;. Tá [[Nuadha]] gaolmhar leis an dia Briotanach [[Nodens]] ; is léiriú é [[Lugh|Lú]] ar an dia uile- [[Na Ceiltigh|Cheilteach]] [[Lugus]], a bhféadfadh a ainm &quot;Solas&quot; a léiriú; d'fhéadfadh [[Tuireann]] a bheith gaolmhar leis an [[Taranis]] [[An Ghaillis|Gallach]] ; [[Oghma]] le [[Ogmios]] ; an [[Badhbh (bandia)|Badhbh]] le [[Catubodua]].

== An Rúraíocht ==
:''Príomhalt: [[An Rúraíocht]]''
Creidtear go bhfuil eachtraí na Rúraíochta suite timpeall tús ré na Críostaíochta, agus is i g[[Cúige Uladh]] agus i g[[Cúige Chonnacht]] atá na scéalta bunaithe. I measc na gcarachtar is mó inti tá Rí Uladh [[Conchúr mac Neasa]], agus an sárlaoch [[Cú Chulainn]], mac leis an dia, [[Lugh]].

[[Íomhá:Cuchulain in Battle.jpg|mion|''Cuchulain in Battle,'' léaráid le [[J. C. Leyendecker]] in ''Myths &amp; Legends of the Celtic Race'' (1911) le T. W. Rolleston]]

Insítear sna lámhscríbhinní scéalta faoi bhreitheanna, macghníomhartha, tochmhairc, cathanna, fleánna agus básanna na laochra. Déantar cuir síos ar shochaí gaiscíoch ag troid in éadan a chéile i gcomhraic aonair, agus a gcuid saibhreas measta de réir méid a dtréad bó.  

Is as prós atá na scéalta scríofa. Is é croílár na Rúraíochta ná [[Táin Bó Cúailnge]]. I measc scéalta tábhachtacha eile, tá [[Anbhás Aonmhic Aoife]], [[Fleadh Bhricreann]] agus [[Toghail Brú Dá Dearga]].  Tá inti furasta [[Longes mac nUislenn]], nó traigéide {{h|Deirdre}}, agus foinse na ndrámaí le [[John Millington Synge]], [[William Butler Yeats]] agus [[Vincent Woods]].

Tá naisc ann idir an Rúraíocht agus na Scéalta Miotaseolaíochta. Feictear na pearsana chéanna iontu, chomh maith le draíocht ilchruthach in aice le réalachas gruama. Cé go raibh is dócha pearsana amhail is [[Medb|Méabh]] nó [[Cú Roí|Cú Raoi]], ina ndéithe tráth, agus go bhfuil gaisce osnádúrtha ag Cú Chulainn, is daoine daonna iad uile, nasctha le ham agus le háit ar leith.

Más fíor é gur Ré Órga na nGael atá ann sna Scéalta Miotaseolaíochta, is Ré Laochais atá le feiceáil sa Rúraíocht.

== An Fhiannaíocht ==
{{Príomhalt|An Fhiannaíocht}}
[[Íomhá:Heroes of the dawn (1914) (14750481494).jpg|mion|''Fionn fighting Aillen'', léaráid le [[Beatrice Elvery]] in ''Heroes of the Dawn'' (1914) le Violet Russell]]

Sa tríú haois atá scéalta na Fiannaíochta suite, go formhór i g[[cúige Laighean]] agus i g[[cúige Mumhan]].&lt;ref name=Frehan-2012/&gt;  Insítear faoi eachtraí [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn Mhic Cumhaill]], a mhac [[Oisín mac Finn|Oisín]] agus a bhuíon, na [[Fianna]].&lt;ref name=Frehan-2012/&gt;  

I measc na bhFiann, tá Clann Bhaiscne, faoi cheannais Fhionn, agus Clann Mhorna, faoi cheannas a chéile comhraic, [[Goll mac Morna|Goll]], a mharaigh [[Cumall|Cumhall]], athair Fhionn, i mbun catha. Agus Fionn óg, á tógadh faoi rún, dhóigh sé de thaisme a ordóg ar [[bradán feasa]] a bhí á réiteach aige, agus fuair sé de thairbhe eolas an bhradáin ach a ordóg a dhiúl. In am trátha, d'éireodh sé ina cheannaire na bhFiann.

Is aoibhinn beatha na bhFiann, gaiscígh gairmiúla a chaitheadh a gcuid aimsire ag troid, ag seilg agus ag dul ar eachtraí go dtí trí na nÓg. Chun ballraíocht a bhaint amach, bhí sé de dhíth ag gaiscíoch nua dul faoi roinnt oirdéal fisiciúil, i dteannta le bheith eolach ar an bhfilíocht.

Tá éagsúlachtaí ann san Fhiannaíocht nach bhfeictear sna scéalaíochtaí eile. Tá nasc láidir inti leis an Albain; insítear na scéalta go formhór i rannta; agus ó thaobh tuin de, scríobhadh iad níos mó ar nós rómáns ná ar nós eipice. Luaitear formhór na ndánta le hOisín.  

Is é [[Agallamh na Seanórach]] an fhoinse is tábhachtaí atá ann san Fhiannaíocht. Scéal de chuid na 12ú haoise atá ann, caomhnaithe i ndá lámhscríbhinn den 15ú haois, [[Leabhar Leasa Mhóir]] agus [[Laud 610]], chomh maith le lámhscríbhinn den 17ú haois as [[Cill Iníon Léinín]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]. Tá comhráite ann idir [[Caílte mac Rónáin]] agus Oisín, baill dheireanacha na bhFiann ar marthain, agus [[Naomh Pádraig]], agus tá ann tuairim is 8,000 líne.  

Feictear san Fhiannaíocht dhá scéal is mó le rá dá leithéid, [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] agus Oisín i d[[Tír na nÓg]]. B'fhéidir é go bhfuil an Tóraíocht, ar cheann de bheagán scéalta próis sa scéalaíocht, ina foinse ar [[Triostan agus Iosóid]].

== Scéalaíocht na Ríthe ==
{{main|Scéalaíocht na Ríthe}}

Bhíodh sé de dhualgas ar [[filid|fhile]] cúirte na meánaoise stair agus ginealach a rítheaghlaigh a cheiliúradh.  Sna dánta a cumadh, feictear meascáin de mhiotais agus stair. Tugtar Scéalaíocht na Ríthe ar an litríocht seo, nó níos fearr Scéalaíochtaí, óir go bhfuil cnuasaigh neamhspleácha ann.  Ceapadh an t-ainm seo le sáchghairid sa bhliain 1946 ag an léirmheastóir Éireannach [[Myles Dillon]].

I measc na ríthe a fheictear sna scéalaíochtaí, tá idir miotasach amhail is [[Labraid Loingsech]], Ardrí na hÉireann a deirtear timpeall na bliana 431&amp;nbsp;RC, agus stairiúil amhail is [[Brian Bóramha]]. Is é ámh an saothar is cáiliúla b'fhéidir ná ''[[Buile Shuibhne]]'', scéal de chuid na 12ú haoise. Chuir Naomh Rónán mallacht ar Shuibhne, rí [[Dál nAraidi|Dhál Araí]], agus d'éirigh sé ina leath-fhear, leath-éan, gan i ndán dó ach saol aonair sna coillte, gan chomhluadar daonna. Tá filí Éireannacha an lae inniu spreagtha ag an scéal agus tá aistriúcháin déanta ag [[Trevor Joyce]] agus [[Seamus Heaney]].

== Foinsí ==
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]]; Slover, Clark Harris eag., (1936). ''Ancient Irish Tales''. Totowa, New Jersey: Barnes and Noble Books {{ISBN|1-56619-889-5}}.
* {{cite book | last=Dillon | first=Myles | author-link=Myles Dillon | title=The Cycles of the Kings | url=https://archive.org/details/cyclesofkings0000dill | location= | publisher=Oxford University Press | date=1946}} {{ISBN|1-85182-178-3}}.
* {{cite book | last=Dillon | first=Myles | author-link=Myles Dillon | author-mask=2 | title=Early Irish Literature | location=Chicago | publisher=University of Chicago Press | date=1948 | url=https://books.google.com/books?id=qmvCwYP-aJ4C&amp; |page=}} {{ISBN|0-7858-1676-3}}.
* Gantz, Jeffrey tr. (1981). ''Early Irish Myths and Sagas''. Londain: Penguin Books. {{ISBN|0-14-044397-5}}.
* Price, Bill (2008) ''[https://books.google.com/books?id=3lTuAAAAMAAJ&amp;q=mythology Celtic Myths]'', Pocket Essentials.


* ''Cath Maige Tuired: The Second Battle of Mag Tuired''. Elizabeth A. Gray, eag. Baile Átha Cliath: [[Irish Texts Society]], 52, 1982.


* ''Táin Bo Cuailnge from the Book of Leinster''. [[Cecile O'Rahilly]], eag. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1984.
* ''Táin Bo Cuailnge Recension I''. Cecile O'Rahilly, eag. IALBÁC, 1976. 
* Joseph Dunn: ''The Ancient Irish Epic Tale Táin Bó Cúailnge'' (1914)
* [[L. Winifred Faraday|Faraday, Winifred]] aistr. (1904) ''The Cattle-Raid of Cualng''. Londain.
* {{cite book | translator-last=Kinsella | translator-first=Thomas | translator-link=Thomas Kinsella | year=1970 | title=The Tain | language=en | trans-title=The Raid | place=Oxford, UK |bpublisher=Oxford University Press | url=https://books.google.com/books?id=iiWQDwAAQBAJ | isbn=0-19-281090-1}}


* {{citation | last1=Stokes | first1=Whitley | author1-link= | last2=O'Donovan | first2=John | author-mask=[[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] eag. | author2-mask=[[John O'Donovan|O'Donovan, John]] aistr. |title=Sanas Chormaic: Cormac's Glossary | location= | publisher=O. T. Cutter | year=1868 | orig-year=1988 | url=https://books.google.com/books?id=0tagCr8Plw8C&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA4 | page=}}

== Féach freisin ==
* ''[[Traidisiún Liteartha na nGael]]'' (1979)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Medieval_Irish_tale_lists Scéal liostaí A agus B] ar [https://www.vanhamel.nl/codecs CODECS]

== Tagairtí ==
{{reflist |refs= 

&lt;ref name=Frehan-2012&gt;{{cite book | last=Frehan | first=Pádraic | author-link=&lt;!--Pádraic Frehan--&gt; | date=2012 | title=Education and Celtic Myth: National self-image and schoolbooks in 20th-century Ireland | publisher=Rodopi | url=https://books.google.com/books?id=Z4Vduo2mWLIC&amp;pg=PA194#v=onepage&amp;q=Rawlinson&amp;f=fals | pages=193–196 | isbn=9789042035904 | oclc=819379953}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jackson-1964-oldest&gt;{{cite book | last=Jackson | first=Kenneth Hurlstone | year=1964 | title=The Oldest Irish Tradition: A window on the Iron Age | url=https://archive.org/details/oldestirishtradi0000kenn | location=Cambridge, UK  | publisher=Cambridge University Press | oclc=246461036}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Scéalta miotaseolaíochta}}

{{An Fhiannaíocht}}

{{An Rúraíocht}}

{{Síol-miotas}}

{{DEFAULTSORT:Miotaseolaiocht na nGael}}
[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael| ]]</text>
      <sha1>oy3w9p51ik3nzp8vxh5q91bxlqoijuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8 Iúil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4166</id>
    <revision>
      <id>1319901</id>
      <parentid>1273091</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T10:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1319901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5049" sha1="eq2wm5m4qp6rrne32e7d7717nronm6u" xml:space="preserve">{{Iúil}}
Is é an '''8 Iúil''' an 189ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 190ú lá i mbliain bhisigh. Tá 176 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[Cillian Naofa]]
* [[Eilís Naofa, banríon na Portaingéile]]

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1557]] — [[Philip Howard, 20ú hIarla Arundel]], uasal Sasanach agus naomh Caitliceach (b. [[1595]])
* [[1577]] — [[Peter Paul Rubens]], péintéir Pléimeannach (b. [[1640]])
* [[1593]] — [[Artemisia Gentileschi]], péintéir Iodálach (b. [[1653]])
* [[1621]] — [[Jean de La Fontaine]], fabhalscéalaí Francach († [[1695]])
* [[1838]] — [[Ferdinand von Zeppelin]], ginearál Gearmánach (b. [[1917]])
* [[1851]] — [[Arthur John Evans]], seandálaí Sasanach (b. [[1941]])
* [[1857]] — [[Alfred Binet]], síceolaí Francach (b. [[1911]])
* [[1870]] — [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]], seandálaí Éireannach (b. [[1950]])
* [[1885]] — [[Hugo Boss]], dearthóir faisin Gearmánach (b. [[1948]])
* [[1889]] — [[Eugene Pallette]], aisteoir (b. [[1954]])
* [[1894]] — [[Pyotr Leonidovich Kapitsa]], fisiceoir Sóivéadach (b. [[1984]])
* [[1895]] — [[Igor Yevgenevich Tamm]], fisiceoir Rúiseach (b. [[1971]])
* [[1906]] — [[Philip Johnson]], ailtire Meiriceánach (b. [[2005]])
* [[1914]] — [[Jyoti Basu]], polaiteoir Indiach (b. [[2010]])
* [[1923]] — [[Seán P. Mac Uilliam]], polaiteoir Éireannach († [[2007]])
* [[1925]] — [[Vincent Buckley]], file Astrálach (b. [[1988]])
* [[1948]] — [[Ruby Sales]], gníomhaí Meiriceánach 
* [[1958]] — [[Ayman Asfari]], duine gnó
* [[1958]] — [[Kevin Bacon]], aisteoir Meiriceánach
* [[1958]] — [[Tzipi Livni]], polaiteoir Iosraelach
* [[1959]] — [[Patsy McGlone]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[1962]] — [[Pádraig Ó Sionnaigh]], iománaí Éireannach
* [[1970]] — [[Maura Derrane]], Láithreoir teilifíse agus iriseoir Éireannach
* [[1974]] — [[Darragh O'Brien]], polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
* [[1976]] — [[Ellen MacArthur]], seoltóir Sasanach
* [[1980]] — [[Robbie Keane]], imreoir sacair
* [[1986]] — [[Pól Ó Floinn]], imreoir peil Ghaelach
* [[1991]] — [[Virgil van Dijk]], imreoir sacair

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[689]] — [[Naomh Cilian]], Naomh Éireannach (r. [[640]])
* [[1153]] — [[Pápa Eoghan III]] (r. [[1807]])
* [[1277]] — [[Baibars]], Sultán na hÉigipte (r. [[1223]])
* [[1623]] — [[Pápa Gréagóir XV]], (r.[[1554]])
* [[1695]] — [[Christiaan Huygens]], 66, matamaiticeoir, réalteolaí, ceapadóir agus fisiceoir (r. [[1629]])
* [[1721]] — [[Elihu Yale]], ceannaí, trádálaí sclábhaithe, agus daonchara Breatnach (r. [[1649]])
* [[1822]] — [[Percy Bysshe Shelley]], file Sasanach (r. [[1792]])
* [[1933]] — [[Arthur Kingsley Porter]], staraí na healaíne Meiriceánach (r. [[1883]])
* [[1954]] — [[George Gardner]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1877]])
* [[1956]] — [[John Keating]], polaiteoir Éireannach (r. [[1869]])
* [[1967]] — [[Vivien Leigh]], ban-aisteoir Briotanach (r. [[1913]])
* [[1973]] — [[Arthur Calwell]], polaiteoir Astrálach (r. [[1896]])
* [[1975]] — [[Lennart Skoglund]], peileadóir Sualannach (r. [[1929]])
* [[1979]] — [[Michael Wilding (aisteoir)|Michael Wilding]], aisteoir Sasanach (r. [[1912]])
* [[1979]] — [[Robert Burns Woodward]], Ceimicí orgánach Meiriceánach (r. [[1917]])
* [[1979]] — [[Sin-Itiro Tomonaga]], Fisiceoir (r. [[1906]])
* [[1981]] — [[Joe McDonnell]], stailceoir ocrais (r. [[1951]])
* [[1994]] — [[Kim Il-sung]], Ardcheannaire Dhaonphoblacht Dhaonlathach na Cóiré (r. [[1912]])
* [[1996]] — [[Luis Manuel Rodríguez]], dornálaí Cúbach (r. [[1937]])
* [[2006]] — [[June Allyson]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1917]])
* [[2012]] — [[Ernest Borgnine]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1917]])
* [[2019]] — [[Rosie Ruiz]], caimiléir spóirt as Cúba ó dhúchas (r. [[1953]])
* [[2022]] — [[José Eduardo dos Santos]], Uachtarán Angóla ó 1979 go 2017 (r. [[1942]])
* [[2022]] — [[Larry Storch]], fuirseoir Meiriceánach (r. [[1923]])
* [[2022]] — [[Shinzō Abe]], Státaire Seapánach agus Príomh-Aire faoi dhó (r. [[1954]])

== Tarluithe eile ==
* [[1487]] - Thosaigh aistear [[Vasco da Gama]] go dtí [[an India]].
* [[1971]] - Mharaigh [[Arm na Breataine]] beirt fhear i n[[Doire]] i d[[Tuaisceart Éireann]].
* [[1994]] - Rinneadh [[Kim Jong-il]] ina Ardcheannaire na Cóiré Thuaidh, i ndiaidh [[Kim Il-sung|dá athar]] bás a fháil
* [[1996]] - Gortaíodh seachtar, 3 páiste ina measc, nuair a rinne fear ionsaí orthu le machete ag scoil naíonáin i [[Wolverhampton]], [[Sasana]].
* [[2005]] - D'aontaigh ceannairí an [[G8]] caoga billiún dollar a thabhairt do na tíortha forfhásacha.
* [[2014]] - Thosaigh [[Iosrael]] [[Coimhlint Iosrael–Gaza 2014|ionsaí]] ar [[Gaza]]
* [[2024]] - Feallmharaíodh iarphríomh-aire na Seapáine, [[Shinzō Abe]], le gunna seiftithe

[[Catagóir:Dátaí|0708]]
[[Catagóir:Míonna|Iúil, 8]]</text>
      <sha1>eq2wm5m4qp6rrne32e7d7717nronm6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh na Saoirse (Éire)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5548</id>
    <revision>
      <id>1319902</id>
      <parentid>1293751</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T10:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38528" sha1="lcsiwzwy0jwf5pkyjjcq1cp56apr9op" xml:space="preserve">{{Infobox Coinbhleacht Mhíleata
|méid=300px
|coinbhleacht=Cogadh na Saoirse
|íomhá=Warofindep.jpg
|méid_íomhá=240px
|teideal_íomhá=Dealbh cuimhneacháin Chogadh na Saoirse
|dáta=[[21 Eanáir]] [[1919]] – [[11 Iúil]] [[1921]]
|áit=[[Éire]]
|toradh=[[Conradh Angla-Éireannach]]
|comhraiceoir1=[[Poblacht na hÉireann (1919)|Poblacht na hÉireann]]
|comhraiceoir2=[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|An Ríocht Aontaithe]] 
|ceannasaí1=[[Mícheál Ó Coileáin]] &lt;br /&gt; [[Risteard Ó Maolchatha]] &lt;br /&gt; [[Cathal Brugha]]
|ceannasaí2=[[David Lloyd George]] &lt;br /&gt; [[Henry Hugh Tudor]] &lt;br /&gt; [[Winston Churchill]]
|líon_comhraic1=IRA: ~15,000
|líon_comhraic2=[[Arm na Breataine]]: ~20,000 &lt;br /&gt; [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|RIC]]: ~9,700 &lt;br /&gt; [[Dúchrónaigh]]: ~7,000 &lt;br /&gt; [[ADRIC]]: ~1,400 &lt;br /&gt; [[USC]]: ~4,000
|taismigh1=Básanna: ~550
|taismigh2=Básanna: 714
|nótaí=
|}}

Tugtar '''Cogadh na Saoirse''' (nó an '''Cogadh Angla-Éireannach'''), [[21 Eanáir]] [[1919]] -  [[11 Iúil]] [[1921]], ar an [[treallchogadh]] idir [[Rialtas na Breataine]] in [[Éirinn]] agus [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|Óglaigh na hÉireann]], a bhí faoi smacht na [[An Chéad Dáil|Chéad Dála]]. [[Parlaimint]] [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] a bhí ann, agus í curtha i dtoll le chéile as feisirí Éireannacha a vótáladh isteach in [[Olltoghchán na hÉireann, 1918|olltoghchán]] [[Westminster]] sa bhliain [[1918]], an tromlach acu a thoiligh le dul ar an [[Dáil]] mar theachtaí. 

[[Íomhá:R.I.C. group with County Inspector Hetreed (26931112476).jpg|clé|mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann, 1917|220x220px]]
[[Íomhá:R.I.C. and military leaving Limerick (18442632000).jpg|clé|mion|RIC i Co Luimneach, 1920|220x220px]]

== Tús an Chogaidh ==

Thosaigh an cogadh nuair a mharaigh cathlán de chuid an [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|IRA]] beirt oifigeach de chuid [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] ar an tSulchóid Bheag i g[[Contae Thiobraid Árann]] ar an [[21 Eanáir]] [[1919]].  Breathnaítear ar an ionsaí mar thús oifigiúil le Cogadh Saoirse na hÉireann. 

Tháinig an [[An Chéad Dáil|chéad Dáil]] le chéile ar an lá céanna trí sheans. I d[[Teach an Ardmhéara|Teach an Ard-Mhéara]] i m[[Baile Átha Cliath]], tháinig ionadaithe tofa [[Sinn Féin|Shinn Féin]] le chéile leis an g[[An Chéad Dáil|Céad Dáil]] a chur ar siúl. I seisiún a reáchtáladh as [[An Ghaeilge|Gaeilge]], dhaingnigh an Dáil a Bunreacht féin agus ritheadh “Clár Oibre Poblacánaighe”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Centenaries|údar=ucd.ie|dáta=2016|work=centenaries.ucd.ie|dátarochtana=2019-01-13}}&lt;/ref&gt;. Agus Éamon de Valera i bpríosún, toghadh Cathal Brugha ina Uachtarán sealadach ar an Dáil. Ansin ghlac siad le [[Forógra na Cásca]] ó [[1916]]. Ar an ócáid chéanna, thug siad foláireamh do na fórsaí [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Gallda]] a bhí ar garastún in Éirinn imeacht as an tír. Thairis sin, d'iarr siad ar thíortha saora an domhain aitheantas a thabhairt don [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht]] úrbhunaithe.

Dhá lá ina dhiaidh sin ([[23 Eanáir]] [[1919]]), d'fhógair [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] gur limistéar míleata speisialta é Tiobraid Árann Theas, agus cuireadh é faoi choimirce an ''Achta um Chosaint na Ríochta''&lt;ref&gt;&quot;Special Military Area under the Defence of the Realm Act&quot;&lt;/ref&gt; é.

I dtús na cogaíochta, ní raibh na hÓglaigh ach ag déanamh loitiméireacht agus sabaitéireacht ar mhaoin shaolta de chuid [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]], ag bailiú airgid, airm agus lón cogaidh nó ag feallmharú feidhmeannach a bhí mór le rá de chuid an rialtais. Rinne siad aithris ar an oirbheartaíocht a thuill a gclú do na [[Cogadh na mBórach|Bóraigh]], is é sin, bhí Óglaigh ag déanamh ionsaithe treallchogaíochta i dtoibinne gan sainéide mhíleata a chaitheamh. 

Bhí bunús phobal na hÉireann go mór i gcoinne an fhoréigin ar dtús. Ní raibh gach duine de na hÉireannaigh féin sásta leis an chogaíocht, ós rud é gur fágadh a chead ag na Sasanaigh, de réir [[Dlí|dhlí]]&lt;nowiki/&gt;the agus chonarthaí idirnáisiúnta cogaidh, aon Óglach a chimeofaí a chur chun báis mar shabaitéir, gan stádas oifigiúil an chime cogaidh a ghéilleadh dó.

De réir a chéile, áfach, tháinig malairt tuairime acu, agus an dóigh a ndeachaigh ruathair fhuillteacha na saighdiúirí Gallda i bhfeidhm orthu. Ba mhinic nach n-aithníodh na Sasanaigh an sibhialtach thar an Óglach, agus iad ag rith damhsa ar fud na tíre. In áit cogadh ciallmhar a chur, ba ghnách leo daoine a chéasadh agus [[Foirgneamh|foirgnimh]] a chur trí thine gan chúis cheart. Is iomaí Éireannach, agus é idir dhá chomhairle faoi chúis na Poblachta ar dtús, a thug tacaíocht don ghluaiseacht sa deireadh, i bhfianaise an léirscrios a bhí fórsaí an Rí a dhéanamh ar an tír. I dtús na bliana 1920, bhí Éire ar fad ar bharr lasrach le trioblóidí agus le foréigean den chineál seo.

Mheas [[Art Ó Gríofa]] go ndearna fórsaí na Corónach 38,720 ruathar ar thithe príobháideacha, gur ghabh siad 4,982 duine agus gur mharaigh siad 77 duine neamharmtha, idir Phoblachtánaigh agus ghnáthshibhialtaigh, sna chéad ocht mí dhéag den chogadh. Chuir Ó Gríofa &quot;cúirteanna na Dála&quot; ag obair mar mhalairt chóras dhlí na Breataine Móire. B'iad na cúirteanna seo a chuir údarás an IRA i bhfeidhm ar an tír go forleathan agus a threascair cumhacht na Sasanach in Éirinn ón taobh istigh.

Is iomaí ruathar a thug an tIRA faoi [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] (RIC). As measc na nGael Caitliceach a hearcaíodh an chuid is mó de bhaill an fhórsa seo, agus meas na bhfealltóirí ag an IRA orthu dá réir. Ba ghnách leis an IRA beairicí de chuid na Constáblachta a ionsaí, go háirithe na cinn a bhí suite in áiteanna iargúlta. Bhí 9,700 ball ag an bhfórsa, agus iad lonnaithe i 1,500 beairic ar fud na tíre. Thug baill áirithe den fhórsa cabhair - idir airm agus eolas - don IRA. Maraíodh 165 agus gortaíodh 251 duine acu i rith an chogaidh.

== Mícheál Ó Coileáin agus an tIRA ==
[[Íomhá:Michael Collins 1921.jpg|thumb|[[Mícheál Ó Coileáin]] sa bhliain 1921|293x293px]]

B'é [[Mícheál Ó Coileáin (réabhlóidí)|Mícheál Ó Coileáin]] an duine ba mhó a rinne le heagraíocht cheart mhíleata a dhéanamh den IRA. Bhí sé in ainm a bheith ina [[Aire Rialtas|Aire Airgeadais]] i Rialtas sealadach na Poblachta, ach b'ar cúrsaí airgeadais na nÓglach ba mhó a bhí a aire, agus é ag bailiú idir ghléasra cogaidh agus airgead don ghluaiseacht. Bhíodh an-lámh aige i roghnú na n-oifigeach fosta. Bhí an-intleacht aige, agus é in ann an éirim seo a chur i bhfeidhm ar chúrsaí na nÓglach go héifeachtach, rud a d'fhág cuid mhaith daoine faoina dhraíocht.  

Chuir sé bun le gréasán spiaireachta i measc na bpéas, agus d'éirigh leis cuid mhaith den riarachán Sasanach a insíothlú lena chuid spiairí. Bhunaigh an Coileánach, fosta, an &quot;Scuad&quot;, a bhí dírithe ar ghníomhairí de chuid na &quot;Ranna G&quot; a fheallmharú. Is é an rud a bhí i gceist leis an &quot;[[Roinn G]]&quot; ná roinn pholaitiúil na bpéas i mBaile Átha Cliath. Bhí an-fhuath ag na hÓglaigh ar an roinn seo, nó is é an cineál oibre a bhí idir lámhaibh ag an Roinn ná baill den ghluaiseacht Phoblachtach a aithint, a nochtadh agus a chimiú. Tugadh an rogha dá lán acu, áfach, éirí as a gcuid oibre agus Éire a thréigean, agus is iomaí duine acu arbh fhearr leis an dara rogha seo ná bás a fháil. 

Cé go raibh timpeall 100,000 ball ag an IRA de réir na ndoiciméad, mheas Ó Coileáin nach raibh páirt sa chogadh ach ag 15,000 acu agus nach raibh níos mó ná 3,000 ar fiannas ag aon am ar leith.

== Cogaíocht eadarnaíoch ==
[[Íomhá:S. Hogan - Flying Column No. 2, 3rd Tipperary Brigade, IRA - 1921.JPG|mion|colún reatha uimhir a dó, [[Seán Hogan]], 3rd Tipperary Brigade, 1921|220x220px]]
Bhí ceannairí clúiteacha ann ar nós [[Dónall Ó Braoin|Dhónaill Uí Bhraoin]] agus [[Tomás de Barra|Thomáis de Barra]] i gceannas ar ''cholúin reatha'', grúpaí le thart ar 100 fear a bhí in ann luíocháin a eagrú go héifeachtach roimh na fórsaí Gallda. Ó bhí aithne níos fearr ar an gceantar máguaird acusan ná ag na saighdiúirí Gallda, bhí siad in ann teitheadh ó na Sasanaigh i ndiaidh an chomhraic.
[[Íomhá:Daniel Breen police notice.jpg|clé|mion|220x220px|[[Dónall Ó Braoin|Dónaill Uí Bhraoin]]]]
[[Íomhá:Sean Hogan third Tipperary Brigade circa 1921.jpg|mion|345x345px|[[Seán Hogan]]]]
Bhí eagraíochtaí tacaíochta ag cabhrú leis an IRA - [[Cumann na mBan]] agus [[Fianna Éireann]] (eagraíocht na n-óg). Bhí baill na n-eagraíochtaí seo ina dtimirí agus ina gcúntóirí ag an IRA, agus iad ag cuidiú leis na hÓglaigh a gcuid arm a iompar, ag gléasadh bia dóibh nó ag tabhairt dídin sna &quot;tithe sábháilte&quot; d'Óglaigh. Bhí cuid mhór den daonra ar fad sásta lámh chúnta a shíneadh do na hÓglaigh ar an dóigh seo, agus an dóigh ar mhill na Sasanaigh a gclú féin ó thús an chogaidh i leith. [[Íomhá:Soloheadbeg proclamation.jpg|mion|Luíochán na Sulchóide Bige   eisíodh forógra, 19 Eanáir 1919|332x332px]]Thosaigh polasaí neamhoifigiúil seo na loitiméireachta i [[Mainistir Fhear Maí]] i gCo. Chorcaí i Mí Mheán Fómhair den bhliain 1919. Rinne dhá chéad duine de shaighdiúirí Gallda smidiríní de na gnóthais ba thábhachtaí san áit, agus iad ar buile nuair a mharaigh an tIRA duine acu toisc gur dhiúltaigh sé a chuid arm a thabhairt uaidh. Tharla a leithéid eile in áiteanna cosúil le [[Luimneach]] agus [[Baile Brigín]], agus nuair a chuala an saol mór orthu, rinne siad dochar do chúis na Breataine Móire sa [[baile|bhaile]] agus i gcéin.

I Mí Aibreáin, i ndiaidh don IRA sraith ruathar a dhéanamh, ní raibh an Bhreatain Mhór in ann cánacha a bhailiú in Éirinn a thuilleadh. Ina áit sin, leag an Coileánach amach scéim - an tIasacht Náisiúnta - le sórt cánacha a bhailiú ó mhuintir na hÉireann chun an Phoblacht úrbhunaithe a mhaoiniú. Chuir na Sasanaigh an Giúistís Cónaitheach (''Resident Magistrate'') Alan Bell ó [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Bheannchar]] ar lorg an airgid seo, agus d'éirigh leis 71,000 punt a choigistiú ón IRA. D'fhéadfadh sé seilbh a ghlacadh ar thuilleadh, agus é ag déanamh an-dul chun cinn ag déanamh fiosraithe sna bainc, ach go bé gur mharaigh an tIRA é sula raibh de sheal aige é sin a chur i gcrích. Ar an 26ú lá de Mhí na Márta, 1920, tarraingíodh amach as tram é i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath agus scaoileadh trí urchar ina chloigeann.

Ag deireadh na bliana sin, bhí an scéim i ndiaidh 357,000 punt a thabhú don IRA. D'fhaigheadh na comhairlí áitiúla rátaí as an gciste seo, nó bhí siad faoi smacht an IRA, agus ní íocfaidís cianóg rua le fórsaí na Corónach .[[Íomhá:Éamon de Valera 03.jpg|thumb|293x293px|Eamon de Valera&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Príomh-Aire]] (1919-Lúnasa 1921)&lt;br /&gt; agus
[[Uachtarán Phoblacht na hÉireann]] (Lúnasa-Nollaig 1921)&lt;/small&gt;]]

=== Éamon de Valera ===
Chaith Éamon de Valera tús an chogaidh sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], agus é ag iarraidh tacaíocht na Meiriceánach a bhaint amach don Phoblacht úr. Nuair a tháinig sé abhaile i ndeireadh na bliana 1920, d'éiligh sé in óráid a thug sé sa Dáil go n-éireodh na hÓglaigh as an treallchogaíocht, as na luíocháin agus as an eadarnaí. 

Bhí de Valera inbharúla nach ndéanfadh a leithéid ach dochar agus damáiste do chúis na hÉireann, ó ba chruthúnas é ar iarrachtaí na bolscaireachta Gallda an tIRA a chur os comhair an tsaoil mhóir mar dhrong de [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoir]]í. B'fhearr, dar leis, cogaíocht chomhghnásach a chleachtadh. Ar ndóigh, ní bhfuair de Valera ón Dáil ach diúltú glan, nó ní fhéadfadh an tIRA bua a bhreith ar shaighdiúirí na Breataine Móire, agus an taithí oibre a fuair siadsan sa [[Chéad Chogadh Domhanda]], ach dul i dtuilleamaí oirbheartaíocht an treallchogaidh.

== Na Dúchrónaigh is na Póilíní Cúnta ==
[[Íomhá:A Black and Tan on duty in Dublin.jpg|mion|[[Dúchrónaigh|Na Dúchrónaigh]]|220x220px]]
Nuair a bhí Constáblacht Ríoga na hÉireann ag titim as a chéile, cuireadh fórsaí cúltaca chucu mar chuidiú - na [[Dúchrónaigh]] agus na [[Póilíní Cúnta]]. Ba iarshaighdiúirí Gallda iad na Dúchrónaigh ó aimsir an chéad chogadh domhanda, fir a chaith seal i ndiaidh seala sna trinsí i rith an chogaidh. Tugadh an t-ainm sin orthu mar gheall ar dhath a n-éide, nó bhí sórt éide thobchumtha orthu nach raibh cosúil le sainéide an tsaighdiúra ná an phóilín. 7,000 fear a bhí ann. Bhí aithne orthu mar shlua míthrócaireach, fuilteach agus rinne siad go leor damáiste do chlú an rialtais Bhriotanaigh in Éirinn. Mar sin féin, níor spáráil [[Winston Churchill]] na focail mholta orthu ar aon nós, agus é den tuairim gurbh iad togha agus rogha fear na Breataine Móire iad.

Níorbh é sin an cineál aithne a fuair na hÉireannaigh ar na Dúchrónaigh, áfach. Go bunúsach, ní raibh oiliúint cheart póilíneachta orthu ar aon nós, ná aon duine i gceannas orthu a mbeadh fios a ghnó aige. Mar sin, chaith siad an chuid ba mhó den am ag ionsaí sibhialtach, ag cur tithe trí thine, ag marú rompu agus ag déanamh loitiméireachta. Ó bhí sé áitithe orthu gurbh í an Ghaeilge teanga na sceimhlitheoirí, agus gur eagraíocht de chuid na sceimhlitheoirí ab ea [[Conradh na Gaeilge]], d'ionsaigh siad timirí de chuid an Chonartha.  
[[Íomhá:Outside the London and North Western Hotel in Dublin, April 21, 1921.jpg|mion|220x220px|ionsaí ar [[Óstán|&quot;Óstán]] London and North Western&quot;, BÁC, 21 Aibreán 1921 - Na Dúchrónaigh sásta leo féin]]
Cuireadh ina leith freisin gur éignigh siad mná agus cailíní, agus níl aon chúis cheart ann nach mbeadh a leithéid ag tarlú agus na sluaite d'fhir armtha gan smacht ceart míleata orthu ag fánaíocht timpeall ar fud na tíre. Tríd is tríd, níl sé as cosán gur drong sceimhlitheoireachta ab ea na Dúchrónaigh nach ndearna aon rud fónta. Na trioblóidí a tharraingídís, ní raibh siad ach ag cur dea-chlú na Breataine Móire ó mhaith. 
[[Íomhá:Military (6393759933).jpg|mion|220x220px|Ospidéal sráid Jervis, BÁC, Domhnach na Fola, 21 Samhain 1920]]
Ba iaroifigigh ó [[Arm na Breataine]] iad na Póilíní Cúnta nó ''Auxiliaries'' as Béarla. Bhí 1,700 fear acu ag obair in Éirinn, agus cuireadh isteach iad i ndiaidh chliseadh na nDúchrónach an tIRA a chur faoi smacht. Bhí siad lán chomh cruálach leis na Dúchrónaigh, ach má bhí féin, bhí siad ag cruthú ábhairín níos fearr ná iad siúd ag teacht chun teagmhála leis na hÓglaigh agus ag cur catha orthu. 
[[Íomhá:Cairo gang.jpg|mion|220x220px|&quot;drong Chaireo&quot;]]
Bhí an rialtas Briotanach sásta cead a gcos a fhágáil ag na fórsaí speisialta seo, siúd is gur ghnách leis an lucht rialtais sa Bhreatain Mhór séanadh go rabhthas ag iarraidh díoltas a imirt ar mhuintir na hÉireann - ''nílim ag iarraidh sásamh a bhaint astu, ach mura bhfuil féin, tá sé ag éirí linn damanta maith'', mar a dúirt an Tiarna [[Hugh Cecil]]. I Mí Eanáir den bhliain 1921, chaith fórsaí na Corónach uathu an cur i gcéill, agus thosaigh an &quot;díoltas oifigiúil&quot; nuair a dódh seacht dteach i [[Mainistir na Corann]], Co. Chorcaí.

Lá amháin, i Mí na Samhna 1920, mharaigh gníomhairí de chuid an Choileánaigh naonúr fear déag de chuid rúnseirbhísí na Breataine Móire - &quot;drong Chaireo&quot;, mar a thugtaí orthu. D'imir na Póilíní Cúnta díoltas uafásach ar na sibhialtaigh. Tháinig díorma acu isteach ar [[Páirc an Chrócaigh|Pháirc an Chrócaigh]] le linn báire, agus scaoil siad meaisínghunnaí leis an lucht féachana. Maraíodh ceathrar déag, agus fágadh 65 duine gonta i ndiaidh an ionsaithe. Ar an lá céanna, maraíodh beirt Óglach agus a gcara i gCaisleán Bhaile Átha Cliath &quot;agus iad ag iarraidh éalú&quot;. Baisteadh [[Domhnach na Fola (1920)|Domhnach na Fola]] ar lá na n-imeachtaí seo. Inniu, tugtar Seastán Uí Ógáin ar cheann de na seastáin i bPáirc an Chrócaigh, i ndilchuimhne ar an imreoir ó [[CLG Chontae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] a fuair bás san ionsaí.

== Contae Chorcaí ar Bharr Lasrach ==
[[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|mion|435x435px|[[Tomás Mac Curtáin]]]]
Taobh amuigh de [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], b'i g[[Contae Chorcaí]] ba mhó a bhí an cath á chur. Ansin a baineadh an chéad triail as cuid mhaith de na drochnósanna cogaíochta a chuir fórsaí na Corónach  i bhfeidhm ina dhiaidh sin, cosúil leis an loitiméireacht mar dhíoltas as ionsaithe de chuid na nÓglach, nó le feallmharú na bPoblachtánach mór le rá. 

I Mí na Márta, 1920, mharaigh fir a raibh dath dubh curtha ar a n-aghaidheanna [[Tomás Mac Curtáin]], Ard-Mhéara Chathair Chorcaí, os comhair shúile a mhná céile, siocair is gur ball de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ab ea an Méara. Ina dhiaidh sin, chonacthas na fir chéanna ag filleadh ar bheairic na bpéas. 

An fear a tháinig i gcomharbas ar an gCuirtíneach mar Ard-Mhéara, [[Traolach Mac Suibhne]], shíothlaigh seisean i bPríosún [[Brixton]] sa Bhreatain Mhór agus é ar stailc ocrais. An giúiré a d'fhiosraigh cúinsí a bháis, chuir sé dúnmharú toilghnústa i leith [[David Lloyd George]] agus an Chigire Ceantair Swanzy; agus ina dhiaidh sin, mharaigh na hÓglaigh Swanzy i Lios na gCearbhach, Co. Aontroma.
[[Íomhá:LloydGeorge (cropped).jpg|mion|293x293px|[[David Lloyd George]]]]
I Mí Lúnasa den bhliain 1920, chuir an rialtas na cúirteanna cróinéara ar fad ar ceal, ó bhí siad ag seirbheáil an iomarca barántas in aghaidh saighdiúirí de chuid fhórsaí na Corónach. Cuireadh &quot;cúirteanna míleata fiosraithe&quot; in áit na gcúirteanna cróinéara. 

B'i gCorcaigh a tháinig na chéad [[Colún reatha|Cholúin Reatha]] ar an bhfód, leis. Is é an rud a bhí i gceist le Colún Reatha ná díorma armtha agus thart ar chéad fear ann, agus iad in ann  fórsaí na Corónach  a ionsaí ón eadarnaí agus a n-éalú a dhéanamh sula raibh d'uain ag an namhaid teacht ar a lorg, nó fir de mhuintir na háite a bhíodh iontu agus aithne acu ar an tír-raon agus ar an timpeallacht. 

Bhí an dá thaobh ag milleánú a chéile faoi mharú príosúnach neamharmtha. Ghreamaigh míchlú den chineál seo de Reisimint Essex in Arm na Breataine Móire, ach go háirithe. 
[[Íomhá:Kilmichael Ambush Site Monument - geograph.org.uk - 499017.jpg|mion|luíochán [[Cill Mhíchil|Chill Mhíchil]]|220x220px]]I Mí na Samhna 1920, seachtain amháin i ndiaidh [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]] i mBaile Átha Cliath, rinne díorma d'Óglaigh ó Iarthar Chorcaí, agus [[Tomás de Barra]] (Tom Barry) i gceannas orthu, ionsaí [[Luíochán Chill Mhichíl|luíocháin ar phatról de Phóilíní Cúnta i gCill Mhíchí]]&lt;nowiki/&gt;l, Co. Chorcaí, agus maraíodh an t-iomlán de na Briotanaigh - ochtar fear déag ar fad - sa teagmháil. Is é an chiall a bhain fórsaí na Corónach  as an scéal ná gur maraíodh cuid de na péas i ndiaidh dóibh géilleadh. Deir na hÓglaigh, áfach, gur géilleadh bréagach a bhí ann, agus nach gnách ceathrú anama a thabhairt d'aon duine i ndiaidh a leithéide, sa chogadh.
Sórt cloch mhíle a bhí i gceist le [[Luíochán Chill Mhichíl|luíochán Chill Mhíchil]], nó ina dhiaidh sin, chuaigh an cogadh an oiread sin chun géire agus gur chuir na Sasanaigh dlí airm i bhfeidhm ar [[Cúige Mumhan|Chúige Mumhan]] go léir. 

Ar 11/12 Nollaig 1920, chuir fórsaí na Corónach lár chathair Chorcaí trí thine, agus iad ag stopadh na bhfear dóiteáin ón tine a mhúchadh. 

{{Main|Dó Chorcaí}}

Sna chéad ocht mí eile, go dtí an sos cogaidh, bhí na maruithe ag dul i líonmhaireacht. Básaíodh míle de dhaoine ó Mhí Eanáir go Mhí Iúil den bhliain 1921. Saighdiúirí dubha nó dearga iad trí chéad acu, agus an chuid eile ba sibhialtaigh nó Óglaigh iad. Thar an tréimhse chéanna, caitheadh ceithre mhíle go leith de dhaoine i dtóin phríosúin, de dheasca an drochamhrais go raibh siad ag cabhrú leis na hÓglaigh nó ina mbaill den IRA.
[[Íomhá:Dublin Brigade Wall Plaque 1919-1921.jpg|mion|Briogáid Átha Cliath|220x220px]]

== &quot;Anois, caithigí bhur gcuid pléascán linn!&quot; ==

Idir an 15ú agus an 17ú lá de Mhí Eanáir, 1921, chuir na saighdiúirí Gallda [[cuirfiú]] i bhfeidhm ar an gcuid de Bhaile Átha Cliath idir [[Sráid Capel]], [[Sráid an Teampaill]], [[Sráid an Rí Thuaidh]] agus [[na Céanna]] i lár na cathrach. Cuireadh imdhúnadh iomlán ar an limistéar seo gan aon duine a ligean thar na pointí seiceála. Ansin, cuardaíodh gach aon teach ó urlár go síleáil, ach níor thángthas trasna ar mhórán arm ná lón cogaidh. Is dócha gur chuir an turas in aistear seo le frustrachas na saighdiúirí, agus iad ag éirí níos brúidiúla in aghaidh an lae: i ndeireadh Mhí Eanáir, thosaigh siad ag tabhairt príosúnaigh Phoblachtacha mar ghialla ar a gcuid trucailí, agus gach trucail ag taispeáint an téacs ''Bomb us Now!'' ar an taobh amuigh. Ó thug na hiriseoirí coimhthíocha tuairisc air seo do na nuachtáin, éiríodh as an gcleachtadh go sciobtha. 
[[Íomhá:Queueing for the sales? (16037145438).jpg|mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann, Corcaigh, 1921|220x220px]]
Ina dhiaidh sin, thosaigh na Sasanaigh líon a chur timpeall gach trucail leis na [[pléascáinín láimhe|pléascáiníní láimhe]] a choinneáil amuigh. Ansin, ghreamaíodh an tIRA bacán de gach pléascáinín, i gcruth is go rachadh sé i bhfostú sa líon. 

Ar an dara lá de Mhí Feabhra, 1921, cuireadh an chéad Óglach chun báis go hoifigiúil agus go poiblí. B'é [[Cornelius Ó Murchú]] é, ó Shráid an Mhuilinn i g[[Corcaigh]]. Básaíodh seisear eile ar an dóigh seo i gCorcaigh ar an 28ú lá den mhí chéanna. An lá arna mhárach, mharaigh an tIRA dháréag duine de shaighdiúirí neamharmtha Briotanacha mar éiric.
[[Íomhá:Burning of Cork, Ireland St Patrick's Street 14 December 1920..jpg|mion|Corcaigh, 14 Nollaig 1920|220x220px]]
Ar an gceathrú lá de Mhí Bhealtaine, d'fhág an tIRA corpán Thomáis Uí Shúilleabháin mar bhaoite do na péas ar ghruaimhín bóthair in aice le [[Ráth Mór]]. Seanfhear ochtó bliain d'aois a bhí ann agus é maraithe ag na hÓglaigh mar bhrathadóir. Nuair a tháinig na saighdiúirí dubha ag fiosrú, fuair ochtar fear acu bás sa teagmháil, agus níor tháinig ach aon duine amháin de na péas slán. Ansin, chuir na Sasanaigh cúig theach agus uachtarlann amháin trí thine mar éiric. Ceithre lá ina dhiaidh sin, rinne na hÓglaigh iarracht beirt saighdiúirí dubha a mharú in Oileán Chiarraí. Bhí na constáblaí seo ag filleadh abhaile i ndiaidh an Aifrinn, agus d'éirigh leis an IRA fear acu a mharú. An fear eile, áfach, fágadh ina bheo é, ó chuaigh a bhean chéile idir é agus urchar a mharaithe. Ar an deichiú lá de Mhí Bhealtaine, chuaigh ceal i mbeirt chonstáblaí eile de chuid an RIC agus iad ag spaisteoireacht leo cois farraige i g[[Cluain Maine]] i g[[Contae Dhún na nGall|Co. Dhún na nGall]]. Tháinig corpán duine acu i dtír ar an lá arna mhárach.
[[Íomhá:The Customs House, Dublin - geograph.org.uk - 1410496.jpg|mion|Bealtaine 1921: shealbhaigh na hÓglaigh [[Teach an Chustaim]]|220x220px]]
I Mí Bhealtaine 1921, shealbhaigh na hÓglaigh [[Teach an Chustaim]] i mBaile Átha Cliath agus [[Loisceadh Teach an Chustaim, 1921|chuir siad an foirgneamh ar fad trí thine]]. Is é an cuspóir a bhí leis an ngníomh siombalach seo ná a thaispeáint don [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas]] go gcaithfidís a ngreim a scaoileadh d'Éirinn sa deireadh. D'íoc na hÓglaigh an-deachú, áfach, nó maraíodh cúigear acu, agus chimigh na Sasanaigh breis is ceithre scór d'fhir de chuid an IRA. Is é an rud a thaispeáin siad, dháiríre, ná nach raibh na hÓglaigh ábalta na Sasanaigh a chur i sáinn gan dul i dtuilleamaí na treallchogaíochta. 

{{Main|Loisceadh Teach an Chustaim, 1921}}

Bhí na gunnaí gann agus an lón cogaidh féin ag rith orthu, agus mar a dúirt [[Risteard Ó Maolchatha]], dá fheabhas a bhí na hÓglaigh ag cur cogadh eadarnaíoch, &quot;ní raibh siad in ann  fórsaí na Corónach a chaitheamh amach as aon áit ba mhó ná gnáthbhearaic de chuid na bpéas&quot;. Nuair a tháinig an Sos Cogaidh, bhí formhór na gceannairí, Mícheál Ó Coileán ach go háirithe, suite siúráilte nach raibh mórán teacht aniar fágtha san IRA, agus an cineál eagraíochta a bhí air. Mar sin, b'é an rún a bhí acu ná an cogadh a fhairsingiú go Sasana féin. Ar dtús, bhí siad meáite ar duganna [[Learphall|Learphaill]] a bhuamáil agus targaidí tábhachtacha eacnamaíochta eile a ionsaí. 

Bhí réamhshampla ann cheana, nó bhí naoi dteach stóir déag i Learpholl curtha trí thine ag an IRA i Mí na Samhna den bhliain roimhe sin. Na tascfhórsaí a chuirfí go Sasana le hobair den chineál seo a dhéanamh, ba dócha leis na ceannairí nach gceapfadh na Sasanaigh iad, ós rud é nach raibh dlí an chogaidh curtha i bhfeidhm ar Shasana, ná muintir na tíre sásta glacadh lena leithéid, ach oiread. Mar a thiontaigh na cúrsaí amach, áfach, ní raibh gá leis an gcineál seo feachtas sceimhlitheoireachta ag an am, nó tháinig an Sos Cogaidh sula raibh d'uain ag an gCoileánach agus na ceannairí eile na pleananna seo a chur i gcrích.

== Cogadh na Bolscaireachta ==
[[Íomhá:Childers 1920.jpg|mion|[[Robert Erskine Childers]] c1920|221x221px]]
Ócáid mhór bolscaireachta ab ea Cogadh na Saoirse don dá thaobh. Le dílseacht a chothú i measc na bProtastúnach, chuir Rialtas Sasana in iúl go raibh na hÓglaigh ag iarraidh cearta na bProtastúnach a chur ar ceal. Má mharaigh an tIRA duine Protastúnach mar bhrathadóir, rinne bolscaireacht Shasana scúp an lae de, ach más Caitliceach a bhí i gceist, níor bacadh leis ar an dóigh chéanna. Is é an tátal a bhainfeá as an scéal gur [[cinedhíothú]] (nó [[cineghlanadh]], mar a deirtear inniu) a bhí idir lámhaibh ag an IRA. Is iomaí alt faoi staid na hÉireann a foilsíodh sna nuachtáin i Sasana a tháinig as biúró bolscaireachta na bpéas, mar sin.

Bhí na sagairt Chaitliceacha, nó an chuid ab fheiceálaí acu, - bhí siad ag lochtú mhí-úsáid na láimhe láidre ar an dá thaobh. Má bhí féin, b'iad na hÓglaigh a fuair an chuid ba mheasa den íde bhéil, nó bhí sé i ndúchas agus i dtraidisiún na hEaglaise Caitlicí Poblachtánachas na láimhe láidre a dhamnú.  

[[Íomhá:Irish War of Independence (5727853084).jpg|mion|[[Tine]], British and Irish Steam Ship Co., 5ú Bealtaine 1921|220x220px]]

Is é an rud a dúirt Easpag na [[Mainistir na Coille Móire|Coille Móire]], an Dochtúir Finnegan:
{{cquote|''Ní féidir a rá go bhfuil cúis uasal le haon chogadh, ach dóchas ceart a bheith as an mbua, agus bunús maith leis an dóchas sin. Cén dóchas a bheadh ag aon duine as bua a bhreith ar chumhachtaí dochuimsitheacha na h[[Impireacht na Breataine|Impireachta]]? Diabhal an drae dóchas, muis; agus ós cogadh gan chúis dhlíthiúil atá ann, an té a mharóidh duine eile sa chogadh seo, níl ach gnáth-dhúnmharú déanta aige.}}
Bhí an port céanna ag Ard-Easpag [[Tuaim|Thuama]], an Dochtúir Mac Giolla Mháirtín, agus é den bharúil ''go raibh síocháin Dé briste'' acu siúd a ghlac páirt sna hionsaithe eadarnaíocha ar na Sasanaigh: ''tá siad ciontach sa dúnmharú''.  

[[Íomhá:Soldiers attending fire aftermath, Parkgate Street, Dublin 1920s (5796288940).jpg|mion|[[Tine]], Sráid Parkgate, BÁC, 4ú Meitheamh 1921|220x220px]]

Mar sin féin, bhí an Pápa [[Beinidict XV|Beinidict a Cúig Déag]] den bharúil, sa litir a chuir sé chuig rialtas Shasana, ná gur chóir do lucht an dá thaobh breith ar a stuaim agus comhréiteach éigin a oibriú amach. Is é an rud a bhí ag teastáil ó na Sasanaigh ná go ndamnódh an Pápa na hÓglaigh, agus anois, bhí an-fhearg orthu go gcuirfeadh an Pápa rialtas ríoga na Breataine Móire ar aon leibhéal leis na &quot;dúnmharfóirí&quot; Éireannacha. 

[[Íomhá:Cumann na mBan July 23, 1921.jpg|mion|Agóid &quot;Cumann na mBan&quot; 23 Iúil 1921, [[Príosún Mhuinseo]], BÁC|220x220px]]

Bhí [[Deasún Mac Gearailt]] agus [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ag foilsiú an [[Ráiteas na hÉireann]] (nó an ''Irish Bulletin''), iris oifigiúil Phoblacht na hÉireann, a thugadh cumhdach nuachta de na himeachtaí nach raibh rialtas Shasana sásta a chur os comhair an tsaoil mhóir, go háirithe an loitiméireacht agus an t-eirleach a bhí fórsaí slándála na Breataine Móire á dhéanamh ar fud na hÉireann. Chuirtí an Ráiteas i gcló i bhfolach agus scaiptí ar fud na hÉireann é. D'fhaigheadh na preasghníomhaireachtaí a gcuid cóipeanna freisin, chomh maith le polaiteoirí Eorpacha agus Meiriceánacha, nó fiú Sasanacha–an chuid acu a bhí sásta cás na nÉireannach a thuiscint.

== Sos Cogaidh ==
[[Íomhá:Crowd at Mansion House Dublin ahead of War of Independence truce July 8 1921.jpg|mion|Slua ag [[Teach an Ardmhéara|Teach an Ard-Mhéara]], BÁC, roimh fhógairt sos cogaidh ar an 8ú Iúil, 1921|220x220px]]
Tháinig sórt deiridh leis an gcogadh ar an chéad lá dhéag i mí Iúil, 1921. Fógraíodh sos cogaidh idir an IRA agus fórsaí na Corónach ar an 8 Iúil [[1921]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Padraig Og O. Ruairc|date=2016-01-22|url=https://www.amazon.co.uk/Truce-Murder-Myth-Irish-Independence/dp/1781173850|title=Truce: Murder, Myth and the Last Days of the Irish War of Independence|language=English|publisher=The Mercier Press Ltd|location=Cork, Ireland}}&lt;/ref&gt; a tháinig i bhfeidhm ag meán-lae ar an [[11 Iúil]] [[1921]].   

Ba Hannah Carey, 49 agus banfhreastalaí, as [[Cill Airne]], t-íospartach deireanach. Bhuail piléar RIC fánach í.  Thóg sé dhá uair an chloig ar Carey bás a fháil, á plúchadh ar an urlár in óstán, a háit oibre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://owenoshea.ie/killarney-woman-was-last-to-die-in-irelands-war-of-independence/|teideal=Killarney woman was last to die in Ireland's War of Independence|údar=Owen O'Shea|dáta=2021-07-05|language=en-US|work=Owen O'Shea|dátarochtana=2021-07-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/kerryman/news/it-went-off-by-mistake-40622727.html|teideal=It went off by mistake|údar=Owen O'Shea|dáta=2021|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-07-11}}&lt;/ref&gt; 

Ag an am céanna, lean an foréigean [[Seicteachas|seicteach]] i d[[Tuaisceart Éireann]]. Spreag an nuacht círéibeacha i mBéal Feirste agus fuair 22 bás ar  [[11 Iúil]] [[1921]]. 

Scríobh [[Mícheál D. Ó hUigínn]], &lt;blockquote&gt;&quot;Agus machnamh á dhéanamh ar an Sos Cogaidh tá sé ceart smaoineamh ar conas a bhí na daoine ar na sráideanna sna sráidbhailte, na bailte agus na cathracha ag súil leis an tsíocháin agus ag guí go dtiocfadh sí. Ar dhá ócáid sna trí bliana roimhe sin, chuir siad a mianta in iúl sa bhosca ballóide. Diúltaíodh don chur in iúl sin. ... D’fhéadfaí an oiread sin beatha agus fulaingthe a bheith spáráilte dá mba rud é gur léiríodh meas ar thoil dhaonlathach na ndaoine.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-centenary-anniversary-of-the-coming-into-force-of-the-truce|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2021-07-11}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Iarmhairtí ==
Maraíodh breis is 2,000 duine sa choimhlint go dtí sin, 550 óglach IRA&lt;ref&gt;Tugtar &quot;an sean-IRA&quot; ar na fórsaí armtha a ghnóthaigh an cogadh seo don Phoblacht, le béim a chur ar an difríocht idir iad agus na [[IRA Sealadach|Sealadaigh]], is é sin, an tIRA nua a tháinig chun cinn i d[[Tuaisceart Éireann]] sna [[1970í]].&lt;/ref&gt;, 410 ball den RIC agus 700 saoránach. 

Ar bhealach, bhí an cogadh ina [[leamhsháinn]] faoin am seo. Na comhchainteanna ar baineadh triail astu sa bhliain roimhe sin, níor tháinig aon toradh orthu, ó bhí sé éilithe ag an bPríomh-Aire [[David Lloyd George]] ná go gcuirfeadh na hÓglaigh a gcuid arm uathu roimh aon rud eile. Nuair a fuair an Príomh-Aire é féin faoi bhrú ag an bhFreasúra Liobrálach faoi cheannas [[Herbert Asquith|Herbert Henry Asquith]], ag [[Páirtí an Lucht Oibre (Breatain)|Páirtí an Lucht Oibre]] agus ag Comhdháil na gCeardchumann, chrom sé ar ais ar na comhchainteanna, agus cuireadh an chéad chríoch leis an gcogaíocht.[[Íomhá:Sinn Feiners camp 1920.jpg|mion|príosúnaigh cogaidh|220x220px]]
B'é an dearcadh a bhí ag Rialtas na Breataine Móire ar na cúrsaí ná go raibh an cogadh le dul ar aghaidh go deo, agus tuilleadh daoine is airgid á chailleadh in aghaidh an lae. Thairis sin, agus b'é seo fíor-oighear an scéil, bhí an rialtas á lochtú go fíochmhar ag muintir Shasana féin, gan trácht ar bith a dhéanamh ar na tíortha iasachta, faoin treascairt a bhí á tabhairt d'Éirinn. Ón taobh eile de, ní raibh na hÓglaigh ábalta fód nua a dhéanamh ní ba mhó, dar leis an gCoileánach, go háirithe. Bhí siad in anás muinisin, agus nuair a tháinig fíor-shaighdiúirí Sasanacha in áit fórsaí tacair ar nós na nDúchrónach agus na bPóilíní Cúnta, thosaigh an cogadh ag cúngú ar na hÓglaigh dháiríre.
[[Íomhá:King George 1923 LCCN2014715558 (cropped).jpg|clé|mion|248x248px|An [[Rí Seoirse V]]|alt=]]
[[Íomhá:Jan Christiaan Smuts.jpg|mion|272x272px|Jan Smuts]]
Ní thiocfadh an briseadh mór chomh sciobtha sin, ach go bé go raibh an [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Rí Seoirse a Cúig]], an ginearál [[Jan Smuts]] ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus an Príomh-Aire David Lloyd George ag cur le chéile leis na comhchainteanna a chur ag obair in athuair. Bhí a fhios ag madraí an bhaile go raibh an Rí as cuimse míshásta leis an ródach a bhí na Dúchrónaigh a dhéanamh ar na hÉireannaigh. Nuair a hiarradh air óráid a thabhairt ag tionól bunaithe [[Pairlimint Thuaisceart Éireann|Pharlaimint Thuaisceart Éireann]] ar an [[Stormont]], mhol Jan Smuts dó leas a bhaint as an ócáid lena thuairimí i leith chogadh na hÉireann a chur in iúl go poiblí, i gcruth is go gcaithfeadh na polaiteoirí comhréiteach agus síocháin a lorg. Thaitin an smaoineamh leis an Rí, agus d'iarr sé ar an nginearál a chuid tuairimí a bhreacadh síos, le go bhféadfadh an Rialtas spléachadh a fháil orthu. Dhréachtaigh Smuts sórt meamram, agus chuir an Rí cóip den cháipéis seo chuig an bPríomh-Aire. Ansin, nuair a tháinig an Caibinéad le chéile leis an meamram a phlé le chéile, fáiltíodh Smuts isteach, agus ó bhí an Rí, an Ginearál agus Lloyd George féin ar aon bharúil nár mhiste triail a bhaint as, ní raibh neart ag na hairí rialtais eile air. Mar sin, thug an Rí an óráid uaidh mar a bhí socraithe, agus é ag éileamh athmhuintearais in Éirinn.
[[Íomhá:Arthur Griffith and Irish republicans at Anglo-Irish peace conference cph.3c34330.jpg|mion|Arthur Griffith, cainteanna i Londain,  22 D.F. 1921|220x220px]]
Chuaigh an óráid go mór mór i bhfeidhm ar na daoine ar an dá thaobh, agus thapaigh Lloyd George an deis. I Mí Iúil den bhliain 1921, phoibligh sé achainí d'[[Éamon de Valera]] comhchainteanna síochána a atosú. Ní raibh a fhios ag na hÉireannaigh nach raibh formhór na n-airí rialtais ag tacú leis an mbeart ach ar éigean. Thoiligh siad leis an tairiscint, agus shocraigh de Valera agus Lloyd George sos cogaidh a chur ar bun a chuideodh leo teacht ar chomhghéilleadh sa deireadh.

== Féach freisin ==

* [[Luíochán Shulchóid Bheag]] (21 Eanáir 1919)
* [[An Chéad Dáil|An Chéad Dáil (21 Eanáir 1919)]]
* Na [[Dúchrónaigh]]
* [[Domhnach na Fola (1920)|Domhnach na Fola (Samhain 1920)]]
* [[Luíochán Chill Mhichíl]] (Samhain 1920)
* [[Dó Chorcaí]] (Nollaig 1920)
* Loisceadh Teach an Chustaim (Bealtaine 1921)
* An [[Dara Dáil]] (Lúnasa 1921)
* [[Conradh Angla-Éireannach]] (̠Nollaig 1921)
* [[:Catagóir:Eachtraí míleata Chogadh na Saoirse (Éire)|Eachtraí míleata Chogadh na Saoirse]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://homepage.eircom.net/~corkcounty/index.html An cogadh i gcontae Chorcaí  (http://homepage.eircom.net/~corkcounty/index.html)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723115039/http://homepage.eircom.net/~corkcounty/index.html |date=2011-07-23 }} 

== Leabhair ==
* An tOllamh Tomás Ó Máille, ''An tIomaire Rua: Cogadh na Saoirse i dTuaisceart Chonamara''
* Mac Aonghusa, Proinsias. ''Ros Muc agus Cogadh na Saoirse'' (Conradh na Gaeilge 1992)
* Ó Gadhra, Nollaig. ''Ríocht rointe''[[Íomhá:British cavalry regiment leaving Ireland 1922.jpg|mion|ag imeacht, 1922|220x220px]]
* Coogan, Tim Pat. ''Michael Collins''
* Collins, M. E. ''Ireland 1868-1966'' (Educational Company, 1993)
* Lyons, F. S. L. ''Ireland Since the Famine''
* MacCardle, Dorothy. ''The Irish Republic'' (Corgi paperback)
* Pakenham, Frank (Earl of Longford). ''Peace By Ordeal: An Account from First-Hand Sources of the Negotiation and Signature of the Anglo-Irish Treaty of 1921'' (1935) ISBN 978-0-283-97908-8
* Hopkinson, Michael. ''The Irish War of Independence'' (Gill &amp; Macmillan, 2002)
* Hopkinson, Michael. ''Green against Green, the Irish Civil War'' (Gill &amp; Macmillan, 2004)
* Hart, Peter. ''The IRA at War 1916-1923'' (Oxford: Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-925258-0
* Hart, Peter. ''The IRA and Its Enemies: Violence and Community in Cork, 1916-1923'' (Oxford: Oxford University Press, 1998). ISBN 0-19-820806-5
* Ryan, Meda. ''Tom Barry: IRA Freedom Fighter'' (Cork: Mercier Press, 2003). ISBN 1-85635-425-3
* English, Richard. ''Armed Struggle, a History of the IRA'' (MacMillan, 2003)
* Comerford, Richard. ''Ireland: Inventing the Nation'' (Hodder, 2003).

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Cogaí| ]]
[[Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn| ]]</text>
      <sha1>lcsiwzwy0jwf5pkyjjcq1cp56apr9op</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319907</id>
      <parentid>1319902</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38789" sha1="4yq4l7r61ajxg7dn6p32e58flvnkzps" xml:space="preserve">{{Infobox Coinbhleacht Mhíleata
|méid=300px
|coinbhleacht=Cogadh na Saoirse
|íomhá=Warofindep.jpg
|méid_íomhá=240px
|teideal_íomhá=Dealbh cuimhneacháin Chogadh na Saoirse
|dáta=[[21 Eanáir]] [[1919]] – [[11 Iúil]] [[1921]]
|áit=[[Éire]]
|toradh=[[Conradh Angla-Éireannach]]
|comhraiceoir1=[[Poblacht na hÉireann (1919)|Poblacht na hÉireann]]
|comhraiceoir2=[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|An Ríocht Aontaithe]] 
|ceannasaí1=[[Mícheál Ó Coileáin]] &lt;br /&gt; [[Risteard Ó Maolchatha]] &lt;br /&gt; [[Cathal Brugha]]
|ceannasaí2=[[David Lloyd George]] &lt;br /&gt; [[Henry Hugh Tudor]] &lt;br /&gt; [[Winston Churchill]]
|líon_comhraic1=IRA: ~15,000
|líon_comhraic2=[[Arm na Breataine]]: ~20,000 &lt;br /&gt; [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|RIC]]: ~9,700 &lt;br /&gt; [[Dúchrónaigh]]: ~7,000 &lt;br /&gt; [[ADRIC]]: ~1,400 &lt;br /&gt; [[USC]]: ~4,000
|taismigh1=Básanna: ~550
|taismigh2=Básanna: 714
|nótaí=
|}}

Tugtar '''Cogadh na Saoirse''' (nó an '''Cogadh Angla-Éireannach'''), [[21 Eanáir]] [[1919]] -  [[11 Iúil]] [[1921]], ar an [[treallchogadh]] idir [[Rialtas na Breataine]] in [[Éirinn]] agus [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|Óglaigh na hÉireann]], a bhí faoi smacht na [[An Chéad Dáil|Chéad Dála]]. [[Parlaimint]] [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] a bhí ann, agus í curtha i dtoll le chéile as feisirí Éireannacha a vótáladh isteach in [[Olltoghchán na hÉireann, 1918|olltoghchán]] [[Westminster]] sa bhliain [[1918]], an tromlach acu a thoiligh le dul ar an [[Dáil]] mar theachtaí. 

[[Íomhá:R.I.C. group with County Inspector Hetreed (26931112476).jpg|clé|mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann, 1917|220x220px]]
[[Íomhá:R.I.C. and military leaving Limerick (18442632000).jpg|clé|mion|RIC i Co Luimneach, 1920|220x220px]]

== Tús an Chogaidh ==

Thosaigh an cogadh nuair a mharaigh dornán beag óglach&lt;ref&gt;timpeall ochtar fear, ina measc Dan Breen, Seán Treacy, Seán Hogan agus Seámas Robinson, ó thríú Briogáid Thiobraid Árann.&lt;/ref&gt; de chuid an [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|IRA]] beirt oifigeach de chuid [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] ar an tSulchóid Bheag i g[[Contae Thiobraid Árann]] ar an [[21 Eanáir]] [[1919]].  Breathnaítear ar an ionsaí mar thús oifigiúil le Cogadh Saoirse na hÉireann. 

Ar an lá céanna, tháinig an [[An Chéad Dáil|chéad Dáil]] le chéile.&lt;ref&gt;Bhí an cruinniú seo i dTeach an Ard-Mhéara eagraithe agus pleanáilte go mion roimh ré ag Sinn Féin tar éis Olltoghchán 1918.&lt;/ref&gt;  I d[[Teach an Ardmhéara|Teach an Ard-Mhéara]] i m[[Baile Átha Cliath]], tháinig ionadaithe tofa [[Sinn Féin|Shinn Féin]] le chéile leis an g[[An Chéad Dáil|Céad Dáil]] a chur ar siúl. I seisiún a reáchtáladh as [[An Ghaeilge|Gaeilge]], dhaingnigh an Dáil a Bunreacht féin agus ritheadh “Clár Oibre Poblacánaighe”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Centenaries|údar=ucd.ie|dáta=2016|work=centenaries.ucd.ie|dátarochtana=2019-01-13}}&lt;/ref&gt;. Agus Éamon de Valera i bpríosún, toghadh Cathal Brugha ina Uachtarán sealadach ar an Dáil. Ansin ghlac siad le [[Forógra na Cásca]] ó [[1916]]. Ar an ócáid chéanna, thug siad foláireamh do na fórsaí [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Gallda]] a bhí ar garastún in Éirinn imeacht as an tír. Thairis sin, d'iarr siad ar thíortha saora an domhain aitheantas a thabhairt don [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht]] úrbhunaithe.

Dhá lá ina dhiaidh sin ([[23 Eanáir]] [[1919]]), d'fhógair [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] gur limistéar míleata speisialta é Tiobraid Árann Theas, agus cuireadh é faoi choimirce an ''Achta um Chosaint na Ríochta''&lt;ref&gt;&quot;Special Military Area under the Defence of the Realm Act&quot;&lt;/ref&gt; é.

I dtús na cogaíochta, ní raibh na hÓglaigh ach ag déanamh loitiméireacht agus sabaitéireacht ar mhaoin shaolta de chuid [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]], ag bailiú airgid, airm agus lón cogaidh nó ag feallmharú feidhmeannach a bhí mór le rá de chuid an rialtais. Rinne siad aithris ar an oirbheartaíocht a thuill a gclú do na [[Cogadh na mBórach|Bóraigh]], is é sin, bhí Óglaigh ag déanamh ionsaithe treallchogaíochta i dtoibinne gan sainéide mhíleata a chaitheamh. 

Bhí bunús phobal na hÉireann go mór i gcoinne an fhoréigin ar dtús. Ní raibh gach duine de na hÉireannaigh féin sásta leis an chogaíocht, ós rud é gur fágadh a chead ag na Sasanaigh, de réir [[Dlí|dhlí]]&lt;nowiki/&gt;the agus chonarthaí idirnáisiúnta cogaidh, aon Óglach a chimeofaí a chur chun báis mar shabaitéir, gan stádas oifigiúil an chime cogaidh a ghéilleadh dó.

De réir a chéile, áfach, tháinig malairt tuairime acu, agus an dóigh a ndeachaigh ruathair fhuillteacha na saighdiúirí Gallda i bhfeidhm orthu. Ba mhinic nach n-aithníodh na Sasanaigh an sibhialtach thar an Óglach, agus iad ag rith damhsa ar fud na tíre. In áit cogadh ciallmhar a chur, ba ghnách leo daoine a chéasadh agus [[Foirgneamh|foirgnimh]] a chur trí thine gan chúis cheart. Is iomaí Éireannach, agus é idir dhá chomhairle faoi chúis na Poblachta ar dtús, a thug tacaíocht don ghluaiseacht sa deireadh, i bhfianaise an léirscrios a bhí fórsaí an Rí a dhéanamh ar an tír. I dtús na bliana 1920, bhí Éire ar fad ar bharr lasrach le trioblóidí agus le foréigean den chineál seo.

Mheas [[Art Ó Gríofa]] go ndearna fórsaí na Corónach 38,720 ruathar ar thithe príobháideacha, gur ghabh siad 4,982 duine agus gur mharaigh siad 77 duine neamharmtha, idir Phoblachtánaigh agus ghnáthshibhialtaigh, sna chéad ocht mí dhéag den chogadh. Chuir Ó Gríofa &quot;cúirteanna na Dála&quot; ag obair mar mhalairt chóras dhlí na Breataine Móire. B'iad na cúirteanna seo a chuir údarás an IRA i bhfeidhm ar an tír go forleathan agus a threascair cumhacht na Sasanach in Éirinn ón taobh istigh.

Is iomaí ruathar a thug an tIRA faoi [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] (RIC). As measc na nGael Caitliceach a hearcaíodh an chuid is mó de bhaill an fhórsa seo, agus meas na bhfealltóirí ag an IRA orthu dá réir. Ba ghnách leis an IRA beairicí de chuid na Constáblachta a ionsaí, go háirithe na cinn a bhí suite in áiteanna iargúlta. Bhí 9,700 ball ag an bhfórsa, agus iad lonnaithe i 1,500 beairic ar fud na tíre. Thug baill áirithe den fhórsa cabhair - idir airm agus eolas - don IRA. Maraíodh 165 agus gortaíodh 251 duine acu i rith an chogaidh.

== Mícheál Ó Coileáin agus an tIRA ==
[[Íomhá:Michael Collins 1921.jpg|thumb|[[Mícheál Ó Coileáin]] sa bhliain 1921|293x293px]]

B'é [[Mícheál Ó Coileáin (réabhlóidí)|Mícheál Ó Coileáin]] an duine ba mhó a rinne le heagraíocht cheart mhíleata a dhéanamh den IRA. Bhí sé in ainm a bheith ina [[Aire Rialtas|Aire Airgeadais]] i Rialtas sealadach na Poblachta, ach b'ar cúrsaí airgeadais na nÓglach ba mhó a bhí a aire, agus é ag bailiú idir ghléasra cogaidh agus airgead don ghluaiseacht. Bhíodh an-lámh aige i roghnú na n-oifigeach fosta. Bhí an-intleacht aige, agus é in ann an éirim seo a chur i bhfeidhm ar chúrsaí na nÓglach go héifeachtach, rud a d'fhág cuid mhaith daoine faoina dhraíocht.  

Chuir sé bun le gréasán spiaireachta i measc na bpéas, agus d'éirigh leis cuid mhaith den riarachán Sasanach a insíothlú lena chuid spiairí. Bhunaigh an Coileánach, fosta, an &quot;Scuad&quot;, a bhí dírithe ar ghníomhairí de chuid na &quot;Ranna G&quot; a fheallmharú. Is é an rud a bhí i gceist leis an &quot;[[Roinn G]]&quot; ná roinn pholaitiúil na bpéas i mBaile Átha Cliath. Bhí an-fhuath ag na hÓglaigh ar an roinn seo, nó is é an cineál oibre a bhí idir lámhaibh ag an Roinn ná baill den ghluaiseacht Phoblachtach a aithint, a nochtadh agus a chimiú. Tugadh an rogha dá lán acu, áfach, éirí as a gcuid oibre agus Éire a thréigean, agus is iomaí duine acu arbh fhearr leis an dara rogha seo ná bás a fháil. 

Cé go raibh timpeall 100,000 ball ag an IRA de réir na ndoiciméad, mheas Ó Coileáin nach raibh páirt sa chogadh ach ag 15,000 acu agus nach raibh níos mó ná 3,000 ar fiannas ag aon am ar leith.

== Cogaíocht eadarnaíoch ==
[[Íomhá:S. Hogan - Flying Column No. 2, 3rd Tipperary Brigade, IRA - 1921.JPG|mion|colún reatha uimhir a dó, [[Seán Hogan]], 3rd Tipperary Brigade, 1921|220x220px]]
Bhí ceannairí clúiteacha ann ar nós [[Dónall Ó Braoin|Dhónaill Uí Bhraoin]] agus [[Tomás de Barra|Thomáis de Barra]] i gceannas ar ''cholúin reatha'', grúpaí le thart ar 100 fear a bhí in ann luíocháin a eagrú go héifeachtach roimh na fórsaí Gallda. Ó bhí aithne níos fearr ar an gceantar máguaird acusan ná ag na saighdiúirí Gallda, bhí siad in ann teitheadh ó na Sasanaigh i ndiaidh an chomhraic.
[[Íomhá:Daniel Breen police notice.jpg|clé|mion|220x220px|Dónall Ó Briain]]
[[Íomhá:Sean Hogan third Tipperary Brigade circa 1921.jpg|mion|345x345px|[[Seán Hogan]]]]
Bhí eagraíochtaí tacaíochta ag cabhrú leis an IRA - [[Cumann na mBan]] agus [[Fianna Éireann]] (eagraíocht na n-óg). Bhí baill na n-eagraíochtaí seo ina dtimirí agus ina gcúntóirí ag an IRA, agus iad ag cuidiú leis na hÓglaigh a gcuid arm a iompar, ag gléasadh bia dóibh nó ag tabhairt dídin sna &quot;tithe sábháilte&quot; d'Óglaigh. Bhí cuid mhór den daonra ar fad sásta lámh chúnta a shíneadh do na hÓglaigh ar an dóigh seo, agus an dóigh ar mhill na Sasanaigh a gclú féin ó thús an chogaidh i leith. [[Íomhá:Soloheadbeg proclamation.jpg|mion|Luíochán na Sulchóide Bige   eisíodh forógra, 19 Eanáir 1919|332x332px]]Thosaigh polasaí neamhoifigiúil seo na loitiméireachta i [[Mainistir Fhear Maí]] i gCo. Chorcaí i Mí Mheán Fómhair den bhliain 1919. Rinne dhá chéad duine de shaighdiúirí Gallda smidiríní de na gnóthais ba thábhachtaí san áit, agus iad ar buile nuair a mharaigh an tIRA duine acu toisc gur dhiúltaigh sé a chuid arm a thabhairt uaidh. Tharla a leithéid eile in áiteanna cosúil le [[Luimneach]] agus [[Baile Brigín]], agus nuair a chuala an saol mór orthu, rinne siad dochar do chúis na Breataine Móire sa [[baile|bhaile]] agus i gcéin.

I Mí Aibreáin, i ndiaidh don IRA sraith ruathar a dhéanamh, ní raibh an Bhreatain Mhór in ann cánacha a bhailiú in Éirinn a thuilleadh. Ina áit sin, leag an Coileánach amach scéim - an tIasacht Náisiúnta - le sórt cánacha a bhailiú ó mhuintir na hÉireann chun an Phoblacht úrbhunaithe a mhaoiniú. Chuir na Sasanaigh an Giúistís Cónaitheach (''Resident Magistrate'') Alan Bell ó [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Bheannchar]] ar lorg an airgid seo, agus d'éirigh leis 71,000 punt a choigistiú ón IRA. D'fhéadfadh sé seilbh a ghlacadh ar thuilleadh, agus é ag déanamh an-dul chun cinn ag déanamh fiosraithe sna bainc, ach go bé gur mharaigh an tIRA é sula raibh de sheal aige é sin a chur i gcrích. Ar an 26ú lá de Mhí na Márta, 1920, tarraingíodh amach as tram é i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath agus scaoileadh trí urchar ina chloigeann.

Ag deireadh na bliana sin, bhí an scéim i ndiaidh 357,000 punt a thabhú don IRA. D'fhaigheadh na comhairlí áitiúla rátaí as an gciste seo, nó bhí siad faoi smacht an IRA, agus ní íocfaidís cianóg rua le fórsaí na Corónach .[[Íomhá:Éamon de Valera 03.jpg|thumb|293x293px|Eamon de Valera&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Príomh-Aire]] (1919-Lúnasa 1921)&lt;br /&gt; agus
[[Uachtarán Phoblacht na hÉireann]] (Lúnasa-Nollaig 1921)&lt;/small&gt;]]

=== Éamon de Valera ===
Chaith Éamon de Valera tús an chogaidh sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], agus é ag iarraidh tacaíocht na Meiriceánach a bhaint amach don Phoblacht úr. Nuair a tháinig sé abhaile i ndeireadh na bliana 1920, d'éiligh sé in óráid a thug sé sa Dáil go n-éireodh na hÓglaigh as an treallchogaíocht, as na luíocháin agus as an eadarnaí. 

Bhí de Valera inbharúla nach ndéanfadh a leithéid ach dochar agus damáiste do chúis na hÉireann, ó ba chruthúnas é ar iarrachtaí na bolscaireachta Gallda an tIRA a chur os comhair an tsaoil mhóir mar dhrong de [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoir]]í. B'fhearr, dar leis, cogaíocht chomhghnásach a chleachtadh. Ar ndóigh, ní bhfuair de Valera ón Dáil ach diúltú glan, nó ní fhéadfadh an tIRA bua a bhreith ar shaighdiúirí na Breataine Móire, agus an taithí oibre a fuair siadsan sa [[Chéad Chogadh Domhanda]], ach dul i dtuilleamaí oirbheartaíocht an treallchogaidh.

== Na Dúchrónaigh is na Póilíní Cúnta ==
[[Íomhá:A Black and Tan on duty in Dublin.jpg|mion|[[Dúchrónaigh|Na Dúchrónaigh]]|220x220px]]
Nuair a bhí Constáblacht Ríoga na hÉireann ag titim as a chéile, cuireadh fórsaí cúltaca chucu mar chuidiú - na [[Dúchrónaigh]] agus na [[Póilíní Cúnta]]. Ba iarshaighdiúirí Gallda iad na Dúchrónaigh ó aimsir an chéad chogadh domhanda, fir a chaith seal i ndiaidh seala sna trinsí i rith an chogaidh. Tugadh an t-ainm sin orthu mar gheall ar dhath a n-éide, nó bhí sórt éide thobchumtha orthu nach raibh cosúil le sainéide an tsaighdiúra ná an phóilín. 7,000 fear a bhí ann. Bhí aithne orthu mar shlua míthrócaireach, fuilteach agus rinne siad go leor damáiste do chlú an rialtais Bhriotanaigh in Éirinn. Mar sin féin, níor spáráil [[Winston Churchill]] na focail mholta orthu ar aon nós, agus é den tuairim gurbh iad togha agus rogha fear na Breataine Móire iad.

Níorbh é sin an cineál aithne a fuair na hÉireannaigh ar na Dúchrónaigh, áfach. Go bunúsach, ní raibh oiliúint cheart póilíneachta orthu ar aon nós, ná aon duine i gceannas orthu a mbeadh fios a ghnó aige. Mar sin, chaith siad an chuid ba mhó den am ag ionsaí sibhialtach, ag cur tithe trí thine, ag marú rompu agus ag déanamh loitiméireachta. Ó bhí sé áitithe orthu gurbh í an Ghaeilge teanga na sceimhlitheoirí, agus gur eagraíocht de chuid na sceimhlitheoirí ab ea [[Conradh na Gaeilge]], d'ionsaigh siad timirí de chuid an Chonartha.  
[[Íomhá:Outside the London and North Western Hotel in Dublin, April 21, 1921.jpg|mion|220x220px|ionsaí ar [[Óstán|&quot;Óstán]] London and North Western&quot;, BÁC, 21 Aibreán 1921 - Na Dúchrónaigh sásta leo féin]]
Cuireadh ina leith freisin gur éignigh siad mná agus cailíní, agus níl aon chúis cheart ann nach mbeadh a leithéid ag tarlú agus na sluaite d'fhir armtha gan smacht ceart míleata orthu ag fánaíocht timpeall ar fud na tíre. Tríd is tríd, níl sé as cosán gur drong sceimhlitheoireachta ab ea na Dúchrónaigh nach ndearna aon rud fónta. Na trioblóidí a tharraingídís, ní raibh siad ach ag cur dea-chlú na Breataine Móire ó mhaith. 
[[Íomhá:Military (6393759933).jpg|mion|220x220px|Ospidéal sráid Jervis, BÁC, Domhnach na Fola, 21 Samhain 1920]]
Ba iaroifigigh ó [[Arm na Breataine]] iad na Póilíní Cúnta nó ''Auxiliaries'' as Béarla. Bhí 1,700 fear acu ag obair in Éirinn, agus cuireadh isteach iad i ndiaidh chliseadh na nDúchrónach an tIRA a chur faoi smacht. Bhí siad lán chomh cruálach leis na Dúchrónaigh, ach má bhí féin, bhí siad ag cruthú ábhairín níos fearr ná iad siúd ag teacht chun teagmhála leis na hÓglaigh agus ag cur catha orthu. 
[[Íomhá:Cairo gang.jpg|mion|220x220px|&quot;drong Chaireo&quot;]]
Bhí an rialtas Briotanach sásta cead a gcos a fhágáil ag na fórsaí speisialta seo, siúd is gur ghnách leis an lucht rialtais sa Bhreatain Mhór séanadh go rabhthas ag iarraidh díoltas a imirt ar mhuintir na hÉireann - ''nílim ag iarraidh sásamh a bhaint astu, ach mura bhfuil féin, tá sé ag éirí linn damanta maith'', mar a dúirt an Tiarna [[Hugh Cecil]]. I Mí Eanáir den bhliain 1921, chaith fórsaí na Corónach uathu an cur i gcéill, agus thosaigh an &quot;díoltas oifigiúil&quot; nuair a dódh seacht dteach i [[Mainistir na Corann]], Co. Chorcaí.

Lá amháin, i Mí na Samhna 1920, mharaigh gníomhairí de chuid an Choileánaigh naonúr fear déag de chuid rúnseirbhísí na Breataine Móire - &quot;drong Chaireo&quot;, mar a thugtaí orthu. D'imir na Póilíní Cúnta díoltas uafásach ar na sibhialtaigh. Tháinig díorma acu isteach ar [[Páirc an Chrócaigh|Pháirc an Chrócaigh]] le linn báire, agus scaoil siad meaisínghunnaí leis an lucht féachana. Maraíodh ceathrar déag, agus fágadh 65 duine gonta i ndiaidh an ionsaithe. Ar an lá céanna, maraíodh beirt Óglach agus a gcara i gCaisleán Bhaile Átha Cliath &quot;agus iad ag iarraidh éalú&quot;. Baisteadh [[Domhnach na Fola (1920)|Domhnach na Fola]] ar lá na n-imeachtaí seo. Inniu, tugtar Seastán Uí Ógáin ar cheann de na seastáin i bPáirc an Chrócaigh, i ndilchuimhne ar an imreoir ó [[CLG Chontae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] a fuair bás san ionsaí.

== Contae Chorcaí ar Bharr Lasrach ==
[[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|mion|435x435px|[[Tomás Mac Curtáin]]]]
Taobh amuigh de [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], b'i g[[Contae Chorcaí]] ba mhó a bhí an cath á chur. Ansin a baineadh an chéad triail as cuid mhaith de na drochnósanna cogaíochta a chuir fórsaí na Corónach  i bhfeidhm ina dhiaidh sin, cosúil leis an loitiméireacht mar dhíoltas as ionsaithe de chuid na nÓglach, nó le feallmharú na bPoblachtánach mór le rá. 

I Mí na Márta, 1920, mharaigh fir a raibh dath dubh curtha ar a n-aghaidheanna [[Tomás Mac Curtáin]], Ard-Mhéara Chathair Chorcaí, os comhair shúile a mhná céile, siocair is gur ball de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ab ea an Méara. Ina dhiaidh sin, chonacthas na fir chéanna ag filleadh ar bheairic na bpéas. 

An fear a tháinig i gcomharbas ar an gCuirtíneach mar Ard-Mhéara, [[Traolach Mac Suibhne]], shíothlaigh seisean i bPríosún [[Brixton]] sa Bhreatain Mhór agus é ar stailc ocrais. An giúiré a d'fhiosraigh cúinsí a bháis, chuir sé dúnmharú toilghnústa i leith [[David Lloyd George]] agus an Chigire Ceantair Swanzy; agus ina dhiaidh sin, mharaigh na hÓglaigh Swanzy i Lios na gCearbhach, Co. Aontroma.
[[Íomhá:LloydGeorge (cropped).jpg|mion|293x293px|[[David Lloyd George]]]]
I Mí Lúnasa den bhliain 1920, chuir an rialtas na cúirteanna cróinéara ar fad ar ceal, ó bhí siad ag seirbheáil an iomarca barántas in aghaidh saighdiúirí de chuid fhórsaí na Corónach. Cuireadh &quot;cúirteanna míleata fiosraithe&quot; in áit na gcúirteanna cróinéara. 

B'i gCorcaigh a tháinig na chéad [[Colún reatha|Cholúin Reatha]] ar an bhfód, leis. Is é an rud a bhí i gceist le Colún Reatha ná díorma armtha agus thart ar chéad fear ann, agus iad in ann  fórsaí na Corónach  a ionsaí ón eadarnaí agus a n-éalú a dhéanamh sula raibh d'uain ag an namhaid teacht ar a lorg, nó fir de mhuintir na háite a bhíodh iontu agus aithne acu ar an tír-raon agus ar an timpeallacht. 

Bhí an dá thaobh ag milleánú a chéile faoi mharú príosúnach neamharmtha. Ghreamaigh míchlú den chineál seo de Reisimint Essex in Arm na Breataine Móire, ach go háirithe. 
[[Íomhá:Kilmichael Ambush Site Monument - geograph.org.uk - 499017.jpg|mion|luíochán [[Cill Mhíchil|Chill Mhíchil]]|220x220px]]I Mí na Samhna 1920, seachtain amháin i ndiaidh [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]] i mBaile Átha Cliath, rinne díorma d'Óglaigh ó Iarthar Chorcaí, agus [[Tomás de Barra]] (Tom Barry) i gceannas orthu, ionsaí [[Luíochán Chill Mhichíl|luíocháin ar phatról de Phóilíní Cúnta i gCill Mhíchí]]&lt;nowiki/&gt;l, Co. Chorcaí, agus maraíodh an t-iomlán de na Briotanaigh - ochtar fear déag ar fad - sa teagmháil. Is é an chiall a bhain fórsaí na Corónach  as an scéal ná gur maraíodh cuid de na péas i ndiaidh dóibh géilleadh. Deir na hÓglaigh, áfach, gur géilleadh bréagach a bhí ann, agus nach gnách ceathrú anama a thabhairt d'aon duine i ndiaidh a leithéide, sa chogadh.
Sórt cloch mhíle a bhí i gceist le [[Luíochán Chill Mhichíl|luíochán Chill Mhíchil]], nó ina dhiaidh sin, chuaigh an cogadh an oiread sin chun géire agus gur chuir na Sasanaigh dlí airm i bhfeidhm ar [[Cúige Mumhan|Chúige Mumhan]] go léir. 

Ar 11/12 Nollaig 1920, chuir fórsaí na Corónach lár chathair Chorcaí trí thine, agus iad ag stopadh na bhfear dóiteáin ón tine a mhúchadh. 

{{Main|Dó Chorcaí}}

Sna chéad ocht mí eile, go dtí an sos cogaidh, bhí na maruithe ag dul i líonmhaireacht. Básaíodh míle de dhaoine ó Mhí Eanáir go Mhí Iúil den bhliain 1921. Saighdiúirí dubha nó dearga iad trí chéad acu, agus an chuid eile ba sibhialtaigh nó Óglaigh iad. Thar an tréimhse chéanna, caitheadh ceithre mhíle go leith de dhaoine i dtóin phríosúin, de dheasca an drochamhrais go raibh siad ag cabhrú leis na hÓglaigh nó ina mbaill den IRA.
[[Íomhá:Dublin Brigade Wall Plaque 1919-1921.jpg|mion|Briogáid Átha Cliath|220x220px]]

== &quot;Anois, caithigí bhur gcuid pléascán linn!&quot; ==

Idir an 15ú agus an 17ú lá de Mhí Eanáir, 1921, chuir na saighdiúirí Gallda [[cuirfiú]] i bhfeidhm ar an gcuid de Bhaile Átha Cliath idir [[Sráid Capel]], [[Sráid an Teampaill]], [[Sráid an Rí Thuaidh]] agus [[na Céanna]] i lár na cathrach. Cuireadh imdhúnadh iomlán ar an limistéar seo gan aon duine a ligean thar na pointí seiceála. Ansin, cuardaíodh gach aon teach ó urlár go síleáil, ach níor thángthas trasna ar mhórán arm ná lón cogaidh. Is dócha gur chuir an turas in aistear seo le frustrachas na saighdiúirí, agus iad ag éirí níos brúidiúla in aghaidh an lae: i ndeireadh Mhí Eanáir, thosaigh siad ag tabhairt príosúnaigh Phoblachtacha mar ghialla ar a gcuid trucailí, agus gach trucail ag taispeáint an téacs ''Bomb us Now!'' ar an taobh amuigh. Ó thug na hiriseoirí coimhthíocha tuairisc air seo do na nuachtáin, éiríodh as an gcleachtadh go sciobtha. 
[[Íomhá:Queueing for the sales? (16037145438).jpg|mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann, Corcaigh, 1921|220x220px]]
Ina dhiaidh sin, thosaigh na Sasanaigh líon a chur timpeall gach trucail leis na [[pléascáinín láimhe|pléascáiníní láimhe]] a choinneáil amuigh. Ansin, ghreamaíodh an tIRA bacán de gach pléascáinín, i gcruth is go rachadh sé i bhfostú sa líon. 

Ar an dara lá de Mhí Feabhra, 1921, cuireadh an chéad Óglach chun báis go hoifigiúil agus go poiblí. B'é [[Cornelius Ó Murchú]] é, ó Shráid an Mhuilinn i g[[Corcaigh]]. Básaíodh seisear eile ar an dóigh seo i gCorcaigh ar an 28ú lá den mhí chéanna. An lá arna mhárach, mharaigh an tIRA dháréag duine de shaighdiúirí neamharmtha Briotanacha mar éiric.
[[Íomhá:Burning of Cork, Ireland St Patrick's Street 14 December 1920..jpg|mion|Corcaigh, 14 Nollaig 1920|220x220px]]
Ar an gceathrú lá de Mhí Bhealtaine, d'fhág an tIRA corpán Thomáis Uí Shúilleabháin mar bhaoite do na péas ar ghruaimhín bóthair in aice le [[Ráth Mór]]. Seanfhear ochtó bliain d'aois a bhí ann agus é maraithe ag na hÓglaigh mar bhrathadóir. Nuair a tháinig na saighdiúirí dubha ag fiosrú, fuair ochtar fear acu bás sa teagmháil, agus níor tháinig ach aon duine amháin de na péas slán. Ansin, chuir na Sasanaigh cúig theach agus uachtarlann amháin trí thine mar éiric. Ceithre lá ina dhiaidh sin, rinne na hÓglaigh iarracht beirt saighdiúirí dubha a mharú in Oileán Chiarraí. Bhí na constáblaí seo ag filleadh abhaile i ndiaidh an Aifrinn, agus d'éirigh leis an IRA fear acu a mharú. An fear eile, áfach, fágadh ina bheo é, ó chuaigh a bhean chéile idir é agus urchar a mharaithe. Ar an deichiú lá de Mhí Bhealtaine, chuaigh ceal i mbeirt chonstáblaí eile de chuid an RIC agus iad ag spaisteoireacht leo cois farraige i g[[Cluain Maine]] i g[[Contae Dhún na nGall|Co. Dhún na nGall]]. Tháinig corpán duine acu i dtír ar an lá arna mhárach.
[[Íomhá:The Customs House, Dublin - geograph.org.uk - 1410496.jpg|mion|Bealtaine 1921: shealbhaigh na hÓglaigh [[Teach an Chustaim]]|220x220px]]
I Mí Bhealtaine 1921, shealbhaigh na hÓglaigh [[Teach an Chustaim]] i mBaile Átha Cliath agus [[Loisceadh Teach an Chustaim, 1921|chuir siad an foirgneamh ar fad trí thine]]. Is é an cuspóir a bhí leis an ngníomh siombalach seo ná a thaispeáint don [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas]] go gcaithfidís a ngreim a scaoileadh d'Éirinn sa deireadh. D'íoc na hÓglaigh an-deachú, áfach, nó maraíodh cúigear acu, agus chimigh na Sasanaigh breis is ceithre scór d'fhir de chuid an IRA. Is é an rud a thaispeáin siad, dháiríre, ná nach raibh na hÓglaigh ábalta na Sasanaigh a chur i sáinn gan dul i dtuilleamaí na treallchogaíochta. 

{{Main|Loisceadh Teach an Chustaim, 1921}}

Bhí na gunnaí gann agus an lón cogaidh féin ag rith orthu, agus mar a dúirt [[Risteard Ó Maolchatha]], dá fheabhas a bhí na hÓglaigh ag cur cogadh eadarnaíoch, &quot;ní raibh siad in ann  fórsaí na Corónach a chaitheamh amach as aon áit ba mhó ná gnáthbhearaic de chuid na bpéas&quot;. Nuair a tháinig an Sos Cogaidh, bhí formhór na gceannairí, Mícheál Ó Coileán ach go háirithe, suite siúráilte nach raibh mórán teacht aniar fágtha san IRA, agus an cineál eagraíochta a bhí air. Mar sin, b'é an rún a bhí acu ná an cogadh a fhairsingiú go Sasana féin. Ar dtús, bhí siad meáite ar duganna [[Learphall|Learphaill]] a bhuamáil agus targaidí tábhachtacha eacnamaíochta eile a ionsaí. 

Bhí réamhshampla ann cheana, nó bhí naoi dteach stóir déag i Learpholl curtha trí thine ag an IRA i Mí na Samhna den bhliain roimhe sin. Na tascfhórsaí a chuirfí go Sasana le hobair den chineál seo a dhéanamh, ba dócha leis na ceannairí nach gceapfadh na Sasanaigh iad, ós rud é nach raibh dlí an chogaidh curtha i bhfeidhm ar Shasana, ná muintir na tíre sásta glacadh lena leithéid, ach oiread. Mar a thiontaigh na cúrsaí amach, áfach, ní raibh gá leis an gcineál seo feachtas sceimhlitheoireachta ag an am, nó tháinig an Sos Cogaidh sula raibh d'uain ag an gCoileánach agus na ceannairí eile na pleananna seo a chur i gcrích.

== Cogadh na Bolscaireachta ==
[[Íomhá:Childers 1920.jpg|mion|[[Robert Erskine Childers]] c1920|221x221px]]
Ócáid mhór bolscaireachta ab ea Cogadh na Saoirse don dá thaobh. Le dílseacht a chothú i measc na bProtastúnach, chuir Rialtas Sasana in iúl go raibh na hÓglaigh ag iarraidh cearta na bProtastúnach a chur ar ceal. Má mharaigh an tIRA duine Protastúnach mar bhrathadóir, rinne bolscaireacht Shasana scúp an lae de, ach más Caitliceach a bhí i gceist, níor bacadh leis ar an dóigh chéanna. Is é an tátal a bhainfeá as an scéal gur [[cinedhíothú]] (nó [[cineghlanadh]], mar a deirtear inniu) a bhí idir lámhaibh ag an IRA. Is iomaí alt faoi staid na hÉireann a foilsíodh sna nuachtáin i Sasana a tháinig as biúró bolscaireachta na bpéas, mar sin.

Bhí na sagairt Chaitliceacha, nó an chuid ab fheiceálaí acu, - bhí siad ag lochtú mhí-úsáid na láimhe láidre ar an dá thaobh. Má bhí féin, b'iad na hÓglaigh a fuair an chuid ba mheasa den íde bhéil, nó bhí sé i ndúchas agus i dtraidisiún na hEaglaise Caitlicí Poblachtánachas na láimhe láidre a dhamnú.  

[[Íomhá:Irish War of Independence (5727853084).jpg|mion|[[Tine]], British and Irish Steam Ship Co., 5ú Bealtaine 1921|220x220px]]

Is é an rud a dúirt Easpag na [[Mainistir na Coille Móire|Coille Móire]], an Dochtúir Finnegan:
{{cquote|''Ní féidir a rá go bhfuil cúis uasal le haon chogadh, ach dóchas ceart a bheith as an mbua, agus bunús maith leis an dóchas sin. Cén dóchas a bheadh ag aon duine as bua a bhreith ar chumhachtaí dochuimsitheacha na h[[Impireacht na Breataine|Impireachta]]? Diabhal an drae dóchas, muis; agus ós cogadh gan chúis dhlíthiúil atá ann, an té a mharóidh duine eile sa chogadh seo, níl ach gnáth-dhúnmharú déanta aige.}}
Bhí an port céanna ag Ard-Easpag [[Tuaim|Thuama]], an Dochtúir Mac Giolla Mháirtín, agus é den bharúil ''go raibh síocháin Dé briste'' acu siúd a ghlac páirt sna hionsaithe eadarnaíocha ar na Sasanaigh: ''tá siad ciontach sa dúnmharú''.  

[[Íomhá:Soldiers attending fire aftermath, Parkgate Street, Dublin 1920s (5796288940).jpg|mion|[[Tine]], Sráid Parkgate, BÁC, 4ú Meitheamh 1921|220x220px]]

Mar sin féin, bhí an Pápa [[Beinidict XV|Beinidict a Cúig Déag]] den bharúil, sa litir a chuir sé chuig rialtas Shasana, ná gur chóir do lucht an dá thaobh breith ar a stuaim agus comhréiteach éigin a oibriú amach. Is é an rud a bhí ag teastáil ó na Sasanaigh ná go ndamnódh an Pápa na hÓglaigh, agus anois, bhí an-fhearg orthu go gcuirfeadh an Pápa rialtas ríoga na Breataine Móire ar aon leibhéal leis na &quot;dúnmharfóirí&quot; Éireannacha. 

[[Íomhá:Cumann na mBan July 23, 1921.jpg|mion|Agóid &quot;Cumann na mBan&quot; 23 Iúil 1921, [[Príosún Mhuinseo]], BÁC|220x220px]]

Bhí [[Deasún Mac Gearailt]] agus [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ag foilsiú an [[Ráiteas na hÉireann]] (nó an ''Irish Bulletin''), iris oifigiúil Phoblacht na hÉireann, a thugadh cumhdach nuachta de na himeachtaí nach raibh rialtas Shasana sásta a chur os comhair an tsaoil mhóir, go háirithe an loitiméireacht agus an t-eirleach a bhí fórsaí slándála na Breataine Móire á dhéanamh ar fud na hÉireann. Chuirtí an Ráiteas i gcló i bhfolach agus scaiptí ar fud na hÉireann é. D'fhaigheadh na preasghníomhaireachtaí a gcuid cóipeanna freisin, chomh maith le polaiteoirí Eorpacha agus Meiriceánacha, nó fiú Sasanacha–an chuid acu a bhí sásta cás na nÉireannach a thuiscint.

== Sos Cogaidh ==
[[Íomhá:Crowd at Mansion House Dublin ahead of War of Independence truce July 8 1921.jpg|mion|Slua ag [[Teach an Ardmhéara|Teach an Ard-Mhéara]], BÁC, roimh fhógairt sos cogaidh ar an 8ú Iúil, 1921|220x220px]]
Tháinig sórt deiridh leis an gcogadh ar an chéad lá dhéag i mí Iúil, 1921. Fógraíodh sos cogaidh idir an IRA agus fórsaí na Corónach ar an 8 Iúil [[1921]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Padraig Og O. Ruairc|date=2016-01-22|url=https://www.amazon.co.uk/Truce-Murder-Myth-Irish-Independence/dp/1781173850|title=Truce: Murder, Myth and the Last Days of the Irish War of Independence|language=English|publisher=The Mercier Press Ltd|location=Cork, Ireland}}&lt;/ref&gt; a tháinig i bhfeidhm ag meán-lae ar an [[11 Iúil]] [[1921]].   

Ba Hannah Carey, 49 agus banfhreastalaí, as [[Cill Airne]], t-íospartach deireanach. Bhuail piléar RIC fánach í.  Thóg sé dhá uair an chloig ar Carey bás a fháil, á plúchadh ar an urlár in óstán, a háit oibre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://owenoshea.ie/killarney-woman-was-last-to-die-in-irelands-war-of-independence/|teideal=Killarney woman was last to die in Ireland's War of Independence|údar=Owen O'Shea|dáta=2021-07-05|language=en-US|work=Owen O'Shea|dátarochtana=2021-07-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/kerryman/news/it-went-off-by-mistake-40622727.html|teideal=It went off by mistake|údar=Owen O'Shea|dáta=2021|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-07-11}}&lt;/ref&gt; 

Ag an am céanna, lean an foréigean [[Seicteachas|seicteach]] i d[[Tuaisceart Éireann]]. Spreag an nuacht círéibeacha i mBéal Feirste agus fuair 22 bás ar  [[11 Iúil]] [[1921]]. 

Scríobh [[Mícheál D. Ó hUigínn]], &lt;blockquote&gt;&quot;Agus machnamh á dhéanamh ar an Sos Cogaidh tá sé ceart smaoineamh ar conas a bhí na daoine ar na sráideanna sna sráidbhailte, na bailte agus na cathracha ag súil leis an tsíocháin agus ag guí go dtiocfadh sí. Ar dhá ócáid sna trí bliana roimhe sin, chuir siad a mianta in iúl sa bhosca ballóide. Diúltaíodh don chur in iúl sin. ... D’fhéadfaí an oiread sin beatha agus fulaingthe a bheith spáráilte dá mba rud é gur léiríodh meas ar thoil dhaonlathach na ndaoine.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-centenary-anniversary-of-the-coming-into-force-of-the-truce|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2021-07-11}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Iarmhairtí ==
Maraíodh breis is 2,000 duine sa choimhlint go dtí sin, 550 óglach IRA&lt;ref&gt;Tugtar &quot;an sean-IRA&quot; ar na fórsaí armtha a ghnóthaigh an cogadh seo don Phoblacht, le béim a chur ar an difríocht idir iad agus na [[IRA Sealadach|Sealadaigh]], is é sin, an tIRA nua a tháinig chun cinn i d[[Tuaisceart Éireann]] sna [[1970í]].&lt;/ref&gt;, 410 ball den RIC agus 700 saoránach. 

Ar bhealach, bhí an cogadh ina [[leamhsháinn]] faoin am seo. Na comhchainteanna ar baineadh triail astu sa bhliain roimhe sin, níor tháinig aon toradh orthu, ó bhí sé éilithe ag an bPríomh-Aire [[David Lloyd George]] ná go gcuirfeadh na hÓglaigh a gcuid arm uathu roimh aon rud eile. Nuair a fuair an Príomh-Aire é féin faoi bhrú ag an bhFreasúra Liobrálach faoi cheannas [[Herbert Asquith|Herbert Henry Asquith]], ag [[Páirtí an Lucht Oibre (Breatain)|Páirtí an Lucht Oibre]] agus ag Comhdháil na gCeardchumann, chrom sé ar ais ar na comhchainteanna, agus cuireadh an chéad chríoch leis an gcogaíocht.[[Íomhá:Sinn Feiners camp 1920.jpg|mion|príosúnaigh cogaidh|220x220px]]
B'é an dearcadh a bhí ag Rialtas na Breataine Móire ar na cúrsaí ná go raibh an cogadh le dul ar aghaidh go deo, agus tuilleadh daoine is airgid á chailleadh in aghaidh an lae. Thairis sin, agus b'é seo fíor-oighear an scéil, bhí an rialtas á lochtú go fíochmhar ag muintir Shasana féin, gan trácht ar bith a dhéanamh ar na tíortha iasachta, faoin treascairt a bhí á tabhairt d'Éirinn. Ón taobh eile de, ní raibh na hÓglaigh ábalta fód nua a dhéanamh ní ba mhó, dar leis an gCoileánach, go háirithe. Bhí siad in anás muinisin, agus nuair a tháinig fíor-shaighdiúirí Sasanacha in áit fórsaí tacair ar nós na nDúchrónach agus na bPóilíní Cúnta, thosaigh an cogadh ag cúngú ar na hÓglaigh dháiríre.
[[Íomhá:King George 1923 LCCN2014715558 (cropped).jpg|clé|mion|248x248px|An [[Rí Seoirse V]]|alt=]]
[[Íomhá:Jan Christiaan Smuts.jpg|mion|272x272px|Jan Smuts]]
Ní thiocfadh an briseadh mór chomh sciobtha sin, ach go bé go raibh an [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Rí Seoirse a Cúig]], an ginearál [[Jan Smuts]] ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus an Príomh-Aire David Lloyd George ag cur le chéile leis na comhchainteanna a chur ag obair in athuair. Bhí a fhios ag madraí an bhaile go raibh an Rí as cuimse míshásta leis an ródach a bhí na Dúchrónaigh a dhéanamh ar na hÉireannaigh. Nuair a hiarradh air óráid a thabhairt ag tionól bunaithe [[Pairlimint Thuaisceart Éireann|Pharlaimint Thuaisceart Éireann]] ar an [[Stormont]], mhol Jan Smuts dó leas a bhaint as an ócáid lena thuairimí i leith chogadh na hÉireann a chur in iúl go poiblí, i gcruth is go gcaithfeadh na polaiteoirí comhréiteach agus síocháin a lorg. Thaitin an smaoineamh leis an Rí, agus d'iarr sé ar an nginearál a chuid tuairimí a bhreacadh síos, le go bhféadfadh an Rialtas spléachadh a fháil orthu. Dhréachtaigh Smuts sórt meamram, agus chuir an Rí cóip den cháipéis seo chuig an bPríomh-Aire. Ansin, nuair a tháinig an Caibinéad le chéile leis an meamram a phlé le chéile, fáiltíodh Smuts isteach, agus ó bhí an Rí, an Ginearál agus Lloyd George féin ar aon bharúil nár mhiste triail a bhaint as, ní raibh neart ag na hairí rialtais eile air. Mar sin, thug an Rí an óráid uaidh mar a bhí socraithe, agus é ag éileamh athmhuintearais in Éirinn.
[[Íomhá:Arthur Griffith and Irish republicans at Anglo-Irish peace conference cph.3c34330.jpg|mion|Arthur Griffith, cainteanna i Londain,  22 D.F. 1921|220x220px]]
Chuaigh an óráid go mór mór i bhfeidhm ar na daoine ar an dá thaobh, agus thapaigh Lloyd George an deis. I Mí Iúil den bhliain 1921, phoibligh sé achainí d'[[Éamon de Valera]] comhchainteanna síochána a atosú. Ní raibh a fhios ag na hÉireannaigh nach raibh formhór na n-airí rialtais ag tacú leis an mbeart ach ar éigean. Thoiligh siad leis an tairiscint, agus shocraigh de Valera agus Lloyd George sos cogaidh a chur ar bun a chuideodh leo teacht ar chomhghéilleadh sa deireadh.

== Féach freisin ==

* [[Luíochán Shulchóid Bheag]] (21 Eanáir 1919)
* [[An Chéad Dáil|An Chéad Dáil (21 Eanáir 1919)]]
* Na [[Dúchrónaigh]]
* [[Domhnach na Fola (1920)|Domhnach na Fola (Samhain 1920)]]
* [[Luíochán Chill Mhichíl]] (Samhain 1920)
* [[Dó Chorcaí]] (Nollaig 1920)
* Loisceadh Teach an Chustaim (Bealtaine 1921)
* An [[Dara Dáil]] (Lúnasa 1921)
* [[Conradh Angla-Éireannach]] (̠Nollaig 1921)
* [[:Catagóir:Eachtraí míleata Chogadh na Saoirse (Éire)|Eachtraí míleata Chogadh na Saoirse]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://homepage.eircom.net/~corkcounty/index.html An cogadh i gcontae Chorcaí  (http://homepage.eircom.net/~corkcounty/index.html)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723115039/http://homepage.eircom.net/~corkcounty/index.html |date=2011-07-23 }} 

== Leabhair ==
* An tOllamh Tomás Ó Máille, ''An tIomaire Rua: Cogadh na Saoirse i dTuaisceart Chonamara''
* Mac Aonghusa, Proinsias. ''Ros Muc agus Cogadh na Saoirse'' (Conradh na Gaeilge 1992)
* Ó Gadhra, Nollaig. ''Ríocht rointe''[[Íomhá:British cavalry regiment leaving Ireland 1922.jpg|mion|ag imeacht, 1922|220x220px]]
* Coogan, Tim Pat. ''Michael Collins''
* Collins, M. E. ''Ireland 1868-1966'' (Educational Company, 1993)
* Lyons, F. S. L. ''Ireland Since the Famine''
* MacCardle, Dorothy. ''The Irish Republic'' (Corgi paperback)
* Pakenham, Frank (Earl of Longford). ''Peace By Ordeal: An Account from First-Hand Sources of the Negotiation and Signature of the Anglo-Irish Treaty of 1921'' (1935) ISBN 978-0-283-97908-8
* Hopkinson, Michael. ''The Irish War of Independence'' (Gill &amp; Macmillan, 2002)
* Hopkinson, Michael. ''Green against Green, the Irish Civil War'' (Gill &amp; Macmillan, 2004)
* Hart, Peter. ''The IRA at War 1916-1923'' (Oxford: Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-925258-0
* Hart, Peter. ''The IRA and Its Enemies: Violence and Community in Cork, 1916-1923'' (Oxford: Oxford University Press, 1998). ISBN 0-19-820806-5
* Ryan, Meda. ''Tom Barry: IRA Freedom Fighter'' (Cork: Mercier Press, 2003). ISBN 1-85635-425-3
* English, Richard. ''Armed Struggle, a History of the IRA'' (MacMillan, 2003)
* Comerford, Richard. ''Ireland: Inventing the Nation'' (Hodder, 2003).

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Cogaí| ]]
[[Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn| ]]</text>
      <sha1>4yq4l7r61ajxg7dn6p32e58flvnkzps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dan Breen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7561</id>
    <revision>
      <id>1319908</id>
      <parentid>1303563</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="5bbkeict7qibc3a8f7unckvud9bgpqd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Dónall Ó Braoin''', nó '''Dan Breen''' ([[11 Lúnasa]], [[1894]] – [[27 Nollaig]], [[1969]]) ina throdaí saoirse agus ina pholaiteoir d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Cuimhnítear é mar dhuine amháin a bhí páirteach sa luíochán a chuir tús le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] in [[Éire|Éirinn]].  

Toghadh an Braonach ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] níos déanaí, agus chaith sé an seal ar fad idir na blianta [[1932]] agus [[1965]] ina shuí i n[[Dáil Éireann]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/breen-daniel-dan-a0914|teideal=Dan Breen|údar=dib.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Daniel Breen police notice.jpg|clé|339x339px|mion|Dónall Ó Braoin.]]
==  Réabhlóidí ==
Rugadh an Braonach, nó ''Dan Breen'', mar a thugtaí air as [[Béarla]], do lánúin feirmeoirí ar an tSulchóid Bheag i g[[Contae Thiobraid Árann|Co. Thiobraid Árann]]. Fuair sé [[oideachas]] san áit chéanna sula ndeachaigh sé leis an bpláistéireacht mar shlí beatha. Ina dhiaidh sin, bhí sé ag obair ina fhear líne don ''Great Southern Railway''. 

Chuaigh an Braonach sna h[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]] sa bhliain 1914. Ar an [[21 Eanáir]] [[1919]], an lá céanna ar tháinig [[An Chéad Dáil|an chéad Dáil]] le chéile i m[[Baile Átha Cliath]], bhí an Braonach páirteach i luíochán ar an tSulchóid Bheag. Faoi cheannas [[Seán Ó Treasaigh|Sheáin Uí Threasaigh]], d'ionsaigh dornán d'Óglaigh díorma de [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|shaighdiúirí dubha]] a bhí díreach ag seoladh lasta ábhair phléasctha go dtí cairéal na háite. Fuair beirt saighdiúirí dubha bás sa teagmháil. Is gnách glacadh leis gurbh é an cath seo a chuir tús le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] in [[Éire|Éirinn]].
[[Íomhá:Daniel Breen (1894-1969) and Brigid Mary Malone (1900-1984) wedding on 12 June 1921 in County Tipperary, Ireland.jpg|clé|mion|307x307px|[[Bainis]] : An Braonach ina shuí lena bhean, Brigid Malone. Ina sheasamh: Sean Hogan agus Áine Malone]]
Le linn an chogaidh, gheall na Gaill duais deich míle punt d'aon duine a chimeodh an Braonach. Mar sin féin, bhí sé in ann é féin a chur i gceannas ar chuid mhór de na hÓglaigh. Ábhar scéalaíochta agus seanchais is ea a chrógacht mar Óglach.  

== Teachta Dála ==
Nuair a bhí an dá chogadh - Cogadh na Saoirse agus Cogadh na gCarad - thart, vótáladh isteach ar an Dáil é sa bhliain 1923, mar phoblachtach a bhí in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh.

[[Íomhá:DanBreen SeanHogan chicago.jpg|mion|clé|Dan Breen (ina shuí), Sean Hogan agus Ned O'Brien i Chicago,  1&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; Eanáir 1922 is cosúil|351x351px]]

Sa bhliain 1924, d'fhoilsigh an Braonach leabhar faoin am a chaith sé ina threallchogaí, ''My Fight for Irish Freedom''. Ní raibh sé féin ina scríbhneoir maith, ach fuair sé cuidiú óna chara, Somhairle Ó Fathaigh, arbh é deartháir Phroinsias Uí Fhathaigh é. 

Cuireadh Gaeilge ar an leabhar freisin, agus tháinig an t-aistriúchán i gcló faoin teideal ''Ag Troid ar son na Saoirse''. 

Sa chéad olltoghchán sa bhliain 1927, chaill an Braonach a shuíochán Dála, agus chuaigh sé go Meiriceá. Nuair a tháinig sé ar ais, d'éirigh ní b'fhearr leis, agus fuair sé a shuíochán ar ais i dtoghchán na bliana 1932. 

Chaith an Braonach an chéad tríocha bliain eile ina Theachta Dála do Thiobraid Árann. D'éirigh sé as sa bhliain 1965 le dul ar pinsean. Shíothlaigh an Braonach i mBaile Átha Cliath, ceithre bliana ina dhiaidh sin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 14ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 17ú Dáil}}{{DEFAULTSORT:Braoin, Donall O}}
[[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 17ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Básanna i 1969]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]]</text>
      <sha1>5bbkeict7qibc3a8f7unckvud9bgpqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319909</id>
      <parentid>1319908</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TGcoa moved page [[Dónall Ó Braoin]] to [[Dan Breen]] over redirect</comment>
      <origin>1319908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="5bbkeict7qibc3a8f7unckvud9bgpqd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Dónall Ó Braoin''', nó '''Dan Breen''' ([[11 Lúnasa]], [[1894]] – [[27 Nollaig]], [[1969]]) ina throdaí saoirse agus ina pholaiteoir d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Cuimhnítear é mar dhuine amháin a bhí páirteach sa luíochán a chuir tús le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] in [[Éire|Éirinn]].  

Toghadh an Braonach ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] níos déanaí, agus chaith sé an seal ar fad idir na blianta [[1932]] agus [[1965]] ina shuí i n[[Dáil Éireann]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/breen-daniel-dan-a0914|teideal=Dan Breen|údar=dib.ie|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Daniel Breen police notice.jpg|clé|339x339px|mion|Dónall Ó Braoin.]]
==  Réabhlóidí ==
Rugadh an Braonach, nó ''Dan Breen'', mar a thugtaí air as [[Béarla]], do lánúin feirmeoirí ar an tSulchóid Bheag i g[[Contae Thiobraid Árann|Co. Thiobraid Árann]]. Fuair sé [[oideachas]] san áit chéanna sula ndeachaigh sé leis an bpláistéireacht mar shlí beatha. Ina dhiaidh sin, bhí sé ag obair ina fhear líne don ''Great Southern Railway''. 

Chuaigh an Braonach sna h[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh]] sa bhliain 1914. Ar an [[21 Eanáir]] [[1919]], an lá céanna ar tháinig [[An Chéad Dáil|an chéad Dáil]] le chéile i m[[Baile Átha Cliath]], bhí an Braonach páirteach i luíochán ar an tSulchóid Bheag. Faoi cheannas [[Seán Ó Treasaigh|Sheáin Uí Threasaigh]], d'ionsaigh dornán d'Óglaigh díorma de [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|shaighdiúirí dubha]] a bhí díreach ag seoladh lasta ábhair phléasctha go dtí cairéal na háite. Fuair beirt saighdiúirí dubha bás sa teagmháil. Is gnách glacadh leis gurbh é an cath seo a chuir tús le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] in [[Éire|Éirinn]].
[[Íomhá:Daniel Breen (1894-1969) and Brigid Mary Malone (1900-1984) wedding on 12 June 1921 in County Tipperary, Ireland.jpg|clé|mion|307x307px|[[Bainis]] : An Braonach ina shuí lena bhean, Brigid Malone. Ina sheasamh: Sean Hogan agus Áine Malone]]
Le linn an chogaidh, gheall na Gaill duais deich míle punt d'aon duine a chimeodh an Braonach. Mar sin féin, bhí sé in ann é féin a chur i gceannas ar chuid mhór de na hÓglaigh. Ábhar scéalaíochta agus seanchais is ea a chrógacht mar Óglach.  

== Teachta Dála ==
Nuair a bhí an dá chogadh - Cogadh na Saoirse agus Cogadh na gCarad - thart, vótáladh isteach ar an Dáil é sa bhliain 1923, mar phoblachtach a bhí in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh.

[[Íomhá:DanBreen SeanHogan chicago.jpg|mion|clé|Dan Breen (ina shuí), Sean Hogan agus Ned O'Brien i Chicago,  1&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; Eanáir 1922 is cosúil|351x351px]]

Sa bhliain 1924, d'fhoilsigh an Braonach leabhar faoin am a chaith sé ina threallchogaí, ''My Fight for Irish Freedom''. Ní raibh sé féin ina scríbhneoir maith, ach fuair sé cuidiú óna chara, Somhairle Ó Fathaigh, arbh é deartháir Phroinsias Uí Fhathaigh é. 

Cuireadh Gaeilge ar an leabhar freisin, agus tháinig an t-aistriúchán i gcló faoin teideal ''Ag Troid ar son na Saoirse''. 

Sa chéad olltoghchán sa bhliain 1927, chaill an Braonach a shuíochán Dála, agus chuaigh sé go Meiriceá. Nuair a tháinig sé ar ais, d'éirigh ní b'fhearr leis, agus fuair sé a shuíochán ar ais i dtoghchán na bliana 1932. 

Chaith an Braonach an chéad tríocha bliain eile ina Theachta Dála do Thiobraid Árann. D'éirigh sé as sa bhliain 1965 le dul ar pinsean. Shíothlaigh an Braonach i mBaile Átha Cliath, ceithre bliana ina dhiaidh sin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 8ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 12ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 14ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 17ú Dáil}}{{DEFAULTSORT:Braoin, Donall O}}
[[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 8ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 12ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 17ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Básanna i 1969]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]]</text>
      <sha1>5bbkeict7qibc3a8f7unckvud9bgpqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Clive</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7659</id>
    <revision>
      <id>1319820</id>
      <parentid>1295874</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="753mjll7taxs21sklkx8457jdqlkitq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Saighdiúir agus polaiteoir Sasanach ab ea an Maorghinearál agus Tiarna '''Robert Clive''' nó &quot;'''Clive of India'''&quot; ([[29 Meán Fómhair]] [[1725]] - [[22 Samhain]] [[1774]]).  D'athraigh Clive cúrsa na staire nuair a chuir sé [[An India|India]] faoi chois sna 1750-1760idí. D'éirigh Clive thar a bheith saibhir dá bharr.   

Tharraing Clive conspóid lena bheo agus lena mharbhː laoch náisiúnta sa Bhreatain inniu do dhaoine áirithe, agus impiriúlaí agus tíoránach cruálach do dhaoine eile, agus é freagrach as &quot;éigniú India&quot; 
[[Íomhá:Thomas Gainsborough (1727-1788) (after) - Robert Clive (1725–1774), Baron Clive of Plassey, 'Clive of India' - 1180787.2 - National Trust.jpg|clé|mion|pictiúir a rinneadh sa 19ú haois|270x270px]]

==Saol==
[[Íomhá:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg| mion |Robert Clive ag casadh le [[Mir Jafar]], [[Cath Plassey]], le Francis Hayward, 1760|clé|220x220px]]Rugadh Clive ar [[29 Meán Fómhair]] [[1725]] in aice le  [[Market Drayton]], [[Shropshire]]. Bhí deacrachtaí ag Clive ar [[scoil]]. Athraíodh ó scoil go scoil é. 

=== India ===
Cuireadh é go [[Chennai|Madras]] mar cúntóir don [[Comhlacht na hIndiacha Thoir|Chomhlacht na hIndiacha Thoir]] nuair a bhí sé ocht mbliana déag d'aois, sa bhliain [[1744]]. Bhí caidreamh corrach aige lena chomhghleacaithe agus rinne sé iarracht [[Féinmharú|lámh a chur ina bhás féin]]. 
[[Íomhá:Shah-alam-ii-mughal-emperor-of-india-reviewing-the-east-india-companys-troops-1781-1894 1247854.jpg|clé|mion|Shah Alam (impire Mughal) agus Clive (pictiúr a rinneadh sa bhliain 1781)|220x220px]]

Chuaigh sé sna saighdiúirí leis an gComhlacht sa bhliain [[1746]], ag troid in aghaidh na bhFrancach agus na &quot;ndúchasach&quot;. 

Sa bhliain [[1751]], agus in aois 25 dó, chum Clive seift chun [[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] Arcot a ghabháil ó Chanda Sahib, ceannaire áitiúil. Bhí cáil ar Clive ar fud na hEorpa tar éis an chatha seo.

Rinneadh gobharnóir de Clive ar Fort St David, ionad tábhachtach míleata de chuid na Breataine san [[An India|India]]. Throid sé cathanna eile a mhéadaigh cumhacht na Breataine sa tír.  

D'fhill Clive don chéad uair ar an mBreatain i [[1753]]. Chaith sé seal sa [[Parlaimint|Pharlaimint]] [[1754]]-[[1755]]. 

=== Plassey ===
Troideadh cath Plassey sa bhliain 1757, agus in aois 31 do Clive, tháinig an tír faoi smacht an Chomhlachta, go hiomlán beagnach (tháinig fo-ilchríoch na hIndia faoina smacht nuair a troideadh Cath Buxar in  1764) 

Chuaigh Clive ar ais don dara huair go Sasana i [[1760]], é saibhir agus ardchlú air.  D'éirigh leis stíl shoiléir bhríomhar Béarla a fhorbairt agus bhí ardmheas ar a chumas óráidíochta nuair a bhí sé sa pharlaimint. Ardaíodh go [[Teach na dTiarnaí]] é sa bhliain [[1762]]. Cheannaigh Clive an-chuid talún ag an am seo. 
[[Íomhá:LordClive.jpg|clé|mion|1764: An Tiarna Clive (Shah Alam II, impire Mughal sa chúlra), pictiúr  le Charles Clive|358x358px]]

=== Gobharnóir ===
Chuaigh Clive ar ais chun na hIndia i [[1764]] mar Ghobharnóir ar [[Beangál|Bheangál]] agus rinne leasú ar an státseirbhís a bhí curtha ar bun ansin. 

Theip ar a shláinte ar fad agus chuaigh sé ar ais go Sasana in [[1767]], don tríú uair. Cuireadh fiosrúchán ar bun faoi chaimiléireacht i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]] agus cuireadh ina leith gur bhain Clive mí-úsáid as an muinín a chuir daoine ann mar Ghobharnóir, srl.  

Bhris [[gorta]] amach sa [[Beangál|Bheangál]] idir 1769 - 1773 agus polasaithe an Chomlachta freagrach as.[[Íomhá:Robert Clive's monument.jpg|mion|Laoch sa Bhreatain dealbh i Londain inniu|clé|220x220px]]

=== Bás ===
Bhí sláinte Clive go dona (bhí [[Cloch dhomlais|clocha domlais]] ag gabháil dó). Bhí an-dúil ag Clive san [[óipiam]]. Fuair sé [[bás]] ar an [[22 Samhain]] [[1774]]. Níl a fhios céard ba chúis leis; ghlac sé ródháileog agus taom croí, b'fhéidir. Ní raibh ach 48 mbliana slánaithe aige.

== Féach freisin   ==

* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Clive, Robert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1725]]
[[Catagóir:Básanna i 1774]]
[[Catagóir:Corn na Breataine]]
[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Oifigigh rialtais]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Shropshire]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]
[[Catagóir:Beangál]]</text>
      <sha1>753mjll7taxs21sklkx8457jdqlkitq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mícheál Ó Domhnaill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9744</id>
    <revision>
      <id>1319859</id>
      <parentid>1316253</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="b3gbngmxiohjxdykbhckurnuolnk2qy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Ceoltóir]] [[Éire]]annach ab ea '''Micheál Ó Domhnaill''' ([[7 Deireadh Fómhair]] [[1952]] - [[7 Iúil]] [[2006]]).&lt;ref&gt;Féach ar “An Bothy Boy - in ómós do Mhícheál Ó Domhnaill” [http://www.youtube.com/watch?v=zZOVSmKX3a4 craolta ar TG4] i rith 2011&lt;/ref&gt;  

== Saol ==
Rugadh an Domhnallach i g[[Contae na Mí]] ar an [[7 Deireadh Fómhair]] [[1952]].  

Bhí a athair, Aodh Ó Domhnaill, as [[Rann na Feirste]] i d[[Tír Chonaill]], agus d'fhoghlaim sé go leor de thraidisiún ceoil a shinsear agus é ina ghasúr. 

Bhí dúil mhór sa spórt aige i gcónaí agus d'imir sé [[Peil Ghaelach|peil]] do [[Contae na Mí|Chontae na Mí]] mar mhionúr, ach díbríodh é as a bheith ag imirt [[rugbaí]] chomh maith nuair a bhí toirmeasc ar a leithéid.  

Bronnadh [[giotár]] air nuair a bhí sé tinn san [[ospidéal]] agus é dhá bhliain déag d'aois agus bhain sé ardscil amach san uirlis sin. 
[[File:Skarabraelive.jpg|clé|mion|Skara Brae sna [[2000idí]]]]
Fuair sé jab mar [[Taighde|thaighdeoir]] sna [[1970idí]], is rinne sé an-chuid [[taighde]] ar [[Amhránaíocht|amhráin]] dhúchais a mhuintire, go háirithe lena aintín Neilí Ní Dhomhnaill, agus ar amhráin na [[Albain|hAlban]] agus [[Sasana|Shasana]]. 

=== Ceoltóir gairmiúil ===
Thosaigh sé ag seinm leis an ngrúpa ''[[Skara Brae]]'' (Mícheál Ó Domhnaill, Tríona Ní Dhomhnaill, Dáithí Sproule agus [[Maighréad Ní Dhomhnaill]]) nuair a bhí sé fiche bliain d'aois. Bhí baint aige féin agus ag a dheirfiúracha Tríona agus Maighréad le grúpaí cáiliúla eile ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin. 

Bhí sé ina bhall bunaidh de ''[[The Bothy Band]]'' i [[1974]] agus ardcháil air ar son a chuid [[amhránaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a agus a chuid ceoil ar an ngiotár.

Chuaigh sé leis an ngrúpa ''Relativity'' ar feadh tamaill sna h[[1980í|ochtóidí]], ach chaith sé seal fada i [[Portland]], [[Oregon]]. 

Fuair sé bás go tobann i dtimpiste is cosúil (thit sé [[staighre|anuas an staighre]]) ar an [[7 Iúil]] [[2006]] in aois 54 dó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/musician-miche%C3%A1l-%C3%B3-domhnaill-dies-at-54-1.1028245|teideal=Musician Micheál Ó Domhnaill dies at 54|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=92856|teideal=Micheal O'Domhnaill has passed away...(July 2006)|údar=Max Spiegel|work=mudcat.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205032836/https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=92856}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Na Hoobs]] (2001)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.michealodomhnaill.com/ Suíomh Mícheál Ó Domhnaill 1951-2006 ]
* [http://www.youtube.com/watch?v=zZOVSmKX3a4 &quot;An Bothy Boy - in ómós do Mhícheál Ó Domhnaill” TG4 2011&quot;]
* [http://www.youtube.com/watch?v=J7XzqjndH-Q &quot;Promanade&quot;] le Kevin Burke is Micheál Ó Domhnaill (1978)
* [http://www.youtube.com/watch?v=x3UcnUqc0qk &quot;Tiocfaidh an Samhradh&quot;] le Mícheál Ó Domhnaill (1979)
* [http://www.youtube.com/watch?v=Kj4RHYJdcE4 &quot;Lord Franklin&quot;] le Micheál Ó Domhnaill is Kevin Burke (1979)
* [http://www.youtube.com/watch?v=al9-3mW6zw8 &quot;Casadh an tSugain&quot;] le Micheál Ó Domhnaill is The Bothy Band (1979)


{{DEFAULTSORT:Domhnaill, Michael O}}

[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Básanna in 2006]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>b3gbngmxiohjxdykbhckurnuolnk2qy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319861</id>
      <parentid>1319859</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3816" sha1="317bt6p1u75beeiq2jz3mj53vt05jr0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Ceoltóir]] [[Éire]]annach ab ea '''Micheál Ó Domhnaill''' ([[7 Deireadh Fómhair]] [[1951]] - [[7 Iúil]] [[2006]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/o-domhnaill-micheal-a9459|teideal=Ó Domhnaill, Mícheál|údar=DIB|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Féach ar “An Bothy Boy - in ómós do Mhícheál Ó Domhnaill” [http://www.youtube.com/watch?v=zZOVSmKX3a4 craolta ar TG4] i rith 2011&lt;/ref&gt;  

== Saol ==
Rugadh an Domhnallach i g[[Contae na Mí]] ar an [[7 Deireadh Fómhair]] 1951.  

Bhí a athair, Aodh Ó Domhnaill, as [[Rann na Feirste]] i d[[Tír Chonaill]], agus d'fhoghlaim sé go leor de thraidisiún ceoil a shinsear agus é ina ghasúr. 

Bhí dúil mhór sa spórt aige i gcónaí agus d'imir sé [[Peil Ghaelach|peil]] do [[Contae na Mí|Chontae na Mí]] mar mhionúr, ach díbríodh é as a bheith ag imirt [[rugbaí]] chomh maith nuair a bhí toirmeasc ar a leithéid.  

Bronnadh [[giotár]] air nuair a bhí sé tinn san [[ospidéal]] agus é dhá bhliain déag d'aois agus bhain sé ardscil amach ar an uirlis sin. 
[[File:Skarabraelive.jpg|clé|mion|Skara Brae sna [[2000idí]]]]
Fuair sé jab mar [[Taighde|thaighdeoir]] sna [[1970idí]], is rinne sé an-chuid [[taighde]] ar [[Amhránaíocht|amhráin]] dhúchais a mhuintire, go háirithe lena aintín Neilí Ní Dhomhnaill, agus ar amhráin na [[Albain|hAlban]] agus [[Sasana|Shasana]]. 

=== Ceoltóir gairmiúil ===
Thosaigh sé ag seinm leis an ngrúpa ''[[Skara Brae]]'' (Mícheál Ó Domhnaill, Tríona Ní Dhomhnaill, Dáithí Sproule agus [[Maighréad Ní Dhomhnaill]]) nuair a bhí sé fiche bliain d'aois. Bhí baint aige féin agus ag a dheirfiúracha Tríona agus Maighréad le grúpaí cáiliúla eile ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin. 

Bhí sé ina bhall bunaidh de ''[[The Bothy Band]]'' i [[1974]] agus ardcháil air as a chuid [[amhránaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a agus a chuid ceoil ar an ngiotár.

Chuaigh sé leis an ngrúpa ''Relativity'' ar feadh tamaill sna h[[1980í|ochtóidí]], ach chaith sé seal fada i [[Portland]], [[Oregon]]. 

Fuair sé bás go tobann i dtimpiste is cosúil (thit sé [[staighre|anuas an staighre]]) ar an [[7 Iúil]] [[2006]] agus é in aois a cheithre bliana is caoga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/musician-miche%C3%A1l-%C3%B3-domhnaill-dies-at-54-1.1028245|teideal=Musician Micheál Ó Domhnaill dies at 54|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=92856|teideal=Micheal O'Domhnaill has passed away...(July 2006)|údar=Max Spiegel|work=mudcat.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205032836/https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=92856}}&lt;/ref&gt;   Bhásaigh a bhean, Brid Comber (Ní Chiaráin), i mí Feabhra 2006.

== Féach freisin ==
* [[Na Hoobs]] (2001)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.michealodomhnaill.com/ Suíomh Mícheál Ó Domhnaill 1951-2006 ]
* [http://www.youtube.com/watch?v=zZOVSmKX3a4 &quot;An Bothy Boy - in ómós do Mhícheál Ó Domhnaill” TG4 2011&quot;]
* [http://www.youtube.com/watch?v=J7XzqjndH-Q &quot;Promanade&quot;] le Kevin Burke is Micheál Ó Domhnaill (1978)
* [http://www.youtube.com/watch?v=x3UcnUqc0qk &quot;Tiocfaidh an Samhradh&quot;] le Mícheál Ó Domhnaill (1979)
* [http://www.youtube.com/watch?v=Kj4RHYJdcE4 &quot;Lord Franklin&quot;] le Micheál Ó Domhnaill is Kevin Burke (1979)
* [http://www.youtube.com/watch?v=al9-3mW6zw8 &quot;Casadh an tSugain&quot;] le Micheál Ó Domhnaill is The Bothy Band (1979)


{{DEFAULTSORT:Domhnaill, Michael O}}

[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Básanna in 2006]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>317bt6p1u75beeiq2jz3mj53vt05jr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319862</id>
      <parentid>1319861</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TGcoa moved page [[Micheál Ó Domhnaill]] to [[Mícheál Ó Domhnaill]] over redirect</comment>
      <origin>1319861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3816" sha1="317bt6p1u75beeiq2jz3mj53vt05jr0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Ceoltóir]] [[Éire]]annach ab ea '''Micheál Ó Domhnaill''' ([[7 Deireadh Fómhair]] [[1951]] - [[7 Iúil]] [[2006]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/o-domhnaill-micheal-a9459|teideal=Ó Domhnaill, Mícheál|údar=DIB|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Féach ar “An Bothy Boy - in ómós do Mhícheál Ó Domhnaill” [http://www.youtube.com/watch?v=zZOVSmKX3a4 craolta ar TG4] i rith 2011&lt;/ref&gt;  

== Saol ==
Rugadh an Domhnallach i g[[Contae na Mí]] ar an [[7 Deireadh Fómhair]] 1951.  

Bhí a athair, Aodh Ó Domhnaill, as [[Rann na Feirste]] i d[[Tír Chonaill]], agus d'fhoghlaim sé go leor de thraidisiún ceoil a shinsear agus é ina ghasúr. 

Bhí dúil mhór sa spórt aige i gcónaí agus d'imir sé [[Peil Ghaelach|peil]] do [[Contae na Mí|Chontae na Mí]] mar mhionúr, ach díbríodh é as a bheith ag imirt [[rugbaí]] chomh maith nuair a bhí toirmeasc ar a leithéid.  

Bronnadh [[giotár]] air nuair a bhí sé tinn san [[ospidéal]] agus é dhá bhliain déag d'aois agus bhain sé ardscil amach ar an uirlis sin. 
[[File:Skarabraelive.jpg|clé|mion|Skara Brae sna [[2000idí]]]]
Fuair sé jab mar [[Taighde|thaighdeoir]] sna [[1970idí]], is rinne sé an-chuid [[taighde]] ar [[Amhránaíocht|amhráin]] dhúchais a mhuintire, go háirithe lena aintín Neilí Ní Dhomhnaill, agus ar amhráin na [[Albain|hAlban]] agus [[Sasana|Shasana]]. 

=== Ceoltóir gairmiúil ===
Thosaigh sé ag seinm leis an ngrúpa ''[[Skara Brae]]'' (Mícheál Ó Domhnaill, Tríona Ní Dhomhnaill, Dáithí Sproule agus [[Maighréad Ní Dhomhnaill]]) nuair a bhí sé fiche bliain d'aois. Bhí baint aige féin agus ag a dheirfiúracha Tríona agus Maighréad le grúpaí cáiliúla eile ar feadh na mblianta ina dhiaidh sin. 

Bhí sé ina bhall bunaidh de ''[[The Bothy Band]]'' i [[1974]] agus ardcháil air as a chuid [[amhránaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a agus a chuid ceoil ar an ngiotár.

Chuaigh sé leis an ngrúpa ''Relativity'' ar feadh tamaill sna h[[1980í|ochtóidí]], ach chaith sé seal fada i [[Portland]], [[Oregon]]. 

Fuair sé bás go tobann i dtimpiste is cosúil (thit sé [[staighre|anuas an staighre]]) ar an [[7 Iúil]] [[2006]] agus é in aois a cheithre bliana is caoga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/musician-miche%C3%A1l-%C3%B3-domhnaill-dies-at-54-1.1028245|teideal=Musician Micheál Ó Domhnaill dies at 54|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=92856|teideal=Micheal O'Domhnaill has passed away...(July 2006)|údar=Max Spiegel|work=mudcat.org|dátarochtana=2020-07-07|archivedate=2020-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205032836/https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=92856}}&lt;/ref&gt;   Bhásaigh a bhean, Brid Comber (Ní Chiaráin), i mí Feabhra 2006.

== Féach freisin ==
* [[Na Hoobs]] (2001)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.michealodomhnaill.com/ Suíomh Mícheál Ó Domhnaill 1951-2006 ]
* [http://www.youtube.com/watch?v=zZOVSmKX3a4 &quot;An Bothy Boy - in ómós do Mhícheál Ó Domhnaill” TG4 2011&quot;]
* [http://www.youtube.com/watch?v=J7XzqjndH-Q &quot;Promanade&quot;] le Kevin Burke is Micheál Ó Domhnaill (1978)
* [http://www.youtube.com/watch?v=x3UcnUqc0qk &quot;Tiocfaidh an Samhradh&quot;] le Mícheál Ó Domhnaill (1979)
* [http://www.youtube.com/watch?v=Kj4RHYJdcE4 &quot;Lord Franklin&quot;] le Micheál Ó Domhnaill is Kevin Burke (1979)
* [http://www.youtube.com/watch?v=al9-3mW6zw8 &quot;Casadh an tSugain&quot;] le Micheál Ó Domhnaill is The Bothy Band (1979)


{{DEFAULTSORT:Domhnaill, Michael O}}

[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Básanna in 2006]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]</text>
      <sha1>317bt6p1u75beeiq2jz3mj53vt05jr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éamonn Ó Dúgáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12042</id>
    <revision>
      <id>1319891</id>
      <parentid>1314555</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T00:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="l4hr465f6uxy8ljayqo05flepciagk6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Polaiteoir]], [[Dlí|dlíodóir]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] [[Éire]]annach ab ea '''Éamonn Ó Dúgáin''' ([[1874]] - [[6 Meitheamh]] [[1936]]), nó ''Eamonn S. Duggan'' mar a ghlaoitear air as [[Béarla]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://localwiki.org/dl/Eamonn_S_Duggan|teideal=Eamonn S Duggan - Dún Laoghaire - LocalWiki|work=localwiki.org|dátarochtana=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606225332/https://localwiki.org/dl/Eamonn_S_Duggan}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ina bhall den pháirtí Éireannach [[Sinn Féin]] agus [[Cumann na nGaedheal]] níos déanaí.

== Saol ==
B'as [[Contae na Mí]] é Ó Dúgáin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.navanhistory.ie/index.php?page=eamon-duggan|teideal=Navan Historical Society - Duggan, Eamon (Patriot &amp; Politician)|work=www.navanhistory.ie|dátarochtana=2020-06-06|archivedate=2016-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326195620/http://www.navanhistory.ie/index.php?page=eamon-duggan}}&lt;/ref&gt;  

Throid an Dúgánach le linn [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]]. Cuireadh faoi ghlas é, ach ligeadh saor é sa bhliain [[1917]] agus chuaigh sé díreach isteach san [[IRB]]. 

Toghadh é ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] sa [[an Chéad Dáil|Chéad Dáil]] sa bhliain [[1919]].  

Bhí an Dúgánach i measc na daoine a shínigh an [[Conradh Angla-Éireannach]] sa bhliain [[1921]].  
[[Íomhá:Dun Laoghaire Town Hall (2011).jpg|clé|mion|halla an bhaile, [[Dún Laoghaire]]]]
Rinneadh Aire Gnóthaí Baile de i [[rialtas]] an t[[Saorstát Éireann|Saorstáit]] nua.  Chaith sé tréimhse ina rúnaí don Aire Cosanta agus an Choiste Fheidhmiúcháin.  

D'fhan Ó Dúgáin amach as an [[olltoghchán]] sa bhliain [[1933]], ach d'éirigh sé ina sheanadóir i [[Seanad Éireann]]. B'é Ó Dugain an [[Seanad Éireann|Seanadóir]] deireanach a ghlac an mionn dílseachta don Rí sa bhliain 1933 agus é ag dul isteach san [[Oireachtas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1933-03-15/3|teideal=Public Business. - Constitution (Removal of Oath) Bill, 1933—Second Stage. – Seanad Éireann (1931 Seanad) – Wednesday, 15 Mar 1933 – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=1933-03-15|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-06-06|archivedate=2020-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606225336/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1933-03-15/3/}}&lt;/ref&gt; 

Fuair an Dúgánach bás gan choinne  le linn shlógadh Fhine Gael i halla an bhaile, [[Dún Laoghaire]], [[Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1936.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://treaty.nationalarchives.ie/wp-content/uploads/2011/11/Duggan.pdf|teideal=Duggan, Éamonn John|údar=nationalarchives.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2018-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424173517/http://treaty.nationalarchives.ie/wp-content/uploads/2011/11/Duggan.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 4ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 5ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 6ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 7ú Dáil}}

{{DEFAULTSORT:Ó Dúgáin, Éamonn}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1874]]
[[Catagóir:Básanna i 1936]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal]]
[[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 4ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 5ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 6ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 7ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Sheanad Éireann]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Mí]]</text>
      <sha1>l4hr465f6uxy8ljayqo05flepciagk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rialtas Dúchais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12139</id>
    <revision>
      <id>1319867</id>
      <parentid>1238664</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T20:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6741" sha1="e2j1lbxjh6siq681c6hr4ifv6lni5t2" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus ag tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtas Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn a scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireannach ag [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan i gcoinne.  
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an slógadh ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh (chuaigh sé ar leabhar na ndlíthe). D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
*[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]'''I mí Eanáir 1913, r'''itheadh an Tríú Bille Rialtas Dúchais i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;.  Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille an chéad huair i dTeach na dTeachtaí  (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun)&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.
*Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú huair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú na Banríona don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;.
*[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugtar isteach i dTeach na dTiarnaí, moltar contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil sa Bhreatain má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.
*Mar thoradh air sin, rith an bille trí Thithe an Pharlaimint i ndeireadh báire, agus fuair sé an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.

== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>e2j1lbxjh6siq681c6hr4ifv6lni5t2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319868</id>
      <parentid>1319867</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reachtaíocht */</comment>
      <origin>1319868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6828" sha1="bzs07n4ftfck2lkfmoo5tuuvo1o6yww" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn a scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan i gcoinne.  
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an slógadh ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh (chuaigh sé ar leabhar na ndlíthe). D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
*[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]'''I mí Eanáir 1913, r'''itheadh an Tríú Bille Rialtas Dúchais i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;.  Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille an chéad uair i dTeach na dTeachtaí  (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun)&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.
*Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;.
*[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugtar isteach i dTeach na dTiarnaí, moltar contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil sa Bhreatain má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.
*Mar thoradh air sin, rith an bille trí Thithe an Pharlaiminte i ndeireadh báire, agus fuair sé an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.

== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>bzs07n4ftfck2lkfmoo5tuuvo1o6yww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319869</id>
      <parentid>1319868</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6822" sha1="3qynlex3bhvpvnfdq6ct0w7fob9fgc3" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan i gcoinne.  
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh (chuaigh sé ar leabhar na ndlíthe). D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
*[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]'''I mí Eanáir 1913, r'''itheadh an Tríú Bille Rialtas Dúchais i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;.  Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille an chéad uair i dTeach na dTeachtaí  (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun)&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.
*Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;.
*[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugtar isteach i dTeach na dTiarnaí, moltar contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil sa Bhreatain má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.
*Mar thoradh air sin, rith an bille trí Thithe an Pharlaiminte i ndeireadh báire, agus fuair sé an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.

== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>3qynlex3bhvpvnfdq6ct0w7fob9fgc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319870</id>
      <parentid>1319869</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6824" sha1="btyfd4mnxwfx5y82wsr3prb97qk87oe" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.  
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh (chuaigh sé ar leabhar na ndlíthe). D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
*[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]'''I mí Eanáir 1913, r'''itheadh an Tríú Bille Rialtas Dúchais i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;.  Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille an chéad uair i dTeach na dTeachtaí  (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun)&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.
*Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;.
*[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugtar isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil sa Bhreatain má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.
*Mar thoradh air sin, rith an bille trí Thithe an Pharlaiminte i ndeireadh báire, agus fuair sé an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.

== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>btyfd4mnxwfx5y82wsr3prb97qk87oe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319872</id>
      <parentid>1319870</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6801" sha1="boq19dwz852v9pqg6n3xr64f2ivt2bz" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.  
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh. 
Tugadh  an Tríú Bille Rialtas Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;.  Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun)&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.
*Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;. D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.
*Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugtar isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil sa Bhreatain má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.
*Mar thoradh air sin, rith an bille trí Thithe an Pharlaiminte i ndeireadh báire, agus fuair sé an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.

== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>boq19dwz852v9pqg6n3xr64f2ivt2bz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319873</id>
      <parentid>1319872</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reachtaíocht */</comment>
      <origin>1319873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6719" sha1="21x9hp0s19dyxtzmmvkv10l2m0a0ijn" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.  
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh. Tugadh  an Tríú Bille Rialtas Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;   Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;  Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.   Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.   Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;. D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún. Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugadh isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil &quot;sa Bhreatain&quot; má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh. Fuair an bille an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.  Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.
== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>21x9hp0s19dyxtzmmvkv10l2m0a0ijn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319874</id>
      <parentid>1319873</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T22:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6896" sha1="mu30k326309cu5t1ojpwpx5dfyrztst" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.  
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh. Tugadh  an Tríú Bille Rialtas Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;    Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;   Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.    Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.   Rith an Bille tríd an Teach Íochtarach arís an 7 Iúil 1913.  Dhiúltaigh Teach na dTiarnaí dó arís, timpeall an 15 Iúil 1913, an babhta seo 302 vóta in aghaidh 64 Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;. D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.  Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugadh isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil &quot;sa Bhreatain&quot; má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh. Fuair an bille an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.   Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.
== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>mu30k326309cu5t1ojpwpx5dfyrztst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319876</id>
      <parentid>1319874</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T22:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6923" sha1="cahewg0wndlnrzi6lg660bakxcjuvje" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.  
Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 chuir [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais chun tosaigh. Tugadh  an Tríú Bille Rialtas Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;    &lt;br&gt;Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;   Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;.    Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.  &lt;br&gt; Rith an Bille tríd an Teach Íochtarach arís an 7 Iúil 1913.&lt;br&gt; Dhiúltaigh Teach na dTiarnaí dó arís, timpeall an 15 Iúil 1913, an babhta seo 302 vóta in aghaidh 64 Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). &lt;br&gt;Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil)&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;. &lt;br&gt;&lt;br&gt;D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.  Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugadh isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil &quot;sa Bhreatain&quot; má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh. Fuair an bille an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.   &lt;br&gt;Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.
== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>cahewg0wndlnrzi6lg660bakxcjuvje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319877</id>
      <parentid>1319876</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T22:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reachtaíocht */</comment>
      <origin>1319877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6954" sha1="ipsrbjo6cqy6wiftqbbnl8izmvq2pql" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.   

Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Ritheadh an chéad Bhille sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 thug [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;    &lt;br&gt;Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;   Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;    Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.  &lt;br&gt; Rith an Bille tríd an Teach Íochtarach arís an 7 Iúil 1913.&lt;br&gt; Dhiúltaigh Teach na dTiarnaí dó arís, timpeall an 15 Iúil 1913, an babhta seo 302 vóta in aghaidh 64 Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). &lt;br&gt;Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil).&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;  Tháinig sé i bhfeidhm mar dhlí ar 18 Meán Fómhair 1914, tar éis an tríú pas. &lt;br&gt;&lt;br&gt;D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.  Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugadh isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil &quot;sa Bhreatain&quot; má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh. Fuair an bille an t-aontú ríoga i lár na bliana 1914.   &lt;br&gt;Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.
== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>ipsrbjo6cqy6wiftqbbnl8izmvq2pql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319878</id>
      <parentid>1319877</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T22:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6950" sha1="0nbo6azu7rjwn3htqtc39fuoz7jhdty" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.   

Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Cuireadh an chéad Bhille faoi bhráid sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 thug [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;    &lt;br&gt;Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;   Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;    Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.  &lt;br&gt; Rith an Bille tríd an Teach Íochtarach arís an 7 Iúil 1913.&lt;br&gt; Dhiúltaigh Teach na dTiarnaí dó arís, timpeall an 15 Iúil 1913, an babhta seo 302 vóta in aghaidh 64 Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). &lt;br&gt;Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil).&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;  Tháinig sé i bhfeidhm mar dhlí ar 18 Meán Fómhair 1914, tar éis an tríú pas, agus  fuair an bille an t-aontú ríoga. &lt;br&gt;&lt;br&gt;D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún.  Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugadh isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh a choinneáil &quot;sa Bhreatain&quot; má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.  &lt;br&gt;Ach ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.
== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>0nbo6azu7rjwn3htqtc39fuoz7jhdty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319879</id>
      <parentid>1319878</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T22:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7453" sha1="95t7hh295gwljs5tsnt97pwixocizqu" xml:space="preserve">[[Íomhá:I'll give him Home Rule! (3268710259).jpg|mion| [[John Redmond]] agus John Bull, Liberal Unionist Council, c1905-1910|308x308px]]
[[Íomhá:Randolph churchill nypl (retouched).jpg|mion|Randolph Churchill, 1883|330x330px]]
[[Íomhá:Gladstone debate on Irish Home Rule 8th April 1886 ILN.jpg|mion|Gladstone, 8 Aibreán 1886|220x220px]]
[[Íomhá:Home Rule- 'Oh! Henry where did you get that cigar and why are you smoking it?' (22906005345).jpg|mion|Chuaigh na polaiteoirí sa Bhreatain trí anás uafásach le &quot;Home Rule&quot;, c1905-1910|220x220px]]
[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|[[Seán Mac Réamainn|John Redmond]], 1917 - fear briste|308x308px]]
[[Íomhá:Portrait of King George V.jpg|mion|[[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]]|293x293px]]
Ba é an '''Rialtas Dúchais'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Home Rule''&lt;/ref&gt; an príomhchuspóir polaitiúil a bhí ag [[Náisiúnachas|náisiúnaithe]] bunreachtúla in Éirinn sa [[19ú haois|naoú haois déag]] agus tús an [[20ú haois|fichiú haois]].  

Ba é [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh [[Rialtas]] Dúchais d'Éirinn, agus ba iad [[Isaac Butt]], William Shaw agus [[Charles Stewart Parnell]] príomhcheannairí an pháirtí agus [[Ailtireacht|ailtirí]] an [[Léig an Rialtais Dúchais|Rialtais Dúchais]] mar choincheap. 

Is éard a bhí ann, go bunúsach, ná an t-éileamh go gcuirfí [[parlaimint]] fhéinrialaitheach ar bun in Éirinn. Níor theastaigh ón lucht Rialtais Dúchais in Éirinn scaradh scun scan ón [[Ríocht Aontaithe]].

== Reachtaíocht   ==
Ón bhliain 1870 ar aghaidh, bhí feachtas ar bun ag ceannairí náisiúnacha na hÉireann i [[Tithe na Parlaiminte|Westminster]], go háirithe ag [[Charles Stewart Parnell]], chun Rialtas Dúchais (féinriail réigiúnach) a bhaint amach in Éirinn. Bhí ceannairí Aontachtaithe na hÉireann, áfach, glan ina choinne.   

Ritheadh ceithre Bhille um Rialtas Dúchais in Éirinn, ach níor tháinig aon cheann acu i bhfeidhm ina iomláine. 

*'''1)  '1886'.'''  Cuireadh an chéad Bhille faoi bhráid sa bhliain [[1886]], ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí féin. Chinn ceannairí an fhreasúra, an Páirtí Coimeádach, an &quot;Cárta Buí&quot; a imirt: sa bhliain 1886, chum an Tiarna Randolph Churchill an nath ''Ulster will fight and Ulster will be right.''

*'''2)  '1893'.''' An dara Bille, arís, sa bhliain [[1893]], ba i dTeach na dTiarnaí a cuireadh bac air. Bhí an chumhacht ag [[Teach na dTiarnaí]] ag an am reachtaíocht a chrosadh.

*'''3)  '1912-1914'.''' Ó bhí gearrtha siar faoin Acht Parlaiminte 1911 ar chumhacht [[Teach na dTiarnaí|Theach na dTiarnaí]] i leith [[Reacht|reachtaíocht]] a chrosadh, níorbh aon bhlocáil go deo é seo ach moill ar dhul chun cinn na reachtaíochta. Sa bhliain 1912 thug [[rialtas]] [[Herbert Henry Asquith|H. H. Asquith]] an Tríú Bille Dúchais isteach den chéad uair ar an 11 Aibreán 1912  i dTeach na dTeachtaí ach diúltaíodh dó i dTeach na dTiarnaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29012013-ocaid-thabhachtach-i-stair-na-tire-ba-ea-daingniu-agus-diultu-an-bhille-rialtas-duchais-i-mi-eanair-deenihan/|teideal=‘Ócáid thábhachtach i stair na tíre’ ba ea daingniú agus diúltú an Bhille Rialtas Dúchais i mí Eanáir|údar=DFA.ie|dáta=|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;    D'fhéadfadh na Tiarnaí bloc a chur ar Bhille le haghaidh trí sheisiún. &lt;br&gt;Ar an [[16 Eanáir]] [[1913]], léadh an bille i dTeach na dTeachtaí arís (ar son an Bhille 367; in aghaidh 257)&lt;ref&gt;The Irish Home Rule Bill,  Annie G. Porritt, Political Science Quarterly, Vol. 28, No. 2 (Jun., 1913), pp. 298-319   &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;   Ag deireadh na míosa ([[30 Eanáir]] [[1913]]), áfach, bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí (326 vóta in aghaidh 69, le Lord Lansdowne i mbun).&lt;ref&gt;Irish Home Rule, 1867-1921,   Alan O'Day, lch 254&lt;/ref&gt;    Nuair a diúltaíodh don Bhille Rialtas Dúchais ar an 30 Eanáir, 1913, mar sin, tháinig an Bille ar ais go dtí Teach na dTeachtaí le haghaidh an dara vótáil, i mí Iúil 1913.  &lt;br&gt; Rith an Bille tríd an Teach Íochtarach arís an 7 Iúil 1913.&lt;br&gt; Dhiúltaigh Teach na dTiarnaí dó arís, timpeall an 15 Iúil 1913, an babhta seo 302 vóta in aghaidh 64 Ar an 25 Bealtaine 1914, léadh an bille an tríú uair  i dTeach na dTeachtaí. Glacadh leis le móramh ollmhór i bhfabhar (77). &lt;br&gt;Bualadh an Bille i dTeach na dTiarnaí arís ach tugadh Aontú an Rí don Bhille níos déanaí (an próiseas a chuireann bille ar bhonn reachtúil).&lt;ref&gt;Alan O'Day, Irish Home Rule, 1867-1921,  lch 254 agus &lt;nowiki&gt;https://www.jstor.org/stable/2141348?seq=1#page_scan_tab_contents&lt;/nowiki&gt; agus Joseph P. Finnan,  John Redmond and Irish Unity: 1912 - 1918, lch 57
&lt;/ref&gt;  Tháinig sé i bhfeidhm mar dhlí ar 18 Meán Fómhair 1914, tar éis an tríú pas, agus  fuair an bille an t-aontú ríoga. &lt;BR&gt;
*Ar an 23 Meitheamh 1914, de réir Bille a thugadh isteach i dTeach na dTiarnaí, moladh contaetha áirithe in Ulaidh &quot;a choinneáil faoi rialtas díreach Westminster&quot; agus &quot;a fhágáil lasmuigh de dhlínse an Rialtais Dúchais&quot;, má chuirtear Rialtas Dúchais i bhfeidhm in Éirinn riamh.  Bheadh cead ag gach contae in Ulaidh vótáil ann féin cé acu a bheadh sé faoi réir Rialtas Dúchais nó nach mbeadh. Sé bliana, ní go buan, an tréimhse a moladh ar dtús — d'fhéadfaí é a athnuachan ina dhiaidh sin. Sé chontae a bhí i gceist le moladh an rialtais féin (Aontroim, Ard Mhacha, an Dún, Fear Manach, Doire, Tír Eoghain) — ach bhí líon na gcontaetha idir plé fós, ó cheathrar go naonúr.&lt;br&gt;&lt;BR&gt;Ag an am céanna, d’eagraigh Rí na Breataine, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], [[Comhdháil Phálás Buckingham|'''comhdháil ag''' '''Pálás Buckingham''']] ar 21-24 Iúil 1914 le teacht ar réiteach ar “fhadhb na hÉireann.”  Ní raibh aon rath ar an gcomhdháil.
*Ar an [[4 Lúnasa]] [[1914]], d’fhógair an Bhreatain [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh]] ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]].  Spreag sé seo [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na Breataine reachtaíocht a dhréachtú chun Rialtas Dúchais a chur siar.
== Réiteach ar bith ==
De dheasca an [[Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], is cosúil, níor cuireadh an tríú Bille i bhfeidhm riamh. Ach b'é sin leithscéal a chodail amuigh b'fhéidir, agus bhí an náisiúnachas ag teacht i dtreis in Éirinn agus timpeall na hEorpa ag an am céanna.

Léirigh glacadh Theach na dTeachtaí leis an mBille ach diúltú Theach na dTiarnaí dó a chasta is a bhí an díospóireacht seo.  

Ar aon nós, ba léir go raibh athrú ag teacht ar an gcaidreamh idir Éire agus an Ríocht Aontaithe agus an reachtaíocht rite ag na Teachtaí an chéad lá. Spreag na vótaí seo lear mór eachtraí a raibh tionchar nach beag acu ar imeachtaí na mblianta ina ndiaidh

=== 1920 ===
Ba é [[an tAcht um Rialtas na hÉireann]] sa bhliain [[1920]] an tAcht deifnídeach, ach níor cuireadh an ceann sin féin i bhfeidhm ach amháin i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].

== Féach Freisin ==

* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann]] (1920)
* [[Comhdháil Phálás Buckingham]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn| ]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]</text>
      <sha1>95t7hh295gwljs5tsnt97pwixocizqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:An Bhangladéis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>21454</id>
    <redirect title="Catagóir:An Bhanglaidéis" />
    <revision>
      <id>1319824</id>
      <parentid>1051763</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Catagóir:An Bhanglaidéis]]</comment>
      <origin>1319824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="dbl2dx3qyh84gsvxxdfk0eva5t6ovza" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Catagóir:An Bhanglaidéis]]</text>
      <sha1>dbl2dx3qyh84gsvxxdfk0eva5t6ovza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stefan Zweig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22282</id>
    <revision>
      <id>1319858</id>
      <parentid>1227775</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T17:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5134" sha1="npwvm24pzhn1cf88n3d1wn3f821xn16" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[scríbhneoir]] clúiteach i n[[Gearmáinis]] é [[Stefan Zweig]] (a rugadh ar an [[28 Samhain]] [[1881]] i [[Vín]] agus a d'éag [[22 Feabhra]] [[1942]] sa [[An Bhrasaíl|Bhrasaíl]]).  De bhunadh na h[[An Ostair|Ostaire]] ba ea é, [[An Giúdachas|Giúdach]], fear léannta, agus duine de na daoine sin a chonaic uafáis an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad]] agus an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Chuir sé féin agus a chéile mná, Lotte, lámh ina mbás féin sa bhliain 1942 ar mhéid a n-éadóchais, creidtear.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/let-us-then-make-common-cause-each-in-their-own-mother-tongue-gair-chatha-stefan-zweig/|teideal=‘Let us then make common cause…each in their own mother tongue’ – gáir chatha Stefan Zweig|údar=Pól Ó Muirí|dáta=29 Meitheamh 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-21}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Wien08 Kochgasse008 2017-03-31 GuentherZ GD Zweig 0661.jpg|clé|mion|Plaic chuimhneacháin, Kochgasse 8, [[Vín]]]]
[[Íomhá:Stefan Zweig Friderike Zweig 1922 by Ludwig Boedecker.jpg|clé|mion|lena bhean Lotte, in Salzburg, 1922]]

== Saol ==
Ba den [[bourgeoisie]] [[Vín|Víneach]] é, sách rachmasach. Thart ar chasadh an chéid, bhí Vín ar cheann de chathracha úd na gcéadfaí, agus bhain na tithe caife go dlúth leis sin. ‘B’fhusa a bheith i d’Eorpach anseo ná in aon áit eile,’ a scríobh Zweig, agus mhínigh sé go raibh príomhnuachtáin na hEorpa ar fad sna tithe caife, ‘chomh maith le móririsí liteartha agus cultúir an domhain uile.’ Na tithe caife is mó a chuir dlús le héagsúlacht intleachtach Vín, a bhraith sé.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://freeexampapers.com/exam-papers/Irish-Leaving-Certificate-Examination/Art/Higher/2008/1496954197_1226117.pdf|teideal=SCRÚDÚ NA hARDTEISTIMÉIREACHTA 2008:  EALAÍN|údar=Coimisiún na Scrúduithe Stáit|dáta=2008|dátarochtana=2024}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Bhí cónaí ar Zweig ó [[1919]] go [[1934]] i [[Salzburg]] s[[an Ostair]]. 

Bhí saol cruthaitheach scríbhneoireachta thar a bheith torthúil aige agus ráchairt mhór ar a chuid scríbhneoireachta sna [[1920idí]] agus [[1930idí]]. Chuir sé idir dánta, gearrscéalta, úrscéalta, drámaí agus sleachta stairiúla i bhfoirm [[beathaisnéis]]í i gcló.  Bhí lámh aige i bhforbairt an teach foilseacháin Insel-Verlag.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2017/09/|teideal=Smaointe Fánacha Aonghusa|work=aonghus.blogspot.com|dátarochtana=2024-02-22}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:IV 1927.521 Stefan Zweig WP.jpg|clé|mion|Fógra de chuid Insel-Verlag, 1927 ]]
[[An Giúdachas|Giúdach]] ab ea Zweig agus theith sé lena anam as an Ostair sular cuireadh bac ar dhaoine imeacht.  Chuaigh sé go dtí  [[Sasana]], i dtús. Ansin chaith sé achar gairid i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] sular chuir sé faoi sa [[An Bhrasaíl|Bhrasaíl]].

Agus é ar [[Imirce (daonra)|deoraíocht]] sa [[An Bhrasaíl|Bhrasaíl]] de bharr na Naitsithe, tháinig [[dúlagar]] air. Ainneoin an fháilte a chuir údaráis na Brasaíle roimhe ghéill sé don éadóchas.  Shíl sé gur parthas iar-chiníoch a bhí sa Bhrasaíl.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Sa bhliain 1942, agus dóchas caillte aige sa chine dhaonna, i bhfianaise an uafáis bhí ar siúl s[[an Eoraip]] chuir sé féin agus a bhean chéile lámha ina mbásanna féin.
[[Íomhá:Stamp of Albania - 2017 - Colnect 754208 - Stefan Zweig.jpeg|clé|mion]]

== Saothar ==

* Ceann de na húrscéalta is aitheanta dár scríobh sé ná [[Schachnovelle (ÚrscéalFichille)|Schachnovelle (Úrscéal Fichille)]], a [[úrscéal]] deireanach sa bhliain 1942.
* Sraith bheag aistí dá chuid atá in ''Messages from a lost world: Europe on the brink''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pushkinpress.com/books/messages-from-a-lost-world/|teideal=Messages from a Lost World by Stefan Zweig {{!}} Pushkin Press|language=en|work=pushkinpress.com|dátarochtana=2024-02-21}}&lt;/ref&gt;  Idir 1914 agus 1941 a foilsíodh na haistí seo agus is dea-shampla iad de chumhacht na haiste mar fhoirm ealaíne inti féin, mar dhán próis den scoth. Scríobhann Zweig ar theangacha, ar an stair, ar fhorbairt na smaointeoireachta san Eoraip agus ar aontas na hEorpa fiú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* A [[Dírbheathaisnéis|dhírbheathaisnéis]], ''The World of Yesterday'' (''Die Welt von Gestern'' - ''- Erinnerungen eines Europäers''; Saol an lae inné - cuimhní cinn Eorpaigh, 1942).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The World of Yesterday|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_World_of_Yesterday&amp;oldid=1192224543|journal=Wikipedia|date=2023-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Schachnovelle (ÚrscéalFichille)|Schachnovelle (Úrscéal Fichille)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Zweig, Stefan}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1881]]
[[Catagóir:Básanna i 1942]]
[[Catagóir:Giúdaigh Ghearmánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Ostaracha]]
[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]]
[[Catagóir:Stefan Zweig]]</text>
      <sha1>npwvm24pzhn1cf88n3d1wn3f821xn16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Criogar féir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26597</id>
    <revision>
      <id>1319811</id>
      <parentid>1162960</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog Ériugena an leathanach [[Criogar féir]] go [[Acrididae]]</comment>
      <origin>1162960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="0tkkp6ycjhxppg820tcc8egued6hs3f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[feithid]] é an '''criogar féir'''. Ainmneacha eile atá in úsáid ná '''dreoilín teaspaigh''', '''crucaide caoráin''', '''míol féir''', '''píobaire fraoigh''' agus an '''scadáinín féir'''.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Criogar féir}}
[[Catagóir:Feithidí]]</text>
      <sha1>0tkkp6ycjhxppg820tcc8egued6hs3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319831</id>
      <parentid>1319811</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ériugena moved page [[Acrididae]] to [[Criogar féir]] over redirect</comment>
      <origin>1162960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="0tkkp6ycjhxppg820tcc8egued6hs3f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[feithid]] é an '''criogar féir'''. Ainmneacha eile atá in úsáid ná '''dreoilín teaspaigh''', '''crucaide caoráin''', '''míol féir''', '''píobaire fraoigh''' agus an '''scadáinín féir'''.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Criogar féir}}
[[Catagóir:Feithidí]]</text>
      <sha1>0tkkp6ycjhxppg820tcc8egued6hs3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarah Purser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31554</id>
    <revision>
      <id>1319845</id>
      <parentid>1281701</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11426" sha1="mojrf6de7ruaog5huruaczodmlfiy4y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba [[ealaíontóir]] as [[Dún Laoghaire]] í '''Sarah Henrietta Purser''' ([[22 Márta]] [[1848]] &amp;ndash; [[7 Lúnasa]] [[1943]]), portráidí go háirithe&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.visual-arts-cork.com/irish-artists/sarah-purser.htm|teideal=Sarah Purser, Irish Portrait Painter, Stained Glass Artist, An Tur Gloine|work=www.visual-arts-cork.com|dátarochtana=2024-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/purser-sarah-henrietta-a7532|teideal=Purser, Sarah Henrietta {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2024-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/what-we-do/press-room/press-releases/free-exhibition-works-irish-artist-and-activist-sarah-purser|teideal=Exhibition of works by artist and activist Sarah Purser, 2023|údar=National Gallery of Ireland|dáta=2023|language=en|work=www.nationalgallery.ie|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wikiart.org/en/sarah-purser/all-works/text-list|teideal=Sarah Purser - 44 artworks|work=www.wikiart.org|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt; agus níos déanaí, ealaíontóir gloine daite a bhí ina múinteoir ealaíne sa [[Dublin Metropolitan School of Art]]. 

Bhunaigh sí a stiúideo ealaíne féin, [[An Túr Gloine]], in 1903 ar Shráid Pheambróg, san ardchathair, stiúideo gloine daite a raibh d’aidhm aici glúin mac léinn nua-oilte a thabhairt le chéile ar bhonn comharchumannach chun réimse ealaíne na gloine daite a chur chun cinn.&lt;ref&gt;Pól Ó Muiri,  &quot;Déanta in Éirinn&quot;, 28 Lúnasa  2013&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Sarah Purser Le petit dejeuner.jpg|clé|mion|Le Petit Déjeuner, 1881]]

== Saol ==
[[Íomhá:Turf barge at Leeson Street Bridge by Sarah Purser.jpg|clé|mion|&quot;Turf barge at Leeson Street Bridge&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.adams.ie/6006-lot-16-Turf-Barge-at-Leeson-Street-Bridge-Oil-on-panel-15-5-x-23-5cms|teideal=12-12-2006 {{!}} THE SARAH PURSER SALE|work=www.adams.ie|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;]]

=== Tús a shaoil ===
Rugadh Sarah Purser i n[[Dún Laoghaire]], i m[[Baile Átha Cliath]] sa bhliain [[1848]]. Bhí sí  gaolta leis an péintéir cáiliúil [[Frederick W. Burton]] (1816-1900). 

Nuair a theip ar chomhlacht a hathair agus d'imigh sé go [[Meiriceá]], bhog sí go [[Baile Átha Cliath]] lena mháthair. Chuaigh sí ag staidéar i Scoil na hEalaíne i m[[Baile Átha Cliath]] (an [[Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha|NCAD]] anois). 

Bhain Purser leis an aicme a raibh airgead agus stádas acu – ní mórán daoine bochta a bhí in ann staidéar a dhéanamh ar an ealaín agus dul ag taisteal thar lear nuair a thograigh siad. Tar éis di roinnt staidéir a dhéanamh i gColáiste Ealaíne Bhaile Átha Cliath (Dublin Metropolitan School of Art) chuaigh sí chun na hEorpa chur barr feabhais a chur ar a cuid scileanna ealaíne.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ealaiontoir-ceannrodaioch-a-raibh-ceangal-aici-leis-an-spideal/|teideal=Ealaíontóir ceannródaíoch a raibh ceangal aici leis An Spidéal|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=1 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Millpond at Ballsbridge by Sarah Purser 1882.jpg|clé|mion|&quot;Millpond at Ballsbridge&quot; 1882]]
Fuair sí cabhair óna deartháireacha (thart ar £30) agus chuaigh sí go dtí Páras ag déanamh staidéir san [[Académie Julian]] i b[[Páras]] 1878-79. 
[[Íomhá:Sarahpurser.jpg|mion|Stampa comórtha, 2021]]

San Eoraip casadh ealaíontóirí móra na linne uirthi – Degas agus a leithéid –  agus chuaigh an ealaín ‘nua’ i gcion go mór uirthi. Thosaigh Sarah ag obair le mná eile as a lán tíortha eile; [[an Bhreatain]], [[an Spáinn]], [[Críoch Lochlann]] agus an [[An Fhrainc|Fhrainc]]. B’ansin freisin a casadh ealaíontóir eile mná uirthi – an leispiach [[Louise Catherine Breslau]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Louise Catherine Breslau|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Louise_Catherine_Breslau&amp;oldid=1204039710|journal=Wikipedia|date=2024-02-06|language=en}}&lt;/ref&gt; ón [[Eilvéis]] agus bhíodar mór le chéile an chuid eile dá saol.  Bhí sí an-mhór freisin leis an scríbhneoir Rúiseach Marie Bashkirtseff agus luaigh sise Purser ina beathaisnéis.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 
[[Íomhá:Sarah purser, ritratto di miss jane barlow, d. lii, 1894 (cropped).jpg|clé|mion|Miss Jane Barlow, 1894]]
In aois 30 di, bhí Sarah níos sine ná an chuid is mó de na mná san [[Académie Julian|Académie]] agus ní raibh sí saibhir. Tar éis thart ar 6 mhí, d'fhill sí go BÁC ach uaireanta chuaigh sí ar ais go dtí an Fhrainc ar chuairt.  

Thar na blianta bhuail Purser le daoine cáiliúla, mar shampla [[Maud Gonne]] agus scríobh sí litreacha go leor, anois i [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] (na &quot;Sarah Purser Papers&quot;).   
[[Íomhá:Sarah_Purser_The_circus_encampment_1901.png|mion|'The circus encampment' in Éirinn is dócha 1901, de chuid Purser|clé]]Deir [[Beathaisnéis|beathaisnéisí]] Purser, [[Elizabeth Coxhead]] go raibh seans ann go raibh aithne pearsanta aici ar na h[[Impriseanachas|Impriseanaithe]]. Labhair sí go minic  ina litreacha faoi na phéintéirí [[Edgar Degas|Degas]] agus [[Edouard Manet|Manet]]. Bhí an-suim aici iontu. 

=== Péintéir ===
Nuair a shocraigh Sarah Purser síos i mBaile Átha Cliath arís, chuaigh sí chun cónaí i dteach mór le taobh na Canálach Móire, Mespil House. Bhíodh ‘lá sa mbaile’ nó ‘salon’ aici uair sa mhí agus thagadh na maithe agus na móruaisle ann chun beagán comhrá a dhéanamh agus cúrsaí litríochta is polaitíochta, Cogadh na Talún, seandálaíocht agus cúrsaí ealaíne a phlé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 
[[Íomhá:Portrait of Kathleen Behan P3485.jpg|mion|&quot;The sad girl&quot;, Kathleen Behan&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/details/8327;jsessionid=F49E9B04287F6DB23C66794CDD393938|teideal=Portrait of Kathleen Behan|language=en|work=onlinecollection.nationalgallery.ie|dátarochtana=2022-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Kathleen Behan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kathleen_Behan&amp;oldid=1178820011|journal=Wikipedia|date=2023-10-06|language=en}}&lt;/ref&gt;  1923|clé]]
Nuair a bhí Sarah ar ais i mBaile Átha Cliath fuair sí a lán coimisiún chun portráidithe a dhéanamh. Ba léir gur sárealaíontóir portráidí a bhí inti. Rinne sí portráidí de [[W.B. Yeats]], [[Jack B. Yeats]], [[Douglas Hyde]], [[John Kells Ingram]] srl.  D’iarr an Fear Ionaid, an Tiarna Londonderry, uirthi portráidí a dhéanamh dá chuid páistí.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Ina measc freisin bhíodh [[Michael Davitt (feacthasóir)|Michael Davitt]], John O’Leary, [[Maud Gonne]],  agus [[John B. Yeats|John B Yeats]]. Nuair a cheap sí nach raibh a gcearta faighte ag John B Yeats agus [[Nathaniel Hone]], d’eagraigh sí taispeántas dá saothar ealaíne agus uaidh sin ceaptar a tháinig an smaoineamh Gailearaí Náisiúnta Nua-Ealaíne a bhunú, a dtugtar [[Gailearaí Hugh Lane]] air anois.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Rinne sí a lán [[péintéireacht]] eile chomh maith le portráidí, mar shampla &quot;''Le Petit Déjeuner''&quot; atá sa [[Dánlann Náisiúnta na hÉireann|Dánlann Náisiúnta]] i mBÁC agus &quot;''An Irish Idyll''&quot; sa Dánlann Uladh. 

Rinne Purser pingin mhaith (thart ar £30,000 le haghaidh na bportráidí ar fad).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.ricorso.net/rx/az-data/authors/p/Purser_S/life.htm|teideal=Sarah Purser (1848-1943)|work=www.ricorso.net|dátarochtana=2024-03-04}}&lt;/ref&gt; Ba léir gur sárealaíontóir portráidí a bhí inti. Murab ionann agus go leor ealaíontóirí eile a bhí ag maireachtáil ar an mbeagán, rinne sise go maith as an obair sin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bhí a healaín ar taispeáint go forleathan in Éirinn agus i Londain; ag an [[Royal Hibernian Academy]] i mBaile Átha Cliath;  an tAcadamh Ríoga, Dánlann Grosvenor i Londain; agus Dánlann Ealaíne Walker i Learpholl.

I 1886, bhunaigh sí an Club Ealaíne i mBaile Átha Cliath, agus sa bhliain 1890 toghadh an RHA í mar chomhalta onórach, HRHA. 

Sa bhliain 1934 a cuireadh an ‘Purser-Griffiths Certificate in the History of Painting’ ar bun agus ba as sin a shíolraigh an chéad dá roinn ollscoile in Éirinn a raibh an Ealaín agus Stair na hEalaíne ach go háirithe mar chúram orthu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-oide-an-chiubachais-oidhreacht-andre-lhote.aspx|teideal=Oide an Chiúbachais: Oidhreacht André Lhote|údar=Mícheál Ó hAodha|dáta=EAGRÁN 159 · IÚIL 2014|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-03-03}}&lt;/ref&gt; 

Tá Purser curtha i [[Reilig Chnocán Iaróm|Reilig Chnocán Iaróm,]] agus in aois 95 bliain dí nuair a fuair sí bás. Go dtí a bás, chónaigh sí ar feadh na mblianta i dTeach Mespil, teach ardmhéara Seoirseach le síleáil plástair álainn ar Bóthair Mespil. Leagadh é níos déanaí agus tógadh árasáin ar an suíomh. [[Íomhá:Dublin St. Patrick's Cathedral North Transept Window King Cormac of Cashel Detail Irish Royal Regiment 2012 09 26.jpg|mion|Fuinneog le Sarah Purser agus Alfred E. Child in [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]] i mBaile Átha Cliath]]

== Saothar ==

Bhí a saothar an-dorcha ar dtús, cosúil le [[Carlos-Duran]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Carolus-Duran|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Carolus-Duran&amp;oldid=1208369856|journal=Wikipedia|date=2024-02-17|language=en}}&lt;/ref&gt; agus [[Louise Catherine Breslau]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bhain Purser úsáid as péint dhubh mar a rinne cúpla péintéir eile, [[John Lavery|Lavery]] agus [[Nathaniel Hill]] go hiondúil.[[Íomhá:Sarah H.Purser (here-lived plaque).jpg|mion|11 [[Ardán Fhearchair]], BÁC]]

=== An Túr Gloine ===
Sa bhliain 1903, bhunaigh Purser [[An Túr Gloine|An Túr Gloine,]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Túr Gloine|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=An_T%C3%BAr_Gloine&amp;oldid=1192903206|journal=Wikipedia|date=2024-01-01|language=en}}&lt;/ref&gt; stiúideo agus comharchumann a raibh mar sprioc chun [[gloine dhaite]] a chur chun cinn, suite ar 24 Sráid Pembroke i mBaile Átha Cliath. Bhí eolas ag Purser faoi ghloine na Fraince agus na Breataine sa mheánaois. 

Bhí a lán ealaíontóirí mar [[Harry Clarke]] bainte leis agus cáil idirnáisiúnta ar an tionscal.

{{Main|An Túr Gloine}}

== Tionchar ==
Sa bhliain 2023, bhí taispeántas beag de shaothar Sarah Purser sa nGailearaí Náisiúnta, BÁC. Reáchtáladh taispeántas níos mó sa Hugh Lane le linn 2024-2024, &quot;MORE POWER TO YOU: Sarah Purser – A Force for Irish Art&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hughlane.ie/whats_on/more-power-to-you-sarah-purser-a-force-for-irish-art/|teideal=MORE POWER TO YOU: Sarah Purser - A Force for Irish Art|language=en-GB|work=Hugh Lane|dátarochtana=2024-08-07|archivedate=2024-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240807075830/https://hughlane.ie/whats_on/more-power-to-you-sarah-purser-a-force-for-irish-art/}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Purser, Sarah}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1848]]
[[Catagóir:Básanna i 1943]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]]
[[Catagóir:Portráidí]]
[[Catagóir:Péintéirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Gloine dhaite]]
[[Catagóir:An Túr Gloine]]
[[Catagóir:Daoine as Dún Laoghaire]]</text>
      <sha1>mojrf6de7ruaog5huruaczodmlfiy4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Cilian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35237</id>
    <revision>
      <id>1319903</id>
      <parentid>1315017</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T10:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="i8nma8vpyp8zrrsy1scc459n5qpwgta" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Naomh]] [[Éireannach]] ba ea '''Cilian''' (nó '''Cillian''' nó '''Chillenus'''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=PLUSIEURS SAVANTS DES ILES BRITANNIQUES ET DU CONTINENT|url=http://archive.org/details/revueceltique23pari|publisher=Paris|date=1870|coauthors=|author=Revue Celtique 23|journal=|volume=|issue=&quot;l'orthographe Chillenus est la plus ancienne; les notations CiUiamis et Killianits sont plus récentes&quot;}}&lt;/ref&gt;), a rugadh sa [[An Mullach, Contae an Chabháin|Mhullach]] i g[[Contae an Chabháin]] tuairim is [[640]] agus cuireadh chun báis i [[Würzburg]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=St. Kilian|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/St._Kilian|journal=Catholic Encyclopedia|volume=Volume 8}}&lt;/ref&gt; na [[Gearmáine]] é ar [[8 Iúil]] [[689]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html|teideal=Naomh Cillian, easpag agus mairtíreach: Iúil 8 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-08|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710235725/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Kilian und Gosbert 1418 cropped.jpg|clé|mion|Cilian agus Herzog Gosbertː  [[Strasbourg|Straßburger]] Codex, timpeall 1418|220x220px]][[Íomhá:Kilian kolonat totnan.jpg|clé|mion|Cilian, Colmán agus Totnán, Neumünster-Kirche, Würzburg|220x220px]][[Íomhá:Relics of Saints Kilian, Kolonat and Totnan - St. Kilian's Cathedral - Würzburg - Germany 2017 (3).jpg|clé|mion|Taisí naoimh in Würzburg inniu|220x220px]]

== Saol ==
I bparóiste an Mhullaigh i g[[Contae an Chabháin]] i ndeoise Chille Móire a rugadh Naomh Cillian, de réir dealraimh.  Oileadh Cilian ina mhanach agus oirníodh é ina easpag i lár na seachtú aoise. 

In éineacht le haon chompánach déag, d’fhág sé Éire (mar aon leis [[An Dá Aspal Déag]]) agus chas sé leis [[Pápa|an bpápa]] sa [[An Róimh|Róimh]]. Le himeacht aimsire shroich sé Würzburg sa Ghearmáin, áit ar cuireadh fáilte chroíúil roimhe ag an Diúc Gozbert. Rinne sé soiscéalaíocht fud fad an cheantair  tuairim is 686.   Thugtaí aspal Thuringia agus Franconia Thoir air  (i dtuaisceart Bhaváir na Gearmáine anois). 
=== Finscéal ===
Thiontaigh taoiseach na Francóine, Gosbert, ina Chríostaí agus lean cuid mhaith dá phobal le báisteach. Dá ainneoin sin, bhí Cilian míshásta le caighdeán moráltacht chúirt an Diúic,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; rud a chuir sé in iúl go poiblí. 

Ach bhí Gosbert pósta le baintreach a dhearthár, Gailana. Bhí Gailana i gcoinne [[dlí]] na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglais]]&lt;nowiki/&gt;e agus d'ordaigh Cilian do Gosbert scaradh uaithi. Ach mar gheall air seo, shocraigh Gailana Cilian agus a chomhoibrithe  Colmán (nó Colonan nó Kolonat) agus Totnán a chur chun báis. Baineadh an ceann de na fir (b'fhéidir),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Kilian|teideal=Saint Kilian {{!}} Irish missionary|údar=|dáta=|language=en|work=Encyclopedia Britannica  -|dátarochtana=2020-07-08    ach níl foinsí ann agus níl muid cinnte gur bhaineadh an cloigeann de na fir}}&lt;/ref&gt; timpeall 689.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/|teideal=An bhliain 688 ar Cumann na Sagart|údar=cumannnasagart.ie|language=ga-IE|dátarochtana=2026-07-08}}&lt;/ref&gt;
=== Tionchar ===
Tá deabhóid mhór do Naomh Cilian go fóill in Würzburg, áit ina bhfuil a chorp adhlactha, agus ar fud cheantar na Baváire chomh maith.

Déantar comóradh ar Naomh Cilian, Colmán agus Totnán ar 8 Iúil agus tugtar onóir dóibh mar aspail na Francóine.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cilian Naomh}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Mairtírigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Stair na Gearmáine]]</text>
      <sha1>i8nma8vpyp8zrrsy1scc459n5qpwgta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319904</id>
      <parentid>1319903</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="owgvuh897xj9kofdfm9gu7efgv7avzx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Naomh]] [[Éireannach]] ba ea '''Cilian''' (nó '''Cillian''' nó '''Chillenus'''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=PLUSIEURS SAVANTS DES ILES BRITANNIQUES ET DU CONTINENT|url=http://archive.org/details/revueceltique23pari|publisher=Paris|date=1870|coauthors=|author=Revue Celtique 23|journal=|volume=|issue=&quot;l'orthographe Chillenus est la plus ancienne; les notations CiUiamis et Killianits sont plus récentes&quot;}}&lt;/ref&gt;), a rugadh sa [[An Mullach, Contae an Chabháin|Mhullach]] i g[[Contae an Chabháin]] tuairim is [[640]] agus cuireadh chun báis é i [[Würzburg]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=St. Kilian|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/St._Kilian|journal=Catholic Encyclopedia|volume=Volume 8}}&lt;/ref&gt; na [[Gearmáine]] ar [[8 Iúil]] [[689]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html|teideal=Naomh Cillian, easpag agus mairtíreach: Iúil 8 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-08|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710235725/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Kilian und Gosbert 1418 cropped.jpg|clé|mion|Cilian agus Herzog Gosbertː  [[Strasbourg|Straßburger]] Codex, timpeall 1418|220x220px]][[Íomhá:Kilian kolonat totnan.jpg|clé|mion|Cilian, Colmán agus Totnán, Neumünster-Kirche, Würzburg|220x220px]][[Íomhá:Relics of Saints Kilian, Kolonat and Totnan - St. Kilian's Cathedral - Würzburg - Germany 2017 (3).jpg|clé|mion|Taisí naoimh in Würzburg inniu|220x220px]]

== Saol ==
I bparóiste an Mhullaigh i g[[Contae an Chabháin]] i ndeoise Chille Móire a rugadh Naomh Cillian, de réir dealraimh.  Oileadh Cilian ina mhanach agus oirníodh é ina easpag i lár na seachtú aoise. 

In éineacht le haon chompánach déag, d’fhág sé Éire (mar aon leis [[An Dá Aspal Déag]]) agus chas sé leis [[Pápa|an bpápa]] sa [[An Róimh|Róimh]]. Le himeacht aimsire shroich sé Würzburg sa Ghearmáin, áit ar cuireadh fáilte chroíúil roimhe ag an Diúc Gozbert (nó Gosbert). Rinne sé soiscéalaíocht fud fad an cheantair  tuairim is 686.   Thugtaí aspal Thuringia agus Franconia Thoir air  (i dtuaisceart Bhaváir na Gearmáine anois). 

=== Finscéal ===
Thiontaigh taoiseach na Francóine, Gosbert, ina Chríostaí agus lean a lán dá mhuintir é trí bhaisteadh a ghlacadh. Dá ainneoin sin, bhí Cilian míshásta le caighdeán moráltachta chúirt an Diúic,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; rud a chuir sé in iúl go poiblí. 

Ach bhí Gosbert pósta le baintreach a dhearthár, Gailana. Bhí Gailana i gcoinne [[dlí]] na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglais]]&lt;nowiki/&gt;e agus d'ordaigh Cilian do Gosbert scaradh uaithi. Ach mar gheall air seo, shocraigh Gailana Cilian agus a chomhoibrithe  Colmán (nó Colonan nó Kolonat) agus Totnán a chur chun báis. Baineadh an ceann de na fir (b'fhéidir),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Kilian|teideal=Saint Kilian {{!}} Irish missionary|údar=|dáta=|language=en|work=Encyclopedia Britannica  -|dátarochtana=2020-07-08    ach níl foinsí ann agus níl muid cinnte gur bhaineadh an cloigeann de na fir}}&lt;/ref&gt; timpeall 689.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/|teideal=An bhliain 688 ar Cumann na Sagart|údar=cumannnasagart.ie|language=ga-IE|dátarochtana=2026-07-08}}&lt;/ref&gt;
=== Tionchar ===
Tá deabhóid mhór do Naomh Cilian go fóill i Würzburg, áit ina bhfuil a chorp adhlactha, agus ar fud cheantair na Baváire chomh maith.

Déantar comóradh ar Naomh Cilian, Colmán agus Totnán ar 8 Iúil agus tugtar onóir dóibh mar aspail na Francóine.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cilian Naomh}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Mairtírigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Stair na Gearmáine]]</text>
      <sha1>owgvuh897xj9kofdfm9gu7efgv7avzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319905</id>
      <parentid>1319904</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="2j0ztufrxwsyd0g32bhub80jyssyn8a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Naomh]] [[Éireannach]] ba ea '''Cilian''' (nó '''Cillian''' nó '''Chillenus'''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=PLUSIEURS SAVANTS DES ILES BRITANNIQUES ET DU CONTINENT|url=http://archive.org/details/revueceltique23pari|publisher=Paris|date=1870|coauthors=|author=Revue Celtique 23|journal=|volume=|issue=&quot;l'orthographe Chillenus est la plus ancienne; les notations CiUiamis et Killianits sont plus récentes&quot;}}&lt;/ref&gt;), a rugadh sa [[An Mullach, Contae an Chabháin|Mhullach]] i g[[Contae an Chabháin]] tuairim is [[640]] agus cuireadh chun báis é i [[Würzburg]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=St. Kilian|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/St._Kilian|journal=Catholic Encyclopedia|volume=Volume 8}}&lt;/ref&gt; na [[Gearmáine]] ar [[8 Iúil]] [[689]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html|teideal=Naomh Cillian, easpag agus mairtíreach: Iúil 8 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2020-07-08|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710235725/http://www.cumannnasagart.ie/iuil/naomh-cillian-easpag-agus.html}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Kilian und Gosbert 1418 cropped.jpg|clé|mion|Cilian agus Herzog Gosbertː  [[Strasbourg|Straßburger]] Codex, timpeall 1418|220x220px]][[Íomhá:Kilian kolonat totnan.jpg|clé|mion|Cilian, Colmán agus Totnán, Neumünster-Kirche, Würzburg|220x220px]][[Íomhá:Relics of Saints Kilian, Kolonat and Totnan - St. Kilian's Cathedral - Würzburg - Germany 2017 (3).jpg|clé|mion|Taisí naoimh in Würzburg inniu|220x220px]]

== Saol ==
I bparóiste an Mhullaigh i g[[Contae an Chabháin]] i ndeoise Chille Móire a rugadh Naomh Cillian, de réir dealraimh.  Oileadh Cilian ina mhanach agus oirníodh é ina easpag i lár na seachtú haoise. 

In éineacht le haon chompánach déag, d’fhág sé Éire (mar aon leis [[An Dá Aspal Déag]]) agus chas sé leis [[Pápa|an bpápa]] sa [[An Róimh|Róimh]]. Le himeacht aimsire shroich sé Würzburg sa Ghearmáin, áit ar chuir an Diúc Gosbert  (nó Gozbert) fáilte chroíúil roimhe. 

Rinne sé soiscéalaíocht fud fad an cheantair  tuairim is 686.   Thugtaí aspal Thuringia agus Franconia Thoir air  (i dtuaisceart na Baváire anois). 

=== Finscéal ===
Thiontaigh taoiseach na Francóine, Gosbert, ina Chríostaí agus lean a lán dá mhuintir é trí bhaisteadh a ghlacadh. Dá ainneoin sin, bhí Cilian míshásta le caighdeán moráltachta chúirt an Diúic,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; rud a chuir sé in iúl go poiblí. 

Ach bhí Gosbert pósta le baintreach a dhearthár, Gailana. Bhí Gailana i gcoinne [[dlí]] na h[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|eaglais]]&lt;nowiki/&gt;e agus d'ordaigh Cilian do Gosbert scaradh uaithi. Ach mar gheall air seo, shocraigh Gailana ar Chilian agus ar a chomhoibrithe Colmán (nó Colonan nó Kolonat) agus Totnán a chur chun báis. Dícheannaíodh na fir (b'fhéidir),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Kilian|teideal=Saint Kilian {{!}} Irish missionary|údar=britannica.com|dáta=|language=en|work=Encyclopedia Britannica  -|dátarochtana=2020-07-08    ach níl foinsí ann agus níl muid cinnte gur baineadh an cloigeann de na fir}}&lt;/ref&gt; timpeall 689.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/|teideal=An bhliain 688 ar Cumann na Sagart|údar=cumannnasagart.ie|language=ga-IE|dátarochtana=2026-07-08}}&lt;/ref&gt;
=== Tionchar ===
Tá deabhóid mhór do Naomh Cilian go fóill i Würzburg, áit ina bhfuil a chorp adhlactha, agus ar fud cheantair na Baváire chomh maith.

Déantar comóradh ar Naomh Cilian, Colmán agus Totnán ar 8 Iúil agus tugtar onóir dóibh mar aspail na Francóine.
== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cilian Naomh}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Diaspóra Éireannach]]
[[Catagóir:Easpaig]]
[[Catagóir:Mairtírigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Misinéirí]]
[[Catagóir:Naoimh Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Stair na Gearmáine]]</text>
      <sha1>2j0ztufrxwsyd0g32bhub80jyssyn8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Uimhir</title>
    <ns>10</ns>
    <id>40140</id>
    <revision>
      <id>1319880</id>
      <parentid>1319135</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <origin>1319880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29302" sha1="moaw9d1w3cen33blycgy2kryhnakhoz" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|listclass=hlist
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]]
}}
}}</text>
      <sha1>moaw9d1w3cen33blycgy2kryhnakhoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Baile Fionn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44699</id>
    <revision>
      <id>1319906</id>
      <parentid>1299256</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T11:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3433" sha1="2x78z380yn26t5tyz4kbdbtweoi2khk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Contae Laoise]] é '''an Baile Fionn''',&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1413854|title=An Baile Fionn/Ballyfin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; in aice le Cluain Eidhneach agus Cluain Caoin i bPort Laoise Thiar.&lt;ref&gt;Maryborough West&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Sir Charles Henry Coote, 9th Baronet.jpg|clé|mion|273x273px|Charles Henry Coote, a thóg an teach mór sna 1820idí&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sir Charles Coote, 9th Baronet|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sir_Charles_Coote,_9th_Baronet&amp;oldid=1289222678|journal=Wikipedia|date=2025-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Ballyfin House 1.jpg|clé|mion|220x220px|Cárta phoist, Coláiste Bhaile Fhinn]]

=== Coláiste Bhaile Fhinn ===
Bhí meánscoil ann, Coláiste Bhaile Fhinn, ó na 1920idí go dtí 2002 choláiste cónaithe agus scoil lae do bhuachaillí. Thagaidís as na ceantracha máguaird, as bailte móra ar nós [[Port Laoise|Phort Laoise]], [[Móinteach Mílic|Móinteach Mílic a]]&lt;nowiki/&gt;gus [[Maighean Rátha]].

=== Diméin Baile Finn ===
An t-óstán is costasach in Éirinn is ea An Diméin Baile Finn, 620 acra de thalamh maith torthúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ballyfin.com/|teideal=5 Star Hotels in Ireland {{!}} The Best Hotel {{!}} Ballyfin Demesne|language=en|work=www.ballyfin.com|dátarochtana=2026-02-25}}&lt;/ref&gt;  Cosnaíonn seomra ann tuairim is €1,000 san oíche, nó níos mó. 

Tar éis na Mílaoise cheannaigh milliúnaí as Meiriceá, Fred Khrebiel, an teach mór, an talamh, agus gach a raibh ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-bhuairt-ina-scail-ar-phairceanna-bhaile-fhinn/|teideal=An bhuairt ina scáil ar pháirceanna Bhaile Fhinn|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=23 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-25}}&lt;/ref&gt;  Múnlaíodh óstán a chosain €7 milliún In 2002. Osclaíodh é in 2011.  Tá cuma galánta ar an bhfoirgneamh i ndiaidh a athchóirithe, a chosain b'fhéidir €50 milliún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.christopher-mason.com/journalism-articles/2018/6/2/auction-house-afire-64kdk|teideal=Ballyfin: Ireland's Finest Country House Hotel|language=en-US|work=CHRISTOPHER MASON|dátarochtana=2026-02-25|archivedate=2019-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191015223304/https://www.christopher-mason.com/journalism-articles/2018/6/2/auction-house-afire-64kdk}}&lt;/ref&gt;

==== Dúnmharú ====
Ar an 12 Samhain 2024 tharla tragóid i gceann de na seomraí sin a bhí ina chúis le triail dúnmharaithe in 2026. Mharaigh fear óg darb ainm Henry McGowan a athair, John. 

Bhí an fear óg buailte go han-dona ag meascán den scitsifréine agus den chineál ísle brí a fhágann duine gan tapa scaití, agus go hardréimeach, mínádúrtha uaireanta eile. Bhí a athair tagtha as Meiriceá le cúnamh a thabhairt do Henry.  Bhí an t-athair, John ag súil go mbeadh sé in ann sólás a thabhairt dá mhac ar feadh na hoíche san óstán galánta.  Dúradh sa gCúirt nach raibh smacht ná stiúir ag an bhfear óg ar a intinn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Baile Fionn, An}}
[[Catagóir:Contae Laoise]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Laoise]]
[[Catagóir:Óstáin]]</text>
      <sha1>2x78z380yn26t5tyz4kbdbtweoi2khk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nigel Farage</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56752</id>
    <revision>
      <id>1319883</id>
      <parentid>1314563</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6312" sha1="1w7y0y2x0qqczymq510cme2b4j2wd9x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir, craoltóir agus tráchtaire polaitíochta [[Sasanaigh|Sasanach]] is ea '''Nigel Farage''' (a rugadh ar an 13 Aibreán 1964), ar dhuine de na polaiteoirí i mo tionchair sa Bhreatain sna 2020idí. 

Bhí sé mar cheannaire ar [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP) ó 2006 go dtí 2009 agus arís ó 2010 go dtí 2016. Bhí baint mhór aige le feachtas an Bhreatimeachta sna 1990idí - 2010idí. 

Is Eoraisceipteach mór le rá é.   Bhí sé mar Fheisire de [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]] i gcomhair [[Oirdheisceart Shasana]] idir 2009-2020.    Bhí cáil ar a óráidí conspóideacha i bParlaimint na hEorpa agus cháin sé an Euro srl go láidir. Bhí sé ina chathaoirleach ar an ngrúpa &quot;Europe of Freedom and Direct Democracy&quot;. 
[[Íomhá:Nigel Farage (40542055821).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM]]
[[Íomhá:Nigel Farage (40499351592).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM]]
[[Íomhá:President Donald Trump and Nigel Farage.jpg|clé|mion|2019:  tá Farage an-mhór le [[Donald Trump]]]]

== Gairm ==
D'fhág Farage an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach]] i 1992 mar gheall ar [[Conradh Maastricht|Chonradh Maastricht]]. Bhí Farage mar dhuine de bhunaitheoirí Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe (UKIP).  I ndiaidh feachtais neamhthorthúil i dtoghcháin Pharlaiminte na hEorpa agus i Westminster i gcomhair UKIP in 1994, toghadh é san Oirdheisceart Shasana i dToghchán do Pharlaimint na hEorpa i 1999. Atoghadh é i 2004, 2009, 2014 agus sa bhliain 2019. 

D'fhág Farage UKIP i Mí na Nollag 2018, agus é ag scríobh sa nuachtán ''The Telegraph'' &quot;nach é UKIP páirtí an Bhreatimeachta ar gá linn é&quot;, agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith fríth-Ioslamach agus róghafa le [[Tommy Robinson]], duine mór ar an eite an-deis i Sasana.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=With a heavy heart, I am leaving Ukip. It is not the Brexit party our nation so badly needs|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/12/04/heavy-heart-leaving-ukip-not-brexit-party-nation-badly-needs/|work=The Telegraph|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Nigel Farage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/2018/12/04/nigel-farage-partisan-du-brexit-quitte-son-parti-europhobe-ukip_a_23608438/|teideal=Le partisan du Brexit Nigel Farage quitte l'Ukip, son parti europhobe|dáta=2018-12-04|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage quits Ukip over its anti-Muslim 'fixation'|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/dec/04/nigel-farage-quits-ukip-over-fixation-anti-muslim-policies|work=The Guardian|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Peter Walker Political correspondent}}&lt;/ref&gt; 

Idir Eanáir 2019-2020, bhí Farage ina cheannaire ar pháirtí polaitíochta nua, an [[Brexit Party]] ('Páirtí an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]]'), agus &quot;[[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]&quot; inniu. Bhí sé ag stocaireacht  le haghaidh imeacht láithreach den Aontas Eorpach. Sheas iarrthóirí den Pháirtí sna toghcháin Eorpacha i mí na Bealtaine 2019.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://search.electoralcommission.org.uk/English/Registrations/PP7931|teideal=View registration - The Electoral Commission|work=search.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;

Sheas sé mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhuaigh sé an suíochán gan stró i ndeireadh na dála.

=== Scannal na n-íocaíochtaí 2026 ===
Ghlac Farage le síntiús £5m (€5.8m) ó infheisteoir criptea-airgeadra in 2024 agus nár fhógair sé é.  In 2026, chuir foras faire na gcaighdeán i bParlaimint Westminster fiosrúchán i mbun agus bhí gearán déanta leis an rialtóir chomh maith faoi maidir le líomhaintí faoi shíntúis eile.

Ar an 7 Iúil 2026, d'éirigh Farage as a shuíochán i bParlaimint Westminster. Ach bhí run daingean aige an fothoghchán  i Clacton a throid agus a bhuachan, agus dúshlán tugtha ag Reform do pháirtithe fadbhunaithe an Lucht Oibre agus na gCaomhach.

Chuir Farage i leith na meán go raibh siad i mbun imeagla ar a theaghlach.  Mhaígh sé go raibh tuairisceoirí ag ciapadh a theaghlaigh agus na meáin ag dul thar fóir lena gcuid fiosruithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceannaire Reform Nigel Farage éirithe as a shuíochán Westminster|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0707/1582233-ceannaire-reform-nigel-farage-eirithe-as-a-shuiochan-westminster/|date=2026-07-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP)
* [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Farage, Nigel}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Breatimeacht]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Essex]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Kent]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Pobalóirí]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]</text>
      <sha1>1w7y0y2x0qqczymq510cme2b4j2wd9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319884</id>
      <parentid>1319883</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6237" sha1="7x6wi8oh3zugadvpapysarjdzmtb8lc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir, craoltóir agus tráchtaire polaitíochta [[Sasanaigh|Sasanach]] is ea '''Nigel Farage''' (a rugadh ar an 13 Aibreán 1964), ar dhuine de na polaiteoirí i mo tionchair sa Bhreatain sna 2020idí.   

Is Eoraisceipteach mór le rá é. Bhí baint mhór aige le feachtas an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]] sna 1990idí - 2010idí. [[Íomhá:Nigel Farage (40542055821).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM]]
[[Íomhá:Nigel Farage (40499351592).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM]]
[[Íomhá:President Donald Trump and Nigel Farage.jpg|clé|mion|2019:  tá Farage an-mhór le [[Donald Trump]]]]

== Gairm ==
D'fhág Farage an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach]] i 1992 mar gheall ar [[Conradh Maastricht|Chonradh Maastricht]]. Bhí Farage mar dhuine de bhunaitheoirí [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP).  Bhí sé mar cheannaire ar UKIP ó 2006 go dtí 2009 agus arís ó 2010 go dtí 2016.  

Bhí sé mar Fheisire de [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]] i gcomhair [[Oirdheisceart Shasana]] idir 2009 go 2020.  I ndiaidh feachtais neamhthorthúil i dtoghcháin Pharlaiminte na hEorpa agus i Westminster i gcomhair UKIP in 1994, toghadh é don chéad uair i 1999. Atoghadh é i 2004, 2009, 2014 agus sa bhliain 2019. 

Bhí cáil ar a óráidí conspóideacha i bParlaimint na hEorpa agus cháin sé an Euro srl go láidir. Bhí sé ina chathaoirleach ar an ngrúpa &quot;Europe of Freedom and Direct Democracy&quot;. 

D'fhág Farage UKIP i Mí na Nollag 2018, agus é ag scríobh sa nuachtán ''The Telegraph'' &quot;nach é UKIP páirtí an Bhreatimeachta ar gá linn é&quot;, agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith fríth-Ioslamach agus róghafa le [[Tommy Robinson]], duine mór ar an eite an-deis i Sasana.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=With a heavy heart, I am leaving Ukip. It is not the Brexit party our nation so badly needs|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/12/04/heavy-heart-leaving-ukip-not-brexit-party-nation-badly-needs/|work=The Telegraph|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Nigel Farage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/2018/12/04/nigel-farage-partisan-du-brexit-quitte-son-parti-europhobe-ukip_a_23608438/|teideal=Le partisan du Brexit Nigel Farage quitte l'Ukip, son parti europhobe|dáta=2018-12-04|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage quits Ukip over its anti-Muslim 'fixation'|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/dec/04/nigel-farage-quits-ukip-over-fixation-anti-muslim-policies|work=The Guardian|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Peter Walker Political correspondent}}&lt;/ref&gt; 

Idir Eanáir 2019-2020, bhí Farage ina cheannaire ar pháirtí polaitíochta nua, an [[Brexit Party]] ('Páirtí an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]]'), agus &quot;[[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]&quot; inniu. Bhí sé ag stocaireacht  le haghaidh imeacht láithreach den Aontas Eorpach. Sheas iarrthóirí den Pháirtí sna toghcháin Eorpacha i mí na Bealtaine 2019.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://search.electoralcommission.org.uk/English/Registrations/PP7931|teideal=View registration - The Electoral Commission|work=search.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;

Sheas sé mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhuaigh sé an suíochán gan stró i ndeireadh na dála.

=== Scannal na n-íocaíochtaí 2026 ===
Ghlac Farage le síntiús £5m (€5.8m) ó infheisteoir criptea-airgeadra in 2024 agus nár fhógair sé é.  In 2026, chuir foras faire na gcaighdeán i bParlaimint Westminster fiosrúchán i mbun agus bhí gearán déanta leis an rialtóir chomh maith faoi maidir le líomhaintí faoi shíntúis eile.

Ar an 7 Iúil 2026, d'éirigh Farage as a shuíochán i bParlaimint Westminster. Ach bhí run daingean aige an fothoghchán  i Clacton a throid agus a bhuachan, agus dúshlán tugtha ag Reform do pháirtithe fadbhunaithe an Lucht Oibre agus na gCaomhach.

Chuir Farage i leith na meán go raibh siad i mbun imeagla ar a theaghlach.  Mhaígh sé go raibh tuairisceoirí ag ciapadh a theaghlaigh agus na meáin ag dul thar fóir lena gcuid fiosruithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceannaire Reform Nigel Farage éirithe as a shuíochán Westminster|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0707/1582233-ceannaire-reform-nigel-farage-eirithe-as-a-shuiochan-westminster/|date=2026-07-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP)
* [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Farage, Nigel}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Breatimeacht]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Essex]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Kent]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Pobalóirí]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]</text>
      <sha1>7x6wi8oh3zugadvpapysarjdzmtb8lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319885</id>
      <parentid>1319884</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6489" sha1="h7fgyezjeuyrebcoex7d6cy0c17kfs6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir, craoltóir agus tráchtaire polaitíochta [[Sasanaigh|Sasanach]] is ea '''Nigel Farage''' (a rugadh ar an 13 Aibreán 1964), ar dhuine de na polaiteoirí i mo tionchair sa Bhreatain sna 2020idí.   

Is Eoraisceipteach mór le rá é. Bhí baint mhór aige le feachtas an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]] sna 1990idí - 2010idí.
[[Íomhá:Nigel Farage MEP portrait.jpg|clé|mion|321x321px|1999 mar FPE]]

 [[Íomhá:Nigel Farage (40542055821).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM|220x220px]]
[[Íomhá:Nigel Farage (40499351592).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM|220x220px]]
[[Íomhá:President Donald Trump and Nigel Farage.jpg|clé|mion|2019:  tá Farage an-mhór le [[Donald Trump]]|220x220px]]

[[Íomhá:Nigel Farage (54557794288).jpg|clé|mion|220x220px|2025 i Las Vegas:  fuair sé síntiús €5.8m ó infheisteoir criptea-airgeadra]]

== Gairm ==
D'fhág Farage an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach]] i 1992 mar gheall ar [[Conradh Maastricht|Chonradh Maastricht]]. Bhí Farage mar dhuine de bhunaitheoirí [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP).  Bhí sé mar cheannaire ar UKIP ó 2006 go dtí 2009 agus arís ó 2010 go dtí 2016.  

Bhí sé mar Fheisire de [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]] i gcomhair [[Oirdheisceart Shasana]] idir 2009 go 2020.  I ndiaidh feachtais neamhthorthúil i dtoghcháin Pharlaiminte na hEorpa agus i Westminster i gcomhair UKIP in 1994, toghadh é don chéad uair i 1999. Atoghadh é i 2004, 2009, 2014 agus sa bhliain 2019. 

Bhí cáil ar a óráidí conspóideacha i bParlaimint na hEorpa agus cháin sé an Euro srl go láidir. Bhí sé ina chathaoirleach ar an ngrúpa &quot;Europe of Freedom and Direct Democracy&quot;. 

D'fhág Farage UKIP i Mí na Nollag 2018, agus é ag scríobh sa nuachtán ''The Telegraph'' &quot;nach é UKIP páirtí an Bhreatimeachta ar gá linn é&quot;, agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith fríth-Ioslamach agus róghafa le [[Tommy Robinson]], duine mór ar an eite an-deis i Sasana.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=With a heavy heart, I am leaving Ukip. It is not the Brexit party our nation so badly needs|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/12/04/heavy-heart-leaving-ukip-not-brexit-party-nation-badly-needs/|work=The Telegraph|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Nigel Farage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/2018/12/04/nigel-farage-partisan-du-brexit-quitte-son-parti-europhobe-ukip_a_23608438/|teideal=Le partisan du Brexit Nigel Farage quitte l'Ukip, son parti europhobe|dáta=2018-12-04|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage quits Ukip over its anti-Muslim 'fixation'|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/dec/04/nigel-farage-quits-ukip-over-fixation-anti-muslim-policies|work=The Guardian|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Peter Walker Political correspondent}}&lt;/ref&gt; 

Idir Eanáir 2019-2020, bhí Farage ina cheannaire ar pháirtí polaitíochta nua, an [[Brexit Party]] ('Páirtí an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]]'), agus &quot;[[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]&quot; inniu. Bhí sé ag stocaireacht  le haghaidh imeacht láithreach den Aontas Eorpach. Sheas iarrthóirí den Pháirtí sna toghcháin Eorpacha i mí na Bealtaine 2019.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://search.electoralcommission.org.uk/English/Registrations/PP7931|teideal=View registration - The Electoral Commission|work=search.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;

Sheas sé mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhuaigh sé an suíochán gan stró i ndeireadh na dála.

=== Scannal na n-íocaíochtaí 2026 ===
Ghlac Farage le síntiús £5m (€5.8m) ó infheisteoir criptea-airgeadra in 2024 agus nár fhógair sé é.  In 2026, chuir foras faire na gcaighdeán i bParlaimint Westminster fiosrúchán i mbun agus bhí gearán déanta leis an rialtóir chomh maith faoi maidir le líomhaintí faoi shíntúis eile.

Ar an 7 Iúil 2026, d'éirigh Farage as a shuíochán i bParlaimint Westminster. Ach bhí run daingean aige an fothoghchán  i Clacton a throid agus a bhuachan, agus dúshlán tugtha ag Reform do pháirtithe fadbhunaithe an Lucht Oibre agus na gCaomhach.

Chuir Farage i leith na meán go raibh siad i mbun imeagla ar a theaghlach.  Mhaígh sé go raibh tuairisceoirí ag ciapadh a theaghlaigh agus na meáin ag dul thar fóir lena gcuid fiosruithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceannaire Reform Nigel Farage éirithe as a shuíochán Westminster|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0707/1582233-ceannaire-reform-nigel-farage-eirithe-as-a-shuiochan-westminster/|date=2026-07-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP)
* [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Farage, Nigel}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Breatimeacht]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Essex]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Kent]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Pobalóirí]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]</text>
      <sha1>h7fgyezjeuyrebcoex7d6cy0c17kfs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319886</id>
      <parentid>1319885</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Scannal na n-íocaíochtaí 2026 */</comment>
      <origin>1319886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6565" sha1="6ps60zrvmkzqmigy2mru0huke2omdc2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir, craoltóir agus tráchtaire polaitíochta [[Sasanaigh|Sasanach]] is ea '''Nigel Farage''' (a rugadh ar an 13 Aibreán 1964), ar dhuine de na polaiteoirí i mo tionchair sa Bhreatain sna 2020idí.   

Is Eoraisceipteach mór le rá é. Bhí baint mhór aige le feachtas an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]] sna 1990idí - 2010idí.
[[Íomhá:Nigel Farage MEP portrait.jpg|clé|mion|321x321px|1999 mar FPE]]

 [[Íomhá:Nigel Farage (40542055821).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM|220x220px]]
[[Íomhá:Nigel Farage (40499351592).jpg|clé|mion|2018, CPAC i SAM|220x220px]]
[[Íomhá:President Donald Trump and Nigel Farage.jpg|clé|mion|2019:  tá Farage an-mhór le [[Donald Trump]]|220x220px]]

[[Íomhá:Nigel Farage (54557794288).jpg|clé|mion|220x220px|2025 i Las Vegas:  fuair sé síntiús €5.8m ó infheisteoir criptea-airgeadra]]

== Gairm ==
D'fhág Farage an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach]] i 1992 mar gheall ar [[Conradh Maastricht|Chonradh Maastricht]]. Bhí Farage mar dhuine de bhunaitheoirí [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP).  Bhí sé mar cheannaire ar UKIP ó 2006 go dtí 2009 agus arís ó 2010 go dtí 2016.  

Bhí sé mar Fheisire de [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]] i gcomhair [[Oirdheisceart Shasana]] idir 2009 go 2020.  I ndiaidh feachtais neamhthorthúil i dtoghcháin Pharlaiminte na hEorpa agus i Westminster i gcomhair UKIP in 1994, toghadh é don chéad uair i 1999. Atoghadh é i 2004, 2009, 2014 agus sa bhliain 2019. 

Bhí cáil ar a óráidí conspóideacha i bParlaimint na hEorpa agus cháin sé an Euro srl go láidir. Bhí sé ina chathaoirleach ar an ngrúpa &quot;Europe of Freedom and Direct Democracy&quot;. 

D'fhág Farage UKIP i Mí na Nollag 2018, agus é ag scríobh sa nuachtán ''The Telegraph'' &quot;nach é UKIP páirtí an Bhreatimeachta ar gá linn é&quot;, agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith fríth-Ioslamach agus róghafa le [[Tommy Robinson]], duine mór ar an eite an-deis i Sasana.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=With a heavy heart, I am leaving Ukip. It is not the Brexit party our nation so badly needs|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2018/12/04/heavy-heart-leaving-ukip-not-brexit-party-nation-badly-needs/|work=The Telegraph|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Nigel Farage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/2018/12/04/nigel-farage-partisan-du-brexit-quitte-son-parti-europhobe-ukip_a_23608438/|teideal=Le partisan du Brexit Nigel Farage quitte l'Ukip, son parti europhobe|dáta=2018-12-04|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage quits Ukip over its anti-Muslim 'fixation'|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/dec/04/nigel-farage-quits-ukip-over-fixation-anti-muslim-policies|work=The Guardian|dáta=2018-12-04|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Peter Walker Political correspondent}}&lt;/ref&gt; 

Idir Eanáir 2019-2020, bhí Farage ina cheannaire ar pháirtí polaitíochta nua, an [[Brexit Party]] ('Páirtí an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]]'), agus &quot;[[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]&quot; inniu. Bhí sé ag stocaireacht  le haghaidh imeacht láithreach den Aontas Eorpach. Sheas iarrthóirí den Pháirtí sna toghcháin Eorpacha i mí na Bealtaine 2019.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://search.electoralcommission.org.uk/English/Registrations/PP7931|teideal=View registration - The Electoral Commission|work=search.electoralcommission.org.uk|dátarochtana=2019-05-08}}&lt;/ref&gt;

Sheas sé mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhuaigh sé an suíochán gan stró i ndeireadh na dála.

=== Scannal na n-íocaíochtaí 2026 ===
Ghlac Farage le síntiús £5m (€5.8m) ó infheisteoir criptea-airgeadra, an fear gnó Christopher Harborne, in 2024 agus nár fhógair sé é.  Thug Harborne £12m do Reform in 2025.  In 2026, chuir foras faire na gcaighdeán i bParlaimint Westminster fiosrúchán i mbun agus bhí gearán déanta leis an rialtóir chomh maith faoi maidir le líomhaintí faoi shíntúis eile.

Ar an 7 Iúil 2026, d'éirigh Farage as a shuíochán i bParlaimint Westminster. Ach bhí run daingean aige an fothoghchán  i Clacton a throid agus a bhuachan, agus dúshlán tugtha ag Reform do pháirtithe fadbhunaithe an Lucht Oibre agus na gCaomhach.

Chuir Farage i leith na meán go raibh siad i mbun imeagla ar a theaghlach.  Mhaígh sé go raibh tuairisceoirí ag ciapadh a theaghlaigh agus na meáin ag dul thar fóir lena gcuid fiosruithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ceannaire Reform Nigel Farage éirithe as a shuíochán Westminster|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0707/1582233-ceannaire-reform-nigel-farage-eirithe-as-a-shuiochan-westminster/|date=2026-07-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páirtí Neamhspleách na Ríochta Aontaithe]] (UKIP)
* [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Athchóirithe]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Farage, Nigel}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Breatimeacht]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Essex]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Kent]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Pobalóirí]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]</text>
      <sha1>6ps60zrvmkzqmigy2mru0huke2omdc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beangál</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63389</id>
    <revision>
      <id>1319816</id>
      <parentid>1155508</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="bs0em9ikjt5xhk7gjh76z4eiwt9pqxc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is réigiún suite san [[An Áise|Áise]] Theas é '''Beangál'''.

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Beangál}}
[[Catagóir:An Bhanglaidéis]]
[[Catagóir:Beangál]]
[[Catagóir:Stáit na hIndia]]
[[Catagóir:Assam]]</text>
      <sha1>bs0em9ikjt5xhk7gjh76z4eiwt9pqxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reform UK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89468</id>
    <revision>
      <id>1319887</id>
      <parentid>1220453</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="ruyjn9f8g4iud1o1zu0xd3plva11daz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Tá '''Reform UK,''' nó an '''Reform Party,''' nó '''Páirtí an Athchóirithe''', ar a dtugtaí in 2019 ar cheann de na [[Páirtí polaitíochta|páirtithe polaitiúla]] sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2019 faoin ainm '''The Brexit Party''' nó '''Páirtí an Bhreatimeachta''' , D'éirigh an pobalóir [[Nigel Farage]] ina cheannaire air. 

Bunaíodh é chun feachtasaíocht a dhéanamh ar son imeacht láithreach na Ríochta Aontaithe den [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], mar dheireadh don phróiseas [[Breatimeacht|Breatimeachta]], agus b'í tuairim an pháirtí gur 'fealladh ar an daonlathas' é nár imigh an Ríocht Aontaithe den Aontas Eorpach ar spriocdháta bunaidh an phróisis, 30ú Aibreán 2019.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}&lt;/ref&gt; 

Sheas an páirtí a chéad iarrthóirí polaitiúla sna toghcháin Eorpacha i Mí na Bealtaine 2019. Bhain sé amach 31% den vóta agus 29 de na 73 shuíochán a bhí le fáil sa Ríocht Aontaithe, é sin á chur ar an bpáirtí ba mhó sa toghchán sin. Fuair siad 2% de na vótaí in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán 2019 na Ríochta Aontaithe]], gan suíochán ar bith i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|dTeach na dTeachtaí]] a bhaint amach.

Ar 6ú Mí Eanáir 2021, athainmníodh an páirtí go hoifigiúil mar ''Reform UK'', ó tharla gur éirigh leis an bpáirtí an Breatimeacht a bhaint amach ar bhealach a mheas siad a bheith sásúil. Bhí an páirtí ag feachtasaíocht ag an am in aghaidh na dianghlasála [[COVID-19|Cóivid-19]] agus ar son athchóiriú a dhéanamh ar an [[BBC]] agus [[Teach na dTiarnaí]] na Ríochta Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2020/nov/02/reform-uk-brexit-party-to-rebrand-as-anti-lockdown-voice|teideal=Reform UK: Brexit party to rebrand as anti-lockdown voice|údar=Clea Skopeliti|dáta=2020-11-02|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-54777346|teideal=Nigel Farage: Brexit Party to focus on fighting lockdown|dáta=2020-11-02|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;

I mí na Márta 2021, tháinig Richard Tyce i gcomharba ar Farage mar cheannaire an pháirtí.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-56311599|teideal=Nigel Farage: Brexit-backing politician to quit as leader of Reform UK|dáta=2021-03-07|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;

Sheas Farage mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhuaigh sé an suíochán gan stró i ndeireadh na dála.

=== Scannal na n-íocaíochtaí 2026 ===
Ghlac Farage le síntiús £5m (€5.8m) ó infheisteoir criptea-airgeadra, an fear gnó Christopher Harborne, in 2024 agus nár fhógair sé é.  Thug Harborne £12m do Reform in 2025.

== Féach freisin ==

* [[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Brexit Party}}
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe|Brexit Party]]
[[Catagóir:Breatimeacht]]</text>
      <sha1>ruyjn9f8g4iud1o1zu0xd3plva11daz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319888</id>
      <parentid>1319887</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>TGcoa moved page [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)]] to [[Reform UK]] over redirect</comment>
      <origin>1319887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="ruyjn9f8g4iud1o1zu0xd3plva11daz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Tá '''Reform UK,''' nó an '''Reform Party,''' nó '''Páirtí an Athchóirithe''', ar a dtugtaí in 2019 ar cheann de na [[Páirtí polaitíochta|páirtithe polaitiúla]] sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2019 faoin ainm '''The Brexit Party''' nó '''Páirtí an Bhreatimeachta''' , D'éirigh an pobalóir [[Nigel Farage]] ina cheannaire air. 

Bunaíodh é chun feachtasaíocht a dhéanamh ar son imeacht láithreach na Ríochta Aontaithe den [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], mar dheireadh don phróiseas [[Breatimeacht|Breatimeachta]], agus b'í tuairim an pháirtí gur 'fealladh ar an daonlathas' é nár imigh an Ríocht Aontaithe den Aontas Eorpach ar spriocdháta bunaidh an phróisis, 30ú Aibreán 2019.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Nigel Farage to lead new pro-Brexit party if EU departure delayed|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/jan/20/nigel-farage-to-lead-new-pro-brexit-party-if-eu-departure-delayed-ukip|work=The Guardian|dáta=2019-01-20|dátarochtana=2019-05-08|language=en-GB|údar=Josh Halliday}}&lt;/ref&gt; 

Sheas an páirtí a chéad iarrthóirí polaitiúla sna toghcháin Eorpacha i Mí na Bealtaine 2019. Bhain sé amach 31% den vóta agus 29 de na 73 shuíochán a bhí le fáil sa Ríocht Aontaithe, é sin á chur ar an bpáirtí ba mhó sa toghchán sin. Fuair siad 2% de na vótaí in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán 2019 na Ríochta Aontaithe]], gan suíochán ar bith i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|dTeach na dTeachtaí]] a bhaint amach.

Ar 6ú Mí Eanáir 2021, athainmníodh an páirtí go hoifigiúil mar ''Reform UK'', ó tharla gur éirigh leis an bpáirtí an Breatimeacht a bhaint amach ar bhealach a mheas siad a bheith sásúil. Bhí an páirtí ag feachtasaíocht ag an am in aghaidh na dianghlasála [[COVID-19|Cóivid-19]] agus ar son athchóiriú a dhéanamh ar an [[BBC]] agus [[Teach na dTiarnaí]] na Ríochta Aontaithe.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2020/nov/02/reform-uk-brexit-party-to-rebrand-as-anti-lockdown-voice|teideal=Reform UK: Brexit party to rebrand as anti-lockdown voice|údar=Clea Skopeliti|dáta=2020-11-02|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-54777346|teideal=Nigel Farage: Brexit Party to focus on fighting lockdown|dáta=2020-11-02|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;

I mí na Márta 2021, tháinig Richard Tyce i gcomharba ar Farage mar cheannaire an pháirtí.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-56311599|teideal=Nigel Farage: Brexit-backing politician to quit as leader of Reform UK|dáta=2021-03-07|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;

Sheas Farage mar iarrthóir in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán na Breataine 2024]] i dtoghlach [[Clacton-on-Sea|Clacton]] in oirthear Shasana. Ar dtús, dúirt sé nach mbeadh sé san iomaíocht sa toghchán.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gg66pm8ylo|teideal=Nigel Farage to run as Reform UK candidate in Clacton|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Farage ag seasamh in Olltoghchán na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0603/1452806-farage-ag-seasamh-in-olltoghchan-na-breataine/|date=2024-06-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Bhuaigh sé an suíochán gan stró i ndeireadh na dála.

=== Scannal na n-íocaíochtaí 2026 ===
Ghlac Farage le síntiús £5m (€5.8m) ó infheisteoir criptea-airgeadra, an fear gnó Christopher Harborne, in 2024 agus nár fhógair sé é.  Thug Harborne £12m do Reform in 2025.

== Féach freisin ==

* [[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Brexit Party}}
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe|Brexit Party]]
[[Catagóir:Breatimeacht]]</text>
      <sha1>ruyjn9f8g4iud1o1zu0xd3plva11daz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Táinrith na dtarbh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90142</id>
    <revision>
      <id>1319875</id>
      <parentid>1207099</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T22:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="fpyh4n8zon7p81ckf7voyndq580ru1u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Running_of_the_Bulls_on_Estafeta_Street.jpg|mion| Táinrith na dtarbh in Pamplona na Spáinne]]
Is éard is '''táinrith na dtarbh''' ([[Spáinnis]]: ''{{lang|es|encierro}}'', ón bhriathar ''{{lang|es|encerrar}}'' ‘cuir i loca’; [[Ocsatáinis]]: ''{{lang|oc|abrivado}}'', go litriúil ‘deifir, móiminteam’; [[Catalóinis]]: ''{{lang|ca|bous al carrer}}''  ‘tairbh sa tsráid’, nó ''{{lang|ca|correbous}}'' ‘reathaí tairbh’)  ann ná imeacht ina ritheann daoine os comhair grúpa beag tarbh, go hiondúil sé cinn&lt;ref name=&quot;Fiske-Harrison&quot;&gt;[[Alexander Fiske-Harrison|Fiske-Harrison, Alexander]] (eag.) [http://www.thebullsofpamplona.com ''The Bulls Of Pamplona''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231009065236/https://thebullsofpamplona.com/ |date=2023-10-09 }}, Mephisto Press, 2018&lt;/ref&gt; ach uaireanta deich gcinn nó níos mó, a scaoiltear ar shráideanna dúnta i mbaile,&lt;ref name=&quot;Fiske-Harrison&quot; /&gt; de ghnáth mar chuid d’fhéile samhraidh. Is minic gur fearr pórtha eallaigh ar leith sna himeachtaí seo, mar shampla an ''{{lang|es|toro bravo}}'' sa Spáinn,&lt;ref name=&quot;Fiske-Harrison&quot; /&gt; pór a úsáidtear go minic freisin i d[[tarbhchomhrac]] i ndiaidh an táinreatha, nó eallach Camargue sa Fhrainc Ocsatánach, nach n-úsáidtear i dtarbhchomhrac. Go hiondúil úsáidtear [[Tarbh|tairbh]] (eallach fireann neamhchoillte) in imeachtaí den sórt seo.

Is é an ''{{lang|es|encierro}}'' in [[Pamplona]] na Spáinne an táinrith is cáiliúla ar domhan. Reáchtáiltear é le linn fhéile Sanfermines, idir 6 Iúil agus 14 Iúil gach samhradh.&lt;ref name=&quot;Sanfermin&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.sanfermin.com/old/2006/guia.php?lang=eng|title=Sanfermin guide: Running of the bulls|date=2007|publisher=Kukuxumusu|access-date=21 Iúil 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080505081343/http://www.sanfermin.com/old/2006/guia.php?lang=eng|archive-date=5 Bealtaine 2008}}&lt;/ref&gt; Is imeacht mór turasóireachta é anois, an-difriúil ón fhéile thraidisiúnta a bhíodh ann. Bíonn imeachtaí níos traidisiúnta ar siúl i mbailte agus i sráidbhailte trasna na Spáinne agus na Portaingéile, i gcathracha áirithe i [[Meicsiceo]],&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUSTRE5114UN20090202 &quot;Bull-run hits liquor-fueled town&quot;], 2 Feabhra 2009. &quot;The tradition, enacted in a handful of Mexican towns, traces its roots back to the centuries-old Pamplona bull-run in Mexico's former colonial power.&quot; Retrieved 4 Márta 2009.&lt;/ref&gt; agus sa réigiún Ocsatánach ([[Camargue]]) i ndeisceart na Fraince.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cultúr na Spáinne]]
[[Catagóir:Spórt]]</text>
      <sha1>fpyh4n8zon7p81ckf7voyndq580ru1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seóirse Sigerson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92073</id>
    <revision>
      <id>1319851</id>
      <parentid>1243719</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7549" sha1="f68qg2q4arazac84ngvczz1l65iu7gd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Aistritheoir, staraí, seandálaí, dochtúir leighis, néareolaí, file, míoleolaí, luibheolaí, polaiteoir, iriseoir, scoláire Gaeilge ba ea '''Seóirse Sigerson''' (11 Eanáir 1836 – 17 Feabhra 1925).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=42|title=SIGERSON, George (1836–1925) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Bhí an tUltach ildánach seo ina bhall den Chumann Oisíneach (1859), de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge (1876), d’Aontacht na Gaeilge agus de Chonradh na Gaeilge.        

== Dochtúir agus eolaí ==
Rugadh Sigerson ag Holy Hill, gar don [[An Srath Bán|Srath Bán]] i [[Contae Thír Eoghain|gContae Thír Eoghain]], mac William agus Nancy (née Neilson) Sigerson. Bhí triúr deartháireacha aige, James, John agus William, agus triúr deirfiúracha, Ellen, Jane agus Mary Ann. D'fhreastail sé ar Letterkenny Academy ach chuir a athair, William, a d'fhorbair an muileann spád agus a ghlac páirt ghníomhach i bhforbairt [[Ard Tí Garbháin|A''rd Tí Garbháin'']], é chun na Fraince chun a chuid oideachais a chríochnú.  

Rinne sé staidéar ar an leigheas i [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|gColáiste]] na [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh|Banríona, Gaillimh]], agus [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|i gColáiste na Banríona, Corcaigh]], agus bhain sé a chéim amach sa bhliain 1859. Chuaigh sé go Páras ansin agus chaith sé roinnt ama ag staidéar faoi [[Jean Martin Charcot|Charcot]] agus Duchenne ag Salpêtrière ; mac léinn eile a bhí ann leis ná [[Sigmund Freud]].  D'fhoilsigh Sigerson aistriúcháin rathúla de Charcot's ''Clinical Lectures'' i 1877 agus 1881. 

D'fhill sé ar Éirinn agus d'oscail sé cleachtas i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]], ag speisialú mar néareolaí. Lean sé air ag tabhairt cuairte ar an bhFrainc gach bliain chun staidéar a dhéanamh faoi Charcot. I measc a chuid othar bhí [[Maud Gonne]], [[Austin Clarke]] agus [[Nora Barnacle]]. Bhí sé ina léachtóir ar leigheas ag Ollscoil Chaitliceach na hÉireann. Bhí sé ina ollamh le zó-eolaíocht agus ina luibheolaíocht níos déanaí sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]].  

== Náisiúnaí cultúrtha ==
Nuair a bhí sé ina mhac léinn mhúin sé [[An Ghaeilge|Gaeilge]] dó féin agus chuir sé aithne ar [[Charles J. Kickham|Charles Kickham]] agus ar John O'Leary.  

Tháinig a chéad leabhar, ''The Poets and Poetry of Munster'', amach sa bhliain 1860. Bhí sé gníomhach in iriseoireacht pholaitiúil le blianta fada, ag scríobh don ''The Nation''. Bhí Sigerson agus a bhean Hester i measc na bhfigiúirí ceannasach den Athbheochan Ghaelach. Is minic a reáchtáil siad salónta tráthnóna Dé Domhnaigh ag a mbaile i mBaile Átha Cliath, Uimh. 3 Sráid an Chláraigh, ar fhreastail ealaíontóirí, intleachteach agus reibiliúnaithe orthu araon, lena n-áirítear O'Leary, Yeats, Pádraig Mac Piarais, Roger Casement agus Thomas MacDonagh, A shínigh  ''Forógra na Poblachta'' 1916.  Bhí Sigerson ina chomhbhunaitheoir den [[Feis Ceoil|Fheis Ceoil]] agus ina Uachtarán ar an National Literary Society ó 1893 go dtí go bhfuair sé bás.  Bhí a iníon, Dora, ina file a raibh baint aici freisin le hathbheochan liteartha na hÉireann. 

D'ainmnigh Sigerson ar feadh téarma dhá bhliain déag go dtí an chéad Seanad de [[Saorstát Éireann|Shaorstát]] na [[Saorstát Éireann|hÉireann]] &lt;ref name=&quot;oireachtas_db&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/George-Sigerson.S.1922-06-12/|teideal=Oireachtas members|údar=oireachtas.ie|dáta=|work=Oireachtas Members Database|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; mar an chéad chathaoirleach ar an 11–12 Nollaig 1922 sular toghadh an Tiarna Glenavy.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1922-12-11/2/ |teideal=Election of temporary chairman, Seanad Éireann - Volume 1 - 11 December 1922 |dátarochtana=2020-03-05 |archivedate=2025-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251110142030/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1922-12-11/2/ }}&lt;/ref&gt; Ar an 18 Feabhra 1925, an lá tar éis a bháis, thug an Seanad ómós dó.&lt;ref&gt;[https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1925-02-18/2/ Seanad Éireann - Volume 4 - 18 February 1925 DEATH OF SENATOR SIGERSON] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010144532/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/seanad/1925-02-18/2/ |date=2023-10-10 }}.&lt;/ref&gt; 

== Tacadóir de chuid an Chumann Lúthchleas Gael ==
Tá Corn Sigerson, an comórtas barr [[Peil Ghaelach|peile]] sa [[Peil Ghaelach|Pheil Ghaelach]] tríú leibhéal in Éirinn ainmnithe mar onóir dó. Thug Sigerson an tuarastal óna phost i UCD ionas go bhféadfaí trófaí a cheannach don chomórtas. Sa bhliain 2009, ainmníodh é i liosta an ''[[Sunday Tribune]]'' de na &quot;125 Daoine is Mó Tionchair i Stair CLG&quot;. Bronnadh an coen den chéad uair sa bhliain 1911, agus ba é UCD na buaiteoirí tionscnaimh.  

== Bás ==
Fuair Sigerson bás ag a theach i 3 Sráid an Chláraigh, Baile Átha Cliath, an 17 Feabhra 1925, ag aois 89, tar éis tinnis ghairid.&lt;ref&gt;[http://www.newulsterbiography.co.uk/index.php/home/viewPerson/1533 Prtofile], newulsterbiography.co.uk; accessed 8 July 2015.&lt;/ref&gt; Fuair a bhean chéile Hester (née Varian) bás roimhe, a phós sé ag Ardeaglais Naomh Muire, Sráid Mhaoilbhríde, Baile Átha Cliath, ar an 1ú Nollaig 1861. D'fhoilsigh sí dánta agus gearrscéalta in irisí éagsúla agus scríobh sí úrscéal amháin ''A Ruined Race'' (1889, Ward &amp; Downey).  Fuair sí bás i 1898.  

== Leabharliosta páirteach ==

* ''The Poets and Poetry of Munster'' (1860)
* ''Cannabiculture in Ireland; its profit and possibility'' (1866)
* ''Modern Ireland'' (1869)
* ''Political prisoners at home and abroad''
* ''On the need for village hospitals in Ireland''
* ''Celtic influence on the evolution of rimed hymns
* ''The advantages of Ambidexterity''
* ''Discovery of fish remains in the alluvial clay of the [[An Feabhal|River Foyle]]
* ''Bards of the Gael and Gall'' (1897)
* ''Fare Thee Well Enniskillen'', traid., sainoiriúnaithe ag Seóirse Sigerson, (1894).&lt;ref&gt;[http://www.irish-folk-songs.com/-the-enniskellen-dragoons-lyrics-and-chords.html The Enniskillen Draggons Lyrics and Chords] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807013027/https://www.irish-folk-songs.com/-the-enniskellen-dragoons-lyrics-and-chords.html |date=2020-08-07 }} Irish Folk Songs.&lt;/ref&gt;
* ''The Mountains of Pomeroy''&lt;ref&gt;[http://tyronegaa.ie/2015/02/dr-george-sigerson-90th-anniversary/ Dr George Sigerson 90th Anniversary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212070018/http://tyronegaa.ie/2015/02/dr-george-sigerson-90th-anniversary/ |date=2019-12-12 }} Tyrone GAA Website&lt;/ref&gt;

== Tuilleadh léitheoireachta ==

* Curran, C. P. (1970). Faoin dTonn Fála. Baile Átha Cliath: Gill agus MacMillan. ISBN   &lt;bdi&gt; Curran, C. P. (1970).  &lt;/bdi&gt; Curran, C. P. (1970).  
* McGilloway, K., ''George Sigerson: Fil, Eolaí Patriot agus Scoláire'', Ulster Historical Foundation, 2011 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==


{{DEFAULTSORT:Sigerson, Seoirse}}
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Básanna i 1925]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1836]]</text>
      <sha1>f68qg2q4arazac84ngvczz1l65iu7gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Richard Brinsley Sheridan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93716</id>
    <revision>
      <id>1319813</id>
      <parentid>1319809</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="ba8fij5kymjbg66clbggdxfqykjik2y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas air i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana; 

Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obair.

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|296x296px|Stafford]]

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

'''Slí bheatha pholaitiúil'''  

Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; cara mór le Charles James Fox agus leis an bPrionsa (an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); óráidí cáiliúla ina choinne Warren Hastings (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>ba8fij5kymjbg66clbggdxfqykjik2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319818</id>
      <parentid>1319813</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="t7zpu9zh7rn8rvxn0f78vicmf2fq7x4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas air i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana; 

Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obair.

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

'''Slí bheatha pholaitiúil'''  

Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; cara mór le Charles James Fox agus leis an bPrionsa (an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]] (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>t7zpu9zh7rn8rvxn0f78vicmf2fq7x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319834</id>
      <parentid>1319818</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beatha */</comment>
      <origin>1319834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5193" sha1="ivd0rj7cxg9h9asxdmpbcfqv82szo2g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin. 

Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obair.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa pháirt Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a dódh a amharclann féin, Drury Lane, síos in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha.. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>ivd0rj7cxg9h9asxdmpbcfqv82szo2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319836</id>
      <parentid>1319834</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6338" sha1="imtzcfxaivf91l35i97u5xyp861mhjv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

[[Íomhá:The dramatic works of the Right Honourable Richard Brinsley Sheridan (IA bub gb J82GCZntls4C).pdf|clé|mion|305x305px|pdf]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin. 
Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obair.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa pháirt Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

== Ceannach Drury Lane ==
D'aimsigh Michael Kelly, Bleá Cliathach eile, post mar theanór in amharclann Drury Lane, amharclann Sheridan, sa bhliain 1787.

Cheannaigh Sheridan leath na hamharclainne ó David Garrick i 1776, agus cheannaigh sé an leath eile ó Willoughby Lacy dhá bhliain ina dhiaidh sin, i 1778.

Ní raibh Sheridan ina aonar sa cheannach. Chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr fear: Thomas Linley, a athair céile; an Dr James Ford, dochtúir cúirte de chuid an Rí Seoirse III; agus Thomas Ewart, ceannaí. Ba £35,000 an praghas iomlán ar an gcéad leath, agus ba £10,000 cion Sheridan féin de. Ní raibh aige, áfach, ach £1,300 in airgead tirim; fuair sé an chuid eile ar iasacht.


Fuair sé post san amharclann [[Drury Lane]], áit a raibh Bleá Cliathach eile - an [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|teanór Michael Kelly]] ag obair.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa pháirt Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a dódh a amharclann féin, Drury Lane, síos in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha.. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>imtzcfxaivf91l35i97u5xyp861mhjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319837</id>
      <parentid>1319836</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5877" sha1="f4tm4r34vhf01ve8tnwg1ayl8zd9umv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

[[Íomhá:The dramatic works of the Right Honourable Richard Brinsley Sheridan (IA bub gb J82GCZntls4C).pdf|clé|mion|305x305px|pdf]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin.  

== Ceannach Drury Lane ==
Cheannaigh Sheridan leath na hamharclainne ó David Garrick i 1776, agus cheannaigh sé an leath eile ó Willoughby Lacy dhá bhliain ina dhiaidh sin, i 1778.

Ní raibh Sheridan ina aonar sa cheannach. Chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr fear: Thomas Linley, a athair céile; an Dr James Ford, dochtúir cúirte de chuid an Rí Seoirse III; agus Thomas Ewart, ceannaí. Ba £35,000 an praghas iomlán ar an gcéad leath, agus ba £10,000 cion Sheridan féin de. Ní raibh aige, áfach, ach £1,300 in airgead tirim; fuair sé an chuid eile ar iasacht.

D'aimsigh Michael Kelly, Bleá Cliathach eile, post mar theanór in amharclann Drury Lane, amharclann Sheridan, sa bhliain 1787.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa pháirt Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a dódh a amharclann féin, Drury Lane, síos in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha.. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>f4tm4r34vhf01ve8tnwg1ayl8zd9umv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319838</id>
      <parentid>1319837</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ceannach Drury Lane */</comment>
      <origin>1319838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6129" sha1="lekbw8pby0b5on6v71kop64mkdzk3z7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

[[Íomhá:The dramatic works of the Right Honourable Richard Brinsley Sheridan (IA bub gb J82GCZntls4C).pdf|clé|mion|305x305px|pdf]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin.  

=== Ceannach Drury Lane ===
Ní raibh Sheridan ach 24 bliain d'aois nuair a chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr eile chun infheistíocht mhór seo a dhéanamh, go gairid tar éis dó rath a bhaint amach le ''The Rivals'' (1775).&quot;

Cheannaigh Sheridan leath na hamharclainne Drury Lane  ó David Garrick i 1776, agus cheannaigh sé an leath eile ó Willoughby Lacy dhá bhliain ina dhiaidh sin, i 1778.

Ní raibh Sheridan ina aonar sa cheannach. Chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr fear: Thomas Linley, a athair céile; an Dr James Ford, dochtúir cúirte de chuid an Rí Seoirse III; agus Thomas Ewart, ceannaí. Ba £35,000 an praghas iomlán ar an gcéad leath, agus ba £10,000 cion Sheridan féin de. Ní raibh aige, áfach, ach £1,300 in airgead tirim; fuair sé an chuid eile ar iasacht.

D'aimsigh Michael Kelly, Bleá Cliathach eile, post mar theanór in amharclann Drury Lane, amharclann Sheridan, sa bhliain 1787.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa pháirt Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Maidéarach agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nach bhféadadh sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mhír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a dódh a amharclann féin, Drury Lane, síos in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha.. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Impreasóirí]]</text>
      <sha1>lekbw8pby0b5on6v71kop64mkdzk3z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319848</id>
      <parentid>1319838</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6126" sha1="7ac92gk4oaa37ls0oterrfw54x6duhh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

[[Íomhá:The dramatic works of the Right Honourable Richard Brinsley Sheridan (IA bub gb J82GCZntls4C).pdf|clé|mion|305x305px|pdf]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin.  

=== Ceannach Drury Lane ===
Ní raibh Sheridan ach 24 bliain d'aois nuair a chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr eile chun infheistíocht mhór seo a dhéanamh, go gairid tar éis dó rath a bhaint amach le ''The Rivals'' (1775).&quot;

Cheannaigh Sheridan leath na hamharclainne Drury Lane  ó David Garrick i 1776, agus cheannaigh sé an leath eile ó Willoughby Lacy dhá bhliain ina dhiaidh sin, i 1778.

Ní raibh Sheridan ina aonar sa cheannach. Chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr fear: Thomas Linley, a athair céile; an Dr James Ford, dochtúir cúirte de chuid an Rí Seoirse III; agus Thomas Ewart, ceannaí. Ba £35,000 an praghas iomlán ar an gcéad leath, agus ba £10,000 cion Sheridan féin de. Ní raibh aige, áfach, ach £1,300 in airgead tirim; fuair sé an chuid eile ar iasacht.

D'aimsigh Michael Kelly, Bleá Cliathach eile, post mar theanór in amharclann Drury Lane, amharclann Sheridan, sa bhliain 1787.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa pháirt Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt cairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Mhaidéaraigh agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nár fhéad sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly sean-cheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a dódh a amharclann féin, Drury Lane, síos in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu ar mhair sé 5 uair an chloig 40 nóiméad!).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha.. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air an chéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é agus athrú aisteora amháin, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Impreasóirí]]</text>
      <sha1>7ac92gk4oaa37ls0oterrfw54x6duhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319850</id>
      <parentid>1319848</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ceannach Drury Lane */</comment>
      <origin>1319850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6162" sha1="brww8el7xkna4zdeex00ij92kbm0s13" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

[[Íomhá:The dramatic works of the Right Honourable Richard Brinsley Sheridan (IA bub gb J82GCZntls4C).pdf|clé|mion|305x305px|pdf]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin.  

=== Ceannach Drury Lane ===
Ní raibh Sheridan ach 24 bliain d'aois nuair a chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr eile chun infheistíocht mhór a dhéanamh, go gairid tar éis dó rath a bhaint amach le ''The Rivals'' (1775).

Cheannaigh Sheridan leath na hamharclainne Drury Lane  ó David Garrick i 1776, agus cheannaigh sé an leath eile ó Willoughby Lacy dhá bhliain ina dhiaidh sin, i 1778.

Ní raibh Sheridan ina aonar sa cheannach. Chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr fear: Thomas Linley, a athair céile; an Dr James Ford, dochtúir cúirte de chuid an Rí Seoirse III; agus Thomas Ewart, ceannaí. Ba é £35,000 an praghas iomlán ar an gcéad leath, agus ba é £10,000 cion Sheridan féin de. Ní raibh aige, áfach, ach £1,300 in airgead tirim; fuair sé an chuid eile ar iasacht.

D'aimsigh Michael Kelly, Bleá Cliathach eile, post mar theanór in amharclann Drury Lane, amharclann Sheridan, sa bhliain 1787.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa ról mar Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt de chairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Mhaidéaraigh agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nár fhéad sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly seancheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a loscadh a amharclann féin go talamh, Drury Lane, in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu a mhair 5 uair an chloig agus 40 nóiméad !).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air ar an gcéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é, agus tar éis athrú aisteora amháin a dhéanamh, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí cleachtaí sóisialta i mBéarla,&quot; dar le go leor criticeoirí
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Impreasóirí]]</text>
      <sha1>brww8el7xkna4zdeex00ij92kbm0s13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319860</id>
      <parentid>1319850</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6196" sha1="kvfdbzlpvan7rpwa23rm25bpkn2t7tb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]] as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Richard Brinsley Butler Sheridan''' (a rugadh ar [[30 Deireadh Fómhair]] [[1751]] agus a d'éag [[7 Iúil]] [[1816]]), agus úinéir na h[[Amharclann|amharclainne]] Drury Lane i [[Londain]] ó 1776 go dtí 1811.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly (1762-1826): Teanóir agus fear amharclainne.|údar=Comhar, 1982|dáta=|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Theatre Royal, Drury Lane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theatre_Royal,_Drury_Lane&amp;oldid=963772238|journal=Wikipedia|date=2020-06-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ba den fhíorfhuil é: a athair, Tomás, [[aisteoir]], agus a sheanathair, an Dr Thomas Sheridan (1687–1738), [[múinteoir]] cáiliúil agus cara mór [[Jonathan Swift|Swift]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1463|teideal=Ó SIORADÁIN, Donnchadh (c.1612–c.1687)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-07-07}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Portrait of Richard Brinsley Sheridan.jpg|clé|mion|231x231px|1788 - 1792]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan - Stadsschouwburg 1904-1905.jpg|clé|mion]]

[[Íomhá:Richard Brinsley Sheridan plaque at Stafford Post Office 02.jpg|clé|mion|318x318px|Stafford]]

[[Íomhá:The dramatic works of the Right Honourable Richard Brinsley Sheridan (IA bub gb J82GCZntls4C).pdf|clé|mion|305x305px|pdf]]

== Beatha ==
Ba dhrámadóir agus úrscéalaí cáiliúil í a mháthair, Frances Sheridan.

Cuireadh oideachas ar Sheridan i mBaile Átha Cliath agus ansin i [[Scoil Harrow]] i Sasana. 

D'éalaigh sé leis an amhránaí Elizabeth (Eliza) Linley i 1772 — scéal grá cáiliúil dá chuid féin.  

=== Ceannach Drury Lane ===
Ní raibh Sheridan ach 24 bliain d'aois nuair a chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr eile chun infheistíocht mhór a dhéanamh, go gairid tar éis dó rath a bhaint amach le ''The Rivals'' (1775).

Cheannaigh Sheridan leath na hamharclainne Drury Lane  ó David Garrick i 1776, agus cheannaigh sé an leath eile ó Willoughby Lacy dhá bhliain ina dhiaidh sin, i 1778.

Ní raibh Sheridan ina aonar sa cheannach. Chuaigh sé i gcomhpháirtíocht le triúr fear: Thomas Linley, a athair céile; an Dr James Ford, dochtúir cúirte de chuid an Rí Seoirse III; agus Thomas Ewart, ceannaí. Ba é £35,000 an praghas iomlán ar an gcéad leath, agus ba é £10,000 cion Sheridan féin de. Ní raibh aige, áfach, ach £1,300 in airgead tirim; fuair sé an chuid eile ar iasacht.

D'aimsigh Michael Kelly, Bleá Cliathach eile, post mar theanór in amharclann Drury Lane, amharclann Sheridan, sa bhliain 1787.   Rinne Kelly a chéad léiriú i nDrury Lane ar an 20 Aibreán 1787 (sa ról mar Lionel i &quot;Lionel and Clarissa&quot; le Dibdin).

Is léir freisin gurbh fhear mór grinn é Sheridan.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Memoirs_of_the_Life_of_Richard_Brinsley_Sheridan&amp;oldid=1022336182|journal=Wikipedia|date=2021-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Oíche ar fhág [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]] a theach faoi Sheridan agus beirt de chairde leis, d'ól siad cúig bhuidéal [[Pórt|póirt]], dhá bhuidéal [[Fíon|fíona]] Mhaidéaraigh agus buidéal branda, agus bhí Sheridan chomh tinn sin ina dhiaidh nár fhéad sé éirí go dtí a seacht a chlog tráthnóna an lae dár gcionn. 

De réir Kelly, &quot;''tomorrow'' was his day of business&quot; agus deir sé go raibh an cúigiú mír de ''Phizarro'' á scríobh ag Sheridan agus an dráma sin ar siúl ar an stáitse.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://community.fortunecity.ws/victorian/harris/953/kelly.htm|teideal=Michael Kelly|údar=Seán Hutton|dáta=1990idí|work=community.fortunecity.ws|dátarochtana=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;

Tá a lán eolais i gcuimhní cinn Kelly faoi Sheridan. Is léir gur cuireadh an-bhéim ar an seó iontu agus go mbíodh fíormheascán sna ceoldrámaí. Tráth dá raibh Sheridan ag lorg ceoldráma a thuillfeadh airgead don amharclann, mhol Kelly seancheoldráma ''Cymon'' dó. &quot;''Cymon'', my good Sir, would not bring sixpence to the treasury,&quot; arsa Sheridan leis.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Nuair a loscadh a amharclann féin go talamh, Drury Lane, in 1809, chonacthas é ina shuí lasmuigh, gloine fíona ina láimh — &quot;''A man may surely be allowed to take a glass of wine by his own fireside''&quot; a dúirt sé, de réir an tseanchais.

=== Slí bheatha pholaitiúil ===

* Feisire [[Whig]] ar feadh 32 bliain (1780–1812) i dToghcheantair Stafford, Westminster agus Ilchester; 
* Cara mór le [[Charles James Fox]] agus leis an bPrionsa, an Rí [[Seoirse IV na Ríochta Aontaithe|Seoirse IV]] níos déanaí); 
* Cisteoir an Chabhlaigh (1806-07); 
* Óráidí cáiliúla i gcoinne [[Warren Hastings]], Gobharnóir-Ginearálta na hIndia a cuireadh faoi tháinseamh as [[Éillitheacht|éilliú]] (ceann amháin acu a mhair 5 uair an chloig agus 40 nóiméad !).

=== Bás ===
Bhí Sheridan ite ag [[Fiach (airgeadas)|fiacha]] nuair a d'éag sé, in aois 64 bliain dó ar [[7 Iúil]] [[1816]]. Cuireadh é in Uaigh na bhFilí, [[Abtheach Westminster]] — onóir mhór, cé gur fhág sé an saol i bhfiacha. 

== Drámaí ==

* '''''The Rivals''''' (1775) — a chéad dráma; theip air ar an gcéad oíche, ach nuair a athscríobh sé é, agus tar éis athrú aisteora amháin a dhéanamh, d'éirigh thar barr leis — carachtar cáiliúil Mrs Malaprop
* '''''The Duenna''''' (1775) — ceoldráma
* '''''The School for Scandal''''' (1777) — a shárshaothar, &quot;an ceann is fearr de na drámaí i seánra [[Coiméide béasanna|choiméide béasanna]] i mBéarla&quot; dar le go leor criticeoirí. 
* '''''The Critic''''' (1779)

== Féach freisin ==

* [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly (teanóir agus fear amharclainne)]]
* [[Warren Hastings]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Sheridan, Richard B}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1751]]
[[Catagóir:Básanna i 1816]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Impreasóirí]]</text>
      <sha1>kvfdbzlpvan7rpwa23rm25bpkn2t7tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aistriulitriochta.ie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93767</id>
    <revision>
      <id>1319900</id>
      <parentid>1315215</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T10:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="er3rivzyowa3m9qvsza1lwwns5ogjbe" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}}

[[Íomhá:RU-KevinScannell-Strategies for scaling up the Irish language Wikipedia.webm|mion|[[Caoimhín Ó Scanaill]] ag caint faoi aistriúcháin agus chás na Gaeilge, Iúil 2020 ]]
Is [[Suíomh gréasáin|suíomh]] [[Idirlíon|idirlín]] ar an [[Aistriúchán|aistriú]] [[Litríocht|litríochta]] í '''Aistriulitriochta.ie''',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/faoin-mbunachar-seo/eolas-fuinn/|teideal=Eolas Fúinn|údar=AistriúLitríochta.ie|dáta=|language=ga|work=Aistriú Litríochta|dátarochtana=2020-07-10|archivedate=2020-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710234658/https://www.aistriulitriochta.ie/faoin-mbunachar-seo/eolas-fuinn/}}&lt;/ref&gt; a tháinig chun saol i mí [[An Meitheamh|Meithimh]] 2020. Iarracht is ea an suíomh céanna na haistriúcháin go léir a thiomsú agus áis chuardaigh lárnach a chur ar fáil. 

Bunachar na n-aistriúchán is príomhchúis leis, ach tá míreanna eile ann, mar shampla [[Léirmheas Leabhar|léirmheas]]&lt;nowiki/&gt;anna, blaisíní, nuacht, srl.

D’eascair an áis seo as comhoibriú idir [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]], [[Seathrún Ó Tuairisg]], agus [[Kevin Scannell]] nuair a bhí sé ar cuairt in [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge|Acadamh an hOllscolaíochta Gaeilge]] in ionad an Acadaimh i g[[Carna]] sa bhliain 2020.  

Is féidir le daoine moltaí a dhéanamh i dtaca le leabhair nua tríd an suíomh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/aistriulitriochta-ie-ais-nua-do-leitheoiri-gaeilge/|teideal=Aistriulitriochta.ie – Áis nua do léitheoirí Gaeilge|work=[[Foras na Gaeilge]]}}&lt;/ref&gt;  

== Féach freisin ==
* [[Scéim Aistriúcháin an Ghúim]]
* [[Feidhmchláir aistriúcháin]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Nascanna amach ==
* Suíomh oifigiúil: [https://www.aistriulitriochta.ie/faoin-mbunachar-seo/eolas-fuinn/ aistriulitriochta.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710234658/https://www.aistriulitriochta.ie/faoin-mbunachar-seo/eolas-fuinn/ |date=2020-07-10 }}

[[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Aistriúchán]]
[[Catagóir:Aistriúcháin]]
[[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Litríocht na Gaeilge]]</text>
      <sha1>er3rivzyowa3m9qvsza1lwwns5ogjbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brexit Party</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97151</id>
    <redirect title="Reform UK" />
    <revision>
      <id>1319890</id>
      <parentid>996805</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T00:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)]] to [[Reform UK]]</comment>
      <origin>1319890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="mt5akzuhmeqbdp1fkfe6clslikpb2oa" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Reform UK]]</text>
      <sha1>mt5akzuhmeqbdp1fkfe6clslikpb2oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuamaí ursanacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98471</id>
    <revision>
      <id>1319871</id>
      <parentid>1244885</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T21:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1291" sha1="ha3diyzhz1rhipjfs9mkqzgzzt29i1l" xml:space="preserve">Séadchomhartha meigiliteach ón réamhstair  atá i d'''tuama ursanach''' (Béarla: ''portal tomb'')  agus é tógtha de ghnáth le carraigeacha (ortastait) is clocha dín, faoi mhullach ithreach, le huaimh choirbéalta os cionn an tseomra adhlactha. Tugtar '''dolmain''' air freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Irish Portal Tombs: Topography, Siting and Distribution|url=https://www.jstor.org/stable/25508838|journal=The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland|date=1983|issn=0035-9106|pages=75–105|volume=113|author=Seán Ó Nualláin}}&lt;/ref&gt;
 
Tá samplaí mórthaibhseacha i [[Leac an Scail Cill Mhóg]], [[Tuama Baile an Dodaigh]] agus [[Poll na mBrón]].

Tá 100 tonna méadrach meáchan sa liag mhullaigh atá ar an tuama ursanach ag Cnoc an Bhrúnaigh i gCo. Cheatharlach. 


== Naisc sheachtracha ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.dochara.com/places-to-visit/megalithic-sites/dolmens-or-portal-tombs/ Eolas breise as Béarla faoi Tuamaí ursanach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730214026/https://www.dochara.com/places-to-visit/megalithic-sites/dolmens-or-portal-tombs/ |date=2021-07-30 }}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Tuamaí ursanacha}}
[[Catagóir:Seandálaíocht]]
[[Catagóir:An Ré Neoiliteach]]</text>
      <sha1>ha3diyzhz1rhipjfs9mkqzgzzt29i1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Whitelaw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102793</id>
    <revision>
      <id>1319852</id>
      <parentid>1134811</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5252" sha1="64aqzxzrqxza32xhz4bsgx8mzuvkhxm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Státrúnaí Thuaisceart Éireann]] idir 1972-1973 agus leas Phríomh-Aire de  facto ar an [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] (1979-1988) ab ea '''William Whitelaw''' MP  ([[28 Meitheamh]] [[1918]] – [[1 Iúil]] [[1999]]).

=== Na Trioblóidí ===
Sa bhliain 1972, thosaigh idirbheartaíocht faoi choim idir Whitelaw agus an [[IRA Sealadach|IRA]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thebrokenelbow.com/2014/01/21/british-cabinet-account-of-1972-ira-ceasefire-talks/|teideal=British Cabinet Account Of 1972 IRA Ceasefire Talks|dáta=2014-01-21|language=en|work=The Broken Elbow|dátarochtana=2022-07-07}}&lt;/ref&gt;  Bhí na Sealadaigh féin sásta sos cogaidh a ghlacadh le dul i gcomhchainteanna leis an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas Briotanach]]. Ar an 7 Iúil 1972, bhuail Whitelaw le toscaireacht an IRA Shealadaigh, ar a raibh [[Seán Mac Stiofáin]], [[Séamus Ó Tuama]], [[Dáithí Ó Conaill]], [[Gearóid Mac Ádhaimh]] agus [[Máirtín Mag Aonghusa|Máirtín Mac Aonghusa]], faoi rún  i [[Londain]].

Is iad na héilimh a chuir Seán Mac Stiofáin os comhair Whitelaw ná:

* go bhfógródh rialtas na Ríochta Aontaithe go poiblí go raibh sé i bhfách le muintir oileán na hÉireann go léir a dtuairim a thabhairt agus vóta a chaitheamh chun todhchaí na hÉireann a shocrú;

* go bhfógródh rialtas na Ríochta Aontaithe go nglanfadh na saighdiúirí Briotanacha as Éirinn roimh an 1 Eanáir 1975;

* go mbaileodh na saighdiúirí Briotanacha leo láithreach as na ceantair ghoilliúnacha;

* go bhfaigheadh na cimí polaitiúla pardún ginearálta;

* go gcuirfí deireadh ar an toirt le hoibríochtaí armtha na saighdiúirí Briotanacha, agus

* go n-éireofaí as an imtheorannú gan mhoill.

Is léir nach raibh Whitelaw sásta glacadh leis na héilimh seo. Go bunúsach, bhí sé fonnmhar leasuithe sóisialta a chur i gcrích le maolú ar chruachás na g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] i d[[Tuaisceart Éireann]], agus shíl sé go bhféadfadh sé cuidiú a fháil ó thoscaireacht na Sealadach leis na leasuithe seo a dhréachtú agus a phleanáil.

Maidir leis na toscairí, áfach, bhí port eile ar fad á sheinm acusan: bhí siad meáite ar athaontú na hÉireann a bhaint amach. Bhí siad fonnmhar chun sceideal na n-ullmhúchán don athaontú a phlé le Whitelaw agus spás ama a ghéilleadh don [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas Briotanach]] ar chúiseanna praiticiúla, ach sin a raibh ann.

Mar sin agus ar an ábhar sin, níor tháinig a dhath as an ngnáth as na comhchainteanna seo. Shocraigh an dá thaobh go gcoinneoidís an sos cogaidh i bhfeidhm go dtí an 14 Iúil, agus go rachaidís i dteagmháil le chéile sula gcromfaidís ar ais ar an ngleic armtha. Thit an sos cogaidh as a chéile go gairid i ndiaidh dheireadh an chéad bhabhta comhchainteanna, ámh. B'é ba phríomhchúis leis sin ná go raibh na Sealadaigh ar leibhéal na sráide ag iarraidh, san am céanna, socrú leis na saighdiúirí go mbeadh cead ag na Caitlicigh gan dídean roinnt tithe a shealbhú a bhí tréigthe ag a n-úinéirí Protastúnacha.

Bhí na saighdiúirí féin sásta cead isteach a ghéilleadh do na Caitlicigh, ach ansin, chuir [[Cumann Cosanta Uladh]] (an tUDA) a ladar sna cúrsaí. Bhagair siad míle murdar ar na Caitlicigh dá mbeadh siad chomh dána leis na tithe a shealbhú, agus dealraíonn sé gur thit an lug ar an lag ag na saighdiúirí ansin.

Nuair a tháinig an chéad leoraí ag tabhairt isteach troscáin de chuid na gCaitliceach, stop na saighdiúirí í, ó nach raibh siad fonnmhar an iomarca feirge a chur ar na Dílseoirí, agus nuair a d'fhéach cúpla Óglach de chuid an IRA na saighdiúirí a chur ar athrú comhairle, gabhadh iad. B'é an tátal a bhain Séamus Ó Tuama as na himeachtaí seo ná go raibh na saighdiúirí tar éis an tsíocháin a bhriseadh, agus chrom na Sealadaigh ar an gcogaíocht arís.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Battle of Lenadoon|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Lenadoon&amp;oldid=1075219282|journal=Wikipedia|date=2022-03-04|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Whitelaw grave.jpg|clé|mion|uaimh]]

=== Conspóid Gerry Adama ===
Sa bhliain 1973, ciontaíodh [[Gerry Adams]] faoi dhó, as dhá iarracht a dhéanamh éalú ón bpríosún. Dar le Lord Kerr sa bhliain 2020, bhí dualgas reachtúil ar Státrúnaí Thuaisceart Éireann i 1973, Whitelaw ag an am, scrúdú ''pearsanta'' a dhéanamh ar iompar Adams agus cinneadh ''pearsanta'' a dhéanamh faoi ordú chun é a ghabháil ar bhonn sealadach. Ach aire eile a rinne an cinneadh sin i 1973.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bua-do-gerry-adams-sa-chuirt-uachtarach-ach-cen-fath-gur-cuireadh-a-chiontu-i-1973-ar-neamhni/|teideal=Bua do Gerry Adams sa Chúirt Uachtarach, ach cén fáth gur cuireadh a chiontú i 1973 ar neamhní?|údar=John-Paul McCarthy|dáta=13 Bealtaine 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-07}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Na Trioblóidí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Státrúnaithe Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1918]]
[[Catagóir:Básanna i 1999]]
{{DEFAULTSORT: Whitelaw, William}}</text>
      <sha1>64aqzxzrqxza32xhz4bsgx8mzuvkhxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319853</id>
      <parentid>1319852</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T16:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5456" sha1="hzribv0nbenh38hechhy0666ealon2l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Státrúnaí Thuaisceart Éireann]] idir 1972 agus 1973 agus leas Phríomh-Aire ''de facto'' na [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríochta Aontaithe]] (1979-1988) ab ea '''William Whitelaw''' ([[28 Meitheamh]] [[1918]] – [[1 Iúil]] [[1999]]).

=== Na Trioblóidí ===
Sa bhliain 1972, thosaigh idirbheartaíocht faoi choim idir Whitelaw agus an [[IRA Sealadach|IRA]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thebrokenelbow.com/2014/01/21/british-cabinet-account-of-1972-ira-ceasefire-talks/|teideal=British Cabinet Account Of 1972 IRA Ceasefire Talks|dáta=2014-01-21|language=en|work=The Broken Elbow|dátarochtana=2022-07-07}}&lt;/ref&gt;  Bhí na Sealadaigh féin sásta sos cogaidh a ghlacadh le dul i gcomhchainteanna leis an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas Briotanach]]. Ar an 7 Iúil 1972, bhuail Whitelaw le toscaireacht an IRA Shealadaigh, ar a raibh [[Seán Mac Stiofáin]], [[Séamus Ó Tuama]], [[Dáithí Ó Conaill]], [[Gearóid Mac Ádhaimh]] agus [[Máirtín Mag Aonghusa|Máirtín Mac Aonghusa]], faoi rún  i [[Londain]].

Is iad na héilimh a chuir Seán Mac Stiofáin os comhair Whitelaw ná:

* go bhfógródh rialtas na Ríochta Aontaithe go poiblí go raibh sé i bhfách le muintir oileán na hÉireann go léir a dtuairim a thabhairt agus vóta a chaitheamh chun todhchaí na hÉireann a shocrú;

* go bhfógródh rialtas na Ríochta Aontaithe go nglanfadh na saighdiúirí Briotanacha as Éirinn roimh an 1 Eanáir 1975;

* go mbaileodh na saighdiúirí Briotanacha leo láithreach as na ceantair ghoilliúnacha;

* go bhfaigheadh na cimí polaitiúla pardún ginearálta;

* go gcuirfí deireadh ar an toirt le hoibríochtaí armtha na saighdiúirí Briotanacha, agus

* go n-éireofaí as an imtheorannú gan mhoill.

Is léir nach raibh Whitelaw sásta glacadh leis na héilimh seo. Go bunúsach, bhí sé fonnmhar leasuithe sóisialta a chur i gcrích le maolú ar chruachás na g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] i d[[Tuaisceart Éireann]], agus shíl sé go bhféadfadh sé cuidiú a fháil ó thoscaireacht na Sealadach leis na leasuithe seo a dhréachtú agus a phleanáil.

Maidir leis na toscairí, áfach, bhí port eile ar fad á sheinm acusan: bhí siad meáite ar athaontú na hÉireann a bhaint amach. Bhí siad fonnmhar chun sceideal na n-ullmhúchán don athaontú a phlé le Whitelaw agus spás ama a ghéilleadh don [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas Briotanach]] ar chúiseanna praiticiúla, ach sin a raibh ann.

Mar sin agus ar an ábhar sin, níor tháinig a dhath as an ngnáth as na comhchainteanna seo. Shocraigh an dá thaobh go gcoinneoidís an sos cogaidh i bhfeidhm go dtí an 14 Iúil, agus go rachaidís i dteagmháil le chéile sula gcromfaidís ar ais ar an ngleic armtha. Thit an sos cogaidh as a chéile go gairid i ndiaidh dheireadh an chéad bhabhta comhchainteanna, ámh. B'é ba phríomhchúis leis sin ná go raibh na Sealadaigh ar leibhéal na sráide ag iarraidh, san am céanna, socrú leis na saighdiúirí go mbeadh cead ag na Caitlicigh gan dídean roinnt tithe a shealbhú a bhí tréigthe ag a n-úinéirí Protastúnacha.

Bhí na saighdiúirí féin sásta cead isteach a ghéilleadh do na Caitlicigh, ach ansin, chuir [[Cumann Cosanta Uladh]] (an tUDA) a ladar sna cúrsaí. Bhagair siad míle murdar ar na Caitlicigh dá mbeadh siad chomh dána leis na tithe a shealbhú, agus dealraíonn sé gur thit an lug ar an lag ag na saighdiúirí ansin.

Nuair a tháinig an chéad leoraí ag tabhairt isteach troscáin de chuid na gCaitliceach, stop na saighdiúirí í, ó nach raibh siad fonnmhar an iomarca feirge a chur ar na Dílseoirí, agus nuair a d'fhéach cúpla Óglach de chuid an IRA na saighdiúirí a chur ar athrú comhairle, gabhadh iad. B'é an tátal a bhain Séamus Ó Tuama as na himeachtaí seo ná go raibh na saighdiúirí tar éis an tsíocháin a bhriseadh, agus chrom na Sealadaigh ar an gcogaíocht arís.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Battle of Lenadoon|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Lenadoon&amp;oldid=1075219282|journal=Wikipedia|date=2022-03-04|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Whitelaw grave.jpg|clé|mion|uaimh]]

=== Conspóid Gerry Adama ===
Sa bhliain 1973, ciontaíodh [[Gerry Adams]] faoi dhó, as dhá iarracht a dhéanamh éalú ón bpríosún. Dar le Lord Kerr sa bhliain 2020, bhí dualgas reachtúil ar Státrúnaí Thuaisceart Éireann i 1973, Whitelaw ag an am, scrúdú ''pearsanta'' a dhéanamh ar iompar Adams agus cinneadh ''pearsanta'' a dhéanamh faoi ordú chun é a ghabháil ar bhonn sealadach. Ach aire eile a rinne an cinneadh sin i 1973.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bua-do-gerry-adams-sa-chuirt-uachtarach-ach-cen-fath-gur-cuireadh-a-chiontu-i-1973-ar-neamhni/|teideal=Bua do Gerry Adams sa Chúirt Uachtarach, ach cén fáth gur cuireadh a chiontú i 1973 ar neamhní?|údar=John-Paul McCarthy|dáta=13 Bealtaine 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-07}}&lt;/ref&gt;

=== Gairm ===
D'fhág Whitelaw Teach na gComóntach sa bhliain 1983 nuair a ceapadh ina Thiarna é (Viscount Whitelaw), agus bhí sé ina bhall de Theach na dTiarnaí go dtí gur bhásaigh sé i 1999.

== Féach freisin ==

* [[Na Trioblóidí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Státrúnaithe Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1918]]
[[Catagóir:Básanna i 1999]]
{{DEFAULTSORT: Whitelaw, William}}</text>
      <sha1>hzribv0nbenh38hechhy0666ealon2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spite feamainne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104919</id>
    <revision>
      <id>1319856</id>
      <parentid>1204330</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T17:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="q0frwonq2yaa4tm74hrr9mwp1w3pd9u" xml:space="preserve">Coincheap [[socheolaíochta]] agus rá Gaeilge é '''spite feamainne''' (''spaidht feamainne'' uaireanta) - a bhaineann le troid idir beirt sa gcás go dtéann duine amháin isteach le feamainn a bhaint ar ‘straidhp’ nó píosa talún atá fágtha go traidisiúnta ag duine eile, nó ag a gclann. Is éard atá ann ná an t-aighneas idir comharsana a d’eascair ó dhuine acu feamainn a bhaint ar straidhp an duine eile. San aimsir a caitheadh, b’uafásach an choir le déanamh é, nach raibh glacadh ar bith ag an bpobal leis, arbh ionann é agus gadaíocht ó do chomharsan. Bheadh sé ar chomhchéim le colg an Bull McCabe i ndráma cáiliúil [[John B. Keane]], ‘The Field’. Le [[Conamara]] a bhaineann an focal go háirithe.

Sa lá atá inniu ann úsáidtear an nath cainte maidir le daoine a bhfuil achrann binibeach eatarthu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/joint_committee_on_arts_heritage_regional_rural_and_gaeltacht_affairs/2016-12-14/speech/14/|teideal=Joint Committee on Arts, Heritage, Regional, Rural and Gaeltacht Affairs debate - Wednesday, 14 Dec 2016|quote=...deireann daoine áirithe liom timpeall ar an rud ar fad go bhfuil beagáinín spite feamainne, mar a deirtear i nGaeilge, idir an chomhairle contae agus rudaí atá ag tarlú ar an gcé...|dátarochtana=2022-10-07|dáta=2016-12-14}}{{Dead link|date=Iúil 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Stádas Dlíthiúil na Feamainne==

Tá na cearta maidir le saothrú ón chladach leagtha síos san Acht Úrthrá 1933 agus achtanna a tháinig ina dhiaidh. Go bunúsach, is leis an Stát gach a bhfuil ar an gcladach munar féidir úinéireacht phríobháideach a chruthú agus más mian le duine ábhar a bhaint ón gcladach caithfear ceadúnas a fháil chuige sin. 

==Eolas Eile==

Sa bhliain [[2021]], bhunaigh [[TG4]] ceann dá míreanna aitheantais ar an nath cainte seo.

Is minic “bíodh an fheamainn aige” mar mhallacht ar dhuine le cloisteáil.

== Tagairtí ==
{{reflist}}


[[catagóir:Socheolaíocht na hÉireann]]</text>
      <sha1>q0frwonq2yaa4tm74hrr9mwp1w3pd9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106173</id>
    <revision>
      <id>1319826</id>
      <parentid>1301841</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="4wja3oaeixvbazce4hayzxmwipdupzc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Cuideachta chomhstoic Shasanach ab ea  '''Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Comhlacht%20na%20nIndiacha%20Thoir/|title=“Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-07-10}}&lt;/ref&gt; ('''CIT''') ({{lang-en|British East India Company}}) a bunaíodh sa bhliain 1600 agus a díscaoileadh sa bhliain 1874.&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{Cite news-en|title=Not many days ago the House of Commons passed|date=8 Aibreán 1873|work=Times}}&lt;/ref&gt; Bunaíodh é chun trádáil a dhéanamh i réigiún an [[Aigéan Indiach|Aigéin Indiaigh]], ar dtús leis na [[Na hIndiacha Thoir|hIndiacha Thoir]] (fo-roinn na hIndia agus Oirdheisceart na hÁise), agus níos déanaí leis an Áise Thoir.  D'urghabh an comhlacht rialú ar chodanna móra den fho-ilchríoch Indiach, ar chodanna coilínithe d'Oirdheisceart na hÁise agus [[Hong Cong]]. Nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, ba é an chorparáid is mó ar domhan. Bhí a chuid fórsaí armtha féin aige i bhfoirm trí arm Uachtaránachtana, arbh fhiú thart ar 260,000 saighdiúir iad, dhá oiread níos mó ná [[arm na Breataine]] ag an am.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691159065/between-monopoly-and-free-trade|title=Between Monopoly and Free Trade: The English East India Company, 1600–1757|publisher=[[Princeton University|Princeton.edu]]|first=Emily|author=Erikson|date=21 Iúil 2014|isbn=9780691159065|access-date=3 Meitheamh 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.history.com/news/east-india-company-england-trade|title=How the East India Company Became the World's Most Powerful Monopoly|author=Roos|first=Dave|date=2020-10-23|publisher=History|access-date=2022-04-29}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]]
[[Catagóir:Comhlachtaí marbha]]
[[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Trádáil]]
[[Catagóir:Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir]]</text>
      <sha1>4wja3oaeixvbazce4hayzxmwipdupzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319830</id>
      <parentid>1319826</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="atu6r7ij8irszkeh5dtyv0cj1xhetps" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Cuideachta Shasanach ba ea  '''Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Comhlacht%20na%20nIndiacha%20Thoir/|title=“Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-07-10}}&lt;/ref&gt; ('''CIT''') ({{lang-en|British East India Company}}) a bunaíodh sa bhliain 1600 agus a díscaoileadh sa bhliain 1874.&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{Cite news-en|title=Not many days ago the House of Commons passed|date=8 Aibreán 1873|work=Times}}&lt;/ref&gt; 

Bunaíodh é chun trádáil a dhéanamh i réigiún an [[Aigéan Indiach|Aigéin Indiaigh]], ar dtús leis na [[Na hIndiacha Thoir|hIndiacha Thoir]] (fo-roinn na hIndia agus Oirdheisceart na hÁise), agus níos déanaí leis an Áise Thoir.  D'urghabh an comhlacht rialú ar chodanna móra den fho-ilchríoch Indiach, ar chodanna coilínithe d'Oirdheisceart na hÁise agus [[Hong Cong]]. 

Nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, ba é an chorparáid is mó ar domhan. Bhí a chuid fórsaí armtha féin aige i bhfoirm trí arm Uachtaránachta, arbh fhiú thart ar 260,000 saighdiúir iad, dhá oiread níos mó ná [[arm na Breataine]] ag an am.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691159065/between-monopoly-and-free-trade|title=Between Monopoly and Free Trade: The English East India Company, 1600–1757|publisher=[[Princeton University|Princeton.edu]]|first=Emily|author=Erikson|date=21 Iúil 2014|isbn=9780691159065|access-date=3 Meitheamh 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.history.com/news/east-india-company-england-trade|title=How the East India Company Became the World's Most Powerful Monopoly|author=Roos|first=Dave|date=2020-10-23|publisher=History|access-date=2022-04-29}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]]
[[Catagóir:Comhlachtaí marbha]]
[[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Trádáil]]
[[Catagóir:Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir]]
[[Catagóir:Beangál]]
[[Catagóir:Stair na hIndia]]</text>
      <sha1>atu6r7ij8irszkeh5dtyv0cj1xhetps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Impireacht na Mógal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108580</id>
    <revision>
      <id>1319823</id>
      <parentid>1295750</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="i1k8aa6cyjtn38zkstkitu7miow7xzi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Impireacht Ioslamach luath-nua-aimseartha a bhí in '''Impireacht na Mógal''', a rialaigh cuid den Áise Theas idir an 16ú agus an 19ú haois.  Ar feadh dhá chéad bliain, shín an Impireacht ó imeall abhantrach na h[[An Iondúis|Iondúise]] san iarthar, i dtuaisceart [[An Afganastáin|na hAfganastáine]] san iarthuaisceart, agus [[An Chaismír|an Chaismír]] sa tuaisceart, go hardchríocha [[Assam]] agus [[an Bhanglaidéis]] san oirthear mar atá siad inniu ann, agus tailte arda Ardchláir Deccan i nDeisceart na hIndia.
 
==Tagairtí==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Iar-thíortha]]
[[Catagóir:Impireachtaí]]
[[Catagóir:Stair na hAfganastáine]]
[[Catagóir:Stair na hIndia]]
[[Catagóir:Stair na Pacastáine]]
[[Catagóir:An Bhanglaidéis]]</text>
      <sha1>i1k8aa6cyjtn38zkstkitu7miow7xzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AerachAiteachGaelach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113422</id>
    <revision>
      <id>1319898</id>
      <parentid>1316686</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25042" sha1="5wm90lptvqc2vpjp7pccl9q3jrcuq4j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Comharghrúpa ealaíon Gaeilge is ea '''[[AerachAiteachGaelach]]''' (AAG&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cuirt.ie/whats-on/aerachaiteachgaelach/|teideal=AerachAiteachGaelach|dáta=2022-02-23|language=|work=www.cuirt.ie|dátarochtana=2024-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240316003320/https://www.cuirt.ie/whats-on/aerachaiteachgaelach/|archivedate=2022-03-25}}&lt;/ref&gt;) agus breis agus 120 ealaíontóir aiteach ann,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eventbrite.ie/e/ceardlann-scribhneoireachta-aag-i-mbeal-feirste-tickets-874025161787|teideal=Ceardlann Scríbhneoireachta AAG i mBéal Feirste|údar=AerachAiteachGaelach|work=Eventbrite|dátarochtana=29 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240329231824/https://www.eventbrite.ie/e/ceardlann-scribhneoireachta-aag-i-mbeal-feirste-tickets-874025161787|archivedate=29 Márta 2024}}&lt;/ref&gt; idir scríbhneoirí, cheoltóirí, dhrámadóirí, ghrianghrafadóirí, thaibheoirí [[Drag|draig]] agus ealaíontóirí físe agus fuaime.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0302/1359617-pobal-lgbtq-agus-an-ghaeilge/|teideal=Pobal LGBTQ agus an Ghaeilge|dáta=02 Márta 2023|dátarochtana=18 Márta 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230428095203/https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0302/1359617-pobal-lgbtq-agus-an-ghaeilge/|archivedate=03 Márta 2023}}&lt;/ref&gt; Chuir na filí [[Ciara Ní É]] agus [[Eoin Mc Evoy]] an grúpa ar bun ag tús 2020 in [[Amharclann na Mainistreach]], Baile Átha Cliath&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/83/6/fianaise-an-chlaochlaithe/|teideal=Fianaise an chlaochlaithe|údar=[[Eoin Mc Evoy]] ⁊ [[Stiofán Ó Briain]]|dáta=06-2023|year=2023|month=Meitheamh|language=|work=[[Comhar]]|pages=11-13|dátarochtana=2024-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529161610/https://comhar.ie/iris/83/6/fianaise-an-chlaochlaithe/|archivedate=29-05-2023|foionscadailsitheoir=}}&lt;/ref&gt; agus is iad an bheirt chéanna atá ag comhstiúradh an ghrúpa faoi láthair.&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/coiste2024|teideal=Coiste nua AAG ceaptha ag Oireachtas na Samhna|dáta=6 Samhain 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=25 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325215615/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/coiste2024|archivedate=25 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;

Eagraíonn an grúpa ceardlanna idirghníomhacha le scríbhneoirí éagsúla.&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/seisiuin-scribhneoireachta|teideal=Seisiún Míosúil Scríbhneoireachta|dáta=08 Eanáir 2024|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=29 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240329211649/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/seisiuin-scribhneoireachta|archivedate=29 Márta 2024}}&lt;/ref&gt; Fuair siad maoiniú ó [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]] trí Scéim na Litríochta. Is é [[Stiofán Ó Briain]] Comhordaitheoir Ceardlann AerachAiteachGaelach.&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;

[[Íomhá:Abbey Theatre exterior.jpg|alt=Radharc oíche ar aghaidh fhoirgnimh dhá sraith le doras mór gloine ag oscailt amach ar an sráid. Tá daoine ina suí thuas staighre agus ag seasamh thart thíos staighre ag fanacht ar dhráma.|mion|[[Amharclann na Mainistreach]], an áit a gaireadh AAG le chéile den chéid uair]]

== Cúlra ⁊ fís ==
Is í fís AAG ná &quot;deiseanna forbartha, gréasán tacaíochta agus ardán a chur ar fáil d’ealaíontóirí LADTAIÉ+ na Gaeilge le gur féidir leo cur leis an ionadaíocht a dhéantar ar scéalta aiteacha i litríocht agus ealaíona na Gaeilge.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Is mian leo freisin &quot;a dheimhniú arís don phobal aiteach ginearálta gur féidir bheith istigh a bheith acu i bpobal na Gaeilge&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dar le [[Sam Ó Fearraigh]], duine de scríbhneoirí ''[[Grindr, Saghdar, agus Cher|Grindr, Saghdar agus Cher]]'', tá gá le hAAG toisc &quot;go mbíonn muid ag titim idir an dá stól i gcónaí&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:
&lt;blockquote&gt;&quot;Mionlach laistigh de mhionlach atá ionainn. I saol an [[An Béarla|Bhéarla]] samhlaítear an Ghaeilge - agus tá mé ag labhairt mar fhear Ghaeltachta - leis an seansaol, leis an saol traidisiúnta Caitliceach. Fiú san saol aerach agus aiteach, shílfeá go mbeadh daoine iontach leathanaigeanta [ach] bíonn claontaí áirithe ag daoine agus déanann siad talamh slán de nach bhfuil áit ag daoine aiteacha i saol na Gaeilge. Domhsa go pearsanta, bhí mé páirteach i gcúpla ócáid roimhe seo agus bím mar chineál ‘token Gael’, mar dhea, ag na hócáidí aeracha; agus b’fhéidir mar ‘token aerachán’ ag na hócáidí Gaelacha.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tuarascail/2023/05/08/mionlach-laistigh-de-mhionlach-ata-ionainn/|teideal=‘Mionlach laistigh de mhionlach atá ionainn’|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|údarlink=|dáta=08 Bealtaine 2023|language=|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2024-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230508000624/https://www.irishtimes.com/tuarascail/2023/05/08/mionlach-laistigh-de-mhionlach-ata-ionainn/|archivedate=08 Bealtaine 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Luann siad an tábhacht a bhaineann le healaíontóirí aiteacha eile atá &quot;tar éis cur le litríocht agus filíocht aiteach na Gaeilge&quot; leis na blianta&quot; cheana féin, mar shampla [[Mícheál Ó Conghaile|Micheál Ó Conghaile]] a scríobh ''[[Sna Fir (úrscéal)|Sna Fir]]'' in 1999. San úrscéal sin faoi [[Conamara|Chonamarach]] óg aerach, déanann an príomhcharachtar trua den easpa scéalta faoi dhaoine dá leithéid féin atá le léamh aige.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

{{Cquote
|Thuigfinn ansin gur bhain an litríocht liom féin go díreach, go mba chuid díom féin agus de mo chúlra féin í, go mba dhaoine mar mé féin a bhí sna carachtair a mbeadh orm aistí a scríobh fúthu. Gur roinn muid na mothúcháin chéanna i leith an ghrá… Ach níor roinn. Cá raibh fáil agamsa i litríocht na Gaeilge ar bheirt fhear agus iad ag spallaíocht le chéile ag tórramh nó oíche airneáin nó lá pátrúin, ag titim i ngrá lena chéile agus ag gáire go hard. Nó dul amach mar lánúin, fiú ar an gcúlráid, ní áirím ag caitheamh saol fada sona sásta le chéile: ‘Mhair siad go sona sásta as sin amach. Má tá bréag ann, bíodh.’ Cá raibh siad?&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|author=[[Micheál Ó Conghaile]]}}

== Tionscadail ==

=== An Drámaíocht ===
Tá le maíomh ag lucht na n-amharclann in AAG gur &quot;i réimse na drámaíochta is mó atá an grúpa tar éis bláthú&quot; agus &quot;os cionn 1,500 duine tar éis freastal&quot; ar na drámaí atá curtha i láthair acu go dtí seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://waterford-news.ie/sponsored/gr%C3%A1-don-ghaeilge-agus-gliondar-aiteach-i-gcomharghr%C3%BApa-aerachaiteachgaelach_arid-18033.html|teideal=Grá Don Ghaeilge agus Gliondar Aiteach i gComharghrúpa AerachAiteachGaelach|údar=[[Eoin McEvoy]]|dáta=28 Bealtaine 2024|work=Waterford News &amp; Star|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240610002025/https://waterford-news.ie/sponsored/gr%C3%A1-don-ghaeilge-agus-gliondar-aiteach-i-gcomharghr%C3%BApa-aerachaiteachgaelach_arid-18033.html|archivedate=10 Meitheamh 2024}}&lt;/ref&gt;

Is léiriúcháin de chuid AAG iad ''Idir Mise agus Craiceann do Chluaise'', ''[[Grindr, Saghdar, agus Cher|Grindr, Saghdar agus Cher]]'', agus ''[[An Chos Eile (dráma)|An Chos Eile]]'' (le [[Seán Mac Dhonnagáin]]).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/1127/1418680-drama-nua-gaelach-aiteach-ar-siul-i-mbac-an-chos-eile/|teideal=Dráma nua Gaelach, Aiteach ar siúl i mBÁC: An Chos Eile|dáta=27 Samhain 2023|work=RTÉ|dátarochtana=19 Márta|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240317032747/https://www.rte.ie/gaeilge/2023/1127/1418680-drama-nua-gaelach-aiteach-ar-siul-i-mbac-an-chos-eile/|archivedate=14 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;

=== An Bál Aiteach ===
Eagraíonn [[Queercal Comhrá Bhaile Átha Cliath|Queercal Comhrá]] BhÁC agus AAG an Bál Aiteach as lámha a chéile i g[[Club Chonradh na Gaeilge|Club an Chonartha]] do [[Bród Átha Cliath|Bhród BhÁC]] gach bliain ó 2022 i leith, oíche a áirítear mar &quot;an t-imeacht is galánta agus is glioscarnaí sa mbliain do phobal LADTAIÉ+ na Gaeilge.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/bal-aiteach-2024|teideal=Bál Aiteach 2024|dáta=26 Aibreán 2024|language=|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240501112547/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/bal-aiteach-2024|archivedate=01 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;

Is é bunús na mbál aiteach ná oícheanta ceiliúrtha a bhíodh ar siúl in [[Harlem]] sna 1980í ina dtiocfadh daoine ón b[[Daoine gorma|pobal gorm/dubh]] agus an pobal Meiriceánach Laidineach i láthair &quot;le dul in iomaíocht i gcoinne a chéile i gcatagóirí éagsúla agus iad gléasta de réir téama ar leith. [...] Tá an spraoi lárnach sna himeachtaí pobail seo agus tá leigheas iontu freisin do dhaoine aiteacha a d’fhulaing go ciúin ar feadh na mblianta.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/an-bal-aiteach-ar-siul-i-bac-amarach/|teideal=‘An Bál Aiteach’ ar siúl i BÁC amárach|údar=[[Seán Ó Dubhchon]]|dáta=17 Meitheamh 2024|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220929203829/https://nos.ie/cultur/an-bal-aiteach-ar-siul-i-bac-amarach/|archivedate=29 Meán Fómhair 2022}}&lt;/ref&gt; Luaitear tábhacht faoi leith leo do phobal aiteach na Gaeilge nó is annamh go bhféadfá &quot;tagairtí a dhéanamh do [[RuPaul's Drag Race|Ru Pual]] agus [[Ros na Rún]] san anáil chéanna agus go dtuigfí go hiomlán duit.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0605/1453032-an-bal-aiteach/|teideal=Bál Bródúil, beárbaiciú, beor, bronnadh duaiseanna - buail isteach!|dáta=8 Meitheamh 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240608171917/https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0605/1453032-an-bal-aiteach/|archivedate=08 Meitheamh 2024}}&lt;/ref&gt;

Bhí Bál Aiteach 2024 ar siúl ar 22 Meitheamh agus ba iad na téamaí i mbliana ná &quot;ExtravaGeansaí&quot;, &quot;Dathanna an Chøntae&quot;, &quot;Drag Caoineadh&quot;, agus &quot;TG Leathair&quot;.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

D'eagraigh an dá ghrúpa chéanna cóisir ag an gceann eile den bhliain freisin in 2023, An Gala Aiteach i Mí na Nollag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gala-aiteach-2023|teideal=An Gala Aiteach|dáta=05 Nollaig 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240426185435/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gala-aiteach-2023|archivedate=26 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Greann ===
Craoladh &quot;Cluiche Snatch&quot; mar chuid de Bhród 2021 ar leathanach YouTube AAG i gcomhar leis an Queercal Comhrá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2021/0623/1230867-snatch-game-as-gaeilge-do-bhrod-2021/|teideal=Snatch Game as Gaeilge do Bhród 2021|dáta=23 Meitheamh 2021|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=11 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322224155/https://www.rte.ie/gaeilge/2021/0623/1230867-snatch-game-as-gaeilge-do-bhrod-2021/|archivedate=23 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; Bhí cead ag iarrthóirí nach raibh bainteach le ceachtar eagraíocht páirt a ghlacadh ann ach cur isteach air roimh ré.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ardan/rannphairtithe-a-lorg-don-chead-chluiche-snatch-i-ngaeilge/|teideal=Rannpháirtithe á lorg don chéad ‘Chluiche Snatch’ i nGaeilge|dáta=31 Márta 2021|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=11 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411031410/https://nos.ie/cultur/ardan/rannphairtithe-a-lorg-don-chead-chluiche-snatch-i-ngaeilge/|archivedate=11 Aibreán 2021}}&lt;/ref&gt;

Is éard a bhí ann ná cluiche tobchumadóireachta grinn &quot;ina ngléasann na rannpháirtithe mar charachtair cháiliúla agus ina bhfreagraíonn siad ceisteanna éadroma seafóideacha líon-an-bhearna.&quot;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/cluichesnatch|teideal=Seó grinn: Cluiche Snatch 2021|dáta=26 Meitheamh 2021|language=|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=11 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318010751/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/cluichesnatch|archivedate=03 Márta 2024}}&lt;/ref&gt; Bhí sé bunaithe ar mhír mhór den tsraith cháiliúil ''[[RuPaul's Drag Race|Ru Paul's Drag Race]]'', a dhéanann scigaithris aiteach den seó cluichí Meiriceánach ''The Match Show''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gcn.ie/cluiche-snatch-irish-language-seeks-participants/|teideal=Irish language Snatch Game event Cluiche Snatch seeks participants|údar=Ethan Moser|dáta=30 Márta 2021|work=[[GCN]]|dátarochtana=1 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330200034/https://gcn.ie/cluiche-snatch-irish-language-seeks-participants/|archivedate=30 Márta 2021}}&lt;/ref&gt;

Ar na hiomaitheoirí bhí [[Dean Farrell]] a rinne scigaithris de [[Cré na Cille#Carachtair|Chaitríona Pháidín]] ó ''[[Cré na Cille|Chré na Cille]]'', [[Eoin P. Ó Murchú]] a chuir [[Fionn mac Cumhaill]] i láthair mar mhac léinn ó [[Coláiste Eoin|Choláiste Eoin]], [[Jade Pepper]] agus í mar Cruella de Vil, [[Kitty Ní Houlihán]] mar [[Nadine Coyle]], agus [[Rút Ní Theimhneáin]] faoi chló Kim Kardashian.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; [[Kevin Johnston]] a léirigh an seó agus bhí sé ina moltóir freisin. [[Hugh Mac Giolla Chearra|&quot;Hugh Paul&quot; Mac Giolla Chearra]] a chuir i láthair é, bhí [[Hilary Bowen-Walsh]] ina moltóir, Eoin Mc Evoy a bhí ina eagarthóir air, agus thug Ciara Ní É agus [[Seán Grennan]] comhairle agus ceisteanna faoi seach.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Thuil an clár ard-mholadh ó [[Antoin Beag Ó Colla]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21978947/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|dáta=07 Iúil 2021|language=|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=11 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318013543/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2021/0707/20210707_rteraidion-tusaite-tsitemrnam_c21978947_21978953_232_.mp3|archivedate=18 Márta 2024}}&lt;/ref&gt; Eisíodh baisc [https://giphy.com/channel/QueercalComhra gifeanna] ó Chluiche Snatch 2021 le n-úsáid ar na meáin sóisialta.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Féilte ===
Is minic baill d'AAG ag eagrú imeachtaí [[Bród aerach|Bród]] ag [[Féile na Gealaí]], an fhéile champála cheoil a bhíonn ar bun i Mí an Mheithimh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/tri-ainmniuchan-faighte-ag-grupai-gaeilge-do-na-galas/|teideal=Ainmniúchán do na GALAS faighte ag trí ghrúpa Gaeilge|údar=[[Seán Ó Dubhchon]]|dáta=04 Meán Fómhair 2023|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004062013/https://nos.ie/cultur/tri-ainmniuchan-faighte-ag-grupai-gaeilge-do-na-galas/|archivedate=04 Deireadh Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/feile-na-gealai-scoth-an-cheoil-agus-na-sluaite-gael-ag-damhsa/41754636.html|teideal=Féile na Gealaí: Scoth an cheoil agus na sluaite Gael ag damhsa|údar=[[Caoimhe Ní Chathail]]|dáta=15 Meitheamh 2022|work=Irish Independent ([[Seachtain]])|dátarochtana=10 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240603224917/https://www.independent.ie/seachtain/feile-na-gealai-scoth-an-cheoil-agus-na-sluaite-gael-ag-damhsa/41754636.html|archivedate=03 Meitheamh 2024}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Cape Clear Island.jpg|alt=Cuan ar lá maith. Roinnt tithe le feiceáil agus maolchnoic os cionn an chuain.|mion|An tInbhear, [[Cléire]]]]

=== Tionscadal Cónaitheachta 2024 ar Oileán Chléire ===
I mí na Nollag 2023, d'fhógair AAG comhfhiontar idir iad féin agus [[Meitheal Chléire|Mheitheal Chléire]] chun sparánachtaí cónaitheachta a chur ar fáil d'ealaíontóirí le tabhairt fúthu ar [[Cléire|Oileán Chléire]] ar feadh 10 lá agus obair ealaíona idir lámha acu trí Ghaeilge. Bhí sé i gceist go gcuiridís torthaí a saothair i láthair mhuintir an oileáin ag deireadh na tréimhse sin.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://baclegaeilge.ie/events/sceim-conaitheachta-aag-ar-oilean-chleire-2024-spriocdhata-ar-iarratais/|teideal=Scéim Cónaitheachta AAG ar Oileán Chléire 2024 – Spriocdháta ar Iarratais|work=BÁC le Gaeilge|dátarochtana=29 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240329204249/https://baclegaeilge.ie/events/sceim-conaitheachta-aag-ar-oilean-chleire-2024-spriocdhata-ar-iarratais/|archivedate=29 Márta 2024}}&lt;/ref&gt; Ghlac siad inspioráid ó [[An tAfra-Thodhchaíochas|Afra-Thodhchaíochas]] leithéidí [[N.K. Jemisin]], [[Octavia E. Butler]], [[Jean-Michel Basquiat]] agus [[Ellen Gallagher]] agus téama an tionscadail á roghnú acu: [[An Todhchaíochas Gaelach#Tionscadal comhpháirteach AerachAiteachGaelach|An Todhchaíochas Gaelach]].&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/sceim-conaitheachta-aag-2024|teideal=Scéim Cónaitheachta AAG ar Oiléan Chléire 2024|dáta=05 Nollaig 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=25 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325222917/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/sceim-conaitheachta-aag-2024|archivedate=25 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;

{{Cquote
|Is iomaí duine a chreideann nach bhfuil aon todhchaí amach roimh an nGaeilge ach oiread. 

Tuigimidne a labhraíonn í go mbeidh, áfach, fad is beo dúinn féin agus fad is beo dár n-ealaín. Ach cén todhchaí í sin? Cén chuma atá uirthi? Conas is féidir leis an ealaín an todhchaí sin a shamhlú, a léiriú, a fhíorú?&lt;ref name=&quot;:31&quot; /&gt;
|author=AAG}}Fógraíodh buaiteoirí na sparánachtaí i Mí Feabhra 2024 agus chuaigh na healaíontóirí i isteach ar Oileán Chléire i Mí an Mhárta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/buaiteoir-na-spranachta-cnaitheachta-i-gclire-2024|teideal=Buaiteoirí na spáranachtaí cónaitheachta i gCléire 2024|dáta=19 Feabhra 2024|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=25 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325235435/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/buaiteoir-na-spranachta-cnaitheachta-i-gclire-2024|archivedate=25 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Meitheal Téarmaíochta agus Aistriúcháin ===
Chuir AAG glaoch ar léiriú spéise amach i Mí an Mhárta, iad ag iarraidh grúpa daoine a chur le chéile &quot;le focail a bhailiú agus a chumadh, paimfléid eolais a aistriú agus a scaipeadh, agus an Ghaeilge a aitiú ar bhealach comhintinneach.&quot; Ar na téamaí a luadh leis tá &quot;caint na sráide/béal an phobail, meabhairshláinte, il-leannánachas, salachar cainte, teoiric na haiteachta, acmhainní téarmaíochta agus cúrsaí LADTAIÉ+&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/meitheal-tearmaiochta|teideal=Meitheal LADTA+ Téarmaíochta agus Aistriúcháin|dáta=05 Márta 2024|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=29 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240329214351/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/meitheal-tearmaiochta|archivedate=29 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;

===Foilseacháin===
Cuireadh tús le h[[Iris|irisín]] nua sa bhliain 2024 ''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]'' faoi eagarthóireacht [[Conall Ó Duibhir|Chonaill Uí Dhuibhir]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/oichescealaiochta2024|teideal=Oíche Scéalaíochta in MoLI|dáta=3 Nollaig 2024|work=[[AerachAiteachGaelach]]|dátarochtana=2025-06-30}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==
&quot;Ainmníodh an dráma ''Grindr, Saghdar agus Cher'' i dtrí chatagóir i ngradaim IDGTF 2023, an chéad bhliain ar léiríodh dráma iomlán i nGaeilge mar chuid den fhéile.&quot; Is iad sin Gradam [[Oscar Wilde]] (feabhas scríbhneoireachta), Gradam [[Doric Wilson]] (idirphlé idir chultúir leis an amharclannaíocht) agus Gradam [[Eva Gore-Booth]] (feabhas aisteoireachta i ról baineann; Ciara Ní É a ainmníodh).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gradaim-idgtf23|teideal=Trí ainmniúchán d’AAG ag Gradaim an International Dublin Gay Theatre Festival 2023|dáta=14 Bealtaine 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323183843/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gradaim-idgtf23|archivedate=23 Márta 2024|accessyear=2024}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2023, roghnaíodh AAG mar bhuaiteoir i gcatagóir na Gaeilge i nGradaim na nDea-Chúiseanna, comórtas a reáchtálann an Crannchur Náisiúnta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://online.flippingbook.com/view/56421978/86/#zoom=true|teideal=Pride Magazine 2024|work=FlippingBook|dátarochtana=2025-01-18|archivedate=2025-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119123313/https://online.flippingbook.com/view/56421978/86/#zoom=true}}&lt;/ref&gt;

An bhliain chéanna, ghnóthaigh AAG duais eile i gcatagóir na nEalaíon agus na Siamsaíochta i ngradaim náisiúnta LADTA na n[[GALAS]], &quot;éacht d'eagraíocht Ghaeilge agus iad san iomaíocht le grúpaí agus taibheoirí sa dá theanga ó cheann ceann na tíre&quot;&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/bua-galas2023|teideal=Bua ag AAG sna GALAS|dáta=8 Deireadh Fómhair 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325214526/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/bua-galas2023|archivedate=25 Márta 2024|accessyear=2024}}&lt;/ref&gt;

Ghnóthaigh ''An Chos Eile'' le [[Seán Mac Donnagáin]] duais i gComórtais Liteartha [[Oireachtas na Gaeilge|an Oireachtais]] sa chatagóir Dráma Aonghnímh in 2023.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/comortais-liteartha/buaiteoiri-chomortais-liteartha-2023.html|teideal=Comórtais Liteartha don Scríbhneoir Fásta|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128132223/https://www.antoireachtas.ie/comortais-liteartha/buaiteoiri-chomortais-liteartha-2023.html|archivedate=28 Samhain 2023|accessyear=2024}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[An Gairdín (irisín)|''An Gairdín'' (irisín)]]
* [[An Todhchaíochas Gaelach]]
* [[REIC]]
* [[Gaeilgeoirí Aeracha Aontaithe]] (GAA)
* [[Queercal Comhrá Bhaile Átha Cliath]]
* [[Na Gaeil Aeracha]]
* [[Aeracha Uladh]]
* [[Bród na Gaeltachta]]
* [[Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Léitheoireacht bhreise ==
* [[Éadaoin Ní Mhuircheartaigh|Ní Mhuircheartaigh, Éadaoin]], [[Róisín Ní Ghairbhí|Ní Ghairbhí, Róisín]], agus [[Pádraig Ó Liatháin|Ó Liatháin, Pádraig]] (eag.) (2021) ''[https://clo.ie/ga/leabhair/o-chleamairi-go-ceamarai Ó Chleamairí go Ceamaraí: Drámaíocht agus Taibhealaíona na Gaeilge faoi chaibidil]''. Baile Átha Cliath: [[Cló Léann na Gaeilge]]. [xxx + 342 lch]
* [[Seán Mac Risteaird|Mac Risteaird, Seán]] (eag.) (2023) ‘[https://comhar.ie/iris/83/6/ Móreagrán Aiteach]’. ''[[Comhar]]'', 83 (06).

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.aerachaiteachgaelach.net/feilire Imeachtaí le teacht]
* [https://www.eventbrite.ie/o/aerachaiteachgaelach-59614892423 Ticéid]
* [https://www.instagram.com/aerachaiteachgaelach/ Leathanach Instagram AAG]
* [https://www.youtube.com/aerachaiteachgaelach Cainéal YouTube AAG]
* [https://www.youtube.com/watch?v=cCpQGpWS3aY Cluiche Snatch 2021]
* [https://meoneile.ie/pobal/an-tabhacht-a-bhaineann-le-filiocht-aiteacha-le-ciara-ni-e Mír ar AAG] ó [[Meon Eile|''Mheon Eile'']]
* [https://molsceal.ie/siamsaiocht/alt/?CID=6331875443112 Mír ar ''Ghrindr, Saghdar agus Cher''] le [[Molscéal]]
* Ailt in [[GCN]], eagrán [https://magazine.gcn.ie/articles/194635?article=9-1 362], [https://magazine.gcn.ie/magazine/reader/248828/10?pageNumber=11 378], [https://magazine.gcn.ie/magazine/reader/255036/35?pageNumber=35 380] 

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:AerachAiteachGaelach| ]]
[[Catagóir:Grúpaí ealaíon]]
[[Catagóir:Grúpaí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Litríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Na hEalaíona in Éirinn]]
[[Catagóir:Comhlachtaí drámaíochta Gaeilge]]
[[Catagóir:Comhlachtaí drámaíochta Éireannacha]]
[[Catagóir:Drámaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Amharclannaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Ceol na Gaeilge]]
[[Catagóir:Litríocht Ghaeilge]]
[[Catagóir:Meáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Gluaiseachtaí ealaíne]]
[[Catagóir:Amharcealaíontóirí]]
[[Catagóir:Taibhealaíontóirí]]
[[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]]
[[Catagóir:Comharghrúpaí]]
[[Catagóir:LADT|*]]
[[Catagóir:Cultúr LADT|*]]
[[Catagóir:Daoine LADT]]
[[Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn]]
[[Catagóir:Drag ⁊ Ceabairé na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2020]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]]</text>
      <sha1>5wm90lptvqc2vpjp7pccl9q3jrcuq4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scoil Ghramadaí na mBráithre Críostaí, An Ómaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117487</id>
    <revision>
      <id>1319849</id>
      <parentid>1301501</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16894" sha1="il2j9ivaxon5mf811rsz6h5rdwl1qfr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Scoil ghramadaí do bhuachaillí 11–18 atá maoinithe ag an stát is ea Scoil Ghramadaí '''na mBráithre Críostaí, ar an Ómaigh'''. [[An Ómaigh|Ómaigh]], [[Contae Thír Eoghain]], in [[Cúige Uladh|Ultaibh]]. Is í an scoil ghramadaí is mó ar an Ómaigh í. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://ulsterherald.com/2017/05/26/omagh-schools-delay-selection-phase/|title=Omagh schools delay selection phase-out|author=McAleer|first=Ryan|date=26 May 2017|work=Ulster Herald|access-date=10 January 2019}}&lt;/ref&gt; Tá sé faoi iontaobhas de Iontaobhas Scoileanna Éamainn Rís. Ar an 14ú Eanáir, 1881, osclaíodh an scoil go hoifigiúil, agus chuir 121 buachaill iad féin i láthair le haghaidh iontrála &lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://cbsomagh.org/wp-content/uploads/2023/06/Omagh-CBS-Parent-Booklet-2023.24-FINALWITHCOVER.pdf|title=Information for Parents and Students 2023/24|publisher=CBS Omagh|access-date=10 November 2023}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an scoil ar  an 14ú Eanáir 1861, ar Mount St. Columba ag “ [[Bráithre Críostaí|Na Bráithre]] ” a bhí i mbaile na hÓmaigh, a bhunaigh an scoil tar éis dóibh an fhreagracht a chinntiú go raibh an t-oideachas saor in aisce agus saorchead isteach acu. Tugtar “The Brothers&quot;, &quot;Omagh CBS”, nó &quot;The Christian Brothers Grammar School, Omagh &quot; uirthi as [[Béarla]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cbsomagh.org/info/school-history|title=CBS Omagh, History of the school|access-date=6 December 2019|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=14 Eanáir 2025|archivedate=11 Nollaig 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211011003/https://cbsomagh.org/info/school-history}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Bunaíocht ===
Bunaíodh an scoil ar an 14ú Eanáir 1861, ar Mount St. Columba. Bhí an freagracht ar &quot;Na Bráithre&quot; san Ómaigh a chinntiú go mbeadh &quot;oideachas saor in aisce agus an iontráil saor in aisce&quot;. Ar an 14ú Eanáir 1861, osclaíodh an scoil go hoifigiúil, agus agus chuir 121 buachaill iad féin i láthair le haghaidh iontrála &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

=== Fás agus leathnú ===
Críochnaíodh síneadh leis an mbunfhoirgneamh i 1903 de réir mar a lean pobal na scoile ag fás. Is éard a bhí sa síneadh ná an dara hurlár go dtí an scoil agus an tríú hurlár chuig teach na ndeartháireacha. Tháinig sé seo ag an am ar chostas suntasach £1,200 agus é maoinithe i bpáirt ag iasacht £800 ó iarscoláirí. Bhog oibríochtaí na scoile go dtí an Sean Eaglais, Sráid Brook agus an tógáil ar siúl. Nuair a bhí an t-athchóiriú críochnaithe, cuireadh trí sheomra eile ar fáil don scoil; ceann amháin le haghaidh Teagasc Láimhe, seasca dalta ag freastal ar sheomra ranga agus seomra ina bhfuil na riachtanais ar fad don Eolaíocht Phraiticiúil agus Turgnamhach. Faoi 1932, tógadh foirgneamh nua chun freastal ar 125 dalta Meánscoile agus 6 mhúinteoir (2 bráithre), agus bhí 210 dalta bunscoile agus 6 mhúinteoir (5 deartháireacha) ar an suíomh iomlán freisin. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

Lean líon na scoile ag méadú i rith na 1950idí, le 216 dalta Scoile Ghramadaí agus 361 dalta Bunscoile mar aon le 16 bhall foirne san iomlán faoi 1955. Rinneadh Ceiliúradh Céad Bliain na scoile a chomóradh le linn Eanáir 1961, le forbairt tithíochta áitiúil ainmnithe mar Pháirc Céad Bliain mar chomóradh ar chomóradh céad bliain na scoile. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

=== Foirgneamh nua ===
[[Íomhá:Christian_Brother's_Grammar_School,_Omagh_-_geograph.org.uk_-_100145.jpg|deas|mion|Foirgneamh CBS, An Ómaigh ar an mBóthar Kevlin, 2006]]
[[Íomhá:Peace_pledge,_Christian_Brothers_Grammar_School,_Omagh_-_geograph.org.uk_-_4681240_(cropped).jpg|deas|mion|Gealltanas síochána, Scoil Ghrámaire na mBráithre Chríostacha]]
Ó tugadh an foirgneamh nua chun críche i 1967, tá úsáid eile á baint as an mbunfhoirgneamh scoile mar áit chúlráideach ó shin. Tá bunscoil, Bunscoil an Teaghlaigh Naofa – Suíomh Sóisearach (Bunscoil Naomh Colmcille roimhe seo), ina scoil ann ó shin. Ba é an Deartháir John Redmond a phríomhoide. &lt;ref name=&quot;Book&quot;&gt;{{Cite book-en|title=From Mount St Columba to Kevlin Road}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;The material near this tag needs to be fact-checked with the cited source(s). (November 2013)&quot;&gt;fíorú ag teastáil&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Tháinig 120 buachaill, idir cúig agus cúig bliana déag d'aois, ar an gcéad lá.

Bhog an scoil go dtí an suíomh reatha ar Bhóthar Kevlin i 1967. Osclaíodh foirgneamh na scoile go hoifigiúil ar Bhóthar Kevlin ar an 4ú Meán Fómhair 1967. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt; I 1993, tar éis don Bráthair McCrohan éirí as, cheap an scoil a céad phríomhoide neamhchléireach, Roddy Tierney, iar-dhalta na scoile agus múinteoir sa scoil. Is é Foncy McConnell an Príomhoide a ceapadh i mí an Mhárta 2016, tar éis dó a bheith ina Phríomhoide gníomhach don bhliain roimhe sin, agus ina Leas-phríomhoide roimhe sin, tar éis dó a bheith ag múineadh sa scoil ó 1987 i leith. 

Sa bhliain 2000, d'oscail an scoil Coimpléasc Spóirt nua i gCúil na gCeard agus, i 2007, bhuaigh an scoil Corn Uí Ógáin, rud a fhágann gur Seaimpíní Coláistí na hÉireann sa Pheil Ghaelach iad. I dtús an 21ú hAois, choinnigh an scoil a hardchaighdeáin feabhais acadúil, chomh maith le tréimhse sármhaitheasa spóirt nach bhfacthas riamh roimhe. I measc na luaíochtaí acadúla bhí torthaí barrleibhéil Ard-Leibhéil agus GCSE, chomh maith le go leor daltaí ag baint an áit is airde amach in ábhair ag GCSE agus Ard-Leibhéal araon. In 2018, cheiliúir an scoil 50 bliain ar shuíomh Bhóthar Kevlin. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

=== Campas Oideachais Comhroinnte Strule ===
Ar dtús, bhí sé beartaithe go n-athlonnódh an scoil faoi 2026 le cúig scoil eile chuig campas comhroinnte. Is iad na scoileanna eile ná Scoil Ghramadaí Loreto, an Ómaigh, Ardscoil na hÓmaí, Coláiste an Chroí Naofa, an Ómaigh agus Acadamh na hÓmaí a rachaidh isteach le Scoil Speisialta Arvalee. is é Campas Oideachais Comhroinnte Strule an tionscadal tógála scoile is mó riamh i dTuaisceart Éireann. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-60708475|work=BBC Northern Ireland}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18ú Iúil 2024, thug Feidhmeannas Thuaisceart Éireann cead don tionscadal, agus dúirt Aire na [[An Roinn Oideachais, Tuaisceart Éireann|Roinne Oideachais]] [[Paul Givan]] gur “cur chuige nua agus ceannródaíoch é an tionscadal a bheidh mar bhonn eolais d’fhorbairt an oideachais i dTuaisceart Éireann amach anseo sna blianta amach romhainn”. . Dúirt sé freisin go bhfuil “ról lárnach ag an oideachas comhroinnte maidir le sochaí shíochánta agus roinnte a fhorbairt agus go bhfuil Campas Strule ina chomhpháirt ríthábhachtach i bhfís an Fheidhmeannais maidir le sochaí níos síochánta agus níos rathúla a sholáthar do chách”. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.belfastlive.co.uk/news/northern-ireland/stormont-gives-green-light-six-29570864|title=Stormont gives green light for six-school shared education campus|author=Harte|first=Lauren|date=18 July 2024|language=en|work=Belfast Live|access-date=18 July 2024}}&lt;/ref&gt; Tar éis an fhógra, is é Meán Fómhair 2028 an dáta nua a mbeidh an Campas Oideachais Comhroinnte Strule críochnaithe faoi &lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

Tá Scoil Ghramadaí na mBráithre Críostaí nua mar chuid den champas le bheith lonnaithe go lárnach laistigh den champas, suite ó thuaidh den champas in aice leis an Ionad Oideachais Comhroinnte agus in aice leis an Ionad Spóirt Comhroinnte. Tá an foirgneamh nua don scoil le dearadh i dtrí chuid ar leith; sciathán dhá stór ar an taobh thoir, sciathán lárnach trí stór agus sciathán aon urláir ar an taobh thiar. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://strule.org/schools-and-masterplan/christian-brothers-grammar-school/|title=Christian Brothers Grammar School|work=Strule|access-date=18 July 2024}}&lt;/ref&gt;

== Forbhreathnú ==

=== Eithis scoile ===
[[Íomhá:Christian_Brother's_Grammar_School,_Omagh_-_geograph.org.uk_-_887702.jpg|deas|mion|An réimse spóirt, le foirgnimh an scoile ar an gcúl]]
Is cuid de Ghréasáin Scoileanna Éamainn Rís í an scoil, agus tá sí síntiús ar Charta an Iontaobhais Scoileanna Éamainn Rís. Tá na luachanna seo dírithe ar teagasc agus ar fhoghlaim ar feadh an tsaoil, aire a thabhairt do chéile, forbairt an chreideamh Chaitliceach, ceannaireacht athraitheach agus tuiscint fhéin ar phobal agus comhpháirtíocht.&lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

Tugann iontráil buachaillí chun na scoile le fios go gcloíonn na buachaillí atá ag freastal, agus a dtuismitheoirí, le stádas na scoile mar Scoil Éamainn Rís, go nglacann gach dalta agus a thuismitheoirí le rialacháin uile na scoile agus gealltanas go gcloífidh siad leis na rialacháin sin go léir. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

Beidh deis ag na buachaillí a théann go dtí an Scoil Ghrámadaí na mBráithre Chríostaí, An Ómagh a gcuid creideamh a chothú trí rannpháirtíocht ghníomhach i gcruinniú scoile ar fad, gníomhartha teaglamach agus paidreacha laethúil. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

=== Ciste Forbartha Scoile ===
Tá Ciste Forbartha Scoile ag an scoil, agus iarrtar ar tuismitheoirí gach mac léinn a bheidh ag freastal £60 a chur leis an Ciste Forbairt Scoile na mBráithre Chríostacha. I gcás teaghlaigh le dhá mhac a bhfuil freastal orthu, is é an ranníocaíocht £100 agus £120 do thrí mhac nó níos mó atá ag freastal ar an scoil.&lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

Úsáidtear ranníocaíochtaí chuig an gciste forbartha scoile go heisiach chun leasa na mic léinn, ag soláthar acmhainní agus acmhainní breise thar an leithdháileadh buiséad scoile. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

=== Éide ===
Deir an scoil go bhfuil a fhoirm scoile &quot;comhartha infheicthe ar shaothrú gach mac léinn leis an bpobal scoile seo&quot;. Is é an polasaí ionair reatha an scoile mar a leanas: &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

Éide Scoile Éigeantach

* Bléasar  dubh le crann scoile
* Bríste scoile dubh fada
* Léine gorm le muinchillí fada nó gearr de réir is fearr
* Carbhat scoile
* Bróga nó buataisí foirmeálta dubh gan aon mhaisiúchán
* Éide corpoideachais

Roghnach: geansaí gorm-ríoga. v-mhuineál 

Táthar ag súil go ndéanfaidh buachaillí atá ag freastal ar an scoil a mbléair agus iad ag bogadh idir ranganna, ach is féidir leo iad a bhaint le linn an ranga. Chomh maith le sin, tá an scoil ag súil go gcaithfí léinte na mbuachaillí i gcónaí ar an muineál agus ar na cufaí, agus gur chóir carbhait a chaitheamh i gceart.. Ina theannta sin, tá an scoil ag súil go mbeadh t-léinte nó veisteanna, nó éadaí eile a chaitear faoin léine,a bheith bán agus nach bhfeictear iad ar choiléar na léine nó ar na cufaí. Níl cead ag buachaillí t-léinte daite nó clóite a chaitheamh atá le feiceáil tríd a gcuid léinte. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

Ní cheadaítear do bhuachaillí ach bróga nó buataisí leathair dubh ar stíl fhoirmiúl a chaitheamh. Ní cheadaítear oiliúnóirí ná coisbheart ar stíl chanbhás. Ní cheadaítear aon imeacht nó athrú ó bhróga nó buataisí dubha caighdeánach. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

=== Leibhéil ghnóthachtála ===
I 2018, 94.2% de na rannpháirtithe a bhí ann a bhain cúig GCSEs nó níos mó ar na grád A * go C, lena n-áirítear na príomhábhar Béarla agus Matamaitic. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/education/league-tables/gcse-northern-ireland-school-league-table-2018-36708204.html|work=Belfasttelegraph}}&lt;/ref&gt;

I 2019 bhí an scoil rangaithe ar an 18ú áit ar 159 meánscoileanna i dTuaisceart Éireann le 86.7% de na daltaí Ard-leibhéal a ghlac na scrúdaithe i 2017/18 á mbronnadh le A*-C.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/education/league-tables/2019/alevel-northern-ireland-school-league-table-2019-37935474.html|work=Belfasttelegraph}}&lt;/ref&gt;

Bhí ráta freastal iomlán ar an scoil ag 89.6% (2021-22), agus i 2023, bhí 950 buachaill cláraithe (ach amháin ar mhic léinn a stádas) agus 135 iontráil. &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

==== Leibhéil ghnóthachtála bhliain 12 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Leibhéil ghnóthachtálal na mbuachaillí a fhreastalaíonn ar CBS na hÓmaí i gcroí-ábhair GCSE &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.etini.gov.uk/sites/etini.gov.uk/files/publications/asos-post-primary-inspection-christian-brothers-grammar-school-omagh-county-tyrone-242-0064_1.pdf|title=Christian Brothers’ Grammar School, Omagh, County Tyrone Voluntary grammar, boys’, 11-18 school Report of an Inspection (Involving Action Short of Strike) in December 2017|work=The Education and Training Inspectorate|access-date=11 July 2024}}&lt;/ref&gt;
! Ábhar
! CBS An Ómaigh A* - B
! Tuaisceart Éireann A* - B Meán
|-
| Teanga an Bhéarla
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; | 78.80%
| 73%
|-
| Matamaitic
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; | 76.10%
| 72%
|-
| Litríocht an Bhéarla
| 71.50%
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; | 75%
|-
| Gaeilge
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; | 86.80%
| 75%
|}

==== Leibhéal gnóthachtála bhliain 14 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Leibhéal gnóthachtála na mbuachaillí a théann ar CBS Omagh i gcroílár ábhair leibhéal GCE &lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;
!Subject
!CBS Omagh A* - B
!Éire Thuaidh A* - B Meán
|-
|Teicneolaíocht Faisnéise
|73.60%
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; |77.50%
|-
|Matamaitic
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; |91.00%
|90.60%
|-
|Litiríocht an Bhéarla
|78.90%
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; |86.90%
|-
|Matamaitic Níos Airde
|91.50%
| style=&quot;width: 150px; background: yellow;&quot; |94.20%
|}

== Ábhair acadúla ==
Tá fócas acadúil na scoile, ag tairiscint ábhair éigeantacha Litríocht an Bhéarla, Theanga an Bhéarla, Eolaíochta agus na Matamaitice go dtí an GCSE . Díríonn an Scoil freisin ar theagasc an chreidimh [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]], rud a fhágann go bhfuil Léann Reiligiúin éigeantach ag GCSE, agus ag Ard-Leibhéal 

Cuireann an Scoil Ghrámadaí na mBráithre Chríostaí, An Ómaigh curaclam scoile iomlán ar fáil, lena n-áirítear; &lt;ref name=&quot;auto5&quot; /&gt;

* Eolaíocht
* Teicneolaíocht Faisnéise agus Cumarsáide 
* ceol
* Teangacha
* Ealaín agus Dearadh
* Na hEalaíona Taibhiúcháin
* Stair
* Tíreolaíocht
* Oideachas Reiligiúnach 
* Teicneolaíocht agus Dearadh
* Corpoideachas 

== Spóirt ==
Sa [[Peil Ghaelach|pheil Ghaelach]], tá Corn Mhic Ruairí (an leibhéal is airde do scoileanna Uladh) buaite ag an scoil i 1974, 2001, 2005, 2007, 2023 &amp; 2024 agus Corn Uí Ógáin i 2007, 2023 &amp; 2024. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/northern_ireland/gaelic_games/4384369.stm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/northern_ireland/gaelic_games/6466987.stm}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishnews.com/gaa/gaelic-football/omagh-cbs-see-off-dungannon-to-retain-macrory-cup-BAOBSBV2H5D55D3YPZTOYLPPQM/|title=Omagh CBS see off Dungannon to retain MacRory Cup|date=2024-02-11|language=en|work=The Irish News|access-date=2024-04-24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/sport/av/northern-ireland/68588816|language=en-GB|work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; agus go leor comórtas eile ag leibhéal faoi aois mar shampla bhuaigh CBS na hÓmaigh Corn [[Rann na Feirste]] in 2009 agus 2012 agus an Corn McCormick in 2008, 2009 agus 2011.

== Na hiarscoláirí cáiliúla ==

* Conor Bradley (rugadh 2003)- [[Sacar|Peileadóir cumainn]]
* Dermot Carlin (rugadh 1984) - [[Peil Ghaelach|peileadóir Gaelach]]
* Garry Courtney - ollamh le leigheas
* Brian D'Arcy (rugadh 1945) - [[sagart]], scríbhneoir agus craoltóir
* Mickey Harte (rugadh 1952) - bainisteoir [[Peil Ghaelach|peile Gaelach]]
* Joe Byrne (polaiteoir i dTuaisceart Éireann) (rugadh 1953) - polaiteoir [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|de chuid Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]]
* Joe McMahon (rugadh 1983) - [[Peil Ghaelach|Peileadóir Gaelach]]
* Gerard McSorley (rugadh 1950) - aisteoir
* Fabian Monds (rugadh 1940), gobharnóir BBC &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://db.bbc.co.uk/info/running/governors/professor_fabian_monds.shtml|title=BBC Governors Professor Fabian Monds CBE|work=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20050421194552/http://db.bbc.co.uk/info/running/governors/professor_fabian_monds.shtml|archive-date=21 April 2005}}&lt;/ref&gt;
* Stephen O'Neill (rugadh 1980) - [[Peil Ghaelach|Peileadóir Gaelach]]

* [[Bráithre Críostaí|Bráithre Chríostacha]]
* [[Éamann Iognáid Rís|Éamann Rís]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Scoileanna]]</text>
      <sha1>il2j9ivaxon5mf811rsz6h5rdwl1qfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aireachas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117876</id>
    <revision>
      <id>1319899</id>
      <parentid>1258193</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T10:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="4zm8ka8ig8jbuvvfoze8go3ykm8lyio" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Idirghabháil Leighis}}

Is éard is '''aireachas''' ann ná bealach chun oiliúint a chur ar an aigne díriú ar an am i láthair, chun mothú níos suaithí agus an mheabharshláinte a fheabhsú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://op.europa.eu/ga/publication-detail/-/publication/a94fbd87-b770-11ef-91ed-01aa75ed71a1 |teideal=Multilingual dictionary of new words |dátarochtana=2025-02-13 |archivedate=2025-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250425125901/https://op.europa.eu/ga/publication-detail/-/publication/a94fbd87-b770-11ef-91ed-01aa75ed71a1 }}&lt;/ref&gt; Eascraíonn an t-aireachas ó ghné shuntasach de thraidisiúin na [[An Hiondúchas|Hiondúch]] agus na na m[[An Búdachas|Búdaíoch]], &lt;ref name=&quot;Karunamuni2017&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|doi=10.1007/s12144-017-9631-7|title=Theoretical Foundations to Guide Mindfulness Meditation: A Path to Wisdom|journal=Current Psychology|volume=38|issue=3|pages=627–646|year=2019|author=Karunamuni|first=Nandini|url=http://mindrxiv.org/mfs63/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;VanGordon2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|doi=10.1007/s12671-014-0379-y|title=There is Only One Mindfulness: Why Science and Buddhism Need to Work Together|journal=Mindfulness|volume=6|pages=49–56|year=2014|author=Van Gordon|first=William}}&lt;/ref&gt; agus tá sé bunaithe ar theicnící machnaimh Chan, Guān, agus teicnící machnaimh na Tibéide. {{Sfn|Wilson|2014}} Cé go bhfuil goleor sainmhínithe agus teicníochtaí aireachais  ann, &lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Thompson|first=Evan|title=Why I Am Not a Buddhist|publisher=Yale University Press|year=2020|isbn=978-0-300-22655-3|location=New Haven and London|pages=120|quote=Buddhism has no single, agreed-upon traditional definition of mindfulness. Rather, Buddhism offers multiple and sometimes incompatible conceptions of mindfulness.}}&lt;/ref&gt; déanann traidisiúin Bhúdacha cur síos ar cad is brí leis an t-aireachas, mar shampla an chaoi a n-eascraíonn agus a scoireann dearcthaí ar an am atá thart, ar an am i láthair agus ar an am atá le teacht mar impriseain chéadfacha agus [[Intinn|feiniméin mheabhracha]] . &lt;ref name=&quot;Karunamuni2017&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Analayo_2003&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Anālayo|first=Bhikku|title=Satipaṭṭhāna, the direct path to realization|date=2003|publisher=Windhorse Publications}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bhikkhu Bodhi&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/waytoend.html|title=The Noble Eightfold Path|author=Bhikkhu Bodhi|publisher=Access to Insight|access-date=2009-03-16}}&lt;/ref&gt; I measc na ndaoine aonair a chuir leis an tóir  a bhí ar  aireachas i gcomhthéacs nua-aimseartha an Iarthair tá Thích Nhất Hạnh, Joseph Goldstein, Herbert Benson, Jon Kabat-Zinn, agus Richard J. Davidson . &lt;ref name=&quot;Buchholz2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Exploring the Promise of Mindfulness as Medicine|journal=JAMA|volume=314|issue=13|pages=1327–1329|date=October 2015|pmid=26441167|doi=10.1001/jama.2015.7023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Harrington2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=When mindfulness is therapy: Ethical qualms, historical perspectives|journal=The American Psychologist|volume=70|issue=7|pages=621–631|date=October 2015|pmid=26436312|doi=10.1037/a0039460|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:25757884|quote=Mindfulness, the argument goes, was never supposed to be about weight loss, better sex, helping children perform better in school, helping employees be more productive in the workplace, or even improving the functioning of anxious, depressed people. It was never supposed to be a merchandized commodity to be bought and sold.}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Aireachas| ]]
[[Catagóir:Aireachas (An Búdachas)]]
[[Catagóir:Aireachas (síceolaíocht)]]
[[Catagóir:Gluaiseacht aireachais|*]]
[[Catagóir:Machnaimh]]
[[Catagóir:Idirghabhálacha intinne-colainne]]</text>
      <sha1>4zm8ka8ig8jbuvvfoze8go3ykm8lyio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teangacha an Aontais Eorpaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120865</id>
    <revision>
      <id>1319864</id>
      <parentid>1289021</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9055" sha1="34ys9s1ucedt8mexhfayawn4yv1m5ko" xml:space="preserve">[[Íomhá:EU Parliament - Brussels 2016 02.jpg | thumb | Comhartha ilteangach i b[[Parlaimint na hEorpa]]]]

&lt;div align=center&gt;
Oifigiúil: [[Bulgáiris]]
| [[Cróitis]]
| [[Seicis]]
| [[Danmhairgis]]
| [[Ollainnis]]
| [[Béarla]]
| [[Eastóinis]]
| [[Fionlainnis]]
| [[Fraincis]]
| [[Gearmáinis]]
| [[Gréigis]]
| [[Ungáiris]]
| [[Gaeilge]]
| [[Iodáilis]]
| [[Laitvis]]
| [[Liotuáinis]]
| [[Máltais]]
| [[Polainnis]]
| [[Portaingéilis]]
| [[Rómáinis]]
| [[Slóvaicis]]
| [[Slóivéinis]]
| [[Spáinnis]]
| [[Sualainnis]]
&lt;/div&gt;

&lt;div align=center&gt;
Réigiúnach: [[Rúisis]], [[an Lombairdis|Lombairdis]], [[Lucsambuirgis]], [[Tuircis]], [[Teangacha Sámacha]], [[Bascais]], [[Catalóinis]], [[Gailísis]], [[Briotáinis]], [[Romainis]], [[Albáinis]], [[Seirbis]], [[Úcráinis]], [[Ocsatáinis]], [[Arpitainis]], [[Corsaicis]], [[Sairdínis]]
&lt;/div&gt;

&lt;div align=center&gt;
Inimirceach: [[Araibis]], [[Airméinis]], [[Sínise]], [[Teangacha na mBeirbeireach]], [[Coirdis]], [[Eabhrais]]
&lt;/div&gt;

&lt;div align=center&gt;
Leagan amach méarchláir: [[QWERTY]], [[QWERTZ]], [[AZERTY]], [[Leagan amach méarchláir#Bulgáiris|Bulgáiris]], [[Leagan amach méarchláir#Gréigis|Gréigis]]
&lt;/div&gt;

&lt;div align=center&gt;
Fine teangacha chomharthaíochta: [[Fine teangacha chomharthaíochta na Fraince|na Fraince]], [[Fine teangacha chomharthaíochta na Gearmáine|na Gearmáine]], [[Fine teangacha chomharthaíochta na Sualainne|na Sualainne]], [[Fine teangacha chomharthaíochta Mhálta|Mhálta]]
&lt;/div&gt;


Tá ceithre [[teanga oifigiúil|theanga oifigiúla]] is fiche ag an [[an tAontas Eorpach]] (AE).  Is iad  [[Gearmáinis]], [[Fraincis]] agus [[Iodáilis]] na cinn a labhraítear is mó.&lt;ref name=barometer /&gt;&lt;ref name=forbes2020 /&gt;  Níl aon teanga ghnásúil ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], ach glacann [[Parlaimint na hEorpa]] gach teanga oifigiúil mar {{h|theanga oibre]].&lt;ref name=ecfaq /&gt;&lt;ref name=epinfo /&gt;  San lá atá inniu ann, úsáidtear Béarla, Fraincis agus Gearmáinis ó lá go lá i [[forais an Aontais Eorpaigh|bhforais an AE]].&lt;ref name=reg1 /&gt;&lt;ref name=curia242402 /&gt;  Tá Béarla ina theannta is coitianta.&lt;ref name=guard2014 /&gt;&lt;ref name=it2016 /&gt;&lt;ref name=politico2016 /&gt;&lt;ref name=economist2017 /&gt;  

Tá aidhm i leith éagsúlacht teangacha ag an AE asserts, cumhdaithe i [[Cearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh|gCearta Bunúsacha]] (art. 22) agus sa {{h|Conradh ar an Aontas Eorpach}} (art. 3(3)).  Ar bhonn coimhdeachta, is iad na ballstáit atá freagrach as [[beartas teanga]].  Spreagann an tAE gach saoránach le bheith [[Ilteangachas|Ilteangachas]], &lt;ref name=CELEX|52003DC0449 /&gt;  agus cuireann sé [[sealbhú teanga]] agus [[teanga|éagsúlacht teangacha]] chun cinn trí chistiú tionscnamh éagsúil.&lt;ref name=ecedu /&gt;

Tá Fraincis ina teanga oifigiúil i ngach trí chathair ina fhaightear [[Location of European Union institutions|ionaid pholaitiúla]] an AE: [[an Bhruiséil]], [[Strasbourg]] agus [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]].  I ndiaidh the [[Brexit|tarraingt siar na Ríochta Aontaithe]] as an AE sa bhliain 2020, tá Fraincis mar theanga oibre curtha chun cinn ag [[rialtas na Fraince]].&lt;ref name=Forrest2021 /&gt;

Tá dhá theanga ann atá ina dteangacha ol oifigiúla ina dtíortha féin ach nach bhfuil amhlaidh san AE: [[Lucsambuirgis]] agus [[Tuircis]] (sa [[an Chipir|Chipir]]).  Sa bhliain 2023, d'iarr rialtas na Spáinne go nglacfaí [[Catalóinis]], [[Bascais]] agus [[Gailísis]] mar theangacha an AE.&lt;ref name=Hernández2023 /&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* Europa: [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_ga Teangacha] 
* [https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Foreign_language_learning_statistics&amp;action=statexp-seat&amp;lang=ga Staitisticí] maidir le foghlaim teangacha iasachta
* Coimisiún Eorpach: [https://commission.europa.eu/about/departments-and-executive-agencies/translation_en?prefLang=ga Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin]
* Coimisiún Eorpach: [https://commission.europa.eu/about/departments-and-executive-agencies/interpretation_en?prefLang=ga Ard-Stiúrthóireacht na hAteangaireachta]
* [https://op.europa.eu/ga/ Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250909023907/https://op.europa.eu/ga/ |date=2025-09-09 }}
* [https://style-guide.europa.eu/ga/home An treoir stíle]
* [https://commission.europa.eu/resources/translation-and-drafting-resources_en?prefLang=ga Acmhainní aistriúcháin agus dréachtaithe]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=barometer&gt;{{lua idirlín | teideal = Europeans and their languages | leathanaigh = 10, 19 | series = [[Eurobarometer]] | work =[[Europa (tairseach gréasáin)]] | url=https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2979 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240528002002/https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2979 | archive-date = 2024-05-28}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=forbes2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.forbes.com/sites/davekeating/2020/02/06/despite-brexit-english-remains-the-eus-most-spoken-language-by-far/ | teideal = Despite Brexit, English Remains The EU's Most Spoken Language By Far | last = Keating | first = Dave | work = Forbes | language = en | dátarochtana = 7ú Feabhra 2020 | archive-date = 7ú Meitheamh 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230607135739/https://www.forbes.com/sites/davekeating/2020/02/06/despite-brexit-english-remains-the-eus-most-spoken-language-by-far/ | url-status = live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ecfaq&gt;{{lua idirlín | teideal =Frequently asked questions on languages in Europe |url=http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-825_en.htm |dátarochtana = 11ú Márta 2017 | work = europa.eu | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=epinfo&gt;{{lua idirlín | url = http://europarlamentti.info/en/European-parliament/working-languages/ | teideal = EU | work = europarlamentti.info | dátarochtana = 2025-09-09 | archivedate = 2021-02-25 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210225021231/http://europarlamentti.info/en/European-parliament/working-languages/ }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=reg1&gt;{{lua idirlín | teideal = Regulation No 1 determining the languages to be used by the European Economic Community | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:01958R0001-20130701}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=curia242402&gt;{{lua idirlín | teideal = CURIA - Documents | url = https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=242402&amp;doclang=EN}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX|52003DC0449&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:52003DC0449 | teideal = Promoting Language Learning and Linguistic Diversity | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 15ú Lúnasa 2025 | teanga = ga}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ecedu&gt;{{lua idirlín | teideal = EUROPA – Education and Training – Action Plan Promoting language learning and linguistic diversity | foilsitheoir =European Commission | url = http://ec.europa.eu/education/languages/archive/policy/index_en.html | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20100418200434/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/policy/index_en.html | archive-date = 18ú Aibreán 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guard2014&gt;[https://www.theguardian.com/education/datablog/2014/may/21/european-parliament-english-language-official-debates-data European parliament has 24 official languages, but MEPs prefer English], The Guardian, 21d May Bealtaine 2014&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=it2016&gt;[https://www.irishtimes.com/opinion/english-will-remain-the-working-language-of-the-eu-after-brexit-1.2725840 English will remain the working language of the EU after Brexit], The Irish Times, 18ú Iúil 2016&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2016&gt;[https://www.politico.eu/article/english-will-not-be-an-official-eu-language-after-brexit-senior-mep/ English will not be an official EU language after Brexit, says senior MEP], Politico Europe, 27ú Meitheamh 2016&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=economist2017&gt;[https://www.economist.com/news/europe/21721861-despite-jean-claude-junckers-joke-anglophones-should-rest-easy-britain-leaving-eu-its Britain is leaving the EU, but its language will stay], The Economist, 13ú Bealtaine 2017&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Forrest2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Forrest | ainm = Adam | dáta = 10ú Meitheamh 2021 | teideal = El francés sustituirá al inglés como el idioma de trabajo de la Unión Europea | url = https://www.independentespanol.com/noticias/mundo/ingles-frances-france-brexit-european-union-b1863296.html | work = [[The Independent]] in Spanish | teanga = es | dátarochtana = 10ú Deireadh Fómhair 2021}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hernández2023&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Hernández-Morales | ainm = Aitor | last2 = Moens | first2 = Barbara | dáta = 2023-09-08 | teideal = Doubts over Catalan as EU language create a headache for Spain's Sánchez | url = https://www.politico.eu/article/catalonia-eu-language-pedro-sanchez-spain-socialist-party/ | dátarochtana = 2023-09-10 | work = Politico}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Teanga oifigiúil an Aontais Eorpaigh| ]]</text>
      <sha1>34ys9s1ucedt8mexhfayawn4yv1m5ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acquis communautaire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121043</id>
    <revision>
      <id>1319897</id>
      <parentid>1280475</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="57f95kee9zadpkw9qitcb2kq8hsq05b" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is éard atá i gceist leis an '''''acquis communautaire''''' ({{IPA|fr|aˌki kɔmynoˈtɛːʁ|lang}}), &lt;ref name=Collins /&gt; nó '''acquis an chomhphobail,'''&lt;ref name=eurovoc /&gt; giorraithe go minic go '''acquis''',&lt;ref name=Collins /&gt; ná an reachtaíocht, gníomhartha dlíthiúla agus breitheanna cúirte, bailithe thar na blianta, atá ina gcorpas [[dlí an Aontais Eorpaigh]].  Is Fraincis é an téarma: &quot;acquis&quot; le brí &quot;é sin atá faighte&quot;, agus “communautaire” le brí &quot;an chomhphobail&quot;.&lt;ref name=Rudolf2010 /&gt;

== Altanna ==
Is iad a leanas na 35 alt atá san acquis:
# Saorghluaiseacht earraí
# Saorghluaiseacht lucht oibre
# Ceart bunaíochta
# Saorghluaiseacht caipitil
# Soláthar poiblí
# Dlí cuideachtaí
# Dlí na maoine intleachtúla
# Beartas iomaíochais
# Seirbhísí airgeadais
# an tSochaí faisnéise agus meáin
# Talmhaíocht agus forbairt tuaithe
# Sábháilteacht bia, beartas tréidliachta agus fíteashláintíochta 
# Iascaigh
# Bearta iompair
# Fuinneamh
# Cánachas
# Beartas Eacnamaíocha agus Airgeadaíochta
# Staidreamh
# Beartas sóisialta agus fostaíochta
# Beartas fiontair tionsclaíochta
# Gréasáin thras-Eorpacha
# Bearta réigiúnach
# Na breithiúna agus cearta bunúsacha
# Cóir, saoirse agus slándáil
# Eolaíocht agus taighde
# Oideachas agus cultúr 
# Comhshaol
# Sláinte agus cosaint tomhaltóirí
# Aontas custaim
# Caidreamh eachtrach
# Beartas eachtrach, slándála agus cosanta
# Rialú airgeadais
# Forálacha buiséadacha
# Forais 
# Ábhair eile

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=eurovoc&gt;{{lua idirlín | dáta = 2024-07-11 | teideal = EuroVoc: Community acquis | url = https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 | url-status = live | archive-url = https://archive.today/20240718121506/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 | archive-date = 2024-07-18 | dátarochtana = 2024-07-18 | work = eurovoc.europa.eu | archivedate = 2024-07-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240718121548/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Collins&gt;{{lua idirlín | teideal = Acquis Communautaire | work = collinsdictionary.com | údar = Collins English Dictionary | url = http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/acquis-communautaire | dátarochtana = 5ú Lúnasa 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Rudolf2010&gt;{{cite book | last=Rudolf | first=Uwe Jens | last2=Berg | first2=Warren G. | date=2010 | title=Historical Dictionary of Malta | url=https://books.google.com/books?id=nwuUOVkaMB0C&amp;pg=PA22 | page=22 | publisher=Scarecrow Press | isbn=9780810873902}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh]]

{{síol-eu}}</text>
      <sha1>57f95kee9zadpkw9qitcb2kq8hsq05b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE</title>
    <ns>2</ns>
    <id>121281</id>
    <revision>
      <id>1319865</id>
      <parentid>1319480</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1319865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6691" sha1="4hace7hxm8f0vnf68qem5py3en442x4" xml:space="preserve">== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]

{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q748720.

  OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
  OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
  
  BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
 
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  }
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}

== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

?bunDáta ?tírLabel ?lógó

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta

{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q112827555.

  ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = &quot;en&quot;).
  ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = &quot;ga&quot;).

  #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
  #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
  #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }

  FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }

  #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  #}
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>4hace7hxm8f0vnf68qem5py3en442x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sigfrido Ranucci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121361</id>
    <revision>
      <id>1319892</id>
      <parentid>1319759</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T02:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranucci Sigfrido</username>
        <id>75567</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naisc sheachtracha */</comment>
      <origin>1319892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="k26lwowit7gyz9e1lkw7u3oinrsvmuj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}&lt;/ref&gt;

Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil &quot; ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato.

Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh &quot;''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin&quot;''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt; Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt;

Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''&quot;In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end.&quot;'' &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. 
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome]
== == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==  Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-it}}

{{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>k26lwowit7gyz9e1lkw7u3oinrsvmuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319893</id>
      <parentid>1319892</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T02:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranucci Sigfrido</username>
        <id>75567</id>
      </contributor>
      <comment>/* == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==  Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma */</comment>
      <origin>1319893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="2yvmadfhku9qkbvm3dbinpxroefiel6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}&lt;/ref&gt;

Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil &quot; ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato.

Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh &quot;''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin&quot;''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt; Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt;

Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''&quot;In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end.&quot;'' &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. 
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome]
== == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==  
Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma .

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-it}}

{{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>2yvmadfhku9qkbvm3dbinpxroefiel6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319894</id>
      <parentid>1319893</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T02:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ranucci Sigfrido</username>
        <id>75567</id>
      </contributor>
      <comment>/* == Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a Sigfrido Ranucci avvenuto nell’ottobre scorso a Roma */</comment>
      <origin>1319894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4082" sha1="981ooo3f7s0rh4cs5y00pfnkgntvbmo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}&lt;/ref&gt;

Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil &quot; ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato.

Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh &quot;''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin&quot;''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt; Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt;

Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''&quot;In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end.&quot;'' &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. 
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome]
== Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma ==  
Secondo gli inquirenti, il sottoscritto Valter Lavitola, compare come  il mandante dell’attentato a [[Sigfrido Ranucci]] avvenuto nell’ottobre scorso a Roma .

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-it}}

{{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>981ooo3f7s0rh4cs5y00pfnkgntvbmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319895</id>
      <parentid>1319894</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quebecguy</username>
        <id>56718</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/Ranucci Sigfrido|Ranucci Sigfrido]] ([[User talk:Ranucci Sigfrido|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:Morkoz|Morkoz]]</comment>
      <origin>1319759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3749" sha1="6o8vku7nufs99pfuljb5gw9xmvoytxv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iriseoir [[An Iodáil|Iodálach]] is ea '''Sigfrido Ranucci''' (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise ''Fallujah. La strage nascosta'', a stiúradh.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Lasker|first=John|title=Technoir|year=2010|publisher=TheEbookSale Publishing|location=United States of America}}&lt;/ref&gt;

Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta ''Report'' ar an teilifís phoiblí RAI 3. ''De'' réir [[Euronews]], is í an iris pholaitiúil &quot; ''one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.''&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/10/17/meloni-offers-solidarity-with-italian-journalist-after-explosive-device-targets-his-car|title=Meloni offers solidarity with Italian journalist after explosive device targets his car|work=www.euronews.com|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar ''[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]'', le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé ''T''he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato.

Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa ''Report'' go raibh &quot;''fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin&quot;''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/anschlag-auto-journalist-ranucci-100.html|title=Anschlag auf Auto von italienischem Investigativ-Reporter|language=de|work=tagesschau.de|access-date=2025-10-17}}&lt;/ref&gt; Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.spiegel.de/panorama/sigfrido-ranucci-italien-sprengstoffanschlag-auf-auto-von-investigativjournalist-a-57e8d704-4fba-4be2-a140-cb71d9b93afe|teideal=Sprengstoffanschlag auf Auto von italienischem Investigativjournalisten|language=de|work=Der Spiegel}}&lt;/ref&gt;

Luaigh an ceardchumann [[Usigrai]], cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. ''&quot;In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end.&quot;'' &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. 
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.theguardian.com/world/2025/oct/17/italian-investigative-journalist-bomb-attack-sigfrido-ranucci Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-it}}

{{DEFAULTSORT:Ranucci, Sigfrido}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Iriseoirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>6o8vku7nufs99pfuljb5gw9xmvoytxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donald Trump (buabhall)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126696</id>
    <revision>
      <id>1319822</id>
      <parentid>1316399</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="rdysy686o4qzk5ple3vvsftsddu4rrt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

{{teideal iodálach}}

Tháinig clú agus cáil ar bhuabhall ailbíneach sa [[An Bhanglaidéis|Bhangladéis]] in 2026 nuair a tugadh an leasainm '''&quot;Donald Trump&quot;''' air.  Deirtear go bhfuil an-chosúlacht idir an t-ainmhí agus Uachtarán na Stát Aontaithe, [[Donald Trump|Donald]] [[Donald Trump|J. Trump]]. Tá  gruaig fhada fhionn ar an mbuabhall agus beagnach 700kg meáchain ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/30-bealtaine-2026-d%C3%BAn-na-ngall/id1525428808?i=1000770325454|teideal=Nuacht Mhall (Dún na nGall)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=30 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-05-30}}&lt;/ref&gt;

Tógadh an buabhall  ar fheirm i gceantar in aice leis an phríomhchathair, [[Dhaka]].    

Is Moslamaigh iad formhór na mBangladéiseach, náisiún san Áise Theas a bhfuil 170 milliún duine ann, a bhí ag ceiliúradh [[Eid al-Adha]], féile na híobairte le linn mí na Bealtaine 2026. Bhí sléacht le déanamh ar an bhuabhall leis an fhéile a chomóradh. Ach, sna huaireanta sular cuireadh é chun báis, ghníomhaigh an rialtas leis an t-ainmhí a shábháil. Dúirt coimeádaí an Zú Náisiúnta um Bangladéis, Atiqur Rahman, go dtabharfaí cúram maith don ainmhí, agus bothán áirithe tugtha don bhuabhall in éineacht le cúramóir, agus go mbeidh sé ar coraintín le haghaidh coicíse.   Tharraing an  na sluaite cuairteoirí fiosracha.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20260528-trump-buffalo-spared-sacrifice-sent-to-bangladesh-zoo|teideal='Trump' buffalo spared sacrifice, sent to Bangladesh zoo|dáta=2026-05-28|language=en|work=RFI|dátarochtana=2026-05-31}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Dara téarma Donald Trump|Dara Téarma Donald Trump]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Buabhall]]
[[Catagóir:Ba]]
[[Catagóir:Donald Trump]]
[[Catagóir:Craic]]
[[Catagóir:An Bhanglaidéis]]</text>
      <sha1>rdysy686o4qzk5ple3vvsftsddu4rrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teiripe cheoil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126881</id>
    <revision>
      <id>1319866</id>
      <parentid>1318229</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3717" sha1="mn8ulvbuy8cxlm64r0scoj3146r36gz" xml:space="preserve">[[Íomhá:USMC-05344.jpg|mion|220x220px|Seisiún i San Diego, Cabhlach na Stát Aontaithe]]
[[Íomhá:Musicoterapia lmidiman flickr.jpg|mion|220x220px|Seisiún le páistí i [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], Arizona]]Is cóireáil atá sa '''teiripe ceoil''' ina mbaintear úsáid as an gceol chun spriocanna sláinte a bhaint amach. Tá bonn mór fianaise ann chun tacú le ról na Teiripe Ceoil i ngéarchúram péidiatraiceach nó seirbhísí do dhaoine fásta.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.childrenshealthireland.ie/ga/liosta-de-na-seirbhisi/ceol-teiripe/|teideal=Teiripe ceoil|údar=childrenshealthireland.ie|language=ga-IE|work=Children's Health Ireland|dátarochtana=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;

=== In Éirinn ===

* Cuimsíonn Teiripe Ceoil ag [[Sláinte Leanaí Éireann]] (CHI) foireann de 5 Teiripeoirí Ceoil a sholáthraíonn seirbhísí cliniciúla Teiripe Ceoil do leanaí agus d’ógánaigh a bhfuil raon riochtaí leighis orthu.  Tá seisiúin teiripe ceoil treoraithe ag leanaí chun tacú le neamhspleáchas agus le mothú smachta, rud atá lárnach do scileanna dearfacha láimhseála.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Cuireann scoileanna teiripe ceoil ar fáil uaireanta. Glacann an teiripeoir ceoil le daltaí aonair agus grúpaí beaga.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.musictherapyireland.com/|teideal=musictherapyireland.com|work=www.musictherapyireland.com|dátarochtana=2026-06-21|archivedate=2025-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250413071112/http://www.musictherapyireland.com/}}&lt;/ref&gt; 
* Próifíl  (físeán):  Saidhbhe i gContae Chorcaí, ag déanamh staidéir ar cheol agus siceolaíocht agus ar intinn aici an dá rud a nascadh le chéile mar shlí bheatha, ag iarraidh teiripe cheoil a dhéanamh chun cuidiú le paistí atá faoi mhíchumas nó daoine a gortaíodh go dona i dtimpistí bóthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/ailt/bua-an-cheoil-saidhbhe-n%C3%AD-chuilinn|teideal=Bua an Cheoil - Saidhbhe Ní Chuilinn &lt; Meon Eile|údar=Seán Ó Baoill, Hannah Ní Dhubhchái|dáta=2 Nollaig 2014|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
* Teiripe Cheoil do dhaoine a bhfuil [[néaltrú]] orthu a sheachadadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.wexfordcoco.ie/sites/default/files/content/ANNUAL%20REPORT%202021%20%26%202022%20(ADOPTED)_GAE.pdf|teideal=TUARASCÁIL BHLIANTÚIL|údar=wexfordcoco.ie|dáta=2021|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt;

=== Taighde ===
Sa bhliain 2026,  rinne Ollscoil Luimnigh scrúdú ar chlár comhtháite a cuireadh ar fáil do pháistí idir dhá agus sé bliana d’aois agus iad faoi chúram néar-athshlánaithe ospidéil. Bhí na páistí ag téarnamh ó riochtaí casta néareolaíocha ar nós stróc, einceifilíteas agus gortuithe inchinne de dheasca easpa ocsaigine.

Fuair na taighdeoirí amach gur chuidigh cur chuige ildisciplíneach le forbairt cumarsáide ar thrí phríomhbhealach: trí úsáid a bhaint as amhráin aithnidiúla chun páistí a spreagadh chun gutha a úsáid, trí shúgradh ceoil gníomhach chun sealghlacadh agus idirghníomhaíocht shóisialta a neartú, agus trí dheiseanna rogha a chruthú laistigh de ghníomhaíochtaí ceoil tarraingteacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/06/teiripe-cheoil-ag-tacu-le-tearnamh-paisti/|teideal=Teiripe cheoil ag tacú le téarnamh páistí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-06-19|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Teiripe iompraíochta]]
* [[Teiripe chognaíochta agus iompraíochta]]
* [[Teiripe chluaise]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teiripe]]
[[Catagóir:Sláinte mheabhrach]]
[[Catagóir:Ceol]]
[[Catagóir:Cognaíocht]]
[[Catagóir:Néaltrú]]</text>
      <sha1>mn8ulvbuy8cxlm64r0scoj3146r36gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>St Sepulchre's Palace</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126928</id>
    <revision>
      <id>1319857</id>
      <parentid>1319032</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T17:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1319857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30103" sha1="qlmq723tyg3lzfu5v2hjec3ayj1wiz4" xml:space="preserve">
{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

Is coimpléasc foirgneamh ón 12ú haois é '''Pálás Naomh Sepulchre (''St. Sepulchre's Palace'')''' (ar a dtugtar ''Pálás an Ardeaspaig'' freisin) sna Saoirsí, [[Baile Átha Cliath]], Éire. Tógadh é thart ar 1170–1184 ag John Comyn, an chéad Ardeaspag Angla-Normannach ar Bhaile Átha Cliath, agus d'fheidhmigh sé mar áit chónaithe oifigiúil d'Ardeaspaig Bhaile Átha Cliath (Caitliceach agus ansin Protastúnach tar éis an Reifirméisin) don chuid is mó den am go dtí 1806.
Tá sé ar cheann den fhíorbheagán struchtúr sa chathair atá faoi fhorghabháil leanúnach ón tréimhse Normannach agus tá sé ar cheann de na struchtúir is sine atá fágtha i mBaile Átha Cliath.Kelly, Olivia. [https://www.irishtimes.com/culture/heritage/kevin-street-garda-station-s-walls-hide-medieval-palace-1.2289094 &quot;Kevin Street Garda station's walls hide medieval palace&quot;]. ''The Irish Times''. Tá an chuid is mó den phálás fós caomhnaithe go dtí an lá inniu.[https://www.rte.ie/archives/2023/0514/1380695-kevin-street-garda-station/ &quot;Kevin Street Garda Station&quot;]. RTÉ Archives. Níl na foirgnimh ná an ceantar máguaird inrochtana ag an bpobal agus tá siad in úsáid ag aonad speisialaithe den [[Garda Síochána]] faoi láthair.

==Suíomh==
Tá Pálás Naomh Sepulchre suite ar chúinne Shráid Bhríde agus Shráid Chaoimhín in aice le [[Leabharlann Marsh]]. Cé go raibh sé mar cheanncheathrú ag mainéar na cathrach agus ag riarachán níos leithne Mhainéar Naomh Sepulchre, níl foirgnimh phríomha an pháláis inrochtana do chuairteoirí ná don phobal i gcoitinne faoi láthair. Ní féidir cuairt a thabhairt ach ar a leabharlann amháin.

==Luathstair==
===Bunú agus ainmniú===
Sula ndearnadh an pálás a thógáil, bhí cónaí ar ardeaspaig Bhaile Átha Cliath in aice le Teampall Chríost cheana féin. Faoi Ardeaspag Lawrence O'Toole, athraíodh bunreacht Theampall Chríost i 1163 ó ord tuata go hord rialta de chanónaigh Arróiseacha.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot; /&gt; Thóg John Comyn an pálás, manach Beinidicteach as Evesham a raibh cáil air mar bhreitheamh feasa, mar thaidhleoir agus mar riarthóir. Ceapadh Comyn ar chúiseanna polaitiúla seachas ar chúiseanna reiligiúnacha, de bharr smacht a bheith faighte ag na Normannaigh ar Bhaile Átha Cliath le déanaí agus Henry II ag iarraidh tionchar ríoga a leathnú ar eaglais na hÉireann.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot; /&gt; Ina dheagánach ag am a cheaptha, níor oirníodh ina shagart é go dtí 1181, agus go gairid ina dhiaidh sin coisriceadh ina easpag é agus cuireadh i gcoróin é mar Ardeaspag Bhaile Átha Cliath. Idir 1181 agus 1189 dheonaigh an mhonarcacht tailte dó le haghaidh Suí Bhaile Átha Cliath; thug sé cuairt ghearr ar an gcathair i 1184 i gcuideachta an Phrionsa John, oidhre ar ríchathaoir Shasana, sula lonnaigh sé i mBaile Átha Cliath i 1185.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot; /&gt;

[[File:Section of the 1610 John Speed Map of Dublin showing St. Patrick's Cathedral and St. Sepulchre's Palace.png|thumb|Cuid de Léarscáil Bhaile Átha Cliath le John Speed ina dtaispeántar Pálás Naomh Sepulchre marcáilte mar uimhir '''66''' (1610)]]

===Tógáil===
Moladh ainm an pháláis mar gheall ar na feachtais a bhí á gcur i gcrích ag na Crosáidirí chun an Tuama Naofa a fháil ar ais ó na Moslamaigh. Dheonaigh an mhonarcacht talamh do John Comyn do Shuí Bhaile Átha Cliath, a chuir bunús an mhainéir ar fáil. D'fhan an pálás seo mar shuíochán ag Ardeaspaig Bhaile Átha Cliath go dtí 1806.&lt;ref name=&quot;Holmes1989&quot;&gt;Holmes, Margaret (1989). &quot;The Palace of St. Sepulchre&quot;. ''Dublin Historical Record'' 42 (4): 122–126. Old Dublin Society.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot;&gt;[https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/50110025/kevin-street-garda-station-41-kevin-street-upper-dublin-8-dublin &quot;Kevin Street Garda Station, 41 Kevin Street Upper, Dublin 8&quot;]. Buildings of Ireland.&lt;/ref&gt; Rinneadh stáisiún póilíní de ansin.

Tá an chéad tagairt stairiúil don phálás ón mbliain 1216.&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot;&gt;Murray, Paddy (20 Samhna 2020). [https://libertiesdublin.ie/time-is-swift-a-new-purpose-for-the-medieval-wonders-of-kevin-street/ &quot;Time is Swift&quot;]. The Liberties Dublin.&lt;/ref&gt; Sa bhliain 1316 dódh na foirgnimh ag trúpaí Edward Bruce le linn a fheachtais in aghaidh Bhaile Átha Cliath, agus rinne cuntas comhaimseartha ó 1326 cur síos ar an bpálás mar theach a raibh halla cloiche ann le díon sceallaí i ndroch-chaoi, seomra ceangailte leis, cistin agus séipéal.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot;&gt;Daly, Nicky (8 Feabhra 2017). [https://www.dublininquirer.com/construction-of-new-kevin-street-garda-station-lagging/ &quot;Construction of New Kevin Street Garda Station Lagging&quot;]. ''Dublin InQuirer''.&lt;/ref&gt; Rinne Hugh Inge, ardeaspag ó 1521 go 1528, na foirgnimh a dheisiú agus a leathnú sa bhliain 1523, agus ina dhiaidh sin tháinig an pálás chun bheith ina áit chónaithe inmhianaithe.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot;&gt;Thompson, Sylvia (26 Márta 2015). [https://www.irishtimes.com/life-and-style/homes-and-property/buildings-at-risk-dublin-garda-stations-in-need-of-protection-1.2152616 &quot;Buildings at risk: Dublin Garda stations in need of protection&quot;]. ''The Irish Times''.&lt;/ref&gt; Rinne Narcissus Marsh maoirseacht ar thógáil [[Leabharlann Marsh]] a bhí in aice láimhe, rud a bhí mar chuid den choimpléasc ar dtús.&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WACS&quot;&gt;Seery, Michael (5 Aibreán 2014). [https://wideandconvenientstreets.wordpress.com/2014/04/05/the-kevin-street-medley-1-st-sepulchres-palace/ &quot;The Kevin Street Medley: 1. St Sepulchre's Palace&quot;]. Wide and Convenient Streets.&lt;/ref&gt;

[[File:Archbishops Palace and St Patrick's Cathedral on 1797 Dublin Map.jpg|thumb|left|Léarscáil Bhaile Átha Cliath ina dtaispeántar ''Archbishops Palace'' (1797)]]

===Áit Chónaithe na nArdeaspag (1185–1806)===
I mí Aibreáin 1619, fuair an tArdeaspag Thomas Jones bás sa phálás.&lt;ref&gt;McClintock, John (1887). ''Cyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literature: Supplement''. Harper. lch. 613.&lt;/ref&gt; Faoin 17ú haois déanach, cuireadh tithe brící ar thaobh na sráide in ionad na bhfoirgneamh lasmuigh den phálás, a thóg inimircigh Dúitseacha a bhí ag teitheadh ó ghéarleanúint reiligiúnach.&lt;ref name=&quot;Simpson2008&quot;&gt;Linzi Simpson. [https://www.dublincity.ie/sites/default/files/media/file-uploads/2018-06/DCAA.01.34_Kevin_St_Garda_Station.pdf &quot;Kevin Street Garda Station (04E0294) Collection&quot;]. Dublin City Archaeological Archive.&lt;/ref&gt;

[[File:1stEarlOfNormanton.jpg|thumb|170px|An t-ardeaspag deireanach a bhí ina chónaí sa phálás, Charles Agar (1809)]]

Mhair daichead is a haon ardeaspag sa phálás thar shé chéad bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt; Fuair an tArdeaspag Charles Cobbe bás ansin i 1765.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Dublin Historical Record'' (1960). &quot;A Tour through Dublin City in 1782&quot;. Old Dublin Society. lch. 5.&lt;/ref&gt; Tar éis Acht Phálás an Ardeaspaig, Baile Átha Cliath 1804, dílsíodh an t-áitreabh sa Choróin; bhog an t-ardeaspag deireanach a raibh cónaí air ann, Charles Agar, Iarla Normanton, a áit chónaithe go dtí 16 Faiche Stiabhna i 1806, agus faoin am sin bhí na Saoirsí máguaird tite chun donais mar shluma.&lt;ref name=&quot;ISB1804&quot;&gt;[https://www.irishstatutebook.ie/eli/1804/act/63/enacted/en/print.html &quot;Archbishop's Palace Dublin Act, 1804&quot;]. Irish Statute Book.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt; D'ordaigh Acht 1804 go n-úsáidfí an t-airgead ceannaigh chun talamh a fháil le haghaidh áit chónaithe nua don ardeaspag agus teach cúirte do sheanascal Shaoirse Naomh Sepulchre.&lt;ref name=&quot;ISB1804&quot; /&gt; Agus é ag scríobh i 1806, thug an taistealaí John Carr faoi deara go raibh an t-iarphálás athraithe ina bheairic agus é ina sheasamh i measc timpeallacht a mheas sé a bheith níos truaillí ná na ceantair ba bhoichte i Londain.&lt;ref name=&quot;WACS&quot; /&gt;

===Ospidéal Aleyn (c. 1500)===
Dheonaigh an tArdeaspag Walter FitzSimons suíomh folamh idir Pálás Naomh Sepulchre agus Sráid Chaoimhín le haghaidh teach cloiche do dheichniúr fear bocht c.1500. Ar an 18 Meitheamh 1504, bhunaigh John Aleyn, déan Ardeaglais Naomh Pádraig, ospidéal ar an talamh seo a bhí beartaithe do bhochta tinn dheoisí Bhaile Átha Cliath agus na Mí. Tháinig an t-ospidéal slán ó chur faoi chois agus coinníodh é mar theach déirce isteach go dtí deireadh na séú haoise déag.&lt;ref&gt;Bradley, John; King, Heather A. (1988). ''Urban Archaeology Survey Part VIII (i): Dublin City''. Office of Public Works. lch. 136.&lt;/ref&gt;

[[File:Section of the Dublin 1846 Bird-eye view engraving of Dublin by SMYTH.jpg|thumb|An pálás mar a léirítear in eitléarscáil SMYTH de Bhaile Átha Cliath (1846)]]

===Leabharlann Naomh Sepulchre (1707–inniu)===
Is sampla annamh í Leabharlann Naomh Sepulchre, ar a dtugtar [[Leabharlann Marsh]] níos fearr sa lá atá inniu ann, de leabharlann ón 18ú haois atá slán agus fós in úsáid dá bunfheidhm, a tógadh ar dtús mar chuid chomhtháite de dhiméin an pháláis. Bunaithe i 1707 ag an Ardeaspag Narcissus Marsh ar thalamh Phálás Naomh Sepulchre, in aice le hArdeaglais Naomh Pádraig, ba í an chéad leabharlann phoiblí in Éirinn í.&lt;ref&gt;De Breffny, Brian (1983). ''Ireland: A Cultural Encyclopedia''. Thames and Hudson. lch. 149.&lt;/ref&gt; Deartha ag Sir William Robinson, d'oscail an leabharlann le bailiúchán pearsanta Marsh de bhreis is 10,000 imleabhar, ar cuireadh leo trí thabhartais ón gcéad choimeádaí, an Dr. Elias Bouhereau, agus ó thiomnóirí ina dhiaidh sin.&lt;ref&gt;McCarthy, Muriel (2003). &quot;Elie Bouhéreau, First Keeper of Marsh's Library&quot;. ''Dublin Historical Record'' 56 (2): 132–145.&lt;/ref&gt;

[[File:Marsh´s Library.jpg|thumb|left|180px|Leabharlann Naomh Sepulchre ar a dtugtar Leabharlann Marsh (2007)]]

Léiríonn an bailiúchán de thart ar 26,000 leabhar agus 300 lámhscríbhinn ábhair imní intleachtúla thréimhsí na hAthbheochana agus an tSoilsithe, le láidreachtaí ar leith sa diagacht, sa dlí, sa leigheas, san eolaíocht agus sa litríocht chlasaiceach. I measc na sealúchas suntasach tá 80 incunabula (leabhair a clóbhuaileadh roimh 1501), bailiúcháin thábhachtacha de théacsanna Eabhraise agus Giúdacha, oibreacha stairiúla Francacha, agus lámhscríbhinní Éireannacha a fuarthas ó Dudley Loftus i 1695.&lt;ref&gt;McCarthy, Muriel (1996). &quot;Narcissus Marsh &amp; His Library&quot;. ''History Ireland'' 4 (3): 17–22.&lt;/ref&gt; Caomhnaíonn gnéithe ailtireachta na leabharlainne — lena n-áirítear leabhragáin dhara bhunaidh, &quot;cásanna&quot; sreinge a suiteáladh chun goid a chosc, agus fianaise ar phoill philéir ó Éirí Amach na Cásca — taifead inláimhsithe ar a stair fhada.&lt;ref&gt;[http://www.atlasobscura.com/places/marshs-library &quot;Marsh's Library&quot;]. Atlas Obscura.&lt;/ref&gt;

Ó bunaíodh í, tá an leabharlann á maoirsiú ag Gobharnóirí agus Caomhnóirí na Leabharlainne; fanann [[Leabharlann Marsh]] oscailte do scoláirí agus do thurasóirí araon, ag cothabháil a ról mar leabharlann taighde feidhmiúil agus mar institiúid chultúrtha i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;[http://www.marshlibrary.ie/history &quot;History&quot;]. Marsh's Library.&lt;/ref&gt;

===Beairic, teach cúirte agus príosún (1804–1836)===
Sa bhliain 1804, fuair Coróin na Breataine úinéireacht agus smacht ar an áitreabh. Tógadh teach cúirte agus príosún lena n-úsáid mar chuid den choimpléasc go luath sa 19ú haois in aice leis an bpálás ar chúinne an Lána Fhada agus Shráid Bhríde.

[[File:Monasticon Hibernicum 1876 Volume 2 St Patricks Cathedral Ground Plan.png|thumb|Plean Ardeaglais Naomh Pádraig ina dtaispeántar an pálás agus na foirgnimh máguaird (1876)]]

Dúradh gur féichiúnaithe dócmhainneacha iad formhór na bpríosúnach. Dhéileáil an chúirt den chuid is mó le cúrsaí trádála, aontaí, meáchain agus tomhais. Bhí sé deacair freastal ar an gcúirt do na cónaitheoirí sin a bhí ina gcónaí go hiomlán lasmuigh den chathair, i Sord, i Lusca nó in áit eile, a raibh an chuid is mó díobh sách bocht. Bhain an deacracht chéanna le giúróirí, ar gearradh fíneáil orthu as gan freastal ar an gcúirt nuair a toghaireadh iad.&lt;ref name=&quot;par&quot;&gt;''Parliamentary Papers: Reports from Commissioners'', Vol. 24. Session: 4 February – 20 August 1836. House of Commons, London.&lt;/ref&gt; Bhí cúirt chomh maith le príosún ag feidhmiú cheana féin níos luaithe nuair a bhí an pálás fós faoi fhorghabháil ag na hArdeaspaig, mar a léirítear trí thochailtí ar na suíomhanna tadhlacha. Thángthas ar cheann dícheannaithe a bhí curtha thart ar thrí mhéadar faoi leibhéal na talún, rud a thagann leis an gcleachtas meánaoiseach a bhí ann iarsmaí na ndaoine a cuireadh chun báis a thaispeáint mar rabhadh, taobh le hearraí cré Francacha, Gearmánacha agus Bhaile Átha Cliath ón tréimhse mheánaoiseach. D'fhorbair Coróin na Breataine beairicí míleata lena n-úsáid níos déanaí ag na Póilíní Capaill.&lt;ref&gt;Jackson, Victor (1975). &quot;The Palace of St. Sepulchre&quot;. ''Dublin Historical Record'' 28 (3): 82–92.&lt;/ref&gt;

==Stáisiún póilíní==
[[File:The Dublin Metropolitan Police at St. Sepulchre's Palace.jpg|thumb|center|610px|Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath ag Pálás Naomh Sepulchre (1922)]]

===Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath (1836–1925)===
Díoladh an t-iarphálás le rannóg marcra Póilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath agus úsáideadh mar bheairic é, áit a ndearnadh ceanncheathrú an fhórsa de. Ina ról níos luaithe d'fheidhmigh an t-ardeaspag mar bhreitheamh freisin, agus rinneadh básuithe ag an suíomh; deirtear gur caitheadh na coirp isteach i dtobar domhain a dhraenáil isteach in Abhainn na Podaile.&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot; /&gt; Maireann fáinní a raibh capaill teanntaithe leo tráth ar na ballaí seachtracha, agus d'fhan sraith doirse ornáideacha, a deirtear a tháinig ón bhFrainc, ina n-áit go dtí blianta deireanacha an fhoirgnimh mar stáisiún.&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot; /&gt;

===Stáisiún Shráid Chaoimhín den Gharda Síochána (1925–inniu)===
I 1925, tugadh na heochracha do Phoblacht na hÉireann a bhí nuabhunaithe. Rinneadh stáisiún den [[Garda Síochána]] den áitreabh tar éis bhunú an stáit i 1925, agus bhí sé in úsáid leanúnach ag na póilíní ar feadh níos mó ná 200 bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot;&gt;Reynolds, Paul (14 Bealtaine 2018). [https://www.rte.ie/news/dublin/2018/0514/963521-kevin-street-garda-station/ &quot;Door closes on 200 years of policing history in Dublin&quot;]. RTÉ.&lt;/ref&gt; Ba é Sráid Chaoimhín an stáisiún Gardaí ba mhó oibre sa tír nuair a dhún sé i mí na Bealtaine 2018, agus d'aistrigh a fheidhmeanna chuig foirgneamh nua béal dorais.&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE_Archives&quot;&gt;[https://www.rte.ie/archives/2023/0514/1380695-kevin-street-garda-station/ &quot;Kevin Street Garda Station&quot;]. RTÉ Archives.&lt;/ref&gt;

[[File:Kevin Street Garda premises within the old St Sepulchre's Palace in Dublin.jpg|thumb|400px|Áitreabh Garda Síochána laistigh d'iarphálás Naomh Sepulchre (2024)]]

Cuireadh tús le hoibreacha tógála ar mhórscála do Cheanncheathrú Rannáin na nGardaí athsholáthair ar an 19 Feabhra 2015 ar shuíomh Shráid Bhríde atá tadhlach leis, le luach conartha de thart ar €31 milliún bronnta ar J. J. Rhatigan, a raibh a chlár foilsithe ar siúl ó Fheabhra 2015 go hIúil 2017.&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot; /&gt; Chuir an cheanncheathrú nua thart ar 6,840 méadar cearnach de spás urláir ar fáil, lena n-áirítear íoslach dúbailte a dearadh chun freastal ar pháirceáil faoi thalamh; ba bhreisithe níos déanaí iad na foirgnimh a leagadh, a rinneadh tar éis do na póilíní seilbh a ghlacadh ar an bpálás, seachas a bheith mar chuid den bhunchoimpléasc ardeaspagúil.&lt;ref name=&quot;DublinInquirer&quot; /&gt; I 2019, chríochnaigh Oifig na nOibreacha Poiblí (OOP) an Cheanncheathrú Rannáin chomhaimseartha nua ar an suíomh.&lt;ref name=&quot;OPW_Kevin&quot;&gt;[https://www.gov.ie/en/office-of-public-works/news/kevin-street-garda-station/ &quot;Kevin Street Garda Station&quot;]. Office of Public Works. 23 Eanáir 2020.&lt;/ref&gt; Ina dhiaidh sin osclaíodh saoráid Theach Walter Scott i mí na Samhna 2022, a cheadaigh athlonnú go leor aonad speisialaithe.&lt;ref name=&quot;Garda_MilitaryRd&quot;&gt;[https://www.garda.ie/en/about-us/our-departments/office-of-corporate-communications/press-releases/2022/november/an-garda-siochana-officially-open-walter-scott-house-friday-25th-november-2022.html &quot;An Garda Síochána Officially Open Walter Scott House&quot;]. An Garda Síochána. 25 Samhna 2022.&lt;/ref&gt; Tá sé ráite ag an OOP go bhfuil sé beartaithe acu &quot;cuspóir oidhreachta oiriúnach&quot; a aithint do chreatlach an pháláis mheánaoisigh a luaithe a thagann deireadh lena úsáid shealadach ag na póilíní.&lt;ref name=&quot;OPW_Kevin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot; /&gt; I measc na dtograí maidir le húsáid an fhoirgnimh sa todhchaí, bhí a ionchorprú i gconair turasóireachta Jonathan Swift, arna chur chun cinn ag Jason McElligott, coimeádaí [[Leabharlann Marsh]] in aice láimhe, bunaithe ar naisc Swift leis an gceantar mar dhéan ar Ardeaglais Naomh Pádraig in aice láimhe.&lt;ref name=&quot;LibertiesDublin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot;&gt;Murray, Paddy (8 Iúil 2019). [https://www.irishtimes.com/opinion/what-lies-beneath-an-irishman-s-diary-on-kevin-street-station-s-medieval-wonders-1.3950516 &quot;What lies beneath&quot;]. ''The Irish Times''.&lt;/ref&gt; Tá Iontaobhas Cathartha Bhaile Átha Cliath tar éis músaem cathartha a mholadh freisin, ag nascadh an fhoirgnimh le hArdeaglais Naomh Pádraig agus [[Leabharlann Marsh]] mar cheantar cultúrtha.&lt;ref name=&quot;IT_Thompson&quot; /&gt; Rinne obair shuirbhéireachta seandálaíochta arna coimisiúnú ag an OOP idir an dá linn taifead ar bhallaí agus ar thaiscí meánaoiseacha a tháinig slán, chomh maith le damáiste a rinneadh de bharr leagan píopaí níos luaithe nach raibh faoi mhaoirseacht seandálaíochta.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot; /&gt;

==Ailtireacht==
[[File:Archbishop's Palace, Dublin (1765).png|thumb|370px|Léaráid uiscedhatha den phálás le Gabriel Beranger (1765)]]

Cuimsíonn an raon thiar túr ag a chúinne thiar thuaidh agus trí íoslach le boghtaisí crosáin ina bhfuil rianta den lárú caoláin a úsáideadh le linn a dtógála fós le feiceáil. I measc na ngnéithe atá aige, tá doras aolchloiche múnlaithe ó thús an 16ú haois, fráma dorais snoite atá déanta go galánta ó dheireadh an 17ú haois, agus doras Gibbsiach ón 18ú haois.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt; Tá armas dealbhaithe le feiceáil ar phlaic aolchloiche múnlaithe leis an manadh Laidine ''Virtus Nobilitat'' agus an dáta 1723; i measc na ngnéithe taobh istigh tá staighre ón 18ú haois, coirbéil dín meánaoiseacha agus urláir le tíleanna cairéil ón 19ú haois.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt;

Rangaítear na foirgnimh le tábhacht náisiúnta agus tá catagóirí sainspéise seandálaíochta, ailtireachta, ealaíne, staire agus sóisialta acu ar an bhFardal Náisiúnta d'Oidhreacht Ailtireachta, a dhátaíonn an chreatlach don tréimhse 1180–1705.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt; Is é an raon thuaidh an ceann is rialta den struchtúr, le seacht mbá curtha i láthair ar an aghaidh, agus is é an raon thiar an ceann is neamhrialta; marcálann tacaí teannta céimnithe, le fianaise ar leaca boinn, coirnéil tosaigh na raonta thoir agus thiar.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt; Ar laindéar os cionn na n-iarchuislí carráiste ar an raon thiar tá na litreacha &quot;Police Station&quot; le feiceáil.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt;

[[File:NEWENHAM(1830) p129 DUBLIN - ST. PATRICKS CATHEDRAL.jpg|thumb|left|Greanbhualadh ina dtaispeántar cuid de Phálás Naomh Sepulchre (ar dheis) le hArdeaglais Naomh Pádraig (ar clé) (1830)]]

I measc na luath-léiriúcháin ar an bpálás, tá léaráid uiscedhatha mhionsonraithe le Gabriel Beranger ó 1765. Taispeánann sé an foirgneamh le simléir an-ard go neamhghnách (29 san iomlán mar a cuireadh síos air i 1792&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;), beann mhaisithe os cionn an dorais agus both bheag gharda.&lt;ref name=&quot;NLI&quot;&gt;[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 &quot;The Archiepiscopal Palace, Dublin&quot;]. National Library of Ireland.&lt;/ref&gt; I measc na simléar, tá cinn atá déanta de bhrící dearga, suite go cliathánach feadh ingearchlónna fada na raonta thiar agus thoir, ag léiriú céimeanna comhleanúnacha modhnaithe don choimpléasc thar roinnt céadta bliain.&lt;ref name=&quot;BoI&quot; /&gt;

Bhí struchtúr eile, Pilliúr an Ardeaspaig, suite laistigh de thailte Phálás Naomh Sepulchre, in aice le geataí iontrála Bheairic Ghardaí Shráid Chaoimhín.&lt;ref&gt;Bradley, John; King, Heather A. (1988). ''Urban Archaeology Survey Part VIII (i): Dublin City''. Office of Public Works.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1825, fostaíodh an tógálaí Patrick Byrne chun piaraí geata a thógáil agus ráillí a chur suas timpeall an limistéir a chruthaíonn an teorainn amhail 2024.&lt;ref&gt;[https://www.dia.ie/works/view/57694/CO.+DUBLIN%2C+DUBLIN%2C+KEVIN+STREET+UPPER%2C+NO.+041+%28POLICE+BARRACKS%29 &quot;Dictionary of Irish Architects&quot;]. dia.ie.&lt;/ref&gt; Tá an dá chuaille geata mór ag an mbealach isteach dátaithe thart ar 1720.&lt;ref name=&quot;WACS&quot; /&gt;

==Daoine mór le rá==
===Ardeaspaig a raibh cónaí orthu laistigh nó a rinne maoirsiú ar an bpálás===
* John Comyn (1181–1212)
* Henry de Loundres (1213–1228)
* Luke (1230–1255)
* Fulk Basset (1256–1271)
* John de Derlington (1279–1284)
* John de Sandford (1286–1294)
* Thomas de Chaddesworth (1295–1299)
* William Houghton (1296–1298)
* Richard de Ferings (1299–1306)
* Richard de Havering (1307–1310)
* John de Leche (1311–1313)
* Alexander de Bicknor (1317–1349)
* John de St Paul (1349–1362)
* Thomas Minot (1363–1375)
* Robert Wikeford (1375–1390)
* Robert Waldby (1390–1395)
* Richard Northalis (1395–1397)
* Thomas Cranley (1397–1417)
* Richard Talbot (1417–1449)
* Michael Tregury (1449–1471)
* John Walton (1472–1484)
* Walter Fitzsimon (1484–1511)
* William Rokeby (1512–1521)
* Hugh Inge (1523–1528)
* John Alen (1529–1534)
* George Browne (1536–1554)
* Hugh Curwen (1555–1567)
* Adam Loftus (1567–1605)
* Thomas Jones (1605–1619), fuair bás sa phálás
* Lancelot Bulkeley (1619–1650)
* James Margetson (1661–1663)
* Michael Boyle (1663–1679)
* John Parker (1679–1681)
* Francis Marsh (1682–1693)
* Narcissus Marsh (1694–1703), bhunaigh [[Leabharlann Marsh]] ar eastát an pháláis
* William King (1703–1729), fuair bás sa phálás
* John Hoadly (1730–1742)
* Charles Cobbe (1743–1765), fuair bás sa phálás
* William Carmichael (1765)
* Arthur Smyth (1766–1771)
* John Cradock (1772–1778)
* Robert Fowler (1779–1801)
* Charles Agar (1801–1809)

===Príosúnaigh a coinníodh===
Le linn a úsáide mar stáisiún póilíní, coinníodh roinnt príosúnach mór le rá san fhoirgneamh, ina measc:
* John Gilligan
* Tony Felloni
* Daoine aonair a bhí ceangailte leis an aighneas idir teaghlaigh Hutch agus Kinahan.&lt;ref name=&quot;RTE_News&quot; /&gt;

===Na laethanta nua-aimseartha===
* Mickey Edmonds,&lt;ref&gt;Gogarty, Sheena (13 Feabhra 2023). [https://www.gardahistory.com/garvan-ware-mickey-edmonds-and-kevin-street-garda-station/ &quot;Garvan Ware - Mickey Edmonds and Kevin Street Garda Station&quot;]. Garda History.&lt;/ref&gt; a bhí &quot;beagnach ina chónaí&quot; laistigh de stáisiún Shráid Chaoimhín óna óige&lt;ref&gt;[https://www.independent.ie/county/dublin/gardas-sad-farewell-to-adopted-inspector/a/150562000.html &quot;Garda's sad farewell to adopted Inspector&quot;]. ''Independent.ie''. Deireadh Fómhair 2011.&lt;/ref&gt;
* Príomh-Cheannfort Patrick McMenamin, i gceannas ar stáisiún Shráid Chaoimhín&lt;ref&gt;O'Keeffe, Cormac (28 Iúil 2019). [https://www.irishexaminer.com/news/arid-30939941.html &quot;Revamp of senior garda ranks expected tomorrow&quot;]. ''Irish Examiner''.&lt;/ref&gt;
* James &quot;Lugs&quot; Branigan, dornálaí mór le rá in Éirinn agus ball den Gharda ag stáisiún Shráid Chaoimhín
* An Leas-Choimisinéir John Twomey, cáiliúil as a chuid fiosruithe ar theaghlach Kinahan&lt;ref&gt;[https://www.inkl.com/news/dublin-garda-steps-down-after-39-years-of-smashing-ireland-s-most-notorious-gangs-including-the-kinahan-s &quot;Top Dublin garda steps down after 39 years&quot;]. inkl. 26 Aibreán 2021.&lt;/ref&gt;

==Seandálaíocht==
D'aithin tochailtí seandálaíochta ar chúinne Shráid Chaoimhín agus Shráid Bhríde príomhstruchtúr atá ina sheasamh de chuid an iarchéad stáisiúin Gardaí mar phálás meánaoiseach Naomh Sepulchre, agus fágadh sciathán thiar a limistéir bhallaithe ceathairshleasáin slán den chuid is mó laistigh de na foirgnimh atá ann cheana féin.&lt;ref name=&quot;EIAR_Ch15_p26&quot;&gt;[https://kimmagescheme.ie/wp-content/uploads/sites/4/2023/07/Chapter-15-%E2%80%93-Archaeology-Cultural-Heritage.pdf &quot;Kimmage to City Centre Core Bus Corridor Scheme: EIAR, Volume 2 – Chapter 15&quot;]. Transport Infrastructure Ireland. 2023. lch. 26.&lt;/ref&gt; Fuarthas amach ó thochailtí in 2007–2008 go raibh an ceantar leagtha amach i bplásóga talún tuaithe faoi dheireadh an 12ú haois, le sistéil línithe le hadhmad agus áith a bhain le miotalóireacht b'fhéidir; ina dhiaidh sin bhí an limistéar ardeaspagúil faoi iamh laistigh de dhíog chosanta, a athghearradh ar roinnt ócáidí tríd an 13ú agus an 14ú haois.&lt;ref&gt;Linzi Simpson. [https://excavations.ie/report/2008/Dublin/0019408/ &quot;2008:394 – Dublin: Kevin Street Garda Station&quot;]. Excavations.ie.&lt;/ref&gt; Bhí leagan cloiche, clúdaithe le mata caoláin, a raibh cloigeann fir óig (in aois a 17–25) a raibh créachtaí claimh dealraitheacha air i gclais amháin, agus cuireadh é taobh le creatlach madra a bhí slán.&lt;ref&gt;Linzi Simpson. [https://excavations.ie/report/2007/Dublin/0017455/ &quot;2007:479 – Dublin: Kevin Street Garda Station/35–47 Bride Street&quot;]. Excavations.ie.&lt;/ref&gt;

Dheimhnigh anailís struchtúrach Danielle O'Donovan go maireann an cearnógach meánaoiseach go substaintiúil laistigh de na foirgnimh atá ann cheana féin, leis an raon thiar caomhnaithe go han-mhaith.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot;&gt;[https://www.dublincity.ie/sites/default/files/media/file-uploads/2018-06/DCAA.01.34_Kevin_St_Garda_Station.pdf &quot;Dublin City Archaeological Archive – DCAA.01.34: Kevin Street Garda Station&quot;].&lt;/ref&gt; Ar dtús, bhí halla mór, seomra príobháideach, séipéal, agus b'fhéidir dhá thúr, ceann acu suite gar do [[Leabharlann Marsh]], mar chuid den choimpléasc.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt; Túr a bhí sa struchtúr thiar theas (bialann na n-oifigeach) ar dtús, arna chruthú le ballaí atá an-tiubh go neamhghnách agus le coirbéil chloiche inmheánacha mar thacaíocht don díon; coinníonn an t-éadan thiar doras a chuir an tArdeaspag Hugh Inge (1521–1528) isteach.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt;

Bhí treinsí tástála, tochailt duchtanna seirbhíse, claiseanna tástála innealtóireachta agus tollphoill mar chuid den mheasúnú tosaigh i Meitheamh 2004 agus de na treinsí meastóireachta forlíontacha le monatóireacht ó Mheán Fómhair go Nollaig 2007.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt; Thaispeáin patrúin lonnaíochta ó dheireadh an 12ú haois ranna réadmhaoine marcáilte ag díoga i dtírdhreach tuaithe.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt; Tháinig dornán mór de chnuasaigh ceirmeacha, lena n-áirítear crúiscín iomlán ón 13ú haois, as dhá thobar mheánaoiseacha sa limistéar theas.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt; Léiríonn bóthar miotalaithe cuarach ag foirceann theas an tsuímh ailíniú meánaoiseach bunaidh Shráid Chaoimhín agus Shráid Bhríde.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt; Cuimsíonn an chéim iar-mheánaoiseach ar a laghad dhá struchtúr mór adhmaid a tógadh as adhmad sprúis iompórtáilte, in éineacht le tithe brící a thóg lonnaitheoirí Dúitseacha a bhí ag teitheadh ó ghéarleanúint reiligiúnach ag deireadh an 17ú haois.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt; Aithníodh trí íoslach boghtach a raibh lárú caoláin iontu laistigh de na foirgnimh atá ina seasamh.&lt;ref name=&quot;DCAA_01_34&quot; /&gt;

Mar gheall ar oibreacha suirbhéireachta seandálaíochta arna gcoimisiúnú ag an OOP idir dúnadh an stáisiúin agus aon athúsáid sa todhchaí, rinneadh taifead ar bhallaí agus ar thaiscí meánaoiseacha a bhí fágtha faoin gclós, chomh maith le blúirí potaireachta, píosaí de thíleanna urláir agus dín, plástar maisiúil, cuid de ghloine fíona ón 17ú haois, agus ceithre bhlúire de chloch Dundry — ábhar a bhí in úsáid in Éirinn ón 12ú haois ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot; /&gt; Rinneadh doiciméadú freisin sa tsuirbhé ar dhamáiste ó leagan píopaí níos luaithe nach raibh faoi mhaoirseacht, agus baineadh an tátal as go mbeadh fiúntas ann tuilleadh tochailte a dhéanamh chun an mór-halla meánaoiseach agus na cistineacha a nochtadh agus a thaispeáint.&lt;ref name=&quot;IT_WhatLies&quot; /&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:3507 Léaráid den phálás i Leabharlann UCD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250213153524/https://digital.ucd.ie/view/ivrla:3507 |date=2025-02-13 }}
* [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000053466 Líníocht Beranger ó 1765 de Phálás an Ardeaspaig i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]

==Tagairtí==
===Foilseacháin===
* Holmes, Margaret (1989). &quot;The Palace of St. Sepulchre&quot;. ''Dublin Historical Record'' 42 (4): 122–126. Old Dublin Society.
* Moore, Stephen (2018). ''A History of Kevin Street Garda Station''. Monument Media Limited.

===Lua===
{{reflist}}

===Tuilleadh léitheoireachta===
* Mills, James (1889). &quot;Notices of the Manor of St. Sepulchre, Dublin, in the Fourteenth Century&quot;. ''The Journal of the Royal Historical and Archaeological Association of Ireland'' 9 (78): 31–41.
* McNeill, Charles (1915). &quot;The Secular Jurisdiction of the Early Archbishops of Dublin&quot;. ''The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland'' 5 (2): 81–108.
* Jackson, Victor (1975). &quot;The Palace of St. Sepulchre&quot;. ''Dublin Historical Record'' 28 (3): 82–92.

{{coord|53.330|-6.264|type:landmark_region:IE_dim:5000|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Palás Naomh Sepulchre}}
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath]]</text>
      <sha1>qlmq723tyg3lzfu5v2hjec3ayj1wiz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Warren Hastings</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127013</id>
    <revision>
      <id>1319810</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Ba é '''Warren Hastings''' (1773–1785) an chéad Ghobharnóir-Ginearálta de chuid na Breataine san India. Tar éis dó filleadh ar Shasana, cuireadh faoi thriail é (táinseamh) i bParlaimint na Breataine ó 1788 go 1795, ar chúisimh éillithe agus mí-úsáide cumhachta le linn a thréimhse san India. Bhí Sheridan ar dhuine de na hionchúisitheoirí ba cháiliúla sa triail sin — is é an óráid a thug sé an 7 Feabhra 1787 a mhair &quot;5 uair an chloig 40 n...'</comment>
      <origin>1319810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="572" sha1="qfbgc84pamm7q8hfbejos3z3nvz3yah" xml:space="preserve">Ba é '''Warren Hastings''' (1773–1785) an chéad Ghobharnóir-Ginearálta de chuid na Breataine san India. Tar éis dó filleadh ar Shasana, cuireadh faoi thriail é (táinseamh) i bParlaimint na Breataine ó 1788 go 1795, ar chúisimh éillithe agus mí-úsáide cumhachta le linn a thréimhse san India. Bhí Sheridan ar dhuine de na hionchúisitheoirí ba cháiliúla sa triail sin — is é an óráid a thug sé an 7 Feabhra 1787 a mhair &quot;5 uair an chloig 40 nóiméad&quot; (an ceann a luaigh mé cheana) go díreach mar chuid den ionchúiseamh sin i gcoinne Hastings.</text>
      <sha1>qfbgc84pamm7q8hfbejos3z3nvz3yah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319814</id>
      <parentid>1319810</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="aymk2i639clx65qwwn7fyxm4j8d9ezc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''Warren Hastings''' (6 Nollaig 1732 – 22 Lúnasa 1818)  an chéad Ghobharnóir-Ginearálta de chuid na Breataine san India (1773–1785). Tar éis dó filleadh ar Shasana, cuireadh faoi thriail é (táinseamh) i bParlaimint na Breataine ó 1788 go 1795, ar chúisimh éillithe agus mí-úsáide cumhachta le linn a thréimhse san India. 

Bhí [[Richard Brinsley Sheridan]] ar dhuine de na hionchúisitheoirí ba cháiliúla sa triail sin — is é an óráid a thug sé an 7 Feabhra 1787 a mhair &quot;5 uair an chloig 40 nóiméad&quot; (an ceann a luaigh mé cheana) go díreach mar chuid den ionchúiseamh sin i gcoinne Hastings.

== Féach freisin ==

* [[Richard Brinsley Sheridan]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1732]]
[[Catagóir:Básanna i 1818]]</text>
      <sha1>aymk2i639clx65qwwn7fyxm4j8d9ezc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319815</id>
      <parentid>1319814</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="0ttgmnfeo18j7pmjj8cksktvwgwgbd9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''Warren Hastings''' (6 Nollaig 1732 – 22 Lúnasa 1818)  an chéad Ghobharnóir-Ginearálta de chuid na Breataine san India (1773–1785). Tar éis dó filleadh ar Shasana, cuireadh faoi thriail é (táinseamh) i bParlaimint na Breataine ó 1788 go 1795, ar chúisimh éillithe agus mí-úsáide cumhachta le linn a thréimhse san India. 

Bhí [[Richard Brinsley Sheridan]] ar dhuine de na hionchúisitheoirí ba cháiliúla sa triail sin — is é an óráid a thug sé an 7 Feabhra 1787 a mhair &quot;5 uair an chloig 40 nóiméad&quot; (an ceann a luaigh mé cheana) go díreach mar chuid den ionchúiseamh sin i gcoinne Hastings.

== Féach freisin ==

* [[Richard Brinsley Sheridan]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1732]]
[[Catagóir:Básanna i 1818]]
[[Catagóir:Oifigigh rialtais]]</text>
      <sha1>0ttgmnfeo18j7pmjj8cksktvwgwgbd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319819</id>
      <parentid>1319815</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="stj2laymctbeazapk2n39hz80qg62vr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''Warren Hastings''' (6 Nollaig 1732 – 22 Lúnasa 1818)  an chéad Ghobharnóir-Ginearálta de chuid na Breataine san India (1773–1785). Tar éis dó filleadh ar Shasana, cuireadh faoi thriail é (táinseamh) i bParlaimint na Breataine ó 1788 go 1795, ar chúisimh éillithe agus mí-úsáide cumhachta le linn a thréimhse san India. 

Bhí [[Richard Brinsley Sheridan]] ar dhuine de na hionchúisitheoirí ba cháiliúla sa triail sin — is é an óráid a thug sé an 7 Feabhra 1787 a mhair &quot;5 uair an chloig 40 nóiméad&quot; (an ceann a luaigh mé cheana) go díreach mar chuid den ionchúiseamh sin i gcoinne Hastings.

== Féach freisin ==

* [[Richard Brinsley Sheridan]]
* [[Clive of India]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1732]]
[[Catagóir:Básanna i 1818]]
[[Catagóir:Oifigigh rialtais]]
[[Catagóir:Beangál]]</text>
      <sha1>stj2laymctbeazapk2n39hz80qg62vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319828</id>
      <parentid>1319819</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="951" sha1="orbv79qbtrtdnfh0nlc2no49ngaezmr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''Warren Hastings''' (6 Nollaig 1732 – 22 Lúnasa 1818)  an chéad Ghobharnóir-Ginearálta de chuid na Breataine san India (1773–1785). Tar éis dó filleadh ar Shasana, cuireadh faoi thriail é (táinseamh) i bParlaimint na Breataine ó 1788 go 1795, ar chúisimh éillithe agus mí-úsáide cumhachta le linn a thréimhse san India. 

Bhí [[Richard Brinsley Sheridan]] ar dhuine de na hionchúisitheoirí ba cháiliúla sa triail sin — is é an óráid a thug sé an 7 Feabhra 1787 a mhair &quot;5 uair an chloig 40 nóiméad&quot; (an ceann a luaigh mé cheana) go díreach mar chuid den ionchúiseamh sin i gcoinne Hastings.

== Féach freisin ==

* [[Richard Brinsley Sheridan]]
* [[Clive of India]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1732]]
[[Catagóir:Básanna i 1818]]
[[Catagóir:Oifigigh rialtais]]
[[Catagóir:Beangál]]
[[Catagóir:Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir]]</text>
      <sha1>orbv79qbtrtdnfh0nlc2no49ngaezmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Beangál</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127015</id>
    <revision>
      <id>1319817</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Assam]] [[Catagóir:An Bhangladéis]] [[Catagóir:An Bhanglaidéis]] [[Catagóir:Stáit na hIndia]]'</comment>
      <origin>1319817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="2os04xp6gevu5j919tqjytzo7497jb2" xml:space="preserve">[[Catagóir:Assam]]
[[Catagóir:An Bhangladéis]]
[[Catagóir:An Bhanglaidéis]]
[[Catagóir:Stáit na hIndia]]</text>
      <sha1>2os04xp6gevu5j919tqjytzo7497jb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319825</id>
      <parentid>1319817</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="te4motuk95hh0aj0jq7rh05n6tely23" xml:space="preserve">[[Catagóir:Assam]]
[[Catagóir:An Bhanglaidéis]]
[[Catagóir:Stáit na hIndia]]</text>
      <sha1>te4motuk95hh0aj0jq7rh05n6tely23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clive of India</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127016</id>
    <redirect title="Robert Clive" />
    <revision>
      <id>1319821</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Robert Clive]]</comment>
      <origin>1319821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="9vog6c12poct3lr4gxxwh6cgr82x5n2" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Robert Clive]]</text>
      <sha1>9vog6c12poct3lr4gxxwh6cgr82x5n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Comhlacht Briotanach na nIndiacha Thoir</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127017</id>
    <revision>
      <id>1319827</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]] [[Catagóir:Comhlachtaí marbha]] [[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Trádáil]]'</comment>
      <origin>1319827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="a9w21s7wube6n8dfadwpl4ntylnhpq7" xml:space="preserve">[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]]
[[Catagóir:Comhlachtaí marbha]]
[[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Trádáil]]</text>
      <sha1>a9w21s7wube6n8dfadwpl4ntylnhpq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319829</id>
      <parentid>1319827</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1319829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="mpe2hehvh1owf2e9om2htczpgil0zqc" xml:space="preserve">[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]]
[[Catagóir:Comhlachtaí marbha]]
[[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Trádáil]]
[[Catagóir:Beangál]]
[[Catagóir:Stair na hIndia]]</text>
      <sha1>mpe2hehvh1owf2e9om2htczpgil0zqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acrididae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127018</id>
    <revision>
      <id>1319832</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Ériugena moved page [[Acrididae]] to [[Criogar féir]] over redirect</comment>
      <origin>1319832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="s52qlvhons5g4r03fc487sse2ipiz26" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Criogar féir]]</text>
      <sha1>s52qlvhons5g4r03fc487sse2ipiz26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319833</id>
      <parentid>1319832</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T12:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removed redirect to [[Criogar féir]]</comment>
      <origin>1319833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="918" sha1="mzjrgvo4o9181lfx4pvrljznx16ahb0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is iad na h'''Acrididae''' an [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] is mó i measc na gcriogar féir (ainmneacha eile atá in úsáid ná '''dreoilín teaspaigh''', '''crucaide caoráin''', '''míol féir''', '''píobaire fraoigh''' agus an '''scadáinín féir'''), a chuimsíonn thart ar 10,000 de na 11,000 speiceas den fho-ord Caelifera ar fad. Is fearr aithne ar na hAcrididae toisc go bhfuil gach lócaiste (a bhíonn ina snáth) ina hAcrididae. Uaireanta aicmítear an fofhine Oedipodinae mar fhine ar leith, sé sin Oedipodidae atá laistigh den ollfhine Acridoidea. Saintréith na gcriogar féir san fhine Acrididae seo ná haitéinní sách gearr agus tiubh (agus dá bhrí sin tugtar &quot;ceartáin ghearr-adharcacha&quot; orthu uaireanta) agus na horgáin éisteachta (tiompána) atá suite ar thaobh an chéad dheighleog bhoilg.


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Feithidí]]</text>
      <sha1>mzjrgvo4o9181lfx4pvrljznx16ahb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319839</id>
      <parentid>1319833</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6705" sha1="ctyf4g99fzy10xyfrqbd6iff2o94v1g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is iad na h'''Acrididae''' an [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] is mó i measc na g[[Criogar féir|criogar féir]] (ainmneacha eile atá in úsáid ná '''dreoilín teaspaigh''', '''crucaide caoráin''', '''míol féir''', '''píobaire fraoigh''' agus an '''scadáinín féir'''), a chuimsíonn thart ar 10,000 de na 11,000 speiceas den fho-ord Caelifera ar fad. Is fearr aithne ar na hAcrididae toisc go bhfuil gach lócaiste (a bhíonn ina snáth) ina hAcrididae. Uaireanta aicmítear an fhofhine Oedipodinae mar fhine ar leith, sé sin Oedipodidae atá laistigh den ollfhine Acridoidea. Saintréith na gcriogar féir san fhine Acrididae seo, ná h[[Adharcán (artrapóid)|adharcáin]] sách gearr agus tiubh (agus dá bhrí sin tugtar &quot;ceartáin ghearr-adharcacha&quot;&lt;ref&gt;Borror, Donald J. and Richard E. White. ''A Field Guide to the Insects of America North of Mexico.'' Houghton Mifflin, Boston: 1970. p. 78&lt;/ref&gt;) orthu uaireanta) agus na horgáin éisteachta (tiompána) atá suite ar thaobh an chéad dheighleog bhoilg.

==Fo-fhinte==
Liostaíonn an *Orthoptera Species File* (Meán Fómhair 2021) na fo-fhinte seo a leanas de chuid na hAcrididae. Is meastacháin iad líon na ngéineas agus na speiceas agus d’fhéadfadh siad athrú le himeacht ama.

[[File:Acrididae - Calliptamus italicus.JPG|thumb|right|''[[Calliptamus italicus]]'' ([[Calliptaminae]])]]
[[File:Acrididae - Pezotettix giornae-5.JPG|thumb|right|''[[Pezotettix giornae]]'' (Pezotettiginae)]]
[[File:Acrididae grasshopper-2.jpg|thumb|right|Egyptian grasshopper ''[[Anacridium aegyptium]]'' ([[Cyrtacanthacridinae]])]]
[[File:Caryanda spuria, Umbulharjo, 2014-04-16 12.jpg|thumb|right|''[[Caryanda (grasshopper)|Caryanda]] spuria'' (Caryandinae)]]
[[File:Eucoptacra anguliflava female.jpg|thumb|right|''[[Eucoptacra]] anguliflava'' female (Coptacrinae)]]
[[File:Eyprepocnemis plorans2.jpg|thumb|right|''[[Eyprepocnemis plorans]] plorans'']]
[[File:Hieroglyphus daganensis couple.jpg|thumb|right|''[[Hieroglyphus daganensis]]'']]
[[File:Rhytidochrotida ochracea.jpg|thumb|right|''[[Rhytidochrota]] risaraldae'']]
[[File:Tropidopola cylindrica.jpg|thumb|right|''[[Tropidopola]] cylindrica'' ([[Tropidopolinae]])]]
The ''Orthoptera Species File'' (September 2021) lists the following subfamilies of Acrididae. The numbers of genera and species are approximate and may change over time.
* [[Acridinae]] &lt;small&gt;MacLeay, 1821&lt;/small&gt;  (140 genera, 470 species), Worldwide: temperate and tropical
* [[Calliptaminae]] &lt;small&gt;Jacobson, 1905&lt;/small&gt;  (12 genera, 90 species), Africa, Europe, Asia
* [[Caryandinae]] &lt;small&gt;Yin &amp; Liu, 1987&lt;/small&gt;  (3 genera, 100 species), Africa, Asia
* [[Catantopinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (325 genera, 990 species), Africa, Asia (&quot;spur-throated grasshoppers&quot;)
* [[Copiocerinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (22 genera, 90 species), Central &amp; South America
* [[Coptacrinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (20 genera, 110 species), Africa, Madagascar, tropical Asia
* [[Cyrtacanthacridinae]] &lt;small&gt;Kirby, 1910&lt;/small&gt;  (38 genera, 170 species), Worldwide (&quot;bird grasshoppers&quot;)
* [[Egnatiinae]] &lt;small&gt;Bey-Bienko &amp; Mistshenko, 1951&lt;/small&gt;  (30 species), Africa to central Asia
* [[Eremogryllinae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (5 species), North Africa
** ''[[Eremogryllus]]'' Krauss, 1902
** ''[[Notopleura (grasshopper)]]''  Krauss, 1902
* [[Euryphyminae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (23 genera, 80 species), Africa including Madagascar
* [[Eyprepocnemidinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (26 genera, 150 species), Africa, mainland Europe, Asia
* [[Gomphocerinae]] &lt;small&gt;Fieber, 1853&lt;/small&gt;  (192 genera, 1200 species), Worldwide
* [[Habrocneminae]] &lt;small&gt;Yin, 1982&lt;/small&gt;  (15 species), China, Indochina
** ''[[Habrocnemis]]'' Uvarov, 1930
** ''[[Longzhouacris]]'' You &amp; Bi, 1983 - China only
** ''[[Menglacris]]'' Jiang &amp; Zheng, 1994 (syn. ''Tectiacris'' Wei &amp; Zheng, 2005)- China
* [[Hemiacridinae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (45 genera, 180 species), Africa, Asia
* [[Incolacridinae]] &lt;small&gt;Tinkham, 1940&lt;/small&gt;  (4 genera), East Asia
* [[Leptysminae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (21 genera, 70 species), Central and South America
* Marelliinae &lt;small&gt;Eades, 2000&lt;/small&gt;  (monotypic, 1 species), South America
** ''[[Marellia]]'' Uvarov, 1929
* [[Melanoplinae]] &lt;small&gt;Scudder, 1897&lt;/small&gt;  (146 genera, 1100 species), Americas, Eurasia
* [[Oedipodinae]] &lt;small&gt;Walker, 1871&lt;/small&gt;  (138 genera, 790 species), Worldwide
* [[Ommatolampidinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (115 genera, 290 species), South America
* [[Oxyinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (33 genera, 210 species), Sub-Saharan Africa, Asia, Australasia
* [[Pauliniinae]] &lt;small&gt;Hebard, 1923&lt;/small&gt;  (monotypic, 1 species), South America
* [[Pezotettiginae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (10 species), Europe, western Asia, Middle East
* [[Proctolabinae]] &lt;small&gt;Amédégnato, 1974&lt;/small&gt;  (29 genera, 210 species), Central and South America
* [[Rhytidochrotinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (20 genera, 40 species), South America
* [[Spathosterninae]] &lt;small&gt;Rehn, 1957&lt;/small&gt;  (single tribe, currently with 3 genera and 12 species), Africa, [[Indomalaya]], Australia
* [[Teratodinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (8 genera, 20 species), Africa, southwest Asia
* [[Tropidopolinae]] &lt;small&gt;Jacobson, 1905&lt;/small&gt;  (13 genera, 30 species), Africa, southern Europe, Asia

===''[[incertae sedis]]''===
;Tribe [[Eucopiocerini]] &lt;small&gt;Descamps, 1975&lt;/small&gt; - Central America
#''[[Chapulacris]]'' Descamps, 1975
#''[[Eucopiocera]]'' - monotypic ''E. rubripes'' Bruner, 1908
#''[[Halffterina]]'' Descamps, 1975
#''[[Leptalacris]]'' Descamps &amp; Rowell, 1978 - monotypic ''L. fastigiata'' Descamps &amp; Rowell, 1978
;unplaced genera (all monotypic):
*''[[Atopacris]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Castetsia]]'' &lt;small&gt;Bolívar, 1902&lt;/small&gt;
*''[[Jumandiacris]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Melliacris]]'' &lt;small&gt;Ramme, 1941&lt;/small&gt;
*''[[Palandella]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Pileolum]]'' &lt;small&gt;Bolívar, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Tylotropidiopsis]]'' &lt;small&gt;Storozhenko, 1992&lt;/small&gt;
*†''[[Heeracris]]'' &lt;small&gt;Zeuner, 1937&lt;/small&gt;
*†''[[Menatacridium]]'' &lt;small&gt;Piton, 1936&lt;/small&gt;
*†''[[Taeniopodites]]'' &lt;small&gt;Cockerell, 1909&lt;/small&gt;
*†''[[Tyrbula]]'' &lt;small&gt;Scudder, 1885&lt;/small&gt;


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Feithidí]]
[[Catagóir:Acrididae |Acrididae ]]
[[Catagóir:Finte Orthoptera]]
[[Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag William Sharp Macleay]]</text>
      <sha1>ctyf4g99fzy10xyfrqbd6iff2o94v1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319840</id>
      <parentid>1319839</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6955" sha1="fe4gif47xcmlyhduika3d8pm5mjvzu9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is iad na h'''Acrididae''' an [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] is mó i measc na g[[Criogar féir|criogar féir]] (ainmneacha eile atá in úsáid ná '''dreoilín teaspaigh''', '''crucaide caoráin''', '''míol féir''', '''píobaire fraoigh''' agus an '''scadáinín féir'''), a chuimsíonn thart ar 10,000 de na 11,000 speiceas den fho-ord Caelifera ar fad. Is fearr aithne ar na hAcrididae toisc go bhfuil gach lócaiste (a bhíonn ina snáth) ina hAcrididae. Uaireanta aicmítear an fhofhine Oedipodinae mar fhine ar leith, sé sin Oedipodidae atá laistigh den ollfhine Acridoidea. Saintréith na gcriogar féir san fhine Acrididae seo, ná h[[Adharcán (artrapóid)|adharcáin]] sách gearr agus tiubh (agus dá bhrí sin tugtar &quot;ceartáin ghearr-adharcacha&quot;&lt;ref&gt;Borror, Donald J. and Richard E. White. ''A Field Guide to the Insects of America North of Mexico.'' Houghton Mifflin, Boston: 1970. p. 78&lt;/ref&gt;) orthu uaireanta) agus na horgáin éisteachta (tiompána) atá suite ar thaobh an chéad dheighleog bhoilg.

==Fo-fhinte==
Liostaíonn an *Orthoptera Species File* (Meán Fómhair 2021) na fo-fhinte seo a leanas de chuid na hAcrididae. Is meastacháin iad líon na ngéineas agus na speiceas agus d’fhéadfadh siad athrú le himeacht ama.

[[File:Acrididae - Calliptamus italicus.JPG|thumb|right|''[[Calliptamus italicus]]'' ([[Calliptaminae]])]]
[[File:Acrididae - Pezotettix giornae-5.JPG|thumb|right|''[[Pezotettix giornae]]'' (Pezotettiginae)]]
[[File:Acrididae grasshopper-2.jpg|thumb|right|Egyptian grasshopper ''[[Anacridium aegyptium]]'' ([[Cyrtacanthacridinae]])]]
[[File:Caryanda spuria, Umbulharjo, 2014-04-16 12.jpg|thumb|right|''[[Caryanda (grasshopper)|Caryanda]] spuria'' (Caryandinae)]]
[[File:Eucoptacra anguliflava female.jpg|thumb|right|''[[Eucoptacra]] anguliflava'' baineann (Coptacrinae)]]
[[File:Eyprepocnemis plorans2.jpg|thumb|right|''[[Eyprepocnemis plorans]] plorans'']]
[[File:Hieroglyphus daganensis couple.jpg|thumb|right|''[[Hieroglyphus daganensis]]'']]
[[File:Rhytidochrotida ochracea.jpg|thumb|right|''[[Rhytidochrota]] risaraldae'']]
[[File:Tropidopola cylindrica.jpg|thumb|right|''[[Tropidopola]] cylindrica'' ([[Tropidopolinae]])]]
Liostaíonn an *Orthoptera Species File* (Meán Fómhair 2021) na fo-fhinte seo a leanas de chuid na n-Acrididae. Is meastacháin iad líon na ngéineas agus na speiceas agus d’fhéadfadh siad athrú le himeacht ama.
* [[Acridinae]] &lt;small&gt;MacLeay, 1821&lt;/small&gt;  (140 genera, 470 species), Ar fud an domhain: measartha agus trópaiceach
* [[Calliptaminae]] &lt;small&gt;Jacobson, 1905&lt;/small&gt;  (12 genera, 90 species), An Afraic, an Eoraip, an Áis
* [[Caryandinae]] &lt;small&gt;Yin &amp; Liu, 1987&lt;/small&gt;  (3 genera, 100 species), An Afraic, an Áis
* [[Catantopinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (325 genera, 990 species), An Afraic, an Áise (&quot;locaistí scornach-spuir&quot;)Africa, Asia (&quot;Criogar spor-fhlórach&quot;)
* [[Copiocerinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (22 genera, 90 species), Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas
* [[Coptacrinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (20 genera, 110 species), An Afraic, Madagascar, an Áise thrópaiceach
* [[Cyrtacanthacridinae]] &lt;small&gt;Kirby, 1910&lt;/small&gt;  (38 genera, 170 species), Ar fud an domhain (&quot;Criogair éan&quot;)
* [[Egnatiinae]] &lt;small&gt;Bey-Bienko &amp; Mistshenko, 1951&lt;/small&gt;  (30 species), Ón Afraic go dtí Lár na hÁiseAfrica to central Asia
* [[Eremogryllinae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (5 species), An Afraic Thuaidh
** ''[[Eremogryllus]]'' Krauss, 1902
** ''[[Notopleura (grasshopper)]]''  Krauss, 1902
* [[Euryphyminae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (23 genera, 80 species), An Afraic, lena n-áirítear Madagascar
* [[Eyprepocnemidinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (26 genera, 150 species), An AfraicAfrica, mainland Europe, Asia
* [[Gomphocerinae]] &lt;small&gt;Fieber, 1853&lt;/small&gt;  (192 genera, 1200 species), Ar fud an domhain
* [[Habrocneminae]] &lt;small&gt;Yin, 1982&lt;/small&gt;  (15 species), An tSín, an Ind-Sín
** ''[[Habrocnemis]]'' Uvarov, 1930
** ''[[Longzhouacris]]'' You &amp; Bi, 1983 - China only
** ''[[Menglacris]]'' Jiang &amp; Zheng, 1994 (syn. ''Tectiacris'' Wei &amp; Zheng, 2005)- An tSín
* [[Hemiacridinae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (45 genera, 180 species), An Afraic, an Áis
* [[Incolacridinae]] &lt;small&gt;Tinkham, 1940&lt;/small&gt;  (4 genera), Oirthear na hÁise
* [[Leptysminae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (21 genera, 70 species), Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas
* Marelliinae &lt;small&gt;Eades, 2000&lt;/small&gt;  (monotypic, 1 species), Meiriceá Theas
** ''[[Marellia]]'' Uvarov, 1929
* [[Melanoplinae]] &lt;small&gt;Scudder, 1897&lt;/small&gt;  (146 genera, 1100 species), Americas, Eurasia
* [[Oedipodinae]] &lt;small&gt;Walker, 1871&lt;/small&gt;  (138 genera, 790 species), Worldwide
* [[Ommatolampidinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (115 genera, 290 species), Meiriceá Theas
* [[Oxyinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (33 genera, 210 species), An Afraic fho-Shahárach, an Áis, an Astraláiseiriceá Theas
* [[Pezotettiginae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (10 species), An Eoraip, Iarthar na hÁise, an Meánoirthear
* [[Proctolabinae]] &lt;small&gt;Amédégnato, 1974&lt;/small&gt;  (29 genera, 210 species), Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas
* [[Rhytidochrotinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (20 genera, 40 species), Meiriceá Theas
* [[Spathosterninae]] &lt;small&gt;Rehn, 1957&lt;/small&gt;  (single tribe, currently with 3 genera and 12 species), An Afraic, Ind-Mhalaeisia, an Astráil
* [[Teratodinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (8 genera, 20 species), An Afraic, iardheisceart na hÁise
* [[Tropidopolinae]] &lt;small&gt;Jacobson, 1905&lt;/small&gt;  (13 genera, 30 species), An Afraic, deisceart na hEorpa, an Áis

===''[[incertae sedis]]''===
;Treibh [[Eucopiocerini]] &lt;small&gt;Descamps, 1975&lt;/small&gt; - Central America
#''[[Chapulacris]]'' Descamps, 1975
#''[[Eucopiocera]]'' - monotypic ''E. rubripes'' Bruner, 1908
#''[[Halffterina]]'' Descamps, 1975
#''[[Leptalacris]]'' Descamps &amp; Rowell, 1978 - monotypic ''L. fastigiata'' Descamps &amp; Rowell, 1978
;unplaced genera (all monotypic):
*''[[Atopacris]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Castetsia]]'' &lt;small&gt;Bolívar, 1902&lt;/small&gt;
*''[[Jumandiacris]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Melliacris]]'' &lt;small&gt;Ramme, 1941&lt;/small&gt;
*''[[Palandella]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Pileolum]]'' &lt;small&gt;Bolívar, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Tylotropidiopsis]]'' &lt;small&gt;Storozhenko, 1992&lt;/small&gt;
*†''[[Heeracris]]'' &lt;small&gt;Zeuner, 1937&lt;/small&gt;
*†''[[Menatacridium]]'' &lt;small&gt;Piton, 1936&lt;/small&gt;
*†''[[Taeniopodites]]'' &lt;small&gt;Cockerell, 1909&lt;/small&gt;
*†''[[Tyrbula]]'' &lt;small&gt;Scudder, 1885&lt;/small&gt;


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Feithidí]]
[[Catagóir:Acrididae |Acrididae ]]
[[Catagóir:Finte Orthoptera]]
[[Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag William Sharp Macleay]]</text>
      <sha1>fe4gif47xcmlyhduika3d8pm5mjvzu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319841</id>
      <parentid>1319840</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6715" sha1="pecoj34xwy7y6r04agsgkrw1j3w3yjy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is iad na h'''Acrididae''' an [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] is mó i measc na g[[Criogar féir|criogar féir]] (ainmneacha eile atá in úsáid ná '''dreoilín teaspaigh''', '''crucaide caoráin''', '''míol féir''', '''píobaire fraoigh''' agus an '''scadáinín féir'''), a chuimsíonn thart ar 10,000 de na 11,000 speiceas den fho-ord Caelifera ar fad. Is fearr aithne ar na hAcrididae toisc go bhfuil gach lócaiste (a bhíonn ina snáth) ina hAcrididae. Uaireanta aicmítear an fhofhine Oedipodinae mar fhine ar leith, sé sin Oedipodidae atá laistigh den ollfhine Acridoidea. Saintréith na gcriogar féir san fhine Acrididae seo, ná h[[Adharcán (artrapóid)|adharcáin]] sách gearr agus tiubh (agus dá bhrí sin tugtar &quot;ceartáin ghearr-adharcacha&quot;&lt;ref&gt;Borror, Donald J. and Richard E. White. ''A Field Guide to the Insects of America North of Mexico.'' Houghton Mifflin, Boston: 1970. p. 78&lt;/ref&gt;) orthu uaireanta) agus na horgáin éisteachta (tiompána) atá suite ar thaobh an chéad dheighleog bhoilg.

==Fo-fhinte==
Liostaíonn an *Orthoptera Species File* (Meán Fómhair 2021) na fo-fhinte seo a leanas de chuid na hAcrididae. Is meastacháin iad líon na ngéineas agus na speiceas agus d’fhéadfadh siad athrú le himeacht ama.

[[File:Acrididae - Calliptamus italicus.JPG|thumb|right|''[[Calliptamus italicus]]'' ([[Calliptaminae]])]]
[[File:Acrididae - Pezotettix giornae-5.JPG|thumb|right|''[[Pezotettix giornae]]'' (Pezotettiginae)]]
[[File:Acrididae grasshopper-2.jpg|thumb|right|''[[Anacridium aegyptium]]'' ([[Cyrtacanthacridinae]])]]
[[File:Caryanda spuria, Umbulharjo, 2014-04-16 12.jpg|thumb|right|''[[Caryanda (grasshopper)|Caryanda]] spuria'' (Caryandinae)]]
[[File:Eucoptacra anguliflava female.jpg|thumb|right|''[[Eucoptacra]] anguliflava'' baineann (Coptacrinae)]]
[[File:Eyprepocnemis plorans2.jpg|thumb|right|''[[Eyprepocnemis plorans]] plorans'']]
[[File:Hieroglyphus daganensis couple.jpg|thumb|right|''[[Hieroglyphus daganensis]]'']]
[[File:Rhytidochrotida ochracea.jpg|thumb|right|''[[Rhytidochrota]] risaraldae'']]
[[File:Tropidopola cylindrica.jpg|thumb|right|''[[Tropidopola]] cylindrica'' ([[Tropidopolinae]])]]
* [[Acridinae]] &lt;small&gt;MacLeay, 1821&lt;/small&gt;  (140 genera, 470 species), Ar fud an domhain: measartha agus trópaiceach
* [[Calliptaminae]] &lt;small&gt;Jacobson, 1905&lt;/small&gt;  (12 genera, 90 species), An Afraic, an Eoraip, an Áis
* [[Caryandinae]] &lt;small&gt;Yin &amp; Liu, 1987&lt;/small&gt;  (3 genera, 100 species), An Afraic, an Áis
* [[Catantopinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (325 genera, 990 species), An Afraic, an Áise (&quot;locaistí scornach-spuir&quot;)Africa, Asia (&quot;Criogar spor-fhlórach&quot;)
* [[Copiocerinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (22 genera, 90 species), Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas
* [[Coptacrinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (20 genera, 110 species), An Afraic, Madagascar, an Áise thrópaiceach
* [[Cyrtacanthacridinae]] &lt;small&gt;Kirby, 1910&lt;/small&gt;  (38 genera, 170 species), Ar fud an domhain (&quot;Criogair éan&quot;)
* [[Egnatiinae]] &lt;small&gt;Bey-Bienko &amp; Mistshenko, 1951&lt;/small&gt;  (30 species), Ón Afraic go dtí Lár na hÁiseAfrica to central Asia
* [[Eremogryllinae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (5 species), An Afraic Thuaidh
** ''[[Eremogryllus]]'' Krauss, 1902
** ''[[Notopleura (grasshopper)]]''  Krauss, 1902
* [[Euryphyminae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (23 genera, 80 species), An Afraic, lena n-áirítear Madagascar
* [[Eyprepocnemidinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (26 genera, 150 species), An AfraicAfrica, mainland Europe, Asia
* [[Gomphocerinae]] &lt;small&gt;Fieber, 1853&lt;/small&gt;  (192 genera, 1200 species), Ar fud an domhain
* [[Habrocneminae]] &lt;small&gt;Yin, 1982&lt;/small&gt;  (15 species), An tSín, an Ind-Sín
** ''[[Habrocnemis]]'' Uvarov, 1930
** ''[[Longzhouacris]]'' You &amp; Bi, 1983 - China only
** ''[[Menglacris]]'' Jiang &amp; Zheng, 1994 (syn. ''Tectiacris'' Wei &amp; Zheng, 2005)- An tSín
* [[Hemiacridinae]] &lt;small&gt;Dirsh, 1956&lt;/small&gt;  (45 genera, 180 species), An Afraic, an Áis
* [[Incolacridinae]] &lt;small&gt;Tinkham, 1940&lt;/small&gt;  (4 genera), Oirthear na hÁise
* [[Leptysminae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (21 genera, 70 species), Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas
* Marelliinae &lt;small&gt;Eades, 2000&lt;/small&gt;  (monotypic, 1 species), Meiriceá Theas
** ''[[Marellia]]'' Uvarov, 1929
* [[Melanoplinae]] &lt;small&gt;Scudder, 1897&lt;/small&gt;  (146 genera, 1100 species), Americas, Eurasia
* [[Oedipodinae]] &lt;small&gt;Walker, 1871&lt;/small&gt;  (138 genera, 790 species), Worldwide
* [[Ommatolampidinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (115 genera, 290 species), Meiriceá Theas
* [[Oxyinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (33 genera, 210 species), An Afraic fho-Shahárach, an Áis, an Astraláiseiriceá Theas
* [[Pezotettiginae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (10 species), An Eoraip, Iarthar na hÁise, an Meánoirthear
* [[Proctolabinae]] &lt;small&gt;Amédégnato, 1974&lt;/small&gt;  (29 genera, 210 species), Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas
* [[Rhytidochrotinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (20 genera, 40 species), Meiriceá Theas
* [[Spathosterninae]] &lt;small&gt;Rehn, 1957&lt;/small&gt;  (single tribe, currently with 3 genera and 12 species), An Afraic, Ind-Mhalaeisia, an Astráil
* [[Teratodinae]] &lt;small&gt;Brunner von Wattenwyl, 1893&lt;/small&gt;  (8 genera, 20 species), An Afraic, iardheisceart na hÁise
* [[Tropidopolinae]] &lt;small&gt;Jacobson, 1905&lt;/small&gt;  (13 genera, 30 species), An Afraic, deisceart na hEorpa, an Áis

===''[[incertae sedis]]''===
;Treibh [[Eucopiocerini]] &lt;small&gt;Descamps, 1975&lt;/small&gt; - Central America
#''[[Chapulacris]]'' Descamps, 1975
#''[[Eucopiocera]]'' - monotypic ''E. rubripes'' Bruner, 1908
#''[[Halffterina]]'' Descamps, 1975
#''[[Leptalacris]]'' Descamps &amp; Rowell, 1978 - monotypic ''L. fastigiata'' Descamps &amp; Rowell, 1978
;unplaced genera (all monotypic):
*''[[Atopacris]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Castetsia]]'' &lt;small&gt;Bolívar, 1902&lt;/small&gt;
*''[[Jumandiacris]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Melliacris]]'' &lt;small&gt;Ramme, 1941&lt;/small&gt;
*''[[Palandella]]'' &lt;small&gt;Amédégnato &amp; Poulain, 1998&lt;/small&gt;
*''[[Pileolum]]'' &lt;small&gt;Bolívar, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Tylotropidiopsis]]'' &lt;small&gt;Storozhenko, 1992&lt;/small&gt;
*†''[[Heeracris]]'' &lt;small&gt;Zeuner, 1937&lt;/small&gt;
*†''[[Menatacridium]]'' &lt;small&gt;Piton, 1936&lt;/small&gt;
*†''[[Taeniopodites]]'' &lt;small&gt;Cockerell, 1909&lt;/small&gt;
*†''[[Tyrbula]]'' &lt;small&gt;Scudder, 1885&lt;/small&gt;


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Feithidí]]
[[Catagóir:Acrididae |Acrididae ]]
[[Catagóir:Finte Orthoptera]]
[[Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag William Sharp Macleay]]</text>
      <sha1>pecoj34xwy7y6r04agsgkrw1j3w3yjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:Acrididae</title>
    <ns>1</ns>
    <id>127019</id>
    <revision>
      <id>1319835</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikidata */ mír nua</comment>
      <origin>1319835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="mgon6edy6kjmxqz3koxjqg9ir253p8g" xml:space="preserve">== Wikidata ==

Theip orm é seo a chur i Wikidataǃ̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:00, 7 Iúil 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mgon6edy6kjmxqz3koxjqg9ir253p8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tresulyan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127020</id>
    <revision>
      <id>1319842</id>
      <timestamp>2026-07-07T14:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1297536198|Tresillian]]&quot;</comment>
      <origin>1319842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="3t7gdnxy72xumwq12wj0lh5wxvjleh6" xml:space="preserve">
[[Íomhá:Tresillian-bridge.jpg|deas|mion|Droichead Tresillian]]
'''Is sráidbhaile beag é Tresulyan'''    i bparóiste sibhialta &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Klemens&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, i lár [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]], sa Ríocht Aontaithe. Tá sé  5&amp;nbsp;km soir ó ''[[Truru]]'' ar an mbóthar A390 . Ciallaíonn '''Tresulyan''' &quot;áit na n-eascann&quot; sa [[An Choirnis|Choirnis]], de réir scríbhneora ón 19ú haois. &lt;ref name=&quot;Fox1864&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Fox|first=Sarah Prideaux|title=Kingsbridge Estuary: with rambles in the neighborhood|url=https://books.google.com/books?id=tnsKAQAAMAAJ&amp;pg=PA54|access-date=27 January 2012|year=1874|publisher=G. P. Friend}}&lt;/ref&gt; Mar sin féin, aontaíonn na logainmneoirí nua-aimseartha go n-aistríonn an logainm i ndáiríre mar &quot;feirme/lonnaíocht fir darbh ainm Sulyen&quot; (ainm pearsanta Ceilteach ón mBriotáinis: sulo - genos,&quot; grian - '''beirthe''' &quot;).0

== Stair ==
Ba é Tresulyan teach Robert Tresilian, Príomh-Bhreitheamh Bhinse an Rí idir 1381 agus 1387.
[[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]]
[[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]]</text>
      <sha1>3t7gdnxy72xumwq12wj0lh5wxvjleh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319843</id>
      <parentid>1319842</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1086" sha1="k8gicq75ks913s5dw7gc3nvb6n316jr" xml:space="preserve">
[[Íomhá:Tresillian-bridge.jpg|deas|mion|Droichead Tresillian]]
Is sráidbhaile beag é '''Tresulyan'''   i bparóiste sibhialta &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Klemens&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, i lár [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]], sa Ríocht Aontaithe. Tá sé  5&amp;nbsp;km soir ó ''[[Truru]]'' ar an mbóthar A390 . Ciallaíonn '''Tresulyan''' &quot;áit na n-eascann&quot; sa [[An Choirnis|Choirnis]], de réir scríbhneora ón 19ú haois. &lt;ref name=&quot;Fox1864&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Fox|first=Sarah Prideaux|title=Kingsbridge Estuary: with rambles in the neighborhood|url=https://books.google.com/books?id=tnsKAQAAMAAJ&amp;pg=PA54|access-date=27 January 2012|year=1874|publisher=G. P. Friend}}&lt;/ref&gt; Mar sin féin, aontaíonn na logainmneoirí nua-aimseartha go n-aistríonn an logainm i ndáiríre mar &quot;feirme/lonnaíocht fir darbh ainm Sulyen&quot; (ainm pearsanta Ceilteach ón mBriotáinis: sulo - genos,&quot; grian - '''beirthe''' &quot;).0

== Stair ==
Ba é Tresulyan teach Robert Tresilian, Príomh-Bhreitheamh Bhinse an Rí idir 1381 agus 1387.
[[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]]
[[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]]</text>
      <sha1>k8gicq75ks913s5dw7gc3nvb6n316jr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319844</id>
      <parentid>1319843</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="ajr72z4ngy0k0vqijrmbnzy5nn62o2d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[Íomhá:Tresillian-bridge.jpg|deas|mion|Droichead Tresillian]]
Is sráidbhaile beag é '''Tresulyan''', i lár [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]], sa Ríocht Aontaithe. Tá sé  5km soir ó ''[[Truru]]'' ar an mbóthar A390 . Ciallaíonn Tresulyan &quot;áit na n-eascann&quot; sa [[An Choirnis|Choirnis]], de réir scríbhneora ón 19ú haois. &lt;ref name=&quot;Fox1864&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Fox|first=Sarah Prideaux|title=Kingsbridge Estuary: with rambles in the neighborhood|url=https://books.google.com/books?id=tnsKAQAAMAAJ&amp;pg=PA54|access-date=27 January 2012|year=1874|publisher=G. P. Friend}}&lt;/ref&gt; Mar sin féin, aontaíonn na logainmneoirí nua-aimseartha go n-aistríonn an logainm i ndáiríre mar &quot;feirme/lonnaíocht fir darbh ainm Sulyen&quot; (ainm pearsanta Ceilteach ón mBriotáinis: sulo - genos,&quot;grianbheirthe&quot;).

== Stair ==
Ba é Tresulyan teach Robert Tresilian, Príomh-Bhreitheamh Bhinse an Rí idir 1381 agus 1387.
==Tagairtí==
[[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]]
[[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]]</text>
      <sha1>ajr72z4ngy0k0vqijrmbnzy5nn62o2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319846</id>
      <parentid>1319844</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="ffrrve6yoknmbieom1xsknt5mfigdj4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
[[Íomhá:Tresillian-bridge.jpg|deas|mion|Droichead Tresillian]]
Is sráidbhaile beag é '''Tresulyan''', i lár [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]] (Kernow), sa Ríocht Aontaithe. Tá sé 5km soir ó ''[[Truru]]'' ar an mbóthar A390 . Ciallaíonn Tresulyan &quot;áit na n-eascann&quot; sa [[An Choirnis|Choirnis]], de réir scríbhneora ón 19ú haois. &lt;ref name=&quot;Fox1864&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Fox|first=Sarah Prideaux|title=Kingsbridge Estuary: with rambles in the neighborhood|url=https://books.google.com/books?id=tnsKAQAAMAAJ&amp;pg=PA54|access-date=27 January 2012|year=1874|publisher=G. P. Friend}}&lt;/ref&gt; Mar sin féin, aontaíonn na logainmneoirí nua-aimseartha go n-aistríonn an logainm i ndáiríre mar &quot;feirme/lonnaíocht fir darbh ainm Sulyen&quot; (ainm pearsanta Ceilteach ón mBriotáinis: sulo - genos,&quot;grianbheirthe&quot;).

== Stair ==
Ba é Tresulyan teach Robert Tresilian, Príomh-Bhreitheamh Bhinse an Rí idir 1381 agus 1387.
==Tagairtí==

[[Catagóir:Sráidbhailte i gCorn na Breataine]]
[[Catagóir:Cogadh Cathartha Shasana]]</text>
      <sha1>ffrrve6yoknmbieom1xsknt5mfigdj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:Tresulyan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>127021</id>
    <revision>
      <id>1319847</id>
      <timestamp>2026-07-07T14:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>/* An léarscáil ar iarraidhǃ */ mír nua</comment>
      <origin>1319847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="l4l4po8e2442ye9juysl3719ulzpiox" xml:space="preserve">== An léarscáil ar iarraidhǃ ==

Ta larscáil ar Wikidata..Níl a fhios agam cén fáth nach bhfuil sé le feiceáil ar an leathanach seo!̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:20, 7 Iúil 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l4l4po8e2442ye9juysl3719ulzpiox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nepeta cataria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127022</id>
    <revision>
      <id>1319854</id>
      <timestamp>2026-07-07T16:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359877889|Catnip]]&quot;</comment>
      <origin>1319854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="qmr3ux6qryg1wrcwksjvhf0fl4meh47" xml:space="preserve">
{{Úsáidíeile|Catnip (disambiguation)}}Speiceas den ghéineas [[Mismín cait|'''''Nepeta''''']] , san fhine miontais is ea Nepeta cataria, ar a dtugtar miontas cait de ghnáth. Tá sé dúchasach do dheisceart agus oirthear na hEorpa, codanna thuaidh den mheánoirthear, agus Lár na hÁise. Tá an planda eadóirsithe go forleathan i dtuaisceart na hEorpa, [[An Nua-Shéalainn|sa Nua-Shéalainn]], agus [[Meiriceá Thuaidh|i Meiriceá Thuaidh]]. Is féidir leis an ainm coitianta miontas cait tagairt a dhéanamh don ghéineas ina iomláine freisins

Is luibh [[Ilbhliantóg|ilbhliantúil gearrshaolach]] é '''''Nepeta cataria''''' a fhásann idir 30-100cm in airde. Tá gais chearnacha air, duilleoga liathghlasa a bhfuil cruth éagsúil orthu agus imill fiaclacha orthu, bláthanna beaga cumhra déliopach socraithe i spící raicéimeacha, agus táirgeann sé cnóanna beaga tríthaobhacha ina mbíonn idir síol amháin agus ceithre shíol. Rinne [[Carl von Linné|Carl Linnaeus]] cur síos air sa bhliain 1753, gan aon fhospeiceas ach le roinnt comhchiallaigh luibheolaíocha. Díorthaítear a ainm ón Laidin mheánaoiseach agus léiríonn sé a bhaint stairiúil le [[Cat|cait]] agus le hainmneacha traidisiúnta éagsúla a théann siar go dtí Sasana mheánaoiseach .

Ainmnítear miontas cait mar gheall ar an tarraingt mhór atá ag thart ar dhá thrian de chait don phlanda mar gheall ar an teirpéin nepetalactone . Feidhmíonn an ceimiceán seo mar éarthach nádúrtha feithidí agus spreagann sé iompar súgartha, eofóiriach i gcait. Úsáidtear é i tae luibhe mar gheall ar a airíonna 

támhaíocha agus suaimhneacha; tá sé frithsheasmhach in aghaidh triomach agus [[Fia|fianna]] .</text>
      <sha1>qmr3ux6qryg1wrcwksjvhf0fl4meh47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1319855</id>
      <parentid>1319854</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T16:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1319855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="rxr25d5knpe9c2g9kdjtjxn5sdgb847" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Speiceas den ghéineas '''''Nepeta''''', san fhine ''Lamiaceae'' is ea ''Nepeta cataria'', ar a dtugtar '''miontas cait''' de ghnáth. Tá sé dúchasach do dheisceart agus oirthear na hEorpa, codanna thuaidh den mheánoirthear, agus Lár na hÁise. Tá an planda eadóirsithe go forleathan i dtuaisceart na hEorpa, [[An Nua-Shéalainn|sa Nua-Shéalainn]], agus [[Meiriceá Thuaidh|i Meiriceá Thuaidh]]. Is féidir leis an ainm coitianta miontas cait tagairt a dhéanamh don ghéineas ina iomláine freisins

Is luibh [[Ilbhliantóg|ilbhliantúil gearrshaolach]] é ''Nepeta cataria'' a fhásann idir 30-100cm in airde. Tá gais chearnacha air, duilleoga liathghlasa a bhfuil cruth éagsúil orthu agus imill fiaclacha orthu, bláthanna beaga cumhra déliopach socraithe i spící raicéimeacha, agus táirgeann sé cnóanna beaga tríthaobhacha ina mbíonn idir síol amháin agus ceithre shíol. Rinne [[Carl von Linné|Carl Linnaeus]] cur síos air sa bhliain 1753, gan aon fhospeiceas ach le roinnt comhchiallaigh luibheolaíocha. Díorthaítear a ainm ón Laidin mheánaoiseach agus léiríonn sé a bhaint stairiúil le [[Cat|cait]] agus le hainmneacha traidisiúnta éagsúla a théann siar go dtí Sasana mheánaoiseach .

Ainmnítear miontas cait mar gheall ar an tarraingt mhór atá ag thart ar dhá thrian de chait don phlanda mar gheall ar an teirpéin nepetalactone . Feidhmíonn an ceimiceán seo mar éarthach nádúrtha feithidí agus spreagann sé iompar súgartha, eofóiriach i gcait. Úsáidtear é i tae luibhe mar gheall ar a airíonna 
támhaíocha agus suaimhneacha; tá sé frithsheasmhach in aghaidh triomach agus [[Fia|fianna]].
==Tagairtí==
[[Catagóir:Nepeta|cataria]]
[[Catagóir:Flóra Iardheisceart na hEorpa]]
[[Catagóir:Flóra Oirdheisceart na hEorpa]]
[[Catagóir:Flóra Oirthear na hEorpa]]
[[Catagóir:Flóra Iarthar na Sibéire]]
[[Catagóir:Flóra Lár na hÁise]]
[[Catagóir:Flóra Shléibhte Cugais]]
[[Catagóir:Flóra Iarthar na hÁise]]
[[Catagóir:Flóra na Pacastáine]]
[[Catagóir:Flóra Iarthar na Himiléithe]]
[[Catagóir:Ábhair a mheallann cait]]
[[Catagóir:Plandaí ilbhliantúla]]
[[Catagóir:Feithidicídí tocsaineacha planda-bhunaithe]]
[[Catagóir:Plandaí a ndearnadh cur síos orthu sa bhliain 1753]]</text>
      <sha1>rxr25d5knpe9c2g9kdjtjxn5sdgb847</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Micheál Ó Domhnaill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127023</id>
    <redirect title="Mícheál Ó Domhnaill" />
    <revision>
      <id>1319863</id>
      <timestamp>2026-07-07T19:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>TGcoa moved page [[Micheál Ó Domhnaill]] to [[Mícheál Ó Domhnaill]] over redirect</comment>
      <origin>1319863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="pbdcde4ibfqqh18rsyakprv074yeafa" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Mícheál Ó Domhnaill]]</text>
      <sha1>pbdcde4ibfqqh18rsyakprv074yeafa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1032 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127024</id>
    <redirect title="1000 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319881</id>
      <timestamp>2026-07-07T23:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[1000 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1319881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t" xml:space="preserve">#athsheoladh [[1000 (uimhir)]]</text>
      <sha1>0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1031 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127025</id>
    <redirect title="1000 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1319882</id>
      <timestamp>2026-07-07T23:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34988-39</username>
        <id>75055</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[1000 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1319882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t" xml:space="preserve">#athsheoladh [[1000 (uimhir)]]</text>
      <sha1>0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127026</id>
    <redirect title="Reform UK" />
    <revision>
      <id>1319889</id>
      <timestamp>2026-07-07T23:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>TGcoa moved page [[Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)]] to [[Reform UK]] over redirect</comment>
      <origin>1319889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="mt5akzuhmeqbdp1fkfe6clslikpb2oa" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Reform UK]]</text>
      <sha1>mt5akzuhmeqbdp1fkfe6clslikpb2oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dónall Ó Braoin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127027</id>
    <redirect title="Dan Breen" />
    <revision>
      <id>1319910</id>
      <timestamp>2026-07-08T11:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>TGcoa moved page [[Dónall Ó Braoin]] to [[Dan Breen]] over redirect</comment>
      <origin>1319910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="5yerwgekhgyztq319p5uelny12chssr" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Dan Breen]]</text>
      <sha1>5yerwgekhgyztq319p5uelny12chssr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>