23 Deireadh Fómhair

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>23 Deireadh Fómhair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3827</id>
    <revision>
      <id>1330442</id>
      <parentid>1284419</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1330442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6412" sha1="r9cinvnzzmgekypn7zi34is13slmjcp" xml:space="preserve">{{Deireadh Fómhair}}
Is é an '''23 Deireadh Fómhair''' an 296ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 297ú lá i mbliain bhisigh. Tá 69 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[Poblacht na Macadóine]] - ''Lá na Réabhlóide''

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1566]] — [[Richard Boyle, 1ú Iarla Chorcaí]], uasal Éireannach (b. [[1643]])
* [[1698]] — [[Ange-Jacques Gabriel|Jacques Ange Gabriel]], ailtire Francach (b. [[1782]])
* [[1715]] — [[Peadar II na Rúise|Peadar II]], impire ar Impireacht na Rúise (b.[[1730]]) 
* [[1875]] — [[Gilbert Newton Lewis]], ceimiceoir fisiceach Meiriceánach (b. [[1946]])
* [[1880]] — [[Una O'Connor]], ban-aisteoir (b. [[1959]])
* [[1893]] — [[Gummo Marx]], fuirseoir Meiriceánach (b. [[1977]])
* [[1894]] — [[Al McCoy]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1966]])
* [[1895]] — [[John Kiersey]], polaiteoir Éireannach (b. [[1960]])
* [[1903]] — [[Patrick Cogan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1977]])
* [[1903]] — [[Peadar Cowan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1962]])
* [[1905]] — [[Felix Bloch]], fisiceoir Eilvéiseach (b. [[1983]])
* [[1908]] — [[Ilya Mikhailovich Frank]], fisiceoir Sóivéadach (b. [[1990]])
* [[1925]] — [[Johnny Carson]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (b.[[2005]])
* [[1931]] — [[Diana Dors]], ban-aisteoir Sasanach (b. [[1984]])
* [[1940]] — [[Pelé]], peileadóir Brasaíleach (b. [[2022]])
* [[1954]] — [[Ang Lee]], stiúrthóir scannán agus scríbhneoir scripteanna scannáin as an Téaváin
* [[1955]] — [[Toshio Hosokawa]], cumadóir Seapánach
* [[1957]] — [[Graham Rix]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* [[1958]] — [[Maria Cantwell]], seanadóir na Meiriceánach
* [[1959]] — [[&quot;Weird Al&quot; Yankovic]], ceoltóir agus aisteoir Meiriceánach
* [[1967]] — [[Gerald McClellan]], dornálaí Meiriceánach
* [[1976]] — [[Ryan Reynolds]], aisteoir scannáin agus teilifíse Ceanadach
* [[1978]] — [[Jimmy Bullard]], imreoir sacair
* [[1984]] — [[Keiren Westwood]], peileadóir Éireannach
* [[1985]] — [[Masiela Lusha]], banaisteoir, scríbhneoir, agus údar Meiriceánach
* [[1989]] — [[Andriy Yarmolenko]], imreoir sacair Úcránach
* [[1997]] — [[Ezri Konsa]], imreoir sacair Sasanach
* [[1997]] — [[Zach Callison]], aisteoir Meiriceánach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1389]] — [[Pápa Urban VI]], pápa (r ~1318)
* [[1456]] — [[Giovanni da Capistrano]], Naomh Iodálach (r. [[1386]])
* [[1550]] — [[Tiedemann Giese]], Easpag Caitliceach Polannach (r. [[1480]])
* [[1867]] — [[Franz Bopp]], focleolaí Gearmánach (r. [[1791]])
* [[1869]] — [[Edward Smith-Stanley, 14ú Iarla Derby|Edward Smith-Stanley]], Príomh-Aire na Breataine (r. [[1799]])
* [[1872]] — [[Théophile Gautier]], scríbhneoir Francach (r. [[1811]])
* [[1921]] — [[John Boyd Dunlop]], ceapadóir Albanach (r. [[1840]])
* [[1923]] — [[Philip Cosgrave]], polaiteoir Éireannach (r. [[1884]])
* [[1931]] — [[Peter de Loughry]], polaiteoir Éireannach (r. [[1868]])
* [[1936]] — [[Séamus Mac Conmara]], scríbhneoir agus aistritheoir Éireannach (r. [[1909]])
* [[1950]] — [[Al Jolson]], aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1886]])
* [[1957]] — [[Christian Dior]] dearthóir éadaigh (r. [[1905]])
* [[1965]] — [[Patrick Gorry]], polaiteoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1967]] — [[John Beirne, Óg]], polaiteoir Éireannach (r. [[1892]])
* [[1986]] — [[Edward Adelbert Doisy]], bithcheimiceoir Meiriceánach (r. [[1893]])
* [[2016]] — [[Pete Burns]], Amhránaí Sasanach (r. [[1959]])
* [[2024]] — [[Leon Neil Cooper]], fisiceoir Meiriceánach (r. [[1930]])

== Tarluithe eile ==
* [[4004 RC]] - Ríomh [[James Ussher]] gurbh é seo an chéad lá an domhain, a bhunaigh ar an [[Sean-Tiomna]]. Chreid sé gur tharla [[Leabhar Gheineasas|an cruthú]] ag titim na hoíche, an lá roimhe seo
* [[1641]] - Rinneadh [[Éirí Amach 1641|Éirí Amach]] iarracht i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]] 
* [[1642]] - Tharla an chéad cath mór sa [[Cogadh Cathartha Shasana|Chogadh Cathartha Shasana]]: [[Cath Edgehill]]
* [[1940]] - Bhuail [[Adolf Hitler]] le [[Francisco Franco]] chun labhairt faoin fhéidearthacht go dtéann An Spáinn sa [[Dara Cogadh Domhanda]]
* [[1941]] - [[Uileloscadh]]: chuir [[An Ghearmáin Naitsíoch]] cosc ar [[Giúdaigh|Ghiúdaigh]] dul ar imirce
* [[1955]] - Tharla [[reifreann]] s[[an tSárlainn]]. Vótáil siad dul s[[an Ghearmáin Thiar]] arís in ionad [[An Fhrainc]]
* [[1956]] - Thosaigh [[Réabhlóid na hUngáire 1956|Réabhlóid na hUngáire]] mar gur scaoil na póilíní rúnda ag agóideoirí in aghaidh cumannachais
* [[1971]] - Mharaigh [[Arm na Breataine|saighdiúirí na Breataine]] beirt deirfiúracha i m[[Béal Feirste]] agus iad ag déanamh a mbealach chuig seicphointe i gcarr a raibh luas fúithi
* [[1983]] - [[Buamáil bheairice Bhéiriút, 1983|Phléasc buama trucaile]] ag beairic [[Arm na Stát Aontaithe|airm Meiriceánaigh]] i m[[Béiriút]], [[An Liobáin]]. Maraíodh 241 saighdiúir Meiriceánach. Bhuaileadh beairic airm Fhrancaigh, fosta, an mhadain chéanna agus maraíodh 58 trúpa.
* [[1989]] - Chríochnaigh [[cumannachas]] s[[an Ungáir]]
* [[1993]] - [[Na Trioblóidí]]: [[Buamáil na Seanchille|Phléasc buama]] de chuid [[IRA Sealadach|IRA]] roimh am ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]], [[Béal Feirste]]. Maraíodh deichniúr (an buamadóir agus naonúr sibhialtach)
* [[1995]] - Fuarthas Yolanda Saldívar ciontach i ndúnmharú den chéad ghrád don mharú den amhránaí [[Selena Quintanilla-Pérez|Selena]] 
* [[2001]] - Chuir an [[IRA Sealadach|tIRA]] tús le díchoimisiúnú ar a gcuid arm
* [[2001]] - D'eisigh [[Apple Inc.]] an t-[[IPod]]
* [[2002]] - [[Dara Cogadh an tSeisnia]]: [[Géarchéim giall Mhoscó|ghabh scarúnaithe Seisniacha amharclann]] i [[Moscó]]. Thóg siad 700 duine mar ghiall
* [[2004]] - Tharla crith talún chumhachtaigh sa [[Maoracht Niigata|Mhaoracht Niigata]], [[An tSeapáin]]. Maraíodh 35.
* [[2011]] - D'fhógair an rialtas idirthréimhseach na [[Libia]] go raibh [[Cogadh Cathartha na Libia (2011)|an cogadh cathartha]] thart
* [[2020]] - Chríochnaigh [[Dara Cogadh Cathartha na Libia]] mar aontaíodh sos cogaidh
* [[2022]] - Toghadh [[Xi Jinping]] ina Ard-Rúnaí Pháirtí Cumannach na Síne, den tríú téarma
[[Catagóir:Dátaí|1023]]
[[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 23]]</text>
      <sha1>r9cinvnzzmgekypn7zi34is13slmjcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríomheolaíocht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4514</id>
    <revision>
      <id>1330436</id>
      <parentid>1318907</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <comment>Alt athraithe agus leathnaithe go mór, le beagán oibre breise ná mar a bhí beartaithe.</comment>
      <origin>1330436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32831" sha1="l0g5561r4g3qs0ggihlb2mznb9gjllv" xml:space="preserve">[[Íomhá:Turing_Machine.png|mion|deas|alt=Léaráid de mheaisín Turing ina bhfuil téip, ceann léitheoireachta agus scríbhneoireachta, agus rialacha a shocraíonn a ghníomhartha.|Is samhail theibí í an mheaisín Turing a úsáidtear chun cumas agus teorainneacha na ríomhaireachta a scrúdú.]]

Is disciplín acadúil í an '''ríomheolaíocht''' a dhéanann staidéar ar an [[ríomhaireacht]], ar phróiseáil faisnéise, ar [[algartam|halgartaim]] agus ar na prionsabail a bhaineann le córais ríomhaireachta a dhearadh agus a anailísiú. Cuimsíonn sí bunphrionsabail mhatamaiticiúla agus theoiriciúla na ríomhaireachta, teangacha ríomhchlárúcháin, struchtúir sonraí, forbairt bogearraí, ailtireacht ríomhaireachta agus córais intleachta saorga. Déanann sí iniúchadh freisin ar na hacmhainní a theastaíonn chun fadhbanna ríomhaireachtúla a réiteach agus ar na teorainneacha a chuireann cosc ar fhadhbanna áirithe a réiteach go huathoibríoch.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot;&gt;Joint Task Force on Computer Science Curricula, Association for Computing Machinery (ACM), IEEE Computer Society agus Association for the Advancement of Artificial Intelligence (AAAI), [https://csed.acm.org/knowledge-areas/ ''CS2023: Computer Science Curricula'', Knowledge Areas].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SEP-CS&quot;&gt;''The Philosophy of Computer Science'', ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', [https://plato.stanford.edu/entries/computer-science/].&lt;/ref&gt;

Cé go mbaineann an ríomheolaíocht go dlúth le ríomhairí, ní hionann í agus staidéar ar na gléasanna fisiceacha sin amháin. Tá sí dírithe freisin ar mhúnlaí teibí, ar chruthú airíonna matamaiticiúla, ar dhearadh algartam agus ar anailís a dhéanamh ar iompar clár. Tá forluí aici leis an [[matamaitic]], leis an loighic, leis an innealtóireacht leictreach, leis an staitistic, leis an teangeolaíocht agus le réimsí eile.&lt;ref name=&quot;SEP-CS&quot; /&gt;

== Bunphrionsabail ==

=== Algartaim agus struchtúir sonraí ===

Is éard is [[algartam]] ann ná sraith shainithe céimeanna a úsáidtear chun fadhb a réiteach nó tasc a chur i gcrích. Is féidir algartaim a dhearadh chun uimhreacha a shórtáil, sonraí a chuardach, bealaí a aimsiú i líonraí, teachtaireachtaí a ionchódú nó torthaí a ríomh ó shonraí ionchuir. Ní gá algartam a cheangal le teanga ríomhchlárúcháin ar leith: is féidir an modh céanna a chur i bhfeidhm i roinnt teangacha éagsúla.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Is éard is [[struchtúr sonraí]] ann ná modh chun sonraí a eagrú agus a stóráil ionas gur féidir iad a rochtain agus a mhionathrú go héifeachtúil. I measc na struchtúr bunúsach tá:

* '''Eagair:''' bailiúcháin eilimintí a stóráiltear in ord agus ar féidir rochtain a fháil orthu trí innéacs de ghnáth.
* '''Liostaí nasctha:''' eilimintí ina bhfuil naisc chuig eilimintí eile sa liosta.
* '''Cruacha:''' struchtúir ina mbaintear an eilimint is déanaí a cuireadh isteach amach ar dtús.
* '''Scuainí:''' struchtúir ina bpróiseáiltear eilimintí de ghnáth san ord inar cuireadh isteach iad.
* '''Crainn:''' struchtúir ordlathacha ina bhfuil nóid agus naisc eatarthu.
* '''Graif:''' struchtúir comhdhéanta de nóid agus d'imill a léiríonn caidrimh idir na nóid sin.
* '''Táblaí haisithe:''' struchtúir a úsáideann feidhm haisithe chun luachanna a stóráil agus a aisghabháil go héifeachtúil i mórán feidhmiúchán.

Bíonn tionchar ag roghnú an struchtúir sonraí ar luas an chláir agus ar an méid cuimhne a theastaíonn. Mar shampla, is féidir scuaine a úsáid chun iarratais a phróiseáil san ord a fhaightear iad, agus is féidir crann cuardaigh dénártha a úsáid chun luachanna a eagrú de réir a n-ord.

[[Íomhá:Binary Search Tree with Leaves.svg|mion|deas|alt=Crann cuardaigh dénártha ina bhfuil nóid nasctha agus duilleoga glasa.|Sampla de chrann cuardaigh dénártha, struchtúr sonraí ordlathach a eagraíonn luachanna.]]

Déanann '''anailís algartamach''' staidéar ar an gcaoi a n-athraíonn am rite agus úsáid acmhainní de réir mhéid na faidhbe. Úsáidtear [[nodaireacht O mhór]] chun cur síos a dhéanamh ar ráta fáis na n-acmhainní sin agus chun algartaim a chur i gcomparáid gan a bheith ag brath ar luas próiseálaí ar leith.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Samplaí de chastacht algartamach
! Cineál fáis !! Sampla de chastacht !! Léiriú ginearálta
|-
| Tairiseach || ''O(1)'' || Ní bhraitheann líon na n-oibríochtaí ar mhéid an ionchuir.
|-
| Logartamach || ''O(log n)'' || Méadaíonn líon na gcéimeanna go mall de réir mar a fhásann an t-ionchur.
|-
| Líneach || ''O(n)'' || Fásann líon na n-oibríochtaí i gcomhréir le méid an ionchuir.
|-
| Líneach-logartamach || ''O(n log n)'' || Fás coitianta in algartaim éifeachtúla áirithe chun sonraí a shórtáil.
|-
| Cearnach || ''O(n²)'' || Is féidir leis an líon oibríochtaí fás de réir chearnóg mhéid an ionchuir.
|}

Is sampla den chuardach logartamach é an '''cuardach dénártha'''. Má tá liosta curtha in ord, déantar comparáid idir an luach atá á lorg agus an eilimint sa lár. Ansin cuirtear leath amháin den liosta as an áireamh agus leanann an cuardach sa leath eile. Má leanann an próiseas ar aghaidh ar an gcaoi chéanna, laghdaítear líon na n-eilimintí atá le scrúdú go suntasach. Tá castacht ama ''O(log n)'' aige sa ghnáth-anailís, i gcomparáid le ''O(n)'' do chuardach líneach sa chás is measa.

Is sampla simplithe den chuardach dénártha é an cód seo a leanas, scríofa i bPython. Glactar leis go bhfuil an liosta curtha in ord ardaitheach. Filleann an fheidhm innéacs an luacha nuair a aimsítear é, nó ''-1'' mura bhfuil an luach sa liosta.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
def binary_search(a, x):
    lo = 0
    hi = len(a) - 1

    while lo &lt;= hi:
        mid = (lo + hi) // 2

        if a[mid] == x:
            return mid

        if a[mid] &lt; x:
            lo = mid + 1
        else:
            hi = mid - 1

    return -1
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ní hionann nodaireacht O mhór agus am rite beacht i soicindí. Déanann sí cur síos ar fhás na n-acmhainní de réir mhéid an ionchuir. Bíonn tábhacht freisin le cás is fearr, meánchás agus cás is measa, chomh maith leis na fachtóirí tairiseacha agus leis na riachtanais chuimhne.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

=== Matamaitic dhiscréideach agus loighic ===

Tá an mhatamaitic agus an loighic mar bhonn le cuid mhór den ríomheolaíocht. Déanann [[matamaitic dhiscréideach]] staidéar ar struchtúir ar leithligh, ar thacair, ar chaidrimh, ar ghraif, ar chomhaireamh agus ar chórais chríochnaitheacha. Úsáidtear na coincheapa seo i ndearadh algartam, i mbunachair shonraí, i líonraí agus i gcripteagrafaíocht.

Cuireann [[loighic mhatamaiticiúil]] modhanna ar fáil chun ráitis agus argóintí foirmiúla a mheas. I ríomheolaíocht, is féidir loighic a úsáid chun coinníollacha cláir a shainiú, chun ceartas algartam a chruthú agus chun a dheimhniú go gcomhlíonann córas riachtanais áirithe.

Tá tábhacht ar leith ag baint le loighic na dtairiscintí (''propositional logic''), le loighic na bpreideacáidí (''predicate logic'') agus le modhanna cruthúnais. Mar shampla, is féidir a chruthú go gcaomhnaíonn algartam airí áirithe ag gach céim, nó go sroicheann sé staid chríochnaitheach nuair a chomhlíontar na toimhdí atá leagtha síos dó.

Tá ról ag [[dóchúlacht]] agus ag [[staitistic]] freisin. Úsáidtear iad chun neamhchinnteacht a shamhaltú, chun torthaí turgnamh ríomhaireachtúil a mheas agus chun samhlacha foghlama meaisín a thógáil agus a thástáil.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

=== Teoiric na ríomhaireachta ===

Déanann teoiric na ríomhaireachta staidéar ar na cineálacha fadhbanna ar féidir iad a réiteach go ríomhaireachtúil, ar na hacmhainní a theastaíonn chun iad a réiteach agus ar na fadhbanna nach féidir algartam ginearálta a thabhairt ina leith. I measc na bpríomhréimsí tá teoiric na ríomhaireachta foirmiúla, teoiric na castachta ríomhaireachtúla, staidéar ar mheaisíní uathoibríocha agus teangacha foirmiúla.&lt;ref name=&quot;SEP-Computability&quot;&gt;''Computability and Complexity'', ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. [https://plato.stanford.edu/entries/computability/]&lt;/ref&gt;

Is samhail mhatamaiticiúil den ríomhaireacht í an [[Meaisín Turing|meaisín Turing]], a chuir [[Alan Turing]] síos uirthi in 1936. Sa tsamhail seo, léann agus athraíonn ceann oibre siombailí ar théip theibí atá roinnte ina gcealla. Rialaíonn sraith rialacha an tsiombail a scríobhtar, treo gluaiseachta an chinn agus an chéad staid eile den mheaisín. Is samhail í seo chun smaointe faoi ríomh a shainiú go cruinn; ní dearadh fisiceach do ghnáth-ríomhaire í.&lt;ref name=&quot;SEP-Turing&quot;&gt;''Turing Machines'', ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. [https://plato.stanford.edu/entries/turing-machine/]&lt;/ref&gt;

Tá dlúthbhaint ag an tsamhail seo leis an tuairim go bhféadfaí aon nós imeachta éifeachtach ríomhaireachtúil a chur in iúl le samhlacha foirmiúla atá coibhéiseach lena chéile ó thaobh cumais ríomhaireachta de. Tugtar '''tráchtas Church–Turing''' ar an tuairim seo. Is tráchtas bunúsach é faoi bhrí an ríomha agus ní cruthúnas é gur féidir gach fadhb a réiteach.&lt;ref name=&quot;SEP-Turing&quot; /&gt;

Is sampla cáiliúil de theorainn na ríomhaireachta í '''fadhb an stadaithe'''. Baineann sí leis an gceist an féidir algartam ginearálta a chruthú a chinnfeadh, i gcás gach cláir agus gach ionchuir, an gcríochnóidh an clár ag rith nó an leanfaidh sé ar aghaidh gan stad. Léirigh Turing nach féidir le halgartam amháin freagra ceart a thabhairt i ngach cás den chineál sin.&lt;ref name=&quot;SEP-Computability&quot; /&gt;

Ní hionann neamh-ináiritheacht agus deacracht phraiticiúil. D'fhéadfadh fadhb a bheith ináirithe ach an oiread ama nó cuimhne a éileamh go mbeadh sé neamhréadúil í a réiteach ar ríomhaire iarbhír. Déanann teoiric na castachta idirdhealú idir na cineálacha sin fadhbanna agus déanann sí iarracht a n-éilimh ríomhaireachtúla a rangú.

Tá dhá rang thábhachtacha de chastacht ríomhaireachtúil ann:

* '''P:''' an rang fadhbanna cinnteoireachta ar féidir iad a réiteach le halgartam deimhneach in am iltéarmach i méid an ionchuir.
* '''NP:''' an rang fadhbanna cinnteoireachta ar féidir réiteach molta a fhíorú in am iltéarmach, nuair a chuirtear an fhianaise chuí ar fáil.

Is ceist oscailte bhunúsach í an bhfuil P agus NP comhionann. Níor cruthaíodh go fóill gur ionann an dá rang ná go bhfuil siad éagsúil. Tá impleachtaí ag an gceist seo do dhearadh algartam, d'uasmhéadú agus do go leor fadhbanna i ríomheolaíocht theoiriciúil.&lt;ref name=&quot;SEP-Computability&quot; /&gt;

=== Faisnéis, códú agus cripteagrafaíocht ===

Déanann ríomheolaíocht staidéar ar an gcaoi a léirítear agus a bpróiseáiltear faisnéis. I ríomhairí digiteacha, léirítear sonraí trí phatrúin giotán. Is éard is giotán ann ná aonad faisnéise a fhéadann luach 0 nó 1 a ghlacadh i gcóras dénártha. Is grúpa ocht ngiotán é beart sa ghnáthúsáid chomhaimseartha.

Úsáidtear caighdeáin ionchódaithe chun téacs, uimhreacha, íomhánna, fuaim agus cineálacha eile sonraí a léiriú ar bhealach atá intuigthe do bhogearraí agus do ghléasanna. Mar shampla, sannann [[Unicode]] cóid do charachtair i réimse leathan córas scríbhneoireachta, agus úsáidtear [[UTF-8]] chun na carachtair sin a léiriú mar sheichimh beart.

Déanann [[teoiric faisnéise]] staidéar matamaiticiúil ar chainníocht, ar stóráil agus ar tharchur faisnéise. Tá sí gaolmhar le teoiric na códaithe, ina ndéantar iniúchadh ar mhodhanna chun sonraí a ionchódú go héifeachtúil, chun earráidí a bhrath agus chun faisnéis a aisghabháil go hiontaofa.

Déanann [[Cripteagrafaíocht|an chripteagrafaíocht]] staidéar ar mhodhanna matamaiticiúla chun faisnéis a chosaint, chun sláine sonraí a fhíorú agus chun cumarsáid shlán a éascú. I measc na n-úsáidí atá aici tá criptiú sonraí, sínithe digiteacha, fíordheimhniú agus prótacail chumarsáide shlána. Ní hionann criptiú agus haisiú: úsáidtear criptiú chun faisnéis a dhéanamh dothuigthe do dhaoine nach bhfuil an eochair riachtanach acu, agus úsáidtear haisiú chun achoimre dhigiteach de shonraí a ríomh, mar shampla le haghaidh seiceála sláine.&lt;ref name=&quot;NIST-crypto&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology, [https://csrc.nist.gov/glossary/term/cryptography &quot;Cryptography&quot;], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

== Teangacha ríomhchlárúcháin agus forbairt bogearraí ==

=== Teangacha ríomhchlárúcháin ===

Is córais fhoirmiúla iad [[teanga ríomhchlárúcháin|teangacha ríomhchlárúcháin]] chun treoracha, sonraí agus nósanna imeachta a shonrú. Tá comhréir ag teanga, a leagann síos foirm bhailí an chóid, agus séimeantaic, a chuireann síos ar bhrí na dtógán sa teanga. Déanann ríomheolaíocht staidéar ar an gcaoi a ndéantar teangacha a dhearadh, a chur i bhfeidhm agus a anailísiú.

Tá paraidímí éagsúla ríomhchlárúcháin ann:

* '''Ríomhchlárú nós imeachta:''' déantar tascanna a chur in iúl mar shraith treoracha agus nósanna imeachta.
* '''Ríomhchlárú réad-dhírithe:''' eagraítear cód timpeall ar réada a chuimsíonn sonraí agus oibríochtaí.
* '''Ríomhchlárú feidhmiúil:''' leagtar béim ar fheidhmeanna, ar shloinnte agus ar úsáid luachanna.
* '''Ríomhchlárú loighciúil:''' cuirtear fíricí agus rialacha in iúl chun conclúidí a dhíorthú trí phróiseáil loighciúil.

Ní bhíonn na paraidímí seo comheisiatach i gcónaí. Is féidir le teanga amháin gnéithe de roinnt paraidímí a chomhcheangal, rud a fhágann gur féidir cur chuige éagsúil a roghnú de réir na faidhbe.

=== Tiomsú, ateangaireacht agus forghníomhú ===

Is minic a dhéantar cód foinse a aistriú go foirm eile sula ndéantar é a fhorghníomhú. Aistríonn '''tiomsaitheoir''' cód ó theanga amháin go foirm eile, amhail cód meaisín nó ionadaíocht idirmheánach. Déanann '''ateangaire''' treoracha a léamh agus a fhorghníomhú trína léirmhíniú de réir rialacha na teanga.

Is féidir leis an dá chur chuige a bheith mar chuid den chóras céanna. Mar shampla, is féidir cód a thiomsú go beartchód agus ansin an beartchód a ateangaireacht nó cód meaisín a ghiniúint go dinimiciúil le linn forghníomhaithe. Tá tionchar ag na roghanna seo ar iniomparthacht, ar úsáid cuimhne, ar am tosaithe agus ar fheidhmíocht.

Déanann ríomheolaíocht staidéar freisin ar chineálacha sonraí, ar bhainistiú cuimhne, ar ghiniúint cód, ar bharrfheabhsú tiomsaitheoirí agus ar iompar clár le linn forghníomhaithe.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

=== Ceartas, tástáil agus modhanna foirmiúla ===

Tá tábhacht le fios a bheith agat ní hamháin go n-oibríonn clár i gcás sampla amháin, ach go gcomhlíonann sé a shonraíocht faoi na coinníollacha atá leagtha síos dó. Is féidir tástáil bogearraí a úsáid chun lochtanna a aimsiú trí ionchuir éagsúla agus cásanna úsáide a mheas. Ní chruthaíonn tástáil, áfach, go bhfuil clár ceart i ngach cás féideartha.

Déanann '''modhanna foirmiúla''' úsáid as loighic agus as teicnící matamaiticiúla chun sonraíochtaí a chur in iúl agus airíonna córas a fhíorú. I measc na modhanna seo tá cruthúnais ar cheartas clár, samhaltú foirmiúil agus seiceáil múnlaí. Is féidir modhanna den sórt sin a úsáid go háirithe i gcórais ina bhféadfadh earráidí iarmhairtí tromchúiseacha a bheith acu.

=== Innealtóireacht bogearraí ===

Baineann [[innealtóireacht bogearraí]] le dearadh, forbairt, tástáil, imscaradh agus cothabháil bogearraí. Cé go bhfuil dlúthbhaint aici leis an ríomheolaíocht, díríonn sí go háirithe ar mhodhanna chun córais a fhorbairt agus a chothabháil go hiontaofa agus ar scála mór.

Áirítear leis an bpróiseas riachtanais úsáideoirí a shainiú, ailtireacht a dhearadh, cód a scríobh, tástálacha a dhéanamh agus an córas a chothabháil de réir mar a athraíonn na riachtanais. Úsáidtear rialú leaganacha, athbhreithniú cóid, comhtháthú leanúnach agus tástáil uathoibrithe chun athruithe a bhainistiú agus lochtanna a aimsiú.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Ailtireacht agus córais ríomhaireachta ==

[[Íomhá:Computer architecture block diagram.png|mion|deas|alt=Léaráid de chóras ríomhaireachta ina bhfuil próiseálaí lárnach, cuimhne phríomhúil, cuimhne thánaisteach agus gléasanna ionchuir agus aschuir.|Léiriú ar phróiseálaí, ar chuimhne agus ar na cosáin chumarsáide idir comhpháirteanna ríomhaire.]]

=== Ailtireacht ríomhaireachta ===

Déanann [[ailtireacht ríomhaireachta]] staidéar ar dhearadh agus ar eagrúchán comhpháirteanna ríomhaire agus ar an gcaoi a n-idirghníomhaíonn siad. I measc na n-ábhar tá tacair treoracha, ionadaíocht uimhreacha, ordlathas cuimhne, próiseáil chomhthreomhar agus éifeachtúlacht fuinnimh.

Is é an [[próiseálaí lárnach]] (CPU) a fhorghníomhaíonn treoracha cláir agus a dhéanann oibríochtaí uimhríochta agus loighciúla. Úsáideann sé cláir inmheánacha thapa, aonaid rialaithe agus aonaid ríofa chun treoracha a phróiseáil. I mórán córais, coinníonn taisce cuimhne sonraí agus treoracha atá á n-úsáid go minic gar don phróiseálaí chun rochtain níos tapúla a éascú.

Tá an chuimhne phríomhúil, an stóras tánaisteach agus an taisce difriúil óna chéile ó thaobh luais, cumais, costais agus luaineachta de. Bíonn tionchar ag an ordlathas cuimhne seo ar fheidhmíocht, toisc go bhféadfadh rochtain ar shonraí nach bhfuil sa taisce a bheith i bhfad níos moille ná rochtain ar shonraí atá stóráilte inti.

=== Córais oibriúcháin ===

Is bogearraí córais iad [[córas oibriúcháin|córais oibriúcháin]] a bhainistíonn próisis, cuimhne, comhaid, gléasanna agus ceadanna rochtana. Soláthraíonn siad seirbhísí do chláir agus comhordaíonn siad úsáid acmhainní an ríomhaire.

Is éard is próiseas ann ná clár atá á fhorghníomhú, agus is féidir leis roinnt snáitheanna a bheith ann a roinneann acmhainní an phróisis. Déanann an córas oibriúcháin cinneadh faoi na tascanna a fhaigheann am próiseálaí agus faoin gcaoi a leithdháiltear cuimhne. Caithfidh sé déileáil freisin le heisceachtaí, le hearráidí agus le hiarratais ar ionchur agus aschur.

Baineann ceisteanna ríomhaireachtúla le sioncrónú, le glasanna, le coinníollacha cine agus le sáinn i gcórais chomhuaineacha. Tarlaíonn sáinn nuair nach féidir le próisis dul ar aghaidh toisc go bhfuil siad ag fanacht ar acmhainní atá á gcoinneáil ag próisis eile, faoi choinníollacha áirithe.

=== Ríomhairí comhthreomhara agus córais dáilte ===

Is éard atá i [[ríomhaireacht chomhthreomhar]] ná úsáid a bhaint as roinnt aonad ríomhaireachta chun codanna d'fhadhb a phróiseáil ag an am céanna. Is minic a úsáidtear ilchroíthe próiseálaí agus aonaid phróiseála grafaicí chun ríomhanna a roinnt. Mar sin féin, ní bhíonn gach fadhb oiriúnach don chur chuige seo: d'fhéadfadh spleáchais idir céimeanna agus costas na cumarsáide teorainn a chur leis an luasghéarú.

I gcórais dáilte, roinntear sonraí nó obair idir ríomhairí éagsúla a dhéanann cumarsáid trí líonra. D'fhéadfadh sé seo acmhainní agus seirbhísí a chur ar fáil ar scála mór, ach cruthaíonn sé dúshláin maidir le moilleanna líonra, teipeanna comhpháirteanna, comhsheasmhacht sonraí agus sioncrónú.

Is dhá choincheap ghaolmhara ach ar leith iad comhthreomhaireacht agus dáilteacht. Baineann an chéad cheann le roinnt oibríochtaí a dhéanamh ag an am céanna, agus baineann an dara ceann le comhpháirteanna neamhspleácha a chomhordaíonn obair trí chumarsáid.

== Líonraí agus prótacail ==

[[Íomhá:IP_stack_connections_(corrected).svg|mion|deas|alt=Léaráid de dhá ríomhaire óstacha atá nasctha trí ródairí, agus sraitheanna an tsraith prótacal Idirlín léirithe.|Léiríonn an léaráid conas a úsáideann córais agus ródairí sraitheanna éagsúla prótacal chun sonraí a tharchur.]]

Is éard is [[líonra ríomhaireachta]] ann ná córas de ghléasanna idirnasctha ar féidir leo sonraí a mhalartú agus acmhainní a roinnt. Braitheann cumarsáid líonra ar phrótacail, is é sin rialacha a leagann síos conas a fhormáidítear, a sheoltar agus a léirmhínítear teachtaireachtaí.

I measc na bprótacal bunúsach tá:

* '''IP:''' cuireann sé aghaidhú agus ródú paicéad ar fáil idir líonraí.
* '''TCP:''' cuireann sé sruth iontaofa ordaithe sonraí ar fáil idir críochphointí.
* '''DNS:''' cabhraíonn sé le hainmneacha fearainn a aistriú go faisnéis a úsáidtear chun seirbhísí líonra a aimsiú.
* '''HTTP:''' prótacal a úsáidtear chun acmhainní gréasáin a iarraidh agus a sheachadadh.

Cuidíonn an tsamhail sraitheach le castacht líonraí a bhainistiú. Feidhmíonn gach sraith de ghnáth ar sheirbhísí a sholáthraíonn sraitheanna níos ísle agus cuireann sí seirbhísí ar fáil do shraitheanna níos airde. Braitheann an tsraith prótacal Idirlín ar phrótacail chomhordaithe chun go mbeidh córais éagsúla in ann sonraí a mhalartú.

Is cuid thábhachtach den ríomheolaíocht í an anailís ar líonraí: déanann sí iniúchadh ar ródú, ar rialú plódaithe, ar fhorbairt prótacal, ar mhoilleanna cumarsáide agus ar dhearadh córais atá in ann teipeanna páirteacha a sheasamh.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Bunachair shonraí agus bainistiú sonraí ==

Is córais iad [[bunachar sonraí|bunachair shonraí]] chun sonraí a eagrú, a stóráil, a cheistiú agus a aisghabháil. Déanann ríomheolaíocht staidéar ar mhúnlaí sonraí, ar innéacsú, ar theangacha ceisteanna, ar idirbhearta agus ar bhainistiú comhsheasmhachta.

I mbunachar sonraí coibhneasta, eagraítear sonraí i dtáblaí ina bhfuil sraitheanna agus colúin. Is féidir táblaí a nascadh trí eochracha príomhúla agus eochracha coigríche, rud a fhágann gur féidir caidrimh idir taifid a léiriú. Úsáidtear [[SQL]] chun sonraí a cheistiú agus a mhionathrú i mórán de na córais seo.

Ní hionann gach cineál bunachair shonraí. Tá bunachair shonraí doiciméad, graif, eochair-luacha agus cineálacha eile ann a oireann do struchtúir sonraí agus do riachtanais éagsúla. Braitheann rogha an chórais ar chruth na sonraí, ar chineál na gceisteanna, ar an méid faisnéise agus ar na riachtanais feidhmíochta agus iontaofachta.

Tá cúrsaí príobháideachais, ceadanna rochtana, cúltacaí agus sláine sonraí ríthábhachtach freisin. Is féidir le botún sa dearadh nó i mbainistiú sonraí torthaí míchearta a chruthú fiú má fheidhmíonn an ríomhchlárú mar a bhí beartaithe.

== Intleacht shaorga agus foghlaim mheaisín ==

[[Íomhá:NeuralNetwork.png|mion|deas|alt=Léaráid de líonra néarach ina bhfuil ciseal ionchuir, ciseal folaithe agus ciseal aschuir ceangailte le naisc ualaithe.|Líonra néarach saorga le ciseal ionchuir, ciseal folaithe agus ciseal aschuir.]]

Is réimse í an [[intleacht shaorga]] a dhéanann staidéar ar chórais ríomhaireachta atá in ann tascanna a dhéanamh amhail aithint patrún, pleanáil, réiteach fadhbanna, próiseáil teanga agus cinnteoireacht. Tá roinnt cur chuige ann, lena n-áirítear modhanna bunaithe ar rialacha, cuardach, ionadaíocht eolais agus foghlaim ó shonraí.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Is fo-réimse í an '''fhoghlaim mheaisín''' ina n-úsáidtear sonraí agus modhanna matamaiticiúla chun samhlacha a thógáil a aithníonn patrúin agus a ghineann tuartha nó aicmithe. Sa fhoghlaim faoi mhaoirseacht, cuirtear samplaí ar fáil mar aon leis na freagraí a bhfuiltear ag súil leo. Sa fhoghlaim neamh-mhaoirsithe, déantar struchtúir nó patrúin a lorg sna sonraí gan lipéid den chineál céanna.

Is cineál foghlama meaisín í an '''fhoghlaim dhomhain''' a úsáideann líonraí néaracha saorga a bhfuil roinnt sraitheanna ríomhaireachta iontu. Foghlaimíonn an córas paraiméadair trí phróiseas oiliúna ina ndéantar a thuar a chur i gcomparáid le spriocluachanna agus ina ndéantar na paraiméadair a choigeartú. Bíonn ról ag algartaim optamaithe agus ag modhanna difreála chun an próiseas sin a chur i bhfeidhm.

Ní ráthaíonn samhail dea-fheidhmíocht i ngach comhthéacs. Bíonn tionchar ag caighdeán agus ionadaíocht na sonraí, ag rogha na modhanna oiliúna agus ag an gcaoi a ndéantar an córas a mheas ar a thoradh. Tá ceisteanna tábhachtacha ann freisin maidir le neamhchinnteacht, laofacht, míniú na dtorthaí agus slándáil.

== Ríomhghrafaic, eolaíocht ríomhaireachtúil agus idirghníomhaíocht ==

=== Ríomhghrafaic agus léirshamhlú ===

Déanann [[ríomhghrafaic]] staidéar ar ghiniúint agus ar phróiseáil íomhánna ag ríomhairí. Cuimsíonn sí rindreáil, samhaltú tríthoiseach, soilsiú, uigeachtaí agus próiseáil amhairc. Úsáidtear na modhanna seo i gcluichí ríomhaireachta, i scannáin, i ndearadh innealtóireachta agus i léirshamhlú eolaíoch.

Baineann léirshamhlú sonraí le cur i láthair sonraí trí ghraif, léaráidí agus léirithe amhairc eile chun patrúin, treochtaí nó caidrimh a nochtadh. Tá tábhacht le roghnú an mhodha léirithe, toisc gur féidir le léirshamhlú mí-oiriúnach patrúin a cheilt nó tuiscint mhícheart a thabhairt.

=== Eolaíocht ríomhaireachtúil ===

Úsáidtear modhanna ríomhaireachtúla chun fadhbanna a imscrúdú i réimsí eile den eolaíocht agus den innealtóireacht. Cuimsíonn an [[eolaíocht ríomhaireachtúil]] samhaltú matamaiticiúil, insamhaltaí, réiteach cothromóidí agus anailís sonraí. Is féidir ríomhairí a úsáid chun córais chasta a shamhaltú nach mbeadh sé praiticiúil iad a scrúdú go díreach trí thurgnamh amháin.

Is sampla gaolmhar í an [[bhithfhaisnéisíocht]], ina gcuirtear modhanna ríomhaireachtúla agus staitistiúla i bhfeidhm ar shonraí bitheolaíocha, amhail seichimh DNA agus próitéiní. Braitheann cuid mhór taighde comhaimseartha ar chórais a chomhcheanglaíonn ríomhaireacht, matamaitic agus saineolas ón disciplín feidhmeach.

=== Idirghníomhaíocht idir daoine agus ríomhairí ===

Déanann an réimse idirghníomhaíochta idir daoine agus ríomhairí staidéar ar an gcaoi a n-úsáideann daoine córais dhigiteacha agus ar an gcaoi ar féidir na córais sin a dhearadh le bheith níos inúsáidte agus níos inrochtana. I measc na n-ábhar tá dearadh comhéadain, inrochtaineacht, taighde le húsáideoirí agus measúnú ar eispéireas an úsáideora.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Ní gné mhaisiúcháin amháin é comhéadan dea-dheartha. Is féidir leis tionchar a imirt ar éifeachtúlacht, ar thuiscint, ar shábháilteacht agus ar an dóchúlacht go ndéanfaidh úsáideoir botún. Dá bhrí sin, tá tuiscint ar iompar agus ar riachtanais daoine ina cuid den dearadh ríomhaireachtúil.

== Slándáil agus iontaofacht ==

Déanann slándáil ríomhaireachta staidéar ar chosaint córas, líonraí agus sonraí ar rochtain neamhúdaraithe, ar mhí-úsáid agus ar theipeanna. Cuimsíonn sí cripteagrafaíocht, rialú rochtana, fíordheimhniú, dearadh prótacal agus anailís leochaileachtaí. Tá baint aici freisin le dearadh córas athléimneach ar féidir leo leanúint ar aghaidh ag feidhmiú nó téarnamh tar éis teipe.&lt;ref name=&quot;NIST-cyber&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology, [https://csrc.nist.gov/glossary/term/cybersecurity &quot;Cybersecurity&quot;], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

Bíonn slándáil ag brath ar níos mó ná algartam amháin. Caithfear prótacail, bogearraí, cumraíocht an chórais agus ceadanna úsáideoirí a bhainistiú i gceart. Is féidir le locht i gcomhpháirt amháin cur isteach ar shlándáil an chórais ar fad.

Tá iontaofacht ríomhaireachtúil tábhachtach i gcórais a úsáidtear i gcúram sláinte, in iompar, i gcumarsáid agus i rialú tionsclaíoch. I gcásanna den sórt sin, d'fhéadfadh iarmhairtí tromchúiseacha teacht as earráidí, agus úsáidtear measúnú riosca, tástáil, modhanna foirmiúla agus monatóireacht chun an baol a laghdú.

== Stair na ríomheolaíochta ==

Tháinig bunús na ríomheolaíochta nua-aimseartha as obair sa mhatamaitic, sa loighic agus san innealtóireacht. Roimh theacht ríomhairí leictreonacha, bhí uirlisí meicniúla agus modhanna foirmiúla á bhforbairt chun ríomhanna a dhéanamh go huathoibríoch.&lt;ref name=&quot;SEP-history&quot;&gt;B. Jack Copeland, [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ &quot;The Modern History of Computing&quot;], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.&lt;/ref&gt;

Sa 19ú haois, dhear [[Charles Babbage]] an tInneall Difríochta agus an tInneall Anailíseach. Dearadh an dara ceann mar mheaisín meicniúil ilchuspóireach a bhféadfaí treoracha a thabhairt dó chun ríomhanna a dhéanamh. D'oibrigh [[Ada Lovelace]] ar an inneall seo agus scríobh sí cur síos ar nós imeachta ríomhaireachtúil a bhí beartaithe dó. Níor tógadh leagan iomlán den Inneall Anailíseach le linn shaol Babbage.&lt;ref name=&quot;SEP-history&quot; /&gt;

Sa bhliain 1936, chuir [[Alan Turing]] an tsamhail a tugadh ina dhiaidh i láthair mar bhealach chun coincheap an nós imeachta éifeachtaigh a shainiú go matamaiticiúil. Bhí an obair seo lárnach i bhforbairt theoiric na ríomhaireachta agus i scrúdú ar na teorainneacha a bhaineann le modhanna ríomhaireachtúla.&lt;ref name=&quot;SEP-Turing&quot; /&gt;

Le linn an Dara Cogadh Domhanda agus sna blianta ina dhiaidh, forbraíodh ríomhairí leictrimheicniúla agus leictreonacha ar mhórscála. Ina dhiaidh sin, chuidigh dul chun cinn i dtrasraitheoirí, i gciorcaid chomhtháite agus i micreaphróiseálaithe le cumas na ríomhairí a mhéadú agus lena méid fisiceach a laghdú. Tháinig forbairt ar ríomhairí pearsanta, ar líonraí agus ar an Idirlíon, agus leathnaigh an ríomheolaíocht mar dhisciplín acadúil agus mar bhonn le go leor teicneolaíochtaí nua-aimseartha.&lt;ref name=&quot;SEP-history&quot; /&gt;

Tá athrú leanúnach tagtha ar an réimse ó shin i leith, le forbairt na néalríomhaireachta, na gcóras dáilte, na ngléasanna soghluaiste, na ríomhaireachta ardfheidhmíochta agus na hintleachta saorga.

== Ríomheolaíocht agus an tsochaí ==

Tá ról ag an ríomheolaíocht i réimse leathan gníomhaíochtaí, lena n-áirítear taighde eolaíoch, cumarsáid, oideachas, cúram sláinte, tionscal, airgeadas agus riarachán poiblí. Braitheann na feidhmeanna sin ar algartaim, ar shonraí, ar bhogearraí agus ar chórais a chomhordaíonn próiseáil agus malartú faisnéise.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Ag an am céanna, cruthaíonn córais ríomhaireachta ceisteanna sóisialta agus eiticiúla. Baineann siad le príobháideachas, le slándáil, le rochtain chomhionann ar theicneolaíocht, le húsáid sonraí agus le hiarmhairtí cinntí uathoibrithe.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Gaol le disciplíní eile ==

Bíonn forluí ag an ríomheolaíocht le disciplíní eile, ach ní hionann na réimsí seo:

* '''Ríomhaireacht:''' coincheap níos leithne a chuimsíonn ríomhaireacht theoiriciúil agus phraiticiúil, chomh maith le cur i bhfeidhm córas ríomhaireachta i réimsí éagsúla.
* '''Innealtóireacht ríomhaireachta:''' díríonn sí go háirithe ar dhearadh crua-earraí, ar chórais leabaithe agus ar chomhtháthú crua-earraí agus bogearraí.
* '''Innealtóireacht bogearraí:''' díríonn sí ar mhodhanna chun bogearraí a fhorbairt, a thástáil agus a chothabháil go hiontaofa.
* '''Teicneolaíocht faisnéise:''' díríonn sí ar chur i bhfeidhm, ar chumrú agus ar bhainistiú córas ríomhaireachta, líonraí agus seirbhísí teicniúla.

Is féidir leis na disciplíní seo comhoibriú ar an bhfadhb chéanna. Mar shampla, d'fhéadfadh ríomheolaithe algartam a dhearadh, innealtóirí ríomhaireachta an córas fisiceach a fhorbairt, innealtóirí bogearraí an feidhmchlár a chur i bhfeidhm agus speisialtóirí teicneolaíochta faisnéise an córas a imscaradh agus a chothabháil.

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaireacht]]
* [[Algartam]]
* [[Struchtúr sonraí]]
* [[Meaisín Turing]]
* [[Teanga ríomhchlárúcháin]]
* [[Innealtóireacht bogearraí]]
* [[Ailtireacht ríomhaireachta]]
* [[Córas oibriúcháin]]
* [[Bunachar sonraí]]
* [[Líonra ríomhaireachta]]
* [[Cripteagrafaíocht]]
* [[Intleacht shaorga]]
* [[Ríomhghrafaic]]
* [[Ríomhaireacht chandamach]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin|Computer science}}
[[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]
[[Catagóir:Ríomheolaíocht|*]]</text>
      <sha1>l0g5561r4g3qs0ggihlb2mznb9gjllv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330437</id>
      <parentid>1330436</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32517" sha1="dqn0dssye9zc16y44l9rr75oeutda20" xml:space="preserve">[[Íomhá:Turing_Machine.png|mion|deas|alt=Léaráid de mheaisín Turing ina bhfuil téip, ceann léitheoireachta agus scríbhneoireachta, agus rialacha a shocraíonn a ghníomhartha.|Is samhail theibí í an mheaisín Turing a úsáidtear chun cumas agus teorainneacha na ríomhaireachta a scrúdú.]]

Is disciplín acadúil í an '''ríomheolaíocht''' a dhéanann staidéar ar an [[ríomhaireacht]], ar phróiseáil faisnéise, ar [[algartam|halgartaim]] agus ar na prionsabail a bhaineann le córais ríomhaireachta a dhearadh agus a anailísiú. Cuimsíonn sí bunphrionsabail mhatamaiticiúla agus theoiriciúla na ríomhaireachta, teangacha ríomhchlárúcháin, struchtúir sonraí, forbairt bogearraí, ailtireacht ríomhaireachta agus córais intleachta saorga. Déanann sí iniúchadh freisin ar na hacmhainní a theastaíonn chun fadhbanna ríomhaireachtúla a réiteach agus ar na teorainneacha a chuireann cosc ar fhadhbanna áirithe a réiteach go huathoibríoch.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot;&gt;Joint Task Force on Computer Science Curricula, Association for Computing Machinery (ACM), IEEE Computer Society agus Association for the Advancement of Artificial Intelligence (AAAI), [https://csed.acm.org/knowledge-areas/ ''CS2023: Computer Science Curricula'', Knowledge Areas].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SEP-CS&quot;&gt;''The Philosophy of Computer Science'', ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', [https://plato.stanford.edu/entries/computer-science/].&lt;/ref&gt;

Cé go mbaineann an ríomheolaíocht go dlúth le ríomhairí, ní hionann í agus staidéar ar na gléasanna fisiceacha sin amháin. Tá sí dírithe freisin ar mhúnlaí teibí, ar chruthú airíonna matamaiticiúla, ar dhearadh algartam agus ar anailís a dhéanamh ar iompar clár. Tá forluí aici leis an [[matamaitic]], leis an loighic, leis an innealtóireacht leictreach, leis an staitistic, leis an teangeolaíocht agus le réimsí eile.&lt;ref name=&quot;SEP-CS&quot; /&gt;

== Bunphrionsabail ==

=== Algartaim agus struchtúir sonraí ===

Is éard is [[algartam]] ann ná sraith shainithe céimeanna a úsáidtear chun fadhb a réiteach nó tasc a chur i gcrích. Is féidir algartaim a dhearadh chun uimhreacha a shórtáil, sonraí a chuardach, bealaí a aimsiú i líonraí, teachtaireachtaí a ionchódú nó torthaí a ríomh ó shonraí ionchuir. Ní gá algartam a cheangal le teanga ríomhchlárúcháin ar leith: is féidir an modh céanna a chur i bhfeidhm i roinnt teangacha éagsúla.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Is éard is [[struchtúr sonraí]] ann ná modh chun sonraí a eagrú agus a stóráil ionas gur féidir iad a rochtain agus a mhionathrú go héifeachtúil. I measc na struchtúr bunúsach tá:

* '''Eagair:''' bailiúcháin eilimintí a stóráiltear in ord agus ar féidir rochtain a fháil orthu trí innéacs de ghnáth.
* '''Liostaí nasctha:''' eilimintí ina bhfuil naisc chuig eilimintí eile sa liosta.
* '''Cruacha:''' struchtúir ina mbaintear an eilimint is déanaí a cuireadh isteach amach ar dtús.
* '''Scuainí:''' struchtúir ina bpróiseáiltear eilimintí de ghnáth san ord inar cuireadh isteach iad.
* '''Crainn:''' struchtúir ordlathacha ina bhfuil nóid agus naisc eatarthu.
* '''Graif:''' struchtúir comhdhéanta de nóid agus d'imill a léiríonn caidrimh idir na nóid sin.
* '''Táblaí haisithe:''' struchtúir a úsáideann feidhm haisithe chun luachanna a stóráil agus a aisghabháil go héifeachtúil i mórán feidhmiúchán.

Bíonn tionchar ag roghnú an struchtúir sonraí ar luas an chláir agus ar an méid cuimhne a theastaíonn. Mar shampla, is féidir scuaine a úsáid chun iarratais a phróiseáil san ord a fhaightear iad, agus is féidir crann cuardaigh dénártha a úsáid chun luachanna a eagrú de réir a n-ord.

[[Íomhá:Binary Search Tree with Leaves.svg|mion|deas|alt=Crann cuardaigh dénártha ina bhfuil nóid nasctha agus duilleoga glasa.|Sampla de chrann cuardaigh dénártha, struchtúr sonraí ordlathach a eagraíonn luachanna.]]

Déanann '''anailís algartamach''' staidéar ar an gcaoi a n-athraíonn am rite agus úsáid acmhainní de réir mhéid na faidhbe. Úsáidtear [[nodaireacht O mhór]] chun cur síos a dhéanamh ar ráta fáis na n-acmhainní sin agus chun algartaim a chur i gcomparáid gan a bheith ag brath ar luas próiseálaí ar leith.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Samplaí de chastacht algartamach
! Cineál fáis !! Sampla de chastacht !! Léiriú ginearálta
|-
| Tairiseach || ''O(1)'' || Ní bhraitheann líon na n-oibríochtaí ar mhéid an ionchuir.
|-
| Logartamach || ''O(log n)'' || Méadaíonn líon na gcéimeanna go mall de réir mar a fhásann an t-ionchur.
|-
| Líneach || ''O(n)'' || Fásann líon na n-oibríochtaí i gcomhréir le méid an ionchuir.
|-
| Líneach-logartamach || ''O(n log n)'' || Fás coitianta in algartaim éifeachtúla áirithe chun sonraí a shórtáil.
|-
| Cearnach || ''O(n²)'' || Is féidir leis an líon oibríochtaí fás de réir chearnóg mhéid an ionchuir.
|}

Is sampla den chuardach logartamach é an '''cuardach dénártha'''. Má tá liosta curtha in ord, déantar comparáid idir an luach atá á lorg agus an eilimint sa lár. Ansin cuirtear leath amháin den liosta as an áireamh agus leanann an cuardach sa leath eile. Má leanann an próiseas ar aghaidh ar an gcaoi chéanna, laghdaítear líon na n-eilimintí atá le scrúdú go suntasach. Tá castacht ama ''O(log n)'' aige sa ghnáth-anailís, i gcomparáid le ''O(n)'' do chuardach líneach sa chás is measa.

Is sampla simplithe den chuardach dénártha é an cód seo a leanas, scríofa i bPython. Glactar leis go bhfuil an liosta curtha in ord ardaitheach. Filleann an fheidhm innéacs an luacha nuair a aimsítear é, nó ''-1'' mura bhfuil an luach sa liosta.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
def binary_search(a, x):
    lo = 0
    hi = len(a) - 1

    while lo &lt;= hi:
        mid = (lo + hi) // 2

        if a[mid] == x:
            return mid

        if a[mid] &lt; x:
            lo = mid + 1
        else:
            hi = mid - 1

    return -1
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ní hionann nodaireacht O mhór agus am rite beacht i soicindí. Déanann sí cur síos ar fhás na n-acmhainní de réir mhéid an ionchuir. Bíonn tábhacht freisin le cás is fearr, meánchás agus cás is measa, chomh maith leis na fachtóirí tairiseacha agus leis na riachtanais chuimhne.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

=== Matamaitic dhiscréideach agus loighic ===

Tá an mhatamaitic agus an loighic mar bhonn le cuid mhór den ríomheolaíocht. Déanann [[matamaitic dhiscréideach]] staidéar ar struchtúir ar leithligh, ar thacair, ar chaidrimh, ar ghraif, ar chomhaireamh agus ar chórais chríochnaitheacha. Úsáidtear na coincheapa seo i ndearadh algartam, i mbunachair shonraí, i líonraí agus i gcripteagrafaíocht.

Cuireann [[loighic mhatamaiticiúil]] modhanna ar fáil chun ráitis agus argóintí foirmiúla a mheas. I ríomheolaíocht, is féidir loighic a úsáid chun coinníollacha cláir a shainiú, chun ceartas algartam a chruthú agus chun a dheimhniú go gcomhlíonann córas riachtanais áirithe.

Tá tábhacht ar leith ag baint le loighic na dtairiscintí (''propositional logic''), le loighic na bpreideacáidí (''predicate logic'') agus le modhanna cruthúnais. Mar shampla, is féidir a chruthú go gcaomhnaíonn algartam airí áirithe ag gach céim, nó go sroicheann sé staid chríochnaitheach nuair a chomhlíontar na toimhdí atá leagtha síos dó.

Tá ról ag [[dóchúlacht]] agus ag [[staitistic]] freisin. Úsáidtear iad chun neamhchinnteacht a shamhaltú, chun torthaí turgnamh ríomhaireachtúil a mheas agus chun samhlacha foghlama meaisín a thógáil agus a thástáil.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

=== Teoiric na ríomhaireachta ===

Déanann teoiric na ríomhaireachta staidéar ar na cineálacha fadhbanna ar féidir iad a réiteach go ríomhaireachtúil, ar na hacmhainní a theastaíonn chun iad a réiteach agus ar na fadhbanna nach féidir algartam ginearálta a thabhairt ina leith. I measc na bpríomhréimsí tá teoiric na ríomhaireachta foirmiúla, teoiric na castachta ríomhaireachtúla, staidéar ar mheaisíní uathoibríocha agus teangacha foirmiúla.&lt;ref name=&quot;SEP-Computability&quot;&gt;''Computability and Complexity'', ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. [https://plato.stanford.edu/entries/computability/]&lt;/ref&gt;

Is samhail mhatamaiticiúil den ríomhaireacht í an [[Meaisín Turing|meaisín Turing]], a chuir [[Alan Turing]] síos uirthi in 1936. Sa tsamhail seo, léann agus athraíonn ceann oibre siombailí ar théip theibí atá roinnte ina gcealla. Rialaíonn sraith rialacha an tsiombail a scríobhtar, treo gluaiseachta an chinn agus an chéad staid eile den mheaisín. Is samhail í seo chun smaointe faoi ríomh a shainiú go cruinn; ní dearadh fisiceach do ghnáth-ríomhaire í.&lt;ref name=&quot;SEP-Turing&quot;&gt;''Turing Machines'', ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. [https://plato.stanford.edu/entries/turing-machine/]&lt;/ref&gt;

Tá dlúthbhaint ag an tsamhail seo leis an tuairim go bhféadfaí aon nós imeachta éifeachtach ríomhaireachtúil a chur in iúl le samhlacha foirmiúla atá coibhéiseach lena chéile ó thaobh cumais ríomhaireachta de. Tugtar '''tráchtas Church–Turing''' ar an tuairim seo. Is tráchtas bunúsach é faoi bhrí an ríomha agus ní cruthúnas é gur féidir gach fadhb a réiteach.&lt;ref name=&quot;SEP-Turing&quot; /&gt;

Is sampla cáiliúil de theorainn na ríomhaireachta í '''fadhb an stadaithe'''. Baineann sí leis an gceist an féidir algartam ginearálta a chruthú a chinnfeadh, i gcás gach cláir agus gach ionchuir, an gcríochnóidh an clár ag rith nó an leanfaidh sé ar aghaidh gan stad. Léirigh Turing nach féidir le halgartam amháin freagra ceart a thabhairt i ngach cás den chineál sin.&lt;ref name=&quot;SEP-Computability&quot; /&gt;

Ní hionann neamh-ináiritheacht agus deacracht phraiticiúil. D'fhéadfadh fadhb a bheith ináirithe ach an oiread ama nó cuimhne a éileamh go mbeadh sé neamhréadúil í a réiteach ar ríomhaire iarbhír. Déanann teoiric na castachta idirdhealú idir na cineálacha sin fadhbanna agus déanann sí iarracht a n-éilimh ríomhaireachtúla a rangú.

Tá dhá rang thábhachtacha de chastacht ríomhaireachtúil ann:

* '''P:''' an rang fadhbanna cinnteoireachta ar féidir iad a réiteach le halgartam deimhneach in am iltéarmach i méid an ionchuir.
* '''NP:''' an rang fadhbanna cinnteoireachta ar féidir réiteach molta a fhíorú in am iltéarmach, nuair a chuirtear an fhianaise chuí ar fáil.

Is ceist oscailte bhunúsach í an bhfuil P agus NP comhionann. Níor cruthaíodh go fóill gur ionann an dá rang ná go bhfuil siad éagsúil. Tá impleachtaí ag an gceist seo do dhearadh algartam, d'uasmhéadú agus do go leor fadhbanna i ríomheolaíocht theoiriciúil.&lt;ref name=&quot;SEP-Computability&quot; /&gt;

=== Faisnéis, códú agus cripteagrafaíocht ===

Déanann ríomheolaíocht staidéar ar an gcaoi a léirítear agus a bpróiseáiltear faisnéis. I ríomhairí digiteacha, léirítear sonraí trí phatrúin giotán. Is éard is giotán ann ná aonad faisnéise a fhéadann luach 0 nó 1 a ghlacadh i gcóras dénártha. Is grúpa ocht ngiotán é beart sa ghnáthúsáid chomhaimseartha.

Úsáidtear caighdeáin ionchódaithe chun téacs, uimhreacha, íomhánna, fuaim agus cineálacha eile sonraí a léiriú ar bhealach atá intuigthe do bhogearraí agus do ghléasanna. Mar shampla, sannann [[Unicode]] cóid do charachtair i réimse leathan córas scríbhneoireachta, agus úsáidtear [[UTF-8]] chun na carachtair sin a léiriú mar sheichimh beart.

Déanann [[teoiric faisnéise]] staidéar matamaiticiúil ar chainníocht, ar stóráil agus ar tharchur faisnéise. Tá sí gaolmhar le teoiric na códaithe, ina ndéantar iniúchadh ar mhodhanna chun sonraí a ionchódú go héifeachtúil, chun earráidí a bhrath agus chun faisnéis a aisghabháil go hiontaofa.

Déanann [[Cripteagrafaíocht|an chripteagrafaíocht]] staidéar ar mhodhanna matamaiticiúla chun faisnéis a chosaint, chun sláine sonraí a fhíorú agus chun cumarsáid shlán a éascú. I measc na n-úsáidí atá aici tá criptiú sonraí, sínithe digiteacha, fíordheimhniú agus prótacail chumarsáide shlána. Ní hionann criptiú agus haisiú: úsáidtear criptiú chun faisnéis a dhéanamh dothuigthe do dhaoine nach bhfuil an eochair riachtanach acu, agus úsáidtear haisiú chun achoimre dhigiteach de shonraí a ríomh, mar shampla le haghaidh seiceála sláine.&lt;ref name=&quot;NIST-crypto&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology, [https://csrc.nist.gov/glossary/term/cryptography &quot;Cryptography&quot;], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

== Teangacha ríomhchlárúcháin agus forbairt bogearraí ==

=== Teangacha ríomhchlárúcháin ===

Is córais fhoirmiúla iad [[teanga ríomhchlárúcháin|teangacha ríomhchlárúcháin]] chun treoracha, sonraí agus nósanna imeachta a shonrú. Tá comhréir ag teanga, a leagann síos foirm bhailí an chóid, agus séimeantaic, a chuireann síos ar bhrí na dtógán sa teanga. Déanann ríomheolaíocht staidéar ar an gcaoi a ndéantar teangacha a dhearadh, a chur i bhfeidhm agus a anailísiú.

Tá paraidímí éagsúla ríomhchlárúcháin ann:

* '''Ríomhchlárú nós imeachta:''' déantar tascanna a chur in iúl mar shraith treoracha agus nósanna imeachta.
* '''Ríomhchlárú réad-dhírithe:''' eagraítear cód timpeall ar réada a chuimsíonn sonraí agus oibríochtaí.
* '''Ríomhchlárú feidhmiúil:''' leagtar béim ar fheidhmeanna, ar shloinnte agus ar úsáid luachanna.
* '''Ríomhchlárú loighciúil:''' cuirtear fíricí agus rialacha in iúl chun conclúidí a dhíorthú trí phróiseáil loighciúil.

Ní bhíonn na paraidímí seo comheisiatach i gcónaí. Is féidir le teanga amháin gnéithe de roinnt paraidímí a chomhcheangal, rud a fhágann gur féidir cur chuige éagsúil a roghnú de réir na faidhbe.

=== Tiomsú, ateangaireacht agus forghníomhú ===

Is minic a dhéantar cód foinse a aistriú go foirm eile sula ndéantar é a fhorghníomhú. Aistríonn '''tiomsaitheoir''' cód ó theanga amháin go foirm eile, amhail cód meaisín nó ionadaíocht idirmheánach. Déanann '''ateangaire''' treoracha a léamh agus a fhorghníomhú trína léirmhíniú de réir rialacha na teanga.

Is féidir leis an dá chur chuige a bheith mar chuid den chóras céanna. Mar shampla, is féidir cód a thiomsú go beartchód agus ansin an beartchód a ateangaireacht nó cód meaisín a ghiniúint go dinimiciúil le linn forghníomhaithe. Tá tionchar ag na roghanna seo ar iniomparthacht, ar úsáid cuimhne, ar am tosaithe agus ar fheidhmíocht.

Déanann ríomheolaíocht staidéar freisin ar chineálacha sonraí, ar bhainistiú cuimhne, ar ghiniúint cód, ar bharrfheabhsú tiomsaitheoirí agus ar iompar clár le linn forghníomhaithe.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

=== Ceartas, tástáil agus modhanna foirmiúla ===

Tá tábhacht le fios a bheith agat ní hamháin go n-oibríonn clár i gcás sampla amháin, ach go gcomhlíonann sé a shonraíocht faoi na coinníollacha atá leagtha síos dó. Is féidir tástáil bogearraí a úsáid chun lochtanna a aimsiú trí ionchuir éagsúla agus cásanna úsáide a mheas. Ní chruthaíonn tástáil, áfach, go bhfuil clár ceart i ngach cás féideartha.

Déanann '''modhanna foirmiúla''' úsáid as loighic agus as teicnící matamaiticiúla chun sonraíochtaí a chur in iúl agus airíonna córas a fhíorú. I measc na modhanna seo tá cruthúnais ar cheartas clár, samhaltú foirmiúil agus seiceáil múnlaí. Is féidir modhanna den sórt sin a úsáid go háirithe i gcórais ina bhféadfadh earráidí iarmhairtí tromchúiseacha a bheith acu.

=== Innealtóireacht bogearraí ===

Baineann [[innealtóireacht bogearraí]] le dearadh, forbairt, tástáil, imscaradh agus cothabháil bogearraí. Cé go bhfuil dlúthbhaint aici leis an ríomheolaíocht, díríonn sí go háirithe ar mhodhanna chun córais a fhorbairt agus a chothabháil go hiontaofa agus ar scála mór.

Áirítear leis an bpróiseas riachtanais úsáideoirí a shainiú, ailtireacht a dhearadh, cód a scríobh, tástálacha a dhéanamh agus an córas a chothabháil de réir mar a athraíonn na riachtanais. Úsáidtear rialú leaganacha, athbhreithniú cóid, comhtháthú leanúnach agus tástáil uathoibrithe chun athruithe a bhainistiú agus lochtanna a aimsiú.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Ailtireacht agus córais ríomhaireachta ==

[[Íomhá:Computer architecture block diagram.png|mion|deas|alt=Léaráid de chóras ríomhaireachta ina bhfuil próiseálaí lárnach, cuimhne phríomhúil, cuimhne thánaisteach agus gléasanna ionchuir agus aschuir.|Léiriú ar phróiseálaí, ar chuimhne agus ar na cosáin chumarsáide idir comhpháirteanna ríomhaire.]]

=== Ailtireacht ríomhaireachta ===

Déanann [[ailtireacht ríomhaireachta]] staidéar ar dhearadh agus ar eagrúchán comhpháirteanna ríomhaire agus ar an gcaoi a n-idirghníomhaíonn siad. I measc na n-ábhar tá tacair treoracha, ionadaíocht uimhreacha, ordlathas cuimhne, próiseáil chomhthreomhar agus éifeachtúlacht fuinnimh.

Is é an [[próiseálaí lárnach]] (CPU) a fhorghníomhaíonn treoracha cláir agus a dhéanann oibríochtaí uimhríochta agus loighciúla. Úsáideann sé cláir inmheánacha thapa, aonaid rialaithe agus aonaid ríofa chun treoracha a phróiseáil. I mórán córais, coinníonn taisce cuimhne sonraí agus treoracha atá á n-úsáid go minic gar don phróiseálaí chun rochtain níos tapúla a éascú.

Tá an chuimhne phríomhúil, an stóras tánaisteach agus an taisce difriúil óna chéile ó thaobh luais, cumais, costais agus luaineachta de. Bíonn tionchar ag an ordlathas cuimhne seo ar fheidhmíocht, toisc go bhféadfadh rochtain ar shonraí nach bhfuil sa taisce a bheith i bhfad níos moille ná rochtain ar shonraí atá stóráilte inti.

=== Córais oibriúcháin ===

Is bogearraí córais iad [[córas oibriúcháin|córais oibriúcháin]] a bhainistíonn próisis, cuimhne, comhaid, gléasanna agus ceadanna rochtana. Soláthraíonn siad seirbhísí do chláir agus comhordaíonn siad úsáid acmhainní an ríomhaire.

Is éard is próiseas ann ná clár atá á fhorghníomhú, agus is féidir leis roinnt snáitheanna a bheith ann a roinneann acmhainní an phróisis. Déanann an córas oibriúcháin cinneadh faoi na tascanna a fhaigheann am próiseálaí agus faoin gcaoi a leithdháiltear cuimhne. Caithfidh sé déileáil freisin le heisceachtaí, le hearráidí agus le hiarratais ar ionchur agus aschur.

Baineann ceisteanna ríomhaireachtúla le sioncrónú, le glasanna, le coinníollacha cine agus le sáinn i gcórais chomhuaineacha. Tarlaíonn sáinn nuair nach féidir le próisis dul ar aghaidh toisc go bhfuil siad ag fanacht ar acmhainní atá á gcoinneáil ag próisis eile, faoi choinníollacha áirithe.

=== Ríomhairí comhthreomhara agus córais dáilte ===

Is éard atá i [[ríomhaireacht chomhthreomhar]] ná úsáid a bhaint as roinnt aonad ríomhaireachta chun codanna d'fhadhb a phróiseáil ag an am céanna. Is minic a úsáidtear ilchroíthe próiseálaí agus aonaid phróiseála grafaicí chun ríomhanna a roinnt. Mar sin féin, ní bhíonn gach fadhb oiriúnach don chur chuige seo: d'fhéadfadh spleáchais idir céimeanna agus costas na cumarsáide teorainn a chur leis an luasghéarú.

I gcórais dáilte, roinntear sonraí nó obair idir ríomhairí éagsúla a dhéanann cumarsáid trí líonra. D'fhéadfadh sé seo acmhainní agus seirbhísí a chur ar fáil ar scála mór, ach cruthaíonn sé dúshláin maidir le moilleanna líonra, teipeanna comhpháirteanna, comhsheasmhacht sonraí agus sioncrónú.

Is dhá choincheap ghaolmhara ach ar leith iad comhthreomhaireacht agus dáilteacht. Baineann an chéad cheann le roinnt oibríochtaí a dhéanamh ag an am céanna, agus baineann an dara ceann le comhpháirteanna neamhspleácha a chomhordaíonn obair trí chumarsáid.

== Líonraí agus prótacail ==

[[Íomhá:IP_stack_connections_(corrected).svg|mion|deas|alt=Léaráid de dhá ríomhaire óstacha atá nasctha trí ródairí, agus sraitheanna an tsraith prótacal Idirlín léirithe.|Léiríonn an léaráid conas a úsáideann córais agus ródairí sraitheanna éagsúla prótacal chun sonraí a tharchur.]]

Is éard is [[líonra ríomhaireachta]] ann ná córas de ghléasanna idirnasctha ar féidir leo sonraí a mhalartú agus acmhainní a roinnt. Braitheann cumarsáid líonra ar phrótacail, is é sin rialacha a leagann síos conas a fhormáidítear, a sheoltar agus a léirmhínítear teachtaireachtaí.

I measc na bprótacal bunúsach tá:

* '''IP:''' cuireann sé aghaidhú agus ródú paicéad ar fáil idir líonraí.
* '''TCP:''' cuireann sé sruth iontaofa ordaithe sonraí ar fáil idir críochphointí.
* '''DNS:''' cabhraíonn sé le hainmneacha fearainn a aistriú go faisnéis a úsáidtear chun seirbhísí líonra a aimsiú.
* '''HTTP:''' prótacal a úsáidtear chun acmhainní gréasáin a iarraidh agus a sheachadadh.

Cuidíonn an tsamhail sraitheach le castacht líonraí a bhainistiú. Feidhmíonn gach sraith de ghnáth ar sheirbhísí a sholáthraíonn sraitheanna níos ísle agus cuireann sí seirbhísí ar fáil do shraitheanna níos airde. Braitheann an tsraith prótacal Idirlín ar phrótacail chomhordaithe chun go mbeidh córais éagsúla in ann sonraí a mhalartú.

Is cuid thábhachtach den ríomheolaíocht í an anailís ar líonraí: déanann sí iniúchadh ar ródú, ar rialú plódaithe, ar fhorbairt prótacal, ar mhoilleanna cumarsáide agus ar dhearadh córais atá in ann teipeanna páirteacha a sheasamh.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Bunachair shonraí agus bainistiú sonraí ==

Is córais iad [[bunachar sonraí|bunachair shonraí]] chun sonraí a eagrú, a stóráil, a cheistiú agus a aisghabháil. Déanann ríomheolaíocht staidéar ar mhúnlaí sonraí, ar innéacsú, ar theangacha ceisteanna, ar idirbhearta agus ar bhainistiú comhsheasmhachta.

I mbunachar sonraí coibhneasta, eagraítear sonraí i dtáblaí ina bhfuil sraitheanna agus colúin. Is féidir táblaí a nascadh trí eochracha príomhúla agus eochracha coigríche, rud a fhágann gur féidir caidrimh idir taifid a léiriú. Úsáidtear [[SQL]] chun sonraí a cheistiú agus a mhionathrú i mórán de na córais seo.

Ní hionann gach cineál bunachair shonraí. Tá bunachair shonraí doiciméad, graif, eochair-luacha agus cineálacha eile ann a oireann do struchtúir sonraí agus do riachtanais éagsúla. Braitheann rogha an chórais ar chruth na sonraí, ar chineál na gceisteanna, ar an méid faisnéise agus ar na riachtanais feidhmíochta agus iontaofachta.

Tá cúrsaí príobháideachais, ceadanna rochtana, cúltacaí agus sláine sonraí ríthábhachtach freisin. Is féidir le botún sa dearadh nó i mbainistiú sonraí torthaí míchearta a chruthú fiú má fheidhmíonn an ríomhchlárú mar a bhí beartaithe.

== Intleacht shaorga agus foghlaim mheaisín ==

[[Íomhá:NeuralNetwork.png|mion|deas|alt=Léaráid de líonra néarach ina bhfuil ciseal ionchuir, ciseal folaithe agus ciseal aschuir ceangailte le naisc ualaithe.|Líonra néarach saorga le ciseal ionchuir, ciseal folaithe agus ciseal aschuir.]]

Is réimse í an [[intleacht shaorga]] a dhéanann staidéar ar chórais ríomhaireachta atá in ann tascanna a dhéanamh amhail aithint patrún, pleanáil, réiteach fadhbanna, próiseáil teanga agus cinnteoireacht. Tá roinnt cur chuige ann, lena n-áirítear modhanna bunaithe ar rialacha, cuardach, ionadaíocht eolais agus foghlaim ó shonraí.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Is fo-réimse í an '''fhoghlaim mheaisín''' ina n-úsáidtear sonraí agus modhanna matamaiticiúla chun samhlacha a thógáil a aithníonn patrúin agus a ghineann tuartha nó aicmithe. Sa fhoghlaim faoi mhaoirseacht, cuirtear samplaí ar fáil mar aon leis na freagraí a bhfuiltear ag súil leo. Sa fhoghlaim neamh-mhaoirsithe, déantar struchtúir nó patrúin a lorg sna sonraí gan lipéid den chineál céanna.

Is cineál foghlama meaisín í an '''fhoghlaim dhomhain''' a úsáideann líonraí néaracha saorga a bhfuil roinnt sraitheanna ríomhaireachta iontu. Foghlaimíonn an córas paraiméadair trí phróiseas oiliúna ina ndéantar a thuar a chur i gcomparáid le spriocluachanna agus ina ndéantar na paraiméadair a choigeartú. Bíonn ról ag algartaim optamaithe agus ag modhanna difreála chun an próiseas sin a chur i bhfeidhm.

Ní ráthaíonn samhail dea-fheidhmíocht i ngach comhthéacs. Bíonn tionchar ag caighdeán agus ionadaíocht na sonraí, ag rogha na modhanna oiliúna agus ag an gcaoi a ndéantar an córas a mheas ar a thoradh. Tá ceisteanna tábhachtacha ann freisin maidir le neamhchinnteacht, laofacht, míniú na dtorthaí agus slándáil.

== Ríomhghrafaic, eolaíocht ríomhaireachtúil agus idirghníomhaíocht ==

=== Ríomhghrafaic agus léirshamhlú ===

Déanann [[ríomhghrafaic]] staidéar ar ghiniúint agus ar phróiseáil íomhánna ag ríomhairí. Cuimsíonn sí rindreáil, samhaltú tríthoiseach, soilsiú, uigeachtaí agus próiseáil amhairc. Úsáidtear na modhanna seo i gcluichí ríomhaireachta, i scannáin, i ndearadh innealtóireachta agus i léirshamhlú eolaíoch.

Baineann léirshamhlú sonraí le cur i láthair sonraí trí ghraif, léaráidí agus léirithe amhairc eile chun patrúin, treochtaí nó caidrimh a nochtadh. Tá tábhacht le roghnú an mhodha léirithe, toisc gur féidir le léirshamhlú mí-oiriúnach patrúin a cheilt nó tuiscint mhícheart a thabhairt.

=== Eolaíocht ríomhaireachtúil ===

Úsáidtear modhanna ríomhaireachtúla chun fadhbanna a imscrúdú i réimsí eile den eolaíocht agus den innealtóireacht. Cuimsíonn an [[eolaíocht ríomhaireachtúil]] samhaltú matamaiticiúil, insamhaltaí, réiteach cothromóidí agus anailís sonraí. Is féidir ríomhairí a úsáid chun córais chasta a shamhaltú nach mbeadh sé praiticiúil iad a scrúdú go díreach trí thurgnamh amháin.

Is sampla gaolmhar í an [[bhithfhaisnéisíocht]], ina gcuirtear modhanna ríomhaireachtúla agus staitistiúla i bhfeidhm ar shonraí bitheolaíocha, amhail seichimh DNA agus próitéiní. Braitheann cuid mhór taighde comhaimseartha ar chórais a chomhcheanglaíonn ríomhaireacht, matamaitic agus saineolas ón disciplín feidhmeach.

=== Idirghníomhaíocht idir daoine agus ríomhairí ===

Déanann an réimse idirghníomhaíochta idir daoine agus ríomhairí staidéar ar an gcaoi a n-úsáideann daoine córais dhigiteacha agus ar an gcaoi ar féidir na córais sin a dhearadh le bheith níos inúsáidte agus níos inrochtana. I measc na n-ábhar tá dearadh comhéadain, inrochtaineacht, taighde le húsáideoirí agus measúnú ar eispéireas an úsáideora.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Slándáil agus iontaofacht ==

Déanann slándáil ríomhaireachta staidéar ar chosaint córas, líonraí agus sonraí ar rochtain neamhúdaraithe, ar mhí-úsáid agus ar theipeanna. Cuimsíonn sí cripteagrafaíocht, rialú rochtana, fíordheimhniú, dearadh prótacal agus anailís leochaileachtaí. Tá baint aici freisin le dearadh córas athléimneach ar féidir leo leanúint ar aghaidh ag feidhmiú nó téarnamh tar éis teipe.&lt;ref name=&quot;NIST-cyber&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology, [https://csrc.nist.gov/glossary/term/cybersecurity &quot;Cybersecurity&quot;], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

Bíonn slándáil ag brath ar níos mó ná algartam amháin. Caithfear prótacail, bogearraí, cumraíocht an chórais agus ceadanna úsáideoirí a bhainistiú i gceart. Is féidir le locht i gcomhpháirt amháin cur isteach ar shlándáil an chórais ar fad.

Tá iontaofacht ríomhaireachtúil tábhachtach i gcórais a úsáidtear i gcúram sláinte, in iompar, i gcumarsáid agus i rialú tionsclaíoch. I gcásanna den sórt sin, d'fhéadfadh iarmhairtí tromchúiseacha teacht as earráidí, agus úsáidtear measúnú riosca, tástáil, modhanna foirmiúla agus monatóireacht chun an baol a laghdú.

== Stair na ríomheolaíochta ==

Tháinig bunús na ríomheolaíochta nua-aimseartha as obair sa mhatamaitic, sa loighic agus san innealtóireacht. Roimh theacht ríomhairí leictreonacha, bhí uirlisí meicniúla agus modhanna foirmiúla á bhforbairt chun ríomhanna a dhéanamh go huathoibríoch.&lt;ref name=&quot;SEP-history&quot;&gt;B. Jack Copeland, [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ &quot;The Modern History of Computing&quot;], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.&lt;/ref&gt;

Sa 19ú haois, dhear [[Charles Babbage]] an tInneall Difríochta agus an tInneall Anailíseach. Dearadh an dara ceann mar mheaisín meicniúil ilchuspóireach a bhféadfaí treoracha a thabhairt dó chun ríomhanna a dhéanamh. D'oibrigh [[Ada Lovelace]] ar an inneall seo agus scríobh sí cur síos ar nós imeachta ríomhaireachtúil a bhí beartaithe dó. Níor tógadh leagan iomlán den Inneall Anailíseach le linn shaol Babbage.&lt;ref name=&quot;SEP-history&quot; /&gt;

Sa bhliain 1936, chuir [[Alan Turing]] an tsamhail a tugadh ina dhiaidh i láthair mar bhealach chun coincheap an nós imeachta éifeachtaigh a shainiú go matamaiticiúil. Bhí an obair seo lárnach i bhforbairt theoiric na ríomhaireachta agus i scrúdú ar na teorainneacha a bhaineann le modhanna ríomhaireachtúla.&lt;ref name=&quot;SEP-Turing&quot; /&gt;

Le linn an Dara Cogadh Domhanda agus sna blianta ina dhiaidh, forbraíodh ríomhairí leictrimheicniúla agus leictreonacha ar mhórscála. Ina dhiaidh sin, chuidigh dul chun cinn i dtrasraitheoirí, i gciorcaid chomhtháite agus i micreaphróiseálaithe le cumas na ríomhairí a mhéadú agus lena méid fisiceach a laghdú. Tháinig forbairt ar ríomhairí pearsanta, ar líonraí agus ar an Idirlíon, agus leathnaigh an ríomheolaíocht mar dhisciplín acadúil agus mar bhonn le go leor teicneolaíochtaí nua-aimseartha.&lt;ref name=&quot;SEP-history&quot; /&gt;

Tá athrú leanúnach tagtha ar an réimse ó shin i leith, le forbairt na néalríomhaireachta, na gcóras dáilte, na ngléasanna soghluaiste, na ríomhaireachta ardfheidhmíochta agus na hintleachta saorga.

== Ríomheolaíocht agus an tsochaí ==

Tá ról ag an ríomheolaíocht i réimse leathan gníomhaíochtaí, lena n-áirítear taighde eolaíoch, cumarsáid, oideachas, cúram sláinte, tionscal, airgeadas agus riarachán poiblí. Braitheann na feidhmeanna sin ar algartaim, ar shonraí, ar bhogearraí agus ar chórais a chomhordaíonn próiseáil agus malartú faisnéise.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

Ag an am céanna, cruthaíonn córais ríomhaireachta ceisteanna sóisialta agus eiticiúla. Baineann siad le príobháideachas, le slándáil, le rochtain chomhionann ar theicneolaíocht, le húsáid sonraí agus le hiarmhairtí cinntí uathoibrithe.&lt;ref name=&quot;CS2023&quot; /&gt;

== Gaol le disciplíní eile ==

Bíonn forluí ag an ríomheolaíocht le disciplíní eile, ach ní hionann na réimsí seo:

* '''Ríomhaireacht:''' coincheap níos leithne a chuimsíonn ríomhaireacht theoiriciúil agus phraiticiúil, chomh maith le cur i bhfeidhm córas ríomhaireachta i réimsí éagsúla.
* '''Innealtóireacht ríomhaireachta:''' díríonn sí go háirithe ar dhearadh crua-earraí, ar chórais leabaithe agus ar chomhtháthú crua-earraí agus bogearraí.
* '''Innealtóireacht bogearraí:''' díríonn sí ar mhodhanna chun bogearraí a fhorbairt, a thástáil agus a chothabháil go hiontaofa.
* '''Teicneolaíocht faisnéise:''' díríonn sí ar chur i bhfeidhm, ar chumrú agus ar bhainistiú córas ríomhaireachta, líonraí agus seirbhísí teicniúla.

Is féidir leis na disciplíní seo comhoibriú ar an bhfadhb chéanna. Mar shampla, d'fhéadfadh ríomheolaithe algartam a dhearadh, innealtóirí ríomhaireachta an córas fisiceach a fhorbairt, innealtóirí bogearraí an feidhmchlár a chur i bhfeidhm agus speisialtóirí teicneolaíochta faisnéise an córas a imscaradh agus a chothabháil.

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaireacht]]
* [[Algartam]]
* [[Struchtúr sonraí]]
* [[Meaisín Turing]]
* [[Teanga ríomhchlárúcháin]]
* [[Innealtóireacht bogearraí]]
* [[Ailtireacht ríomhaireachta]]
* [[Córas oibriúcháin]]
* [[Bunachar sonraí]]
* [[Líonra ríomhaireachta]]
* [[Cripteagrafaíocht]]
* [[Intleacht shaorga]]
* [[Ríomhghrafaic]]
* [[Ríomhaireacht chandamach]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin|Computer science}}
[[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]
[[Catagóir:Ríomheolaíocht|*]]</text>
      <sha1>dqn0dssye9zc16y44l9rr75oeutda20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríomhaireacht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6695</id>
    <revision>
      <id>1330428</id>
      <parentid>1318897</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T22:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <comment>Leathnú mór ar an alt le tuilleadh míniúchán teicniúil, samplaí agus beagán grá geeky don ríomhaireacht!</comment>
      <origin>1330428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25163" sha1="otm3w91yekb82g88qhmxnlxje69zilt" xml:space="preserve">Is réimse leathan í an '''ríomhaireacht''' a bhaineann le ríomhanna a dhéanamh go huathoibríoch agus le sonraí a bhailiú, a phróiseáil, a stóráil agus a tharchur trí chórais ríomhaireachta. Cuimsíonn sí dearadh agus úsáid na [[crua-earraí ríomhaire|crua-earraí]], forbairt agus oibriú [[bogearraí]], dearadh [[algartam]] agus úsáid líonraí ríomhaireachta. Baineann sí freisin le staidéar ar na prionsabail theoiriciúla a rialaíonn an ríomhaireacht agus ar na modhanna chun fadhbanna a réiteach le cabhair ríomhairí.&lt;ref name=&quot;ACM&quot;&gt;Association for Computing Machinery (ACM), [https://ccecc.acm.org/guidance Curricular Guidance: The Sub-Disciplines of Computing].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NISTcomputer&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://csrc.nist.gov/glossary/term/Computer Computer], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

== Bunghnéithe na ríomhaireachta ==

Is meaisín é ríomhaire a phróiseálann sonraí de réir treoracha a chuirtear i gclár nó i gcóras rialaithe. Cé go mbíonn difríochtaí móra idir gléasanna éagsúla, braitheann a lán córas ríomhaireachta ar chomhpháirteanna fisiceacha, ar bhogearraí agus ar shonraí a dhéanann na comhpháirteanna sin a stóráil agus a phróiseáil.&lt;ref name=&quot;ACM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NISTcomputer&quot; /&gt;

[[Íomhá:Computer motherboard.jpg|mion|deas|alt=Clár máthair ríomhaire le ciorcaid agus comhpháirteanna leictreonacha.|Clár máthair ríomhaire agus na comhpháirteanna leictreonacha air.]]

=== Crua-earraí ===

Is iad na '''[[crua-earraí ríomhaire|crua-earraí]]''' na comhpháirteanna fisiceacha a chuireann ar chumas córais ríomhaireachta feidhmiú. Áirítear leo:

* '''[[Próiseálaí lárnach|An próiseálaí lárnach]] (CPU):''' forghníomhaíonn sé treoracha cláir agus déanann sé oibríochtaí uimhríochta, loighciúla agus rialaithe.
* '''An chuimhne phríomhúil:''' stórálann sí na treoracha agus na sonraí atá riachtanach don obair atá ar siúl faoi láthair. Sampla coitianta is ea an [[RAM]], a bhíonn luaineach de ghnáth, rud a chiallaíonn go gcailltear an chuid is mó dá bhfuil inti nuair a mhúchtar an chumhacht.
* '''An chuimhne thaisce:''' cuimhne an-tapa a choinníonn sonraí agus treoracha ar dócha go mbeidh rochtain ag an bpróiseálaí orthu arís.
* '''Gléasanna stórála:''' coinníonn tiomántáin soladstaide (SSDanna), tiomántáin chrua agus gléasanna eile sonraí agus cláir fiú nuair nach mbíonn an ríomhaire ar siúl.
* '''Gléasanna ionchuir agus aschuir:''' cuireann méarchláir, lucha, ceamaraí agus braiteoirí sonraí isteach sa chóras; cuireann scáileáin, printéirí agus gléasanna eile torthaí ar fáil.
* '''An clár máthair:''' an príomhchlár ciorcad a nascann comhpháirteanna éagsúla an ríomhaire agus a éascaíonn cumarsáid eatarthu.
* '''An t-aonad próiseála grafaicí (GPU):''' próiseálaí atá oiriúnaithe go háirithe do ríomhanna grafaice agus do chineálacha eile oibre atá oiriúnach do phróiseáil chomhthreomhar.

Ní hionann an phróiseáil, an chuimhne agus an stóráil. Déanann an próiseálaí oibríochtaí ar shonraí; coinníonn an chuimhne shubstaintí sonraí agus treoracha a bhíonn de dhíth go minic nó go sealadach; agus coinníonn gléas stórála faisnéis ar feadh tréimhse níos faide. Bíonn luas, cumas, costas agus tomhaltas fuinnimh éagsúil ag baint leis na cineálacha éagsúla comhpháirteanna.

=== Ailtireacht ríomhaireachta ===

Déanann '''[[ailtireacht ríomhaireachta]]''' cur síos ar an gcaoi a n-eagraítear comhpháirteanna ríomhaire agus ar an gcaoi a n-idirghníomhaíonn siad. Is samhail bhunúsach í '''[[ailtireacht von Neumann]]''', ina stóráiltear treoracha cláir agus sonraí sa chuimhne chéanna agus ina n-oibríonn an próiseálaí orthu de réir a chéile.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot;&gt;B. Jack Copeland, [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ &quot;The Modern History of Computing&quot;], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Von Neumann architecture.svg|mion|deas|alt=Léaráid den phróiseálaí, den chuimhne agus de na gléasanna ionchuir agus aschuir.|Samhail shimplithe d'ailtireacht von Neumann.]]

Sa tsamhail chlasaiceach seo, tá roinnt príomhchodanna ann:

* Aonad rialaithe, a chomhordaíonn forghníomhú na dtreoracha.
* Aonad loighce agus uimhríochta (ALU), a dhéanann oibríochtaí amhail suimiú agus comparáidí loighciúla.
* Cuimhne, ina gcoinnítear sonraí agus treoracha.
* Gléasanna ionchuir agus aschuir, lena n-aistrítear faisnéis idir an ríomhaire agus a thimpeallacht.

I mórán próiseálaithe, déantar treoir a fháil ón gcuimhne, í a dhíchódú chun a thuiscint cén oibríocht atá riachtanach, agus í a fhorghníomhú. Déantar an próiseas sin a athdhéanamh, cé go n-úsáideann próiseálaithe nua-aimseartha teicnící amhail píblíneáil, taisceadh agus forghníomhú comhthreomhar chun níos mó oibre a dhéanamh go héifeachtúil.

Bíonn tionchar ag ailtireacht an phróiseálaí, ag líon na gcroíthe próiseála, ag luas na cuimhne, ag an stóráil agus ag cineál an ualaigh oibre ar fheidhmíocht an chórais. Ní tomhas iomlán ar fheidhmíocht é minicíocht clog an phróiseálaí inti féin.

=== Sonraí digiteacha agus ionchódú ===

Is ionann '''giotán''' agus an t-aonad bunúsach faisnéise dhigití. I gcóras dénártha, bíonn luach 0 nó 1 ag giotán. Is éard is '''beart''' ann ná grúpa ocht ngiotán sa ghnáthúsáid chomhaimseartha.&lt;ref name=&quot;NISTbyte&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://csrc.nist.gov/glossary/term/byte Byte], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

Déantar gach saghas faisnéise atá á láimhseáil ag ríomhaire a léiriú mar phatrúin sonraí digiteacha. Mar shampla, léirítear uimhreacha mar luachanna dénártha; is féidir téacs a léiriú trí chóid charachtar; agus stóráiltear íomhánna agus fuaim mar shonraí uimhriúla de réir formáidí sonracha.

Tá caighdeáin ionchódaithe riachtanach chun go bhféadfaidh cláir agus gléasanna an fhaisnéis chéanna a léamh agus a léirmhíniú. Is caighdeán é [[Unicode]] a shannann cóid do charachtair i réimse leathan córas scríbhneoireachta agus siombailí. Is modh ionchódaithe é [[UTF-8]] a léiríonn na carachtair sin mar shraitheanna beart; úsáidtear go forleathan é chun téacs a stóráil agus a mhalartú.&lt;ref name=&quot;Unicode&quot;&gt;The Unicode Consortium, [https://www.unicode.org/faq/utf_bom.html &quot;UTF-8, UTF-16, UTF-32 &amp; BOM&quot;], Ceisteanna Coitianta faoi chaighdeáin ionchódaithe Unicode.&lt;/ref&gt;

Braitheann iontaofacht na sonraí ar ionchódú comhsheasmhach, ar a gcaomhnú le linn tarchuir agus stórála, agus ar bhogearraí a léirmhíníonn iad i gceart.

=== Bogearraí agus córais oibriúcháin ===

Is éard is '''[[bogearraí]]''' ann ná cláir, treoracha agus sonraí a shainíonn na tascanna a dhéanann córas ríomhaireachta. Roinntear iad go minic ina dhá phríomhghrúpa:

* '''Bogearraí córais:''' rialaíonn siad acmhainní an ríomhaire agus cuireann siad seirbhísí bunúsacha ar fáil do chláir eile.
* '''Bogearraí feidhmchláir:''' cabhraíonn siad le húsáideoirí tascanna sonracha a dhéanamh, amhail doiciméid a scríobh, gréasáin a bhrabhsáil, íomhánna a chur in eagar nó bunachair shonraí a bhainistiú.

Is sampla tábhachtach de bhogearraí córais é an '''[[córas oibriúcháin]]'''. Bainistíonn sé acmhainní crua-earraí, cuimhne, comhaid agus próisis, agus soláthraíonn sé comhéadan trína n-idirghníomhaíonn cláir agus úsáideoirí leis an ríomhaire.&lt;ref name=&quot;NISTos&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://csrc.nist.gov/glossary/term/operating_system Operating system], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt; I measc na gcóras oibriúcháin a úsáidtear go forleathan tá [[Linux]], [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Android (córas oibriúcháin)|Android]] agus [[iOS]].

Braitheann feidhmchlár ar an gcóras oibriúcháin agus ar na comhéadain a chuireann sé ar fáil, cé gur féidir le cláir a bheith ag brath ar leabharlanna, ar sheirbhísí líonra agus ar chórais eile chomh maith.

== Conas a oibríonn ríomhaire ==

Is féidir cur síos simplithe a dhéanamh ar phróiseáil ríomhaireachta mar shraith céimeanna:

# '''Ionchur:''' cuirtear sonraí isteach sa chóras ó úsáideoir, ó chomhad, ó bhraiteoir nó ó ghléas eile.
# '''Léamh agus stóráil:''' léitear na sonraí agus cuirtear iad sa chuimhne nó i stóras eile de réir mar is gá.
# '''Próiseáil:''' déanann an próiseálaí nó comhpháirt speisialaithe oibríochtaí ar na sonraí de réir threoracha an chláir.
# '''Aschur:''' cuirtear na torthaí ar fáil d'úsáideoir nó do chóras eile, nó sábháiltear iad le húsáid níos déanaí.
# '''Cumarsáid:''' más gá, seoltar na torthaí chuig gléas eile trí líonra nó trí chomhéadan cumarsáide.

Is léiriú ginearálta é seo, seachas seicheamh a leanann gach ríomh i gcónaí. Is féidir le ríomhairí roinnt céimeanna a fhorghníomhú go comhuaineach, sonraí a phróiseáil i mbloic, nó obair a roinnt ar roinnt próiseálaithe.

Mar shampla, nuair a ríomhtar suim dhá uimhir, caithfidh an clár na huimhreacha a fháil, an oibríocht chuí a dhéanamh agus an toradh a chur ar fáil. I gcóras níos casta, d'fhéadfadh an clár sonraí a léamh ó bhunachar sonraí, ríomhanna a dhéanamh ar fhreastalaí agus torthaí a sheoladh chuig gléas úsáideora.

== Algartaim agus ríomhchlárú ==

Is éard is '''[[algartam]]''' ann ná modh nó seicheamh treoracha chun fadhb a réiteach nó tasc a chur i gcrích. D'fhéadfadh algartam cur síos a dhéanamh ar an gcaoi le huimhreacha a shórtáil, an bealach is giorra a aimsiú idir dhá phointe nó sonraí áirithe a aimsiú i mbailiúchán mór.

Tá algartaim lárnach sa [[ríomhchlárú]]. Is ionann clár ríomhaireachta agus treoracha atá scríofa i bhfoirm is féidir leis an ríomhaire a fhorghníomhú, go díreach nó tar éis iad a aistriú go foirm níos ísle. Ní hionann algartam agus clár: is féidir an algartam céanna a chur i bhfeidhm i dteangacha ríomhchlárúcháin éagsúla.&lt;ref name=&quot;ACM&quot; /&gt;

=== Teangacha ríomhchlárúcháin ===

Úsáidtear [[teanga ríomhchlárúcháin|teangacha ríomhchlárúcháin]] chun treoracha a chur in iúl ar bhealach struchtúrtha. Tá difríochtaí eatarthu maidir lena gcomhréir, a séimeantaic, a leibhéal astarraingthe agus na saghsanna tascanna a mbíonn siad oiriúnach dóibh.

I measc na dteangacha a úsáidtear go forleathan tá:

* [[C (teanga ríomhchlárúcháin)|C]] agus [[C++]], a úsáidtear, i measc rudaí eile, chun bogearraí córais agus feidhmchláir a fhorbairt.
* [[Java]], a úsáidtear i gcórais ghnó, i bhfeidhmchláir agus i gcórais eile.
* [[Python (teanga ríomhchlárúcháin)|Python]], a úsáidtear i bhforbairt bogearraí, in uathoibriú, in anailís sonraí agus in intleacht shaorga.
* [[JavaScript]], a úsáidtear go forleathan i bhforbairt gréasáin.
* [[SQL]], teanga chun sonraí a cheistiú agus a bhainistiú i mórán córas bunachar sonraí.
* [[Teanga cóimeála]], a chuireann treoracha próiseálaí in iúl i bhfoirm shiombalach.

Is minic a aistríonn '''tiomsaitheoir''' clár ó theanga ardleibhéil go cód meaisín nó go foirm idirmheánach. Is minic a dhéanann '''ateangaire''' treoracha a léamh agus a fhorghníomhú trí mheicníocht ateangaireachta; i gcleachtas, is féidir córais a chomhcheangal, mar shampla trí bhaitchód a thiomsú agus a ateangaireacht nó a thiomsú go díreach le linn forghníomhaithe.

=== Forbairt bogearraí ===

Ní bhaineann forbairt bogearraí le cód a scríobh amháin. Cuimsíonn an próiseas, ag brath ar an tionscadal, an fhadhb a shainiú, riachtanais a bhailiú, dearadh a dhéanamh, ríomhchlárú, tástáil, imscaradh, monatóireacht agus cothabháil.

Úsáidtear modhanna amhail rialú leaganacha, athbhreithniú cóid, tástáil uathoibrithe agus comhtháthú leanúnach chun athruithe a bhainistiú agus lochtanna a aimsiú. Tá ról ag anailís riachtanas, doiciméadú agus dearadh córais freisin, go háirithe nuair a fhorbraíonn roinnt daoine bogearraí le chéile.

Is í [[innealtóireacht bogearraí]] an disciplín a dhíríonn ar fhorbairt agus ar chothabháil córas bogearraí atá iontaofa, slán agus oiriúnach dá gcuspóir.

=== Éifeachtúlacht agus castacht ===

Ní leor go bhfaigheann algartam an freagra ceart; d'fhéadfadh sé a bheith ró-mhall nó an iomarca cuimhne a úsáid. Déanann anailís algartamach staidéar ar an gcaoi a n-athraíonn am rite agus úsáid acmhainní de réir mar a mhéadaíonn méid an ionchuir.

Úsáidtear [[nodaireacht O mhór]] go minic chun cur síos a dhéanamh ar an gcaoi a bhfásann riachtanais algartaim. Mar shampla, léiríonn castacht líneach, amhail \(O(n)\), fás atá comhréireach le méid an ionchuir; léiríonn castacht chearnach, amhail \(O(n^2)\), fás atá comhréireach le cearnóg an mhéid sin, i gcomhthéacs anailíse cuí. Ní thugann an nodaireacht seo líon cruinn soicindí le fios, ach cuidíonn sí le cur chuige amháin a chur i gcomparáid le cur chuige eile nuair a mhéadaíonn an fhadhb.

== Líonraí agus cumarsáid ríomhaireachta ==

[[Íomhá:Ethernet LAN.svg|mion|deas|alt=Léaráid de líonra achair logánta ina bhfuil ríomhairí agus freastalaithe ceangailte.|Léiriú ar líonra áitiúil ina ndéantar ríomhairí agus freastalaithe a nascadh.]]

Is éard is '''[[líonra ríomhaireachta]]''' ann ná córas de ghléasanna idirnasctha ar féidir leo sonraí a mhalartú agus acmhainní a roinnt. Is féidir líonra a eagrú laistigh d'fhoirgneamh, ar fud eagraíochta nó thar réigiúin agus tíortha éagsúla. Is é an [[Idirlíon]] an sampla is forleithne de líonra domhanda a nascann líonraí agus gléasanna éagsúla.&lt;ref name=&quot;NISTnetwork&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://csrc.nist.gov/glossary/term/network Network], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

Braitheann cumarsáid ríomhaireachta ar phrótacail, is é sin rialacha a leagann síos conas a fhormáidítear, a sheoltar agus a léirmhínítear teachtaireachtaí. I measc na dteicneolaíochtaí bunúsacha tá:

* [[Prótacal Idirlín|IP]], chun paicéid sonraí a sheoladh idir líonraí.
* [[Prótacal rialaithe tarchuir|TCP]], a sholáthraíonn sruth sonraí iontaofa ordaithe idir críochphointí.
* [[Córas ainmneacha fearainn|DNS]], a aistríonn ainmneacha fearainn go faisnéis a theastaíonn chun seirbhísí líonra a aimsiú.
* [[Prótacal aistrithe hipirtéacs|HTTP]], a úsáidtear chun acmhainní gréasáin a iarraidh agus a sheachadadh.

Ní gá do gach feidhmchlár gach prótacal a úsáid. Braitheann an rogha ar an gcineál cumarsáide, ar riachtanais feidhmíochta agus ar an leibhéal iontaofachta atá ag teastáil.

== Bunachair shonraí agus stóráil faisnéise ==

Is córas é '''[[bunachar sonraí]]''' chun sonraí a eagrú, a stóráil agus a aisghabháil. Is féidir bunachair shonraí a úsáid chun faisnéis faoi chustaiméirí, táirgí, taifid eolaíocha, idirbhearta nó ábhair eile a choinneáil.

I mbunachar sonraí coibhneasta, eagraítear sonraí de ghnáth i dtáblaí ina bhfuil sraitheanna agus colúin. Is féidir táblaí a nascadh trí eochracha agus caidrimh shainithe, rud a chabhraíonn le sonraí a choinneáil comhsheasmhach. Úsáidtear [[SQL]] chun faisnéis a cheistiú, a chur isteach, a athrú agus a scriosadh i mórán de na córais sin.

Áirítear le córais stórála eile bunachair shonraí doiciméad, stóráil eochair-luacha, bunachair shonraí graf agus córais a dearadh le haghaidh sonraí ama nó anailíse ar mhórscála. Braitheann an struchtúr is oiriúnaí ar na sonraí, ar na ceisteanna a chuirfear orthu agus ar na riachtanais maidir le feidhmíocht agus iontaofacht.

== Néalríomhaireacht agus córais dáilte ==

Is éard is '''[[néalríomhaireacht]]''' ann ná samhail ina bhfaightear rochtain ar acmhainní ríomhaireachta, amhail freastalaithe, stóráil, líonraí agus feidhmchláir, trí líonra de réir mar a bhíonn gá leo. De réir shainmhíniú NIST, is gnéithe den tsamhail seo iad rochtain áisiúil ar acmhainní comhroinnte agus an cumas iad a chur ar fáil nó a scaoileadh go tapa.&lt;ref name=&quot;NISTcloud&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://csrc.nist.gov/glossary/term/cloud_computing Cloud computing], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

Is féidir seirbhísí néalríomhaireachta a roinnt ina gcatagóirí éagsúla, lena n-áirítear:

* '''Bonneagar mar sheirbhís (IaaS):''' acmhainní amhail meaisíní fíorúla, stóráil agus líonrú.
* '''Ardán mar sheirbhís (PaaS):''' timpeallachtaí agus uirlisí chun feidhmchláir a fhorbairt agus a rith.
* '''Bogearraí mar sheirbhís (SaaS):''' feidhmchláir a chuirtear ar fáil thar líonra gan gá don úsáideoir an bonneagar iomlán a bhainistiú.

I gcóras dáilte, roinntear obair nó sonraí idir roinnt ríomhairí a dhéanann cumarsáid lena chéile. Is féidir leis sin scálú agus athléimneacht a fheabhsú, ach cruthaíonn sé dúshláin freisin maidir le moilleanna cumarsáide, comhsheasmhacht sonraí, slándáil agus téarnamh ó theipeanna.

== Príomhréimsí na ríomhaireachta ==

Tá an ríomhaireacht roinnte ina réimsí éagsúla a dhíríonn ar ghnéithe éagsúla de chórais ríomhaireachta agus ar an gcaoi a n-úsáidtear iad. Aithníonn an ACM cúig mhórdhisciplín: ríomheolaíocht, innealtóireacht ríomhaireachta, innealtóireacht bogearraí, córais faisnéise agus teicneolaíocht faisnéise.&lt;ref name=&quot;ACM&quot; /&gt;

* '''[[Ríomheolaíocht]]:''' staidéar ar bhunphrionsabail na ríomhaireachta, ar algartaim, ar struchtúir sonraí agus ar theoiric na ríomhaireachta.
* '''Innealtóireacht ríomhaireachta:''' dearadh agus forbairt crua-earraí, próiseálaithe, córais leabaithe agus comhéadain idir crua-earraí agus bogearraí.
* '''[[Innealtóireacht bogearraí]]:''' modhanna chun bogearraí a dhearadh, a fhorbairt, a thástáil agus a chothabháil.
* '''Córais faisnéise:''' dearadh agus bainistiú córas a thacaíonn le próisis eagraíochtúla agus le cinnteoireacht.
* '''Teicneolaíocht faisnéise:''' cur i bhfeidhm agus bainistiú córas ríomhaireachta, líonraí agus seirbhísí teicniúla.

Tá réimsí eile ag forluí leis na disciplíní sin:

* '''[[Intleacht shaorga]]:''' forbairt córas a dhéanann tascanna amhail aithint patrún, próiseáil teanga, pleanáil nó cinnteoireacht.
* '''[[Eolaíocht sonraí]]:''' bailiú, glanadh, anailís agus léirmhíniú sonraí, agus modhanna staitistiúla agus ríomhaireachtúla á n-úsáid.
* '''[[Slándáil ríomhaireachta]]:''' cosaint córas, líonraí agus sonraí ar rochtain neamhúdaraithe, ar mhí-úsáid agus ar ionsaithe.
* '''[[Cripteagrafaíocht]]:''' úsáid modhanna matamaiticiúla chun faisnéis a chosaint agus cumarsáid shlán a éascú.
* '''[[Grafaicí ríomhaireachta]] agus próiseáil meán:''' cruthú agus próiseáil íomhánna, físeáin, fuaime agus ábhar digiteach eile.
* '''[[Ríomhaireacht ardfheidhmíochta]]:''' úsáid ríomhairí agus córais phróiseála chumhachtacha chun fadhbanna móra eolaíocha agus innealtóireachta a réiteach.
* '''[[Ríomhaireacht chandamach]]:''' staidéar ar mhodhanna ríomhaireachta a bhaineann úsáid as airíonna na meicnice chandamaí.

== Forbairt stairiúil ==

Bhí daoine ag déanamh ríomhanna de láimh agus le cúnamh gléasanna meicniúla i bhfad roimh theacht na ríomhairí leictreonacha. Sa 19ú haois, dhear [[Charles Babbage]] coincheapa do na hinnill mheicniúla ar a dtugtar an tInneall Difríochta agus an [[Inneall Anailíseach|tInneall Anailíseach]]. Ceapadh an dara ceann mar mheaisín ilchuspóireach a bhféadfaí treoracha a thabhairt dó chun ríomhanna a dhéanamh. Níor tógadh leagan iomlán den Inneall Anailíseach le linn shaol Babbage.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

[[Íomhá:ENIAC.jpg|mion|deas|alt=Cuid de ríomhaire ENIAC ar taispeáint i músaem.|Cuid de ENIAC, ceann de na córais ríomhaireachta leictreonacha luatha.]]

Sa chéad leath den 20ú haois, d'fhorbair innealtóirí agus eolaithe ríomhairí meicniúla, leictrimheicniúla agus leictreonacha. Bhí baint ag ríomhairí luatha le ríomhanna eolaíocha, le criptiú agus le riachtanais mhíleata. Bhí [[ENIAC]], a forbraíodh sna Stáit Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda agus a cuireadh i láthair go poiblí in 1946, ar cheann de na ríomhairí digiteacha leictreonacha mórscála a raibh tionchar acu ar fhorbairt na ríomhaireachta ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;CHMENIAC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1946/ &quot;1946: Timeline of Computer History&quot;].&lt;/ref&gt;

Chuidigh teacht an [[trasraitheoir]] agus forbairt na [[ciorcad comhtháite|gciorcad comhtháite]] le líon na gcomhpháirteanna leictreonacha a laghdú agus le cumas próiseála a mhéadú. I 1971, comhtháthaíodh feidhmeanna lárnacha próiseálaí i micreaphróiseálaí amháin, forbairt a chuidigh le ríomhairí níos lú agus níos inacmhainne a dhéanamh.&lt;ref name=&quot;CHMchip&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/ &quot;1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip&quot;], ''The Silicon Engine''.&lt;/ref&gt;

Le linn an dara leath den 20ú haois, tháinig méadú ar úsáid ríomhairí pearsanta agus ar nascadh ríomhairí i líonraí. Tháinig forbairt ar an Idirlíon ó líonraí taighde agus ar an nGréasán Domhanda mar sheirbhís a ligeann d'úsáideoirí acmhainní atá nasctha le chéile a rochtain trí bhrabhsálaithe. Ó shin i leith, tá méadú tagtha ar ról na ríomhaireachta soghluaiste, na stórála ar líne, na néalríomhaireachta agus na n-ardán digiteach idirnasctha.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

== Feidhmeanna agus tionchar na ríomhaireachta ==

Úsáidtear ríomhaireacht i gcuid mhór gníomhaíochtaí daonna, idir thaighde eolaíoch agus sheirbhísí poiblí. I measc na réimsí ina n-úsáidtear í tá:

* '''Eolaíocht agus innealtóireacht:''' samhaltú matamaiticiúil, anailís sonraí, insamhaltaí agus dearadh táirgí.
* '''Oideachas:''' uirlisí foghlama, timpeallachtaí ríomhaireachta, acmhainní digiteacha agus taighde.
* '''Cúram sláinte:''' bainistiú taifead, íomháú leighis, anailís ar shonraí agus tacaíocht do thaighde.
* '''Gnó agus airgeadas:''' bainistiú idirbheart, cuntais, fardal agus cumarsáid idir eagraíochtaí.
* '''Cumarsáid agus na meáin:''' teachtaireachtaí, físchomhdháil, foilsiú digiteach, sruthú agus líonrú sóisialta.
* '''Tionscal agus iompar:''' rialú uathoibrithe, róbataic, loingseoireacht agus córais monatóireachta.
* '''Riarachán poiblí:''' stóráil taifead, próiseáil iarratas agus soláthar seirbhísí ar líne.

Cé go gcuireann an ríomhaireacht uathoibriú, luas agus cumas próiseála ar fáil, braitheann tairbhe na gcóras ar an gcaoi a ndeartar agus a n-úsáidtear iad. Is féidir le córais drochdheartha earráidí a scaipeadh, faisnéis mhícheart a tháirgeadh nó bac a chur ar dhaoine nach bhfuil rochtain chuí acu ar theicneolaíocht.

=== Slándáil agus príobháideachas ===

Tá slándáil ríomhaireachta ina cuid lárnach de dhearadh agus d'oibriú na gcóras nua-aimseartha. Áirítear léi bearta chun sonraí a chosaint, rochtain neamhúdaraithe a chosc, iontaofacht na seirbhísí a choimeád agus cur isteach mailíseach a laghdú. Is féidir le bagairtí teacht ó bhogearraí mailíseacha, ó earráidí cumraíochta, ó leochaileachtaí bogearraí nó ó úsáideoirí a fhaigheann ceadanna nár cheart dóibh a bheith acu.&lt;ref name=&quot;NISTcyber&quot;&gt;National Institute of Standards and Technology (NIST), [https://csrc.nist.gov/glossary/term/cybersecurity Cybersecurity], ''Computer Security Resource Center Glossary''.&lt;/ref&gt;

I measc na mbeart coitianta tá nuashonruithe slándála, rialú rochtana, fíordheimhniú ilfhachtóra, criptiú agus cúltacaí rialta. Ní hionann na bearta sin agus cosaint iomlán: braitheann slándáil ar dhearadh an chórais, ar na próisis a úsáidtear chun é a bhainistiú agus ar iompar na ndaoine a úsáideann é.

Baineann ceisteanna príobháideachais freisin le bailiú agus stóráil sonraí pearsanta, le rianú gníomhaíochta ar líne agus le próiseáil uathoibrithe faisnéise.

== Féach freisin ==

* [[Ríomheolaíocht]]
* [[Crua-earraí ríomhaire]]
* [[Bogearraí]]
* [[Ailtireacht ríomhaireachta]]
* [[Algartam]]
* [[Teanga ríomhchlárúcháin]]
* [[Córas oibriúcháin]]
* [[Bunachar sonraí]]
* [[Líonra ríomhaireachta]]
* [[Idirlíon]]
* [[Néalríomhaireacht]]
* [[Intleacht shaorga]]
* [[Slándáil ríomhaireachta]]
* [[Ríomhaireacht chandamach]]

== Tagairtí ==

&lt;references /&gt;

{{Catcómhaoin|Computing}}
{{DEFAULTSORT:Riomhaireacht}}
[[Catagóir:Ríomhaireacht| ]]</text>
      <sha1>otm3w91yekb82g88qhmxnlxje69zilt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foirmle a hAon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7868</id>
    <revision>
      <id>1330412</id>
      <parentid>1251822</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T15:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <comment>Leathnú, foinsiú agus nuashonrú mór — tarrtháil an t-alt as ómra 2006.</comment>
      <origin>1330412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37584" sha1="fl9m549wu8tomv4n725jch2w2qxpisr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#e10600; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.5em;&quot; | Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.6em;&quot; | [[Íomhá:Formula One logo.svg|frameless|upright=1.7|alt=Lógó Foirmle a hAon]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0; text-align:center;&quot; | Faisnéis ghinearálta
|-
! Ainm oifigiúil
| Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon an FIA
|-
! Giorrúchán
| F1
|-
! Cineál spóirt
| Rásaíocht gluaisteán aon suíocháin
|-
! Bunaithe
| 1950
|-
! An chéad rás craobhchomórtais
| Grand Prix na Breataine, Silverstone, 13 Bealtaine 1950
|-
! Comhlacht rialaithe
| [[FIA|Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)]]
|-
! Cearta tráchtála
| Formula One Group
|-
! Craobhacha
| Craobh na dtiománaithe; craobh na dtógálaithe
|-
! Foirne in 2026
| 11
|-
! Suíocháin rialta in 2026
| 22
|-
! Aonad cumhachta in 2026
| V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear; córas hibrideach
|-
! Cineál ciorcaid
| Ciorcaid bhuana agus ciorcaid sráide
|-
! Suíomh gréasáin
| [https://www.formula1.com/ Formula1.com]
|}

'''Is craobhchomórtas idirnáisiúnta rásaíochta gluaisteán aon suíocháin é Foirmle a hAon''' ('''F1'''), ar a dtugtar an '''Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon''' go hoifigiúil. Tá sé ar an leibhéal is airde de rásaíocht mhótair roth oscailte, agus eagraítear é mar shraith Grand Prix ar chiorcaid ar fud an domhain. Is í an Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) an comhlacht a rialaíonn gnéithe spóirt, teicniúla agus sábháilteachta an chomórtais. Is ag Formula One Group atá na cearta tráchtála a bhaineann leis an gcraobhchomórtas.&lt;ref name=&quot;F1History&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/why-is-it-called-formula-1-and-12-other-questions-about-the-championships.1GHeel6u4jga6hMpX2eFs1 ''Why is it called Formula 1 – and 12 other questions about the championship's origins''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot;&gt;Liberty Media, [https://www.libertymedia.com/about/overview ''Overview''], suíomh gréasáin oifigiúil Liberty Media.&lt;/ref&gt;

Bíonn dhá chraobh dhomhanda á gconspóid le linn gach séasúir: craobh na dtiománaithe agus craobh na dtógálaithe. Bronntar an chéad cheann ar an tiománaí a ghnóthaíonn an líon is mó pointí, agus an dara ceann ar an bhfoireann a charnann an líon is mó pointí lena gluaisteáin. Bíonn luas an chairr ríthábhachtach, ach bíonn tionchar ag innealtóireacht, dearadh aeraidinimiciúil, bainistiú bonn, straitéis rásaíochta agus iontaofacht mheicniúil ar na torthaí freisin.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-f1-constructors-championship.66nTfWSqrUYv3bnbosPkHV ''The beginner's guide to the F1 Constructors' Championship''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an chraobh in 1950. Ó shin i leith, tá athruithe móra tagtha ar dhearadh na ngluaisteán, ar rialacha na n-inneall, ar nósanna imeachta sábháilteachta agus ar struchtúr tráchtála an spóirt. Faoi rialacha teicniúla 2026, úsáideann na gluaisteáin aonaid chumhachta hibrideacha agus aeraidinimic ghníomhach, agus tá breoslaí ard-inbhuanaithe mar chuid den athrú teicneolaíoch atá ar bun.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-key-regulation-changes-in-f1-history-and-the-teams-that-nailed-them.2iq8c5E6S1HOffT5PBLl6i ''The key regulation changes in F1 history – and the teams that nailed them''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-2026-regulations.6j0tS0hrHG2T01tpmK6XYz ''The beginner's guide to the 2026 Formula 1 regulations''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Bunú an chraobhchomórtais ===

Bhí rásaí Grand Prix á reáchtáil san Eoraip le fada sular bunaíodh craobhchomórtas domhanda Foirmle a hAon. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, forbraíodh rialacha idirnáisiúnta chun gluaisteáin rásaíochta a roinnt ina gcatagóirí teicniúla. In 1946, cuireadh tús leis an obair chun foirmle nua Grand Prix a leagan síos. De réir a chéile, tháinig an córas rialacha sin chun bheith mar bhonn don chraobh dhomhanda a bunaíodh in 1950.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ESPNHistory&quot;&gt;ESPN, [https://www.espn.com/f1/story/_/id/13715980/about-formula-1 ''About Formula 1''], 1 Nollaig 2024.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Mercedes W 196 mit 3-l-Motor (Fangio) 1986-08-16.jpg|mion|deas|alt=Carr Mercedes-Benz W 196, gluaisteán rásaíochta ó na 1950idí|Carr Mercedes-Benz W 196. Bhuaigh Juan Manuel Fangio craobh na dtiománaithe in 1954 agus in 1955 agus é ag tiomáint do Mercedes-Benz.]]

Reáchtáladh an chéad rás den chéad Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ag Silverstone sa Bhreatain ar an 13 Bealtaine 1950. Bhuaigh Giuseppe Farina, tiománaí Iodálach ar fhoireann Alfa Romeo, an rás agus ghnóthaigh sé craobh na dtiománaithe ag deireadh an tséasúir freisin. Chríochnaigh a chomhghleacaithe Juan Manuel Fangio agus Luigi Fagioli sna chéad áiteanna eile sa chraobh. Bhí seacht n-ócáid san fhéilire, lena n-áirítear an Indianapolis 500 sna Stáit Aontaithe. Bhí an rás Meiriceánach difriúil ó thaobh rialacha, gluaisteán agus rannpháirtithe de le formhór na rásaí Eorpacha, agus ní raibh sé mar chuid de ghnáthchlár na bhfoirne Eorpacha.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ESPNHistory&quot; /&gt;

Bhí Alfa Romeo ar cheann de na foirne ba láidre sna blianta tosaigh. Bhuaigh Fangio a chéad chraobh in 1951 agus ghnóthaigh sé ceithre theideal eile ina dhiaidh sin, agus é ag tiomáint do roinnt foirne. Bhí Ferrari, Maserati agus Mercedes-Benz san iomaíocht chomh maith. Tháinig Mercedes-Benz isteach sa chraobh le carr iomaíoch in 1954, ach chuir an comhlacht deireadh lena chlár Grand Prix tar éis shéasúr 1955, i gcomhthéacs na n-athruithe a lean tubaiste Le Mans an bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Níor bunaíodh craobh na dtógálaithe go dtí 1958. Bhuaigh Vanwall an chéad teideal sin. Ón bpointe sin ar aghaidh, bhí dhá sprioc ar leith ag foirne: pointí a ghnóthú do na tiománaithe agus pointí a charnadh don fhoireann féin.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;

=== Na 1960idí agus na 1970idí ===

Sna 1960idí, tháinig gluaisteáin a raibh an t-inneall suite taobh thiar den tiománaí chun cinn. Bhí buntáistí suntasacha ag baint leis an leagan amach sin maidir le dáileadh meáchain agus le hiompar an chairr ar an gciorcad. Forbraíodh fonnadh níos éadroime agus níos righne freisin, agus mhéadaigh úsáid ábhar nua agus modhanna tógála níos sofaisticiúla.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig tábhacht níos mó leis an aeraidinimic le linn na 1960idí agus na 1970idí. D'úsáid foirne sciatháin chun fórsa anuas a chruthú, rud a chuir brú ar na boinn agus a d'fheabhsaigh greim an chairr ar an mbóthar, go háirithe ar luas ard agus i gcasadh. Sna 1970idí, forbraíodh gluaisteáin a bhain úsáid as sreabhadh aeir faoi urlár an chairr chun fórsa anuas a chruthú. D'fhéadfadh na dearaí sin buntáiste mór feidhmíochta a thabhairt, ach chruthaigh siad dúshláin theicniúla agus sábháilteachta chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1977, thug Renault inneall turbo-luchtaithe isteach sa chraobh. Bhí fadhbanna iontaofachta agus tiomána ag baint leis an teicneolaíocht ar dtús, ach d'éirigh na hinnill turbo níos iomaíche de réir mar a tháinig feabhas ar an innealtóireacht. Bhí na gluaisteáin turbo an-chumhachtach sna 1980idí. Cuireadh deireadh lena n-úsáid faoi na rialacha ó shéasúr 1989, agus d'athraigh cineál na n-inneall a bhí ceadaithe arís.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Bhí athrú ag teacht ar thaobh tráchtála an chomórtais chomh maith. Tháinig urraíocht chorparáideach, cearta craolacháin teilifíse agus comhaontuithe idir lucht eagraithe na rásaí agus na foirne chun bheith níos tábhachtaí. Le himeacht ama, leathnaigh F1 thar a bhunáit thraidisiúnta Eorpach agus cuireadh rásaí ar siúl i réigiúin eile den domhan.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/drivers-teams-cars-circuits-and-more-everything-you-need-to-know-about.7iQfL3Rivf1comzdqV5jwc ''Everything you need to know about F1 – drivers, teams, cars, circuits and more''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Sábháilteacht agus na 1990idí ===

Bhí rásaíocht mhótair an-chontúirteach i dtús stair F1. Bhí tionchar ag dearadh na ngluaisteán, riocht na gciorcad, easpa bacainní cuí agus trealamh cosanta teoranta ar na rioscaí a bhí roimh thiománaithe agus lucht féachana. De réir a chéile, rinneadh athruithe ar struchtúr na ngluaisteán, ar dhearadh na gciorcad, ar bhacainní, ar éadaí cosanta agus ar na seirbhísí leighis chun an baol gortaithe agus báis a laghdú.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/news/legacy-safety-how-fia-responded-tragedy-imola-1994-and-launched-drive-safer-racing ''Legacy of Safety – How the FIA responded to the tragedy of Imola 1994 and launched a drive for safer racing''], FIA.com.&lt;/ref&gt;

Bhásaigh Roland Ratzenberger le linn an cháilithe agus Ayrton Senna le linn an rása ag Grand Prix San Mairíne in Imola sa bhliain 1994. Tharraing na básanna sin aird ar na rioscaí a bhí fós ann agus spreag siad iarrachtaí nua chun na gluaisteáin agus na ciorcaid a dhéanamh níos sábháilte. Lean an FIA ar aghaidh ag forbairt caighdeán níos déine maidir le struchtúir tuairteála, cosaint an chábáin agus nósanna imeachta freagartha do thimpistí.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

=== Na 2000idí agus ré Schumacher ===

Bhí Ferrari agus Michael Schumacher chun tosaigh ag tús na 2000idí. Bhuaigh Schumacher cúig chraobh na dtiománaithe as a chéile le Ferrari idir 2000 agus 2004, tar éis dó dhá chraobh a ghnóthú le Benetton in 1994 agus in 1995. Bhí an tréimhse sin an-rathúil don fhoireann Iodálach agus léirigh sí an tionchar a d'fhéadfadh a bheith ag feidhmíocht an ghluaisteáin, iontaofacht, obair fhoirne agus straitéis rásaíochta.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig athrú ar rialacha na n-inneall arís in 2006. Cuireadh innill V8 atmaisféaracha 2.4 lítear in áit na n-inneall V10 a bhí in úsáid sna blianta roimhe sin. Lean foirne orthu ag forbairt aeraidinimic, leictreonaic agus córais mheicniúla, ach bhí ar na dearthóirí cloí le srianta teicniúla a d'athraigh de réir na rialacha.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig Red Bull Racing chun cinn mar phríomhfhoireann ag deireadh na 2000idí agus ag tús na 2010idí. Bhuaigh Sebastian Vettel craobh na dtiománaithe ceithre huaire as a chéile idir 2010 agus 2013. Bhí ról tábhachtach ag dearadh aeraidinimiciúil agus ag comhtháthú an innill, an fhonnadh agus na gcóras rialaithe i bhfeidhmíocht an chairr.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

=== An ré hibrideach ó 2014 ===

Tháinig athrú bunúsach ar rialacha na n-inneall in 2014, nuair a tugadh isteach aonaid chumhachta V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear le córais aisghabhála fuinnimh leictreach. Tháinig siad in áit na n-inneall V8 atmaisféarach a bhí in úsáid roimhe sin. Is éard atá in aonad cumhachta ná inneall dócháin inmheánaigh agus córais bhreise, lena n-áirítear turbocharger, ceallra, leictreonaic rialaithe agus mótar-ghineadóir leictreach.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot;&gt;Matt Youson, [https://www.formula1.com/en/latest/article/2026-regulations-explained-all-you-need-to-know-about-f1s-new-power-units.14jfv7a36905uDJDdNyfQd ''2026 regulations explained: All you need to know about F1's new power units''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Bhí Mercedes chun tosaigh sa chéad tréimhse den ré hibrideach. Bhuaigh an fhoireann craobh na dtógálaithe ocht n-uaire as a chéile idir 2014 agus 2021. Bhuaigh Lewis Hamilton roinnt craobhacha tiománaithe léi, agus ghnóthaigh Nico Rosberg an teideal in 2016. Ina dhiaidh sin, tháinig Red Bull Racing agus Max Verstappen chun cinn mar phríomhfhórsa sa chraobh.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Cuireadh uasteorainn chaiteachais ar fhoirne i bhfeidhm in 2021. Tá sé mar aidhm aici cuid den chaiteachas a bhaineann le forbairt agus feidhmíocht na ngluaisteán a theorannú. Ní chumhdaíonn an uasteorainn gach costas, ós rud é go bhfuil eisceachtaí sonraithe sna rialacha airgeadais.&lt;ref name=&quot;F1CostCap&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/what-is-the-2021-f1-cost-cap-and-how-will-it-be-enforced.4l0LPbfFgBhDxjccMseCHO ''What is the 2021 F1 cost cap and how will it be enforced?''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Rialacha 2022–2025 ===

Tháinig glúin nua rialacha teicniúla i bhfeidhm in 2022. Ba é ceann de na príomhchuspóirí ná gluaisteáin a chur ar a gcumas rásaíocht níos gaire dá chéile. Tugadh dearadh nua isteach a bhain úsáid níos mó as éifeacht talún agus tolláin faoin urlár chun fórsa anuas a chruthú. Athraíodh an t-urlár, na sciatháin agus codanna eile den chabhail chun sreabhadh aeir timpeall agus faoi na gluaisteáin a rialú ar bhealach difriúil.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot;&gt;Matt Youson, [https://www.formula1.com/en/latest/article/2026-regulations-explained-all-you-need-to-know-about-f1s-new-aerodynamics.7IAt0auc32UkCEFE5ypkTB ''2026 regulations explained: All you need to know about F1's new aerodynamics''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Le himeacht ama, tháinig athruithe ar na dearaí sin agus tháinig fadhbanna aeraidinimiciúla chun cinn a d'fhéadfadh a bheith níos deacra do charr fanacht gar don charr a bhí chun tosaigh. Bhí sé mar aidhm ag na rialacha do 2026 tuilleadh athruithe a dhéanamh ar mhéid na ngluaisteán, ar an aeraidinimic agus ar úsáid fuinnimh.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

=== Na rialacha teicniúla nua in 2026 ===

Is athrú mór é 2026 i stair theicniúil F1 toisc gur athraigh dearadh na ngluaisteán agus na haonaid chumhachta ag an am céanna. Tá an rothfhad uasta laghdaithe ó 3,600 mm go 3,400 mm, agus laghdaíodh leithead uasta an chairr ó 2,000 mm go 1,900 mm. Laghdaíodh leithead an urláir freisin, agus tá laghdú tagtha ar íosmheáchan na ngluaisteán.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

[[Íomhá:2026 f1 regulation.jpg|mion|deas|alt=Gluaisteán rásaíochta Foirmle a hAon a léiríonn dearadh carranna na tréimhse reatha|Gluaisteán rásaíochta Foirmle a hAon i léiriú a foilsíodh in 2026.]]

Tugadh aeraidinimic ghníomhach isteach, ina bhféadfar uillinn eilimintí na sciathán tosaigh agus cúil a athrú. Faoi *Straight Mode*, bogann na heilimintí chuig cumraíocht a laghdaíonn friotaíocht aeir ar na díreacha; faoi *Corner Mode*, filleann siad ar chumraíocht a sholáthraíonn fórsa anuas níos mó agus an carr ag dul trí chasadh. Tá feidhm ag an gcóras seo faoi rialacha sonraithe an rása agus ní hionann é agus an seanchóras DRS, a d'oscail eilimint den sciathán cúil i gcásanna áirithe chun scoitheadh a éascú.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

Coinníodh an t-inneall dócháin inmheánaigh V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear, ach athraíodh struchtúr an aonaid chumhachta hibrideach. Baineadh an MGU-H, an mótar-ghineadóir a bhain fuinneamh as an turbocharger. Méadaíodh an chumhacht leictreach is féidir leis an MGU-K a sholáthar go huasmhéid 350 kW faoi na rialacha, rud a mhéadaíonn an tábhacht a bhaineann le fuinneamh a aisghabháil agus a bhainistiú le linn lap.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_21_-_2026-10-19.pdf ''2026 Formula 1: Technical Regulations'', Section C, Issue 21], 19 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;

Tugadh córas darb ainm *Overtake Mode* isteach freisin. Má bhíonn carr laistigh d'aon soicind den charr atá chun tosaigh ag an bpointe braite sonraithe, féadfaidh an tiománaí leas a bhaint as fuinneamh leictreach breise ar an gcéad lap eile, faoi réir na rialacha spóirt. Is cuid den athrú ar straitéis scoitheadh é seo agus tagann sé in áit an DRS a úsáideadh ó 2011.&lt;ref name=&quot;F1Overtake2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-2026-regulations.6j0tS0hrHG2T01tpmK6XYz ''The beginner's guide to the 2026 Formula 1 regulations''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_b_sporting_-_iss_09_-_2026-10-01.pdf ''2026 Formula 1: Sporting Regulations'', Section B, Issue 09], 1 Deireadh Fómhair 2026; foilsithe an 19 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

Tá breoslaí ard-inbhuanaithe mar chuid de rialacha 2026. Tá gealltanas tugtha ag Formula 1 go mbeidh a cuid oibríochtaí glan-nialasach ó thaobh carbóin de faoi 2030, ach braitheann an sprioc sin ar níos mó ná an breosla a úsáidtear sna gluaisteáin amháin. Áirítear freisin iompar, lóistíocht, úsáid fuinnimh agus reáchtáil imeachtaí.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

== Clocha míle i stair theicniúil F1 ==

Taispeánann an tábla seo roinnt de na hathruithe móra a mhúnlaigh an chraobh. Is rogha de chlocha míle é, seachas liosta iomlán de na hathruithe rialacha.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Príomhchéimeanna i bhforbairt Foirmle a hAon
! style=&quot;background:#e10600; color:white; text-align:center;&quot; | Bliain nó tréimhse
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Athrú
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Tábhacht
|-
| style=&quot;background:#dce6f1; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1950
| An chéad Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon
| Bunaíodh an chraobh a mhaireann go dtí an lá inniu.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#dce6f1; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1958
| Craobh na dtógálaithe
| Cuireadh craobh foirne ar leith le craobh na dtiománaithe.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#d9ead3; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | Na 1960idí–1970idí
| Athruithe ar an bhfonnadh agus ar an aeraidinimic
| Tháinig gluaisteáin le hinneall ar chúl agus sciatháin níos forbartha chun cinn.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#d9ead3; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1977
| Turbo-luchtú
| Thosaigh Renault ag úsáid turbo-luchtú sa chraobh.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#fce5cd; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1989
| Deireadh le hinnill turbo
| Tháinig athrú arís ar an gcineál innill a bhí ceadaithe.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#fce5cd; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2006
| Innill V8 2.4 lítear
| Tháinig na hinnill V8 atmaisféaracha in áit na n-inneall V10.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#eadcf8; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2014
| Aonaid chumhachta hibrideacha V6
| Tugadh córais aisghabhála fuinnimh leictrigh isteach in éineacht le hinnill turbo-luchtaithe 1.6 lítear.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#eadcf8; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2022
| Athrú ar an urlár agus ar éifeacht talún
| Athraíodh dearadh an chairr chun cabhrú le gluaisteáin fanacht níos gaire dá chéile.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#f4cccc; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2026
| Aonaid chumhachta athraithe agus aeraidinimic ghníomhach
| Méadaíodh ról na cumhachta leictrí agus tugadh sciatháin inchoigeartaithe isteach.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;
|}

== Struchtúr an chraobhchomórtais ==

Reáchtáiltear F1 mar shraith rásaí ar fud an domhain thar shéasúr bliantúil. Bíonn rásaí ar chiorcaid bhuana agus ar chiorcaid sráide, agus athraíonn suíomhanna agus líon na n-imeachtaí de réir na bliana. Bíonn dhá charr á n-iontráil ag gach foireann de ghnáth, agus bíonn na tiománaithe san iomaíocht do chraobh na dtiománaithe agus craobh na dtógálaithe araon.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/who-are-the-2026-formula-1-teams.1lkaenQFrnBNcRxQo28Ckv.1lkaenQFrnBNcRxQo28Ckv ''Who are the 2026 Formula 1 teams?''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Deireadh seachtaine Grand Prix ===

Bíonn deireadh seachtaine Grand Prix roinnte ina roinnt seisiún. Úsáidtear na seisiúin chleachtaidh chun socruithe na ngluaisteán a thástáil agus sonraí a bhailiú. Socraíonn an seisiún cáilithe ord tosaigh na ngluaisteán don phríomh-rás. Is gnách go reáchtáiltear an Grand Prix ar an Domhnach, ach bíonn formáidí éagsúla ann de réir fhéilire agus rialacha an tséasúir.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

[[Íomhá:2018 Austrian Grand Prix start (29275475958).jpg|mion|deas|alt=Gluaisteáin Foirmle a hAon ag tús Grand Prix na hOstaire in 2018|Tús Grand Prix na hOstaire in 2018. Bíonn tábhacht ar leith le suíomh na ngluaisteán ar an eangach agus sa chéad chasadh.]]

Bíonn formáid sprint ag roinnt imeachtaí. Is rás níos giorra é an sprint a bhronnann pointí ar na chéad ochtar, agus athraíonn sé sceideal na seisiún cleachtaidh agus cáilithe ag an deireadh seachtaine sin. Tá sé imeacht sprint sceidealaithe do shéasúr 2026: an tSín, Miami, Ceanada, an Bhreatain, an Ísiltír agus Singeapór.&lt;ref name=&quot;F1Sprint&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-f1-sprint.55yJBEiF7vYkZEwSV9lZJ9.55yJBEiF7vYkZEwSV9lZJ9 ''The beginner's guide to the F1 Sprint''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Pointí agus craobhacha ===

Bronntar pointí sa phríomh-rás ar na tiománaithe a chríochnaíonn sna chéad deich n-áit. Bronntar pointí freisin sa sprint ar na chéad ochtar. Cuirtear pointí tiománaí le hiomlán na foirne chun craobh na dtógálaithe a ríomh. Má chuirtear rás nó sprint ar ceal nó má chríochnaítear é roimh an achar sceidealaithe, d'fhéadfadh rialacha speisialta maidir le dáileadh pointí a bheith i bhfeidhm; taispeánann na táblaí seo an scála caighdeánach do rás lánfhaid agus do sprint a shásaíonn na coinníollacha iomlána.&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Sprint&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70%; margin:auto; text-align:center;&quot;
|+ Scála caighdeánach pointí in 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Áit
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Grand Prix
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Sprint
|-
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 1
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 25
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 8
|-
| style=&quot;background:#e6e8eb; font-weight:bold;&quot; | 2
| style=&quot;background:#e6e8eb;&quot; | 18
| style=&quot;background:#e6e8eb;&quot; | 7
|-
| style=&quot;background:#f4dfd0; font-weight:bold;&quot; | 3
| style=&quot;background:#f4dfd0;&quot; | 15
| style=&quot;background:#f4dfd0;&quot; | 6
|-
| 4
| 12
| 5
|-
| 5
| 10
| 4
|-
| 6
| 8
| 3
|-
| 7
| 6
| 2
|-
| 8
| 4
| 1
|-
| 9
| 2
| 0
|-
| 10
| 1
| 0
|}

Bronntar craobh na dtiománaithe ar an tiománaí a bhfuil an t-iomlán pointí is airde aige ag deireadh an tséasúir. Cuirtear pointí na ngluaisteán a chuireann gach foireann isteach le chéile chun craobh na dtógálaithe a ríomh. Má bhíonn comhscór ann, socraíonn critéir na rialacha spóirt an t-ord deiridh.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

=== Foirne agus tiománaithe in 2026 ===

Tá 11 fhoireann agus 22 suíochán rialta ar ghreille F1 in 2026. Is é Cadillac an fhoireann nua don séasúr, agus tháinig Audi isteach lena fhoireann féin tar éis na tréimhse ina raibh sí san iomaíocht mar Sauber. Taispeánann an tábla na tiománaithe a ainmníodh do na suíocháin rialta in 2026, chomh maith leis an soláthraí aonaid chumhachta atá bainteach le gach foireann.&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Drivers2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/drivers ''F1 Drivers 2026''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Foirne F1, tiománaithe agus soláthraithe aonaid chumhachta in 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Foireann
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Soláthraí
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Tiománaithe rialta
|-
| style=&quot;background:#f4c2d7; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Alpine
| Mercedes
| Pierre Gasly; Franco Colapinto
|-
| style=&quot;background:#b8dfd0; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Aston Martin
| Honda
| Fernando Alonso; Lance Stroll
|-
| style=&quot;background:#d9d9d9; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Audi
| Audi
| Nico Hülkenberg; Gabriel Bortoleto
|-
| style=&quot;background:#dedede; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Cadillac
| Ferrari
| Sergio Pérez; Valtteri Bottas
|-
| style=&quot;background:#e8002d; color:white; font-weight:bold;&quot; | Ferrari
| Ferrari
| Charles Leclerc; Lewis Hamilton
|-
| style=&quot;background:#c2c6ca; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Haas
| Ferrari
| Esteban Ocon; Oliver Bearman
|-
| style=&quot;background:#ff8000; color:#111; font-weight:bold;&quot; | McLaren
| Mercedes
| Lando Norris; Oscar Piastri
|-
| style=&quot;background:#9ce5d6; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Mercedes
| Mercedes
| George Russell; Kimi Antonelli
|-
| style=&quot;background:#b8d7ff; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Racing Bulls
| Red Bull Ford
| Liam Lawson; Arvid Lindblad
|-
| style=&quot;background:#3671c6; color:white; font-weight:bold;&quot; | Red Bull Racing
| Red Bull Ford
| Max Verstappen; Isack Hadjar
|-
| style=&quot;background:#a7c7f2; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Williams
| Mercedes
| Alexander Albon; Carlos Sainz
|}

Rinneadh athruithe sealadacha ar roinnt suíochán le linn shéasúr 2026. Ghortaigh Isack Hadjar a chaol láimhe agus é ag traenáil le linn shos an tsamhraidh, agus chaill sé Grand Prix na hÍsiltíre, na hIodáile agus an Spáinn i Maidrid. Thiomáin Liam Lawson do Red Bull Racing sna trí rás sin, agus líon Yuki Tsunoda suíochán Lawson ag Racing Bulls. D'fhill Hadjar ar an eangach le Red Bull Racing ag Grand Prix na hAsarbaiseáine i mí Mheán Fómhair, agus d'fhill Lawson ar Racing Bulls.&lt;ref name=&quot;F1LawsonMonza&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/lawson-to-replace-hadjar-again-at-red-bull-as-tsunoda-continues-to-substitute-for-racing-bulls-in-monza.4pI3a9wGM9uTDfK9DqRUMU ''Lawson to replace Hadjar again at Red Bull as Tsunoda continues to substitute for Racing Bulls in Monza''], 2 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1LawsonMadrid&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/lawson-to-stay-at-red-bull-for-third-race-weekend-in-madrid-as-hadjars-recovery-continues.Bxrk9FOVDChcWCo5vxY8v ''Lawson to stay at Red Bull for third race weekend in Madrid as Hadjar's recovery continues''], 7 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1HadjarReturn&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/hadjar-to-make-racing-return-with-red-bull-at-azerbaijan-gp.1ddPnUSDEze0V9MCiQ9d2U ''Hadjar to make racing return with Red Bull at Azerbaijan GP''], 22 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== Gluaisteáin agus teicneolaíocht ==

Is gluaisteáin rásaíochta aon suíocháin iad gluaisteáin F1, agus bíonn a rothaí lasmuigh den chabhail. Caithfidh gach carr cloí le rialacha teicniúla maidir le toisí, meáchan, struchtúr, sábháilteacht, inneall agus aeraidinimic. Cé go gcuireann na rialacha teorainneacha ar dhearadh, caitheann foirne acmhainní suntasacha ar thaighde agus ar fhorbairt chun feidhmíocht a fheabhsú.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

[[Íomhá:F1 2022 24-03-2022 Angelo.jpg|mion|deas|alt=Gluaisteán Foirmle a hAon den ghlúin a tugadh isteach in 2022|Gluaisteán F1 ó 2022, an chéad séasúr den ghlúin rialacha a bhí dírithe ar éifeacht talún.]]

=== Fonnadh agus aeraidinimic ===

Is gnách go ndéantar príomhstruchtúr an chairr, nó an monacóc, as ábhair chomhchodacha atá treisithe le snáithín carbóin. Soláthraíonn siad neart agus righneas agus cabhraíonn siad le meáchan an chairr a choinneáil íseal. Tá an monacóc mar chuid lárnach den struchtúr sábháilteachta timpeall ar an tiománaí.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

Cruthaíonn sciatháin, urlár, idirleata agus codanna eile den chabhail fórsa anuas a bhrúnn an carr i dtreo dhromchla an chiorcaid. Feabhsaíonn sé seo greim na mbonn agus cuireann sé ar chumas na ngluaisteán casadh ar luas ard. Cruthaíonn na codanna céanna friotaíocht aeir freisin; dá bhrí sin, bíonn ar dhearthóirí cothromaíocht a aimsiú idir fórsa anuas agus luas ar na díreacha.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

[[Íomhá:Animación 3D Aerodinámica F1.webm|mion|deas|alt=Beochan thríthoiseach a thaispeánann sreabhadh aeir timpeall ar ghluaisteán rásaíochta F1|Beochan a thaispeánann sreabhadh aeir timpeall ar charr Foirmle a hAon agus an chaoi a n-imíonn an t-aer thar an gcabhail.]]

Bíonn tionchar ag aer suaite ó charr atá chun tosaigh ar an gcarr atá á leanúint. Is féidir leis an aer sin fórsa anuas agus greim a laghdú ar an gcarr atá taobh thiar, rud a fhágann go mbíonn sé níos deacra fanacht gar don iomaitheoir i gcasadh. Bhí sé seo ar cheann de na fadhbanna a raibh sé mar aidhm ag athruithe rialacha 2022 agus 2026 aghaidh a thabhairt orthu.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

=== Aonaid chumhachta ===

Ó 2014 go dtí deireadh 2025, bhain F1 úsáid as aonaid chumhachta V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear le córais aisghabhála fuinnimh leictrigh. Lean an t-inneall V6 den úsáid in 2026, ach athraíodh an córas hibrideach go mór. Gabhann an córas leictreach fuinneamh agus cuirtear i dtaisce sa cheallra é, ionas gur féidir é a úsáid arís chun cumhacht a sholáthar don charr.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;

Baineadh an MGU-H de na haonaid chumhachta nua. Méadaíodh ról an MGU-K, a aisghabhann fuinneamh cinéiteach, agus tá a chumhacht uasta 350 kW faoi rialacha 2026. Mar thoradh air sin, tá bainistiú na fuinnimh atá ar fáil ar fud lap ina ghné thábhachtach den straitéis rásaíochta.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;

=== Toisí agus príomhghnéithe rialacha 2026 ===

Tugann na rialacha 2026 gluaisteáin níos lú agus níos éadroime isteach ná glúin na ngluaisteán a bhí in úsáid idir 2022 agus 2025. Taispeánann an tábla roinnt de na hathruithe is suntasaí. Is uasluachanna nó luachanna rialála iad na figiúirí, seachas tomhais ar gach carr aonair.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Roinnt paraiméadar teicniúil faoi rialacha 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Gné
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Rialachán nó athrú
|-
| Rothfhad uasta
| 3,400 mm, i gcomparáid le 3,600 mm roimhe sin.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Leithead uasta
| 1,900 mm, i gcomparáid le 2,000 mm roimhe sin.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Leithead an urláir
| Laghdaíodh é i gcomparáid leis an nglúin rialacha roimhe seo.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Íosmheáchan
| 768 kg faoin rialachán 2026.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Aonad cumhachta
| V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear, le córas hibrideach.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| MGU-H
| Baineadh den aonad cumhachta é.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| MGU-K
| Cumhacht uasta 350 kW.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Aeraidinimic
| Sciatháin tosaigh agus cúil ghníomhacha le Straight Mode agus Corner Mode.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Breosla
| Breosla ard-inbhuanaithe de réir rialacha 2026.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;
|}

=== Boinn agus straitéis rásaíochta ===

Bíonn boinn lárnach i bhfeidhmíocht na ngluaisteán. Athraíonn an méid greim a sholáthraíonn bonn de réir a chomhdhúile, theocht an dromchla, na haimsire agus an chaitheamh. Caithfidh foirne cinneadh a dhéanamh maidir leis an gcomhdhúil bonn a úsáid agus cén uair ba chóir stopadh sna claiseanna chun boinn a athrú nó chun obair riachtanach a dhéanamh ar an gcarr.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

Is cuid thábhachtach den straitéis iad na stadanna sna claiseanna. Is féidir le foireann buntáiste a bhaint as stad ag an am ceart, athrú ar chomhdhúil na mbonn nó freagairt do thrácht ar an gciorcad. Bíonn tionchar ag an aimsir, tréimhsí sábháilteachta agus staid na ngluaisteán eile ar na cinntí sin chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Sábháilteacht ==

Tá sábháilteacht na dtiománaithe ina cuid bhunúsach de rialacha F1. Tá struchtúir tuairteála, criosanna sábhála, clogaid agus éadaí rásaíochta forbartha go mór ó aimsir na gcéad rásaí. Tá feabhas curtha ar dhearadh na gciorcad, ar na bacainní, ar sheirbhísí leighis agus ar nósanna imeachta freagartha do thimpistí freisin.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

[[Íomhá:Halo (Formula 1).jpg|mion|deas|alt=Córas cosanta halo os cionn chábán gluaisteáin Foirmle a hAon|An córas cosanta ceann ar a dtugtar an halo, a shíneann timpeall ar chuid uachtarach chábán an tiománaí.]]

Tugadh an córas cosanta ceann ar a dtugtar an *halo* isteach in F1 in 2018. Is struchtúr é atá suite timpeall ar an gcábán agus atá deartha chun cabhrú le ceann an tiománaí a chosaint ar chodanna gluaisteán nó ar smionagar a d'fhéadfadh dul isteach sa chábán. Bhí conspóid ann maidir lena chuma nuair a tugadh isteach é, ach tá sé ina chuid lárnach de chosaint an tiománaí faoi na rialacha nua-aimseartha.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;

Ní féidir deireadh iomlán a chur leis an mbaol a bhaineann le rásaíocht ar luas ard. Dá bhrí sin, déanann an FIA athbhreithniú leanúnach ar na rialacha agus ar na modhanna cosanta, go háirithe tar éis timpistí tromchúiseacha nó nuair a léiríonn taighde go bhféadfaí riosca a laghdú.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

== Eagrú, airgeadas agus gnó ==

Is í an FIA a rialaíonn gnéithe spóirt, teicniúla agus sábháilteachta na craoibhe. Tá ról ag Formula One Group i gcur chun cinn an chomórtais agus i mbainistiú na gceart tráchtála, lena n-áirítear craolachán, urraíocht agus comhaontuithe le lucht eagraithe na rásaí. Tá freagrachtaí ar leith ag na comhlachtaí seo, cé go mbíonn gá lena gcomhar chun an chraobh a reáchtáil.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

Braitheann foirne ar mheascán d'ioncam tráchtála, urraíocht agus íocaíochtaí a bhaineann le torthaí an chomórtais. Bíonn tionchar ag costas dearadh agus tógála na ngluaisteán, forbairt na n-aonad cumhachta, taighde aeraidinimiciúil, taisteal agus foireann theicniúil ar bhuiséid na bhfoirne. Tá rialacha airgeadais agus uasteorainn chaiteachais ann chun cuid den chaiteachas a bhaineann le feidhmíocht na ngluaisteán a rialú.&lt;ref name=&quot;F1CostCap&quot; /&gt;

Tá forbairt idirnáisiúnta F1 ceangailte le cearta craolacháin agus le hóstáil rásaí ar fud an domhain. Bíonn ar na foirne gluaisteáin, páirteanna breise agus trealamh a iompar ó chiorcad go ciorcad, rud a fhágann gur gné thábhachtach den chomórtas í an lóistíocht.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Comhshaol agus inbhuanaitheacht ==

Bíonn tionchar comhshaoil ag F1 trí úsáid breosla, iompar foirne agus trealaimh, oibriú na gciorcad agus reáchtáil imeachtaí móra. Tá gealltanas tugtha ag Formula 1 go mbeidh a cuid oibríochtaí glan-nialasach ó thaobh carbóin de faoi 2030. Tá breoslaí ard-inbhuanaithe, bainistiú fuinnimh agus bearta chun astaíochtaí ó lóistíocht agus ó imeachtaí a laghdú mar chuid den chur chuige atá fógartha ag an eagraíocht.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

Ní bhaineann feidhmíocht chomhshaoil le cineál an bhreosla amháin. Bíonn tionchar ag iompar foirne idir imeachtaí, iompar lucht féachana, úsáid fuinnimh i bhfoirgnimh agus bonneagar na gciorcad ar lorg comhshaoil an chomórtais. Dá bhrí sin, cuimsíonn spriocanna inbhuanaitheachta F1 oibríochtaí atá taobh amuigh den rás féin chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

== Taifid agus éachtaí ==

Tá stair F1 marcáilte ag tréimhsí ina raibh foirne agus tiománaithe áirithe chun tosaigh. Tá Ferrari ar cheann de na foirne is mó aitheantais sa spórt, agus tá sí tar éis páirt a ghlacadh i ngach séasúr den chraobh ó 1950. Bhí tréimhsí rathúla ag McLaren, Williams, Mercedes agus Red Bull Racing freisin.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot; /&gt;

Tá Lewis Hamilton agus Michael Schumacher comhionann ar an líon is airde craobhacha domhanda na dtiománaithe, seacht gcinn an duine. Bhuaigh Schumacher dhá chraobh le Benetton agus cúig cinn le Ferrari; bhuaigh Hamilton a chéad chraobh le McLaren agus gnóthaigh sé craobhacha eile le Mercedes. Léiríonn a gcuid taifead an tábhacht a bhaineann le cumas tiomána, feidhmíocht an ghluaisteáin agus iomaíochas foirne thar shéasúir éagsúla.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Rásaíocht mótair]]
* [[Grand Prix]]
* [[FIA]]
* [[Séasúr Foirmle a hAon 2026]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.formula1.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil Formula 1]
* [https://www.fia.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil an FIA]
* [https://www.formula1.com/en/results/ Cartlann oifigiúil torthaí F1]

== Tagairtí ==

{{Reflist}}

{{Foirne Foirmle a hAon}}
{{Séasúir Foirmle a hAon}}

[[commons:Category:Formula One|Meáin ar Chómhaoin Wikimedia a bhaineann le Foirmle a hAon]]

[[Catagóir:Foirmle a hAon]]
[[Catagóir:Spórt]]</text>
      <sha1>fl9m549wu8tomv4n725jch2w2qxpisr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330413</id>
      <parentid>1330412</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T15:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37592" sha1="81poy6gckzx1eq6zdy3psatqa5wenci" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#e10600; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.5em;&quot; | Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.6em;&quot; | [[Íomhá:Formula One logo.svg|frameless|upright=1.7|alt=Lógó Foirmle a hAon]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0; text-align:center;&quot; | Faisnéis ghinearálta
|-
! Ainm oifigiúil
| Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon an FIA
|-
! Giorrúchán
| F1
|-
! Cineál spóirt
| Rásaíocht gluaisteán aon suíocháin
|-
! Bunaithe
| 1950
|-
! An chéad rás craobhchomórtais
| Grand Prix na Breataine, Silverstone, 13 Bealtaine 1950
|-
! Comhlacht rialaithe
| [[FIA|Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)]]
|-
! Cearta tráchtála
| Formula One Group
|-
! Craobhacha
| Craobh na dtiománaithe; craobh na dtógálaithe
|-
! Foirne in 2026
| 11
|-
! Suíocháin rialta in 2026
| 22
|-
! Aonad cumhachta in 2026
| V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear; córas hibrideach
|-
! Cineál ciorcaid
| Ciorcaid bhuana agus ciorcaid sráide
|-
! Suíomh gréasáin
| [https://www.formula1.com/ Formula1.com]
|}

'''Is craobhchomórtas idirnáisiúnta rásaíochta gluaisteán aon suíocháin é Foirmle a hAon''' ('''F1'''), ar a dtugtar an '''Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon''' go hoifigiúil. Tá sé ar an leibhéal is airde de rásaíocht mhótair roth oscailte, agus eagraítear é mar shraith Grand Prix ar chiorcaid ar fud an domhain. Is í an Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) an comhlacht a rialaíonn gnéithe spóirt, teicniúla agus sábháilteachta an chomórtais. Is ag Formula One Group atá na cearta tráchtála a bhaineann leis an gcraobhchomórtas.&lt;ref name=&quot;F1History&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/why-is-it-called-formula-1-and-12-other-questions-about-the-championships.1GHeel6u4jga6hMpX2eFs1 ''Why is it called Formula 1 – and 12 other questions about the championship's origins''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot;&gt;Liberty Media, [https://www.libertymedia.com/about/overview ''Overview''], suíomh gréasáin oifigiúil Liberty Media.&lt;/ref&gt;

Bíonn dhá chraobh dhomhanda á gconspóid le linn gach séasúir: craobh na dtiománaithe agus craobh na dtógálaithe. Bronntar an chéad cheann ar an tiománaí a ghnóthaíonn an líon is mó pointí, agus an dara ceann ar an bhfoireann a charnann an líon is mó pointí lena gluaisteáin. Bíonn luas an chairr ríthábhachtach, ach bíonn tionchar ag innealtóireacht, dearadh aeraidinimiciúil, bainistiú bonn, straitéis rásaíochta agus iontaofacht mheicniúil ar na torthaí freisin.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-f1-constructors-championship.66nTfWSqrUYv3bnbosPkHV ''The beginner's guide to the F1 Constructors' Championship''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an chraobh in 1950. Ó shin i leith, tá athruithe móra tagtha ar dhearadh na ngluaisteán, ar rialacha na n-inneall, ar nósanna imeachta sábháilteachta agus ar struchtúr tráchtála an spóirt. Faoi rialacha teicniúla 2026, úsáideann na gluaisteáin aonaid chumhachta hibrideacha agus aeraidinimic ghníomhach, agus tá breoslaí ard-inbhuanaithe mar chuid den athrú teicneolaíoch atá ar bun.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-key-regulation-changes-in-f1-history-and-the-teams-that-nailed-them.2iq8c5E6S1HOffT5PBLl6i ''The key regulation changes in F1 history – and the teams that nailed them''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-2026-regulations.6j0tS0hrHG2T01tpmK6XYz ''The beginner's guide to the 2026 Formula 1 regulations''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Bunú an chraobhchomórtais ===

Bhí rásaí Grand Prix á reáchtáil san Eoraip le fada sular bunaíodh craobhchomórtas domhanda Foirmle a hAon. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, forbraíodh rialacha idirnáisiúnta chun gluaisteáin rásaíochta a roinnt ina gcatagóirí teicniúla. In 1946, cuireadh tús leis an obair chun foirmle nua Grand Prix a leagan síos. De réir a chéile, tháinig an córas rialacha sin chun bheith mar bhonn don chraobh dhomhanda a bunaíodh in 1950.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ESPNHistory&quot;&gt;ESPN, [https://www.espn.com/f1/story/_/id/13715980/about-formula-1 ''About Formula 1''], 1 Nollaig 2024.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Mercedes W 196 mit 3-l-Motor (Fangio) 1986-08-16.jpg|mion|deas|alt=Carr Mercedes-Benz W 196, gluaisteán rásaíochta ó na 1950idí|Carr Mercedes-Benz W 196. Bhuaigh Juan Manuel Fangio craobh na dtiománaithe in 1954 agus in 1955 agus é ag tiomáint do Mercedes-Benz.]]

Reáchtáladh an chéad rás den chéad Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ag Silverstone sa Bhreatain ar an 13 Bealtaine 1950. Bhuaigh Giuseppe Farina, tiománaí Iodálach ar fhoireann Alfa Romeo, an rás agus ghnóthaigh sé craobh na dtiománaithe ag deireadh an tséasúir freisin. Chríochnaigh a chomhghleacaithe Juan Manuel Fangio agus Luigi Fagioli sna chéad áiteanna eile sa chraobh. Bhí seacht n-ócáid san fhéilire, lena n-áirítear an Indianapolis 500 sna Stáit Aontaithe. Bhí an rás Meiriceánach difriúil ó thaobh rialacha, gluaisteán agus rannpháirtithe de le formhór na rásaí Eorpacha, agus ní raibh sé mar chuid de ghnáthchlár na bhfoirne Eorpacha.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ESPNHistory&quot; /&gt;

Bhí Alfa Romeo ar cheann de na foirne ba láidre sna blianta tosaigh. Bhuaigh Fangio a chéad chraobh in 1951 agus ghnóthaigh sé ceithre theideal eile ina dhiaidh sin, agus é ag tiomáint do roinnt foirne. Bhí Ferrari, Maserati agus Mercedes-Benz san iomaíocht chomh maith. Tháinig Mercedes-Benz isteach sa chraobh le carr iomaíoch in 1954, ach chuir an comhlacht deireadh lena chlár Grand Prix tar éis shéasúr 1955, i gcomhthéacs na n-athruithe a lean tubaiste Le Mans an bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Níor bunaíodh craobh na dtógálaithe go dtí 1958. Bhuaigh Vanwall an chéad teideal sin. Ón bpointe sin ar aghaidh, bhí dhá sprioc ar leith ag foirne: pointí a ghnóthú do na tiománaithe agus pointí a charnadh don fhoireann féin.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;

=== Na 1960idí agus na 1970idí ===

Sna 1960idí, tháinig gluaisteáin a raibh an t-inneall suite taobh thiar den tiománaí chun cinn. Bhí buntáistí suntasacha ag baint leis an leagan amach sin maidir le dáileadh meáchain agus le hiompar an chairr ar an gciorcad. Forbraíodh fonnadh níos éadroime agus níos righne freisin, agus mhéadaigh úsáid ábhar nua agus modhanna tógála níos sofaisticiúla.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig tábhacht níos mó leis an aeraidinimic le linn na 1960idí agus na 1970idí. D'úsáid foirne sciatháin chun fórsa anuas a chruthú, rud a chuir brú ar na boinn agus a d'fheabhsaigh greim an chairr ar an mbóthar, go háirithe ar luas ard agus i gcasadh. Sna 1970idí, forbraíodh gluaisteáin a bhain úsáid as sreabhadh aeir faoi urlár an chairr chun fórsa anuas a chruthú. D'fhéadfadh na dearaí sin buntáiste mór feidhmíochta a thabhairt, ach chruthaigh siad dúshláin theicniúla agus sábháilteachta chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1977, thug Renault inneall turbo-luchtaithe isteach sa chraobh. Bhí fadhbanna iontaofachta agus tiomána ag baint leis an teicneolaíocht ar dtús, ach d'éirigh na hinnill turbo níos iomaíche de réir mar a tháinig feabhas ar an innealtóireacht. Bhí na gluaisteáin turbo an-chumhachtach sna 1980idí. Cuireadh deireadh lena n-úsáid faoi na rialacha ó shéasúr 1989, agus d'athraigh cineál na n-inneall a bhí ceadaithe arís.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Bhí athrú ag teacht ar thaobh tráchtála an chomórtais chomh maith. Tháinig urraíocht chorparáideach, cearta craolacháin teilifíse agus comhaontuithe idir lucht eagraithe na rásaí agus na foirne chun bheith níos tábhachtaí. Le himeacht ama, leathnaigh F1 thar a bhunáit thraidisiúnta Eorpach agus cuireadh rásaí ar siúl i réigiúin eile den domhan.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/drivers-teams-cars-circuits-and-more-everything-you-need-to-know-about.7iQfL3Rivf1comzdqV5jwc ''Everything you need to know about F1 – drivers, teams, cars, circuits and more''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Sábháilteacht agus na 1990idí ===

Bhí rásaíocht mhótair an-chontúirteach i dtús stair F1. Bhí tionchar ag dearadh na ngluaisteán, riocht na gciorcad, easpa bacainní cuí agus trealamh cosanta teoranta ar na rioscaí a bhí roimh thiománaithe agus lucht féachana. De réir a chéile, rinneadh athruithe ar struchtúr na ngluaisteán, ar dhearadh na gciorcad, ar bhacainní, ar éadaí cosanta agus ar na seirbhísí leighis chun an baol gortaithe agus báis a laghdú.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/news/legacy-safety-how-fia-responded-tragedy-imola-1994-and-launched-drive-safer-racing ''Legacy of Safety – How the FIA responded to the tragedy of Imola 1994 and launched a drive for safer racing''], FIA.com.&lt;/ref&gt;

Bhásaigh Roland Ratzenberger le linn an cháilithe agus Ayrton Senna le linn an rása ag Grand Prix San Mairíne in Imola sa bhliain 1994. Tharraing na básanna sin aird ar na rioscaí a bhí fós ann agus spreag siad iarrachtaí nua chun na gluaisteáin agus na ciorcaid a dhéanamh níos sábháilte. Lean an FIA ar aghaidh ag forbairt caighdeán níos déine maidir le struchtúir tuairteála, cosaint an chábáin agus nósanna imeachta freagartha do thimpistí.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

=== Na 2000idí agus ré Schumacher ===

Bhí Ferrari agus Michael Schumacher chun tosaigh ag tús na 2000idí. Bhuaigh Schumacher cúig chraobh na dtiománaithe as a chéile le Ferrari idir 2000 agus 2004, tar éis dó dhá chraobh a ghnóthú le Benetton in 1994 agus in 1995. Bhí an tréimhse sin an-rathúil don fhoireann Iodálach agus léirigh sí an tionchar a d'fhéadfadh a bheith ag feidhmíocht an ghluaisteáin, iontaofacht, obair fhoirne agus straitéis rásaíochta.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig athrú ar rialacha na n-inneall arís in 2006. Cuireadh innill V8 atmaisféaracha 2.4 lítear in áit na n-inneall V10 a bhí in úsáid sna blianta roimhe sin. Lean foirne orthu ag forbairt aeraidinimic, leictreonaic agus córais mheicniúla, ach bhí ar na dearthóirí cloí le srianta teicniúla a d'athraigh de réir na rialacha.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig Red Bull Racing chun cinn mar phríomhfhoireann ag deireadh na 2000idí agus ag tús na 2010idí. Bhuaigh Sebastian Vettel craobh na dtiománaithe ceithre huaire as a chéile idir 2010 agus 2013. Bhí ról tábhachtach ag dearadh aeraidinimiciúil agus ag comhtháthú an innill, an fhonnadh agus na gcóras rialaithe i bhfeidhmíocht an chairr.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

=== An ré hibrideach ó 2014 ===

Tháinig athrú bunúsach ar rialacha na n-inneall in 2014, nuair a tugadh isteach aonaid chumhachta V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear le córais aisghabhála fuinnimh leictreach. Tháinig siad in áit na n-inneall V8 atmaisféarach a bhí in úsáid roimhe sin. Is éard atá in aonad cumhachta ná inneall dócháin inmheánaigh agus córais bhreise, lena n-áirítear turbocharger, ceallra, leictreonaic rialaithe agus mótar-ghineadóir leictreach.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot;&gt;Matt Youson, [https://www.formula1.com/en/latest/article/2026-regulations-explained-all-you-need-to-know-about-f1s-new-power-units.14jfv7a36905uDJDdNyfQd ''2026 regulations explained: All you need to know about F1's new power units''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Bhí Mercedes chun tosaigh sa chéad tréimhse den ré hibrideach. Bhuaigh an fhoireann craobh na dtógálaithe ocht n-uaire as a chéile idir 2014 agus 2021. Bhuaigh Lewis Hamilton roinnt craobhacha tiománaithe léi, agus ghnóthaigh Nico Rosberg an teideal in 2016. Ina dhiaidh sin, tháinig Red Bull Racing agus Max Verstappen chun cinn mar phríomhfhórsa sa chraobh.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Cuireadh uasteorainn chaiteachais ar fhoirne i bhfeidhm in 2021. Tá sé mar aidhm aici cuid den chaiteachas a bhaineann le forbairt agus feidhmíocht na ngluaisteán a theorannú. Ní chumhdaíonn an uasteorainn gach costas, ós rud é go bhfuil eisceachtaí sonraithe sna rialacha airgeadais.&lt;ref name=&quot;F1CostCap&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/what-is-the-2021-f1-cost-cap-and-how-will-it-be-enforced.4l0LPbfFgBhDxjccMseCHO ''What is the 2021 F1 cost cap and how will it be enforced?''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Rialacha 2022–2025 ===

Tháinig glúin nua rialacha teicniúla i bhfeidhm in 2022. Ba é ceann de na príomhchuspóirí ná gluaisteáin a chur ar a gcumas rásaíocht níos gaire dá chéile. Tugadh dearadh nua isteach a bhain úsáid níos mó as éifeacht talún agus tolláin faoin urlár chun fórsa anuas a chruthú. Athraíodh an t-urlár, na sciatháin agus codanna eile den chabhail chun sreabhadh aeir timpeall agus faoi na gluaisteáin a rialú ar bhealach difriúil.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot;&gt;Matt Youson, [https://www.formula1.com/en/latest/article/2026-regulations-explained-all-you-need-to-know-about-f1s-new-aerodynamics.7IAt0auc32UkCEFE5ypkTB ''2026 regulations explained: All you need to know about F1's new aerodynamics''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Le himeacht ama, tháinig athruithe ar na dearaí sin agus tháinig fadhbanna aeraidinimiciúla chun cinn a d'fhéadfadh a bheith níos deacra do charr fanacht gar don charr a bhí chun tosaigh. Bhí sé mar aidhm ag na rialacha do 2026 tuilleadh athruithe a dhéanamh ar mhéid na ngluaisteán, ar an aeraidinimic agus ar úsáid fuinnimh.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

=== Na rialacha teicniúla nua in 2026 ===

Is athrú mór é 2026 i stair theicniúil F1 toisc gur athraigh dearadh na ngluaisteán agus na haonaid chumhachta ag an am céanna. Tá an rothfhad uasta laghdaithe ó 3,600 mm go 3,400 mm, agus laghdaíodh leithead uasta an chairr ó 2,000 mm go 1,900 mm. Laghdaíodh leithead an urláir freisin, agus tá laghdú tagtha ar íosmheáchan na ngluaisteán.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

[[Íomhá:2026 f1 regulation.jpg|mion|deas|alt=Gluaisteán rásaíochta Foirmle a hAon a léiríonn dearadh carranna na tréimhse reatha|Gluaisteán rásaíochta Foirmle a hAon i léiriú a foilsíodh in 2026.]]

Tugadh aeraidinimic ghníomhach isteach, ina bhféadfar uillinn eilimintí na sciathán tosaigh agus cúil a athrú. Faoi ''Straight Mode'', bogann na heilimintí chuig cumraíocht a laghdaíonn friotaíocht aeir ar na díreacha; faoi ''Corner Mode'', filleann siad ar chumraíocht a sholáthraíonn fórsa anuas níos mó agus an carr ag dul trí chasadh. Tá feidhm ag an gcóras seo faoi rialacha sonraithe an rása agus ní hionann é agus an seanchóras DRS, a d'oscail eilimint den sciathán cúil i gcásanna áirithe chun scoitheadh a éascú.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

Coinníodh an t-inneall dócháin inmheánaigh V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear, ach athraíodh struchtúr an aonaid chumhachta hibrideach. Baineadh an MGU-H, an mótar-ghineadóir a bhain fuinneamh as an turbocharger. Méadaíodh an chumhacht leictreach is féidir leis an MGU-K a sholáthar go huasmhéid 350 kW faoi na rialacha, rud a mhéadaíonn an tábhacht a bhaineann le fuinneamh a aisghabháil agus a bhainistiú le linn lap.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_21_-_2026-10-19.pdf ''2026 Formula 1: Technical Regulations'', Section C, Issue 21], 19 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;

Tugadh córas darb ainm ''Overtake Mode'' isteach freisin. Má bhíonn carr laistigh d'aon soicind den charr atá chun tosaigh ag an bpointe braite sonraithe, féadfaidh an tiománaí leas a bhaint as fuinneamh leictreach breise ar an gcéad lap eile, faoi réir na rialacha spóirt. Is cuid den athrú ar straitéis scoitheadh é seo agus tagann sé in áit an DRS a úsáideadh ó 2011.&lt;ref name=&quot;F1Overtake2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-2026-regulations.6j0tS0hrHG2T01tpmK6XYz ''The beginner's guide to the 2026 Formula 1 regulations''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_b_sporting_-_iss_09_-_2026-10-01.pdf ''2026 Formula 1: Sporting Regulations'', Section B, Issue 09], 1 Deireadh Fómhair 2026; foilsithe an 19 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

Tá breoslaí ard-inbhuanaithe mar chuid de rialacha 2026. Tá gealltanas tugtha ag Formula 1 go mbeidh a cuid oibríochtaí glan-nialasach ó thaobh carbóin de faoi 2030, ach braitheann an sprioc sin ar níos mó ná an breosla a úsáidtear sna gluaisteáin amháin. Áirítear freisin iompar, lóistíocht, úsáid fuinnimh agus reáchtáil imeachtaí.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

== Clocha míle i stair theicniúil F1 ==

Taispeánann an tábla seo roinnt de na hathruithe móra a mhúnlaigh an chraobh. Is rogha de chlocha míle é, seachas liosta iomlán de na hathruithe rialacha.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Príomhchéimeanna i bhforbairt Foirmle a hAon
! style=&quot;background:#e10600; color:white; text-align:center;&quot; | Bliain nó tréimhse
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Athrú
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Tábhacht
|-
| style=&quot;background:#dce6f1; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1950
| An chéad Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon
| Bunaíodh an chraobh a mhaireann go dtí an lá inniu.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#dce6f1; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1958
| Craobh na dtógálaithe
| Cuireadh craobh foirne ar leith le craobh na dtiománaithe.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#d9ead3; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | Na 1960idí–1970idí
| Athruithe ar an bhfonnadh agus ar an aeraidinimic
| Tháinig gluaisteáin le hinneall ar chúl agus sciatháin níos forbartha chun cinn.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#d9ead3; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1977
| Turbo-luchtú
| Thosaigh Renault ag úsáid turbo-luchtú sa chraobh.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#fce5cd; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1989
| Deireadh le hinnill turbo
| Tháinig athrú arís ar an gcineál innill a bhí ceadaithe.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#fce5cd; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2006
| Innill V8 2.4 lítear
| Tháinig na hinnill V8 atmaisféaracha in áit na n-inneall V10.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#eadcf8; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2014
| Aonaid chumhachta hibrideacha V6
| Tugadh córais aisghabhála fuinnimh leictrigh isteach in éineacht le hinnill turbo-luchtaithe 1.6 lítear.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#eadcf8; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2022
| Athrú ar an urlár agus ar éifeacht talún
| Athraíodh dearadh an chairr chun cabhrú le gluaisteáin fanacht níos gaire dá chéile.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#f4cccc; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2026
| Aonaid chumhachta athraithe agus aeraidinimic ghníomhach
| Méadaíodh ról na cumhachta leictrí agus tugadh sciatháin inchoigeartaithe isteach.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;
|}

== Struchtúr an chraobhchomórtais ==

Reáchtáiltear F1 mar shraith rásaí ar fud an domhain thar shéasúr bliantúil. Bíonn rásaí ar chiorcaid bhuana agus ar chiorcaid sráide, agus athraíonn suíomhanna agus líon na n-imeachtaí de réir na bliana. Bíonn dhá charr á n-iontráil ag gach foireann de ghnáth, agus bíonn na tiománaithe san iomaíocht do chraobh na dtiománaithe agus craobh na dtógálaithe araon.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/who-are-the-2026-formula-1-teams.1lkaenQFrnBNcRxQo28Ckv.1lkaenQFrnBNcRxQo28Ckv ''Who are the 2026 Formula 1 teams?''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Deireadh seachtaine Grand Prix ===

Bíonn deireadh seachtaine Grand Prix roinnte ina roinnt seisiún. Úsáidtear na seisiúin chleachtaidh chun socruithe na ngluaisteán a thástáil agus sonraí a bhailiú. Socraíonn an seisiún cáilithe ord tosaigh na ngluaisteán don phríomh-rás. Is gnách go reáchtáiltear an Grand Prix ar an Domhnach, ach bíonn formáidí éagsúla ann de réir fhéilire agus rialacha an tséasúir.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

[[Íomhá:2018 Austrian Grand Prix start (29275475958).jpg|mion|deas|alt=Gluaisteáin Foirmle a hAon ag tús Grand Prix na hOstaire in 2018|Tús Grand Prix na hOstaire in 2018. Bíonn tábhacht ar leith le suíomh na ngluaisteán ar an eangach agus sa chéad chasadh.]]

Bíonn formáid sprint ag roinnt imeachtaí. Is rás níos giorra é an sprint a bhronnann pointí ar na chéad ochtar, agus athraíonn sé sceideal na seisiún cleachtaidh agus cáilithe ag an deireadh seachtaine sin. Tá sé imeacht sprint sceidealaithe do shéasúr 2026: an tSín, Miami, Ceanada, an Bhreatain, an Ísiltír agus Singeapór.&lt;ref name=&quot;F1Sprint&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-f1-sprint.55yJBEiF7vYkZEwSV9lZJ9.55yJBEiF7vYkZEwSV9lZJ9 ''The beginner's guide to the F1 Sprint''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Pointí agus craobhacha ===

Bronntar pointí sa phríomh-rás ar na tiománaithe a chríochnaíonn sna chéad deich n-áit. Bronntar pointí freisin sa sprint ar na chéad ochtar. Cuirtear pointí tiománaí le hiomlán na foirne chun craobh na dtógálaithe a ríomh. Má chuirtear rás nó sprint ar ceal nó má chríochnaítear é roimh an achar sceidealaithe, d'fhéadfadh rialacha speisialta maidir le dáileadh pointí a bheith i bhfeidhm; taispeánann na táblaí seo an scála caighdeánach do rás lánfhaid agus do sprint a shásaíonn na coinníollacha iomlána.&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Sprint&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70%; margin:auto; text-align:center;&quot;
|+ Scála caighdeánach pointí in 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Áit
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Grand Prix
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Sprint
|-
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 1
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 25
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 8
|-
| style=&quot;background:#e6e8eb; font-weight:bold;&quot; | 2
| style=&quot;background:#e6e8eb;&quot; | 18
| style=&quot;background:#e6e8eb;&quot; | 7
|-
| style=&quot;background:#f4dfd0; font-weight:bold;&quot; | 3
| style=&quot;background:#f4dfd0;&quot; | 15
| style=&quot;background:#f4dfd0;&quot; | 6
|-
| 4
| 12
| 5
|-
| 5
| 10
| 4
|-
| 6
| 8
| 3
|-
| 7
| 6
| 2
|-
| 8
| 4
| 1
|-
| 9
| 2
| 0
|-
| 10
| 1
| 0
|}

Bronntar craobh na dtiománaithe ar an tiománaí a bhfuil an t-iomlán pointí is airde aige ag deireadh an tséasúir. Cuirtear pointí na ngluaisteán a chuireann gach foireann isteach le chéile chun craobh na dtógálaithe a ríomh. Má bhíonn comhscór ann, socraíonn critéir na rialacha spóirt an t-ord deiridh.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

=== Foirne agus tiománaithe in 2026 ===

Tá 11 fhoireann agus 22 suíochán rialta ar ghreille F1 in 2026. Is é Cadillac an fhoireann nua don séasúr, agus tháinig Audi isteach lena fhoireann féin tar éis na tréimhse ina raibh sí san iomaíocht mar Sauber. Taispeánann an tábla na tiománaithe a ainmníodh do na suíocháin rialta in 2026, chomh maith leis an soláthraí aonaid chumhachta atá bainteach le gach foireann.&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Drivers2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/drivers ''F1 Drivers 2026''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Foirne F1, tiománaithe agus soláthraithe aonaid chumhachta in 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Foireann
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Soláthraí
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Tiománaithe rialta
|-
| style=&quot;background:#f4c2d7; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Alpine
| Mercedes
| Pierre Gasly; Franco Colapinto
|-
| style=&quot;background:#b8dfd0; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Aston Martin
| Honda
| Fernando Alonso; Lance Stroll
|-
| style=&quot;background:#d9d9d9; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Audi
| Audi
| Nico Hülkenberg; Gabriel Bortoleto
|-
| style=&quot;background:#dedede; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Cadillac
| Ferrari
| Sergio Pérez; Valtteri Bottas
|-
| style=&quot;background:#e8002d; color:white; font-weight:bold;&quot; | Ferrari
| Ferrari
| Charles Leclerc; Lewis Hamilton
|-
| style=&quot;background:#c2c6ca; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Haas
| Ferrari
| Esteban Ocon; Oliver Bearman
|-
| style=&quot;background:#ff8000; color:#111; font-weight:bold;&quot; | McLaren
| Mercedes
| Lando Norris; Oscar Piastri
|-
| style=&quot;background:#9ce5d6; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Mercedes
| Mercedes
| George Russell; Kimi Antonelli
|-
| style=&quot;background:#b8d7ff; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Racing Bulls
| Red Bull Ford
| Liam Lawson; Arvid Lindblad
|-
| style=&quot;background:#3671c6; color:white; font-weight:bold;&quot; | Red Bull Racing
| Red Bull Ford
| Max Verstappen; Isack Hadjar
|-
| style=&quot;background:#a7c7f2; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Williams
| Mercedes
| Alexander Albon; Carlos Sainz
|}

Rinneadh athruithe sealadacha ar roinnt suíochán le linn shéasúr 2026. Ghortaigh Isack Hadjar a chaol láimhe agus é ag traenáil le linn shos an tsamhraidh, agus chaill sé Grand Prix na hÍsiltíre, na hIodáile agus an Spáinn i Maidrid. Thiomáin Liam Lawson do Red Bull Racing sna trí rás sin, agus líon Yuki Tsunoda suíochán Lawson ag Racing Bulls. D'fhill Hadjar ar an eangach le Red Bull Racing ag Grand Prix na hAsarbaiseáine i mí Mheán Fómhair, agus d'fhill Lawson ar Racing Bulls.&lt;ref name=&quot;F1LawsonMonza&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/lawson-to-replace-hadjar-again-at-red-bull-as-tsunoda-continues-to-substitute-for-racing-bulls-in-monza.4pI3a9wGM9uTDfK9DqRUMU ''Lawson to replace Hadjar again at Red Bull as Tsunoda continues to substitute for Racing Bulls in Monza''], 2 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1LawsonMadrid&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/lawson-to-stay-at-red-bull-for-third-race-weekend-in-madrid-as-hadjars-recovery-continues.Bxrk9FOVDChcWCo5vxY8v ''Lawson to stay at Red Bull for third race weekend in Madrid as Hadjar's recovery continues''], 7 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1HadjarReturn&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/hadjar-to-make-racing-return-with-red-bull-at-azerbaijan-gp.1ddPnUSDEze0V9MCiQ9d2U ''Hadjar to make racing return with Red Bull at Azerbaijan GP''], 22 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== Gluaisteáin agus teicneolaíocht ==

Is gluaisteáin rásaíochta aon suíocháin iad gluaisteáin F1, agus bíonn a rothaí lasmuigh den chabhail. Caithfidh gach carr cloí le rialacha teicniúla maidir le toisí, meáchan, struchtúr, sábháilteacht, inneall agus aeraidinimic. Cé go gcuireann na rialacha teorainneacha ar dhearadh, caitheann foirne acmhainní suntasacha ar thaighde agus ar fhorbairt chun feidhmíocht a fheabhsú.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

[[Íomhá:F1 2022 24-03-2022 Angelo.jpg|mion|deas|alt=Gluaisteán Foirmle a hAon den ghlúin a tugadh isteach in 2022|Gluaisteán F1 ó 2022, an chéad séasúr den ghlúin rialacha a bhí dírithe ar éifeacht talún.]]

=== Fonnadh agus aeraidinimic ===

Is gnách go ndéantar príomhstruchtúr an chairr, nó an monacóc, as ábhair chomhchodacha atá treisithe le snáithín carbóin. Soláthraíonn siad neart agus righneas agus cabhraíonn siad le meáchan an chairr a choinneáil íseal. Tá an monacóc mar chuid lárnach den struchtúr sábháilteachta timpeall ar an tiománaí.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

Cruthaíonn sciatháin, urlár, idirleata agus codanna eile den chabhail fórsa anuas a bhrúnn an carr i dtreo dhromchla an chiorcaid. Feabhsaíonn sé seo greim na mbonn agus cuireann sé ar chumas na ngluaisteán casadh ar luas ard. Cruthaíonn na codanna céanna friotaíocht aeir freisin; dá bhrí sin, bíonn ar dhearthóirí cothromaíocht a aimsiú idir fórsa anuas agus luas ar na díreacha.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

[[Íomhá:Animación 3D Aerodinámica F1.webm|mion|deas|alt=Beochan thríthoiseach a thaispeánann sreabhadh aeir timpeall ar ghluaisteán rásaíochta F1|Beochan a thaispeánann sreabhadh aeir timpeall ar charr Foirmle a hAon agus an chaoi a n-imíonn an t-aer thar an gcabhail.]]

Bíonn tionchar ag aer suaite ó charr atá chun tosaigh ar an gcarr atá á leanúint. Is féidir leis an aer sin fórsa anuas agus greim a laghdú ar an gcarr atá taobh thiar, rud a fhágann go mbíonn sé níos deacra fanacht gar don iomaitheoir i gcasadh. Bhí sé seo ar cheann de na fadhbanna a raibh sé mar aidhm ag athruithe rialacha 2022 agus 2026 aghaidh a thabhairt orthu.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

=== Aonaid chumhachta ===

Ó 2014 go dtí deireadh 2025, bhain F1 úsáid as aonaid chumhachta V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear le córais aisghabhála fuinnimh leictrigh. Lean an t-inneall V6 den úsáid in 2026, ach athraíodh an córas hibrideach go mór. Gabhann an córas leictreach fuinneamh agus cuirtear i dtaisce sa cheallra é, ionas gur féidir é a úsáid arís chun cumhacht a sholáthar don charr.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;

Baineadh an MGU-H de na haonaid chumhachta nua. Méadaíodh ról an MGU-K, a aisghabhann fuinneamh cinéiteach, agus tá a chumhacht uasta 350 kW faoi rialacha 2026. Mar thoradh air sin, tá bainistiú na fuinnimh atá ar fáil ar fud lap ina ghné thábhachtach den straitéis rásaíochta.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;

=== Toisí agus príomhghnéithe rialacha 2026 ===

Tugann na rialacha 2026 gluaisteáin níos lú agus níos éadroime isteach ná glúin na ngluaisteán a bhí in úsáid idir 2022 agus 2025. Taispeánann an tábla roinnt de na hathruithe is suntasaí. Is uasluachanna nó luachanna rialála iad na figiúirí, seachas tomhais ar gach carr aonair.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Roinnt paraiméadar teicniúil faoi rialacha 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Gné
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Rialachán nó athrú
|-
| Rothfhad uasta
| 3,400 mm, i gcomparáid le 3,600 mm roimhe sin.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Leithead uasta
| 1,900 mm, i gcomparáid le 2,000 mm roimhe sin.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Leithead an urláir
| Laghdaíodh é i gcomparáid leis an nglúin rialacha roimhe seo.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Íosmheáchan
| 768 kg faoin rialachán 2026.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Aonad cumhachta
| V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear, le córas hibrideach.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| MGU-H
| Baineadh den aonad cumhachta é.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| MGU-K
| Cumhacht uasta 350 kW.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Aeraidinimic
| Sciatháin tosaigh agus cúil ghníomhacha le Straight Mode agus Corner Mode.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Breosla
| Breosla ard-inbhuanaithe de réir rialacha 2026.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;
|}

=== Boinn agus straitéis rásaíochta ===

Bíonn boinn lárnach i bhfeidhmíocht na ngluaisteán. Athraíonn an méid greim a sholáthraíonn bonn de réir a chomhdhúile, theocht an dromchla, na haimsire agus an chaitheamh. Caithfidh foirne cinneadh a dhéanamh maidir leis an gcomhdhúil bonn a úsáid agus cén uair ba chóir stopadh sna claiseanna chun boinn a athrú nó chun obair riachtanach a dhéanamh ar an gcarr.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

Is cuid thábhachtach den straitéis iad na stadanna sna claiseanna. Is féidir le foireann buntáiste a bhaint as stad ag an am ceart, athrú ar chomhdhúil na mbonn nó freagairt do thrácht ar an gciorcad. Bíonn tionchar ag an aimsir, tréimhsí sábháilteachta agus staid na ngluaisteán eile ar na cinntí sin chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Sábháilteacht ==

Tá sábháilteacht na dtiománaithe ina cuid bhunúsach de rialacha F1. Tá struchtúir tuairteála, criosanna sábhála, clogaid agus éadaí rásaíochta forbartha go mór ó aimsir na gcéad rásaí. Tá feabhas curtha ar dhearadh na gciorcad, ar na bacainní, ar sheirbhísí leighis agus ar nósanna imeachta freagartha do thimpistí freisin.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

[[Íomhá:Halo (Formula 1).jpg|mion|deas|alt=Córas cosanta halo os cionn chábán gluaisteáin Foirmle a hAon|An córas cosanta ceann ar a dtugtar an halo, a shíneann timpeall ar chuid uachtarach chábán an tiománaí.]]

Tugadh an córas cosanta ceann ar a dtugtar an ''halo'' isteach in F1 in 2018. Is struchtúr é atá suite timpeall ar an gcábán agus atá deartha chun cabhrú le ceann an tiománaí a chosaint ar chodanna gluaisteán nó ar smionagar a d'fhéadfadh dul isteach sa chábán. Bhí conspóid ann maidir lena chuma nuair a tugadh isteach é, ach tá sé ina chuid lárnach de chosaint an tiománaí faoi na rialacha nua-aimseartha.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;

Ní féidir deireadh iomlán a chur leis an mbaol a bhaineann le rásaíocht ar luas ard. Dá bhrí sin, déanann an FIA athbhreithniú leanúnach ar na rialacha agus ar na modhanna cosanta, go háirithe tar éis timpistí tromchúiseacha nó nuair a léiríonn taighde go bhféadfaí riosca a laghdú.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

== Eagrú, airgeadas agus gnó ==

Is í an FIA a rialaíonn gnéithe spóirt, teicniúla agus sábháilteachta na craoibhe. Tá ról ag Formula One Group i gcur chun cinn an chomórtais agus i mbainistiú na gceart tráchtála, lena n-áirítear craolachán, urraíocht agus comhaontuithe le lucht eagraithe na rásaí. Tá freagrachtaí ar leith ag na comhlachtaí seo, cé go mbíonn gá lena gcomhar chun an chraobh a reáchtáil.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

Braitheann foirne ar mheascán d'ioncam tráchtála, urraíocht agus íocaíochtaí a bhaineann le torthaí an chomórtais. Bíonn tionchar ag costas dearadh agus tógála na ngluaisteán, forbairt na n-aonad cumhachta, taighde aeraidinimiciúil, taisteal agus foireann theicniúil ar bhuiséid na bhfoirne. Tá rialacha airgeadais agus uasteorainn chaiteachais ann chun cuid den chaiteachas a bhaineann le feidhmíocht na ngluaisteán a rialú.&lt;ref name=&quot;F1CostCap&quot; /&gt;

Tá forbairt idirnáisiúnta F1 ceangailte le cearta craolacháin agus le hóstáil rásaí ar fud an domhain. Bíonn ar na foirne gluaisteáin, páirteanna breise agus trealamh a iompar ó chiorcad go ciorcad, rud a fhágann gur gné thábhachtach den chomórtas í an lóistíocht.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Comhshaol agus inbhuanaitheacht ==

Bíonn tionchar comhshaoil ag F1 trí úsáid breosla, iompar foirne agus trealaimh, oibriú na gciorcad agus reáchtáil imeachtaí móra. Tá gealltanas tugtha ag Formula 1 go mbeidh a cuid oibríochtaí glan-nialasach ó thaobh carbóin de faoi 2030. Tá breoslaí ard-inbhuanaithe, bainistiú fuinnimh agus bearta chun astaíochtaí ó lóistíocht agus ó imeachtaí a laghdú mar chuid den chur chuige atá fógartha ag an eagraíocht.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

Ní bhaineann feidhmíocht chomhshaoil le cineál an bhreosla amháin. Bíonn tionchar ag iompar foirne idir imeachtaí, iompar lucht féachana, úsáid fuinnimh i bhfoirgnimh agus bonneagar na gciorcad ar lorg comhshaoil an chomórtais. Dá bhrí sin, cuimsíonn spriocanna inbhuanaitheachta F1 oibríochtaí atá taobh amuigh den rás féin chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

== Taifid agus éachtaí ==

Tá stair F1 marcáilte ag tréimhsí ina raibh foirne agus tiománaithe áirithe chun tosaigh. Tá Ferrari ar cheann de na foirne is mó aitheantais sa spórt, agus tá sí tar éis páirt a ghlacadh i ngach séasúr den chraobh ó 1950. Bhí tréimhsí rathúla ag McLaren, Williams, Mercedes agus Red Bull Racing freisin.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot; /&gt;

Tá Lewis Hamilton agus Michael Schumacher comhionann ar an líon is airde craobhacha domhanda na dtiománaithe, seacht gcinn an duine. Bhuaigh Schumacher dhá chraobh le Benetton agus cúig cinn le Ferrari; bhuaigh Hamilton a chéad chraobh le McLaren agus gnóthaigh sé craobhacha eile le Mercedes. Léiríonn a gcuid taifead an tábhacht a bhaineann le cumas tiomána, feidhmíocht an ghluaisteáin agus iomaíochas foirne thar shéasúir éagsúla.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Rásaíocht mótair]]
* [[Grand Prix]]
* [[FIA]]
* [[Séasúr Foirmle a hAon 2026]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.formula1.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil Formula 1]
* [https://www.fia.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil an FIA]
* [https://www.formula1.com/en/results/ Cartlann oifigiúil torthaí F1]

== Tagairtí ==

{{Reflist}}

{{Foirne Foirmle a hAon}}
{{Séasúir Foirmle a hAon}}

[[commons:Category:Formula One|Meáin ar Chómhaoin Wikimedia a bhaineann le Foirmle a hAon]]

[[Catagóir:Foirmle a hAon]]
[[Catagóir:Spórt]]</text>
      <sha1>81poy6gckzx1eq6zdy3psatqa5wenci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330414</id>
      <parentid>1330413</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T15:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37267" sha1="o731xyj88xijc61p2t18em0mfzosmwi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#e10600; color:white; text-align:center; font-size:125%; padding:0.5em;&quot; | Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.6em;&quot; | [[Íomhá:Formula One logo.svg|frameless|upright=1.7|alt=Lógó Foirmle a hAon]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0; text-align:center;&quot; | Faisnéis ghinearálta
|-
! Ainm oifigiúil
| Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon an FIA
|-
! Giorrúchán
| F1
|-
! Cineál spóirt
| Rásaíocht gluaisteán aon suíocháin
|-
! Bunaithe
| 1950
|-
! An chéad rás craobhchomórtais
| Grand Prix na Breataine, Silverstone, 13 Bealtaine 1950
|-
! Comhlacht rialaithe
| [[FIA|Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)]]
|-
! Cearta tráchtála
| Formula One Group
|-
! Craobhacha
| Craobh na dtiománaithe; craobh na dtógálaithe
|-
! Foirne in 2026
| 11
|-
! Suíocháin rialta in 2026
| 22
|-
! Aonad cumhachta in 2026
| V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear; córas hibrideach
|-
! Cineál ciorcaid
| Ciorcaid bhuana agus ciorcaid sráide
|-
! Suíomh gréasáin
| [https://www.formula1.com/ Formula1.com]
|}

'''Is craobhchomórtas idirnáisiúnta rásaíochta gluaisteán aon suíocháin é Foirmle a hAon''' ('''F1'''), ar a dtugtar an '''Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon''' go hoifigiúil. Tá sé ar an leibhéal is airde de rásaíocht mhótair roth oscailte, agus eagraítear é mar shraith Grand Prix ar chiorcaid ar fud an domhain. Is í an Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) an comhlacht a rialaíonn gnéithe spóirt, teicniúla agus sábháilteachta an chomórtais. Is ag Formula One Group atá na cearta tráchtála a bhaineann leis an gcraobhchomórtas.&lt;ref name=&quot;F1History&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/why-is-it-called-formula-1-and-12-other-questions-about-the-championships.1GHeel6u4jga6hMpX2eFs1 ''Why is it called Formula 1 – and 12 other questions about the championship's origins''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot;&gt;Liberty Media, [https://www.libertymedia.com/about/overview ''Overview''], suíomh gréasáin oifigiúil Liberty Media.&lt;/ref&gt;

Bíonn dhá chraobh dhomhanda á gconspóid le linn gach séasúir: craobh na dtiománaithe agus craobh na dtógálaithe. Bronntar an chéad cheann ar an tiománaí a ghnóthaíonn an líon is mó pointí, agus an dara ceann ar an bhfoireann a charnann an líon is mó pointí lena gluaisteáin. Bíonn luas an chairr ríthábhachtach, ach bíonn tionchar ag innealtóireacht, dearadh aeraidinimiciúil, bainistiú bonn, straitéis rásaíochta agus iontaofacht mheicniúil ar na torthaí freisin.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-f1-constructors-championship.66nTfWSqrUYv3bnbosPkHV ''The beginner's guide to the F1 Constructors' Championship''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an chraobh in 1950. Ó shin i leith, tá athruithe móra tagtha ar dhearadh na ngluaisteán, ar rialacha na n-inneall, ar nósanna imeachta sábháilteachta agus ar struchtúr tráchtála an spóirt. Faoi rialacha teicniúla 2026, úsáideann na gluaisteáin aonaid chumhachta hibrideacha agus aeraidinimic ghníomhach, agus tá breoslaí ard-inbhuanaithe mar chuid den athrú teicneolaíoch atá ar bun.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-key-regulation-changes-in-f1-history-and-the-teams-that-nailed-them.2iq8c5E6S1HOffT5PBLl6i ''The key regulation changes in F1 history – and the teams that nailed them''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-2026-regulations.6j0tS0hrHG2T01tpmK6XYz ''The beginner's guide to the 2026 Formula 1 regulations''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Bunú an chraobhchomórtais ===

Bhí rásaí Grand Prix á reáchtáil san Eoraip le fada sular bunaíodh craobhchomórtas domhanda Foirmle a hAon. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, forbraíodh rialacha idirnáisiúnta chun gluaisteáin rásaíochta a roinnt ina gcatagóirí teicniúla. In 1946, cuireadh tús leis an obair chun foirmle nua Grand Prix a leagan síos. De réir a chéile, tháinig an córas rialacha sin chun bheith mar bhonn don chraobh dhomhanda a bunaíodh in 1950.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ESPNHistory&quot;&gt;ESPN, [https://www.espn.com/f1/story/_/id/13715980/about-formula-1 ''About Formula 1''], 1 Nollaig 2024.&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Mercedes W 196 mit 3-l-Motor (Fangio) 1986-08-16.jpg|mion|deas|alt=Carr Mercedes-Benz W 196, gluaisteán rásaíochta ó na 1950idí|Carr Mercedes-Benz W 196. Bhuaigh Juan Manuel Fangio craobh na dtiománaithe in 1954 agus in 1955 agus é ag tiomáint do Mercedes-Benz.]]

Reáchtáladh an chéad rás den chéad Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ag Silverstone sa Bhreatain ar an 13 Bealtaine 1950. Bhuaigh Giuseppe Farina, tiománaí Iodálach ar fhoireann Alfa Romeo, an rás agus ghnóthaigh sé craobh na dtiománaithe ag deireadh an tséasúir freisin. Chríochnaigh a chomhghleacaithe Juan Manuel Fangio agus Luigi Fagioli sna chéad áiteanna eile sa chraobh. Bhí seacht n-ócáid san fhéilire, lena n-áirítear an Indianapolis 500 sna Stáit Aontaithe. Bhí an rás Meiriceánach difriúil ó thaobh rialacha, gluaisteán agus rannpháirtithe de le formhór na rásaí Eorpacha, agus ní raibh sé mar chuid de ghnáthchlár na bhfoirne Eorpacha.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ESPNHistory&quot; /&gt;

Bhí Alfa Romeo ar cheann de na foirne ba láidre sna blianta tosaigh. Bhuaigh Fangio a chéad chraobh in 1951 agus ghnóthaigh sé ceithre theideal eile ina dhiaidh sin, agus é ag tiomáint do roinnt foirne. Bhí Ferrari, Maserati agus Mercedes-Benz san iomaíocht chomh maith. Tháinig Mercedes-Benz isteach sa chraobh le carr iomaíoch in 1954, ach chuir an comhlacht deireadh lena chlár Grand Prix tar éis shéasúr 1955, i gcomhthéacs na n-athruithe a lean tubaiste Le Mans an bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Níor bunaíodh craobh na dtógálaithe go dtí 1958. Bhuaigh Vanwall an chéad teideal sin. Ón bpointe sin ar aghaidh, bhí dhá sprioc ar leith ag foirne: pointí a ghnóthú do na tiománaithe agus pointí a charnadh don fhoireann féin.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;

=== Na 1960idí agus na 1970idí ===

Sna 1960idí, tháinig gluaisteáin a raibh an t-inneall suite taobh thiar den tiománaí chun cinn. Bhí buntáistí suntasacha ag baint leis an leagan amach sin maidir le dáileadh meáchain agus le hiompar an chairr ar an gciorcad. Forbraíodh fonnadh níos éadroime agus níos righne freisin, agus mhéadaigh úsáid ábhar nua agus modhanna tógála níos sofaisticiúla.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig tábhacht níos mó leis an aeraidinimic le linn na 1960idí agus na 1970idí. D'úsáid foirne sciatháin chun fórsa anuas a chruthú, rud a chuir brú ar na boinn agus a d'fheabhsaigh greim an chairr ar an mbóthar, go háirithe ar luas ard agus i gcasadh. Sna 1970idí, forbraíodh gluaisteáin a bhain úsáid as sreabhadh aeir faoi urlár an chairr chun fórsa anuas a chruthú. D'fhéadfadh na dearaí sin buntáiste mór feidhmíochta a thabhairt, ach chruthaigh siad dúshláin theicniúla agus sábháilteachta chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1977, thug Renault inneall turbo-luchtaithe isteach sa chraobh. Bhí fadhbanna iontaofachta agus tiomána ag baint leis an teicneolaíocht ar dtús, ach d'éirigh na hinnill turbo níos iomaíche de réir mar a tháinig feabhas ar an innealtóireacht. Bhí na gluaisteáin turbo an-chumhachtach sna 1980idí. Cuireadh deireadh lena n-úsáid faoi na rialacha ó shéasúr 1989, agus d'athraigh cineál na n-inneall a bhí ceadaithe arís.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Bhí athrú ag teacht ar thaobh tráchtála an chomórtais chomh maith. Tháinig urraíocht chorparáideach, cearta craolacháin teilifíse agus comhaontuithe idir lucht eagraithe na rásaí agus na foirne chun bheith níos tábhachtaí. Le himeacht ama, leathnaigh F1 thar a bhunáit thraidisiúnta Eorpach agus cuireadh rásaí ar siúl i réigiúin eile den domhan.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/drivers-teams-cars-circuits-and-more-everything-you-need-to-know-about.7iQfL3Rivf1comzdqV5jwc ''Everything you need to know about F1 – drivers, teams, cars, circuits and more''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Sábháilteacht agus na 1990idí ===

Bhí rásaíocht mhótair an-chontúirteach i dtús stair F1. Bhí tionchar ag dearadh na ngluaisteán, riocht na gciorcad, easpa bacainní cuí agus trealamh cosanta teoranta ar na rioscaí a bhí roimh thiománaithe agus lucht féachana. De réir a chéile, rinneadh athruithe ar struchtúr na ngluaisteán, ar dhearadh na gciorcad, ar bhacainní, ar éadaí cosanta agus ar na seirbhísí leighis chun an baol gortaithe agus báis a laghdú.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/news/legacy-safety-how-fia-responded-tragedy-imola-1994-and-launched-drive-safer-racing ''Legacy of Safety – How the FIA responded to the tragedy of Imola 1994 and launched a drive for safer racing''], FIA.com.&lt;/ref&gt;

Bhásaigh Roland Ratzenberger le linn an cháilithe agus Ayrton Senna le linn an rása ag Grand Prix San Mairíne in Imola sa bhliain 1994. Tharraing na básanna sin aird ar na rioscaí a bhí fós ann agus spreag siad iarrachtaí nua chun na gluaisteáin agus na ciorcaid a dhéanamh níos sábháilte. Lean an FIA ar aghaidh ag forbairt caighdeán níos déine maidir le struchtúir tuairteála, cosaint an chábáin agus nósanna imeachta freagartha do thimpistí.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

=== Na 2000idí agus ré Schumacher ===

Bhí Ferrari agus Michael Schumacher chun tosaigh ag tús na 2000idí. Bhuaigh Schumacher cúig chraobh na dtiománaithe as a chéile le Ferrari idir 2000 agus 2004, tar éis dó dhá chraobh a ghnóthú le Benetton in 1994 agus in 1995. Bhí an tréimhse sin an-rathúil don fhoireann Iodálach agus léirigh sí an tionchar a d'fhéadfadh a bheith ag feidhmíocht an ghluaisteáin, iontaofacht, obair fhoirne agus straitéis rásaíochta.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig athrú ar rialacha na n-inneall arís in 2006. Cuireadh innill V8 atmaisféaracha 2.4 lítear in áit na n-inneall V10 a bhí in úsáid sna blianta roimhe sin. Lean foirne orthu ag forbairt aeraidinimic, leictreonaic agus córais mheicniúla, ach bhí ar na dearthóirí cloí le srianta teicniúla a d'athraigh de réir na rialacha.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Tháinig Red Bull Racing chun cinn mar phríomhfhoireann ag deireadh na 2000idí agus ag tús na 2010idí. Bhuaigh Sebastian Vettel craobh na dtiománaithe ceithre huaire as a chéile idir 2010 agus 2013. Bhí ról tábhachtach ag dearadh aeraidinimiciúil agus ag comhtháthú an innill, an fhonnadh agus na gcóras rialaithe i bhfeidhmíocht an chairr.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

=== An ré hibrideach ó 2014 ===

Tháinig athrú bunúsach ar rialacha na n-inneall in 2014, nuair a tugadh isteach aonaid chumhachta V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear le córais aisghabhála fuinnimh leictreach. Tháinig siad in áit na n-inneall V8 atmaisféarach a bhí in úsáid roimhe sin. Is éard atá in aonad cumhachta ná inneall dócháin inmheánaigh agus córais bhreise, lena n-áirítear turbocharger, ceallra, leictreonaic rialaithe agus mótar-ghineadóir leictreach.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot;&gt;Matt Youson, [https://www.formula1.com/en/latest/article/2026-regulations-explained-all-you-need-to-know-about-f1s-new-power-units.14jfv7a36905uDJDdNyfQd ''2026 regulations explained: All you need to know about F1's new power units''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Bhí Mercedes chun tosaigh sa chéad tréimhse den ré hibrideach. Bhuaigh an fhoireann craobh na dtógálaithe ocht n-uaire as a chéile idir 2014 agus 2021. Bhuaigh Lewis Hamilton roinnt craobhacha tiománaithe léi, agus ghnóthaigh Nico Rosberg an teideal in 2016. Ina dhiaidh sin, tháinig Red Bull Racing agus Max Verstappen chun cinn mar phríomhfhórsa sa chraobh.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

Cuireadh uasteorainn chaiteachais ar fhoirne i bhfeidhm in 2021. Tá sé mar aidhm aici cuid den chaiteachas a bhaineann le forbairt agus feidhmíocht na ngluaisteán a theorannú. Ní chumhdaíonn an uasteorainn gach costas, ós rud é go bhfuil eisceachtaí sonraithe sna rialacha airgeadais.&lt;ref name=&quot;F1CostCap&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/what-is-the-2021-f1-cost-cap-and-how-will-it-be-enforced.4l0LPbfFgBhDxjccMseCHO ''What is the 2021 F1 cost cap and how will it be enforced?''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Rialacha 2022–2025 ===

Tháinig glúin nua rialacha teicniúla i bhfeidhm in 2022. Ba é ceann de na príomhchuspóirí ná gluaisteáin a chur ar a gcumas rásaíocht níos gaire dá chéile. Tugadh dearadh nua isteach a bhain úsáid níos mó as éifeacht talún agus tolláin faoin urlár chun fórsa anuas a chruthú. Athraíodh an t-urlár, na sciatháin agus codanna eile den chabhail chun sreabhadh aeir timpeall agus faoi na gluaisteáin a rialú ar bhealach difriúil.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot;&gt;Matt Youson, [https://www.formula1.com/en/latest/article/2026-regulations-explained-all-you-need-to-know-about-f1s-new-aerodynamics.7IAt0auc32UkCEFE5ypkTB ''2026 regulations explained: All you need to know about F1's new aerodynamics''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

Le himeacht ama, tháinig athruithe ar na dearaí sin agus tháinig fadhbanna aeraidinimiciúla chun cinn a d'fhéadfadh a bheith níos deacra do charr fanacht gar don charr a bhí chun tosaigh. Bhí sé mar aidhm ag na rialacha do 2026 tuilleadh athruithe a dhéanamh ar mhéid na ngluaisteán, ar an aeraidinimic agus ar úsáid fuinnimh.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

=== Na rialacha teicniúla nua in 2026 ===

Is athrú mór é 2026 i stair theicniúil F1 toisc gur athraigh dearadh na ngluaisteán agus na haonaid chumhachta ag an am céanna. Tá an rothfhad uasta laghdaithe ó 3,600 mm go 3,400 mm, agus laghdaíodh leithead uasta an chairr ó 2,000 mm go 1,900 mm. Laghdaíodh leithead an urláir freisin, agus tá laghdú tagtha ar íosmheáchan na ngluaisteán.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

[[Íomhá:2026 f1 regulation.jpg|mion|deas|alt=Gluaisteán rásaíochta Foirmle a hAon a léiríonn dearadh carranna na tréimhse reatha|Gluaisteán rásaíochta Foirmle a hAon i léiriú a foilsíodh in 2026.]]

Tugadh aeraidinimic ghníomhach isteach, ina bhféadfar uillinn eilimintí na sciathán tosaigh agus cúil a athrú. Faoi ''Straight Mode'', bogann na heilimintí chuig cumraíocht a laghdaíonn friotaíocht aeir ar na díreacha; faoi ''Corner Mode'', filleann siad ar chumraíocht a sholáthraíonn fórsa anuas níos mó agus an carr ag dul trí chasadh. Tá feidhm ag an gcóras seo faoi rialacha sonraithe an rása agus ní hionann é agus an seanchóras DRS, a d'oscail eilimint den sciathán cúil i gcásanna áirithe chun scoitheadh a éascú.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

Coinníodh an t-inneall dócháin inmheánaigh V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear, ach athraíodh struchtúr an aonaid chumhachta hibrideach. Baineadh an MGU-H, an mótar-ghineadóir a bhain fuinneamh as an turbocharger. Méadaíodh an chumhacht leictreach is féidir leis an MGU-K a sholáthar go huasmhéid 350 kW faoi na rialacha, rud a mhéadaíonn an tábhacht a bhaineann le fuinneamh a aisghabháil agus a bhainistiú le linn lap.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_21_-_2026-10-19.pdf ''2026 Formula 1: Technical Regulations'', Section C, Issue 21], 19 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;

Tugadh córas darb ainm ''Overtake Mode'' isteach freisin. Má bhíonn carr laistigh d'aon soicind den charr atá chun tosaigh ag an bpointe braite sonraithe, féadfaidh an tiománaí leas a bhaint as fuinneamh leictreach breise ar an gcéad lap eile, faoi réir na rialacha spóirt. Is cuid den athrú ar straitéis scoitheadh é seo agus tagann sé in áit an DRS a úsáideadh ó 2011.&lt;ref name=&quot;F1Overtake2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-2026-regulations.6j0tS0hrHG2T01tpmK6XYz ''The beginner's guide to the 2026 Formula 1 regulations''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot;&gt;Fédération Internationale de l'Automobile, [https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_b_sporting_-_iss_09_-_2026-10-01.pdf ''2026 Formula 1: Sporting Regulations'', Section B, Issue 09], 1 Deireadh Fómhair 2026; foilsithe an 19 Deireadh Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

Tá breoslaí ard-inbhuanaithe mar chuid de rialacha 2026. Tá gealltanas tugtha ag Formula 1 go mbeidh a cuid oibríochtaí glan-nialasach ó thaobh carbóin de faoi 2030, ach braitheann an sprioc sin ar níos mó ná an breosla a úsáidtear sna gluaisteáin amháin. Áirítear freisin iompar, lóistíocht, úsáid fuinnimh agus reáchtáil imeachtaí.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

== Clocha míle i stair theicniúil F1 ==

Taispeánann an tábla seo roinnt de na hathruithe móra a mhúnlaigh an chraobh. Is rogha de chlocha míle é, seachas liosta iomlán de na hathruithe rialacha.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Príomhchéimeanna i bhforbairt Foirmle a hAon
! style=&quot;background:#e10600; color:white; text-align:center;&quot; | Bliain nó tréimhse
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Athrú
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Tábhacht
|-
| style=&quot;background:#dce6f1; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1950
| An chéad Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon
| Bunaíodh an chraobh a mhaireann go dtí an lá inniu.&lt;ref name=&quot;F1History&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#dce6f1; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1958
| Craobh na dtógálaithe
| Cuireadh craobh foirne ar leith le craobh na dtiománaithe.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#d9ead3; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | Na 1960idí–1970idí
| Athruithe ar an bhfonnadh agus ar an aeraidinimic
| Tháinig gluaisteáin le hinneall ar chúl agus sciatháin níos forbartha chun cinn.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#d9ead3; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1977
| Turbo-luchtú
| Thosaigh Renault ag úsáid turbo-luchtú sa chraobh.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#fce5cd; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 1989
| Deireadh le hinnill turbo
| Tháinig athrú arís ar an gcineál innill a bhí ceadaithe.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#fce5cd; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2006
| Innill V8 2.4 lítear
| Tháinig na hinnill V8 atmaisféaracha in áit na n-inneall V10.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#eadcf8; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2014
| Aonaid chumhachta hibrideacha V6
| Tugadh córais aisghabhála fuinnimh leictrigh isteach in éineacht le hinnill turbo-luchtaithe 1.6 lítear.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#eadcf8; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2022
| Athrú ar an urlár agus ar éifeacht talún
| Athraíodh dearadh an chairr chun cabhrú le gluaisteáin fanacht níos gaire dá chéile.&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;background:#f4cccc; text-align:center; font-weight:bold;&quot; | 2026
| Aonaid chumhachta athraithe agus aeraidinimic ghníomhach
| Méadaíodh ról na cumhachta leictrí agus tugadh sciatháin inchoigeartaithe isteach.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;
|}

== Struchtúr an chraobhchomórtais ==

Reáchtáiltear F1 mar shraith rásaí ar fud an domhain thar shéasúr bliantúil. Bíonn rásaí ar chiorcaid bhuana agus ar chiorcaid sráide, agus athraíonn suíomhanna agus líon na n-imeachtaí de réir na bliana. Bíonn dhá charr á n-iontráil ag gach foireann de ghnáth, agus bíonn na tiománaithe san iomaíocht do chraobh na dtiománaithe agus craobh na dtógálaithe araon.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/who-are-the-2026-formula-1-teams.1lkaenQFrnBNcRxQo28Ckv.1lkaenQFrnBNcRxQo28Ckv ''Who are the 2026 Formula 1 teams?''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Deireadh seachtaine Grand Prix ===

Bíonn deireadh seachtaine Grand Prix roinnte ina roinnt seisiún. Úsáidtear na seisiúin chleachtaidh chun socruithe na ngluaisteán a thástáil agus sonraí a bhailiú. Socraíonn an seisiún cáilithe ord tosaigh na ngluaisteán don phríomh-rás. Is gnách go reáchtáiltear an Grand Prix ar an Domhnach, ach bíonn formáidí éagsúla ann de réir fhéilire agus rialacha an tséasúir.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

[[Íomhá:2018 Austrian Grand Prix start (29275475958).jpg|mion|deas|alt=Gluaisteáin Foirmle a hAon ag tús Grand Prix na hOstaire in 2018|Tús Grand Prix na hOstaire in 2018. Bíonn tábhacht ar leith le suíomh na ngluaisteán ar an eangach agus sa chéad chasadh.]]

Bíonn formáid sprint ag roinnt imeachtaí. Is rás níos giorra é an sprint a bhronnann pointí ar na chéad ochtar, agus athraíonn sé sceideal na seisiún cleachtaidh agus cáilithe ag an deireadh seachtaine sin. Tá sé imeacht sprint sceidealaithe do shéasúr 2026: an tSín, Miami, Ceanada, an Bhreatain, an Ísiltír agus Singeapór.&lt;ref name=&quot;F1Sprint&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/the-beginners-guide-to-the-f1-sprint.55yJBEiF7vYkZEwSV9lZJ9.55yJBEiF7vYkZEwSV9lZJ9 ''The beginner's guide to the F1 Sprint''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

=== Pointí agus craobhacha ===

Bronntar pointí sa phríomh-rás ar na tiománaithe a chríochnaíonn sna chéad deich n-áit. Bronntar pointí freisin sa sprint ar na chéad ochtar. Cuirtear pointí tiománaí le hiomlán na foirne chun craobh na dtógálaithe a ríomh. Má chuirtear rás nó sprint ar ceal nó má chríochnaítear é roimh an achar sceidealaithe, d'fhéadfadh rialacha speisialta maidir le dáileadh pointí a bheith i bhfeidhm; taispeánann na táblaí seo an scála caighdeánach do rás lánfhaid agus do sprint a shásaíonn na coinníollacha iomlána.&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Sprint&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70%; margin:auto; text-align:center;&quot;
|+ Scála caighdeánach pointí in 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Áit
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Grand Prix
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Sprint
|-
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 1
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 25
| style=&quot;background:#fff2cc; font-weight:bold;&quot; | 8
|-
| style=&quot;background:#e6e8eb; font-weight:bold;&quot; | 2
| style=&quot;background:#e6e8eb;&quot; | 18
| style=&quot;background:#e6e8eb;&quot; | 7
|-
| style=&quot;background:#f4dfd0; font-weight:bold;&quot; | 3
| style=&quot;background:#f4dfd0;&quot; | 15
| style=&quot;background:#f4dfd0;&quot; | 6
|-
| 4
| 12
| 5
|-
| 5
| 10
| 4
|-
| 6
| 8
| 3
|-
| 7
| 6
| 2
|-
| 8
| 4
| 1
|-
| 9
| 2
| 0
|-
| 10
| 1
| 0
|}

Bronntar craobh na dtiománaithe ar an tiománaí a bhfuil an t-iomlán pointí is airde aige ag deireadh an tséasúir. Cuirtear pointí na ngluaisteán a chuireann gach foireann isteach le chéile chun craobh na dtógálaithe a ríomh. Má bhíonn comhscór ann, socraíonn critéir na rialacha spóirt an t-ord deiridh.&lt;ref name=&quot;F1Constructors&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

=== Foirne agus tiománaithe in 2026 ===

Tá 11 fhoireann agus 22 suíochán rialta ar ghreille F1 in 2026. Is é Cadillac an fhoireann nua don séasúr, agus tháinig Audi isteach lena fhoireann féin tar éis na tréimhse ina raibh sí san iomaíocht mar Sauber. Taispeánann an tábla na tiománaithe a ainmníodh do na suíocháin rialta in 2026, chomh maith leis an soláthraí aonaid chumhachta atá bainteach le gach foireann.&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Drivers2026&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/drivers ''F1 Drivers 2026''], Formula1.com.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Foirne F1, tiománaithe agus soláthraithe aonaid chumhachta in 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Foireann
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Soláthraí
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Tiománaithe rialta
|-
| style=&quot;background:#f4c2d7; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Alpine
| Mercedes
| Pierre Gasly; Franco Colapinto
|-
| style=&quot;background:#b8dfd0; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Aston Martin
| Honda
| Fernando Alonso; Lance Stroll
|-
| style=&quot;background:#d9d9d9; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Audi
| Audi
| Nico Hülkenberg; Gabriel Bortoleto
|-
| style=&quot;background:#dedede; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Cadillac
| Ferrari
| Sergio Pérez; Valtteri Bottas
|-
| style=&quot;background:#e8002d; color:white; font-weight:bold;&quot; | Ferrari
| Ferrari
| Charles Leclerc; Lewis Hamilton
|-
| style=&quot;background:#c2c6ca; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Haas
| Ferrari
| Esteban Ocon; Oliver Bearman
|-
| style=&quot;background:#ff8000; color:#111; font-weight:bold;&quot; | McLaren
| Mercedes
| Lando Norris; Oscar Piastri
|-
| style=&quot;background:#9ce5d6; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Mercedes
| Mercedes
| George Russell; Kimi Antonelli
|-
| style=&quot;background:#b8d7ff; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Racing Bulls
| Red Bull Ford
| Liam Lawson; Arvid Lindblad
|-
| style=&quot;background:#3671c6; color:white; font-weight:bold;&quot; | Red Bull Racing
| Red Bull Ford
| Max Verstappen; Isack Hadjar
|-
| style=&quot;background:#a7c7f2; color:#111; font-weight:bold;&quot; | Williams
| Mercedes
| Alexander Albon; Carlos Sainz
|}

Rinneadh athruithe sealadacha ar roinnt suíochán le linn shéasúr 2026. Ghortaigh Isack Hadjar a chaol láimhe agus é ag traenáil le linn shos an tsamhraidh, agus chaill sé Grand Prix na hÍsiltíre, na hIodáile agus an Spáinn i Maidrid. Thiomáin Liam Lawson do Red Bull Racing sna trí rás sin, agus líon Yuki Tsunoda suíochán Lawson ag Racing Bulls. D'fhill Hadjar ar an eangach le Red Bull Racing ag Grand Prix na hAsarbaiseáine i mí Mheán Fómhair, agus d'fhill Lawson ar Racing Bulls.&lt;ref name=&quot;F1LawsonMonza&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/lawson-to-replace-hadjar-again-at-red-bull-as-tsunoda-continues-to-substitute-for-racing-bulls-in-monza.4pI3a9wGM9uTDfK9DqRUMU ''Lawson to replace Hadjar again at Red Bull as Tsunoda continues to substitute for Racing Bulls in Monza''], 2 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1LawsonMadrid&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/lawson-to-stay-at-red-bull-for-third-race-weekend-in-madrid-as-hadjars-recovery-continues.Bxrk9FOVDChcWCo5vxY8v ''Lawson to stay at Red Bull for third race weekend in Madrid as Hadjar's recovery continues''], 7 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;F1HadjarReturn&quot;&gt;Formula 1, [https://www.formula1.com/en/latest/article/hadjar-to-make-racing-return-with-red-bull-at-azerbaijan-gp.1ddPnUSDEze0V9MCiQ9d2U ''Hadjar to make racing return with Red Bull at Azerbaijan GP''], 22 Meán Fómhair 2026.&lt;/ref&gt;

== Gluaisteáin agus teicneolaíocht ==

Is gluaisteáin rásaíochta aon suíocháin iad gluaisteáin F1, agus bíonn a rothaí lasmuigh den chabhail. Caithfidh gach carr cloí le rialacha teicniúla maidir le toisí, meáchan, struchtúr, sábháilteacht, inneall agus aeraidinimic. Cé go gcuireann na rialacha teorainneacha ar dhearadh, caitheann foirne acmhainní suntasacha ar thaighde agus ar fhorbairt chun feidhmíocht a fheabhsú.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1TechHistory&quot; /&gt;

[[Íomhá:F1 2022 24-03-2022 Angelo.jpg|mion|deas|alt=Gluaisteán Foirmle a hAon den ghlúin a tugadh isteach in 2022|Gluaisteán F1 ó 2022, an chéad séasúr den ghlúin rialacha a bhí dírithe ar éifeacht talún.]]

=== Fonnadh agus aeraidinimic ===

Is gnách go ndéantar príomhstruchtúr an chairr, nó an monacóc, as ábhair chomhchodacha atá treisithe le snáithín carbóin. Soláthraíonn siad neart agus righneas agus cabhraíonn siad le meáchan an chairr a choinneáil íseal. Tá an monacóc mar chuid lárnach den struchtúr sábháilteachta timpeall ar an tiománaí.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

Cruthaíonn sciatháin, urlár, idirleata agus codanna eile den chabhail fórsa anuas a bhrúnn an carr i dtreo dhromchla an chiorcaid. Feabhsaíonn sé seo greim na mbonn agus cuireann sé ar chumas na ngluaisteán casadh ar luas ard. Cruthaíonn na codanna céanna friotaíocht aeir freisin; dá bhrí sin, bíonn ar dhearthóirí cothromaíocht a aimsiú idir fórsa anuas agus luas ar na díreacha.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

[[Íomhá:Animación 3D Aerodinámica F1.webm|mion|deas|alt=Beochan thríthoiseach a thaispeánann sreabhadh aeir timpeall ar ghluaisteán rásaíochta F1|Beochan a thaispeánann sreabhadh aeir timpeall ar charr Foirmle a hAon agus an chaoi a n-imíonn an t-aer thar an gcabhail.]]

Bíonn tionchar ag aer suaite ó charr atá chun tosaigh ar an gcarr atá á leanúint. Is féidir leis an aer sin fórsa anuas agus greim a laghdú ar an gcarr atá taobh thiar, rud a fhágann go mbíonn sé níos deacra fanacht gar don iomaitheoir i gcasadh. Bhí sé seo ar cheann de na fadhbanna a raibh sé mar aidhm ag athruithe rialacha 2022 agus 2026 aghaidh a thabhairt orthu.&lt;ref name=&quot;F1Aero2026&quot; /&gt;

=== Aonaid chumhachta ===

Ó 2014 go dtí deireadh 2025, bhain F1 úsáid as aonaid chumhachta V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear le córais aisghabhála fuinnimh leictrigh. Lean an t-inneall V6 den úsáid in 2026, ach athraíodh an córas hibrideach go mór. Gabhann an córas leictreach fuinneamh agus cuirtear i dtaisce sa cheallra é, ionas gur féidir é a úsáid arís chun cumhacht a sholáthar don charr.&lt;ref name=&quot;F1Power2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;

Baineadh an MGU-H de na haonaid chumhachta nua. Méadaíodh ról an MGU-K, a aisghabhann fuinneamh cinéiteach, agus tá a chumhacht uasta 350 kW faoi rialacha 2026. Mar thoradh air sin, tá bainistiú na fuinnimh atá ar fáil ar fud lap ina ghné thábhachtach den straitéis rásaíochta.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;

=== Toisí agus príomhghnéithe rialacha 2026 ===

Tugann na rialacha 2026 gluaisteáin níos lú agus níos éadroime isteach ná glúin na ngluaisteán a bhí in úsáid idir 2022 agus 2025. Taispeánann an tábla roinnt de na hathruithe is suntasaí. Is uasluachanna nó luachanna rialála iad na figiúirí, seachas tomhais ar gach carr aonair.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ Roinnt paraiméadar teicniúil faoi rialacha 2026
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Gné
! style=&quot;background:#e10600; color:white;&quot; | Rialachán nó athrú
|-
| Rothfhad uasta
| 3,400 mm, i gcomparáid le 3,600 mm roimhe sin.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Leithead uasta
| 1,900 mm, i gcomparáid le 2,000 mm roimhe sin.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Leithead an urláir
| Laghdaíodh é i gcomparáid leis an nglúin rialacha roimhe seo.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Íosmheáchan
| 768 kg faoin rialachán 2026.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Aonad cumhachta
| V6 turbo-luchtaithe 1.6 lítear, le córas hibrideach.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| MGU-H
| Baineadh den aonad cumhachta é.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| MGU-K
| Cumhacht uasta 350 kW.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Aeraidinimic
| Sciatháin tosaigh agus cúil ghníomhacha le Straight Mode agus Corner Mode.&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;
|-
| Breosla
| Breosla ard-inbhuanaithe de réir rialacha 2026.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;
|}

=== Boinn agus straitéis rásaíochta ===

Bíonn boinn lárnach i bhfeidhmíocht na ngluaisteán. Athraíonn an méid greim a sholáthraíonn bonn de réir a chomhdhúile, theocht an dromchla, na haimsire agus an chaitheamh. Caithfidh foirne cinneadh a dhéanamh maidir leis an gcomhdhúil bonn a úsáid agus cén uair ba chóir stopadh sna claiseanna chun boinn a athrú nó chun obair riachtanach a dhéanamh ar an gcarr.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

Is cuid thábhachtach den straitéis iad na stadanna sna claiseanna. Is féidir le foireann buntáiste a bhaint as stad ag an am ceart, athrú ar chomhdhúil na mbonn nó freagairt do thrácht ar an gciorcad. Bíonn tionchar ag an aimsir, tréimhsí sábháilteachta agus staid na ngluaisteán eile ar na cinntí sin chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Sábháilteacht ==

Tá sábháilteacht na dtiománaithe ina cuid bhunúsach de rialacha F1. Tá struchtúir tuairteála, criosanna sábhála, clogaid agus éadaí rásaíochta forbartha go mór ó aimsir na gcéad rásaí. Tá feabhas curtha ar dhearadh na gciorcad, ar na bacainní, ar sheirbhísí leighis agus ar nósanna imeachta freagartha do thimpistí freisin.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

[[Íomhá:Halo (Formula 1).jpg|mion|deas|alt=Córas cosanta halo os cionn chábán gluaisteáin Foirmle a hAon|An córas cosanta ceann ar a dtugtar an halo, a shíneann timpeall ar chuid uachtarach chábán an tiománaí.]]

Tugadh an córas cosanta ceann ar a dtugtar an ''halo'' isteach in F1 in 2018. Is struchtúr é atá suite timpeall ar an gcábán agus atá deartha chun cabhrú le ceann an tiománaí a chosaint ar chodanna gluaisteán nó ar smionagar a d'fhéadfadh dul isteach sa chábán. Bhí conspóid ann maidir lena chuma nuair a tugadh isteach é, ach tá sé ina chuid lárnach de chosaint an tiománaí faoi na rialacha nua-aimseartha.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Tech&quot; /&gt;

Ní féidir deireadh iomlán a chur leis an mbaol a bhaineann le rásaíocht ar luas ard. Dá bhrí sin, déanann an FIA athbhreithniú leanúnach ar na rialacha agus ar na modhanna cosanta, go háirithe tar éis timpistí tromchúiseacha nó nuair a léiríonn taighde go bhféadfaí riosca a laghdú.&lt;ref name=&quot;FIASafety&quot; /&gt;

== Eagrú, airgeadas agus gnó ==

Is í an FIA a rialaíonn gnéithe spóirt, teicniúla agus sábháilteachta na craoibhe. Tá ról ag Formula One Group i gcur chun cinn an chomórtais agus i mbainistiú na gceart tráchtála, lena n-áirítear craolachán, urraíocht agus comhaontuithe le lucht eagraithe na rásaí. Tá freagrachtaí ar leith ag na comhlachtaí seo, cé go mbíonn gá lena gcomhar chun an chraobh a reáchtáil.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FIA2026Sport&quot; /&gt;

Braitheann foirne ar mheascán d'ioncam tráchtála, urraíocht agus íocaíochtaí a bhaineann le torthaí an chomórtais. Bíonn tionchar ag costas dearadh agus tógála na ngluaisteán, forbairt na n-aonad cumhachta, taighde aeraidinimiciúil, taisteal agus foireann theicniúil ar bhuiséid na bhfoirne. Tá rialacha airgeadais agus uasteorainn chaiteachais ann chun cuid den chaiteachas a bhaineann le feidhmíocht na ngluaisteán a rialú.&lt;ref name=&quot;F1CostCap&quot; /&gt;

Tá forbairt idirnáisiúnta F1 ceangailte le cearta craolacháin agus le hóstáil rásaí ar fud an domhain.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Comhshaol agus inbhuanaitheacht ==

Bíonn tionchar comhshaoil ag F1 trí úsáid breosla, iompar foirne agus trealaimh, oibriú na gciorcad agus reáchtáil imeachtaí móra. Tá gealltanas tugtha ag Formula 1 go mbeidh a cuid oibríochtaí glan-nialasach ó thaobh carbóin de faoi 2030. Tá breoslaí ard-inbhuanaithe, bainistiú fuinnimh agus bearta chun astaíochtaí ó lóistíocht agus ó imeachtaí a laghdú mar chuid den chur chuige atá fógartha ag an eagraíocht.&lt;ref name=&quot;F12026Guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

Ní bhaineann feidhmíocht chomhshaoil le cineál an bhreosla amháin. Bíonn tionchar ag iompar foirne idir imeachtaí, iompar lucht féachana, úsáid fuinnimh i bhfoirgnimh agus bonneagar na gciorcad ar lorg comhshaoil an chomórtais. Dá bhrí sin, cuimsíonn spriocanna inbhuanaitheachta F1 oibríochtaí atá taobh amuigh den rás féin chomh maith.&lt;ref name=&quot;F1Commercial&quot; /&gt;

== Taifid agus éachtaí ==

Tá stair F1 marcáilte ag tréimhsí ina raibh foirne agus tiománaithe áirithe chun tosaigh. Tá Ferrari ar cheann de na foirne is mó aitheantais sa spórt, agus tá sí tar éis páirt a ghlacadh i ngach séasúr den chraobh ó 1950. Bhí tréimhsí rathúla ag McLaren, Williams, Mercedes agus Red Bull Racing freisin.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;F1Teams2026&quot; /&gt;

Tá Lewis Hamilton agus Michael Schumacher comhionann ar an líon is airde craobhacha domhanda na dtiománaithe, seacht gcinn an duine. Bhuaigh Schumacher dhá chraobh le Benetton agus cúig cinn le Ferrari; bhuaigh Hamilton a chéad chraobh le McLaren agus gnóthaigh sé craobhacha eile le Mercedes.&lt;ref name=&quot;F1Overview&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Rásaíocht mótair]]
* [[Grand Prix]]
* [[FIA]]
* [[Séasúr Foirmle a hAon 2026]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.formula1.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil Formula 1]
* [https://www.fia.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil an FIA]
* [https://www.formula1.com/en/results/ Cartlann oifigiúil torthaí F1]

== Tagairtí ==

{{Reflist}}

{{Foirne Foirmle a hAon}}
{{Séasúir Foirmle a hAon}}

[[commons:Category:Formula One|Meáin ar Chómhaoin Wikimedia a bhaineann le Foirmle a hAon]]

[[Catagóir:Foirmle a hAon]]
[[Catagóir:Spórt]]</text>
      <sha1>o731xyj88xijc61p2t18em0mfzosmwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríocht Esuaitíní</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10072</id>
    <revision>
      <id>1330423</id>
      <parentid>1330378</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T20:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aaronapplis</username>
        <id>796</id>
      </contributor>
      <comment>daonra, polaitíocht, geilleagar, cultúr</comment>
      <origin>1330423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20323" sha1="pzwytcvw4uwuluf0903lmeuqengaamn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (Suaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn'''  go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an rí [[Mswati III]] ainm na tíre go Esuaitíní.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Eswatini, agus is é Mswati III rí na tíre. Is iad an [[Suaisis]] agus an [[Béarla]] na teangacha oifigiúla.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt; Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta.

== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Athraíonn an tírdhreach go suntasach ó iarthar go hoirthear. Tá ardchríocha agus sléibhte in iarthar na tíre, agus tá machairí níos ísle agus níos teo san oirthear. Roinntear an tír go traidisiúnta ina ceithre phríomhréigiún geografacha: an Highveld, an Middleveld, an Lowveld agus Ardchlár Lubombo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.unfccc.int/sites/default/files/resource/2376591_Eswatini-BUR1-1-Eswatini%2520BUR1.pdf|teideal=Eswatini: First Biennial Update Report|foilsitheoir=Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Eswatini_Regions_map.png|alt=Universal map of Eswatini|clé|401x401px]]
Tá an Highveld suite in iarthar na tíre agus tá aeráid níos fuaire agus níos fliche ann. Tá an Middleveld níos ísle agus tá cuid mhór de dhaonra agus de ghníomhaíocht tráchtála na tíre ann. Tá an Lowveld níos teo agus níos tirime, agus síneann Ardchlár Lubombo feadh chuid den teorainn thoir le Mósaimbíc.

Tá aeráid fhotrópaiceach ag Esuaitíní, le samhraí teo fliucha agus geimhrí níos fuaire agus níos tirime. Titeann formhór na báistí idir Deireadh Fómhair agus Márta, ach athraíonn an méid báistí de réir airde agus suímh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0038-23532026000100021&amp;script=sci_arttext&amp;tlng=en|teideal=Analysis of rainfall and temperature trends in Eswatini from 1981 to 2020|foilsitheoir=South African Journal of Science|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Faigheann na hardchríocha san iarthar níos mó báistí ná na machairí ísle san oirthear. Bíonn an Lowveld níos mó i mbaol triomaigh, agus is féidir le teochtaí an tsamhraidh éirí an-ard ann. Bíonn tionchar ag na difríochtaí réigiúnacha seo ar an talmhaíocht, ar an bhfásra agus ar infhaighteacht an uisce.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7744714/|teideal=Nationwide temporal variability of droughts in Eswatini: 1981–2018|foilsitheoir=Scientific Reports|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==

Tháinig sinsear na Suaisí isteach i ndeisceart na hAfraice mar chuid d’imirce na bpobal Bantú, agus bhog siad isteach sa réigiún atá mar Esuaitíní inniu le linn na gcéadta bliain roimh an 19ú haois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.sahistory.org.za/place/eswatini-formerly-swaziland |teideal=Eswatini (formerly Swaziland) |foilsitheoir=South African History Online |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Le linn an 19ú haois, neartaigh an rí Sobhuza I an ríocht agus d’éirigh leis a neamhspleáchas a chosaint i measc na gcoimhlintí idir pobail éagsúla sa réigiún. Le linn réimeas Mswati II, leathnaigh tionchar na ríochta agus tháinig an t-ainm ''Swazi'' chun cinn mar ainm ar an bpobal agus ar an stát.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh tionchar na hEorpa ag méadú sa réigiún le linn an 19ú haois, de réir mar a tháinig lonnaitheoirí agus trádálaithe isteach agus a lorg siad talamh agus cearta mianadóireachta. In 1894, rinneadh cosantóir de chuid Phoblacht na dTrasvaal den tSuasalainn. Tar éis [[An Chéad Chogadh Bórach|Chogadh na mBórach]], tháinig an chríoch faoi riarachán na [[Impireacht na Breataine|Breataine]] in 1902.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4068754/files/E_C.12_SWZ_1-EN.pdf |teideal=Initial report submitted by Eswatini under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

De réir a chéile, tugadh níos mó freagrachta riaracháin do mhuintir na tíre, agus bunaíodh comhlachtaí reachtacha sna 1960idí. Bhain an tSuasalainn neamhspleáchas amach ón mBreatain ar an 6 Meán Fómhair 1968, agus rinneadh ríocht neamhspleách di faoi Shobhuz­a II mar rí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://history.state.gov/countries/swaziland |teideal=Eswatini (Swaziland) |foilsitheoir=Office of the Historian, Roinn Stáit na Stát Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

In 1973, chuir Sobhuza II bunreacht na tíre ar ceal agus ghlac sé cumhachtaí fairsinge dó féin. Cuireadh srian ar ghníomhaíochtaí polaitiúla agus cuireadh córas rialtais ar bun inar díríodh cumhacht ar an monarcacht. Tar éis bhás Sobhuza II in 1982, bhí tréimhse réimis faoi rialtóirí ann go dtí gur corónaíodh Mswati III ina rí in 1986.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2025/01/FINAL-No-Situation-Is-Permanent-February-2025.pdf |teideal=No Situation Is Permanent: The Struggle for Constitutionalism in Eswatini |foilsitheoir=An Coimisiún Idirnáisiúnta na nDlíodóirí |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}&lt;/ref&gt;

Le linn réimeas Mswati III, leanadh den chóras polaitiúil ina bhfuil ról lárnach ag an rí. Glacadh bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm in 2006, ach tá cumhachtaí suntasacha fós ag an monarc agus tá teorainneacha ar iomaíocht

== Déimeagrafaíocht ==

=== Daonra agus grúpaí eitneacha ===
De réir dhaonáireamh 2017, bhí thart ar 1.09 milliún duine ina gcónaí in Esuaitíní.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|teideal=Vital Statistics|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.gov.sz/index.php/component/content/article/397-vital-statistics?Itemid=376}}&lt;/ref&gt; Is de bhunadh Suaisis formhór mór an daonra. Tá pobail eile ina gcónaí sa tír freisin, lena n-áirítear daoine de bhunadh Súlúiseach agus Eorpach.

=== Teangacha ===
Is iad an tSiSuaisis (''siSwati'') agus an Béarla teangacha oifigiúla Esuaitíní. Is teanga de chuid an bhrainse Nguni de theaghlach na dteangacha Bantu í an tSiSuaisis, agus labhraíonn formhór an daonra í. Tá dlúthghaol aici leis an Súlúis agus le teangacha eile de chuid an ghrúpa Nguni. Úsáidtear an Béarla go forleathan sa riarachán, san oideachas agus i gcúrsaí gnó.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|teideal=Frequently Asked Questions|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini|url=https://parliament.gov.sz/about/faqs/}}&lt;/ref&gt;

=== Creideamh ===
Is í an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] an reiligiún is forleithne in Esuaitíní. De réir dhaonáireamh 2017, bhí thart ar 89% den daonra Críostaí. Tá roinnt sainchreideamh Críostaí sa tír, lena n-áirítear an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas Rómhánach]], an [[Anglacánachas|tAnglacánachas]] agus an [[Modhachas]]. Tá an tSiónachas Críostaí forleathan freisin; nascann an cineál creidimh seo gnéithe den Chríostaíocht le traidisiúin agus cleachtais dhúchasacha na hAfraice. Cleachtaítear creidimh thraidisiúnta na hAfraice agus reiligiúin eile sa tír chomh maith.&lt;ref&gt;{{Luaigh tuarascáil|teideal=HRI/CORE/SWZ/2022|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|url=https://digitallibrary.un.org/record/4004091/files/HRI_CORE_SWZ_2022-EN.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Cultúr ==
Tá traidisiúin mhuintir na Suasaí lárnach i saol cultúrtha Esuaitíní. Cuirtear béim ar an bpobal, ar an teaghlach ríoga agus ar thraidisiúin a cuireadh ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Tá ról tábhachtach ag searmanais náisiúnta, ag ceol, ag damhsa agus ag ceardaíocht i gcaomhnú na hoidhreachta cultúrtha. Cé go bhfuil athruithe sóisialta agus nua-aimseartha tar éis dul i bhfeidhm ar an tír, leanann cuid mhór de na traidisiúin sin orthu sa saol comhaimseartha.

I measc na searmanas traidisiúnta is tábhachtaí tá an '''[[Umhlanga]]''', ar a dtugtar Féile na nGiolcach freisin, agus an '''[[Incwala]]''', searmanas ríoga a bhaineann le hathnuachan, le tús na bliana traidisiúnta agus le ról an rí. Bíonn an Umhlanga ar siúl de ghnáth ag deireadh mhí Lúnasa nó ag tús mhí Mheán Fómhair. Bailíonn na mílte bean óg ó áiteanna éagsúla sa tír chun [[Giolcach|giolcacha]] a ghearradh agus a thabhairt chuig áit chónaithe na Máthar Banríona, áit a nglacann siad páirt in amhránaíocht agus i ndamhsaí traidisiúnta. Tá baint ag an searmanas le traidisiúin ríoga agus le féiniúlacht náisiúnta mhuintir na Suasaí.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Bíonn an Incwala ar siúl de ghnáth i mí na Nollag nó i mí Eanáir. Uaireanta tugtar Féile na gCéad Torthaí air, ach tá tábhacht níos leithne leis ná an fómhar amháin. Tá an searmanas ceangailte le cumhacht ríoga, le hathnuachan spioradálta agus le haontacht an náisiúin. Glacann an rí, baill den teaghlach ríoga agus rannpháirtithe ó réigiúin éagsúla páirt sna deasghnátha agus sna damhsaí. Tá gnéithe áirithe den searmanas teoranta dóibh siúd a bhfuil ról sonrach acu ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://www.gov.sz/index.php?id=2369:the-annual-incwala-ceremony-begins|teideal=The Annual Incwala Ceremony Begins|foilsitheoir=Rialtas Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Tá féilte eile ann a bhaineann le nósanna agus le táirgí nádúrtha na tíre. Sampla amháin is ea an fhéile marúla, ar a dtugtar ''Buganu'' freisin, a bhíonn ar siúl de ghnáth idir Feabhra agus Aibreán, nuair a bhíonn torthaí an chrainn mharúla á mbaint agus á n-úsáid chun deochanna agus táirgí eile a dhéanamh. Bíonn cruinnithe pobail, amhránaíocht agus damhsa mar chuid den cheiliúradh seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

Tá ceol agus damhsa traidisiúnta tábhachtach i gcultúr Esuaitíní. Déantar amhráin agus damhsaí ag searmanais ríoga, ag féilte pobail agus ag ócáidí teaghlaigh. I measc na stíleanna damhsa tá an ''sibhaca'', damhsa fuinniúil grúpa a mbíonn gluaiseachtaí rithimeacha agus amhránaíocht ag gabháil leis. Is minic a bhíonn feisteas traidisiúnta mar chuid de na léirithe sin, agus cuidíonn siad le stair agus féiniúlacht chultúrtha na tíre a chur in iúl.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}&lt;/ref&gt;

Tá ceardaíocht thraidisiúnta le fáil ar fud na tíre. I measc na n-earraí a dhéantar tá ciseáin fhite, obair choirníní, [[snoíodóireacht adhmaid]], seodra agus earraí maisiúla. Úsáidtear ábhair nádúrtha agus modhanna ceardaíochta a foghlaimíodh ó ghlúin go glúin. Sa lá atá inniu ann, tá tábhacht chultúrtha agus eacnamaíoch ag baint leis na ceardaíocht seo, mar go ndíoltar cuid de na táirgí i margaí áitiúla agus le cuairteoirí ón gcoigríoch.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}&lt;/ref&gt;

Go traidisiúnta, bhí an teach cónaithe teaghlaigh, nó an ''umuzi'', ina chuid lárnach de shaol sóisialta mhuintir na Suasaí. D'fhéadfadh roinnt foirgneamh a bheith i gceist leis, agus feidhm faoi leith ag gach ceann acu, amhail codladh, stóráil bia nó cruinnithe teaghlaigh. Bhí an t-imfhálú eallaigh, ar a dtugtar ''sibaya'', tábhachtach freisin, mar bhí baint ag eallach le saibhreas, le stádas sóisialta agus le nósanna traidisiúnta. Sa lá atá inniu ann, tá meascán d'fhoirgnimh thraidisiúnta agus de thithe nua-aimseartha le fáil i gceantair thuaithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}&lt;/ref&gt;

== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Esuaitíní, agus tá dlúthcheangal aige le geilleagar na hAfraice Theas. Braitheann an tír go mór ar thrádáil réigiúnach, ar onnmhairí earraí agus ar ioncam ó [[Aontas Custaim na hAfraice Theas]] (SACU). Tá ról suntasach ag an earnáil seirbhísí, ag an tionsclaíocht agus ag an talmhaíocht i ngeilleagar na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh tuarascáil|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá an talmhaíocht tábhachtach do shlite beatha cuid mhór den daonra, go háirithe i gceantair thuaithe. I measc na bpríomhbharra tá [[cána siúcra]], [[arbhar Indiach]] agus [[Cadás|cadás.]] Tá tábhacht ar leith ag baint le táirgeadh cána siúcra don tionscal próiseála bia agus do na honnmhairí. Bíonn tionchar ag triomaigh agus ag athruithe ar an aimsir ar tháirgeacht talmhaíochta na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh tuarascáil|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá an tionsclaíocht ar cheann de phríomhcholúin an gheilleagair. I measc na dtionscal tábhachtach tá próiseáil siúcra, táirgeadh deochanna, déantúsaíocht teicstílí agus próiseáil táirgí talmhaíochta. Déantar cuid mhór de na hearraí a tháirgtear sa tír a onnmhairiú chuig margaí réigiúnacha, go háirithe chuig an Afraic Theas. Tá ról ag infheistíocht eachtrach i bhforbairt na hearnála tionsclaíche freisin.&lt;ref&gt;{{Luaigh tuarascáil|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}&lt;/ref&gt;

Tá Esuaitíní ina ball d'Aontas Custaim na hAfraice Theas, in éineacht leis an Afraic Theas, leis an [[An Bhotsuáin|mBotsuáin]]

== Polaitíocht ==
Is monarcacht í Esuaitíní ina bhfuil ról lárnach ag an rí sa chóras polaitiúil. Tá an córas rialtais bunaithe ar an mbunreacht agus ar institiúidí traidisiúnta na tíre. Glacadh le bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm ar an 26 Iúil den bhliain sin.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinilii.org/akn/sz/act/2005/1/eng@2005-07-26|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland, 2005|foilsitheoir=Eswatini Legal Information Institute}}&lt;/ref&gt;

=== An mhonarcacht ===
Is é [[Mswati III]] rí Esuaitíní ó bhí 1986 ann. Is monarcacht oidhreachtúil í an tír, agus tá cumhachtaí feidhmiúcháin suntasacha ag an rí. Feidhmíonn sé mar [[Ceann Stáit|cheann stáit]] agus tá ról aige i gceapadh an [[Príomh-Aire|phríomh-aire]], na n-airí agus daoine eile a bhfuil poist thábhachtacha phoiblí acu. Tá baint ag an rí freisin le próiseas reachtaíochta na tíre. Tá áit lárnach ag an monarcacht i gcóras traidisiúnta rialachais mhuintir na Suasaí. Feidhmíonn ceannairí traidisiúnta agus taoisigh áitiúla taobh leis na hinstitiúidí stáit nua-aimseartha.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://parliament.gov.sz/about/background/|teideal=Background|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini}}&lt;/ref&gt;

=== An bunreacht ===
Is é bunreacht 2005 an dlí is airde sa tír. Foráiltear ann do thrí bhrainse rialtais: an feidhmeannas, an reachtas agus an breithiúnas. Leagtar amach ann freisin córas rialachais atá bunaithe ar na ''tinkhundla'', arb iad na haonaid gheografacha agus riaracháin a úsáidtear chun ionadaithe a roghnú agus chun cumhachtaí rialtais a dhílárú. Cé go n-aithníonn an bunreacht institiúidí daonlathacha agus rannpháirtíocht an phobail, tá cumhachtaí fairsinge ag an rí laistigh den chóras polaitiúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland Act, 2005|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== An pharlaimint ===
Tá dhá theach i bParlaimint Esuaitíní: an Seanad agus Teach na Tionóil. Tá an dá theach páirteach i bpróiseas reachtaíochta na tíre. Tá suas le 31 ball sa Seanad de réir an bhunreachta. Ceapann an rí 20 díobh, agus roghnaíonn Teach na Tionóil deichniúr eile. Tá suas le 76 ball i dTeach na Tionóil; toghtar cuid acu trí thoghcháin sna ceantair ''tinkhundla'', agus ceapann an rí cuid eile. Tá cumhachtaí bunreachtúla ag an rí maidir le tionól agus díscaoileadh na parlaiminte agus maidir le haontú le billí sula ndéantar dlí díobh.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://www.gov.sz/index.php/about-us-sp-15933109/governance/legislature|teideal=The Legislature|foilsitheoir=Government of Eswatini}}&lt;/ref&gt;

Úsáidtear córas ''tinkhundla'' i dtoghcháin pharlaiminteacha Esuaitíní. Tá an tír roinnte ina haonaid riaracháin agus toghcháin ar a dtugtar tinkhundla (uatha: inkhundla). Úsáidtear na haonaid sin chun ionadaithe a roghnú do Theach na Tionóil. Toghann vótálaithe ionadaithe dá gceantair, agus leagtar béim sa chóras ar iarrthóirí aonair seachas ar iomaíocht idir páirtithe polaitiúla i dtoghcháin pharlaiminteacha. Tá díospóireacht leanúnach sa tír agus go hidirnáisiúnta maidir le méid na rannpháirtíochta polaitiúla, ról na monarcachta agus na hathruithe atá á lorg ag lucht tacaíochta an daonlathais.&lt;ref&gt;{{Luaigh gréasán|url=https://www.un.org/|teideal=Na Náisiúin Aontaithe}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
{{Commons|Eswatini}}
* [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais]
* [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta]
* [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre
* [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Comhlathas na Náisiún}}

{{síol-tír-af}}

{{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}}
[[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]</text>
      <sha1>pzwytcvw4uwuluf0903lmeuqengaamn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríomhaire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11218</id>
    <revision>
      <id>1330425</id>
      <parentid>1255920</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <comment>Leathnú mór ar an alt, foinsí agus léaráidí breise, agus roinnt fabhtanna deisithe — uasghrádú crua-earraí agus bogearraí araon!</comment>
      <origin>1330425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23132" sha1="her5pz4b524ahi56u8nez0akvl9thn9" xml:space="preserve">[[Íomhá:Amiga 1000 system with sidecar.jpg|mion|deas|alt=Ríomhaire pearsanta Commodore Amiga 1000 in éineacht lena mhonatóir, lena thiomántán diosca agus lena aonad leathnaithe|Ríomhaire pearsanta Commodore Amiga 1000 agus a chuid gléasanna forimeallacha, sampla de ríomhaire pearsanta ó na 1980idí.]]

Is éard is '''ríomhaire''' ann ná meaisín in-ríomhchláraithe a phróiseálann sonraí de réir treoracha, ar a dtugtar [[ríomhchlár]] nó clár ríomhaireachta, agus a thugann torthaí amach nó a stórálann iad. I ngnáthríomhaire digiteach, déantar na sonraí agus na treoracha a léiriú mar luachanna dénártha, is é sin, mar sheichimh de ghiotáin a bhfuil luach 0 nó 1 ag gach ceann acu.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot;&gt;[https://bob.cs.sonoma.edu/IntroCompOrg-x64/bookch1.html Chapter 1: Introduction], ábhar teagaisc ar eagrú ríomhairí, Ollscoil Stáit Sonoma.&lt;/ref&gt;

Is féidir ríomhaire a úsáid chun ríomhaireachtaí matamaiticiúla a dhéanamh, faisnéis a stóráil agus a chuardach, cumarsáid a dhéanamh, íomhánna agus fuaimeanna a phróiseáil, nó trealamh eile a rialú. Braitheann na cúraimí is féidir leis a dhéanamh ar a chuid crua-earraí agus bogearraí. Tá ríomhairí ar fáil i mórán foirmeacha, ó ghléasanna beaga leabaithe i dtrealamh tí go ríomhairí pearsanta, freastalaithe agus sár-ríomhairí.&lt;ref name=&quot;Emory&quot;&gt;[https://math.oxford.emory.edu/site/cs170/intro/ Introduction to Computers, Programs, and Java], Coláiste Oxford in Ollscoil Emory.&lt;/ref&gt;

== Cineálacha ríomhairí ==

Is féidir ríomhairí a rangú de réir a méide, a gcumhachta próiseála, a n-úsáide nó a ndeartha. Ní bhíonn na catagóirí sin eisiach óna chéile: d'fhéadfadh ríomhaire amháin a bheith ina ríomhaire pearsanta, ina mhicriríomhaire agus ina ríomhaire leabaithe ag brath ar an gcomhthéacs ina mbaintear úsáid as.

* '''[[Ríomhaire pearsanta|Ríomhairí pearsanta]]''': ríomhairí atá ceaptha go príomha lena n-úsáid ag duine amháin ag an am. Áirítear orthu ríomhairí deisce agus ríomhairí glúine.
* '''Ríomhairí stáisiúin oibre''': ríomhairí pearsanta atá cumhachtach go leor le haghaidh obair ghairmiúil nó theicniúil, amhail dearadh ríomhchuidithe, insamhlú agus próiseáil grafaice.
* '''[[Freastalaí (ríomhaireacht)|Freastalaithe]]''': ríomhairí a chuireann seirbhísí, sonraí nó acmhainní ar fáil do ríomhairí eile ar líonra.
* '''[[Mór-ríomhaire lárnach|Mór-ríomhairí]]''': córais chumhachtacha a úsáidtear go minic chun líon mór idirbheart agus taifead a phróiseáil, mar shampla i mbainc agus in institiúidí móra.
* '''[[Sár-ríomhaire|Sár-ríomhairí]]''': córais atá deartha chun ríomhaireachtaí an-dian a dhéanamh, go minic trí líon mór próiseálaithe a úsáid i gcomhar lena chéile. Úsáidtear iad i réimsí amhail samhaltú aeráide, taighde eolaíoch agus insamhlú fisiciúil.
* '''[[Ríomhaire boise|Ríomhairí soghluaiste]]''': ríomhairí ar féidir iad a iompar go héasca, amhail ríomhairí táibléid agus fóin chliste.
* '''[[Ríomhaire leabaithe|Ríomhairí leabaithe]]''': córais ríomhaireachta atá mar chuid de ghléas nó de mheaisín eile agus atá deartha le haghaidh cúraimí ar leith. Tá siad le fáil, mar shampla, i gcarranna, i gceamaraí digiteacha, i róbait thionsclaíocha agus i bhfearais tí.

Is é an gnáthríomhaire digiteach leictreonach an cineál is coitianta sa lá atá inniu ann. Bhí ríomhairí analógacha, a dhéanann ríomhaireachtaí trí chainníochtaí fisiciúla leanúnacha a léiriú, tábhachtach freisin i stair na ríomhaireachta agus úsáidtear córais analógacha agus dhigiteacha i bhfeidhmeanna éagsúla fós.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot;&gt;B. Jack Copeland, [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ ''The Modern History of Computing''], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Réamhtheachtaithe an ríomhaire ===

Is deacair stair an ríomhaire a scaradh ó stair na n-áireamhán, na n-uirlisí ríofa agus na meaisíní in-ríomhchláraithe. Ní féidir meaisín amháin a ainmniú mar an chéad ríomhaire gan a shonrú cén cineál ríomhaire atá i gceist: d'fhéadfadh meaisín a bheith digiteach ach gan a bheith ilchuspóireach, nó d'fhéadfadh sé a bheith in-ríomhchláraithe ach gan ríomhchlár a stóráil ina chuimhne. Dá bhrí sin, bíonn éagsúlacht sna freagraí ar an gceist cé acu meaisín ba thúisce a bhí ina ríomhaire.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot;&gt;Computer History Museum, [https://computerhistory.org/blog/the-neverending-quest-for-firsts/ ''The Neverending Quest for “Firsts”''].&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1801, chuir an ceardaí Francach [[Joseph Marie Jacquard]] córas cártaí pollta in úsáid i seol fíodóireachta. D'fhéadfaí patrún na bpoll sna cártaí a úsáid chun oibríochtaí an tseola a rialú go huathoibríoch. Níor ríomhaire ginearálta a bhí sa tseol, ach ba réamhtheachtaí tábhachtach í an smaoineamh go bhféadfaí sraith treoracha a thabhairt do mheaisín.&lt;ref name=&quot;Emory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1837, rinne an matamaiticeoir Sasanach [[Charles Babbage]] cur síos ar an Meaisín Anailíseach (''Analytical Engine''), meaisín meicniúil a bhí ceaptha chun ríomhaireachtaí éagsúla a dhéanamh de réir clár. Bhí sé i gceist go mbeadh aonad ann chun ríomhaireachtaí a dhéanamh, cuimhne chun uimhreacha a stóráil, agus modhanna ionchuir agus aschuir. Níor tógadh an meaisín iomlán le linn shaol Babbage, áfach. Scríobh [[Ada Lovelace]] nótaí ina ndearna sí cur síos ar nósanna imeachta ríomhaireachtúla a d'fhéadfaí a chur i gcrích leis dá mbeadh sé tógtha.&lt;ref name=&quot;Emory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1890, bhain an t-aireagóir Meiriceánach [[Herman Hollerith]] leas as meaisíní táblúcháin agus cártaí pollta chun sonraí daonáirimh na Stát Aontaithe a phróiseáil. Chabhraigh forbairt na meaisíní seo le próiseáil uathoibríoch sonraí a chur chun cinn. Bhí an comhlacht Computing-Tabulating-Recording Company, a bunaíodh in 1911, ar cheann de réamhtheachtaithe [[IBM]].&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

=== Na chéad ríomhairí digiteacha ===

Le linn na 1930idí agus na 1940idí, rinneadh forbairtí éagsúla ar ríomhairí meicniúla, leictrimheicniúla agus leictreonacha. Bhí na meaisíní éagsúil ó thaobh a gcuspóirí, a n-in-ríomhchláraitheachta agus a gcumas sonraí agus treoracha a stóráil. Níor tháinig an coincheap nua-aimseartha den ríomhaire chun cinn in aon aireagán amháin, ach trí fhorbairtí éagsúla a tháinig le chéile de réir a chéile.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

I measc na meaisíní ba shuntasaí bhí na cinn seo a leanas:

* '''[[Z3 (ríomhaire)|Z3]]''': ríomhaire leictrimheicniúil a chríochnaigh an t-innealtóir Gearmánach [[Konrad Zuse]] sa bhliain 1941. Bhí sé in ann oibríochtaí uimhríochta a dhéanamh go huathoibríoch agus clár a léamh ó théip sheachtrach. Bhí roinnt saintréithe ag baint leis a bhí cosúil le saintréithe ríomhairí nua-aimseartha, cé nach raibh gach gné de ríomhaire ginearálta nua-aimseartha ann.&lt;ref name=&quot;Zuse&quot;&gt;Konrad Zuse Internet Archive, [https://zuse.zib.de/z3 ''Z3''].&lt;/ref&gt;
* '''[[Ríomhaire Atanasoff–Berry|Ríomhaire Atanasoff–Berry]]''': meaisín leictreonach digiteach a d'fhorbair John Atanasoff agus Clifford Berry idir 1939 agus 1942. Dearadh é chun córais chothromóidí líneacha a réiteach. Cé gur léirigh sé smaointe tábhachtacha i ríomhaireacht dhigiteach, ní raibh sé ina ríomhaire ginearálta in-ríomhchláraithe.&lt;ref name=&quot;ABC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1942/ ''The Atanasoff-Berry Computer''].&lt;/ref&gt;
* '''[[Colossus (ríomhaire)|Colossus]]''': sraith de ríomhairí leictreonacha digiteacha a forbraíodh sa Bhreatain le linn an Dara Cogadh Domhanda chun cabhrú le hanailís a dhéanamh ar theachtaireachtaí criptithe na Gearmáine. Bhí na meaisíní rúnda ag an am agus bhí a gcuspóirí níos sainiúla ná cuspóirí ríomhairí ginearálta an lae inniu.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;
* '''[[Harvard Mark I]]''': ríomhaire mór leictrimheicniúil a críochnaíodh sa bhliain 1944 agus a dearadh chun sraith ríomhaireachtaí a chur i gcrích go huathoibríoch.
* '''[[ENIAC]]''': ríomhaire leictreonach digiteach a forbraíodh sna Stáit Aontaithe agus a críochnaíodh in 1945. Bhí sé deartha chun ríomhaireachtaí ginearálta a dhéanamh, ach ba ghá a chiorcaid a athshreangú go mór chun tasc nua a chumrú ar dtús.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

Léiríonn na meaisíní sin nach ionann na coincheapa «leictreonach», «digiteach», «uathoibríoch», «in-ríomhchláraithe», «ginearálta» agus «ríomhchlár stóráilte». Bhí tréithe éagsúla ag baint le ríomhairí luatha, agus ní féidir a stair a thuiscint gan na difríochtaí sin a chur san áireamh.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot; /&gt;

=== An ríomhchlár stóráilte agus an micreaphróiseálaí ===

Céim mhór i bhforbairt an ríomhaire ba ea an smaoineamh go bhféadfaí treoracha ríomhchláir agus sonraí a stóráil i gcuimhne an mheaisín agus iad a léamh agus a phróiseáil go huathoibríoch. Tháinig an smaoineamh seo chun cinn trí obair roinnt taighdeoirí agus innealtóirí. Chuir John von Neumann síos ar dhearadh ríomhaire stóráilte inar féidir treoracha agus sonraí a láimhseáil sa chóras céanna; bhí tionchar suntasach ag an dearadh sin ar ailtireacht ríomhairí ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

Sa bhliain 1948, rinne an Small-Scale Experimental Machine, ar a dtugtar an ''Manchester Baby'', ríomhchlár a bhí stóráilte i gcuimhne leictreonach a fhorghníomhú.

[[Íomhá:Manchester baby head on.JPG|mion|deas|alt=Atógáil den ríomhaire Manchester Baby i músaem|Atógáil den ríomhaire Manchester Baby i Músaem Eolaíochta agus Tionscail Mhanchain.]]

Ina dhiaidh sin, críochnaíodh ríomhairí eile a bhí bunaithe ar an gcur chuige stóráilte, lena n-áirítear EDSAC in Ollscoil Cambridge sa bhliain 1949.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

Bhí ríomhairí na 1950idí ag brath go mór ar fholúsfheadáin. De réir mar a tháinig trasraitheoirí agus ciorcaid iomlánaithe chun cinn, d'fhéadfaí ríomhairí a dhéanamh níos lú agus níos iontaofa, agus a n-ídiú cumhachta a laghdú.

[[Íomhá:Intel C4004.jpg|mion|deas|alt=Micreaphróiseálaí Intel 4004 i bpacáiste ceirmeach le teagmhálacha miotail|Micreaphróiseálaí Intel 4004, a tugadh isteach in 1971.]]

Sa bhliain 1971, tugadh an Intel 4004 isteach mar mhicreaphróiseálaí tráchtála luath a chomhtháthaigh feidhmeanna lárnacha próiseála ar aon tslis amháin.&lt;ref name=&quot;Microprocessor&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/ ''1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip''], ''The Silicon Engine''.&lt;/ref&gt;

Tháinig ríomhairí pearsanta ar an margadh níos forleithne sna 1970idí, agus baineadh úsáid níos coitianta astu sa bhaile agus san ionad oibre sna blianta ina dhiaidh sin. Bhí na ríomhairí sin ag brath ar mhicreaphróiseálaithe, rud a d'fhág gur fhéadfaí córais ríomhaireachta a dhéanamh i bhfad níos lú agus níos inacmhainne ná go leor de na meaisíní móra a bhí rompu. Tháinig an IBM Personal Computer ar an margadh sa bhliain 1981 agus chabhraigh sé le húsáid an ríomhaire phearsanta mar uirlis ghnó a dhaingniú.&lt;ref name=&quot;PersonalComputers&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/brochures/personal-computers/ ''Personal Computers''], ''Selling the Computer Revolution''.&lt;/ref&gt;

=== Líonrú agus ríomhairí comhaimseartha ===

D'athraigh líonrú ríomhairí an dóigh a roinntear sonraí agus acmhainní. Thosaigh ARPANET, líonra a forbraíodh le tacaíocht ó ARPA, ag feidhmiú sa bhliain 1969. Ceanglaíodh ríomhairí in ollscoileanna agus in institiúidí taighde lena chéile de réir mar a d'fhorbair an líonra.&lt;ref name=&quot;ARPANET&quot;&gt;Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA), [https://www.darpa.mil/about/innovation-timeline/arpanet ''ARPANET''].&lt;/ref&gt;

D'fhorbair prótacail TCP/IP chun cumarsáid a éascú idir líonraí éagsúla. Ba chéim thábhachtach í glacadh TCP/IP mar chaighdeán ar ARPANET sa bhliain 1983. Tháinig an tIdirlíon chun cinn mar líonra de líonraí, agus leathnaigh a úsáid go tapa sna 1990idí.&lt;ref name=&quot;TCPIP&quot;&gt;DARPA, [https://www.darpa.mil/about/innovation-timeline/tcp-ip ''TCP/IP''].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerf&quot;&gt;Vint Cerf, [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet-related-networks/ ''A Brief History of the Internet &amp; Related Networks''], Internet Society.&lt;/ref&gt;

Sa lá atá inniu ann, tá ríomhairí le fáil i mbeagnach gach réimse den saol teicniúil agus eacnamaíoch. Chomh maith le ríomhairí pearsanta agus freastalaithe, tá próiseálaithe leabaithe i ngléasanna nach meastar mar ríomhairí de ghnáth, mar shampla gluaisteáin, trealamh leighis agus fearais tí.

== Ailtireacht ríomhaire ==

Tagraíonn ailtireacht ríomhaire do dhearadh bunúsach córais ríomhaireachta, lena n-áirítear an dóigh a ndéantar treoracha a ionchódú, a fhorghníomhú agus sonraí a bhogadh idir comhpháirteanna. I ngnáthchóras digiteach, is minic a dhéantar idirdhealú idir an láraonad próiseála, an chuimhne agus gléasanna ionchuir agus aschuir. Bíonn stóras fadtéarmach agus comhpháirteanna eile ag formhór na gcóras chomh maith.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

[[Íomhá:Information processing system (english).svg|mion|deas|alt=Léaráid shimplithe a léiríonn ionchur faisnéise, próiseáil agus aschur|Léaráid den timthriall bunúsach ionchuir, próiseála agus aschuir; tá na lipéid sa léaráid i mBéarla.]]

=== An láraonad próiseála ===

[[Íomhá:CPU block diagram.svg|mion|deas|alt=Léaráid de na príomhchodanna de láraonad próiseála agus de na naisc idir iad|Léaráid shimplithe den láraonad próiseála, lena n-áirítear na cláir inmheánacha, an t-aonad loighce agus uimhríochta agus an comhéadan cuimhne. Tá lipéid na léaráide i mBéarla.]]

Is é an '''[[Láraonad próiseála|láraonad próiseála]]''' (LAP; CPU as Béarla) an phríomhchomhpháirt a fhorghníomhaíonn treoracha ríomhchláir. Áirítear ar a chomhpháirteanna lárnacha an t-aonad rialúcháin, an t-aonad loighce agus uimhríochta, agus tacar clár inmheánach ar a dtugtar taifid nó tabhaill. Ní hionann an LAP agus an ríomhaire iomlán: teastaíonn cuimhne, ionchur agus aschur, agus comhpháirteanna eile ón gcóras chun obair phraiticiúil a dhéanamh.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

Léann an t-aonad rialúcháin treoracha agus díchódaíonn sé iad ionas gur féidir leis an bpróiseálaí iad a chur i gcrích. I gcur síos simplí ar fheidhmiú an LAP, tarraingítear an chéad treoir eile as an gcuimhne, díchódaítear í, agus déantar an oibríocht a iarrann sí. Ansin, leanann an próiseálaí ar aghaidh leis an gcéad treoir eile, mura n-ordaíonn an ríomhchlár léim chuig áit eile. Déanann próiseálaithe nua-aimseartha roinnt céimeanna den obair seo ar bhealaí níos casta chun feidhmíocht a fheabhsú.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

Déanann an t-aonad loighce agus uimhríochta (ALU) oibríochtaí amhail suimiú, dealú, comparáidí agus oibríochtaí loighce. Bíonn oibríochtaí áirithe, mar shampla ríomhaireachtaí ar uimhreacha snámhphointe nó ar shonraí grafaice, á gcur i gcrích ag aonaid speisialaithe i gcuid mhaith de na próiseálaithe nua-aimseartha. I bpróiseálaí ilchroíláir, tá níos mó ná croílár próiseála amháin ar an tslis chéanna, rud a chuireann ar chumas an chórais tuilleadh oibre a dhéanamh go comhuaineach.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

=== An chuimhne agus an stóras ===

Is éard atá sa chuimhne ná áit a gcoinnítear sonraí agus, i gcórais ríomhchlár stóráilte, treoracha atá de dhíth ar an bpróiseálaí. Úsáidtear córais uimhriúla dhénártha chun luachanna a léiriú. I ngnáthchórais chomhaimseartha, is ionann beart agus ocht ngiotán; is féidir leis na giotáin sin luachanna uimhriúla a léiriú nó a bheith mar chuid de léiriú téacs, íomhánna, fuaime nó cineálacha eile sonraí.&lt;ref name=&quot;Memory&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/memory-storage/ ''Memory &amp; Storage''], ''Timeline of Computer History''.&lt;/ref&gt;

Tá cineálacha éagsúla cuimhne ann:

* '''Cláir inmheánacha''': limistéir bheaga sa LAP ina gcoinnítear luachanna atá de dhíth ar an bpróiseálaí go díreach.
* '''Cuimhne taisce''': cuimhne an-tapa a choinníonn cóipeanna de shonraí agus de threoracha a d'fhéadfadh a bheith ag teastáil arís go luath.
* '''[[Cuimhne randamrochtana]] (RAM)''': príomhchuimhne ina stóráiltear sonraí agus ríomhchláir agus an córas ag feidhmiú. Bíonn an chuimhne RAM i bhformhór na ríomhairí deisce agus glúine luaineach, is é sin, cailltear a bhfuil inti nuair a mhúchtar an chumhacht.
* '''Cuimhne inléite amháin (ROM) agus cuimhne splanc''': cineálacha cuimhne neamh-luaineacha a úsáidtear chun sonraí nó dochtearraí a choinneáil. Bíonn dochtearraí áirithe, lena n-áirítear an cód a chuireann tús leis an ríomhaire, stóráilte i gcuimhne splanc nó i gcineál eile cuimhne neamh-luaineach.

Tá an stóras fadtéarmach difriúil ón bpríomhchuimhne. Úsáidtear tiomántáin diosca crua, tiomántáin soladstaide (SSDanna) agus gléasanna stórála eile chun comhaid agus cláir a chaomhnú nuair nach mbíonn an ríomhaire ar siúl. Bíonn siad níos moille ná na cláir inmheánacha agus an chuimhne taisce, ach is gnách go mbíonn siad níos oiriúnaí chun méideanna móra sonraí a stóráil ar feadh tréimhsí fada.&lt;ref name=&quot;Memory&quot; /&gt;

I gcóras de chineál von Neumann, stóráiltear treoracha agus sonraí i gcuimhne atá roinnte eatarthu. I ndearadh Harvard, úsáidtear cuimhne nó cosáin ar leith do threoracha agus do shonraí. Bíonn gnéithe de na cineálacha éagsúla dearaidh le fáil i gcórais nua-aimseartha, agus is féidir le próiseálaithe agus le cuimhne taisce eagrú níos casta a úsáid ná mar a léirítear sna samhlacha bunúsacha seo.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

=== Ionchur, aschur agus naisc inmheánacha ===

Is éard is '''ionchur''' ann ná sonraí nó comharthaí a fháil ón taobh amuigh den ríomhaire; is éard is '''aschur''' ann ná torthaí a chur in iúl don úsáideoir nó do ghléas eile. Bíonn gléasanna forimeallacha agus rialaitheoirí i gceist leis an dá fheidhm seo.

I measc na ngléasanna ionchuir tá méarchláir, lucha, scáileáin tadhaill, micreafóin, ceamaraí agus braiteoirí. I measc na ngléasanna aschuir tá monatóirí, callairí, printéirí agus innealra a rialaítear go huathoibríoch. Is féidir le tiomántáin stórála agus le hoiriúnóirí líonra sonraí a sheoladh agus a fháil araon.

Ceanglaíonn busanna agus comhéadain inmheánacha comhpháirteanna an ríomhaire lena chéile. I gcóras deisce, mar shampla, bíonn an LAP, an chuimhne agus gléasanna eile ceangailte trí chiorcaid agus trí chomhéadain ar an máthairchlár. D'fhéadfadh próiseálaithe grafaice agus rialaitheoirí speisialaithe cuid den obair a dhéanamh chun nach mbeadh ar an LAP gach oibríocht a láimhseáil leis féin.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

== Bogearraí agus ríomhchláir ==

Is éard is '''[[bogearraí]]''' ann ná na cláir agus na sonraí a chuireann ar chumas ríomhaire tascanna a chur i gcrích. I measc na gcineálacha bogearraí tá córais oibriúcháin, feidhmchláir, uirlisí forbartha agus cláir a rialaíonn crua-earraí ar leith. Is éard is '''[[crua-earraí]]''' ann ná na comhpháirteanna fisiciúla den chóras, amhail an próiseálaí, an chuimhne, na ciorcaid agus na gléasanna forimeallacha.&lt;ref name=&quot;Emory&quot; /&gt;

Is sraith treoracha é ríomhchlár a shonraíonn na hoibríochtaí atá le déanamh ag an ríomhaire. Bíonn na treoracha i bhfoirm meaisínchóid ag an leibhéal is ísle; is féidir iad a scríobh i dteanga dhíolama freisin, ina n-úsáidtear cuimhneacháin shiombalacha chun treoracha an phróiseálaí a léiriú. Tá teangacha ardleibhéil, amhail C, C++, Java agus Python, deartha ionas gur féidir le ríomhchláraitheoirí cláir níos casta a scríobh gan gach mionsonra den mheaisín a bhainistiú go díreach. Aistríonn tiomsaitheoirí nó ateangairí na ríomhchláir sin go foirm is féidir leis an gcóras a fhorghníomhú.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

D'fhéadfadh clár mícheart torthaí atá mícheart a thabhairt, teip le linn a fhorghníomhaithe nó leochaileachtaí slándála a chruthú. Tugtar fabhtanna ar lochtanna bogearraí den chineál sin. Úsáidtear tástáil agus dífhabhtú chun iad a aimsiú agus a cheartú. Bíonn slándáil ríomhaireachta ag brath ar cháilíocht na mbogearraí, ar chumraíocht an chórais agus ar an dóigh a láimhseáiltear sonraí agus rochtain.

== Iltascáil agus próiseáil chomhthreomhar ==

Is éard is '''iltascáil''' ann ná córas oibriúcháin a chur ar bun ionas gur féidir le roinnt ríomhchlár a bheith gníomhach ar an ríomhaire céanna. Ar phróiseálaí aonchroíláir, is féidir leis an gcóras am próiseálaí a roinnt idir na tascanna. Ar phróiseálaithe ilchroíláir, is féidir tascanna éagsúla a chur i gcrích ag an am céanna ar chroíleacáin éagsúla, má cheadaíonn an clár agus an córas é.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

I gcásanna áirithe, is féidir ríomhaireachtaí a roinnt ina gcuid oibre a dhéantar go comhuaineach. Tugtar '''próiseáil chomhthreomhar''' ar an gcur chuige seo. Úsáidtear é go forleathan i sár-ríomhairí, i bpróiseálaithe grafaice agus i gcórais a bhfuil gá acu le méideanna móra ríomhaireachta. Ní bhíonn gach tasc níos tapúla dá bharr, áfach: braitheann an feabhas ar an gcineál oibre, ar an gcaoi a roinntear í agus ar an gcumarsáid atá de dhíth idir na codanna éagsúla den ríomhchlár.

== Líonrú ríomhairí agus an tIdirlíon ==

Is éard is '''líonra ríomhairí''' ann ná córas ina ndéantar ríomhairí agus gléasanna eile a nascadh chun sonraí agus acmhainní a roinnt. Is féidir leis an nasc a bheith sreangaithe nó gan sreang, agus is féidir líonra áitiúil a cheangal le líonraí eile chun cumarsáid thar achair fhada a éascú.

D'eascair an tIdirlíon as forbairt líonraí a raibh sé d'aidhm acu ríomhairí i suíomhanna éagsúla a nascadh. Bhí ról lárnach ag ARPANET agus ag forbairt na bprótacal TCP/IP sa phróiseas sin. Ligeann an tIdirlíon do ríomhairí teachtaireachtaí a sheoladh, comhaid a mhalartú agus rochtain a fháil ar sheirbhísí ar ríomhairí eile, agus tá sé ina bhonn riachtanach do chuid mhór den chumarsáid dhigiteach chomhaimseartha.&lt;ref name=&quot;ARPANET&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TCPIP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerf&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaireacht]]
* [[Ríomhchlár]]
* [[Láraonad próiseála]]
* [[Bogearraí]]
* [[Crua-earraí]]
* [[Idirlíon]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin}}

[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>her5pz4b524ahi56u8nez0akvl9thn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330426</id>
      <parentid>1330425</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22787" sha1="7d17rcq2ktg840i1rtkpcgsn12y7bj5" xml:space="preserve">[[Íomhá:Amiga 1000 system with sidecar.jpg|mion|deas|alt=Ríomhaire pearsanta Commodore Amiga 1000 in éineacht lena mhonatóir, lena thiomántán diosca agus lena aonad leathnaithe|Ríomhaire pearsanta Commodore Amiga 1000 agus a chuid gléasanna forimeallacha, sampla de ríomhaire pearsanta ó na 1980idí.]]

Is éard is '''ríomhaire''' ann ná meaisín in-ríomhchláraithe a phróiseálann sonraí de réir treoracha, ar a dtugtar [[ríomhchlár]] nó clár ríomhaireachta, agus a thugann torthaí amach nó a stórálann iad. I ngnáthríomhaire digiteach, déantar na sonraí agus na treoracha a léiriú mar luachanna dénártha, is é sin, mar sheichimh de ghiotáin a bhfuil luach 0 nó 1 ag gach ceann acu.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot;&gt;[https://bob.cs.sonoma.edu/IntroCompOrg-x64/bookch1.html Chapter 1: Introduction], ábhar teagaisc ar eagrú ríomhairí, Ollscoil Stáit Sonoma.&lt;/ref&gt;

Is féidir ríomhaire a úsáid chun ríomhaireachtaí matamaiticiúla a dhéanamh, faisnéis a stóráil agus a chuardach, cumarsáid a dhéanamh, íomhánna agus fuaimeanna a phróiseáil, nó trealamh eile a rialú. Braitheann na cúraimí is féidir leis a dhéanamh ar a chuid crua-earraí agus bogearraí. Tá ríomhairí ar fáil i mórán foirmeacha, ó ghléasanna beaga leabaithe i dtrealamh tí go ríomhairí pearsanta, freastalaithe agus sár-ríomhairí.&lt;ref name=&quot;Emory&quot;&gt;[https://math.oxford.emory.edu/site/cs170/intro/ Introduction to Computers, Programs, and Java], Coláiste Oxford in Ollscoil Emory.&lt;/ref&gt;

== Cineálacha ríomhairí ==

Is féidir ríomhairí a rangú de réir a méide, a gcumhachta próiseála, a n-úsáide nó a ndeartha. Ní bhíonn na catagóirí sin eisiach óna chéile: d'fhéadfadh ríomhaire amháin a bheith ina ríomhaire pearsanta, ina mhicriríomhaire agus ina ríomhaire leabaithe ag brath ar an gcomhthéacs ina mbaintear úsáid as.

* '''[[Ríomhaire pearsanta|Ríomhairí pearsanta]]''': ríomhairí atá ceaptha go príomha lena n-úsáid ag duine amháin ag an am. Áirítear orthu ríomhairí deisce agus ríomhairí glúine.
* '''Ríomhairí stáisiúin oibre''': ríomhairí pearsanta atá cumhachtach go leor le haghaidh obair ghairmiúil nó theicniúil, amhail dearadh ríomhchuidithe, insamhlú agus próiseáil grafaice.
* '''[[Freastalaí (ríomhaireacht)|Freastalaithe]]''': ríomhairí a chuireann seirbhísí, sonraí nó acmhainní ar fáil do ríomhairí eile ar líonra.
* '''[[Mór-ríomhaire lárnach|Mór-ríomhairí]]''': córais chumhachtacha a úsáidtear go minic chun líon mór idirbheart agus taifead a phróiseáil, mar shampla i mbainc agus in institiúidí móra.
* '''[[Sár-ríomhaire|Sár-ríomhairí]]''': córais atá deartha chun ríomhaireachtaí an-dian a dhéanamh, go minic trí líon mór próiseálaithe a úsáid i gcomhar lena chéile. Úsáidtear iad i réimsí amhail samhaltú aeráide, taighde eolaíoch agus insamhlú fisiciúil.
* '''[[Ríomhaire boise|Ríomhairí soghluaiste]]''': ríomhairí ar féidir iad a iompar go héasca, amhail ríomhairí táibléid agus fóin chliste.
* '''[[Ríomhaire leabaithe|Ríomhairí leabaithe]]''': córais ríomhaireachta atá mar chuid de ghléas nó de mheaisín eile agus atá deartha le haghaidh cúraimí ar leith. Tá siad le fáil, mar shampla, i gcarranna, i gceamaraí digiteacha, i róbait thionsclaíocha agus i bhfearais tí.

Is é an gnáthríomhaire digiteach leictreonach an cineál is coitianta sa lá atá inniu ann. Bhí ríomhairí analógacha, a dhéanann ríomhaireachtaí trí chainníochtaí fisiciúla leanúnacha a léiriú, tábhachtach freisin i stair na ríomhaireachta agus úsáidtear córais analógacha agus dhigiteacha i bhfeidhmeanna éagsúla fós.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot;&gt;B. Jack Copeland, [https://plato.stanford.edu/entries/computing-history/ ''The Modern History of Computing''], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.&lt;/ref&gt;

== Stair ==

=== Réamhtheachtaithe an ríomhaire ===

Is deacair stair an ríomhaire a scaradh ó stair na n-áireamhán, na n-uirlisí ríofa agus na meaisíní in-ríomhchláraithe. Ní féidir meaisín amháin a ainmniú mar an chéad ríomhaire gan a shonrú cén cineál ríomhaire atá i gceist: d'fhéadfadh meaisín a bheith digiteach ach gan a bheith ilchuspóireach, nó d'fhéadfadh sé a bheith in-ríomhchláraithe ach gan ríomhchlár a stóráil ina chuimhne. Dá bhrí sin, bíonn éagsúlacht sna freagraí ar an gceist cé acu meaisín ba thúisce a bhí ina ríomhaire.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot;&gt;Computer History Museum, [https://computerhistory.org/blog/the-neverending-quest-for-firsts/ ''The Neverending Quest for “Firsts”''].&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1801, chuir an ceardaí Francach [[Joseph Marie Jacquard]] córas cártaí pollta in úsáid i seol fíodóireachta. D'fhéadfaí patrún na bpoll sna cártaí a úsáid chun oibríochtaí an tseola a rialú go huathoibríoch. Níor ríomhaire ginearálta a bhí sa tseol, ach ba réamhtheachtaí tábhachtach í an smaoineamh go bhféadfaí sraith treoracha a thabhairt do mheaisín.&lt;ref name=&quot;Emory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1837, rinne an matamaiticeoir Sasanach [[Charles Babbage]] cur síos ar an Meaisín Anailíseach (''Analytical Engine''), meaisín meicniúil a bhí ceaptha chun ríomhaireachtaí éagsúla a dhéanamh de réir clár. Bhí sé i gceist go mbeadh aonad ann chun ríomhaireachtaí a dhéanamh, cuimhne chun uimhreacha a stóráil, agus modhanna ionchuir agus aschuir. Níor tógadh an meaisín iomlán le linn shaol Babbage, áfach. Scríobh [[Ada Lovelace]] nótaí ina ndearna sí cur síos ar nósanna imeachta ríomhaireachtúla a d'fhéadfaí a chur i gcrích leis dá mbeadh sé tógtha.&lt;ref name=&quot;Emory&quot; /&gt;

Sa bhliain 1890, bhain an t-aireagóir Meiriceánach [[Herman Hollerith]] leas as meaisíní táblúcháin agus cártaí pollta chun sonraí daonáirimh na Stát Aontaithe a phróiseáil. Chabhraigh forbairt na meaisíní seo le próiseáil uathoibríoch sonraí a chur chun cinn. Bhí an comhlacht Computing-Tabulating-Recording Company, a bunaíodh in 1911, ar cheann de réamhtheachtaithe [[IBM]].&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

=== Na chéad ríomhairí digiteacha ===

Le linn na 1930idí agus na 1940idí, rinneadh forbairtí éagsúla ar ríomhairí meicniúla, leictrimheicniúla agus leictreonacha. Bhí na meaisíní éagsúil ó thaobh a gcuspóirí, a n-in-ríomhchláraitheachta agus a gcumas sonraí agus treoracha a stóráil. Níor tháinig an coincheap nua-aimseartha den ríomhaire chun cinn in aon aireagán amháin, ach trí fhorbairtí éagsúla a tháinig le chéile de réir a chéile.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

I measc na meaisíní ba shuntasaí bhí na cinn seo a leanas:

* '''[[Z3 (ríomhaire)|Z3]]''': ríomhaire leictrimheicniúil a chríochnaigh an t-innealtóir Gearmánach [[Konrad Zuse]] sa bhliain 1941. Bhí sé in ann oibríochtaí uimhríochta a dhéanamh go huathoibríoch agus clár a léamh ó théip sheachtrach. Bhí roinnt saintréithe ag baint leis a bhí cosúil le saintréithe ríomhairí nua-aimseartha, cé nach raibh gach gné de ríomhaire ginearálta nua-aimseartha ann.&lt;ref name=&quot;Zuse&quot;&gt;Konrad Zuse Internet Archive, [https://zuse.zib.de/z3 ''Z3''].&lt;/ref&gt;
* '''[[Ríomhaire Atanasoff–Berry|Ríomhaire Atanasoff–Berry]]''': meaisín leictreonach digiteach a d'fhorbair John Atanasoff agus Clifford Berry idir 1939 agus 1942. Dearadh é chun córais chothromóidí líneacha a réiteach. Cé gur léirigh sé smaointe tábhachtacha i ríomhaireacht dhigiteach, ní raibh sé ina ríomhaire ginearálta in-ríomhchláraithe.&lt;ref name=&quot;ABC&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1942/ ''The Atanasoff-Berry Computer''].&lt;/ref&gt;
* '''[[Colossus (ríomhaire)|Colossus]]''': sraith de ríomhairí leictreonacha digiteacha a forbraíodh sa Bhreatain le linn an Dara Cogadh Domhanda chun cabhrú le hanailís a dhéanamh ar theachtaireachtaí criptithe na Gearmáine. Bhí na meaisíní rúnda ag an am agus bhí a gcuspóirí níos sainiúla ná cuspóirí ríomhairí ginearálta an lae inniu.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;
* '''[[Harvard Mark I]]''': ríomhaire mór leictrimheicniúil a críochnaíodh sa bhliain 1944 agus a dearadh chun sraith ríomhaireachtaí a chur i gcrích go huathoibríoch.
* '''[[ENIAC]]''': ríomhaire leictreonach digiteach a forbraíodh sna Stáit Aontaithe agus a críochnaíodh in 1945. Bhí sé deartha chun ríomhaireachtaí ginearálta a dhéanamh, ach ba ghá a chiorcaid a athshreangú go mór chun tasc nua a chumrú ar dtús.&lt;ref name=&quot;Firsts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

=== An ríomhchlár stóráilte agus an micreaphróiseálaí ===

Céim mhór i bhforbairt an ríomhaire ba ea an smaoineamh go bhféadfaí treoracha ríomhchláir agus sonraí a stóráil i gcuimhne an mheaisín agus iad a léamh agus a phróiseáil go huathoibríoch. Tháinig an smaoineamh seo chun cinn trí obair roinnt taighdeoirí agus innealtóirí. Chuir John von Neumann síos ar dhearadh ríomhaire stóráilte inar féidir treoracha agus sonraí a láimhseáil sa chóras céanna; bhí tionchar suntasach ag an dearadh sin ar ailtireacht ríomhairí ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

Sa bhliain 1948, rinne an Small-Scale Experimental Machine, ar a dtugtar an ''Manchester Baby'', ríomhchlár a bhí stóráilte i gcuimhne leictreonach a fhorghníomhú.

[[Íomhá:Manchester baby head on.JPG|mion|deas|alt=Atógáil den ríomhaire Manchester Baby i músaem|Atógáil den ríomhaire Manchester Baby i Músaem Eolaíochta agus Tionscail Mhanchain.]]

Ina dhiaidh sin, críochnaíodh ríomhairí eile a bhí bunaithe ar an gcur chuige stóráilte, lena n-áirítear EDSAC in Ollscoil Cambridge sa bhliain 1949.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

Bhí ríomhairí na 1950idí ag brath go mór ar fholúsfheadáin. De réir mar a tháinig trasraitheoirí agus ciorcaid iomlánaithe chun cinn, d'fhéadfaí ríomhairí a dhéanamh níos lú agus níos iontaofa, agus a n-ídiú cumhachta a laghdú.

[[Íomhá:Intel C4004.jpg|mion|deas|alt=Micreaphróiseálaí Intel 4004 i bpacáiste ceirmeach le teagmhálacha miotail|Micreaphróiseálaí Intel 4004, a tugadh isteach in 1971.]]

Sa bhliain 1971, tugadh an Intel 4004 isteach mar mhicreaphróiseálaí tráchtála luath a chomhtháthaigh feidhmeanna lárnacha próiseála ar aon tslis amháin.&lt;ref name=&quot;Microprocessor&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/ ''1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip''], ''The Silicon Engine''.&lt;/ref&gt;

Tháinig ríomhairí pearsanta ar an margadh níos forleithne sna 1970idí, agus baineadh úsáid níos coitianta astu sa bhaile agus san ionad oibre sna blianta ina dhiaidh sin. Bhí na ríomhairí sin ag brath ar mhicreaphróiseálaithe, rud a d'fhág gur fhéadfaí córais ríomhaireachta a dhéanamh i bhfad níos lú agus níos inacmhainne ná go leor de na meaisíní móra a bhí rompu. Tháinig an IBM Personal Computer ar an margadh sa bhliain 1981 agus chabhraigh sé le húsáid an ríomhaire phearsanta mar uirlis ghnó a dhaingniú.&lt;ref name=&quot;PersonalComputers&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/brochures/personal-computers/ ''Personal Computers''], ''Selling the Computer Revolution''.&lt;/ref&gt;

=== Líonrú agus ríomhairí comhaimseartha ===

D'athraigh líonrú ríomhairí an dóigh a roinntear sonraí agus acmhainní. Thosaigh ARPANET, líonra a forbraíodh le tacaíocht ó ARPA, ag feidhmiú sa bhliain 1969. Ceanglaíodh ríomhairí in ollscoileanna agus in institiúidí taighde lena chéile de réir mar a d'fhorbair an líonra.&lt;ref name=&quot;ARPANET&quot;&gt;Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA), [https://www.darpa.mil/about/innovation-timeline/arpanet ''ARPANET''].&lt;/ref&gt;

D'fhorbair prótacail TCP/IP chun cumarsáid a éascú idir líonraí éagsúla. Ba chéim thábhachtach í glacadh TCP/IP mar chaighdeán ar ARPANET sa bhliain 1983. Tháinig an tIdirlíon chun cinn mar líonra de líonraí, agus leathnaigh a úsáid go tapa sna 1990idí.&lt;ref name=&quot;TCPIP&quot;&gt;DARPA, [https://www.darpa.mil/about/innovation-timeline/tcp-ip ''TCP/IP''].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cerf&quot;&gt;Vint Cerf, [https://www.internetsociety.org/internet/history-internet/brief-history-internet-related-networks/ ''A Brief History of the Internet &amp; Related Networks''], Internet Society.&lt;/ref&gt;

Sa lá atá inniu ann, tá ríomhairí le fáil i mbeagnach gach réimse den saol teicniúil agus eacnamaíoch. Chomh maith le ríomhairí pearsanta agus freastalaithe, tá próiseálaithe leabaithe i ngléasanna nach meastar mar ríomhairí de ghnáth, mar shampla gluaisteáin, trealamh leighis agus fearais tí.

== Ailtireacht ríomhaire ==

Tagraíonn ailtireacht ríomhaire do dhearadh bunúsach córais ríomhaireachta, lena n-áirítear an dóigh a ndéantar treoracha a ionchódú, a fhorghníomhú agus sonraí a bhogadh idir comhpháirteanna. I ngnáthchóras digiteach, is minic a dhéantar idirdhealú idir an láraonad próiseála, an chuimhne agus gléasanna ionchuir agus aschuir. Bíonn stóras fadtéarmach agus comhpháirteanna eile ag formhór na gcóras chomh maith.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

[[Íomhá:Information processing system (english).svg|mion|deas|alt=Léaráid shimplithe a léiríonn ionchur faisnéise, próiseáil agus aschur|Léaráid den timthriall bunúsach ionchuir, próiseála agus aschuir; tá na lipéid sa léaráid i mBéarla.]]

=== An láraonad próiseála ===

[[Íomhá:CPU block diagram.svg|mion|deas|alt=Léaráid de na príomhchodanna de láraonad próiseála agus de na naisc idir iad|Léaráid shimplithe den láraonad próiseála, lena n-áirítear na cláir inmheánacha, an t-aonad loighce agus uimhríochta agus an comhéadan cuimhne. Tá lipéid na léaráide i mBéarla.]]

Is é an '''[[Láraonad próiseála|láraonad próiseála]]''' (LAP; CPU as Béarla) an phríomhchomhpháirt a fhorghníomhaíonn treoracha ríomhchláir. Áirítear ar a chomhpháirteanna lárnacha an t-aonad rialúcháin, an t-aonad loighce agus uimhríochta, agus tacar clár inmheánach ar a dtugtar taifid nó tabhaill. Ní hionann an LAP agus an ríomhaire iomlán: teastaíonn cuimhne, ionchur agus aschur, agus comhpháirteanna eile ón gcóras chun obair phraiticiúil a dhéanamh.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

Léann an t-aonad rialúcháin treoracha agus díchódaíonn sé iad ionas gur féidir leis an bpróiseálaí iad a chur i gcrích. I gcur síos simplí ar fheidhmiú an LAP, tarraingítear an chéad treoir eile as an gcuimhne, díchódaítear í, agus déantar an oibríocht a iarrann sí. Ansin, leanann an próiseálaí ar aghaidh leis an gcéad treoir eile, mura n-ordaíonn an ríomhchlár léim chuig áit eile. Déanann próiseálaithe nua-aimseartha roinnt céimeanna den obair seo ar bhealaí níos casta chun feidhmíocht a fheabhsú.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

Déanann an t-aonad loighce agus uimhríochta (ALU) oibríochtaí amhail suimiú, dealú, comparáidí agus oibríochtaí loighce. Bíonn oibríochtaí áirithe, mar shampla ríomhaireachtaí ar uimhreacha snámhphointe nó ar shonraí grafaice, á gcur i gcrích ag aonaid speisialaithe i gcuid mhaith de na próiseálaithe nua-aimseartha. I bpróiseálaí ilchroíláir, tá níos mó ná croílár próiseála amháin ar an tslis chéanna, rud a chuireann ar chumas an chórais tuilleadh oibre a dhéanamh go comhuaineach.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

=== An chuimhne agus an stóras ===

Is éard atá sa chuimhne ná áit a gcoinnítear sonraí agus, i gcórais ríomhchlár stóráilte, treoracha atá de dhíth ar an bpróiseálaí. Úsáidtear córais uimhriúla dhénártha chun luachanna a léiriú. I ngnáthchórais chomhaimseartha, is ionann beart agus ocht ngiotán; is féidir leis na giotáin sin luachanna uimhriúla a léiriú nó a bheith mar chuid de léiriú téacs, íomhánna, fuaime nó cineálacha eile sonraí.&lt;ref name=&quot;Memory&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/memory-storage/ ''Memory &amp; Storage''], ''Timeline of Computer History''.&lt;/ref&gt;

Tá cineálacha éagsúla cuimhne ann:

* '''Cláir inmheánacha''': limistéir bheaga sa LAP ina gcoinnítear luachanna atá de dhíth ar an bpróiseálaí go díreach.
* '''Cuimhne taisce''': cuimhne an-tapa a choinníonn cóipeanna de shonraí agus de threoracha a d'fhéadfadh a bheith ag teastáil arís go luath.
* '''[[Cuimhne randamrochtana]] (RAM)''': príomhchuimhne ina stóráiltear sonraí agus ríomhchláir agus an córas ag feidhmiú. Bíonn an chuimhne RAM i bhformhór na ríomhairí deisce agus glúine luaineach, is é sin, cailltear a bhfuil inti nuair a mhúchtar an chumhacht.
* '''Cuimhne inléite amháin (ROM) agus cuimhne splanc''': cineálacha cuimhne neamh-luaineacha a úsáidtear chun sonraí nó dochtearraí a choinneáil. Bíonn dochtearraí áirithe, lena n-áirítear an cód a chuireann tús leis an ríomhaire, stóráilte i gcuimhne splanc nó i gcineál eile cuimhne neamh-luaineach.

Tá an stóras fadtéarmach difriúil ón bpríomhchuimhne. Úsáidtear tiomántáin diosca crua, tiomántáin soladstaide (SSDanna) agus gléasanna stórála eile chun comhaid agus cláir a chaomhnú nuair nach mbíonn an ríomhaire ar siúl. Bíonn siad níos moille ná na cláir inmheánacha agus an chuimhne taisce, ach is gnách go mbíonn siad níos oiriúnaí chun méideanna móra sonraí a stóráil ar feadh tréimhsí fada.&lt;ref name=&quot;Memory&quot; /&gt;

I gcóras de chineál von Neumann, stóráiltear treoracha agus sonraí i gcuimhne atá roinnte eatarthu. I ndearadh Harvard, úsáidtear cuimhne nó cosáin ar leith do threoracha agus do shonraí. Bíonn gnéithe de na cineálacha éagsúla dearaidh le fáil i gcórais nua-aimseartha, agus is féidir le próiseálaithe agus le cuimhne taisce eagrú níos casta a úsáid ná mar a léirítear sna samhlacha bunúsacha seo.&lt;ref name=&quot;Copeland&quot; /&gt;

=== Ionchur, aschur agus naisc inmheánacha ===

Is éard is '''ionchur''' ann ná sonraí nó comharthaí a fháil ón taobh amuigh den ríomhaire; is éard is '''aschur''' ann ná torthaí a chur in iúl don úsáideoir nó do ghléas eile. Bíonn gléasanna forimeallacha agus rialaitheoirí i gceist leis an dá fheidhm seo.

I measc na ngléasanna ionchuir tá méarchláir, lucha, scáileáin tadhaill, micreafóin, ceamaraí agus braiteoirí. I measc na ngléasanna aschuir tá monatóirí, callairí, printéirí agus innealra a rialaítear go huathoibríoch. Is féidir le tiomántáin stórála agus le hoiriúnóirí líonra sonraí a sheoladh agus a fháil araon.

Ceanglaíonn busanna agus comhéadain inmheánacha comhpháirteanna an ríomhaire lena chéile. I gcóras deisce, mar shampla, bíonn an LAP, an chuimhne agus gléasanna eile ceangailte trí chiorcaid agus trí chomhéadain ar an máthairchlár. D'fhéadfadh próiseálaithe grafaice agus rialaitheoirí speisialaithe cuid den obair a dhéanamh chun nach mbeadh ar an LAP gach oibríocht a láimhseáil leis féin.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

== Bogearraí agus ríomhchláir ==

Is éard is '''[[bogearraí]]''' ann ná na cláir agus na sonraí a chuireann ar chumas ríomhaire tascanna a chur i gcrích. I measc na gcineálacha bogearraí tá córais oibriúcháin, feidhmchláir, uirlisí forbartha agus cláir a rialaíonn crua-earraí ar leith. Is éard is '''[[crua-earraí]]''' ann ná na comhpháirteanna fisiciúla den chóras, amhail an próiseálaí, an chuimhne, na ciorcaid agus na gléasanna forimeallacha.&lt;ref name=&quot;Emory&quot; /&gt;

Is sraith treoracha é ríomhchlár a shonraíonn na hoibríochtaí atá le déanamh ag an ríomhaire. Bíonn na treoracha i bhfoirm meaisínchóid ag an leibhéal is ísle; is féidir iad a scríobh i dteanga dhíolama freisin, ina n-úsáidtear cuimhneacháin shiombalacha chun treoracha an phróiseálaí a léiriú. Tá teangacha ardleibhéil, amhail C, C++, Java agus Python, deartha ionas gur féidir le ríomhchláraitheoirí cláir níos casta a scríobh gan gach mionsonra den mheaisín a bhainistiú go díreach. Aistríonn tiomsaitheoirí nó ateangairí na ríomhchláir sin go foirm is féidir leis an gcóras a fhorghníomhú.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

D'fhéadfadh clár mícheart torthaí atá mícheart a thabhairt, teip le linn a fhorghníomhaithe nó leochaileachtaí slándála a chruthú. Tugtar fabhtanna ar lochtanna bogearraí den chineál sin. Úsáidtear tástáil agus dífhabhtú chun iad a aimsiú agus a cheartú. Bíonn slándáil ríomhaireachta ag brath ar cháilíocht na mbogearraí, ar chumraíocht an chórais agus ar an dóigh a láimhseáiltear sonraí agus rochtain.

== Iltascáil agus próiseáil chomhthreomhar ==

Is éard is '''iltascáil''' ann ná córas oibriúcháin a chur ar bun ionas gur féidir le roinnt ríomhchlár a bheith gníomhach ar an ríomhaire céanna. Ar phróiseálaí aonchroíláir, is féidir leis an gcóras am próiseálaí a roinnt idir na tascanna. Ar phróiseálaithe ilchroíláir, is féidir tascanna éagsúla a chur i gcrích ag an am céanna ar chroíleacáin éagsúla, má cheadaíonn an clár agus an córas é.&lt;ref name=&quot;Sonoma&quot; /&gt;

I gcásanna áirithe, is féidir ríomhaireachtaí a roinnt ina gcuid oibre a dhéantar go comhuaineach. Tugtar '''próiseáil chomhthreomhar''' ar an gcur chuige seo. Úsáidtear é go forleathan i sár-ríomhairí, i bpróiseálaithe grafaice agus i gcórais a bhfuil gá acu le méideanna móra ríomhaireachta. Ní bhíonn gach tasc níos tapúla dá bharr, áfach: braitheann an feabhas ar an gcineál oibre, ar an gcaoi a roinntear í agus ar an gcumarsáid atá de dhíth idir na codanna éagsúla den ríomhchlár.

== Líonrú ríomhairí agus an tIdirlíon ==

Is éard is '''líonra ríomhairí''' ann ná córas ina ndéantar ríomhairí agus gléasanna eile a nascadh chun sonraí agus acmhainní a roinnt. Is féidir leis an nasc a bheith sreangaithe nó gan sreang, agus is féidir líonra áitiúil a cheangal le líonraí eile chun cumarsáid thar achair fhada a éascú.

D'eascair an tIdirlíon as forbairt líonraí a raibh sé d'aidhm acu ríomhairí i suíomhanna éagsúla a nascadh. Bhí ról lárnach ag ARPANET agus ag forbairt na bprótacal TCP/IP sa phróiseas sin. Ligeann an tIdirlíon do ríomhairí teachtaireachtaí a sheoladh, comhaid a mhalartú agus rochtain a fháil ar sheirbhísí ar ríomhairí eile, agus tá sé ina bhonn riachtanach do chuid mhór den chumarsáid dhigiteach chomhaimseartha.&lt;ref name=&quot;ARPANET&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TCPIP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cerf&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaireacht]]
* [[Ríomhchlár]]
* [[Láraonad próiseála]]
* [[Bogearraí]]
* [[Crua-earraí]]
* [[Idirlíon]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin}}

[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>7d17rcq2ktg840i1rtkpcgsn12y7bj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríomhaire pearsanta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11900</id>
    <revision>
      <id>1330446</id>
      <parentid>1280565</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <comment>Alt beagán níos iomláine ná mar a bhí sé  roimhe seo.</comment>
      <origin>1330446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14007" sha1="tcptyushnnfqzj1fl0l4takctalqe0e" xml:space="preserve">[[Íomhá:Personal computer, exploded 2.svg|thumb|right|300px|alt=Léaráid a thaispeánann comhpháirteanna ríomhaire deisce scartha ó chéile.|Comhpháirteanna tipiciúla ríomhaire pearsanta deisce.]]

Is cineál [[ríomhaire]] ilfheidhmeach é an '''ríomhaire pearsanta''' (PC, ón mBéarla ''personal computer'') atá ceaptha le húsáid dhíreach ag duine aonair. Úsáidtear é chun faisnéis a chruthú agus a phróiseáil, chun cumarsáid a dhéanamh, chun cláir ríomhaireachta a rith agus chun meáin dhigiteacha a úsáid nó a chruthú. Is iad an [[ríomhaire deisce]] agus an [[ríomhaire glúine]] na príomhchineálacha, cé go bhfuil ríomhairí beaga agus ríomhairí uile-i-amháin ar fáil freisin.&lt;ref name=&quot;pcdef&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/brochures/personal-computers/ “Personal Computers”].&lt;/ref&gt;

Is féidir le ríomhaire pearsanta a bheith neamhspleách nó a bheith ceangailte le [[líonra ríomhaireachta]] agus leis an [[Idirlíon]]. Bíonn na comhpháirteanna fisiceacha scartha ó chéile i roinnt ríomhairí deisce, agus comhtháite i gcás amháin i ríomhairí glúine agus i roinnt samhlacha eile. Cé go n-úsáidtear an giorrúchán PC don ríomhaire pearsanta i gcoitinne, tagraíonn sé uaireanta, sa ghnáthchaint, go sonrach do ríomhairí atá comhoiriúnach le hardán IBM PC agus leis na caighdeáin a d'eascair as.&lt;ref name=&quot;ibm&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/personal-computers/17/301 “The IBM PC”]; IBM, [https://www.ibm.com/history/personal-computer “The IBM PC”].&lt;/ref&gt;

== Comhpháirteanna agus dearadh ==

Braitheann comhpháirteanna ríomhaire pearsanta ar an gcineál ríomhaire agus ar an úsáid atá beartaithe dó. De ghnáth, áfach, bíonn roinnt príomhchodanna crua-earraí ann a oibríonn le chéile.&lt;ref name=&quot;hardware&quot;&gt;Ly-Huong T. Pham, Tejal Desai-Naik, Laurie Hammond agus Wael Abdeljabbar, [https://workforce.libretexts.org/Bookshelves/Information_Technology/Information_Systems/Information_Systems_for_Business/01%3A_What_Is_an_Information_System/02%3A_Hardware/2.02%3A_Tour_of_a_Digital_Device “2.2: Tour of a Digital Device”], ''Workforce LibreTexts''.&lt;/ref&gt;

* Is é an [[máthairchlár]] an príomhchlár ciorcad a nascann na comhpháirteanna lena chéile agus a chuireann ar a gcumas sonraí a mhalartú.
* Is é an [[láraonad próiseála]] (LAP; CPU as Béarla) a fhorghníomhaíonn treoracha an ríomhaire agus a dhéanann go leor de na ríomhanna atá riachtanach chun cláir a rith.
* Is í an [[chuimhne randamrochtana]] (RAM) an chuimhne shealadach ina gcoinnítear sonraí agus cláir a bhfuil gá ag an ríomhaire leo faoi láthair. Cailltear a bhfuil inti de ghnáth nuair a mhúchtar an ríomhaire.
* Coinníonn an gléas stórála sonraí agus cláir nuair nach mbíonn an ríomhaire ar siúl. Úsáidtear [[tiomántán soladstaide]] (SSD) nó [[tiomántán diosca crua]] (HDD) chun na críche sin.
* Próiseálann an [[próiseálaí grafaicí]] (GPU) sonraí a bhaineann le híomhánna agus le grafaicí. Féadfaidh sé a bheith comhtháite sa phróiseálaí lárnach nó a bheith ina chomhpháirt ar leith.
* Soláthraíonn an t-aonad soláthair cumhachta an leictreachas is gá do na comhpháirteanna. Úsáideann ríomhairí glúine ceallra inmheánach chomh maith, agus bíonn córais fuaraithe i gceist chun teas a rialú.

Is féidir cártaí forlíontacha, amhail cártaí grafaicí nó cártaí líonra, a chur isteach i roinnt ríomhairí deisce. Bhí tiomántáin optúla, a léann dlúthdhioscaí nó DVDanna, coitianta i ríomhairí pearsanta tráth; níl siad riachtanach, áfach, agus fágtar ar lár iad i mórán samhlacha níos nuaí.

Braitheann ríomhairí pearsanta freisin ar ghléasanna ionchuir agus aschuir. Is samplaí d'fheistí ionchuir iad an [[méarchlár]], an [[luch]] agus an scáileán tadhaill. Taispeánann monatóir faisnéis amhairc, agus cuireann callairí nó cluasáin fuaim ar fáil. D'fhéadfadh ceamara, micreafón, printéir agus gléasanna eile a bheith ionsuite nó ceangailte go seachtrach. I ríomhaire glúine, bíonn an scáileán, an méarchlár agus an gléas pointeála comhtháite sa chás céanna de ghnáth.

== Cineálacha ==

=== Ríomhairí deisce ===

Is ríomhaire é ríomhaire deisce a mbíonn a phríomhchás deartha le cur ar dheasc nó faoina bhun. I gcumraíocht thraidisiúnta, bíonn an cás, an monatóir agus na gléasanna ionchuir scartha ó chéile. Fágann sé sin gur féidir comhpháirteanna áirithe a uasghrádú nó a athsholáthar gan an córas ar fad a athrú. Is minic a úsáidtear ríomhairí deisce in oifigí, i scoileanna, i stiúideonna agus i dtithe.

I ríomhaire uile-i-amháin, cuirtear mórán de na comhpháirteanna i gcás an mhonatóra féin. Laghdaíonn sé sin líon na gcáblaí agus an spás atá riachtanach, ach d'fhéadfadh sé a bheith níos deacra comhpháirteanna inmheánacha a uasghrádú.

=== Ríomhairí glúine ===

Is ríomhaire pearsanta iniompartha é ríomhaire glúine. Bíonn an scáileán agus an méarchlár ceangailte leis an bpríomhchás, agus soláthraíonn ceallra cumhacht dó nuair nach mbíonn sé ceangailte leis an bpríomhlíonra leictreachais. Bíonn gléasanna cumarsáide gan sreang, callairí agus gléas pointeála ionsuite i bhformhór na samhlacha.

Tá ríomhairí glúine deartha chun bheith iniompartha agus is féidir iad a úsáid in áiteanna éagsúla. Tá samhlacha inchomhshóite ann freisin ar féidir a úsáid mar ríomhaire glúine nó mar ghléas atá cosúil le táibléad. De ghnáth, bíonn teorainneacha níos mó ar uasghrádú crua-earraí i ríomhaire glúine ná mar a bhíonn i ngnáthríomhaire deisce.

=== Ríomhairí dlútha agus ríomhairí speisialaithe ===

Tá ríomhairí pearsanta beaga ar fáil a bhfuil a bpríomhchás i bhfad níos lú ná cás ríomhaire deisce traidisiúnta. Is féidir iad a úsáid chun obair oifige, brabhsáil gréasáin nó feidhmchláir eile a dhéanamh, ach bíonn a gcumas uasghrádaithe agus fuaraithe éagsúil de réir na samhla.

Tá ríomhairí pearsanta ardfheidhmíochta ann freisin, a dtugtar ríomhairí stáisiúin oibre orthu go minic, atá deartha le haghaidh tascanna a éilíonn próiseáil nó stóráil shuntasach, amhail innealtóireacht, dearadh tríthoiseach agus anailís eolaíoch. Cé go n-úsáidtear fóin chliste agus táibléid chun go leor de na tascanna céanna a dhéanamh, is gnách iad a rangú mar chineálacha gléasanna soghluaiste ar leith seachas mar ríomhairí pearsanta sa ghnáthchiall theicniúil.

== Bogearraí agus nascacht ==

Ní leor na crua-earraí leo féin chun an ríomhaire a úsáid go praiticiúil. Teastaíonn [[bogearraí]] lena n-áirítear [[córas oibriúcháin]] agus feidhmchláir.

Bainistíonn an córas oibriúcháin acmhainní an ríomhaire, amhail cuimhne, próisis agus gléasanna ionchuir agus aschuir. Cuireann sé timpeallacht ar fáil ina bhféadfaidh cláir eile oibriú. I measc na bhfeidhmchlár a úsáidtear ar ríomhairí pearsanta tá próiseálaithe focal, scarbhileoga, brabhsálaithe gréasáin, eagarthóirí íomhánna, bogearraí ilmheán, uirlisí forbartha bogearraí agus cluichí.

Tá comhéadan grafach úsáideora ag formhór na gcóras oibriúcháin do ríomhairí pearsanta nua-aimseartha. Trí fhuinneoga, deilbhíní, roghchláir agus gléasanna pointeála, is féidir leis an úsáideoir idirghníomhú leis an ríomhaire gan orduithe téacs a chlóscríobh do gach tasc. Is féidir ríomhairí a rialú trí línte ordaithe freisin, modh atá fós úsáideach i bhforbairt bogearraí, i mbainistíocht córas agus i dtascanna uathoibrithe.

Is minic a nascann ríomhairí pearsanta le líonraí áitiúla trí chábla nó trí theicneolaíocht gan sreang, amhail Wi-Fi. Trí nasc Idirlín, is féidir leo rochtain a fháil ar shuíomhanna gréasáin, ar ríomhphost, ar sheirbhísí cumarsáide, ar stóráil chianda agus ar sheirbhísí néalríomhaireachta. Is féidir sonraí agus acmhainní, amhail printéirí agus comhaid, a chomhroinnt le ríomhairí eile ar an líonra.

== Stair ==

[[Íomhá:Apple II, 1977, Computer History Museum.jpg|thumb|right|alt=Grianghraf de ríomhaire Apple II.|Ríomhaire Apple II, a tugadh isteach in 1977.]]

Ní ghlactar le haon mheaisín amháin mar an chéad ríomhaire pearsanta i ngach sainmhíniú stairiúil. Tá tábhacht ag baint leis an gcaoi a sainmhínítear an téarma: d'fhéadfadh sé ríomhaire a chiallaíonn a bhí faoi rialú díreach úsáideora aonair, nó an cineál ríomhaire bunaithe ar mhicreaphróiseálaí a tháinig chun bheith ina ghnáthfhearas sa bhaile agus san oifig.&lt;ref name=&quot;earlypc&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/story/297 “What Was The First PC?”].&lt;/ref&gt;

Dearadh an Kenbak-1 in 1971 agus roghnaigh The Computer Museum i mBostún é mar an chéad ríomhaire pearsanta i gcomórtas a reáchtáladh in 1986. Bhí an Micral, a forbraíodh sa Fhrainc agus a cuireadh ar fáil in 1973, ar cheann de na chéad ríomhairí pearsanta a d'úsáid micreaphróiseálaí.&lt;ref name=&quot;earlypc&quot; /&gt;

In 1975, tharraing an [[Altair 8800]] aird mhór ar ríomhairí micreaphróiseálaí-bhunaithe. Díoladh é mar threalamh a bhí le cur le chéile, agus mheall sé díograiseoirí a raibh spéis acu ríomhairí a thógáil agus a ríomhchlárú.&lt;ref&gt;National Museum of American History, [https://americanhistory.si.edu/explore/exhibitions/american-enterprise/online/consumer-era/personal-computing “Personal Computing”].&lt;/ref&gt;

I 1977, cuireadh trí ríomhaire suntasacha ar an margadh: an [[Apple II]], an [[TRS-80]] agus an [[Commodore PET]]. Bhí siad níos inrochtana do ghnáthúsáideoirí ná go leor de na córais a bhí ann roimhe seo, agus chuidigh siad le margadh na ríomhairí pearsanta a leathnú thar lucht na teicneolaíochta agus na ríomhchlárúcháin amháin.&lt;ref&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/personal-computers/17/298 “Computers for Everybody”].&lt;/ref&gt;

Tháinig athrú eile nuair a foilsíodh ''[[VisiCalc]]'' in 1979. Scarbhileog a bhí ann a d'fhéadfadh ríomhanna a dhéanamh go huathoibríoch ar shonraí a eagraíodh i sraitheanna agus i gcolúin. D'éirigh sé an-úsáideach i ngnó agus i gcuntasaíocht, agus spreag sé daoine áirithe an Apple II a cheannach chun an clár a rith.&lt;ref name=&quot;visicalc&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/personal-computers/17/305 “Software: Putting PCs to Work”].&lt;/ref&gt;

I mí Lúnasa 1981, thug [[IBM]] an IBM Personal Computer, ar a dtugtar an IBM PC, isteach. Chabhraigh cáil IBM agus an úsáid ghnó a baineadh as an meaisín le ríomhairí pearsanta a bhunú mar uirlisí oibre chomh maith le gléasanna caitheamh aimsire. D'fhoilsigh IBM sonraí dearaidh an ríomhaire, rud a spreag monaróirí eile chun ríomhairí comhoiriúnacha a chruthú. D'fhás margadh na mbogearraí agus na bhforimeallach de réir mar a tháinig níos mó úsáideoirí agus córas ríomhaireachta comhchosúil ar fáil.&lt;ref name=&quot;ibm&quot; /&gt;

Bhí forbairt na gcomhéadan grafach úsáideora ina céim mhór eile. Bhí comhéadan grafach agus luch ag an Apple Lisa, a cuireadh ar an margadh in 1983, ach bhí sé costasach. Tugadh an [[Apple Macintosh]] isteach in 1984; chuir sé ríomhaireacht ghrafach ar fáil ar chostas i bhfad níos ísle ná an Lisa agus chuidigh sé le húsáid na luchóige agus na bhfuinneog ar ríomhairí pearsanta a leathnú.&lt;ref name=&quot;gui&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/timeline/1983/ “1983”] agus [https://www.computerhistory.org/timeline/1984/ “1984”], ''Timeline of Computer History''.&lt;/ref&gt;

Le linn na 1980idí agus na 1990idí, tháinig feabhas ar luas próiseála, ar chumas stórála agus ar cháilíocht taispeántais, agus leathnaigh úsáid ríomhairí pearsanta san oideachas, sa bhaile agus san oifig. Thug tiomántáin CD-ROM, fuaim dhigiteach agus grafaicí níos fearr deis d'fheidhmchláir ilmheán a fhorbairt. Le leathnú na líonraí agus teacht chun cinn an ghréasáin dhomhanda, bhí ríomhairí pearsanta níos ceangailte le seirbhísí agus le húsáideoirí eile.

Ó thús an 21ú haois, tá ríomhairí glúine, ríomhairí deisce agus córais dhlútha tar éis leanúint ar aghaidh ag forbairt. Tá stóráil SSD, próiseálaithe ilchroí, grafaicí níos cumhachtaí agus cumarsáid gan sreang coitianta i mórán samhlacha nua-aimseartha, cé go mbíonn cumais na bhfeistí éagsúil go mór de réir a ndearaidh agus a bpraghais.

== Úsáidí ==

Is gléas ilfheidhmeach é ríomhaire pearsanta, agus braitheann a úsáidí go mór ar na bogearraí agus ar na forimeallaigh atá ar fáil. Úsáidtear é chun doiciméid agus scarbhileoga a ullmhú, chun taighde a dhéanamh, chun foghlaim, chun cumarsáid a dhéanamh agus chun sonraí a eagrú. I measc na n-úsáidí eile tá eagarthóireacht fuaime agus físe, dearadh grafach, ríomhchlárú, samhaltú eolaíoch agus innealtóireacht.

Úsáidtear ríomhairí pearsanta freisin le haghaidh cluichí, sruthú meán agus caitheamh aimsire cruthaitheach. I gcomhthéacsanna oibre, féadfar iad a úsáid chun rochtain a fháil ar bhunachair sonraí, chun córais ghnó a rith agus chun comhoibriú le daoine eile thar líonraí. Dá bhrí sin, cé go bhféadfadh ríomhaire pearsanta a bheith deartha don úsáideoir aonair, is minic a bhíonn sé mar chuid de chóras níos leithne d'fhaisnéis agus de sheirbhísí.

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaire]]
* [[Ríomhaire glúine]]
* [[Máthairchlár]]
* [[Láraonad próiseála]]
* [[Cuimhne randamrochtana]]
* [[Córas oibriúcháin]]
* [[Ríomhaireacht]]
* [[Idirlíon]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Cómhaoin|Personal computer}}

[[Catagóir:Ríomhairí]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]

[[:commons:Category:Personal computers|Catagóir “Personal computers” ar Chómhaoin Wikimedia]]</text>
      <sha1>tcptyushnnfqzj1fl0l4takctalqe0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christiaan Huygens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13115</id>
    <revision>
      <id>1330404</id>
      <parentid>1319928</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>56238</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Christiaan Huygens-painting.jpeg]] → [[File:Caspar Netscher - Christiaan Huygens, the astronomer, 1671.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Artist's name and exact description</comment>
      <origin>1330404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="buk5t3yxne6go7zu984kuzz4zh56v0y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba réalteolaí agus fisiceoir Ollannach é  '''Christiaan Huygens''' ([[14 Aibreán]] [[1629]] - [[8 Iúil]] [[1695]]).  Chuir sé teoiric thonnach an tsolais is prionsabal Huygens faoi bhráid an phobail, agus d'fhionn sé polarú an tsolais.  Ba é Huygens an chéad duine a thairg gur tonnta atá sa solas, rud nár ghlac Newton leis in aon chor.  Bhraith sé fáinne is 4ú satailít Satairn i 1655. Thóg sé an chéad chlog luascadáin i 1657. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|url=|title=Fréamh an Eolais|journal=|volume=|issue=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Caspar Netscher - Christiaan Huygens, the astronomer, 1671.jpg|clé|mion|232x232px|1671]]
[[Íomhá:Huygens Torricelli Principle Pendulum.gif|clé|mion|177x177px|luascadán Huygens Torricelli  ]]

[[Íomhá:Huygens.gif|clé|mion|150x150px|[[Prionsabal Huygens]]]][[Íomhá:Huyghens - Traité de la lumière, Gauthier-Villars, 1920.djvu|clé|mion|241x241px|Huyghens - Traité de la lumière]]
[[Íomhá:Saturn by Christiaan Huygens (5192802002).jpg|clé|mion|150x150px|&quot;Systema Saturnium&quot; le Christiaan Huygens]]

== Saothar ==

=== Fisic ===
Bhí baint ag Huygens le forbairt an [[Calcalas|chalcalais]] nua aimsithe. Bhí a obair tábhachtach ó thaobh a argóintí i bhfabhar theoiric thonnach an tsolais. Léargas a d'fhoilsigh Huygens i [[1678]] is ea [[Prionsabal Huygens]], gur féidir cruth an fhronta toinne a réamhinsint agus í faoi fhorás.    

D'fhoirmligh Huygens Dara Dlí Newton i bhfoirm chearnach, níos déanaí rinne [[Isaac Newton]] ceartúcháin agus athfhoirmligh sé an dlí.   

Cosantóir luath ar theoiric thonnach an t[[Solas|solais]] ba ea [[Christiaan Huygens|Christian Huygens]], ach chloígh [[Isaac Newton|Newton]] leis an tsean-teoiric, an teoiric choirpíneach, go raibh solas déanta as cáithníní nó coirpíní.  Bhí Huygens is Newton tar éis [[polarú]] solais le [[criostal]] cailcíte a bhrath, ach níorbh fhéidir leo an feiniméan a mhíniú.   

=== Réalteolaíocht ===
Bhraith sé fáinne is 4ú satailít Satarn sa bhliain 1655 (gealach [[Satarn]], Titan). Sa bhliain [[1656]]. d'fhionn sé go raibh siad déanta as [[carraig]]&lt;nowiki/&gt;eacha.

Sa bhliain chéanna, rinne sé staidéar ar, agus sceitse de, [[Réaltnéal Oiríon]]. Foilsíodh a phictiúr sa ''Systema Saturnium'' sa bhliain [[1659]].  

Ag baint úsáid as a [[teileascóp|theileascóp]], bhí sé in ann na [[réalta]]í sa [[réaltnéal]] a aimsiú. (Glaodh an Réigiún Huygens ar an píosa is gile laistigh den réaltnéal). D'fhionn sé freisin cúpla réaltnéal eile (réaltaí dúbailte) . 

=== Ceapadóir ===
Thóg sé an chéad chlog luascadáin i 1657.  Rinne Huygens obair ar chloig níos cruinne, go háirithe ó thaobh loingseoireachta. Sa bhliain [[1658]] d'fhoilsigh sé leabhar faoi seo darbh ainm ''Horologium''. Eisean a cheap an Clog luascadánach, a bhí an-tábhachtach ó thaobh an ama a choimeád, agus chun staidéar a dhéanamh ar an am..

== Saol ==
Rugadh Huygens sa [[An Háig|Háig]]. Rinne sé staidéar ar an [[dlí]] in [[Ollscoil]] Leiden agus an Cóláiste Óráiste i mBreda, roimh staidéar ar an [[eolaíocht]].  

Bhí sé cairdiúil le [[Blaise Pascal]], agus eisean a thug spreagadh do Huygens a leabhair theoiric na dóchúlachta a fhoilsiú sa bhliain [[1657]].

Toghadh Huygens mar bhall den Chumann Ríoga sa bhliain [[1663]]. Sa bhliain [[1666]] bhog sé go [[Páras]] agus d'oibrigh sé san Acadamh Eolaíochta na Fraince faoi [[Laoiseach XIV na Fraince|phátrúnacht Laoisigh XIV na Fraince]]. Rinne sé níos mó staidéar ar an [[réalteolaíocht]] ag baint úsáide sa [[réadlann]] i bPáras. 

Sa bhliain [[1684]] d'fhoilsigh sé &quot;Astroscopia Compendiaria&quot;, cur síos ar a teileascóip nua gan feadáin .

Bhog Huygens ar ais go dtí an Háig sa bhliain [[1681]] tar éis a bheith an-tinn. Fuair sé bás ansin ar [[8 Iúil]] [[1695]].

== Féach freisin ==

* [[prionsabal Huygens]] 
* [[optaic]]
* [[aistear Cassini-Huygens]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Huygens, Christian}}
[[Catagóir:Matamaiticeoirí]]
[[Catagóir:Fisiceoirí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1629]]
[[Catagóir:Básanna i 1695]]
[[Catagóir:Réalteolaithe]]</text>
      <sha1>buk5t3yxne6go7zu984kuzz4zh56v0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inis Arcáin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16592</id>
    <revision>
      <id>1330445</id>
      <parentid>1232337</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56411-40</username>
        <id>78215</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naisc Sheachtracha */</comment>
      <origin>1330445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="2rren6e4frpvr8hb4b5um0g1vj749ga" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
[[File:Inis Arcáin.PNG|220px|clé|thumb|Inis Arcáin (dath buí) agus na hoileáin eile máguaird, amach ó chósta Iarthar Chorcaí]]

Oileán amach ó chósta Iarthar [[Contae Chorcaí|Chorcaí]] í '''Inis Arcáin'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/13016|title=Inis Arcáin/Sherkin Island {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; (''Sherkin Island'' as Béarla). Bíonn báid farantóireachta ag taisteal anonn is anall idir an t-oileán agus [[Dún na Séad]]. Tá pobal beag ina gcónaí ann agus braitheann geilleagar an oileáin go mór ar an turasóireacht. 

== Naisc Sheachtracha ==

* [http://www.sherkinisland.ie Suíomh gréasáin an oileáin]


== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}
[[Catagóir:Oileáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Oileáin Chorcaí]]
[[Catagóir:Contae Chorcaí]]</text>
      <sha1>2rren6e4frpvr8hb4b5um0g1vj749ga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríomhaire táibléid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30667</id>
    <revision>
      <id>1330448</id>
      <parentid>1228208</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T11:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <comment>Alt leathnaithe agus feabhsaithe go mór, le roinnt anseo agus ansiúd.</comment>
      <origin>1330448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13713" sha1="b4oilseym455145rdidsne5p6smrvii" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Trealamh Ríomhaireachta}}

[[Íomhá:Tablet Computer.jpg|thumb|right|upright=1.05|alt=Táibléad Samsung Galaxy Tab S10 le córas oibriúcháin Android ar an scáileán.|Táibléad Samsung Galaxy Tab S10, sampla de ríomhaire táibléid nua-aimseartha.]]

Is éard is '''ríomhaire táibléid''', nó go simplí '''táibléad''', ann ná [[ríomhaire]] soghluaiste a bhfuil [[scáileán tadhaill]] aige mar phríomhghléas ionchuir. De ghnáth, bíonn an scáileán agus príomh-chomhpháirteanna an ríomhaire comhtháite in aon ghléas tanaí, cothrom amháin. Is féidir leis an úsáideoir idirghníomhú leis trí theagmháil mhéire nó trí [[stíleas]] nó peann digiteach. Is gnách nach mbíonn méarchlár fisiceach buan ag táibléad traidisiúnta, cé gur féidir méarchlár seachtrach agus gabhálais eile a nascadh leis.&lt;ref name=&quot;ieee&quot;&gt;IEEE Technology Navigator, [https://technav.ieee.org/topic/tablet-computers/ “Tablet computers”].&lt;/ref&gt;

Úsáidtear táibléid chun brabhsáil ar an ngréasán, chun ríomhphost agus teachtaireachtaí a léamh agus a sheoladh, chun leabhair dhigiteacha a léamh, chun físeáin a fheiceáil, chun cluichí a imirt agus chun obair a dhéanamh. Is minic a bhíonn siad níos mó ná fóin chliste agus níos éasca le hiompar ná ríomhairí glúine. Braitheann a gcumas ar na crua-earraí, ar an gcóras oibriúcháin agus ar na feidhmchláir atá ar fáil.&lt;ref name=&quot;ipad&quot;&gt;Apple, [https://www.apple.com/uk/newsroom/2010/01/27Apple-Launches-iPad/ “Apple Launches iPad”], 27 Eanáir 2010.&lt;/ref&gt;

== Dearadh agus comhpháirteanna ==

Tá dearadh táibléid dírithe ar an taispeáint, ar an ionchur tadhaill agus ar an iniomparthacht. Bíonn na comhpháirteanna leictreonacha, an ceallra agus an scáileán lonnaithe i gcás amháin de ghnáth, rud a fhágann nach mbíonn aonad deisce ná monatóir seachtrach riachtanach chun an gléas a úsáid.&lt;ref name=&quot;ieee&quot; /&gt;

[[Íomhá:Amazon Kindle Fire 7- (5th Gen, Model SV98LN) - cover removed-2307.jpg|thumb|right|upright=1.05|alt=Táibléad Amazon Kindle Fire 7 ón gcúigiú glúin agus an clúdach cúil bainte de, agus a cheallra agus a chomhpháirteanna inmheánacha le feiceáil.|Taobh istigh de tháibléad Amazon Kindle Fire 7, agus an ceallra agus an clár ciorcad le feiceáil.]]

I measc na bpríomh-chomhpháirteanna tá:

* **Scáileán tadhaill:** taispeánann sé téacs, íomhánna agus ábhar eile, agus braitheann sé ar theagmháil chun orduithe a ghlacadh. Tacaíonn go leor táibléad le hionchur iltadhaill, ionas gur féidir níos mó ná pointe amháin ar an scáileán a aithint ag an am céanna.
* **Próiseálaí:** déanann sé treoracha na mbogearraí a fhorghníomhú agus próiseálann sé na sonraí a úsáideann an gléas.
* **Cuimhne agus stóráil:** coinníonn an chuimhne sonraí agus cláir atá in úsáid, agus coimeádann an stóras comhaid, feidhmchláir agus sonraí eile nuair a mhúchtar an gléas.
* **Ceallra:** soláthraíonn sé cumhacht ionas gur féidir an táibléad a úsáid gan nasc leanúnach leis an bpríomhlíonra leictreachais.
* **Gléasanna cumarsáide:** cuireann Wi-Fi agus Bluetooth ar chumas táibléid nascadh le líonraí agus le gabhálais. I roinnt samhlacha, is féidir nascadh le líonraí móibíleacha freisin.
* **Ceamaraí, micreafóin agus callairí:** úsáidtear iad le haghaidh grianghrafadóireachta, físghlaonna, taifeadadh fuaime, athsheinm fuaime agus feidhmeanna ilmheán eile.
* **Braiteoirí:** d'fhéadfadh braiteoirí gluaisne, treoshuímh agus suímh a bheith ionsuite chun an taispeáint a rothlú go huathoibríoch, chun gluaiseacht a bhrath nó chun seirbhísí suímh a sholáthar.

[[Íomhá:Detalle de placa madre de tablet HP 10 G2.jpg|thumb|left|upright=1.05|alt=Clár ciorcad inmheánach táibléid HP 10 G2 agus comhpháirteanna leictreonacha eile le feiceáil.|Sonra ar chlár ciorcad táibléid HP 10 G2; feictear an ceamara cúil, na cnaipí agus an sliotán cárta SD.]]

Athraíonn líon agus cumas na gcomhpháirteanna seo de réir na samhla agus na húsáide atá beartaithe. Tá gléasanna ann atá dírithe ar léitheoireacht agus ar shiamsaíocht, agus cinn eile atá deartha le haghaidh oibre, oideachais, dearadh nó tascanna gairmiúla.

== Ionchur agus bogearraí ==

=== Scáileán tadhaill agus peann digiteach ===

Is é an scáileán tadhaill an modh ionchuir is sainiúla a bhaineann le táibléid. Is féidir leis an úsáideoir deilbhíní a roghnú, leathanaigh a scrollú, íomhánna a mhéadú agus a laghdú, agus téacs a ionchur trí mhéar a úsáid. Braitheann na gníomhartha atá ar fáil ar dhearadh an scáileáin agus ar na bogearraí a ritheann ar an ngléas.&lt;ref name=&quot;android&quot;&gt;Android Open Source Project, [https://source.android.com/docs/core/interaction/input/touch-devices “Touch devices”].&lt;/ref&gt;

Tacaíonn roinnt táibléad le peann digiteach. Is féidir peann den chineál seo a úsáid chun nótaí lámhscríofa a dhéanamh, chun líníochtaí a chruthú, chun doiciméid a mharcáil agus chun gnéithe beaga ar an scáileán a roghnú níos cruinne. Ag brath ar an bpeann agus ar an táibléad, féadfar brú agus claonadh an phinn a aithint freisin.

Bíonn méarchlár fíorúil ar an scáileán ag formhór na dtáibléad. Is féidir méarchlár fisiceach, luch nó gabhálais eile a nascadh le roinnt samhlacha, rud a chuireann ar chumas an úsáideora obair a dhéanamh ar bhealach atá níos cosúla le húsáid ríomhaire glúine. Bhí tacaíocht don pheann digiteach agus don mhéarchlár mar chuid den dearadh a bhí ag ardáin Tablet PC Microsoft sna 2000idí luatha.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot;&gt;Microsoft, [https://news.microsoft.com/source/2002/11/07/windows-xp-based-tablet-pcs-arrive-with-broad-industry-support/ “Windows XP-Based Tablet PCs Arrive With Broad Industry Support”], 7 Samhain 2002.&lt;/ref&gt;

=== Córais oibriúcháin agus feidhmchláir ===

Ritheann táibléid córas oibriúcháin a bhainistíonn na crua-earraí, an chuimhne, na comhaid agus na feidhmchláir. Braitheann an comhéadan agus na gnéithe atá ar fáil ar an gcóras oibriúcháin agus ar mhonaróir an ghléis.

Tá feidhmchláir ann le haghaidh brabhsála gréasáin, léitheoireachta, cumarsáide, táirgiúlachta oifige, eagarthóireachta grianghraf agus físe, líníochta agus siamsaíochta. Is féidir le feidhmchláir éagsúla leas a bhaint as an scáileán tadhaill, as an gceamara, as an bpeann digiteach agus as na braiteoirí ionsuite. Braitheann comhoiriúnacht na bhfeidhmchlár ar an gcóras oibriúcháin, ar shonraíochtaí an táibléid agus ar riachtanais na mbogearraí.

== Cineálacha táibléid ==

=== Táibléid thraidisiúnta ===

Bíonn scáileán tadhaill agus na comhpháirteanna ríomhaireachta sa chás céanna i dtáibléad traidisiúnta. Is féidir é a choinneáil i lámh amháin nó a chur ar dhromchla, agus is féidir é a úsáid i dtreoshuíomh portráide nó tírdhreacha. Is minic a úsáidtear táibléid den chineál seo le haghaidh léitheoireachta, brabhsála, féachana físeán, cluichí agus tascanna laethúla.

=== Táibléid hibrideacha agus ríomhairí dhá-i-aon ===

Comhcheanglaíonn gléasanna hibrideacha gnéithe táibléid agus ríomhairí glúine. I roinnt samhlacha, is féidir méarchlár a bhaint den taispeáint nó a cheangal leis de réir mar is gá. I gcás samhlacha eile, bíonn méarchlár ceangailte go buan ach is féidir an gléas a fhilleadh nó a rothlú chun é a úsáid mar tháibléad.

Tá na gléasanna seo deartha chun tacú le hionchur tadhaill nó peann chomh maith le clóscríobh traidisiúnta. Is féidir a gcumas a bheith éagsúil: ritheann cuid acu córais oibriúcháin atá deartha go príomha do ghléasanna soghluaiste, agus ritheann cuid eile bogearraí atá níos cosúla leis na cinn a úsáidtear ar ríomhairí glúine.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

=== Táibléid ghrafaice ===

Ní hionann ríomhaire táibléid agus táibléad grafaice. Is gléas ionchuir é táibléad grafaice a úsáidtear go príomha chun líníochtaí nó lámhscríbhneoireacht a ionchur i ríomhaire. I roinnt cineálacha, bíonn dromchla íogair do pheann ann gan scáileán a thaispeánann an íomhá faoi bhun an phinn féin. Dá bhrí sin, ní gá go mbeadh próiseálaí, córas oibriúcháin ná stóras neamhspleách ag táibléad grafaice.

== Úsáidí ==

Is féidir táibléid a úsáid i réimse leathan comhthéacsanna.

* **Cumarsáid agus brabhsáil:** rochtain ar an ngréasán, ríomhphost, físghlaonna agus feidhmchláir teachtaireachtaí.
* **Léitheoireacht agus ilmheáin:** leabhair dhigiteacha, nuacht, físeáin, ceol agus grianghraif.
* **Oideachas:** ábhair foghlama a léamh, tascanna a dhéanamh, nótaí a ghlacadh agus feidhmchláir oideachasúla a úsáid.
* **Obair agus gnó:** doiciméid a léamh agus a mharcáil, foirmeacha a chomhlánú, cruinnithe a eagrú agus faisnéis a chomhroinnt.
* **Dearadh agus cruthaitheacht:** sceitsí, líníochtaí, nótaí lámhscríofa agus eagarthóireacht íomhánna a dhéanamh le peann digiteach nó le méar.
* **Siamsaíocht:** cluichí a imirt, físeáin a fheiceáil agus seirbhísí sruthaithe a úsáid.

I roinnt gairmeacha, amhail cúram sláinte, lóistíocht agus obair allamuigh, is féidir táibléid a úsáid chun sonraí a thaifeadadh agus chun teacht ar fhaisnéis agus an t-úsáideoir ag gluaiseacht. Is féidir an scáileán tadhaill agus an peann digiteach a úsáid chun doiciméid a mharcáil nó chun faisnéis a ionchur gan gá le stáisiún oibre seasta.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

== Buntáistí agus teorainneacha ==

Ceann de phríomhbhuntáistí táibléid ná a n-iniomparthacht. De bharr a ndearaidh dhlúith, a gceallraí agus a gcomhéadan tadhaill, is féidir iad a iompar agus a úsáid in áiteanna éagsúla gan gá le monatóir, luch nó méarchlár seachtrach. Tá siad áisiúil freisin chun téacs agus íomhánna a léamh, chun ábhar a chur i láthair agus chun nótaí a ghlacadh.

Mar sin féin, d'fhéadfadh sé a bheith níos deacra téacs fada a chlóscríobh ar scáileán tadhaill ná ar mhéarchlár fisiceach. Bíonn cumas na bhfeidhmchlár, líon na nascóirí, an stóras agus an fhéidearthacht comhpháirteanna a uasghrádú éagsúil ó mhúnla go múnla. Braitheann oiriúnacht táibléid do thasc ar an gcumhacht phróiseála, ar an scáileán, ar na bogearraí agus ar na gabhálais atá ar fáil.

Ní ghlacann táibléad áit gach cineál ríomhaire i ngach cás. D'fhéadfadh ríomhaire deisce nó ríomhaire glúine a bheith níos oiriúnaí do thascanna a éilíonn méarchlár iomlán, go leor feidhmchlár ag rith le chéile, nó bogearraí speisialaithe. I gcásanna eile, bíonn táibléad níos áisiúla de bharr a iniomparthachta agus a éasca is atá sé ábhar a ionramháil go díreach ar an scáileán.

== Stair ==

Bhí coincheap na ríomhaireachta ar dhromchla cothrom agus an ionchuir le peann ann roimh na táibléid nua-aimseartha. Forbraíodh an RAND Tablet in 1963 mar ghléas ionchuir a d'fhéadfadh lámhscríbhneoireacht agus líníochtaí a tharchur chuig taispeáint. Níos déanaí, spreag coincheap Dynabook Alan Kay, a samhlaíodh sna 1970idí, smaointe faoi ríomhaire pearsanta iniompartha a d'fhéadfaí a úsáid le haghaidh foghlama agus cruthaitheachta. Níorbh ionann na smaointe agus na fréamhshamhlacha sin agus na táibléid tráchtála a tháinig chun cinn níos déanaí.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Alex Lux, [https://computerhistory.org/blog/yesterdays-tomorrows-the-origins-of-the-tablet/ “Yesterday’s Tomorrows: The Origins of The Tablet”], Computer History Museum, 17 Nollaig 2014.&lt;/ref&gt;

Tháinig gléasanna tráchtála le hionchur peann chun cinn sna 1980idí. Tugadh an GRiDPad isteach in 1989 agus d'úsáid sé peann chun lámhscríbhneoireacht a ionchur. Níorbh é an chéad táibléad tráchtála é, ach bhí sé ar cheann de na samhlacha luatha suntasacha sa réimse seo.&lt;ref name=&quot;gridpad&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/mobile-computing/18/319/1727 “GRiDPad tablet computer”].&lt;/ref&gt;

Sna 2000idí luatha, forbraíodh ríomhairí faoin ardán Tablet PC a bhí dírithe ar úsáid peann digiteach, nótaí lámhscríofa agus obair mhóibíleach. Ar an 7 Samhain 2002, d'fhógair Microsoft agus roinnt monaróirí eile infhaighteacht ríomhairí Tablet PC a thacaigh le hionchur trí pheann, méarchlár nó luch. Bhí samhlacha ann a raibh méarchlár ceangailte leo agus samhlacha a raibh dearadh sleáibhe acu.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

D'fhógair Apple an iPad ar an 27 Eanáir 2010. Bhí scáileán iltadhaill, méarchlár fíorúil agus feidhmchláir le haghaidh brabhsála gréasáin, léitheoireachta, ríomhphoist, grianghrafadóireachta agus siamsaíochta mar chuid dá dhearadh. Chuidigh teacht an iPad le dearadh an táibléid nua-aimseartha atá bunaithe ar scáileán tadhaill a leathnú sa mhargadh tomhaltóirí.&lt;ref name=&quot;ipad&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ieee&quot; /&gt;

Ó shin i leith, tá táibléid ar fáil i réimse méideanna agus cumraíochtaí. Tá feabhas tagtha ar thaispeántais, ar luas próiseála, ar stóráil, ar naisc gan sreang agus ar thacaíocht do pheann digiteach. Bíonn samhlacha ann atá dírithe ar léitheoireacht agus ar úsáid laethúil, chomh maith le gléasanna níos cumhachtaí atá ceaptha le haghaidh oibre agus cruthaitheachta.

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaire pearsanta]]
* [[Ríomhaire glúine]]
* [[Fón cliste]]
* [[Scáileán tadhaill]]
* [[Ríomhaireacht]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin|Tablet computers|Ríomhaire táibléid}}

[[Catagóir:Ríomhairí]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>b4oilseym455145rdidsne5p6smrvii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330449</id>
      <parentid>1330448</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T11:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13304" sha1="omkpd83ahei262nv39w3oeaqkcbunk1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Trealamh Ríomhaireachta}}

[[Íomhá:Tablet Computer.jpg|thumb|right|upright=1.05|alt=Táibléad Samsung Galaxy Tab S10 le córas oibriúcháin Android ar an scáileán.|Táibléad Samsung Galaxy Tab S10, sampla de ríomhaire táibléid nua-aimseartha.]]

Is éard is '''ríomhaire táibléid''', nó go simplí '''táibléad''', ann ná [[ríomhaire]] soghluaiste a bhfuil [[scáileán tadhaill]] aige mar phríomhghléas ionchuir. De ghnáth, bíonn an scáileán agus príomh-chomhpháirteanna an ríomhaire comhtháite in aon ghléas tanaí, cothrom amháin. Is féidir leis an úsáideoir idirghníomhú leis trí theagmháil mhéire nó trí [[stíleas]] nó peann digiteach. Is gnách nach mbíonn méarchlár fisiceach buan ag táibléad traidisiúnta, cé gur féidir méarchlár seachtrach agus gabhálais eile a nascadh leis.&lt;ref name=&quot;ieee&quot;&gt;IEEE Technology Navigator, [https://technav.ieee.org/topic/tablet-computers/ “Tablet computers”].&lt;/ref&gt;

Úsáidtear táibléid chun brabhsáil ar an ngréasán, chun ríomhphost agus teachtaireachtaí a léamh agus a sheoladh, chun leabhair dhigiteacha a léamh, chun físeáin a fheiceáil, chun cluichí a imirt agus chun obair a dhéanamh. Is minic a bhíonn siad níos mó ná fóin chliste agus níos éasca le hiompar ná ríomhairí glúine. Braitheann a gcumas ar na crua-earraí, ar an gcóras oibriúcháin agus ar na feidhmchláir atá ar fáil.&lt;ref name=&quot;ipad&quot;&gt;Apple, [https://www.apple.com/uk/newsroom/2010/01/27Apple-Launches-iPad/ “Apple Launches iPad”], 27 Eanáir 2010.&lt;/ref&gt;

== Dearadh agus comhpháirteanna ==

Tá dearadh táibléid dírithe ar an taispeáint, ar an ionchur tadhaill agus ar an iniomparthacht. Bíonn na comhpháirteanna leictreonacha, an ceallra agus an scáileán lonnaithe i gcás amháin de ghnáth, rud a fhágann nach mbíonn aonad deisce ná monatóir seachtrach riachtanach chun an gléas a úsáid.&lt;ref name=&quot;ieee&quot; /&gt;

[[Íomhá:Amazon Kindle Fire 7- (5th Gen, Model SV98LN) - cover removed-2307.jpg|thumb|right|upright=1.05|alt=Táibléad Amazon Kindle Fire 7 ón gcúigiú glúin agus an clúdach cúil bainte de, agus a cheallra agus a chomhpháirteanna inmheánacha le feiceáil.|Taobh istigh de tháibléad Amazon Kindle Fire 7, agus an ceallra agus an clár ciorcad le feiceáil.]]

I measc na bpríomh-chomhpháirteanna tá:

* **Scáileán tadhaill:** taispeánann sé téacs, íomhánna agus ábhar eile, agus braitheann sé ar theagmháil chun orduithe a ghlacadh. Tacaíonn go leor táibléad le hionchur iltadhaill, ionas gur féidir níos mó ná pointe amháin ar an scáileán a aithint ag an am céanna.
* **Próiseálaí:** déanann sé treoracha na mbogearraí a fhorghníomhú agus próiseálann sé na sonraí a úsáideann an gléas.
* **Cuimhne agus stóráil:** coinníonn an chuimhne sonraí agus cláir atá in úsáid, agus coimeádann an stóras comhaid, feidhmchláir agus sonraí eile nuair a mhúchtar an gléas.
* **Ceallra:** soláthraíonn sé cumhacht ionas gur féidir an táibléad a úsáid gan nasc leanúnach leis an bpríomhlíonra leictreachais.
* **Gléasanna cumarsáide:** cuireann Wi-Fi agus Bluetooth ar chumas táibléid nascadh le líonraí agus le gabhálais. I roinnt samhlacha, is féidir nascadh le líonraí móibíleacha freisin.
* **Ceamaraí, micreafóin agus callairí:** úsáidtear iad le haghaidh grianghrafadóireachta, físghlaonna, taifeadadh fuaime, athsheinm fuaime agus feidhmeanna ilmheán eile.
* **Braiteoirí:** d'fhéadfadh braiteoirí gluaisne, treoshuímh agus suímh a bheith ionsuite chun an taispeáint a rothlú go huathoibríoch, chun gluaiseacht a bhrath nó chun seirbhísí suímh a sholáthar.

[[Íomhá:Detalle de placa madre de tablet HP 10 G2.jpg|thumb|left|upright=1.05|alt=Clár ciorcad inmheánach táibléid HP 10 G2 agus comhpháirteanna leictreonacha eile le feiceáil.|Sonra ar chlár ciorcad táibléid HP 10 G2; feictear an ceamara cúil, na cnaipí agus an sliotán cárta SD.]]

Athraíonn líon agus cumas na gcomhpháirteanna seo de réir na samhla agus na húsáide atá beartaithe. Tá gléasanna ann atá dírithe ar léitheoireacht agus ar shiamsaíocht, agus cinn eile atá deartha le haghaidh oibre, oideachais, dearadh nó tascanna gairmiúla.

== Ionchur agus bogearraí ==

=== Scáileán tadhaill agus peann digiteach ===

Is é an scáileán tadhaill an modh ionchuir is sainiúla a bhaineann le táibléid. Is féidir leis an úsáideoir deilbhíní a roghnú, leathanaigh a scrollú, íomhánna a mhéadú agus a laghdú, agus téacs a ionchur trí mhéar a úsáid. Braitheann na gníomhartha atá ar fáil ar dhearadh an scáileáin agus ar na bogearraí a ritheann ar an ngléas.&lt;ref name=&quot;android&quot;&gt;Android Open Source Project, [https://source.android.com/docs/core/interaction/input/touch-devices “Touch devices”].&lt;/ref&gt;

Tacaíonn roinnt táibléad le peann digiteach. Is féidir peann den chineál seo a úsáid chun nótaí lámhscríofa a dhéanamh, chun líníochtaí a chruthú, chun doiciméid a mharcáil agus chun gnéithe beaga ar an scáileán a roghnú níos cruinne. Ag brath ar an bpeann agus ar an táibléad, féadfar brú agus claonadh an phinn a aithint freisin.

Bíonn méarchlár fíorúil ar an scáileán ag formhór na dtáibléad. Is féidir méarchlár fisiceach, luch nó gabhálais eile a nascadh le roinnt samhlacha, rud a chuireann ar chumas an úsáideora obair a dhéanamh ar bhealach atá níos cosúla le húsáid ríomhaire glúine. Bhí tacaíocht don pheann digiteach agus don mhéarchlár mar chuid den dearadh a bhí ag ardáin Tablet PC Microsoft sna 2000idí luatha.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot;&gt;Microsoft, [https://news.microsoft.com/source/2002/11/07/windows-xp-based-tablet-pcs-arrive-with-broad-industry-support/ “Windows XP-Based Tablet PCs Arrive With Broad Industry Support”], 7 Samhain 2002.&lt;/ref&gt;

=== Córais oibriúcháin agus feidhmchláir ===

Ritheann táibléid córas oibriúcháin a bhainistíonn na crua-earraí, an chuimhne, na comhaid agus na feidhmchláir. Braitheann an comhéadan agus na gnéithe atá ar fáil ar an gcóras oibriúcháin agus ar mhonaróir an ghléis.

Tá feidhmchláir ann le haghaidh brabhsála gréasáin, léitheoireachta, cumarsáide, táirgiúlachta oifige, eagarthóireachta grianghraf agus físe, líníochta agus siamsaíochta. Is féidir le feidhmchláir éagsúla leas a bhaint as an scáileán tadhaill, as an gceamara, as an bpeann digiteach agus as na braiteoirí ionsuite. Braitheann comhoiriúnacht na bhfeidhmchlár ar an gcóras oibriúcháin, ar shonraíochtaí an táibléid agus ar riachtanais na mbogearraí.

== Cineálacha táibléid ==

=== Táibléid thraidisiúnta ===

Bíonn scáileán tadhaill agus na comhpháirteanna ríomhaireachta sa chás céanna i dtáibléad traidisiúnta. Is féidir é a choinneáil i lámh amháin nó a chur ar dhromchla, agus is féidir é a úsáid i dtreoshuíomh portráide nó tírdhreacha. Is minic a úsáidtear táibléid den chineál seo le haghaidh léitheoireachta, brabhsála, féachana físeán, cluichí agus tascanna laethúla.

=== Táibléid hibrideacha agus ríomhairí dhá-i-aon ===

Comhcheanglaíonn gléasanna hibrideacha gnéithe táibléid agus ríomhairí glúine. I roinnt samhlacha, is féidir méarchlár a bhaint den taispeáint nó a cheangal leis de réir mar is gá. I gcás samhlacha eile, bíonn méarchlár ceangailte go buan ach is féidir an gléas a fhilleadh nó a rothlú chun é a úsáid mar tháibléad.

Tá na gléasanna seo deartha chun tacú le hionchur tadhaill nó peann chomh maith le clóscríobh traidisiúnta. Is féidir a gcumas a bheith éagsúil: ritheann cuid acu córais oibriúcháin atá deartha go príomha do ghléasanna soghluaiste, agus ritheann cuid eile bogearraí atá níos cosúla leis na cinn a úsáidtear ar ríomhairí glúine.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

=== Táibléid ghrafaice ===

Ní hionann ríomhaire táibléid agus táibléad grafaice. Is gléas ionchuir é táibléad grafaice a úsáidtear go príomha chun líníochtaí nó lámhscríbhneoireacht a ionchur i ríomhaire. I roinnt cineálacha, bíonn dromchla íogair do pheann ann gan scáileán a thaispeánann an íomhá faoi bhun an phinn féin. Dá bhrí sin, ní gá go mbeadh próiseálaí, córas oibriúcháin ná stóras neamhspleách ag táibléad grafaice.

== Úsáidí ==

Is féidir táibléid a úsáid i réimse leathan comhthéacsanna.

* '''Cumarsáid agus brabhsáil:''' rochtain ar an ngréasán, ríomhphost, físghlaonna agus feidhmchláir teachtaireachtaí.
* '''Léitheoireacht agus ilmheáin:''' leabhair dhigiteacha, nuacht, físeáin, ceol agus grianghraif.
* '''Oideachas:''' ábhair foghlama a léamh, tascanna a dhéanamh, nótaí a ghlacadh agus feidhmchláir oideachasúla a úsáid.
* '''Obair agus gnó:''' doiciméid a léamh agus a mharcáil, foirmeacha a chomhlánú, cruinnithe a eagrú agus faisnéis a chomhroinnt.
* '''Dearadh agus cruthaitheacht:''' sceitsí, líníochtaí, nótaí lámhscríofa agus eagarthóireacht íomhánna a dhéanamh le peann digiteach nó le méar.
* '''Siamsaíocht:''' cluichí a imirt, físeáin a fheiceáil agus seirbhísí sruthaithe a úsáid.

I roinnt gairmeacha, amhail cúram sláinte, lóistíocht agus obair allamuigh, is féidir táibléid a úsáid chun sonraí a thaifeadadh agus chun teacht ar fhaisnéis agus an t-úsáideoir ag gluaiseacht. Is féidir an scáileán tadhaill agus an peann digiteach a úsáid chun doiciméid a mharcáil nó chun faisnéis a ionchur gan gá le stáisiún oibre seasta.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

== Buntáistí agus teorainneacha ==

Ceann de phríomhbhuntáistí táibléid ná a n-iniomparthacht. De bharr a ndearaidh dhlúith, a gceallraí agus a gcomhéadan tadhaill, is féidir iad a iompar agus a úsáid in áiteanna éagsúla gan gá le monatóir, luch nó méarchlár seachtrach. Tá siad áisiúil freisin chun téacs agus íomhánna a léamh, chun ábhar a chur i láthair agus chun nótaí a ghlacadh.

Mar sin féin, d'fhéadfadh sé a bheith níos deacra téacs fada a chlóscríobh ar scáileán tadhaill ná ar mhéarchlár fisiceach. Bíonn cumas na bhfeidhmchlár, líon na nascóirí, an stóras agus an fhéidearthacht comhpháirteanna a uasghrádú éagsúil ó mhúnla go múnla. Braitheann oiriúnacht táibléid do thasc ar an gcumhacht phróiseála, ar an scáileán, ar na bogearraí agus ar na gabhálais atá ar fáil.

== Stair ==

Bhí coincheap na ríomhaireachta ar dhromchla cothrom agus an ionchuir le peann ann roimh na táibléid nua-aimseartha. Forbraíodh an RAND Tablet in 1963 mar ghléas ionchuir a d'fhéadfadh lámhscríbhneoireacht agus líníochtaí a tharchur chuig taispeáint. Níos déanaí, spreag coincheap Dynabook Alan Kay, a samhlaíodh sna 1970idí, smaointe faoi ríomhaire pearsanta iniompartha a d'fhéadfaí a úsáid le haghaidh foghlama agus cruthaitheachta. Níorbh ionann na smaointe agus na fréamhshamhlacha sin agus na táibléid tráchtála a tháinig chun cinn níos déanaí.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Alex Lux, [https://computerhistory.org/blog/yesterdays-tomorrows-the-origins-of-the-tablet/ “Yesterday’s Tomorrows: The Origins of The Tablet”], Computer History Museum, 17 Nollaig 2014.&lt;/ref&gt;

Tháinig gléasanna tráchtála le hionchur peann chun cinn sna 1980idí. Tugadh an GRiDPad isteach in 1989 agus d'úsáid sé peann chun lámhscríbhneoireacht a ionchur. Níorbh é an chéad táibléad tráchtála é, ach bhí sé ar cheann de na samhlacha luatha suntasacha sa réimse seo.&lt;ref name=&quot;gridpad&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/mobile-computing/18/319/1727 “GRiDPad tablet computer”].&lt;/ref&gt;

Sna 2000idí luatha, forbraíodh ríomhairí faoin ardán Tablet PC a bhí dírithe ar úsáid peann digiteach, nótaí lámhscríofa agus obair mhóibíleach. Ar an 7 Samhain 2002, d'fhógair Microsoft agus roinnt monaróirí eile infhaighteacht ríomhairí Tablet PC a thacaigh le hionchur trí pheann, méarchlár nó luch. Bhí samhlacha ann a raibh méarchlár ceangailte leo agus samhlacha a raibh dearadh sleáibhe acu.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

D'fhógair Apple an iPad ar an 27 Eanáir 2010. Bhí scáileán iltadhaill, méarchlár fíorúil agus feidhmchláir le haghaidh brabhsála gréasáin, léitheoireachta, ríomhphoist, grianghrafadóireachta agus siamsaíochta mar chuid dá dhearadh. Chuidigh teacht an iPad le dearadh an táibléid nua-aimseartha atá bunaithe ar scáileán tadhaill a leathnú sa mhargadh tomhaltóirí.&lt;ref name=&quot;ipad&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ieee&quot; /&gt;

Ó shin i leith, tá táibléid ar fáil i réimse méideanna agus cumraíochtaí. Tá feabhas tagtha ar thaispeántais, ar luas próiseála, ar stóráil, ar naisc gan sreang agus ar thacaíocht do pheann digiteach. Bíonn samhlacha ann atá dírithe ar léitheoireacht agus ar úsáid laethúil, chomh maith le gléasanna níos cumhachtaí atá ceaptha le haghaidh oibre agus cruthaitheachta.

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaire pearsanta]]
* [[Ríomhaire glúine]]
* [[Fón cliste]]
* [[Scáileán tadhaill]]
* [[Ríomhaireacht]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin|Tablet computers|Ríomhaire táibléid}}

[[Catagóir:Ríomhairí]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>omkpd83ahei262nv39w3oeaqkcbunk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330450</id>
      <parentid>1330449</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T11:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13318" sha1="kf08ddkc76jkas23yuzg5kr47dx2zes" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Trealamh Ríomhaireachta}}

[[Íomhá:Tablet Computer.jpg|thumb|right|upright=1.05|alt=Táibléad Samsung Galaxy Tab S10 le córas oibriúcháin Android ar an scáileán.|Táibléad Samsung Galaxy Tab S10, sampla de ríomhaire táibléid nua-aimseartha.]]

Is éard is '''ríomhaire táibléid''', nó go simplí '''táibléad''', ann ná [[ríomhaire]] soghluaiste a bhfuil [[scáileán tadhaill]] aige mar phríomhghléas ionchuir. De ghnáth, bíonn an scáileán agus príomh-chomhpháirteanna an ríomhaire comhtháite in aon ghléas tanaí, cothrom amháin. Is féidir leis an úsáideoir idirghníomhú leis trí theagmháil mhéire nó trí [[stíleas]] nó peann digiteach. Is gnách nach mbíonn méarchlár fisiceach buan ag táibléad traidisiúnta, cé gur féidir méarchlár seachtrach agus gabhálais eile a nascadh leis.&lt;ref name=&quot;ieee&quot;&gt;IEEE Technology Navigator, [https://technav.ieee.org/topic/tablet-computers/ “Tablet computers”].&lt;/ref&gt;

Úsáidtear táibléid chun brabhsáil ar an ngréasán, chun ríomhphost agus teachtaireachtaí a léamh agus a sheoladh, chun leabhair dhigiteacha a léamh, chun físeáin a fheiceáil, chun cluichí a imirt agus chun obair a dhéanamh. Is minic a bhíonn siad níos mó ná fóin chliste agus níos éasca le hiompar ná ríomhairí glúine. Braitheann a gcumas ar na crua-earraí, ar an gcóras oibriúcháin agus ar na feidhmchláir atá ar fáil.&lt;ref name=&quot;ipad&quot;&gt;Apple, [https://www.apple.com/uk/newsroom/2010/01/27Apple-Launches-iPad/ “Apple Launches iPad”], 27 Eanáir 2010.&lt;/ref&gt;

== Dearadh agus comhpháirteanna ==

Tá dearadh táibléid dírithe ar an taispeáint, ar an ionchur tadhaill agus ar an iniomparthacht. Bíonn na comhpháirteanna leictreonacha, an ceallra agus an scáileán lonnaithe i gcás amháin de ghnáth, rud a fhágann nach mbíonn aonad deisce ná monatóir seachtrach riachtanach chun an gléas a úsáid.&lt;ref name=&quot;ieee&quot; /&gt;

[[Íomhá:Amazon Kindle Fire 7- (5th Gen, Model SV98LN) - cover removed-2307.jpg|thumb|right|upright=1.05|alt=Táibléad Amazon Kindle Fire 7 ón gcúigiú glúin agus an clúdach cúil bainte de, agus a cheallra agus a chomhpháirteanna inmheánacha le feiceáil.|Taobh istigh de tháibléad Amazon Kindle Fire 7, agus an ceallra agus an clár ciorcad le feiceáil.]]

I measc na bpríomh-chomhpháirteanna tá:

* '''Scáileán tadhaill:''' taispeánann sé téacs, íomhánna agus ábhar eile, agus braitheann sé ar theagmháil chun orduithe a ghlacadh. Tacaíonn go leor táibléad le hionchur iltadhaill, ionas gur féidir níos mó ná pointe amháin ar an scáileán a aithint ag an am céanna.
* '''Próiseálaí:''' déanann sé treoracha na mbogearraí a fhorghníomhú agus próiseálann sé na sonraí a úsáideann an gléas.
* '''Cuimhne agus stóráil:''' coinníonn an chuimhne sonraí agus cláir atá in úsáid, agus coimeádann an stóras comhaid, feidhmchláir agus sonraí eile nuair a mhúchtar an gléas.
* '''Ceallra:''' soláthraíonn sé cumhacht ionas gur féidir an táibléad a úsáid gan nasc leanúnach leis an bpríomhlíonra leictreachais.
* '''Gléasanna cumarsáide:''' cuireann Wi-Fi agus Bluetooth ar chumas táibléid nascadh le líonraí agus le gabhálais. I roinnt samhlacha, is féidir nascadh le líonraí móibíleacha freisin.
* '''Ceamaraí, micreafóin agus callairí:''' úsáidtear iad le haghaidh grianghrafadóireachta, físghlaonna, taifeadadh fuaime, athsheinm fuaime agus feidhmeanna ilmheán eile.
* '''Braiteoirí:''' d'fhéadfadh braiteoirí gluaisne, treoshuímh agus suímh a bheith ionsuite chun an taispeáint a rothlú go huathoibríoch, chun gluaiseacht a bhrath nó chun seirbhísí suímh a sholáthar.

[[Íomhá:Detalle de placa madre de tablet HP 10 G2.jpg|thumb|left|upright=1.05|alt=Clár ciorcad inmheánach táibléid HP 10 G2 agus comhpháirteanna leictreonacha eile le feiceáil.|Sonra ar chlár ciorcad táibléid HP 10 G2; feictear an ceamara cúil, na cnaipí agus an sliotán cárta SD.]]

Athraíonn líon agus cumas na gcomhpháirteanna seo de réir na samhla agus na húsáide atá beartaithe. Tá gléasanna ann atá dírithe ar léitheoireacht agus ar shiamsaíocht, agus cinn eile atá deartha le haghaidh oibre, oideachais, dearadh nó tascanna gairmiúla.

== Ionchur agus bogearraí ==

=== Scáileán tadhaill agus peann digiteach ===

Is é an scáileán tadhaill an modh ionchuir is sainiúla a bhaineann le táibléid. Is féidir leis an úsáideoir deilbhíní a roghnú, leathanaigh a scrollú, íomhánna a mhéadú agus a laghdú, agus téacs a ionchur trí mhéar a úsáid. Braitheann na gníomhartha atá ar fáil ar dhearadh an scáileáin agus ar na bogearraí a ritheann ar an ngléas.&lt;ref name=&quot;android&quot;&gt;Android Open Source Project, [https://source.android.com/docs/core/interaction/input/touch-devices “Touch devices”].&lt;/ref&gt;

Tacaíonn roinnt táibléad le peann digiteach. Is féidir peann den chineál seo a úsáid chun nótaí lámhscríofa a dhéanamh, chun líníochtaí a chruthú, chun doiciméid a mharcáil agus chun gnéithe beaga ar an scáileán a roghnú níos cruinne. Ag brath ar an bpeann agus ar an táibléad, féadfar brú agus claonadh an phinn a aithint freisin.

Bíonn méarchlár fíorúil ar an scáileán ag formhór na dtáibléad. Is féidir méarchlár fisiceach, luch nó gabhálais eile a nascadh le roinnt samhlacha, rud a chuireann ar chumas an úsáideora obair a dhéanamh ar bhealach atá níos cosúla le húsáid ríomhaire glúine. Bhí tacaíocht don pheann digiteach agus don mhéarchlár mar chuid den dearadh a bhí ag ardáin Tablet PC Microsoft sna 2000idí luatha.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot;&gt;Microsoft, [https://news.microsoft.com/source/2002/11/07/windows-xp-based-tablet-pcs-arrive-with-broad-industry-support/ “Windows XP-Based Tablet PCs Arrive With Broad Industry Support”], 7 Samhain 2002.&lt;/ref&gt;

=== Córais oibriúcháin agus feidhmchláir ===

Ritheann táibléid córas oibriúcháin a bhainistíonn na crua-earraí, an chuimhne, na comhaid agus na feidhmchláir. Braitheann an comhéadan agus na gnéithe atá ar fáil ar an gcóras oibriúcháin agus ar mhonaróir an ghléis.

Tá feidhmchláir ann le haghaidh brabhsála gréasáin, léitheoireachta, cumarsáide, táirgiúlachta oifige, eagarthóireachta grianghraf agus físe, líníochta agus siamsaíochta. Is féidir le feidhmchláir éagsúla leas a bhaint as an scáileán tadhaill, as an gceamara, as an bpeann digiteach agus as na braiteoirí ionsuite. Braitheann comhoiriúnacht na bhfeidhmchlár ar an gcóras oibriúcháin, ar shonraíochtaí an táibléid agus ar riachtanais na mbogearraí.

== Cineálacha táibléid ==

=== Táibléid thraidisiúnta ===

Bíonn scáileán tadhaill agus na comhpháirteanna ríomhaireachta sa chás céanna i dtáibléad traidisiúnta. Is féidir é a choinneáil i lámh amháin nó a chur ar dhromchla, agus is féidir é a úsáid i dtreoshuíomh portráide nó tírdhreacha. Is minic a úsáidtear táibléid den chineál seo le haghaidh léitheoireachta, brabhsála, féachana físeán, cluichí agus tascanna laethúla.

=== Táibléid hibrideacha agus ríomhairí dhá-i-aon ===

Comhcheanglaíonn gléasanna hibrideacha gnéithe táibléid agus ríomhairí glúine. I roinnt samhlacha, is féidir méarchlár a bhaint den taispeáint nó a cheangal leis de réir mar is gá. I gcás samhlacha eile, bíonn méarchlár ceangailte go buan ach is féidir an gléas a fhilleadh nó a rothlú chun é a úsáid mar tháibléad.

Tá na gléasanna seo deartha chun tacú le hionchur tadhaill nó peann chomh maith le clóscríobh traidisiúnta. Is féidir a gcumas a bheith éagsúil: ritheann cuid acu córais oibriúcháin atá deartha go príomha do ghléasanna soghluaiste, agus ritheann cuid eile bogearraí atá níos cosúla leis na cinn a úsáidtear ar ríomhairí glúine.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

=== Táibléid ghrafaice ===

Ní hionann ríomhaire táibléid agus táibléad grafaice. Is gléas ionchuir é táibléad grafaice a úsáidtear go príomha chun líníochtaí nó lámhscríbhneoireacht a ionchur i ríomhaire. I roinnt cineálacha, bíonn dromchla íogair do pheann ann gan scáileán a thaispeánann an íomhá faoi bhun an phinn féin. Dá bhrí sin, ní gá go mbeadh próiseálaí, córas oibriúcháin ná stóras neamhspleách ag táibléad grafaice.

== Úsáidí ==

Is féidir táibléid a úsáid i réimse leathan comhthéacsanna.

* '''Cumarsáid agus brabhsáil:''' rochtain ar an ngréasán, ríomhphost, físghlaonna agus feidhmchláir teachtaireachtaí.
* '''Léitheoireacht agus ilmheáin:''' leabhair dhigiteacha, nuacht, físeáin, ceol agus grianghraif.
* '''Oideachas:''' ábhair foghlama a léamh, tascanna a dhéanamh, nótaí a ghlacadh agus feidhmchláir oideachasúla a úsáid.
* '''Obair agus gnó:''' doiciméid a léamh agus a mharcáil, foirmeacha a chomhlánú, cruinnithe a eagrú agus faisnéis a chomhroinnt.
* '''Dearadh agus cruthaitheacht:''' sceitsí, líníochtaí, nótaí lámhscríofa agus eagarthóireacht íomhánna a dhéanamh le peann digiteach nó le méar.
* '''Siamsaíocht:''' cluichí a imirt, físeáin a fheiceáil agus seirbhísí sruthaithe a úsáid.

I roinnt gairmeacha, amhail cúram sláinte, lóistíocht agus obair allamuigh, is féidir táibléid a úsáid chun sonraí a thaifeadadh agus chun teacht ar fhaisnéis agus an t-úsáideoir ag gluaiseacht. Is féidir an scáileán tadhaill agus an peann digiteach a úsáid chun doiciméid a mharcáil nó chun faisnéis a ionchur gan gá le stáisiún oibre seasta.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

== Buntáistí agus teorainneacha ==

Ceann de phríomhbhuntáistí táibléid ná a n-iniomparthacht. De bharr a ndearaidh dhlúith, a gceallraí agus a gcomhéadan tadhaill, is féidir iad a iompar agus a úsáid in áiteanna éagsúla gan gá le monatóir, luch nó méarchlár seachtrach. Tá siad áisiúil freisin chun téacs agus íomhánna a léamh, chun ábhar a chur i láthair agus chun nótaí a ghlacadh.

Mar sin féin, d'fhéadfadh sé a bheith níos deacra téacs fada a chlóscríobh ar scáileán tadhaill ná ar mhéarchlár fisiceach. Bíonn cumas na bhfeidhmchlár, líon na nascóirí, an stóras agus an fhéidearthacht comhpháirteanna a uasghrádú éagsúil ó mhúnla go múnla. Braitheann oiriúnacht táibléid do thasc ar an gcumhacht phróiseála, ar an scáileán, ar na bogearraí agus ar na gabhálais atá ar fáil.

== Stair ==

Bhí coincheap na ríomhaireachta ar dhromchla cothrom agus an ionchuir le peann ann roimh na táibléid nua-aimseartha. Forbraíodh an RAND Tablet in 1963 mar ghléas ionchuir a d'fhéadfadh lámhscríbhneoireacht agus líníochtaí a tharchur chuig taispeáint. Níos déanaí, spreag coincheap Dynabook Alan Kay, a samhlaíodh sna 1970idí, smaointe faoi ríomhaire pearsanta iniompartha a d'fhéadfaí a úsáid le haghaidh foghlama agus cruthaitheachta. Níorbh ionann na smaointe agus na fréamhshamhlacha sin agus na táibléid tráchtála a tháinig chun cinn níos déanaí.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Alex Lux, [https://computerhistory.org/blog/yesterdays-tomorrows-the-origins-of-the-tablet/ “Yesterday’s Tomorrows: The Origins of The Tablet”], Computer History Museum, 17 Nollaig 2014.&lt;/ref&gt;

Tháinig gléasanna tráchtála le hionchur peann chun cinn sna 1980idí. Tugadh an GRiDPad isteach in 1989 agus d'úsáid sé peann chun lámhscríbhneoireacht a ionchur. Níorbh é an chéad táibléad tráchtála é, ach bhí sé ar cheann de na samhlacha luatha suntasacha sa réimse seo.&lt;ref name=&quot;gridpad&quot;&gt;Computer History Museum, [https://www.computerhistory.org/revolution/mobile-computing/18/319/1727 “GRiDPad tablet computer”].&lt;/ref&gt;

Sna 2000idí luatha, forbraíodh ríomhairí faoin ardán Tablet PC a bhí dírithe ar úsáid peann digiteach, nótaí lámhscríofa agus obair mhóibíleach. Ar an 7 Samhain 2002, d'fhógair Microsoft agus roinnt monaróirí eile infhaighteacht ríomhairí Tablet PC a thacaigh le hionchur trí pheann, méarchlár nó luch. Bhí samhlacha ann a raibh méarchlár ceangailte leo agus samhlacha a raibh dearadh sleáibhe acu.&lt;ref name=&quot;tabletpc&quot; /&gt;

D'fhógair Apple an iPad ar an 27 Eanáir 2010. Bhí scáileán iltadhaill, méarchlár fíorúil agus feidhmchláir le haghaidh brabhsála gréasáin, léitheoireachta, ríomhphoist, grianghrafadóireachta agus siamsaíochta mar chuid dá dhearadh. Chuidigh teacht an iPad le dearadh an táibléid nua-aimseartha atá bunaithe ar scáileán tadhaill a leathnú sa mhargadh tomhaltóirí.&lt;ref name=&quot;ipad&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ieee&quot; /&gt;

Ó shin i leith, tá táibléid ar fáil i réimse méideanna agus cumraíochtaí. Tá feabhas tagtha ar thaispeántais, ar luas próiseála, ar stóráil, ar naisc gan sreang agus ar thacaíocht do pheann digiteach. Bíonn samhlacha ann atá dírithe ar léitheoireacht agus ar úsáid laethúil, chomh maith le gléasanna níos cumhachtaí atá ceaptha le haghaidh oibre agus cruthaitheachta.

== Féach freisin ==

* [[Ríomhaire pearsanta]]
* [[Ríomhaire glúine]]
* [[Fón cliste]]
* [[Scáileán tadhaill]]
* [[Ríomhaireacht]]

== Tagairtí ==

{{reflist}}

{{Catcómhaoin|Tablet computers|Ríomhaire táibléid}}

[[Catagóir:Ríomhairí]]
[[Catagóir:Ríomhaireacht]]</text>
      <sha1>kf08ddkc76jkas23yuzg5kr47dx2zes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prótacal Kyoto, 1997</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49437</id>
    <revision>
      <id>1330440</id>
      <parentid>1195881</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Ceannteideal</comment>
      <origin>1330440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="2nekv7qfkw18ss07yh98p8yv0ehz94r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Conradh idirnáisiúnta is ea an '''Prótacal Kyoto, 1997''' a leag amach spriocanna do na príomhthíortha tionsclaíocha maidir le leibhéil astaithe gáis cheaptha teasa a bhain siad amach faoi 2012.

== Cúlra ==
Tar éis na socruithe mar gheall ar an [[athrú aeráide]] is an [[Téamh domhanda|forthéamh domhanda]] a glacadh ag an gcruinniú mullaigh i [[Rio de Janeiro]] i [[1992]], glacadh le dréachtchonradh don tréimhse 2005-12 ag cruinniú mullaigh i gcathair [[Kyōto|Kyoto]] na Seapáine sa bhliain [[1997]]. 

== Conradh ==
[[Íomhá:CSSR2017.pdf|mion|clé]]

Tháinig an conradh aeráide i bhfeidhm sa bhliain [[2005]] chun gearradh siar 5.2% a dhéanamh ar astaíochtaí [[gás]] ceaptha teasa ([[dé-ocsaíd charbóin]] is eile) i gcomparáid le leibhéal 1990. 

== Iarmhairtí ==
Faoi 2008 bhí tiúchan na ngás méadaithe 6% ar fud an Domhain ná i [[1990]], agus bhí na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] amháin ag astú 10% níos mó fós ná i [[1990]]. Níor éirigh ach leis an nGearmáin, [[an Rúis]] is [[an Bhreatain]] aon laghduithe a dhéanamh ar a sceitheadh. Anuas air sin, bhí na tíortha i mbéal forbartha, [[an tSín]] is [[an India]] go príomha, ag cur go mór lena sceitheadh.  

== Conspóidí ==
D'aistharraing na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ó chóras Kyoto i [[2001]]. Níos measa fós, de bhrí gur tháinig siad le bheith ina dtíortha tionsclaíocha go déanach, níor tugadh tíortha móra atá ag forbairt —[[an tSín]], [[an India]], [[an Bhrasaíl]], [[an Indinéis]], is eile — isteach in aon chor. 

Bhí [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt, 2009 i gCobanhávan|dréachtchonradh nua]] á ullmhú le síniú i g[[Cóbanhávan|Cobanhávan]] i [[2009]], ach theip ar an gcruinniú mullaigh sin aon socrú a dhéanamh.

== Éire ==
Bhí [[Éire]] i dtrioblóid le [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún na hEorpa]] as a bheith ag sárú spriocanna Phrótacal Kyoto.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-rialtas-na-heireann-ag-tarraingt-na-gcos-maidir-le.aspx|teideal=Rialtas na hÉireann ag tarraingt na gcos maidir le Kyoto|údar=Breandán Delap|dáta=Nollaig 2006|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2022-08-26}}&lt;/ref&gt;

Ba ea í gníomhsprioc na [[Éire|hÉireann]] don bhliain 2012 faoin gconradh, taobh istigh de sprioc an Aontais Eorpaigh, astaíocht a bheidh 13% ar a méid os cionn ár leibhéil i [[1990]]. 

== Féach freisin ==
* [[Cruinniú Mullaigh na Cruinne 1992 i Rio de Janeiro|Cruinniú Mullaigh na Cruinne 1992]] i [[Rio de Janeiro]]
* [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt, 2009 i gCóbanhávan|Comhdháil na Náisiún Aontaithe ar an gComhshaol agus an Fhorbairt, 2009]] i g[[Cóbanhávan|Cobanhávan]]
* [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2021 (COP26)]], [[Glaschú]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:1997]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Téamh domhanda]]
[[Catagóir:Kyoto]]
[[Catagóir:Comhdhálacha na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Conarthaí]]
[[Catagóir:Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]</text>
      <sha1>2nekv7qfkw18ss07yh98p8yv0ehz94r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carrie Fisher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68989</id>
    <revision>
      <id>1330406</id>
      <parentid>1330348</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pdeburca</username>
        <id>77501</id>
      </contributor>
      <comment>Alt faoi Postcards from the Edge</comment>
      <origin>1330406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="g8jhfe8g8kdrk1qmutc5igdqda0haus" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ban-[[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] ab ea '''Carrie Frances Fisher''' a rugadh ar an [[21 Deireadh Fómhair]] [[1956]] agus a fuair bás ar an [[27 Nollaig]] [[2016]]. Ba iad Eddie Fisher agus [[Debbie Reynolds]] a bhí ina tuismitheoirí aici. 

Bhí cáil dhomhanda uirthi go háirithe as ról an Phrionsa Leia sa tsraith [[Scannánaíocht|scannán]] [[Star Wars]]. &lt;ref&gt;{{nasc gréasáin|url=https://www.theguardian.com/film/2016/dec/27/carrie-fisher-script-doctor-postcards-from-the-edge|teideal=Carrie Fisher: the script doctor who smoothed over Hollywood’s rough edges|soilsitheoir=The Guardian|dáta=2016-12-27|dáta rochtana=2026-10-22}}&lt;/ref&gt;

Príomhúdar agus snasaire scripte cumasach a bhí inti freisin, a scríobh an t-úrscéal agus script don scannán cáiliúil ''Postcards from the Edge'' agus a d'athscríobh comhráite i mórán scannán cáiliúil de chuid Hollywood.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/culture/2019/nov/29/carrie-fisher-life-on-edge-sheila-weller-extract Alt ó The Guardian 2019]&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;
{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-scríbhneoir}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Fisher, Carrie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Básanna in 2016]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine le neamhoird mheabhracha]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach]]
[[Catagóir:Drámadóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí as California]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Star Wars]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>g8jhfe8g8kdrk1qmutc5igdqda0haus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>American Horror Story</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78794</id>
    <revision>
      <id>1330434</id>
      <parentid>1329943</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T00:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>39047</id>
      </contributor>
      <comment>144</comment>
      <origin>1330434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22037" sha1="hdpwbdg849znzx9tmf2qvbhiwp3ru7t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse|num_episodes=144}}

Is sraith [[teilifís|theilifís]]e [[SAM|Mheiriceánach]] í '''''American Horror Story''''' nó '''''AHS''''' a bhíonn ag plé leis na hábhair a bhaineann leis na h[[osnádúr]], ábhair uafáis, agus na [[beatha eachtardhomhanda]]. [[Ryan Murphy]] agus [[Brad Falchuk]] a cruthaíodh an clár, agus cuireadh tús leis sa bhliain [[2011]].

==Eipeasóidí==
''Príomhalt: [[Liosta eipeasóidí American Horror Story]]''

===Murder House ([[2011]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Murder House]]''

===Asylum ([[2012]]-[[2013|3]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Asylum]]''

===Coven ([[2013]]-[[2014|4]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Coven]]''

===Freak Show ([[2014]]-[[2015|5]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Freak Show]]''

===Hotel ([[2015]]-[[2016|6]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Hotel]]''

===Roanoke ([[2016]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Roanoke]]''

===Cult ([[2017]])===
''Príomhalt: [[American Horror Story: Cult]]''

===Séasúr 8 ([[2018]])===

===Séasúr 9 ([[2019]])===

==Foireann aisteoirí==

&lt;blockquote class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:justify; float:center; padding: 5px 5px 5px 5px; display:table;&quot;&gt;
'''{{center|List indicator(s)}}'''

* {{legend|#ddffdd|Léiríonn cill ghlas an t-aisteoir mar príomhaisteoir.}}
* {{legend|#ffe3e3|Léiríonn cill dhearg an t-aisteoir mar aisteoir athfhillteach nó aoi-réalta.}}
* {{legend|#DAEBFF|Léiríonn cill spéirghorm an t-aisteoir mar aisteoir aoi-réalta speisialta.}}
* {{legend|lightgrey|Léiríonn cill liath níor ghlac an t-aisteoir seo páirt sa séasúr faoi seach.}} 
&lt;/blockquote&gt; 
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; width=&quot;80%&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;11%&quot; | Aisteoir
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;7&quot; | Carachtar sa séasúr
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Murder House|Murder House]]''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Asylum|Asylum]]''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Coven|Coven]]''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Freak Show|Freak Show]]''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Hotel|Hotel]]''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Roanoke|Roanoke]]''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10%&quot; | ''[[American Horror Story: Cult|Cult]]''
|-
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#ccf;&quot; |

===Príomhfhoireann Aisteoirí===
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Connie Britton]]
| [[Vivien Harmon]] || colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Dylan McDermott]]
| [[Dr. Ben Harmon]] || [[Johnny Morgan]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Evan Peters]]
| [[Tate Langdon]] || [[ Kit Walker]] || [[Kyle Spencer]] || [[Jimmy Darling]] || [[James Patrick March]] || [[Rory Monahan]] || [[Kai Anderson]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Taissa Farmiga]]
| [[Violet Harmon]] ||  style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Zoe Benson]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Sophie Green]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Denis O'Hare]]
| [[Larry Harvey]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Spalding]] || [[Stanley]] || [[Liz Taylor]] || [[William van Henderson]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jessica Lange]]
| [[Constance Langdon]] || [[Sister Jude Martin]] || [[Fiona Goode]] || [[Elsa Mars]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Zachary Quinto]]
| [[Chad Warwick]] || [[Dr. Oliver Thredson]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Joseph Fiennes]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Msgr. Timothy Howard]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Sarah Paulson]]
| [[Billie Dean Howard]] || [[Lana Winters]] || [[Cordelia Foxx]] || [[Bette and Dot Tattler]] || [[Sally McKenna]] &lt;hr/&gt; Billie Dean Howard || [[Audrey Tindall]] &lt;hr/&gt; Lana Winters || [[ Allyson &quot;Ally&quot; Mayfair-Richards]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Lily Rabe]]
| [[Nora Montgomery]] || [[Sister Mary Eunice McKee]] || [[Misty Day]] || [[Sister Mary Eunice McKee]] || [[Aileen Wuornos]] || [[Shelby Miller]] || bgcolor=&quot;lightgrey&quot; | 
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Lizzie Brocheré]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Grace Bertrand]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[James Cromwell]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dr. Arthur Arden]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Frances Conroy]]
| [[Moira O'Hara]] || [[Shachath]] || [[Myrtle Snow]] || [[Gloria Mott]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Mama Polk]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Emma Roberts]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Madison Montgomery]] || [[Maggie Esmeralda]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Serina Belinda]]&lt;ref name=&quot;emma&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BXQ5t-TAZ95/|title=Look who showed up on the set of Cult looking glamorous and ready for action.|website=[[Instagram]]|first=Ryan|last=Murphy|date=August 1, 2017|accessdate=August 1, 2017]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tvlineaugust&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{cite web|url=&lt;/nowiki&gt;http://tvline.com/2017/08/25/ahs-cult-spoilers-lena-dunham-valerie-solanas-emma-roberts/|title=Lena{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Dunham, Emma Roberts' Cult Characters Revealed, More AHS Scoop|publisher=[[TVLine]]|first=Andy|last=Swift|date=August 25, 2017|accessdate=August 25, 2017]]&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kathy Bates]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Marie Delphine LaLaurie|Delphine LaLaurie]] || [[Ethel Darling]] || [[Iris]] || [[Agnes Mary Winstead]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Michael Chiklis]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dell Toledo]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Finn Wittrock]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dandy Mott]] || [[Tristan Duffy]] &lt;hr/&gt; [[Rudolph Valentino]] || [[Jether Polk]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Angela Bassett]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;|| [[Marie Laveau]] || [[Desiree Dupree]] || [[Ramona Royale]] || [[Monet Tumusiime]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Wes Bentley]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Edward Mordrake]] || [[Det. John Lowe]] || [[Dylan]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Matt Bomer]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Andy]] || [[Donovan]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Chloë Sevigny]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Shelley]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dr. Alex Lowe]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Cheyenne Jackson]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Will Drake]] || [[Sidney Aaron James]] || [[Dr. Rudy Vincent]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Lady Gaga]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Elizabeth Johnson]] || [[Scathach]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Cuba Gooding, Jr.]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dominic Banks]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[André Holland]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Matt Miller]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Billie Lourd]]
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Winter Anderson]] 
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alison Pill]]
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Ivy Mayfair-Richards]] 
|-
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#ccf;&quot; |

===Foireann Aisteoirí Athfhillteach===
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alexandra Breckenridge]]
| [[Young Moira O'Hara]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Kaylee]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Christine Estabrook]]
| [[Marcy]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Marcy]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jamie Brewer]]
| [[Adelaide Langdon]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Nan]] || [[Marjorie]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Matt Ross (actor)|Matt Ross]]
| [[Dr. Charles Montgomery]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dr. Charles Montgomery]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Adina Porter]]
| [[Sally Freeman]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Lee Harris]] || [[Beverly Hope]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Teddy Sears]]
| [[Patrick]] || colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Anthony Ruivivar]]
| [[Miguel Ramos]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Richard Ramirez]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Adam Levine]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Leo Morrison]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jenna Dewan-Tatum]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Teresa Morrison]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Clea DuVall]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Wendy Peyser]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Naomi Grossman]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Pepper]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Pepper]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Fredric Lehne]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Frank McCann]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Britne Oldford]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Alma Walker]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Robin Bartlett]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dr. Miranda Crump]] || [[Cecily Pembroke]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Robin Weigert]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Cynthia Potter]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Mama Polk]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Josh Hamilton]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Hank Foxx]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alexander Dreymon]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Luke Ramsey]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Lance Reddick]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Papa Legba]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Leslie Jordan]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Quentin Fleming]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Ashley Gilbert]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Grace Gummer]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Millie]] || [[Penny]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[John Carroll Lynch]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Twisty the Clown]] || [[John Wayne Gacy]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Twisty the Clown]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Skyler Samuels]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Bonnie Lipton]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Patti LaBelle]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Dora Brown]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Lee Tergesen]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Vince]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Chrissy Metz]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Barbara]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Malcolm-Jamal Warner]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Angus T. Jefferson]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Matthew Glave]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Larry Gayheart]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Angela Sarafyan]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Alice]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[David Burtka]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Michael Beck]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Richard T. Jones]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Det. Andrew Hahn]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Max Greenfield]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Gabriel]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Alexandra Daddario]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Natacha Rambova]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Saniyya Sidney]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Flora Harris]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Chaz Bono]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Brian Wells]] || [[Gary Longstreet]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Shannon Lucio]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Diana Cross]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Jacob Artist]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Todd Allan Connors]] || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Brian Howe (aisteoir)|Brian Howe]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Mark Phillips]] || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Emma Bell]]
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Tracy Logan]] || colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | James Morosini
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Bob Kinnaman]] || [[R.J]]&lt;ref&gt;{{cite tweet|number=912416446214483974|user=AHSFX|date=September 25, 2017|accessdate=September 26, 2017|title=Lights. Camera. Chaos. James Morosini is R.J. Tuesday 10 PM on FX. #AHSCult]]&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Colton Haynes]]
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Det. Jack Samuels]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | Cooper Dodson
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Ozymandias &quot;Oz&quot; Mayfair-Richards]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Leslie Grossman]]
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Meadow Wilton]] 
|-
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#ccf;&quot; |

===Foireann Aisteoirí Eile===
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Kate Mara]]
| [[Hayden McClaine]] || colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Charles S. Dutton]]
| [[Detective Granger]] || colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Eric Stonestreet]]
| [[Derek]] || colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Ian McShane]]
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Leigh Emerson]] || colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Gabourey Sidibe]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Queenie]] || [[Regina Ross]] || [[Queenie]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Danny Huston]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[The Axeman of New Orleans|The Axeman]] || [[Massimo Dolcefino]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Mare Winningham]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Alicia Spencer]] || [[Rita Gayheart]] || [[Hazel Evers]] || style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || ''níos déanaí''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Patti LuPone]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Joan Ramsey]] || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Stevie Nicks]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Stevie Nicks]] (''í féin'') || colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Celia Weston]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Lillian Hemmings]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Neil Patrick Harris]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Chester Creb]] || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Naomi Campbell]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Claudia Bankson]] || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Billy Eichner]]
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || [[Harrison Wilton]]
|-
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background-color:#ccf;&quot; |

===Foireann eile===
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left&quot; | [[Lena Dunham]]
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp; || |[[Valerie Solanas]]&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=MrRPMurphy|author=Ryan Murphy|number=887844862426468352|title=Thrilled that my talented friend Lena Dunham is joining the AMERICAN HORROR STORY family. Always wanted to work together, and now we r!|date=July 19, 2017|accessdate=July 19, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2017/08/american-horror-story-cult-ryan-murphy-john-landgraf-donald-trump-hillary-clinton-1202156645/|title='American Horror Story: Cult': Ryan Murphy On Lena Dunham's Portrayal Of Valerie Solanas|website=Deadline.com|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=August 25, 2017|accessdate=August 25, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|}


&lt;!-- ==Buntuiscint==

==Miotaseoalíocht American Horror Story==

==Foireann aisteoirí agus carachtair==

==Táirgeadh==
===Ceol agus sraitheog tosaigh===

==Craoladh agus eisiúint==

==Seachshraitheanna theilifíseanna==

==Tionchar== --&gt;

==Nótaí==

== Tagairtí ==
{{reflist}}

==Naisc Sheachtracha==
* [http://www.fxnetworks.com/shows/originals/ahs/ Suíomh oifigiúil Fox]
* [http://www.imdb.com/title/tt1844624/ American Horror Story] ar [[IMDb]]
* [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ American Horror Story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at [[TV.com]]


{{americanhorrorstory}}
[[Catagóir:American Horror Story|*]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse Meiriceánacha a thosaigh i 2011]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]]
[[Catagóir:Cláir ficsean uafáis]]
[[Catagóir:Cláir ficsean eolaíochta a bhaineann leis na beatha eachtardhomhanda]]
[[Catagóir:Cláir teilifíse a bhaineann leis na beatha eachtardhomhanda]]
[[Catagóir:Cláir Fox]]</text>
      <sha1>hdpwbdg849znzx9tmf2qvbhiwp3ru7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tom Skerritt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83014</id>
    <revision>
      <id>1330433</id>
      <parentid>1280815</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T22:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>20439</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Básanna in 2026</comment>
      <origin>1330433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="mn2b0ec5sazsg88jf74o5cske5o5ivb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''Thomas Roy &quot;Tom&quot; Skerritt''' a rugadh ar an [[25 Lúnasa]], [[1933]]. 


{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-scannán}}
{{Síol-tv}}

{{DEFAULTSORT:Skerritt, Tom}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Michigan]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>mn2b0ec5sazsg88jf74o5cske5o5ivb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán de Fréine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93020</id>
    <revision>
      <id>1330424</id>
      <parentid>1330392</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1330424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5513" sha1="2ee4wz80idunsw06t8wnca41a8xha69" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Scríbhneoir]] agus státseirbhíseach as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Seán de Fréine''' (21 Meitheamh 1927 - 21 Deireadh Fómhair 2026). Ba é an chéad príomhfheidhmeannach ar Bhord na Gaeilge ó 1975 go 1978. Chaith sé seal ag obair mar chomhairleoir do Rialtas na Tansáine ar feadh cúpla bliain ina dhiaidh sin. 

== Saothair ==
Tá ''Saoirse gan Só'', an chéad leabhar a scríobh sé, áirithe ar cheann de mhórshaothair Léann na hÉireann. Déantar anailís sa leabhar, a foilsíodh i 1960, ar an athrú teanga sa naoú haois déag agus an tionchar a bhí aige ar chúrsaí sóisialta agus cultúrtha na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=On the Great Silence: A Gap in Irish Historiography and Consequences for Language Education in Ireland|url=http://www.jstor.org/stable/41702638|journal=Nordic Irish Studies|date=2012|issn=1602-124X|pages=95–114|volume=11|issue=2|author=Peter Slomanson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-scolaire-ceannrodaioch-sean-de-freine-imithe-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scoláire ceannródaíoch Seán de Fréine imithe ar shlí na fírinne|dáta=2026-10-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-22}}&lt;/ref&gt;

Thuill an leagan Béarla den leabhar, ''The Great Silence'', a foilsíodh ar dtús i 1965 agus leagan leasaithe i 1978, cáil mhór agus meastar é ar cheann de na saothair is mó i réimse léann na hÉireann.

Mórshaothar eile dá chuid ab ea ''Croí Cine,'' cnuasach de na céadta sleachta gairide as litríocht na Gaeilge. Foilsíodh an leabhar ar dtús in 1990 agus cuireadh leagan nua de i gcló in 2019.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/croi-cine|teideal=Croí Cine {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-07-15|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028084745/https://www.cic.ie/books/published-books/croi-cine}}&lt;/ref&gt;  Is cnuasach é de na céadta sleachta gairide as litríocht na Gaeilge - samplaí de smaointe, den fhilíocht, de nathanna, agus de rudaí inspéise - a cumadh ó cuireadh peann Éireannach le pár i gcéaduair sa [[6ú haois|séú céad]]. Pléitear ceisteanna iontu: mar shampla, meon an phobail sa saol Gaelach i leith na cléire, ról na gcineálacha éagsúla amhrán mar ábhar meanma agus misnigh i measc aicmí éagsúla den phobal, an náisiúntacht i gcomórtas leis an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]], tábhacht agus todhchaí na [[Gaeltacht|Gaeltachta]], agus na trí mhórchúis a thug cúlú na Gaeilge sa naoú céad déag. Tá innéacs nua cuimsitheach ginearálta leis an eagrán seo. Ina léirmheas ar Tuairisc, dúirt Alan Titley, “Ní mór ná go bhféadfá a rá go bhfuil litríocht na Gaeilge, aon mhíle cúig chéad bliain di le fáil faoi chlúdaigh an leabhair seo”.   

Ba chomhúdar é (i gcomhpháirt le [[Jim O'Donnell]], An Foras Riaracháin) ar ''Ciste Cúrsaí Reatha'',&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/antainmac/status/1228310542575689728|teideal=Ciste Cúrsaí Reatha|údar=IPA|dáta=|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-07-15}}&lt;/ref&gt; ina bpléitear réimse leathan ábhar a bhaineann le saol an lae inniu. Leagan Gaeilge de ''Wordgloss: A Cultural Lexicon'' le Jim O'Donnell atá ann.  Chuir a thaithí ar an riar poiblí go mór lena chuid oibre mar chomhúdar ar an leabhar seo, a chuir bonnchloch dhaingean faoin obair a rinneadh ó shin ar an téarmaíocht ghnó agus riaracháin. Ba mhór aige an saothar téarmaíochta ag Gaois in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath agus an nua-theicneolaíocht á tapú chun leasa na teanga.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== Saol ==
Rugadh Seán de Fréine ar an 21ú lá de Mheitheamh na bliana [[1927]].

Is iomaí roinn rialtais ar ar fhág sé lorg a shaothair, an Roinn Airgeadais ina measc.  D'oibrigh sé mar shainchomhairleoir bainistíochta in Éirinn agus thar lear chomh maith. 

Ba é de Fréine an chéad phríomhfheidhmeannach ar Bhord na Gaeilge agus é sa bpost idir 1975 agus 1978 agus scríbhneoireacht agus foilsitheoireacht na Gaeilge curtha chun cinn aige chomh maith agus é ina chomhalta ar Bhord na Leabhar Gaeilge idir 1994-2006.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

I measc na heagraíochtaí ina raibh sé bainteach ná: ''Muintir na Tíre, Cumann Lúthchleas Gael, IPA Foras Riaracháin Poiblí, IPM Institute of Personnel Management, Bishop’s commission on local Radio srl.''  

Ba mhinic a scríobh sé do [[Comhar]] sna hochtóidí agus sna nóchaidí, ina measc i 1986, “Dhá Bhliain sa Tansáin,” áit a thug sé léacht ar ''The wit and wisdom of Oscar Wilde'' Lá le Pádraig, agus go leor iris eile. Scríobh sé léirmheasanna go rialta ar an bh[[filíocht]] agus ar ábhair eile ar an [[An Timire]]. 

Bhronn Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath dochtúireacht oinigh (D. Phil  honoris causa) ar de Fréine i mí na Nollag 2021 agus ómós á thabhairt dó as an “tábhacht bhunúsach” a bhain lena chuid oibre i réimse an chultúir agus na teanga le trí scór bliain agus an tionchar mór a bhí aige ar an tsochtheangeolaíocht in Éirinn agus ar nithe a bhaineann leis an mbeartas teanga. Chuir OCBÁC &quot;Duais de Fréine&quot;  ar bun in 2024, duais don scoláire céad bliana leis na marcanna is fearr. 

Cailleadh Seán de Fréine ar an 21ú lá de Mhí Deireadh Fómhair 2026. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Fréine }}
[[catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]</text>
      <sha1>2ee4wz80idunsw06t8wnca41a8xha69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330431</id>
      <parentid>1330424</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T22:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1330431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7982" sha1="c6ujs5llsgejpquzfuggwm7na4x0606" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scoláire, [[scríbhneoir]] agus státseirbhíseach as [[Baile Átha Cliath]] ba ea '''Seán de Fréine''' (21 Meitheamh 1927 – 21 Deireadh Fómhair 2026). Is fearr aithne air mar údar ''Saoirse gan Só'' (1960) agus a leagan Béarla, ''The Great Silence'' (1965). Ba é an chéad phríomhfheidhmeannach ar [[Bord na Gaeilge|Bhord na Gaeilge]] ó 1975 go 1978. Chaith sé cúpla bliain ina dhiaidh sin ag obair mar chomhairleoir do Rialtas na [[An Tansáin|Tansáine]].

== Saothair ==
Tá ''Saoirse gan Só'', an chéad leabhar a scríobh sé, áirithe ar cheann de mhórshaothair léann na hÉireann. Déantar anailís sa leabhar, a foilsíodh in 1960, ar an athrú teanga sa naoú haois déag agus an tionchar a bhí aige ar chúrsaí sóisialta agus cultúrtha na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=On the Great Silence: A Gap in Irish Historiography and Consequences for Language Education in Ireland|url=http://www.jstor.org/stable/41702638|journal=Nordic Irish Studies|date=2012|issn=1602-124X|pages=95–114|volume=11|issue=2|author=Peter Slomanson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-scolaire-ceannrodaioch-sean-de-freine-imithe-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scoláire ceannródaíoch Seán de Fréine imithe ar shlí na fírinne|dáta=2026-10-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-22}}&lt;/ref&gt;

Thuill an leagan Béarla den leabhar, ''The Great Silence'', a foilsíodh ar dtús in 1965, agus i leagan leasaithe sa bhliain 1978, cáil mhór agus meastar é ar cheann de na saothair is mó i réimse léann na hÉireann.&lt;ref name=&quot;DCU&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dcu.ie/commsteam/news/2021/dec/sean-de-freine-receives-honorary-doctorate-dcu-dochtuireacht-oinigh-bronnta|teideal=Seán de Fréine receives honorary doctorate from DCU / Dochtúireacht Oinigh bronnta ag DCU ar Sheán de Fréine|dáta=2021-12-01|language=ga|work=Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Mórshaothar eile dá chuid ba ea ''Croí Cine'', cnuasach de na céadta sleachta gairide as litríocht na Gaeilge. Foilsíodh an leabhar ar dtús in 1990 agus cuireadh leagan nua de i gcló sa bhliain 2019.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/croi-cine|teideal=Croí Cine {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-07-15|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028084745/https://www.cic.ie/books/published-books/croi-cine}}&lt;/ref&gt; Tá samplaí ann de smaointe, den fhilíocht, de nathanna agus de rudaí inspéise a cumadh ó cuireadh peann Éireannach le pár i gcéaduair sa [[6ú haois|séú haois]]. Pléitear ceisteanna iontu: mar shampla, meon an phobail sa saol Gaelach i leith na cléire, ról na gcineálacha éagsúla amhrán mar ábhar meanma agus misnigh i measc aicmí éagsúla den phobal, an náisiúntacht i gcomórtas leis an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]], tábhacht agus todhchaí na [[Gaeltacht|Gaeltachta]], agus na trí mhórchúis a bhí le cúlú na Gaeilge sa naoú haois déag. Tá innéacs nua cuimsitheach ginearálta le heagrán 2019. Ina léirmheas ar an eagrán sin ar Tuairisc.ie, dúirt [[Alan Titley]]: “Ní mór ná go bhféadfá a rá go bhfuil litríocht na Gaeilge, aon mhíle cúig chéad bliain di le fáil faoi chlúdaigh an leabhair seo”.&lt;ref name=&quot;Titley2020&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seoidleabhar-de-freine-mura-bhfuil-ag-do-chairde-ta-an-nollaig-ag-teacht/|teideal=Seoidleabhar de Fréine – mura bhfuil ag do chairde, tá an Nollaig ag teacht|údar=Alan Titley|dáta=2020-11-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Ba chomhúdar é (i gcomhpháirt le [[Jim O'Donnell]] ón bhForas Riaracháin) ar ''Ciste Cúrsaí Reatha'' (1992),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/antainmac/status/1228310542575689728|teideal=Ciste Cúrsaí Reatha|údar=IPA|dáta=|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2020-07-15}}&lt;/ref&gt; ina bpléitear réimse leathan ábhar a bhaineann le saol an lae inniu. Is é rath an leabhair ''Wordgloss'' (1990) le Jim O'Donnell a spreag é, ach ní leagan Gaeilge de go díreach é: tá ábhar i ngach ceann den dá leabhar nach bhfuil sa cheann eile.&lt;ref name=&quot;Ciste-réamhrá&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=ix}}&lt;/ref&gt; Chuir a thaithí ar an riar poiblí go mór lena chuid oibre mar chomhúdar ar an leabhar seo, a chuir bonnchloch dhaingean faoin obair a rinneadh ó shin ar an téarmaíocht ghnó agus riaracháin. Ba mhór aige an saothar téarmaíochta ag [[Gaois.ie|Gaois]] in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] agus an nua-theicneolaíocht á tapú chun leasa na teanga.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Saol ==
Rugadh Seán de Fréine ar an 21ú lá de Mheitheamh na bliana [[1927]].

Is iomaí roinn rialtais ar ar fhág sé lorg a shaothair, an [[An Roinn Airgeadais|Roinn Airgeadais]] ina measc.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; D'oibrigh sé mar shainchomhairleoir bainistíochta in Éirinn agus thar lear chomh maith.&lt;ref name=&quot;Ciste-clúdach&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciste Cúrsaí Reatha|author=Jim O'Donnell agus Seán de Fréine|publisher=An Foras Riaracháin|location=Baile Átha Cliath|date=1992|isbn=1-872002-46-3|pages=clúdach cúil}}&lt;/ref&gt;

Ba é de Fréine an chéad phríomhfheidhmeannach ar Bhord na Gaeilge agus é sa phost idir 1975 agus 1978 agus scríbhneoireacht agus foilsitheoireacht na Gaeilge curtha chun cinn aige chomh maith agus é ina chomhalta ar [[Bord na Leabhar Gaeilge|Bhord na Leabhar Gaeilge]] idir 1994 agus 2006.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DCU&quot; /&gt; Sa bhliain 1992 bhí sé ina rúnaí ar an mbord céanna.&lt;ref name=&quot;Ciste-clúdach&quot; /&gt;

I measc na n-eagraíochtaí a raibh sé bainteach leo bhí [[Muintir na Tíre]], [[Cumann Lúthchleas Gael]], an Foras Riaracháin, an ''Institute of Personnel Management'' agus an ''Bishop’s commission on local Radio''.

Ba mhinic a scríobh sé do ''[[Comhar]]'' sna hochtóidí agus sna nóchaidí, agus do go leor irisí eile. I measc a chuid alt bhí “Dhá Bhliain sa Tansáin” (1986), faoin tréimhse a chaith sé sa Tansáin, áit ar thug sé léacht ar ''The wit and wisdom of Oscar Wilde'' [[Lá Fhéile Pádraig]]. Scríobh sé léirmheasanna go rialta ar an [[filíocht|bhfilíocht]] agus ar ábhair eile san iris ''[[An Timire]]''.

Ar an 1 Nollaig 2021, bhronn Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath dochtúireacht oinigh (Dochtúireacht san Fhealsúnacht, ''honoris causa'') ar de Fréine, agus ómós á thabhairt dó as an “tábhacht bhunúsach” a bhain lena chuid oibre i réimse an chultúir agus na teanga le trí scór bliain agus an tionchar mór a bhí aige ar an [[sochtheangeolaíocht|tsochtheangeolaíocht]] in Éirinn agus ar nithe a bhaineann leis an mbeartas teanga.&lt;ref name=&quot;DCU&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Chuir an ollscoil “Duais de Fréine” ar bun in 2024, duais don mhac léinn a fhaigheann na marcanna is fearr sa chéad bhliain.

Bhí sé pósta ar Josephine Gallagher, a fuair bás sa bhliain 2022; bhí seisear clainne acu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/josephine-de-freine-dublin-clonskeagh-492018|teideal=Death Notice of Josephine de Fréine (née Gallagher)|dáta=2022-10-08|language=en|work=RIP.ie|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Cailleadh Seán de Fréine ar an 21ú lá de mhí Dheireadh Fómhair 2026, agus é 99 bliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Stair na Gaeilge]]
* [[Pleanáil teanga]]
* [[Foras na Gaeilge]]
* [[Athbheochan na Gaeilge]]
* [[Téarmaíocht]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fréine, Seán de}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Sochtheangeolaithe]]
[[Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha]]</text>
      <sha1>c6ujs5llsgejpquzfuggwm7na4x0606</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Llywelyn2000/Liosta alt ar éin</title>
    <ns>2</ns>
    <id>94537</id>
    <revision>
      <id>1330443</id>
      <parentid>1328999</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1330443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145966" sha1="bjduxw7cj6pl4tghmlc8tqkchp6rv4s" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT	?item ?name 
WHERE 
{
 	?item wdt:P31 wd:Q16521 . 
  	?item wdt:P171* wd:Q5113 .
  	?item wdt:P105 wd:Q7432 . #species only
	FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 }  # not extinct
        ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf &lt;https://ga.wikipedia.org/&gt; .  #must have sitelink to cywiki
}
ORDER BY ?name
OFFSET 0
LIMIT 1000
|links=local
|section=
|sort=label
|columns=number:#,qid,label,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P181,P7770,P141
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! qid
! label
! enw tacson
! catagóir Commons
! mais
! réise sciathán
! léarscáil de raon an tacsóin
! tréimhse ghoir
! IUCN conservation status
|-
| style='text-align:right'| 1
| Q26147
| [[abhóiséad]]
| Recurvirostra avosetta
| [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]]
| 31.7 g
| 78 cm
| [[Íomhá:RecurvirostraAvosettaIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| Q469992
| [[Recurvirostra americana|Abhóiséad Mheiriceánach]]
| Recurvirostra americana
| [[:commons:Category:Recurvirostra americana|Recurvirostra americana]]
| 28.7 g&lt;br/&gt;316 g
| 68 cm
| [[Íomhá:Recurvirostra americana map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| Q832565
| [[Alcedo hercules]]
| Alcedo hercules
| [[:commons:Category:Alcedo hercules|Alcedo hercules]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 4
| Q202504
| [[amadán móinteach]]
| Charadrius morinellus
| [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]]
| 17 g
| 60 cm
| [[Íomhá:Charadrius morinellus distr..png|center|128px]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| Q1268205
| [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]]
| Antrostomus vociferus
| [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Antrostomus vociferus map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 6
| Q106447604
| [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]]
| Ardea ibis
| [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| Q652266
| [[Argas mór|Argusianus argus]]
| Argusianus argus
| [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]]
| 
| 
| 
| 24 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 8
| Q692192
| [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]]
| Aythya americana
| [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]]
| 1.1 kg&lt;br/&gt;990 g
| 79.5 cm
| [[Íomhá:Aythya americana map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| Q26742
| [[Aythya ferina]]
| Aythya ferina
| [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]]
| 66 g
| 0.77 m
| [[Íomhá:AythyaFerinaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 25 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 10
| Q170718
| [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]]
| Merops apiaster
| [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]]
| 6.5 g
| 0.47 m
| [[Íomhá:Merops apiaster en.png|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| Q1951359
| [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]]
| Merops persicus
| [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]]
| 49.4 g
| 
| 
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| Q25450
| [[biorearrach]]
| Anas acuta
| [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]]
| 1.025 kg&lt;br/&gt;866 g
| 0.9 m
| [[Íomhá:AnasAcutaIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| Q591831
| [[bobóilinc]]
| Dolichonyx oryzivorus
| [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]]
| 2.75 g
| 
| [[Íomhá:Dolichonyx oryzivorus.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 14
| Q25709
| [[Bonnán buí (éan)|bonnán]]
| Botaurus stellaris
| [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]]
| 42 g&lt;br/&gt;2.906 kg&lt;br/&gt;2.017 kg
| 1.27 m
| [[Íomhá:Botaurus stellaris map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| Q25587867
| [[Bonnán beag]]
| Botaurus minutus
| [[:commons:Category:Botaurus minutus|Botaurus minutus]]
| 13 g&lt;br/&gt;147 g
| 49 cm
| [[Íomhá:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|128px]]
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| Q204111
| [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]]
| Ixobrychus cinnamomeus
| [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| Q743017
| [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]]
| Botaurus lentiginosus
| [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]]
| 36 g
| 115 cm
| [[Íomhá:Botaurus lentiginosus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| Q469586
| [[Bonnán caol|bonnán seang]]
| Ixobrychus exilis
| [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]]
| 10 g&lt;br/&gt;80 g
| 43 cm
| [[Íomhá:Ixobrychus exilis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| Q188877
| [[Breacán (éan)|breacán]]
| Fringilla montifringilla
| [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]]
| 2.14 g&lt;br/&gt;22 g
| 0.27 m
| [[Íomhá:FringillaMontifringillaIUCN.svg|center|128px]]
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| Q26650
| [[breacóg]]
| Calidris alpina
| [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]]
| 
| 0.36 m
| [[Íomhá:Calidris alpina migrations.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 21
| Q25440
| [[broigheall]]
| Phalacrocorax carbo
| [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]]
| 2.4 kg&lt;br/&gt;2 kg
| 1.4 m
| [[Íomhá:PhalacrocoraxCarbo.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| Q244319
| [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]]
| Microcarbo pygmaeus
| [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]]
| 
| 85 cm
| [[Íomhá:MicrocarboPygmaeusIUCN.svg|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| Q18700
| [[bróg-ghob]]
| Balaeniceps rex
| [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]]
| 
| 
| [[Íomhá:Balaeniceps rex distribution.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 24
| Q121221
| [[budragár]]
| Melopsittacus undulatus
| [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]]
| 2.15 g
| 
| [[Íomhá:Budgerigar map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| Q168677
| [[bultúr luaithriúíl]]
| Aegypius monachus
| [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]]
| 243 g
| 2.5 m
| [[Íomhá:AegypiusMonachusIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 26
| Q126167
| [[bultúr uan]]
| Gypaetus barbatus
| [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]]
| 224 g&lt;br/&gt;4.913 kg&lt;br/&gt;6.175 kg
| 2.621 m
| [[Íomhá:GypaetusBarbatusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 54 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 27
| Q33504
| [[bultúr Éigipteach]]
| Neophron percnopterus
| [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]]
| 94 g&lt;br/&gt;1.977 kg
| 1.676 m
| [[Íomhá:NeophronMap.svg|center|128px]]
| 42 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| Q188601
| [[bustard beag]]
| Tetrax tetrax
| [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]]
| 41 g
| 110 cm
| [[Íomhá:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 21 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 29
| Q290871
| [[bustard Houbara]]
| Chlamydotis undulata
| [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]]
| 68 g&lt;br/&gt;1.96 kg&lt;br/&gt;1.15 kg
| 
| [[Íomhá:Houbara map.svg|center|128px]]
| 24 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 30
| Q171655
| [[bustard mór]]
| Otis tarda
| [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]]
| 143 g
| 235 cm&lt;br/&gt;180 cm
| [[Íomhá:Otis tarda distribution.png|center|128px]]
| 25 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| Q26205
| [[buíóg]]
| Emberiza citrinella
| [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]]
| 2.94 g
| 26 cm
| [[Íomhá:Emberizacitronella3.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| Q908909
| [[búbúc Norfolk]]
| Ninox novaeseelandiae
| [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| Q179959
| [[cacapó]]
| Strigops habroptila
| [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]]
| 
| 
| [[Íomhá:Kakapohist.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 34
| Q27050
| [[cadhan]]
| Branta bernicla
| [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]]
| 
| 1.01 m
| [[Íomhá:Branta bernicla map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| Q188446
| [[caipín dubh]]
| Sylvia atricapilla
| [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]]
| 2.19 g&lt;br/&gt;18.1 g
| 23 cm
| [[Íomhá:Sylviaatricapillamap2.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| Q235057
| [[caislín aille]]
| Monticola saxatilis
| [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]]
| 4.95 g&lt;br/&gt;47 g&lt;br/&gt;52.4 g
| 
| [[Íomhá:MonticolaSaxatilisIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| Q152144
| [[caislín aille gorm]]
| Monticola solitarius
| [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]]
| 5.95 g
| 
| [[Íomhá:MonticolaSolitariusIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| Q155869
| [[caislín aitinn]]
| Saxicola rubetra
| [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]]
| 2.06 g
| 22 cm
| [[Íomhá:Saxicola rubetra, IUCN.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| Q1315689
| [[caislín cloch]]
| Saxicola torquatus
| [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]]
| 
| 
| 
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| Q838665
| [[caislín cloch Eorpach]]
| Saxicola rubicola
| [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]]
| 
| 
| 
| 15 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| Q1589281
| [[caislín Sibéarach]]
| Saxicola maurus
| [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 42
| Q852622
| [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]]
| Campephilus imperialis
| [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]]
| 
| 
| [[Íomhá:Campephilus imperialis map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 43
| Q284331
| [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]]
| Campephilus magellanicus
| [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]]
| 260 g
| 0.6 m
| [[Íomhá:Campephilus magellanicus distr.png|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| Q208334
| [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]]
| Prunella collaris
| [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]]
| 
| 
| [[Íomhá:PrunellaCollariusIUCN.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| Q1049121
| [[Donnóg Radde|cantaire carraige]]
| Prunella ocularis
| [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]]
| 
| 
| 
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| Q129059
| [[capall coille]]
| Tetrao urogallus
| [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]]
| 3.8 kg&lt;br/&gt;1.97 kg&lt;br/&gt;53 g
| 106 cm
| [[Íomhá:Western Capercaillie Tetrao urogallus distribution map.png|center|128px]]
| 25 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| Q26198
| [[caróg dhubh]]
| Corvus corone
| [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]]
| 
| 0.91 m
| [[Íomhá:Corvus corone map.png|center|128px]]
| 19 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| Q831597
| [[catéan liath]]
| Dumetella carolinensis
| [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]]
| 3.8 g&lt;br/&gt;35.7 g&lt;br/&gt;39.6 g
| 
| [[Íomhá:Dumetella carolinensis-map.jpg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| Q25384
| [[ceann cait]]
| Asio otus
| [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]]
| 
| 95 cm
| [[Íomhá:Asio otus distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| Q25376
| [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]]
| Fulica atra
| [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]]
| 36.5 g&lt;br/&gt;835 g&lt;br/&gt;715 g
| 75 cm
| [[Íomhá:Fulica atra distribution.png|center|128px]]
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| Q470016
| [[cearc cheannann Mheiriceánach]]
| Fulica americana
| [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]]
| 
| 
| [[Íomhá:Fulica americana map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| Q901228
| [[cearc mhailí]]
| Leipoa ocellata
| [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]]
| 2.4 kg&lt;br/&gt;175 g&lt;br/&gt;1.8 kg
| 
| 
| 63 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 53
| Q178702
| [[cearc shailí]]
| Lagopus lagopus
| [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]]
| 720 g&lt;br/&gt;580 g
| 
| [[Íomhá:Willow Ptarmigan Lagopus lagopus distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| Q18847
| [[cearc uisce]]
| Gallinula chloropus
| [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]]
| 348 g
| 52 cm
| [[Íomhá:Gallinula chloropus distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| Q104867606
| [[Ceolaire barrach]]
| Curruca nisoria
| [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]]
| 2.63 g
| 25 cm
| [[Íomhá:SylviaNisoriaIUCN.svg|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| Q312779
| [[ceolaire Blyth]]
| Acrocephalus dumetorum
| [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]]
| 1.68 g
| 
| [[Íomhá:AcrocephalusDumetorumIUCN.svg|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| Q14753772
| [[ceolaire bánlíoch]]
| Iduna pallida
| [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]]
| 
| 
| [[Íomhá:IdunaPallidaIUCN.svg|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| Q208710
| [[ceolaire casarnaí]]
| Locustella naevia
| [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]]
| 
| 17 cm
| [[Íomhá:LocustellaNaeviaIUCN.svg|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| Q650114
| [[ceolaire Cetti]]
| Cettia cetti
| [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]]
| 
| 17 cm
| [[Íomhá:Cettia cetti distribution map.png|center|128px]]
| 16 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| Q27075477
| [[ceolaire coille]]
| Phylloscopus sibilatrix
| [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]]
| 1.32 g&lt;br/&gt;10 g
| 22 cm
| [[Íomhá:Phylloscopus sibilatrix Range Map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| Q210422
| [[ceolaire corraigh]]
| Acrocephalus palustris
| [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]]
| 1.85 g
| 20 cm
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| Q757116
| [[ceolaire cuaráin]]
| Iduna caligata
| [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]]
| 
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| Q27236
| [[ceolaire cíbe]]
| Acrocephalus schoenobaenus
| [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]]
| 1.65 g
| 19 cm
| [[Íomhá:AcrocephalusSchoenobaenusIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| Q1590574
| [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]]
| Hippolais languida
| [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]]
| 1.79 g
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| Q210791
| [[ceolaire feanearrach]]
| Cisticola juncidis
| [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]]
| 
| 
| [[Íomhá:CisticolaJuncidisIUCN.svg|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| Q110257524
| [[Ceolaire fraoigh]]
| Curruca undata
| [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]]
| 
| 16 cm
| 
| 13 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 67
| Q110257494
| [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]]
| Curruca nana
| [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| Q202478
| [[ceolaire garraí]]
| Sylvia borin
| [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]]
| 
| 22 cm
| [[Íomhá:Sylviaborinmap2.jpg|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| Q159080
| [[ceolaire giolcaí]]
| Acrocephalus scirpaceus
| [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]]
| 12 g
| 19 cm
| [[Íomhá:AcrocephalusScirpaceusIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| Q827657
| [[ceolaire goirt ríse]]
| Acrocephalus agricola
| [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]]
| 
| 
| [[Íomhá:AcrocephalusAgricolaIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| Q27674
| [[ceolaire ictireach]]
| Hippolais icterina
| [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]]
| 1.7 g
| 22 cm
| [[Íomhá:HippolaisIcterinaIUCN.svg|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| Q110257499
| [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]]
| Curruca crassirostris
| [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| Q27239
| [[ceolaire sailí]]
| Phylloscopus trochilus
| [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]]
| 
| 19 cm
| [[Íomhá:Phylloscopus trochilus Range Map.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| Q321272
| [[ceolaire Savi]]
| Locustella luscinioides
| [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]]
| 2.08 g
| 20 cm
| [[Íomhá:LocustellaLuscinioidesIUCN.svg|center|128px]]
| 10 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| Q460229
| [[ceolaire scothghlas]]
| Phylloscopus trochiloides
| [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]]
| 
| 
| [[Íomhá:Phylloscopus trochiloides distribution map.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| Q110257505
| [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]]
| Curruca mystacea
| [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]]
| 1.5 g
| 
| 
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| Q1052008
| [[Ceyx erithaca]]
| Ceyx erithaca
| [[:commons:Category:Ceyx erithaca|Ceyx erithaca]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 78
| Q26982
| [[circín starraiceach]]
| Galerida cristata
| [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]]
| 
| 
| [[Íomhá:Galerida cristata distribution map.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| Q148583
| [[cirlghealóg]]
| Emberiza cirlus
| [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]]
| 
| 24 cm
| [[Íomhá:Emberiza cirlus distribution map.jpg|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| Q25385
| [[clamhán]]
| Buteo buteo
| [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]]
| 0.925 kg&lt;br/&gt;60 g&lt;br/&gt;790 g&lt;br/&gt;966.5 g
| 1.24 m
| [[Íomhá:Buteo buteo distribution map.png|center|128px]]
| 34 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| Q233684
| [[clamhán cosfhada]]
| Buteo rufinus
| [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]]
| 73 g
| 
| [[Íomhá:ButeoRufinusIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| Q26407
| [[clamhán lópach]]
| Buteo lagopus
| [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]]
| 824.6 g&lt;br/&gt;1.027 kg
| 1.35 m
| [[Íomhá:Buteo lagopus distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| Q170466
| [[clamhán riabhach]]
| Pernis apivorus
| [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]]
| 49 g
| 1.26 m
| [[Íomhá:PernisApivorusIUCN2018 2.png|center|128px]]
| 32 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| Q21090684
| [[Iolar breac mór|Clanga clanga]]
| Clanga clanga
| [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]]
| 110 g
| 167.5 cm
| [[Íomhá:Aquila clanga distribution map.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 85
| Q26420
| [[Clochrán coiteann|clochrán]]
| Oenanthe oenanthe
| [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]]
| 
| 0.28 m
| [[Íomhá:Oenanthe oenanthe map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| Q769528
| [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]]
| Oenanthe chrysopygia
| [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]]
| 
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| Q763538
| [[clochrán alabhreac]]
| Oenanthe pleschanka
| [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]]
| 2.43 g
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| Q385723
| [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]]
| Oenanthe hispanica
| [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]]
| 
| 
| [[Íomhá:OenantheHispanicaIUCNver2019-3.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| Q769093
| [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]]
| Oenanthe finschii
| [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]]
| 26 g&lt;br/&gt;29 g
| 
| 
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| Q1303323
| [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]]
| Oenanthe xanthoprymna
| [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| Q769934
| [[clochrán fásaigh]]
| Oenanthe deserti
| [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]]
| 
| 
| [[Íomhá:OenantheDesertiIUCNver2019-3.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| Q747686
| [[clochrán gainimh]]
| Oenanthe isabellina
| [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]]
| 3.04 g&lt;br/&gt;29 g
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| Q207290
| [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]]
| Dendrocopos leucotos
| [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]]
| 
| 
| [[Íomhá:White-backed Woodpecker Dendrocopos leucotos distribution map.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| Q143284
| [[cnagaire dubh]]
| Dryocopus martius
| [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]]
| 11.8 g
| 
| [[Íomhá:Dryocopus martius distr.PNG|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| Q166171
| [[cnagaire glas]]
| Picus viridis
| [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]]
| 8.9 g&lt;br/&gt;193 g
| 41 cm
| [[Íomhá:Picus viridis dis.png|center|128px]]
| 19 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| Q752481
| [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]]
| Dendrocopos syriacus
| [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]]
| 5.1 g
| 
| [[Íomhá:Dendrocopos syriacus distr new.png|center|128px]]
| 10 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| Q27124
| [[cnota]]
| Calidris canutus
| [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]]
| 19.3 g&lt;br/&gt;126 g&lt;br/&gt;148 g
| 0.5 m
| [[Íomhá:RedKnotMigration.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 98
| Q749701
| [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]]
| Sitta neumayer
| [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]]
| 2.43 g
| 
| 
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| Q156767
| [[cnóshnag Eorpach]]
| Sitta europaea
| [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]]
| 2.25 g&lt;br/&gt;23 g
| 24 cm
| [[Íomhá:Sitta europaea distribution map.png|center|128px]]
| 16 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| Q514809
| [[cocaitíl]]
| Nymphicus hollandicus
| [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]]
| 5.68 g&lt;br/&gt;86 g
| 
| [[Íomhá:Bird range cockatiel.png|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| Q210341
| [[Cochlearius cochlearius]]
| Cochlearius cochlearius
| [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]]
| 
| 
| [[Íomhá:Cochlearius cochlearius map.svg|center|128px]]
| 25 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| Q1274601
| [[coileach sneachta Caispeach]]
| Tetraogallus caspius
| [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]]
| 2.59 kg&lt;br/&gt;2.07 kg&lt;br/&gt;75 g
| 100 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| Q1137277
| [[coileach sneachta Cugasach]]
| Tetraogallus caucasicus
| [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]]
| 
| 87.5 cm
| 
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| Q25332
| [[coirneach]]
| Pandion haliaetus
| [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]]
| 1.4 kg
| 1.6 m
| [[Íomhá:Wiki-Pandion haliaetus.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| Q42326
| [[colm aille]]
| Columba livia
| [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]]
| 294 g&lt;br/&gt;267 g
| 690 mm
| [[Íomhá:Columba livia distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| Q26026
| [[Colúr coille|colm coille]]
| Columba palumbus
| [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]]
| 18.9 g
| 0.75 m
| [[Íomhá:Columba-palumbus-dist.png|center|128px]]
| 17 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| Q26140
| [[colm gorm]]
| Columba oenas
| [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]]
| 16.7 g
| 0.75 m
| [[Íomhá:ColumbaOenasIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| Q170598
| [[condar na nAindéas]]
| Vultur gryphus
| [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]]
| 
| 3.048 m
| [[Íomhá:AndeanMap.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 109
| Q25382
| [[corcrán coille]]
| Pyrrhula pyrrhula
| [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]]
| 2.41 g&lt;br/&gt;31 g
| 0.26 m
| [[Íomhá:PyrrhulaPyrrhulaIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| Q1084895
| [[corcrán coille ceannliath]]
| Pyrrhula erythaca
| [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]]
| 21.7 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| Q160488
| [[corr chorcra]]
| Ardea purpurea
| [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]]
| 51 g
| 1.35 m
| [[Íomhá:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| Q171360
| [[corr leitheadach Eoráiseach]]
| Platalea leucorodia
| [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]]
| 76 g
| 1.3 m
| [[Íomhá:Platalea leucorodia.PNG|center|128px]]
| 23 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| Q126216
| [[corr oíche]]
| Nycticorax nycticorax
| [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]]
| 682 g&lt;br/&gt;590 g
| 1.06 m
| [[Íomhá:Nycticorax nycticorax map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| Q722981
| [[corr ríoga]]
| Platalea regia
| [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]]
| 69 g
| 120 cm
| 
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| Q191394
| [[corr scréachach]]
| Ardeola ralloides
| [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]]
| 16 g&lt;br/&gt;288 g
| 0.86 m
| [[Íomhá:Ardeola ralloides map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| Q144218
| [[coscaróba]]
| Coscoroba coscoroba
| [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]]
| 4.6 kg&lt;br/&gt;3.8 kg&lt;br/&gt;185 g
| 
| [[Íomhá:Coscoroba coscoroba map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| Q18859
| [[cosdeargán]]
| Tringa totanus
| [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]]
| 22.3 g&lt;br/&gt;129 g
| 62 cm
| [[Íomhá:TringaTotanusIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| Q28103
| [[cosdeargán breac]]
| Tringa erythropus
| [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]]
| 24.5 g&lt;br/&gt;142 g&lt;br/&gt;161 g
| 64 cm
| [[Íomhá:TringaErythropusIUCN.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| Q230837
| [[cromán bánlíoch]]
| Circus macrourus
| [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]]
| 28 g&lt;br/&gt;322 g&lt;br/&gt;445 g
| 1.09 m
| [[Íomhá:Circus macrourus distribution map.png|center|128px]]
| 29 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 120
| Q26574
| [[cromán liath]]
| Circus pygargus
| [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]]
| 24 g&lt;br/&gt;261 g&lt;br/&gt;370 g
| 1.09 m
| [[Íomhá:Circus pygargus distribution map.png|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| Q26431
| [[Cromán móna iartharach]]
| Circus aeruginosus
| [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]]
| 40 g
| 1.16 m
| [[Íomhá:Circus aeruginosus distribution map.png|center|128px]]
| 34 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| Q25572
| [[cromán na gcearc]]
| Circus cyaneus
| [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]]
| 346 g&lt;br/&gt;527 g
| 1.1 m
| [[Íomhá:Circus cyaneus distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| Q27102
| [[crosán]]
| Alca torda
| [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]]
| 
| 0.661 m
| [[Íomhá:Alca torda map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| Q18854
| [[crotach]]
| Numenius arquata
| [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]]
| 76 g&lt;br/&gt;742 g&lt;br/&gt;869 g
| 0.97 m
| [[Íomhá:NumeniusArquata.png|center|128px]]
| 28 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 125
| Q61857
| [[crotach Artach]]
| Numenius borealis
| [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]]
| 
| 70 cm
| [[Íomhá:Numenius borealis map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 126
| Q18858
| [[crotach eanaigh]]
| Numenius phaeopus
| [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]]
| 
| 1.07 m
| [[Íomhá:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| Q79915
| [[Murlach mara|cruidín]]
| Alcedo atthis
| [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]]
| 4.3 g
| 25 cm
| [[Íomhá:Alcedo atthis -range map-2-cp.png|center|128px]]
| 19.5 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| Q31646
| [[Cruidín ceiriúlach]]
| Alcedo coerulescens
| [[:commons:Category:Alcedo coerulescens|Alcedo coerulescens]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| Q1263692
| [[Cruidín crúcghobach]]
| Melidora macrorrhina
| [[:commons:Category:Melidora macrorrhina|Melidora macrorrhina]]
| 97 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| Q1265314
| [[Cruidín droimghlas]]
| Actenoides monachus
| [[:commons:Category:Actenoides monachus|Actenoides monachus]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 131
| Q735158
| [[cruidín píbgheal]]
| Halcyon smyrnensis
| [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]]
| 
| 
| [[Íomhá:White-throated Kingfisher Range.JPG|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| Q18845
| [[Cuach choiteann|cuach]]
| Cuculus canorus
| [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]]
| 3.22 g&lt;br/&gt;117 g&lt;br/&gt;106 g
| 58 cm
| [[Íomhá:CuculusCanorusIUCNver2019 3.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| Q852265
| [[cuach ghob-bhuí]]
| Coccyzus americanus
| [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Coccyzus americanus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| Q27442
| [[cuilire alabhreac]]
| Ficedula hypoleuca
| [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]]
| 1.7 g&lt;br/&gt;12 g
| 22 cm
| [[Íomhá:FicedulaHypoleucaIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| Q241499
| [[cuilire broinnrua]]
| Ficedula parva
| [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]]
| 1.45 g
| 
| [[Íomhá:FicedulaParvaIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| Q1591580
| [[cuilire leathmhuinceach]]
| Ficedula semitorquata
| [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]]
| 
| 
| 
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| Q26607
| [[cuilire liath]]
| Muscicapa striata
| [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]]
| 1.92 g
| 24 cm
| [[Íomhá:MuscicapaStriataIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| Q690826
| [[Cuilire bán|cuilire muinceach]]
| Ficedula albicollis
| [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]]
| 1.6 g
| 
| [[Íomhá:FicedulaAlbicollisIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| Q838749
| [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]]
| Cyanocitta stelleri
| [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]]
| 8.1 g&lt;br/&gt;94 g
| 
| [[Íomhá:Cyanocitta stelleri map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| Q25345384
| [[cág]]
| Coloeus monedula
| [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]]
| 
| 0.65 m
| [[Íomhá:Corvus monedula distribution de.svg|center|128px]]
| 20 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 141
| Q191386
| [[cág gob-bhuí]]
| Pyrrhocorax graculus
| [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Pyrrhocoraxgraculusmap.png|center|128px]]
| 19 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| Q208405
| [[cánóg dhubh]]
| Puffinus puffinus
| [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]]
| 521 g
| 82 cm
| [[Íomhá:Puffinus puffinus distribution.jpg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| Q25234
| [[Lon dubh|céirseach]]
| Turdus merula
| [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]]
| 
| 36 cm
| [[Íomhá:Turdus merula distribution map.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| Q244197
| [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]]
| Apteryx owenii
| [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]]
| 285 g
| 
| [[Íomhá:Apteryx owenii - distribution map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 145
| Q734829
| [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]]
| Apteryx mantelli
| [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]]
| 2.25 kg&lt;br/&gt;2.955 kg
| 
| [[Íomhá:North Island Brown Kiwi.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 146
| Q730091
| [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]]
| Apteryx haastii
| [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]]
| 425 g
| 
| [[Íomhá:418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 147
| Q26657
| [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]]
| Regulus regulus
| [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]]
| 0.77 g
| 14 cm
| [[Íomhá:Regulus regulus map.png|center|128px]]
| 17 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| Q869023
| [[cíorlacha Phatagónach]]
| Lophonetta specularioides
| [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]]
| 
| 
| [[Íomhá:Lophonetta specularioides map.svg|center|128px]]
| 30 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| Q716456
| [[Cúcabarra breac]]
| Dacelo tyro
| [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]]
| 136 g&lt;br/&gt;156 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| Q854856
| [[Cúcabarra gormeiteach]]
| Dacelo leachii
| [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]]
| 334 g&lt;br/&gt;284 g
| 
| 
| 25 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| Q824974
| [[Cúcabarra gáiriteach]]
| Dacelo novaeguineae
| [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]]
| 30.4 g&lt;br/&gt;307.2 g&lt;br/&gt;352.1 g
| 
| [[Íomhá:Distribution laughing kookaburra.jpg|center|128px]]
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| Q919707
| [[Cúcabarra sluasaidghobach]]
| Dacelo rex
| [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| Q942119
| [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]]
| Dacelo gaudichaud
| [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]]
| 143 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| Q80362
| [[cúr dubh]]
| Milvus migrans
| [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]]
| 56 g&lt;br/&gt;828 g
| 1.52 m
| [[Íomhá:Milvus migrans distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| Q156250
| [[cúr rua]]
| Milvus milvus
| [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]]
| 63 g&lt;br/&gt;1.012 kg&lt;br/&gt;1.232 kg
| 1.66 m
| [[Íomhá:Milvus milvus distr.png|center|128px]]
| 31 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 156
| Q184825
| [[deargán sneachta]]
| Turdus iliacus
| [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]]
| 4.9 g&lt;br/&gt;62 g
| 0.36 m
| [[Íomhá:Turdus iliacus map.svg|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| Q275591
| [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]]
| Dendrocoptes medius
| [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]]
| 
| 
| [[Íomhá:Dendrocopos medius distr.png|center|128px]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 158
| Q856531
| [[Dicrurus paradiseus]]
| Dicrurus paradiseus
| [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| Q26698
| [[donnóg]]
| Prunella modularis
| [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]]
| 
| 0.21 m
| [[Íomhá:PrunellaModularisIUCN.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| Q167230
| [[Snámhaí balla|dreapaire balla]]
| Tichodroma muraria
| [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]]
| 
| 
| [[Íomhá:Mauerläufer1.png|center|128px]]
| 19 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| Q25740
| [[dreoilín]]
| Troglodytes troglodytes
| [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]]
| 
| 15 cm
| [[Íomhá:TroglodytesTroglodytesIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| Q27160
| [[droimneach beag]]
| Larus fuscus
| [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]]
| 880 g&lt;br/&gt;755 g
| 1.34 m
| [[Íomhá:Larus fuscus map.svg|center|128px]]
| 25 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| Q26629
| [[droimneach mór]]
| Larus marinus
| [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]]
| 
| 1.67 m
| [[Íomhá:Larus marinus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| Q25469
| [[Druid choiteann|druid]]
| Sturnus vulgaris
| [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]]
| 
| 0.38 m
| [[Íomhá:Sturnus vulgaris map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| Q890912
| [[Druid droimchorcra|druid dauria]]
| Agropsar sturninus
| [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| Q20823352
| [[druid rósach]]
| Pastor roseus
| [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]]
| 6.6 g&lt;br/&gt;79.6 g&lt;br/&gt;66.9 g
| 
| [[Íomhá:PastorRoseusIUCNver2020-1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| Q25402
| [[eala bhalbh]]
| Cygnus olor
| [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]]
| 11.8 kg&lt;br/&gt;9.67 kg
| 230 cm
| [[Íomhá:CygnusOlorIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| Q131044
| [[eala dhubh]]
| Cygnus atratus
| [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]]
| 258 g&lt;br/&gt;6.2 kg&lt;br/&gt;5.1 kg
| 180 cm
| [[Íomhá:Black Swan.png|center|128px]]
| 38 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| Q25612
| [[eala ghlórach]]
| Cygnus cygnus
| [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]]
| 331 g&lt;br/&gt;14 kg&lt;br/&gt;8.75 kg
| 2.29 m
| [[Íomhá:Cygnus-cygnus.png|center|128px]]
| 36 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| Q244432
| [[eala phíbdhubh]]
| Cygnus melancoryphus
| [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Cygnus melancoryphus map.svg|center|128px]]
| 35 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| Q26603
| [[eala thundra]]
| Cygnus columbianus
| [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]]
| 7.258 kg&lt;br/&gt;6.305 kg
| 1.98 m
| [[Íomhá:Cygnus columbianus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| Q26620
| [[earrdheargán]]
| Phoenicurus phoenicurus
| [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]]
| 
| 22 cm
| [[Íomhá:Distribution ph phoenicurus.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| Q796484
| [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]]
| Phoenicurus erythrogastrus
| [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]]
| 
| 
| 
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| Q26755
| [[earrdheargán dubh]]
| Phoenicurus ochruros
| [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]]
| 
| 25 cm
| [[Íomhá:DistributionBlackRedstart.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| Q645528
| [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]]
| Euplectes franciscanus
| [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| Q205491
| [[Gealóg charraige|Emberiza cia]]
| Emberiza cia
| [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]]
| 2.77 g&lt;br/&gt;23 g
| 
| [[Íomhá:EmberizaCiaIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| Q1262861
| [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]]
| Erythrotriorchis radiatus
| [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]]
| 630 g&lt;br/&gt;1.1 kg
| 123.5 cm
| 
| 41 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| Q1060483
| [[Eurylaimus ochromalus]]
| Eurylaimus ochromalus
| [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]]
| 33 g
| 
| [[Íomhá:Eurylaimus ochromalus map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 179
| Q748290
| [[fabhcún Barbarach]]
| Falco pelegrinoides
| [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 180
| Q25876
| [[Fabhcún coille Eoráiseach]]
| Falco subbuteo
| [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]]
| 24 g&lt;br/&gt;181.5 g&lt;br/&gt;240.5 g
| 0.74 m
| [[Íomhá:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| Q179625
| [[fabhcún cosdearg]]
| Falco vespertinus
| [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]]
| 17 g&lt;br/&gt;150 g&lt;br/&gt;167 g
| 0.72 m
| [[Íomhá:Falco vespertinus distr.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 182
| Q30535
| [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]]
| Falco peregrinus
| [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]]
| 
| 1.02 m
| [[Íomhá:PeregrineRangeMap.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| Q33554
| [[fabhcún Lanner]]
| Falco biarmicus
| [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]]
| 
| 100.5 cm
| [[Íomhá:FalcoBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 32 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| Q165974
| [[fabhcún Saker]]
| Falco cherrug
| [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]]
| 53 g&lt;br/&gt;875 g&lt;br/&gt;1.13 kg
| 111.5 cm
| [[Íomhá:Falco cherrug distr.png|center|128px]]
| 30 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| Q177688
| [[fabhcún tuaithe]]
| Falco rusticolus
| [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]]
| 
| 58 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| Q206840
| [[falaróp gobchaol]]
| Phalaropus lobatus
| [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]]
| 6.3 g&lt;br/&gt;35 g&lt;br/&gt;39 g
| 0.34 m
| [[Íomhá:Phalaropus lobatus map.svg|center|128px]]
| 19 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| Q208335
| [[falaróp gobmhór]]
| Phalaropus fulicarius
| [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]]
| 
| 0.42 m
| [[Íomhá:Phalaropus fulicarius map.svg|center|128px]]
| 19 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| Q26470
| [[falcóg bheag]]
| Alle alle
| [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]]
| 28 g
| 0.32 m
| [[Íomhá:Alle alle - distribution map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| Q683138
| [[faoileán Airméanach]]
| Larus armenicus
| [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]]
| 1 kg
| 140 cm
| [[Íomhá:Larus armenicus range.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| Q619065
| [[faoileán an Aigéin Chiúin]]
| Larus pacificus
| [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]]
| 98.4 g&lt;br/&gt;1.55 kg&lt;br/&gt;1.077 kg
| 147 cm
| 
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| Q754885
| [[faoileán bandghobach]]
| Larus delawarensis
| [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]]
| 566 g&lt;br/&gt;471 g
| 1150 mm
| [[Íomhá:Larus delawarensis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| Q26427
| [[faoileán bán]]
| Larus canus
| [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]]
| 413 g&lt;br/&gt;360 g
| 1.11 m
| [[Íomhá:Larus canus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| Q27375
| [[faoileán glas]]
| Larus hyperboreus
| [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]]
| 1.576 kg&lt;br/&gt;1.249 kg
| 158 cm
| [[Íomhá:Larus hyperboreus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| Q391421
| [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]]
| Chroicocephalus genei
| [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]]
| 29 g&lt;br/&gt;275 g&lt;br/&gt;236 g
| 102 cm
| [[Íomhá:ChroicocephalusGeneiIUCN.svg|center|128px]]
| 22 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 195
| Q389505
| [[faoileán gáiriteach]]
| Larus cachinnans
| [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]]
| 60 g&lt;br/&gt;1.275 kg&lt;br/&gt;1.033 kg
| 141 cm
| [[Íomhá:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 27 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| Q28236
| [[faoileán scadán]]
| Larus argentatus
| [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]]
| 
| 1.34 m
| [[Íomhá:Larus argentatus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| Q704982
| [[faoileán scadán cosbhuí]]
| Larus michahellis
| [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]]
| 
| 130 cm
| [[Íomhá:Larus michahellis map.png|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| Q742574
| [[feadlacha aghaidhbhán]]
| Dendrocygna viduata
| [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]]
| 36 g&lt;br/&gt;674 g
| 
| [[Íomhá:Dendrocygnaviduatarange.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| Q378192
| [[feadlacha na nIndiacha Thiar]]
| Dendrocygna arborea
| [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]]
| 54 g
| 
| [[Íomhá:Dendrocygna arborea map.svg|center|128px]]
| 30 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 200
| Q752461
| [[feadlacha tharrdhubh]]
| Dendrocygna autumnalis
| [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]]
| 831 g
| 
| [[Íomhá:Dendrocygna autumnalis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 201
| Q21148
| [[feadóg bhuí]]
| Pluvialis apricaria
| [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]]
| 32.8 g&lt;br/&gt;175 g
| 72 cm
| [[Íomhá:Pluvialis apricaria map.svg|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| Q18865
| [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]]
| Pluvialis fulva
| [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]]
| 18 g&lt;br/&gt;135 g
| 44 cm
| [[Íomhá:PluvialisFulvaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| Q216836
| [[feadóg bhuí Mheiriceánach]]
| Pluvialis dominica
| [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]]
| 26 g&lt;br/&gt;145 g
| 0.62 m
| [[Íomhá:Pluvialis dominica map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| Q752485
| [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]]
| Anarhynchus asiaticus
| [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]]
| 
| 58 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| Q26816
| [[feadóg chladaigh]]
| Charadrius hiaticula
| [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]]
| 10.9 g
| 0.41 m
| [[Íomhá:Charadrius hiaticula map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| Q752398
| [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]]
| Vanellus indicus
| [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]]
| 
| 0.683 m
| [[Íomhá:Vanellus indicus map.svg|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| Q827245
| [[feadóg earrbhán]]
| Vanellus leucurus
| [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]]
| 
| 62.5 cm
| 
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| Q18857
| [[feadóg ghainimh mhór]]
| Charadrius leschenaultii
| [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]]
| 
| 52 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| Q18835
| [[feadóg ghlas]]
| Pluvialis squatarola
| [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]]
| 
| 77 cm
| [[Íomhá:Pluvialis squatarola map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 210
| Q755737
| [[feadóg ghlórach]]
| Charadrius vociferus
| [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]]
| 
| 61 cm
| [[Íomhá:Charadrius vociferus map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 211
| Q468009
| [[feadóg mhionbhosach]]
| Charadrius semipalmatus
| [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]]
| 
| 47.5 cm
| [[Íomhá:Charadrius semipalmatus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| Q18851
| [[feadóigín chladaigh]]
| Charadrius dubius
| [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]]
| 7.7 g
| 45 cm
| [[Íomhá:CharadriusDubiusIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| Q18855
| [[feadóigín chosdubh]]
| Charadrius alexandrinus
| [[:commons:Category:Anarhynchus alexandrinus|Anarhynchus alexandrinus]]
| 47 g
| 42.5 cm
| [[Íomhá:CharadriusAlexandrinusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| Q25405
| [[Caróg liath|feannóg]]
| Corvus cornix
| [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]]
| 
| 98 cm
| [[Íomhá:Corvus cornix map.svg|center|128px]]
| 18 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 215
| Q168514
| [[Fearán Eorpach|fearán]]
| Streptopelia turtur
| [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]]
| 8.2 g&lt;br/&gt;136 g
| 50 cm
| [[Íomhá:StreptopeliaTurturIUCN.png|center|128px]]
| 15 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 216
| Q54696
| [[fearán baicdhubh]]
| Streptopelia decaocto
| [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]]
| 9.2 g&lt;br/&gt;193 g
| 30 cm
| [[Íomhá:StreptopeliaDecaoctoIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| Q750027
| [[fearán gubhach]]
| Zenaida macroura
| [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]]
| 
| 
| [[Íomhá:Zenaida macroura map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| Q391198
| [[Colm gáiriteach|fearán pailme]]
| Spilopelia senegalensis
| [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| Q25357
| [[fiach dubh]]
| Corvus corax
| [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]]
| 689 g&lt;br/&gt;1625 g&lt;br/&gt;1041 g&lt;br/&gt;25 g
| 120 cm&lt;br/&gt;150 cm
| [[Íomhá:Corvus corax map.jpg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| Q25393
| [[filiméala]]
| Luscinia megarhynchos
| [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]]
| 2.65 g
| 24 cm
| [[Íomhá:LusciniaMegarhynchosIUCN.svg|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| Q206130
| [[filiméala smólaigh]]
| Luscinia luscinia
| [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]]
| 3.06 g
| 
| [[Íomhá:LusciniaLusciniaIUCN.svg|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| Q192058
| [[foitheach cluasach]]
| Podiceps auritus
| [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]]
| 22.5 g&lt;br/&gt;449.5 g
| 62 cm
| [[Íomhá:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 223
| Q579718
| [[foitheach gob-alabhreac]]
| Podilymbus podiceps
| [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]]
| 20.5 g&lt;br/&gt;522 g&lt;br/&gt;358 g
| 54 cm
| [[Íomhá:Podilymbus podiceps map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| Q25422
| [[foitheach mór]]
| Podiceps cristatus
| [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]]
| 39.5 g&lt;br/&gt;920 g&lt;br/&gt;830 g
| 88 cm
| [[Íomhá:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| Q185183
| [[foitheach píbdhubh]]
| Podiceps nigricollis
| [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]]
| 
| 58 cm
| [[Íomhá:Black-necked Grebe-map-location-map-en.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| Q179919
| [[foitheach píbrua]]
| Podiceps grisegena
| [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]]
| 30.5 g&lt;br/&gt;873.5 g&lt;br/&gt;785.4 g
| 0.725 m
| [[Íomhá:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| Q21062
| [[foracha]]
| Uria aalge
| [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]]
| 108 g
| 0.707 m
| [[Íomhá:Uria aalge map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| Q212055
| [[foracha dhubh]]
| Cepphus grylle
| [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]]
| 381 g
| 55 cm
| [[Íomhá:Cepphus grylle map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| Q285165
| [[Francolin dubh|francóilín dubh]]
| Francolinus francolinus
| [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]]
| 425 g&lt;br/&gt;355 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| Q25961
| [[Alauda arvensis|fuiseog]]
| Alauda arvensis
| [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]]
| 
| 0.35 m
| [[Íomhá:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| Q207249
| [[fuiseog adharcach]]
| Eremophila alpestris
| [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]]
| 
| 32 cm
| [[Íomhá:EremophilaAlpestrisIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| Q470853
| [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]]
| Melanocorypha calandra
| [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]]
| 63 g&lt;br/&gt;55 g
| 
| [[Íomhá:Melanocorypha calandra distribution map.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 233
| Q1137284
| [[fuiseog bháneiteach]]
| Alauda leucoptera
| [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| Q26969
| [[fuiseog choille]]
| Lullula arborea
| [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]]
| 
| 29 cm
| [[Íomhá:Lullula arborea distribution map.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| Q318893
| [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]]
| Melanocorypha yeltoniensis
| [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]]
| 4.34 g&lt;br/&gt;63.7 g&lt;br/&gt;56.4 g
| 
| 
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| Q819885
| [[fuiseog dhébhallach]]
| Melanocorypha bimaculata
| [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]]
| 4.04 g&lt;br/&gt;54 g
| 
| [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 237
| Q24843
| [[fuiseog ladharghearr]]
| Calandrella brachydactyla
| [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]]
| 
| 
| [[Íomhá:CalandrellaBrachydactylaIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 238
| Q525871
| [[fuiseog oirthearach]]
| Alauda gulgula
| [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]]
| 
| 
| 
| 10 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| Q25429
| [[fáinleog]]
| Hirundo rustica
| [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]]
| 
| 0.32 m
| [[Íomhá:Hirundo rustica.png|center|128px]]
| 13.5 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| Q26055
| [[gabhlán binne]]
| Delichon urbicum
| [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]]
| 
| 0.29 m
| [[Íomhá:Delichon urbicum.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| Q165923
| [[gabhlán bánlíoch]]
| Apus pallidus
| [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]]
| 3.5 g&lt;br/&gt;41.3 g
| 0.44 m
| 
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| Q213216
| [[gabhlán creige Eoráiseach]]
| Ptyonoprogne rupestris
| [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]]
| 2.08 g&lt;br/&gt;20 g
| 0.32 m
| [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| Q31769
| [[gabhlán earrspíonach]]
| Hirundapus caudacutus
| [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]]
| 
| 
| [[Íomhá:HirundapusCaudacutusDistribution.png|center|128px]]
| 40 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| Q25909
| [[gabhlán gainimh]]
| Riparia riparia
| [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]]
| 
| 0.27 m
| [[Íomhá:Riparia riparia map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| Q25377
| [[gabhlán gaoithe]]
| Apus apus
| [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]]
| 3.5 g
| 0.4 m
| [[Íomhá:Apus apus distribution map.png|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| Q321267
| [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]]
| Tachymarptis melba
| [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]]
| 6.05 g&lt;br/&gt;96 g
| 
| [[Íomhá:TachymarptisMelbaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| Q611324
| [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]]
| Apus affinis
| [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]]
| 
| 
| [[Íomhá:ApusAffinisDistribution.png|center|128px]]
| 23 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| Q912863
| [[gabhlán simléir]]
| Chaetura pelagica
| [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]]
| 23.6 g
| 
| [[Íomhá:Chimney Swift range.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 249
| Q128002
| [[gaineamhchearc Pallas]]
| Syrrhaptes paradoxus
| [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]]
| 21 g
| 69 cm
| [[Íomhá:SyrrhaptesParadoxusIUCN.png|center|128px]]
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 250
| Q18875
| [[Geabhróg choiteann|geabhróg]]
| Sterna hirundo
| [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]]
| 
| 0.88 m
| [[Íomhá:CommonTernmap.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| Q26800
| [[geabhróg Artach]]
| Sterna paradisaea
| [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]]
| 114 g
| 0.8 m
| [[Íomhá:Sterna paradisaea distribution and migration map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| Q12267692
| [[geabhróg bheag]]
| Sternula albifrons
| [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]]
| 10 g&lt;br/&gt;57 g
| 0.52 m
| [[Íomhá:SternulaAlbifronsIUCN.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| Q233616
| [[geabhróg bhroinndubh]]
| Chlidonias hybrida
| [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]]
| 90 g&lt;br/&gt;78 g
| 67 cm
| [[Íomhá:ChlidoniasHybridaIUCN2019 3.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| Q241753
| [[geabhróg bháneiteach]]
| Chlidonias leucopterus
| [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]]
| 10.5 g
| 0.65 m
| [[Íomhá:Chlidonias leucopterus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| Q27129
| [[geabhróg Chaispeach]]
| Hydroprogne caspia
| [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]]
| 680 g&lt;br/&gt;588 g
| 133.5 cm
| [[Íomhá:Hydroprogne caspia map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| Q27215
| [[geabhróg dhubh]]
| Chlidonias niger
| [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]]
| 11 g&lt;br/&gt;60 g
| 0.539 m
| [[Íomhá:Chlidonias niger map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| Q18834
| [[geabhróg ghobdhubh]]
| Gelochelidon nilotica
| [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]]
| 
| 94 cm
| [[Íomhá:Gelochelidon nilotica map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 258
| Q321293
| [[geabhróg rósach]]
| Sterna dougallii
| [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]]
| 
| 76 cm
| [[Íomhá:Sterna dougallii map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 259
| Q27547
| [[geabhróg scothdhubh]]
| Thalasseus sandvicensis
| [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]]
| 
| 1 m
| [[Íomhá:ThalasseusSandvicensisIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| Q14683
| [[gealbhan binne]]
| Passer domesticus
| [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]]
| 30.5 g
| 239 mm&lt;br/&gt;23 cm
| [[Íomhá:PasserDomesticusDistribution.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| Q25968
| [[gealbhan crainn]]
| Passer montanus
| [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]]
| 26 g
| 21 cm
| [[Íomhá:Passermontanusmap.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| Q736313
| [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]]
| Petronia petronia
| [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]]
| 
| 
| 
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| Q1318638
| [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]]
| Carpospiza brachydactyla
| [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]]
| 
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| Q422873
| [[gealbhan sionnaigh]]
| Passerella iliaca
| [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]]
| 
| 
| [[Íomhá:Passerella iliaca map 2.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| Q499290
| [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]]
| Montifringilla nivalis
| [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]]
| 
| 
| [[Íomhá:MontifringillaNivalisIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 266
| Q466200
| [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]]
| Passer hispaniolensis
| [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]]
| 
| 
| [[Íomhá:SpanishSparrowMap.svg|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| Q27220
| [[gealóg bhuachair]]
| Emberiza calandra
| [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]]
| 
| 29 cm
| [[Íomhá:EmberizaCalandraIUCN2018 2.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 268
| Q334183
| [[gealóg cheanndubh]]
| Emberiza melanocephala
| [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]]
| 3.08 g&lt;br/&gt;28 g
| 
| [[Íomhá:EmberizaMap.svg|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| Q842599
| [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]]
| Melospiza melodia
| [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]]
| 24 g
| 
| [[Íomhá:Melospiza melodia map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| Q206630
| [[gealóg gharraí]]
| Emberiza hortulana
| [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]]
| 2.48 g
| 26 cm
| [[Íomhá:EmberizaHortulanaIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| Q26961
| [[gealóg ghiolcaí]]
| Emberiza schoeniclus
| [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]]
| 
| 24 cm
| [[Íomhá:EmberizaSchoeniclusIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| Q837753
| [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]]
| Emberiza caesia
| [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]]
| 2.31 g
| 
| [[Íomhá:Emberiza caesia 2.jpg|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| Q648313
| [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]]
| Emberiza buchanani
| [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 274
| Q26416
| [[gealóg shneachta]]
| Plectrophenax nivalis
| [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]]
| 
| 35 cm
| [[Íomhá:Plectrophenax nivalis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 275
| Q28358
| [[Gearg choiteann|gearg]]
| Coturnix coturnix
| [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]]
| 8.2 g
| 34 cm
| [[Íomhá:CoturnixCoturnixIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| Q142651
| [[gearg bhabaight]]
| Colinus virginianus
| [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]]
| 8.9 g&lt;br/&gt;171 g
| 34.5 cm
| [[Íomhá:Colinus virginianus map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 277
| Q852146
| [[gearg Himiléach]]
| Ophrysia superciliosa
| [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]]
| 
| 
| [[Íomhá:Ophrysia map.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 278
| Q716869
| [[gearg Sheapánach]]
| Coturnix japonica
| [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]]
| 8 g
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 279
| Q237670
| [[gearr Baillon]]
| Zapornia pusilla
| [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]]
| 35 g
| 
| [[Íomhá:PorzanaPusillaIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 280
| Q270680
| [[gearr beag]]
| Zapornia parva
| [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]]
| 7.9 g
| 36.5 cm
| [[Íomhá:ZaporniaParvaIUCNver2019 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| Q194024
| [[gearr breac]]
| Porzana porzana
| [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]]
| 10.9 g&lt;br/&gt;80 g
| 0.38 m
| [[Íomhá:Porzana porzana distribution map.png|center|128px]]
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| Q936740
| [[gearr sora]]
| Porzana carolina
| [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]]
| 8.9 g
| 37.5 cm
| [[Íomhá:Porzana carolina map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| Q110257516
| [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]]
| Curruca communis
| [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]]
| 1.78 g&lt;br/&gt;14.5 g
| 20 cm
| [[Íomhá:SylviaCommunisIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 284
| Q110257504
| [[Gilphíb bheag]]
| Curruca curruca
| [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]]
| 
| 18 cm
| [[Íomhá:SylviaCurrucaIUCN.png|center|128px]]
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 285
| Q27075785
| [[glasán darach]]
| Chloris chloris
| [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]]
| 2.17 g
| 0.25 m
| [[Íomhá:Carduelis chloris distribution map.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 286
| Q559977
| [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]]
| Rhodopechys sanguineus
| [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]]
| 
| 
| 
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 287
| Q174088
| [[glasán gobmhór]]
| Coccothraustes coccothraustes
| [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]]
| 
| 31 cm
| [[Íomhá:Rangemap-grosbec.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| Q921335
| [[glasán Mongólach]]
| Bucanetes mongolicus
| [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Bucanetes mongolicus Distribution Map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| Q559883
| [[Glasán cogalach|glasán trumpa]]
| Bucanetes githagineus
| [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Bucanetes githagineus map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 290
| Q25984
| [[glasóg bhuí]]
| Motacilla flava
| [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]]
| 
| 0.26 m
| [[Íomhá:MotacillaFlavaIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| Q25399
| [[glasóg bhán]]
| Motacilla alba
| [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]]
| 
| 0.26 m
| [[Íomhá:Motacilla alba distribution.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| Q206540
| [[glasóg chiotrónach]]
| Motacilla citreola
| [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]]
| 
| 
| [[Íomhá:MotacillaCitreolaIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 293
| Q201316
| [[glasóg liath]]
| Motacilla cinerea
| [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]]
| 1.91 g&lt;br/&gt;17.4 g
| 26 cm
| [[Íomhá:MotacillaCinereaDistributionMapIUCNv8 2.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| Q27075852
| [[gleoiseach]]
| Linaria cannabina
| [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]]
| 1.66 g&lt;br/&gt;19 g
| 0.24 m
| [[Íomhá:LinariaCannabinaIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| Q582976
| [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]]
| Vireo olivaceus
| [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Vireo olivaceus map 2.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| Q10965357
| [[gleoiseach sléibhe]]
| Linaria flavirostris
| [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]]
| 1.37 g
| 23 cm
| [[Íomhá:LinariaFlavirostrisIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 297
| Q839834
| [[gobach mór broinnrósach]]
| Pheucticus ludovicianus
| [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]]
| 44 g
| 
| [[Íomhá:Pheucticus ludovicianus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| Q788649
| [[gobadáinín Baird]]
| Calidris bairdii
| [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]]
| 9.6 g
| 38 cm
| [[Íomhá:Calidris bairdii map.svg|center|128px]]
| 21 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 299
| Q27232
| [[gobadáinín beag]]
| Calidris minuta
| [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]]
| 6.3 g&lt;br/&gt;24 g&lt;br/&gt;27.1 g
| 36 cm
| [[Íomhá:CalidrisMinutaIUCNver2019 2.png|center|128px]]
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| Q913052
| [[gobadáinín bídeach]]
| Calidris minutilla
| [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]]
| 
| 
| [[Íomhá:Calidris minutilla map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 301
| Q62345
| [[gobadáinín crotaigh]]
| Calidris ferruginea
| [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]]
| 12 g
| 44 cm
| [[Íomhá:Curlew sandpiper rangemap (cropped).svg|center|128px]]
| 19 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 302
| Q845969
| [[gobadáinín ladharfhada]]
| Calidris subminuta
| [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]]
| 7.5 g&lt;br/&gt;29 g&lt;br/&gt;32 g
| 30.5 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| Q18860
| [[gobadáinín píbrua]]
| Calidris ruficollis
| [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]]
| 8.3 g&lt;br/&gt;26 g
| 31 cm
| [[Íomhá:Red-necked Stint.jpg|center|128px]]
| 21 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 304
| Q58921
| [[gobadáinín Temminck]]
| Calidris temminckii
| [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]]
| 5.8 g&lt;br/&gt;24.3 g&lt;br/&gt;27.8 g
| 36 cm
| [[Íomhá:Calidris temminckii distribution map.png|center|128px]]
| 21 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 305
| Q18850
| [[Gobadán coiteann|gobadán]]
| Actitis hypoleucos
| [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]]
| 
| 0.273 m
| [[Íomhá:ActitisHypoleucosIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| Q599749
| [[gobadán bánphrompach]]
| Calidris fuscicollis
| [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]]
| 10.8 g&lt;br/&gt;39.7 g&lt;br/&gt;45.8 g
| 37 cm
| [[Íomhá:Calidris fuscicollis map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 307
| Q18837
| [[gobadán coille]]
| Tringa glareola
| [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]]
| 13.5 g&lt;br/&gt;62 g&lt;br/&gt;73 g
| 0.4 m
| 
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 308
| Q62359
| [[gobadán cosbhuí]]
| Calidris maritima
| [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]]
| 67.6 g&lt;br/&gt;76.3 g
| 44 cm
| [[Íomhá:Calidris maritima map2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 309
| Q753760
| [[gobadán earr-rinneach]]
| Calidris acuminata
| [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]]
| 13.7 g&lt;br/&gt;70.3 g&lt;br/&gt;63.5 g
| 39.5 cm
| [[Íomhá:Calidris acuminata map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 310
| Q28450
| [[gobadán glas]]
| Tringa ochropus
| [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]]
| 15.5 g&lt;br/&gt;75 g&lt;br/&gt;85 g
| 59 cm
| [[Íomhá:TringaOchropusIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 21 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| Q28114227
| [[Gobadán gobleathan]]
| Calidris falcinellus
| [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]]
| 9.1 g&lt;br/&gt;37 g
| 36.5 cm
| 
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 312
| Q839820
| [[gobadán scodalach]]
| Calidris himantopus
| [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]]
| 
| 42.5 cm
| [[Íomhá:Calidris himantopus map.svg|center|128px]]
| 20 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 313
| Q530194
| [[gobadán sléibhe]]
| Bartramia longicauda
| [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]]
| 
| 66 cm
| [[Íomhá:Bartramia longicauda map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 314
| Q18856
| [[gobadán Terek]]
| Xenus cinereus
| [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]]
| 
| 58 cm
| [[Íomhá:XenusCinereusIUCN.png|center|128px]]
| 23 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| Q26578
| [[gormphíb]]
| Luscinia svecica
| [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]]
| 
| 22 cm
| [[Íomhá:Luscinia svecica distribution.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| Q1263452
| [[Grallaria ridgelyi]]
| Grallaria ridgelyi
| [[:commons:Category:Grallaria ridgelyi|Grallaria ridgelyi]]
| 
| 
| [[Íomhá:Jocotoco Antpitta range.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| Q191683
| [[grús coimir]]
| Anthropoides virgo
| [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]]
| 
| 167.5 cm
| [[Íomhá:AnthropoidesVirgoIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 318
| Q4764
| [[grús coiteann]]
| Grus grus
| [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]]
| 
| 2.22 m
| [[Íomhá:Verbreitungskarte des Kranichs.png|center|128px]]
| 30 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| Q457477
| [[grús Meiriceánach]]
| Grus americana
| [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]]
| 7.497 kg
| 215 cm
| [[Íomhá:Grus americana map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 320
| Q21949185
| [[grús Sibéarach]]
| Leucogeranus leucogeranus
| [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]]
| 197 g
| 235 cm
| [[Íomhá:SiberianCrane.svg|center|128px]]
| 29 d
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 321
| Q27461
| [[guairdeall]]
| Hydrobates pelagicus
| [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]]
| 
| 38 cm
| [[Íomhá:Hydrobatesmap2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| Q18841
| [[guilbneach earrdhubh]]
| Limosa limosa
| [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]]
| 39 g&lt;br/&gt;264 g&lt;br/&gt;315 g
| 76 cm
| [[Íomhá:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|128px]]
| 23 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 323
| Q283458
| [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]]
| Limosa haemastica
| [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]]
| 37.5 g&lt;br/&gt;222 g&lt;br/&gt;289 g
| 73 cm
| [[Íomhá:Limosa haemastica map.svg|center|128px]]
| 23 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 324
| Q18864
| [[guilbneach stríocearrach]]
| Limosa lapponica
| [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]]
| 313 g&lt;br/&gt;354 g
| 0.73 m
| [[Íomhá:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 325
| Q371633
| [[guilbnín gobghearr]]
| Limnodromus griseus
| [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]]
| 113 g
| 48 cm
| [[Íomhá:Limnodromus griseus map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 326
| Q83020448
| [[Seaga|Gulosus aristotelis]]
| Gulosus aristotelis
| [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]]
| 
| 
| [[Íomhá:GulosusAristotelisIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 327
| Q177856
| [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]]
| Gyps fulvus
| [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]]
| 252 g&lt;br/&gt;8.328 kg
| 2.591 m
| [[Íomhá:Gyps fulvus distribution map.png|center|128px]]
| 54 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 328
| Q212937
| [[gé alabhreac chosbhuí]]
| Anseranas semipalmata
| [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]]
| 128 g
| 155 cm&lt;br/&gt;145 cm
| [[Íomhá:A semipalmata range map.png|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| Q187852
| [[gé bhroinnrua]]
| Branta ruficollis
| [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]]
| 1.095 kg&lt;br/&gt;90 g&lt;br/&gt;1.375 kg
| 
| [[Íomhá:Branta ruficollis map.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 330
| Q172093
| [[gé bhánéadanach]]
| Anser albifrons
| [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]]
| 
| 1.41 m
| [[Íomhá:Anser albifrons map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| Q26733
| [[gé Cheanadach]]
| Branta canadensis
| [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]]
| 3.814 kg&lt;br/&gt;3.314 kg&lt;br/&gt;5 kg
| 1.69 m
| [[Íomhá:Branta canadensis map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| Q26680
| [[gé ghiúrainn]]
| Branta leucopsis
| [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]]
| 107 g&lt;br/&gt;1.788 kg&lt;br/&gt;1.586 kg
| 1.08 m
| [[Íomhá:Branta leucopsis map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| Q25882
| [[gé ghlas]]
| Anser anser
| [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]]
| 160 g&lt;br/&gt;3.692 kg&lt;br/&gt;3.237 kg
| 1.55 m
| [[Íomhá:Anser anser distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| Q244189
| [[Gé Hutchins|gé ghogallach]]
| Branta hutchinsii
| [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]]
| 
| 
| [[Íomhá:Branta hutchinsii map.svg|center|128px]]
| 26 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 335
| Q658658
| [[gé ghormeiteach Aibisíneach]]
| Cyanochen cyanoptera
| [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]]
| 52 g&lt;br/&gt;2.18 kg
| 
| 
| 32 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 336
| Q755653
| [[Gé impireach|gé impiriúil]]
| Anser canagicus
| [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]]
| 
| 119 cm
| [[Íomhá:Anser canagicus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| Q766276
| [[gé luaithcheannach]]
| Chloephaga poliocephala
| [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]]
| 89 g&lt;br/&gt;2.233 kg
| 
| [[Íomhá:Chloephaga poliocephala map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 338
| Q837402
| [[gé mhongach]]
| Chenonetta jubata
| [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]]
| 54 g&lt;br/&gt;807 g
| 79 cm
| [[Íomhá:Chenonetta jubata distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 339
| Q129036
| [[gé shléibhe]]
| Chloephaga picta
| [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]]
| 73 g&lt;br/&gt;3.17 kg&lt;br/&gt;2.69 kg
| 1.29 m
| [[Íomhá:Chloephaga picta map.svg|center|128px]]
| 30 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 340
| Q27074540
| [[gé shneachta]]
| Anser caerulescens
| [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]]
| 127 g&lt;br/&gt;2.63 kg
| 148.5 cm
| [[Íomhá:Chen caerulescens map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 341
| Q247412
| [[gé sporeiteach]]
| Plectropterus gambensis
| [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]]
| 5.4 kg&lt;br/&gt;4.375 kg&lt;br/&gt;140 g
| 
| [[Íomhá:PlectropterusGambensisIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 31 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| Q191125
| [[gé stríoc-cheannach]]
| Anser indicus
| [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]]
| 141 g&lt;br/&gt;2.505 kg&lt;br/&gt;2.23 kg
| 150 cm
| 
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 343
| Q257006
| [[gé Thasmánach]]
| Cereopsis novaehollandiae
| [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]]
| 137 g&lt;br/&gt;5.29 kg&lt;br/&gt;3.77 kg
| 
| [[Íomhá:Cape barren Goose.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| Q274179
| [[Gé Éigipteach]]
| Alopochen aegyptiaca
| [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]]
| 
| 144 cm
| [[Íomhá:Alopochen aegyptiaca map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| Q62168711
| [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]]
| Helopsaltes certhiola
| [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 346
| Q25247
| [[húpú]]
| Upupa epops
| [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]]
| 
| 44 cm
| [[Íomhá:Upupa distribution.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| Q17970
| [[iabairiú]]
| Jabiru mycteria
| [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]]
| 
| 245 cm
| [[Íomhá:Jabiru mycteria map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 348
| Q232523
| [[Iolar breac beag|iolar beag breac]]
| Clanga pomarina
| [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]]
| 88 g&lt;br/&gt;1.258 kg&lt;br/&gt;1.693 kg
| 
| [[Íomhá:ClangaPomarinaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 39 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 349
| Q182971
| [[iolar crúbchlúmhach]]
| Hieraaetus pennatus
| [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]]
| 62 g&lt;br/&gt;709 g&lt;br/&gt;975 g
| 1.11 m
| [[Íomhá:Distribution of Booted Eagle (Hieraetus pennatus).png|center|128px]]
| 38 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| Q41181
| [[iolar fíréan]]
| Aquila chrysaetos
| [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]]
| 3.572 kg&lt;br/&gt;5.194 kg
| 2.03 m
| [[Íomhá:Cypron-Range Aquila chrysaetos.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| Q53745
| [[iolar hairpí]]
| Harpia harpyja
| [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]]
| 4.4 kg&lt;br/&gt;7.5 kg
| 188.5 cm
| [[Íomhá:Harpy Eagle Range.svg|center|128px]]
| 56 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 352
| Q168976
| [[iolar impiriúil]]
| Aquila heliaca
| [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]]
| 2.585 kg&lt;br/&gt;3.845 kg&lt;br/&gt;132 g
| 197.5 cm
| [[Íomhá:Aquila heliaca area frei.jpg|center|128px]]
| 44 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 353
| Q170251
| [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]]
| Circaetus gallicus
| [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]]
| 136 g
| 177 cm
| [[Íomhá:Circaetus gallicus distribution map.png|center|128px]]
| 46 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 354
| Q127216
| [[iolar maol]]
| Haliaeetus leucocephalus
| [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]]
| 117 g&lt;br/&gt;4.13 kg&lt;br/&gt;5.35 kg
| 2.3 m
| [[Íomhá:Haliaeetus leucocephalus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| Q25438
| [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]]
| Haliaeetus albicilla
| [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]]
| 142 g&lt;br/&gt;4.014 kg&lt;br/&gt;5.572 kg
| 2.18 m
| [[Íomhá:Haliaeetus albicilla distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| Q179359
| [[iolar steipeach]]
| Aquila nipalensis
| [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]]
| 117 g&lt;br/&gt;2.459 kg&lt;br/&gt;2.987 kg
| 2.03 m
| [[Íomhá:Aquila nipalensis distribution map.png|center|128px]]
| 45 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 357
| Q888660
| [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]]
| Ixobrychus dubius
| [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]]
| 
| 45 cm
| 
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 358
| Q888651
| [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]]
| Botaurus involucris
| [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]]
| 80 g
| 
| [[Íomhá:Ixobrychus involucris map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| Q26444
| [[lacha bhadánach]]
| Aythya fuligula
| [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]]
| 56 g
| 0.71 m
| [[Íomhá:AythyaFuligulaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| Q25495361
| [[lacha bháneiteach]]
| Asarcornis scutulata
| [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]]
| 3.25 kg&lt;br/&gt;2.65 kg&lt;br/&gt;72.3 g
| 
| [[Íomhá:Cairina scutulata distribution map.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 361
| Q597144
| [[lacha cheann-bhándearg]]
| Rhodonessa caryophyllacea
| [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]]
| 
| 
| [[Íomhá:RhodonessaCaryophyllaceaMap.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 362
| Q241399
| [[lacha cheannbhán]]
| Oxyura leucocephala
| [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]]
| 96 g&lt;br/&gt;737 g&lt;br/&gt;593 g
| 66 cm
| [[Íomhá:OxyuraLeucocephala.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 363
| Q322159
| [[lacha choille]]
| Aix sponsa
| [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]]
| 
| 71 cm
| [[Íomhá:Aix sponsa map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| Q845292
| [[lacha chosrua]]
| Anas rubripes
| [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]]
| 1.252 kg&lt;br/&gt;1.111 kg
| 90.5 cm
| [[Íomhá:Anas rubripes map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| Q426968
| [[lacha chuircíneach]]
| Sarkidiornis melanotos
| [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]]
| 66 g&lt;br/&gt;1.455 kg&lt;br/&gt;1.777 kg
| 
| [[Íomhá:Sarkidiornis melanotos distribution.png|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 366
| Q26597
| [[lacha earrfhada]]
| Clangula hyemalis
| [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]]
| 
| 0.71 m
| [[Íomhá:Clangula hyemalis map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 367
| Q654901
| [[lacha Fhilipíneach]]
| Anas luzonica
| [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]]
| 906 g&lt;br/&gt;779 g
| 84 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| Q535206
| [[lacha ghob-bhuí]]
| Anas undulata
| [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]]
| 55 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| Q851349
| [[lacha ghobrósach]]
| Netta peposaca
| [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]]
| 1.181 kg&lt;br/&gt;1.004 kg
| 
| [[Íomhá:Netta peposaca map.svg|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 370
| Q845624
| [[lacha Hartlaub]]
| Pteronetta hartlaubii
| [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]]
| 40 g&lt;br/&gt;1.035 kg&lt;br/&gt;790 g
| 
| 
| 31 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| Q26635
| [[lacha iascán]]
| Aythya marila
| [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]]
| 
| 0.82 m
| [[Íomhá:AythyaMarilaIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| Q917490
| [[lacha Meller]]
| Anas melleri
| [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]]
| 45 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 373
| Q200339
| [[lacha mhandrach]]
| Aix galericulata
| [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]]
| 41 g
| 71 cm
| [[Íomhá:Aix galericulata dis.PNG|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| Q191723
| [[lacha mheirgeach]]
| Aythya nyroca
| [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]]
| 43 g&lt;br/&gt;583 g&lt;br/&gt;520 g
| 65 cm
| [[Íomhá:AythyaNyrocaIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 375
| Q601055
| [[lacha mhuinceach]]
| Aythya collaris
| [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]]
| 744 g&lt;br/&gt;671 g
| 68 cm
| [[Íomhá:Aythya collaris range map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| Q647461
| [[lacha rua]]
| Oxyura jamaicensis
| [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]]
| 590 g&lt;br/&gt;499 g
| 57.5 cm
| [[Íomhá:Oxyura jamaicensis distribution.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| Q28106837
| [[Rualacha|Lacha rua]]
| Mareca penelope
| [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]]
| 
| 
| [[Íomhá:Mareca penelope map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 378
| Q839542
| [[lacha spotghobach]]
| Anas poecilorhyncha
| [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]]
| 57 g&lt;br/&gt;1.365 kg&lt;br/&gt;1.025 kg
| 0.689 m
| [[Íomhá:Anas poecilorhyncha map.svg|center|128px]]
| 26 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| Q570379
| [[ladhrán buí]]
| Tringa melanoleuca
| [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]]
| 27.9 g&lt;br/&gt;170 g
| 72 cm
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 380
| Q18840
| [[laidhrín glas]]
| Tringa nebularia
| [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]]
| 30.5 g&lt;br/&gt;173 g
| 0.61 m
| [[Íomhá:TringaNebulariaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 26 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| Q25418
| [[lasair choille]]
| Carduelis carduelis
| [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]]
| 1.53 g
| 0.24 m
| [[Íomhá:Carduelis carduelis map.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| Q27471
| [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]]
| Regulus ignicapilla
| [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]]
| 
| 14 cm
| [[Íomhá:Regulus ignicapilla -approx range map.png|center|128px]]
| 16 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| Q179863
| [[Lasairéan mór|lasairéan]]
| Phoenicopterus roseus
| [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]]
| 
| 163.5 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| Q644012
| [[Leptoptilos dubius]]
| Leptoptilos dubius
| [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]]
| 
| 
| [[Íomhá:LeptoptilosDubiusMap.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 385
| Q155878
| [[liathchearc]]
| Lyrurus tetrix
| [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]]
| 1.175 kg&lt;br/&gt;925 g&lt;br/&gt;35.5 g
| 72 cm
| [[Íomhá:Lyrurus tetrix distribution.png|center|128px]]
| 26 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| Q845408
| [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]]
| Lyrurus mlokosiewiczi
| [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]]
| 32.5 g&lt;br/&gt;865 g&lt;br/&gt;766 g
| 
| 
| 22 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 387
| Q178942
| [[liatráisc]]
| Turdus viscivorus
| [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]]
| 
| 0.44 m
| [[Íomhá:Turdusviscivorusmap2.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| Q26641
| [[lon creige]]
| Turdus torquatus
| [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]]
| 7.4 g
| 40 cm
| [[Íomhá:Turdus torquatus distribution map.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| Q58958
| [[luathrán]]
| Calidris alba
| [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]]
| 
| 35 cm
| [[Íomhá:Calidris alba map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| Q184432
| [[lóma Artach]]
| Gavia arctica
| [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]]
| 
| 1.2 m
| [[Íomhá:Gavia arctica distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| Q558990
| [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]]
| Gavia pacifica
| [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]]
| 95 g&lt;br/&gt;2.349 kg&lt;br/&gt;2.115 kg
| 
| [[Íomhá:Gavia pacifica map.svg|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| Q26691
| [[lóma rua]]
| Gavia stellata
| [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]]
| 1.729 kg&lt;br/&gt;1.477 kg
| 1.04 m
| [[Íomhá:Gavia stellata map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| Q673417
| [[Malacocincla perspicillata]]
| Malacocincla perspicillata
| [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 394
| Q25348
| [[mallard]]
| Anas platyrhynchos
| [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]]
| 
| 0.88 m
| [[Íomhá:AnasPlatyrhynchosIUCN2019 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 395
| Q28106966
| [[Gadual|Mareca strepera]]
| Mareca strepera
| [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]]
| 
| 
| [[Íomhá:Mareca strepera map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| Q273067
| [[Meantán crochta|meantán crochadánach]]
| Remiz pendulinus
| [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]]
| 0.95 g
| 
| [[Íomhá:Remiz pendulinus distribution map.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 397
| Q192817
| [[meantán croiméalach]]
| Panurus biarmicus
| [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]]
| 1.88 g&lt;br/&gt;15.3 g
| 17 cm
| [[Íomhá:PanurusBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 398
| Q207831
| [[meantán cuircíneach]]
| Lophophanes cristatus
| [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]]
| 1.31 g
| 100000 mm
| [[Íomhá:Lophophanes cristatus distribution map.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 399
| Q574281
| [[Meantán gruama|meantán duairc]]
| Poecile lugubris
| [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]]
| 1.68 g&lt;br/&gt;16.8 g
| 
| [[Íomhá:Parus lugubris. Distribution map.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| Q191096
| [[meantán dubh]]
| Periparus ater
| [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]]
| 1.04 g
| 0.18 m
| [[Íomhá:PeriparusAterIUCN2018 2.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 401
| Q170831
| [[meantán earrfhada]]
| Aegithalos caudatus
| [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]]
| 
| 18 cm
| [[Íomhá:Schwanzmeise (Aegithalos caudatus) distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 402
| Q25404
| [[meantán gorm]]
| Cyanistes caeruleus
| [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]]
| 1.14 g&lt;br/&gt;11.8 g
| 18 cm
| [[Íomhá:Cyanistes caeruleus only.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| Q4967039
| [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]]
| Poecile hyrcanus
| [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| Q207838
| [[meantán lathaí]]
| Poecile palustris
| [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]]
| 1.24 g&lt;br/&gt;11.9 g
| 19 cm
| [[Íomhá:Poecile palustris distribution map.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 405
| Q215211
| [[meantán léana]]
| Poecile montanus
| [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]]
| 
| 19 cm
| [[Íomhá:Poecile montanus distribution map.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 406
| Q25485
| [[meantán mór]]
| Parus major
| [[:commons:Category:Parus major|Parus major]]
| 1.68 g&lt;br/&gt;18.5 g
| 0.23 m
| [[Íomhá:Parus major distribution map.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| Q571268
| [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]]
| Stercorarius maccormicki
| [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]]
| 89.4 g&lt;br/&gt;1.277 kg&lt;br/&gt;1.421 kg
| 135 cm
| [[Íomhá:Stercorarius maccormicki map.svg|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| Q203053
| [[meirleach Artach]]
| Stercorarius parasiticus
| [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]]
| 
| 1.06 m
| [[Íomhá:Stercorarius parasiticus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 409
| Q207760
| [[meirleach mór]]
| Stercorarius skua
| [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]]
| 111.7 g&lt;br/&gt;1.735 kg&lt;br/&gt;1.935 kg
| 136 cm
| [[Íomhá:Stercorarius skua map.svg|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| Q212767
| [[meirleach pomairíneach]]
| Stercorarius pomarinus
| [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]]
| 66 g&lt;br/&gt;648 g&lt;br/&gt;740 g
| 1.18 m
| [[Íomhá:Stercorarius pomarinus area.PNG|center|128px]]
| 26 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| Q131918
| [[meirliún]]
| Falco columbarius
| [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]]
| 162 g&lt;br/&gt;212 g
| 60 cm
| [[Íomhá:Falco columbarius distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| Q184518
| [[mionchnagaire breac]]
| Dryobates minor
| [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]]
| 
| 26 cm
| [[Íomhá:Dendrocopos minor distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 413
| Q27075424
| [[Mionfhuiseog ladharghearr]]
| Alaudala rufescens
| [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]]
| 
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| Q386949
| [[mionghé Afracach]]
| Nettapus auritus
| [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]]
| 23 g
| 
| 
| 24 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 415
| Q191628
| [[mionghé bhánéadanach]]
| Anser erythropus
| [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]]
| 100 g&lt;br/&gt;1.797 kg
| 125 cm
| [[Íomhá:AnserErythropusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 26 d
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 416
| Q833243
| [[mionlacha iascán]]
| Aythya affinis
| [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]]
| 825 g&lt;br/&gt;748 g
| 72.5 cm
| [[Íomhá:Aythya affinis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 417
| Q210954
| [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]]
| Polysticta stelleri
| [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]]
| 58 g&lt;br/&gt;807 g
| 
| [[Íomhá:Polysticta stelleri map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 418
| Q28000
| [[mionladhrán buí]]
| Tringa flavipes
| [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]]
| 17.4 g&lt;br/&gt;81 g
| 61.5 cm
| [[Íomhá:Tringa flavipes map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 419
| Q229408
| [[mionphocaire gaoithe]]
| Falco naumanni
| [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]]
| 16 g&lt;br/&gt;148 g&lt;br/&gt;170 g
| 0.65 m
| [[Íomhá:Burning Ship 20210818.png|center|128px]]
| 27 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 420
| Q239393
| [[mionscréachán liath]]
| Lanius minor
| [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]]
| 4.3 g&lt;br/&gt;46 g
| 
| [[Íomhá:Lanius minor distr.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 421
| Q191155
| [[mionulchabhán Eoráiseach]]
| Glaucidium passerinum
| [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]]
| 8.3 g&lt;br/&gt;58 g&lt;br/&gt;73 g
| 35 cm
| [[Íomhá:Verbreitung Glaucidium passerinum Kopie.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| Q742818
| [[monál Himiléach]]
| Lophophorus impejanus
| [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Lophophorus impejanus range map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| Q242851
| [[musclacha]]
| Cairina moschata
| [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]]
| 74 g&lt;br/&gt;3 kg&lt;br/&gt;1.25 kg
| 
| [[Íomhá:Cairina moschata map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| Q116667
| [[Míona coiteann|míona]]
| Acridotheres tristis
| [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]]
| 7.1 g
| 0.378 m
| [[Íomhá:Common Mynah distribution map.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 425
| Q180835
| [[mórcheolaire giolcaí]]
| Acrocephalus arundinaceus
| [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]]
| 3.15 g
| 
| [[Íomhá:AcrocephalusArundinaceusIUCN2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| Q26209
| [[mórchnagaire breac]]
| Dendrocopos major
| [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]]
| 5.7 g&lt;br/&gt;89 g
| 36 cm
| [[Íomhá:Dendrocopos major distribution map.png|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 427
| Q333796
| [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]]
| Ardea herodias
| [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]]
| 2.48 kg&lt;br/&gt;2.11 kg
| 183 cm
| [[Íomhá:Great Blue Heron-rangemap.gif|center|128px]]
| 27 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 428
| Q665363
| [[mórchuach bhreac]]
| Clamator glandarius
| [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]]
| 9.85 g&lt;br/&gt;169 g&lt;br/&gt;138 g
| 
| [[Íomhá:ClamatorGlandariusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| Q476356
| [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]]
| Ichthyaetus ichthyaetus
| [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]]
| 112 g&lt;br/&gt;1.599 kg&lt;br/&gt;1.189 kg
| 161 cm
| [[Íomhá:LarusIchthyaetusIUCN.svg|center|128px]]
| 25 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 430
| Q184508
| [[mórscréachán liath]]
| Lanius excubitor
| [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]]
| 63.4 g
| 32 cm
| [[Íomhá:Lanius excubitor distr3.png|center|128px]]
| 16 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 431
| Q81515
| [[mórulchabhán cluasach]]
| Bubo virginianus
| [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]]
| 
| 1.34 m
| [[Íomhá:Bubo virginianus dis.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 432
| Q25692
| [[naoscach]]
| Gallinago gallinago
| [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]]
| 111 g&lt;br/&gt;128 g
| 0.52 m
| [[Íomhá:GallinagoGallinagoIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| Q26711
| [[naoscach bhídeach]]
| Lymnocryptes minimus
| [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]]
| 53.7 g&lt;br/&gt;46.7 g
| 40 cm
| [[Íomhá:LymnocryptesMinimusIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| Q687695
| [[néné]]
| Branta sandvicensis
| [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 435
| Q1193048
| [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]]
| Odontophorus strophium
| [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]]
| 
| 
| [[Íomhá:Odontophorus strophium map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 436
| Q188660
| [[Opisthocomus hoazin]]
| Opisthocomus hoazin
| [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]]
| 
| 
| [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) world.png|center|128px]]
| 31 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 437
| Q279939
| [[Oxyura maccoa]]
| Oxyura maccoa
| [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]]
| 96 g&lt;br/&gt;820 g&lt;br/&gt;554 g
| 
| [[Íomhá:Oxyura maccoa distribution.svg|center|128px]]
| 26 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 438
| Q1589589
| [[Paradoxornis unicolor]]
| Paradoxornis unicolor
| [[:commons:Category:Paradoxornis unicolor|Paradoxornis unicolor]]
| 
| 
| [[Íomhá:Cholornis unicolor distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 439
| Q27075910
| [[parúl tuaisceartach]]
| Setophaga americana
| [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]]
| 1.26 g
| 
| [[Íomhá:Parula americana map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| Q26106
| [[Patraisc choiteann|patraisc]]
| Perdix perdix
| [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]]
| 
| 46 cm
| [[Íomhá:Verbreitungskarte Rebhuhn.jpg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| Q733777
| [[patraisc bhroinnliath]]
| Arborophila orientalis
| [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 442
| Q754863
| [[patraisc chosdearg]]
| Alectoris rufa
| [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]]
| 20.1 g
| 48 cm
| [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 443
| Q194043
| [[patraisc thiucair]]
| Alectoris chukar
| [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]]
| 650 g&lt;br/&gt;565 g&lt;br/&gt;22.5 g
| 51 cm
| [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| Q168748
| [[Peannaire (éan)|peannaire]]
| Sagittarius serpentarius
| [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]]
| 130 g&lt;br/&gt;4.052 kg
| 203 cm
| [[Íomhá:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|center|128px]]
| 44 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 445
| Q208060
| [[pearaicít rósbhráisléadach]]
| Psittacula krameri
| [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]]
| 
| 45 cm
| [[Íomhá:Rose ringed parakeet range.PNG|center|128px]]
| 23 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 446
| Q220328
| [[pearóid liath Afracach]]
| Psittacus erithacus
| [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]]
| 18.7 g
| 
| [[Íomhá:Psittacus erithacus range.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 447
| Q199427
| [[peileacán bán]]
| Pelecanus onocrotalus
| [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]]
| 180 g&lt;br/&gt;11.45 kg&lt;br/&gt;7.59 kg
| 2.91 m
| [[Íomhá:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 448
| Q184751
| [[peileacán Dalmátach]]
| Pelecanus crispus
| [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]]
| 
| 320 cm
| [[Íomhá:PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 32 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 449
| Q385891
| [[piasún cír]]
| Catreus wallichii
| [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]]
| 1.525 kg&lt;br/&gt;1.13 kg
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 450
| Q25307
| [[Snag breac|Pica pica]]
| Pica pica
| [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]]
| 9.9 g&lt;br/&gt;221 g&lt;br/&gt;191 g
| 56 cm
| [[Íomhá:Pica pica map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| Q25392
| [[pilibín]]
| Vanellus vanellus
| [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]]
| 25.5 g
| 0.75 m&lt;br/&gt;69.5 cm
| [[Íomhá:VanellusVanellusIUCN.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 452
| Q279307
| [[pilibín ealtúil]]
| Vanellus gregarius
| [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]]
| 26.5 g&lt;br/&gt;252 g&lt;br/&gt;200 g
| 70 cm
| [[Íomhá:VanellusGregariusIUCN.png|center|128px]]
| 28 d
| ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]''
|-
| style='text-align:right'| 453
| Q161829
| [[piongain impireach]]
| Aptenodytes forsteri
| [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]]
| 425 g
| 
| [[Íomhá:Manchot empereur carte reparition.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 454
| Q494544
| [[Corr bheag|Platalea minor]]
| Platalea minor
| [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]]
| 
| 110 cm
| 
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 455
| Q26490
| [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]]
| Falco tinnunculus
| [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]]
| 201 g
| 0.73 m
| [[Íomhá:FalcoTinnunculusIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| Q187902
| [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]]
| Porphyrio porphyrio
| [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]]
| 
| 
| 
| 25 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| Q25700
| [[praslacha]]
| 
| [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]]
| 
| 0.59 m
| [[Íomhá:Anas crecca distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| Q331447
| [[praslacha mharmarach]]
| Marmaronetta angustirostris
| [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]]
| 562 g&lt;br/&gt;492 g
| 65 cm
| 
| 26 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 459
| Q695729
| [[pratancól dubheiteach]]
| Glareola nordmanni
| [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]]
| 11 g&lt;br/&gt;97 g
| 64 cm
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 460
| Q330310
| [[pratancól muinceach]]
| Glareola pratincola
| [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]]
| 10.1 g&lt;br/&gt;77 g
| 65 cm
| [[Íomhá:GlareolaPratincolaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 461
| Q1262047
| [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]]
| Pseudastur occidentalis
| [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]]
| 
| 
| [[Íomhá:Pseudastur occidentalis map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 462
| Q643836
| [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]]
| Pyrrhocorax pyrrhocorax
| [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]]
| 312 g&lt;br/&gt;263 g
| 82 cm
| [[Íomhá:Chough range map.png|center|128px]]
| 17 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| Q244350
| [[póiseard cíordhearg]]
| Netta rufina
| [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]]
| 56 g&lt;br/&gt;1.115 kg
| 87 cm
| [[Íomhá:NettaRufinaIUCNverz2018 2.png|center|128px]]
| 27 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 464
| Q642685
| [[riabhóg chladaigh]]
| Anthus petrosus
| [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]]
| 
| 25 cm
| [[Íomhá:Anthus petrosus map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| Q143313
| [[riabhóg choille]]
| Anthus trivialis
| [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]]
| 22 g&lt;br/&gt;25 g
| 0.27 m
| [[Íomhá:Anthus trivialis distr.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 466
| Q27226
| [[riabhóg dhonn]]
| Anthus campestris
| [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]]
| 2.73 g&lt;br/&gt;22 g
| 
| [[Íomhá:AnthusCampestrisIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 467
| Q26956
| [[riabhóg mhóna]]
| Anthus pratensis
| [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]]
| 2.06 g
| 0.26 m
| [[Íomhá:AnthusPratensisIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| Q241347
| [[riabhóg phíbrua]]
| Anthus cervinus
| [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]]
| 2.01 g
| 
| [[Íomhá:AnthusCervinusIUCN.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 469
| Q208707
| [[riabhóg uisce]]
| Anthus spinoletta
| [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]]
| 2.73 g
| 26 cm
| [[Íomhá:Anthus spinoletta mapcomm.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 470
| Q179367
| [[rollóir Eorpach]]
| Coracias garrulus
| [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Coracias garrulus distr.png|center|128px]]
| 18 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| Q927358
| [[rowi]]
| Apteryx rowi
| [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]]
| 
| 
| [[Íomhá:Apteryx rowi distribution.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 472
| Q28122714
| [[rufachán]]
| Calidris pugnax
| [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]]
| 21 g&lt;br/&gt;170 g&lt;br/&gt;102 g
| 
| [[Íomhá:Philomachuspugnaxmap.png|center|128px]]
| 21 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 473
| Q185099
| [[rálóg uisce]]
| Rallus aquaticus
| [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]]
| 125 g&lt;br/&gt;98 g
| 42 cm
| [[Íomhá:Rallus aquaticus distribution.png|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 474
| Q25383
| [[rí rua]]
| Fringilla coelebs
| [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]]
| 2.16 g&lt;br/&gt;22 g
| 0.26 m
| [[Íomhá:Rangemap-pinson.PNG|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| Q182209
| [[rí-phiongain]]
| Aptenodytes patagonicus
| [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]]
| 306 g&lt;br/&gt;12.8 kg&lt;br/&gt;11.5 kg
| 
| [[Íomhá:Manchot royal carte reparition.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| Q130933
| [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]]
| Bubo bubo
| [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]]
| 80 g&lt;br/&gt;2.38 kg&lt;br/&gt;2.992 kg
| 174 cm
| [[Íomhá:Bubo bubo distribution map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| Q1273551
| [[rí-ulchabhán beag]]
| Otus gurneyi
| [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]]
| 
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 478
| Q819706
| [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]]
| Carpodacus rubicilla
| [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 479
| Q46143
| [[rósghlasán scarlóideach]]
| Carpodacus erythrinus
| [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]]
| 
| 26 cm
| [[Íomhá:CarpodacusErythrinusIUCN.svg|center|128px]]
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 480
| Q25386
| [[rúcach]]
| Corvus frugilegus
| [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]]
| 489 g&lt;br/&gt;418 g
| 0.93 m
| [[Íomhá:Corvus frugilegus distribution.png|center|128px]]
| 16 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 481
| Q25777
| [[sacán]]
| Turdus pilaris
| [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]]
| 6.8 g&lt;br/&gt;105 g
| 0.42 m
| [[Íomhá:Turdus pilaris map.svg|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 482
| Q201300
| [[sceadach]]
| Melanitta fusca
| [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]]
| 1.762 kg
| 0.97 m
| [[Íomhá:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 483
| Q178821
| [[scodalach dubheiteach]]
| Himantopus himantopus
| [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]]
| 21.8 g&lt;br/&gt;160 g
| 
| [[Íomhá:HimantopusHimantopusIUCN2019-3.png|center|128px]]
| 25 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 484
| Q752678
| [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]]
| Lanius isabellinus
| [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]]
| 30 g
| 
| 
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 485
| Q235052
| [[scréachán coille]]
| Lanius senator
| [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]]
| 3.4 g
| 
| [[Íomhá:Lanius senator distr.png|center|128px]]
| 15 d
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 486
| Q26671
| [[scréachán droimrua]]
| Lanius collurio
| [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]]
| 3.15 g
| 26 cm
| [[Íomhá:LaniusCollurioIUCN.svg|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| Q25354
| [[scréachóg]]
| Garrulus glandarius
| [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]]
| 8.5 g
| 0.54 m
| [[Íomhá:Garrulus glandarius distribution.jpg|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 488
| Q80858
| [[scréachóg liath]]
| Perisoreus canadensis
| [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]]
| 
| 
| [[Íomhá:Perisoreus canadensis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 489
| Q25317
| [[scréachóg reilige]]
| Tyto alba
| [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]]
| 580 g
| 0.9 m
| [[Íomhá:Schleiereule-Tyto alba-World.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| Q27434
| [[Scótar coiteann|Scótar]]
| Melanitta nigra
| [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]]
| 
| 0.85 m
| [[Íomhá:MelanittaNigraIUCNver2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| Q2020137
| [[Scótar báneiteach]]
| Melanitta deglandi
| [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]]
| 
| 
| [[Íomhá:Melanitta deglandi map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| Q529048
| [[Scótar dubh]]
| Melanitta americana
| [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]]
| 
| 
| [[Íomhá:Melanitta americana map.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]''
|-
| style='text-align:right'| 493
| Q742468
| [[scótar toinne]]
| Melanitta perspicillata
| [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]]
| 62 g&lt;br/&gt;1 kg&lt;br/&gt;900 g
| 84 cm
| [[Íomhá:Melanitta perspicillata range map.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| Q943329
| [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]]
| Chordeiles minor
| [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]]
| 79.3 g
| 
| [[Íomhá:Chordeiles minor map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| Q606755
| [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]]
| Accipiter gularis
| [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]]
| 
| 52 cm
| 
| 26 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| Q234722
| [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]]
| Aquila fasciata
| [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]]
| 1.82 kg&lt;br/&gt;2.56 kg&lt;br/&gt;112 g
| 
| [[Íomhá:Hieraaetus fasciatus area.PNG|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 497
| Q25761
| [[seil-lacha]]
| Tadorna tadorna
| [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]]
| 78 g&lt;br/&gt;1.261 kg&lt;br/&gt;1.043 kg
| 112 cm
| [[Íomhá:Tadorna tadorna distribution.png|center|128px]]
| 30 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 498
| Q170723
| [[seil-lacha rua]]
| Tadorna ferruginea
| [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]]
| 83 g&lt;br/&gt;1.36 kg&lt;br/&gt;1.1 kg
| 133 cm
| [[Íomhá:TadornaFerrugineaIUCN.png|center|128px]]
| 28 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| Q192524
| [[Seirín Canárach]]
| Serinus canaria
| [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]]
| 1.54 g&lt;br/&gt;15.3 g
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 500
| Q621833
| [[seirín ceanndubh]]
| Serinus pusillus
| [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]]
| 1.43 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 501
| Q27461190
| [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]]
| Sibirionetta formosa
| [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]]
| 
| 
| [[Íomhá:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 502
| Q27075864
| [[siscín]]
| Spinus spinus
| [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]]
| 1.29 g&lt;br/&gt;13.8 g
| 0.21 m
| [[Íomhá:Rangemap-tarin.PNG|center|128px]]
| 12 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| Q25634
| [[sléibhín]]
| Chroicocephalus ridibundus
| [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]]
| 294 g&lt;br/&gt;267 g
| 0.97 m
| [[Íomhá:ChroicocephalusRidibundusIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 504
| Q164467
| [[sléibhín beag]]
| Hydrocoloeus minutus
| [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]]
| 98 g
| 78 cm
| [[Íomhá:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 505
| Q276189
| [[sléibhín Meánmhuirí]]
| Ichthyaetus melanocephalus
| [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]]
| 
| 96 cm
| [[Íomhá:LarusMelanocephalus.png|center|128px]]
| 24 d
| 
|-
| style='text-align:right'| 506
| Q843175
| [[smólach breacdhorcha]]
| Turdus naumanni
| [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 507
| Q26349
| [[smólach ceoil]]
| Turdus philomelos
| [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]]
| 6 g&lt;br/&gt;72 g
| 0.36 m
| [[Íomhá:TurdusPhilomelosIUCN.svg|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 508
| Q80780
| [[smólach píbdhubh]]
| Turdus atrogularis
| [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]]
| 
| 
| 
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| Q1591651
| [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]]
| Turdus eunomus
| [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| Q258964
| [[smólach Sibéarach]]
| Geokichla sibirica
| [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]]
| 60 g&lt;br/&gt;70 g
| 
| 
| 10 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 511
| Q796672
| [[Éan oighinn|smólach talún]]
| Seiurus aurocapilla
| [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]]
| 
| 
| [[Íomhá:Seiurus aurocapilla map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 512
| Q949662
| [[Zoothera aurea|smólach White]]
| Zoothera aurea
| [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| Q193593
| [[Snag coiteann|snag]]
| Certhia familiaris
| [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]]
| 9.95 g
| 19 cm
| [[Íomhá:CerthiaFamiliarisIUCN2019-2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 514
| Q125895
| [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]]
| Certhia brachydactyla
| [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]]
| 1.16 g&lt;br/&gt;8.4 g
| 
| [[Íomhá:Sttreecreepereurope.png|center|128px]]
| 14 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| Q28106731
| [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]]
| Spatula clypeata
| [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]]
| 
| 
| [[Íomhá:SpatulaClypeata.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 516
| Q28106902
| [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]]
| Spatula querquedula
| [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]]
| 
| 
| [[Íomhá:Spatula querquedula map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| Q25334
| [[Spideog bhroinndearg|spideog]]
| Erithacus rubecula
| [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]]
| 2.4 g
| 21 cm
| [[Íomhá:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|128px]]
| 15 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 518
| Q557745
| [[spideog phíb-bhán]]
| Irania gutturalis
| [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]]
| 2.66 g
| 
| 
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 519
| Q25380
| [[spioróg]]
| Accipiter nisus
| [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]]
| 110 g&lt;br/&gt;22.5 g&lt;br/&gt;150 g&lt;br/&gt;290 g
| 0.67 m
| [[Íomhá:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 520
| Q114338
| [[spioróg Leiveantach]]
| Accipiter brevipes
| [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]]
| 
| 0.7 m
| [[Íomhá:AccipiterBrevipesIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| Q137474876
| [[Spioróg mhór]]
| Astur gentilis
| 
| 
| 
| [[Íomhá:AccipiterGentilis.png|center|128px]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 522
| Q25421
| [[spágaire tonn]]
| Tachybaptus ruficollis
| [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]]
| 13.7 g
| 42 cm
| [[Íomhá:Tachybaptus ruficollis-map-distribution.svg|center|128px]]
| 20 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 523
| Q753741
| [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]]
| Pterocles alchata
| [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]]
| 25 g&lt;br/&gt;250 g&lt;br/&gt;225 g
| 59.5 cm
| 
| 21 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 524
| Q383182
| [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]]
| Pterocles orientalis
| [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]]
| 28 g&lt;br/&gt;428 g&lt;br/&gt;383 g
| 71.5 cm
| 
| 23 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 525
| Q25352
| [[storc bán]]
| Ciconia ciconia
| [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]]
| 110 g
| 1.91 m
| [[Íomhá:WhiteStorkMap.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 526
| Q25398
| [[storc dubh]]
| Ciconia nigra
| [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]]
| 
| 1.5 m
| [[Íomhá:Ciconia nigra distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| Q616393
| [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]]
| Strix leptogrammica
| [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 528
| Q17592
| [[Struthio|Struthio camelus]]
| Struthio camelus
| [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]]
| 1.5 kg&lt;br/&gt;115 kg&lt;br/&gt;100 kg
| 
| [[Íomhá:Struthio camelus distribution.svg|center|128px]]
| 42 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 529
| Q27043839
| [[Gearg Shíneach|Synoicus chinensis]]
| Synoicus chinensis
| [[:commons:Category:Synoicus chinensis|Synoicus chinensis]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 530
| Q26135
| [[síodeiteach Boihéamach]]
| Bombycilla garrulus
| [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]]
| 
| 34 cm
| [[Íomhá:BombycillaGarrulusIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 531
| Q1084995
| [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]]
| Estrilda melpoda
| [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]]
| 0.68 g&lt;br/&gt;7.8 g
| 
| 
| 11 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 532
| Q184314
| [[Bombycilla cedrorum|Síodéan céadrais]]
| Bombycilla cedrorum
| [[:commons:Category:Bombycilla cedrorum|Bombycilla cedrorum]]
| 
| 
| [[Íomhá:Bombycilla cedrorum map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 533
| Q26452
| [[Síolghé thaiga|síolghé]]
| Anser fabalis
| [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]]
| 146 g&lt;br/&gt;3.198 kg&lt;br/&gt;2.843 kg
| 1.62 m
| [[Íomhá:AnserFabalisIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| Q673280
| [[síolghé thundra]]
| Anser serrirostris
| [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]]
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 535
| Q241349
| [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]]
| Lophodytes cucullatus
| [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]]
| 
| 63 cm
| [[Íomhá:Lophodytes cucullatus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 536
| Q200646
| [[síolta gheal]]
| Mergellus albellus
| [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]]
| 42 g&lt;br/&gt;652 g&lt;br/&gt;568 g
| 62 cm
| [[Íomhá:MergellusAlbellusIUCNver2018 2.png|center|128px]]
| 27 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 537
| Q180991
| [[síolta mhór]]
| Mergus merganser
| [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]]
| 1.709 kg&lt;br/&gt;1.232 kg
| 0.93 m
| [[Íomhá:Mergus merganser distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 538
| Q189609
| [[síolta rua]]
| Mergus serrator
| [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]]
| 72 g&lt;br/&gt;1.135 kg&lt;br/&gt;908 g
| 0.87 m
| [[Íomhá:Mergus serrator distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 539
| Q205930
| [[tarmachan]]
| Lagopus muta
| [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]]
| 665 g&lt;br/&gt;555 g
| 57 cm
| [[Íomhá:Rock Ptarmigan Lagopus muta distribution map.png|center|128px]]
| 22 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 540
| Q218543
| [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]]
| Tigriornis leucolopha
| [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]]
| 
| 
| [[Íomhá:Tigriornis leucolopha map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 541
| Q185784
| [[tiuf-teaf]]
| Phylloscopus collybita
| [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]]
| 
| 18 cm
| [[Íomhá:Phylloscopus collybita.png|center|128px]]
| 13 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| Q3729103
| [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]]
| Phylloscopus sindianus
| [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]]
| 7 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 543
| Q667778
| [[tokoeka]]
| Apteryx australis
| [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]]
| 2.208 kg&lt;br/&gt;2.535 kg
| 
| [[Íomhá:Southern Brown Kiwi.png|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 544
| Q607027
| [[torspideog ruadhonn]]
| Cercotrichas galactotes
| [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]]
| 3.2 g&lt;br/&gt;22.7 g
| 
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 545
| Q26017
| [[traonach]]
| Crex crex
| [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]]
| 13.2 g
| 50 cm
| [[Íomhá:Crexcrex.png|center|128px]]
| 17 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 546
| Q26717
| [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]]
| Caprimulgus europaeus
| [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]]
| 
| 60 cm
| [[Íomhá:Caprimulgus europaeus distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 547
| Q129958
| [[ulchabhán beag]]
| Athene noctua
| [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]]
| 
| 56 cm
| [[Íomhá:Steinkauz-Athene noctua-World.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 548
| Q174466
| [[ulchabhán bóireach]]
| Aegolius funereus
| [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]]
| 
| 56 cm
| [[Íomhá:Aegolius funereus dis.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 549
| Q25756
| [[ulchabhán donn]]
| Strix aluco
| [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]]
| 426 g&lt;br/&gt;524 g
| 99 cm
| [[Íomhá:StrixAlucoIUCN.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 550
| Q200724
| [[ulchabhán mór liath]]
| Strix nebulosa
| [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]]
| 
| 1.37 m
| [[Íomhá:Strix nebulosa distribution map updated (2013).jpg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| Q190083
| [[ulchabhán na hÚraile]]
| Strix uralensis
| [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]]
| 
| 114.5 cm
| [[Íomhá:Strix uralensis distr..png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| Q25769
| [[ulchabhán réisc]]
| Asio flammeus
| [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]]
| 
| 102 cm
| [[Íomhá:Sumpfohreule-Asio flammeus-World.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 553
| Q171563
| [[ulchabhán scopach Eoráiseach]]
| Otus scops
| [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]]
| 
| 58.5 cm
| [[Íomhá:Otus scops distr.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 554
| Q1270124
| [[ulchabhán scopach Sokoke]]
| Otus ireneae
| [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]]
| 
| 
| 
| 
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| Q1256551
| [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]]
| Ninox natalis
| [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]]
| 184 g
| 
| [[Íomhá:Christmas Island.jpg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 556
| Q193192
| [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]]
| Surnia ulula
| [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]]
| 
| 76 cm
| [[Íomhá:Surnia ulula distr with national borders.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 557
| Q170177
| [[ulchabhán sneachtúil]]
| Bubo scandiacus
| [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]]
| 
| 
| [[Íomhá:Cypron-Range Bubo scandiacus.svg|center|128px]]
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 558
| Q1265138
| [[ulchabhán Soumagne]]
| Tyto soumagnei
| [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]]
| 380 g
| 
| 
| 
| ''[[:d:Q278113|leochaileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 559
| Q926291
| [[ulchabhán síofrach]]
| Micrathene whitneyi
| [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]]
| 
| 
| [[Íomhá:Micrathene whitneyi map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| Q467068
| [[ulchabhán uachasach]]
| Athene cunicularia
| [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]]
| 
| 595 mm
| [[Íomhá:Distribuição Buraqueira.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| Q207846
| [[éadar taibhseach]]
| Somateria spectabilis
| [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]]
| 73 g&lt;br/&gt;1.617 kg
| 0.93 m
| [[Íomhá:Somateria spectabilis map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| Q93208
| [[éamú]]
| Dromaius novaehollandiae
| [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]]
| 581.2 g&lt;br/&gt;32.7 kg&lt;br/&gt;38.3 kg
| 
| [[Íomhá:Dromaius novaehollandiae map distribution 2.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 563
| Q131709
| [[éigrit bheag]]
| Egretta garzetta
| [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]]
| 28 g&lt;br/&gt;532 g
| 92 cm
| [[Íomhá:EgrettaGarzettaIUVNver2018 2.png|center|128px]]
| 21 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| Q130730
| [[éigrit mhór]]
| Ardea alba
| [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]]
| 
| 1.44 m
| [[Íomhá:ArdeaAlbaIUCNver2019 1.png|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| Q208763
| [[íbis bheannaithe]]
| Threskiornis aethiopicus
| [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]]
| 62 g
| 118 cm
| [[Íomhá:ThreskiornisAethiopicusIUCNver2024.png|center|128px]]
| 29 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 566
| Q589171
| [[íbis bhán Mheiriceánach]]
| Eudocimus albus
| [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]]
| 1.036 kg&lt;br/&gt;764 g
| 
| [[Íomhá:Eudocimus albus map 2.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| Q245414
| [[íbis mhaol thuaisceartach]]
| Geronticus eremita
| [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]]
| 68 g
| 
| [[Íomhá:Morocco bald ibis map-01.png|center|128px]]
| 27 d
| [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| Q178811
| [[íbis niamhrach]]
| Plegadis falcinellus
| [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]]
| 633 g
| 0.89 m
| [[Íomhá:Plegadis falcinellus map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 569
| Q25388
| [[óiréal órga]]
| Oriolus oriolus
| [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]]
| 7.3 g
| 46 cm
| [[Íomhá:Oriolus oriolus distribution map.png|center|128px]]
| 16 d
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| Q576762
| [[órshúileach ceannsceadach]]
| Bucephala albeola
| [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]]
| 481 g&lt;br/&gt;367 g
| 57 cm
| [[Íomhá:Bucephala albeola map.svg|center|128px]]
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| Q369767
| [[órshúileach Íoslannach]]
| Bucephala islandica
| [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]]
| 70 g&lt;br/&gt;1.09 kg&lt;br/&gt;730 g
| 75.5 cm
| 
| 
| [[Speiceas is lú imní]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>bjduxw7cj6pl4tghmlc8tqkchp6rv4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120000</id>
    <revision>
      <id>1330438</id>
      <parentid>1330402</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teicneolaíocht agus geilleagar */</comment>
      <origin>1330438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30843" sha1="s4wi7dm8hdepsncpur7ufpnukkjal7w" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* ''[[:en:United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* ''[[:en:Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide ==


| name = United Nations Climate Change Conferences
| image = GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg
| image_upright = 
| image_alt = 
| image_caption = Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Paris Agreement]]
| native_name = 
| native_name_lang = 
| english_name = 
| time = 
| duration = 
| date = {{start date|1995|df=yes}}–present
| organizers = [[United Nations]]
}}

'' The '''United Nations Climate Change Conferences''' are yearly conferences held in the framework of the [[United Nations Framework Convention on Climate Change]] (UNFCCC). They serve as the formal meeting of the UNFCCC parties—the [[conference of the parties]] (COP)—to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Kyoto Protocol]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[aisíocaíochtaí gás ceaptha teasa]].
&lt;ref name=climate-leaders.org&gt;{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC &amp; the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
 Starting in 2005 the conferences have also served as the &quot;Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol&quot; (CMP);
&lt;ref name=&gt;[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.&lt;/ref&gt;
 also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers. From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Paris Agreement]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].
&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Any final text of a COP must be agreed by consensus.
&lt;ref name=&gt;{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.
&lt;ref name=bmub&gt;{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=UNFCCC&gt;{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile}}
* {{Flag|Costa Rica}}
* {{Flag|Israel}}
* {{Flag|Romania}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name{&gt;{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina}}
* {{Flag|China}}
* {{Flag|Egypt}}
* {{Flag|India}}
* {{Flag|Indonesia}}
* {{Flag|Kenya}}
* {{Flag|Morocco}}
* {{Flag|Nigeria}}
* {{Flag|Senegal}}
* {{Flag|Singapore}}
* {{Flag|South Africa}}
* {{Flag|Thailand}}
* {{Flag|Ukraine}}
* {{Flag|Vietnam}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>s4wi7dm8hdepsncpur7ufpnukkjal7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330439</id>
      <parentid>1330438</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide */</comment>
      <origin>1330439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30757" sha1="1ff3sb5fekfiq0d8g6fbf6inew2wht9" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* ''[[:en:United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* ''[[:en:Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide ==


[[Íomhá:GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg | mion || '' Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Paris Agreement]]]]

| date = {{start date|1995|df=yes}}–present
| organizers = [[Náisiúin Aontaithe]]
}}

'' The '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide''' (Béarla: ''United Nations Climate Change Conferences'') are yearly conferences held in the framework of the [[United Nations Framework Convention on Climate Change]] (UNFCCC). They serve as the formal meeting of the UNFCCC parties—the [[conference of the parties]] (COP)—to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Kyoto Protocol]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]].
&lt;ref name=climate-leaders.org&gt;{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC &amp; the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
 Starting in 2005 the conferences have also served as the &quot;Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol&quot; (CMP);
&lt;ref name=&gt;[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.&lt;/ref&gt;
 also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers. From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Paris Agreement]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].
&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Any final text of a COP must be agreed by consensus.
&lt;ref name=&gt;{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.
&lt;ref name=bmub&gt;{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=UNFCCC&gt;{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile}}
* {{Flag|Costa Rica}}
* {{Flag|Israel}}
* {{Flag|Romania}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name{&gt;{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina}}
* {{Flag|China}}
* {{Flag|Egypt}}
* {{Flag|India}}
* {{Flag|Indonesia}}
* {{Flag|Kenya}}
* {{Flag|Morocco}}
* {{Flag|Nigeria}}
* {{Flag|Senegal}}
* {{Flag|Singapore}}
* {{Flag|South Africa}}
* {{Flag|Thailand}}
* {{Flag|Ukraine}}
* {{Flag|Vietnam}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>1ff3sb5fekfiq0d8g6fbf6inew2wht9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330441</id>
      <parentid>1330439</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide */</comment>
      <origin>1330441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30937" sha1="qxic78ah6k84g1w79wlye7umn956z4l" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* ''[[:en:United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* ''[[:en:Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide ==

{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}


[[Íomhá:GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg | mion | '' Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Comhaontú Aeráide Pháras]]]]

| date = 1995–inniu
| organizers = [[Náisiúin Aontaithe]]
}}

'' The '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide''' (Béarla: ''United Nations Climate Change Conferences'') are yearly conferences held in the [[Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (CCNAAA).  They serve as the [[comhdháil na bpáirtithe]] (COP) to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Prótacal Kyoto, 1997]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]].&lt;ref name=climate-leaders.org /&gt;  Starting in 2005 the conferences have also served as the &quot;Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol&quot; (CMP);&lt;ref name=adaptation-fund /&gt; also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers.  From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Comhaontú Aeráide Pháras]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot; /&gt;  Any final text of a COP must be agreed by consensus.&lt;ref name=bbc2021 /&gt;

'' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.&lt;ref name=bmub /&gt;&lt;ref name=UNFCCC /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=climate-leaders.org&gt;{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC &amp; the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=adaptation-fund&gt;[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=bbc2021&gt;{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=bmub&gt;{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNFCCC&gt;{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile}}
* {{Flag|Costa Rica}}
* {{Flag|Israel}}
* {{Flag|Romania}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name{&gt;{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina}}
* {{Flag|China}}
* {{Flag|Egypt}}
* {{Flag|India}}
* {{Flag|Indonesia}}
* {{Flag|Kenya}}
* {{Flag|Morocco}}
* {{Flag|Nigeria}}
* {{Flag|Senegal}}
* {{Flag|Singapore}}
* {{Flag|South Africa}}
* {{Flag|Thailand}}
* {{Flag|Ukraine}}
* {{Flag|Vietnam}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>qxic78ah6k84g1w79wlye7umn956z4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330447</id>
      <parentid>1330441</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1330447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30979" sha1="heeckds0qsuzgh1egendztxht9no9r2" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]

* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]


{| class= wikitable 
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)

! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh toinne]]
| [[Cumhacht toinne]]
|}

== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
# Climate action
# Climate change denial


* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]

=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]

=== Náisiúin Aontaithe ===
* ''[[:en:United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]]
* ''[[:en:Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]]

=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
#* [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]

== Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide ==

{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}


[[Íomhá:GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg | mion | '' Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Comhaontú Aeráide Pháras]]]]

| date = 1995–inniu
| organizers = [[Náisiúin Aontaithe]]
}}

'' The '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide''' (Béarla: ''United Nations Climate Change Conferences'') are yearly conferences held in the [[Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (CCNAAA).  They serve as the [[comhdháil na bpáirtithe]] (COP) to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Prótacal Kyoto, 1997]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]].&lt;ref name=climate-leaders.org /&gt;  Starting in 2005 the conferences have also served as the &quot;Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol&quot; (CMP);&lt;ref name=adaptation-fund /&gt; also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers.  From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Comhaontú Aeráide Pháras]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot; /&gt;  Any final text of a COP must be agreed by consensus.&lt;ref name=bbc2021 /&gt;

'' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.&lt;ref name=bmub /&gt;&lt;ref name=UNFCCC /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=climate-leaders.org&gt;{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC &amp; the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=adaptation-fund&gt;[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=bbc2021&gt;{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=bmub&gt;{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNFCCC&gt;{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

== Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


'' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].&lt;ref name=UIA /&gt;  The 32 member countries and 13&lt;ref name=Latvia /&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=:4 /&gt;

== Structure 
The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.&lt;ref name=:6 /&gt;

== Ballraíocht 
The 32 member countries and 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot;/&gt; association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Ballstáit 
Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=:1 /&gt;  Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.&lt;ref name=:1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 0.95em;&quot;
! style=&quot;width:115px;&quot; | Tír
! Ballraíocht
! Nótaí
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Australia}}
| align=&quot;right&quot; |1979&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Austria}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974
&lt;ref name=:5&gt;{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}&lt;/ref&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Belgium}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Canada}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Czech Republic}}
| align=&quot;right&quot; |5 February 2001&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Denmark}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Estonia}}
| align=&quot;right&quot; |9 May 2014
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Finland}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|France}}
| align=&quot;right&quot; |1992&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Germany}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Greece}}
| align=&quot;right&quot; |1976&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Hungary}}
| align=&quot;right&quot; |3 June 1997&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Ireland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Italy}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Japan}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Latvia}}
| align=&quot;right&quot; | 2024&lt;ref&gt;{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Lithuania}}
| align=&quot;right&quot; |2022
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Luxembourg}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Mexico}}
| align=&quot;right&quot; |2018
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Netherlands}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|New Zealand}}
| align=&quot;right&quot; |1977&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Norway}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member (under a special Agreement)&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portugal}}
| align=&quot;right&quot; |1981&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Poland}}
| align=&quot;right&quot; |25 September 2008
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Slovakia}}
| align=&quot;right&quot; |30 November 2007
&lt;ref&gt;{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|South Korea}}
| align=&quot;right&quot; |20 April 2001
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Spain}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Sweden}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Switzerland}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Turkey}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|United States}}
| align=&quot;right&quot; |18 November 1974&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|Founding member&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
|}

=== Tíortha aontachais 
'' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat.
&lt;ref name=&gt;{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'' The following countries are undergoing the accession process:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries &amp; Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|Colombia}}
* {{Flag|Brazil}}
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile}}
* {{Flag|Costa Rica}}
* {{Flag|Israel}}
* {{Flag|Romania}}

=== Association countries 
'' Association was formally launched in 2015 with a 13&lt;ref name=&quot;kenya-and-senegal&quot; /&gt; country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
India officially declared its &quot;Association&quot; status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
In July 2025, Brazil started the process to become a member country.
&lt;ref name{&gt;{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}&lt;/ref&gt;

'' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:&lt;ref name=&quot;AccessionAssociate&quot;/&gt;
* {{Flag|Argentina}}
* {{Flag|China}}
* {{Flag|Egypt}}
* {{Flag|India}}
* {{Flag|Indonesia}}
* {{Flag|Kenya}}
* {{Flag|Morocco}}
* {{Flag|Nigeria}}
* {{Flag|Senegal}}
* {{Flag|Singapore}}
* {{Flag|South Africa}}
* {{Flag|Thailand}}
* {{Flag|Ukraine}}
* {{Flag|Vietnam}}

== Areas of work 
'' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries.

=== Dáta 
=== Scenarios 
IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes:

* Stated Policies Scenario (STEPS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Announced Pledges Scenario (APS)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Net Zero Scenario (NZE)
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Key publications 
[[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]]

* '''World Energy Outlook''' (WEO)
* '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector'''
* '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) 
* '''Global EV Outlook''' (GEVO)
* '''Oil Market Report'''
* '''Electricity Market Report'''
* '''Gas Market Report'''
* '''Energy Efficiency'''
* '''Renewable Energy Market Update'''
* '''World Energy Investment'''
* '''Tracking Clean Energy Progress'''
* '''Country Reviews'''

== Cáineadh 
=== Bias against renewable energy 
[[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]]

'' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.&lt;ref name=Creutzig2017 /&gt;&lt;ref name=Hoekstra2017 /&gt;&lt;ref name=Mertens /&gt;

=== Accuracy of forecasting 
'' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. &lt;ref name=guardian2 /&gt;

=== Restricting access to data 
'' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, &quot;[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it&quot;.&lt;ref name=ambrose-2021 /&gt;&lt;ref name=ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;&lt;ref name=schaefer-2021 /&gt;  The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that &quot;countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding&quot;.&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021 /&gt;

'' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.&lt;ref name=Ritchie2024 /&gt;

'' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.&lt;ref name=ieadataset /&gt;

== Féach freisin 
* [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=UIA&gt;{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Latvia&gt;{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:4&gt;{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Creutzig2017&gt;[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hoekstra2017&gt;Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mertens&gt;Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ambrose-2021&gt;{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ritchie-2021&gt;{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=roser-and-ritchie-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=schaefer-2021&gt;{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Ritchie2024&gt;{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ieadataset&gt;{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:6&gt;{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>heeckds0qsuzgh1egendztxht9no9r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spider-Gwen: Ghost-Spider</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124063</id>
    <revision>
      <id>1330415</id>
      <parentid>1302439</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T17:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56496-51</username>
        <id>78199</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1330415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8885" sha1="6fod8yey7yy6tntnidfp9d75nngo00e" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Spider-Gwen: Ghost-Spider''''' é foilsithe ag [[Marvel Comics]], atá bunaithe ar an carachtar [[Spider-Woman (Gwen Stacy)|Spider-Gwen Stacy / Spider-Woman]], ag leanúint ar aghaidh ''[[Spider-Gwen]]''. Foilsíodh an sraith leanúnach—scríofa go príomha ag [[Seanan McGuire]] agus léirithe ag [[Rosi Kampe]] agus [[Takeshi Miyazawa]]—ó 24 Deireadh Fómhair, [[2018]] go dtí 3 Iúil, [[2019]] thar is deich heagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bishop|first=Rollin|date=25 Deireadh Fómhair 2018|title=Comic Book Reviews for This Week: 10/24/2018|work=[[ComicBook.com]]|url=https://comicbook.com/comics/news/marvel-dc-image-comic-reviews-244355|access-date=25 Deireadh Fómhair 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Hollingsworth|first=Forrest|date=28 Samhain 2018|title=''Spider-Gwen: Ghost Spider'' #2 Review|work=AIPT Comics|url=https://aiptcomics.com/2018/11/28/spider-gwen-ghost-spider-2-review|access-date=28 Samhain 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|author=Beat Staff|date=9 Eanáir 2019|title=The Marvel Rundown: ''Captain Marvel'' Takes Flight, and ''Friendly Neighborhood Spider-Man'' Swings Into Action|work=[[Comics Beat]]|url=https://www.comicsbeat.com/the-marvel-rundown-captain-marvel-friendly-neighborhood-spider-man-spider-gwen-ghost-spider|access-date=9 Eanáir 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bickerstaff|first=Russ|date=13 Feabhra 2019|title=''Spider-Gwen: Ghost Spider'' #5 // Review|work=You Don't Read Comics|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2019/2/13/spider-gwen-ghost-spider-5-review|access-date=13 Feabhra 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bishop|first=Rollin|date=13 Márta 2019|title=Comic Book Reviews for This Week: 3/13/2019|work=[[ComicBook.com]]|url=https://comicbook.com/comics/news/new-comic-reviews-dc-marvel-image-263844|access-date=13 Márta 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bickerstaff|first=Russ|date=3 Aibreán 2019|title=''Spider-Gwen: Ghost Spider'' #7 // Review|work=You Don't Read Comics|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2019/4/3/spider-gwen-ghost-spider-7-review|access-date=3 Aibreán 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Rapp|first=Alan|date=18 Meitheamh 2019|title=Review: ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #9|work=RazorFine|url=https://www.razorfine.com/comics/spider-gwen-ghost-spider-9|access-date=18 Meitheamh 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Bickerstaff|first=Russ|date=3 Iúil 2019|title=''Spider-Gwen: Ghost Spider'' #10 // Review|work=You Don't Read Comics|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2019/7/3/spider-gwen-ghost-spider-10-review|access-date=3 Iúil 2019}}&lt;/ref&gt; Lean an tsraith athsheolta ''[[Spider-Gwen: Into the Unknown]]'' é.

== Stair foilsithe ==
Thosaigh ''Spider-Gwen: Spider-Gwen: Ghost-Spider'' ag leanúint [[Spider-Woman (Gwen Stacy)|Spider-Gwen Stacy / Spider-Woman]] ar dtús tar éis di a bheith scaoilte saor ón bpríosún as dúnorgain ag deireadh ''[[Spider-Gwen]]'', agus ansin agus í ag glacadh páirte sa troid faoin tsraith imeachtaí ''[[Spider-Geddon]]'', ag troid i gcoinne leagan eile di féin, an &quot;Gwen Goblin&quot;, agus ansin tugann sí aghaidh ar choirpigh cosúil leis an [[Man-Wolf]] ar ais ina réaltacht féin: Domhan-65.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Wheat|first=Phil|date=13 Lúnasa 2019|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #1–10 Review|work=Nerdly|url=https://www.nerdly.co.uk/2019/08/13/spider-gwen-ghost-spider-1-10-review|access-date=13 Lúnasa 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Wily|first=Ramsey|date=29 Márta 2022|title=Series Breakdown: ''Spider-Gwen: Ghost-Spider''|work=Captain Away|url=https://captainaway.wordpress.com/2022/03/29/spider-gwen-ghost-spider|access-date=29 Márta 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Eisiúintí ===
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #1 || 24 Deireadh Fómhair, [[2018]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71342/spider-gwen_ghost-spider_2018_1|access-date=21 Lúnasa 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #2 || 28 Samhain, 2018 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71343/spider-gwen_ghost-spider_2018_2|access-date=28 Samhain 2018|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #3 || 12 Nollaig, 2018 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71344/spider-gwen_ghost-spider_2018_3|access-date=12 Nollaig 2018|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #4 || 9 Eanáir, [[2019]] || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71345/spider-gwen_ghost-spider_2018_4|access-date=9 Eanáir 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #5 || 13 Feabhra, 2019 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71346/spider-gwen_ghost-spider_2018_5|access-date=13 Feabhra 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #6 || 13 Márta, 2019 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #6|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71347/spider-gwen_ghost-spider_2018_6|access-date=13 Márta 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #7 || 3 Aibreán, 2019 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71348/spider-gwen_ghost-spider_2018_7|access-date=3 Aibreán 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #8 || 1 Bealtaine, 2019 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71349/spider-gwen_ghost-spider_2018_8|access-date=1 Bealtaine 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #9 || 5 Meitheamh, 2019 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71350/spider-gwen_ghost-spider_2018_9|access-date=5 Meitheamh 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #10 || 3 Iúil, 2019 || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/71351/spider-gwen_ghost-spider_2018_10|access-date=3 Iúil 2019|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== Eagráin bailithe ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! Teideal
! Ábhar bailithe
! Leathanaigh
! Dáta foilsithe
! ISBN
|-
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' Imleabhar 1 – ''Spider-Geddon''
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #1–4, ''Spider-Geddon: Ghost-Spider Video Comic'' #1
| 112
| 21 Bealtaine, 2019
| {{ISBNT|978-1-3029-1476-9}}
|-
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' Imleabhar 2 – ''An Bhliain Dodhéanta''
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #5–10
| 136
| 17 Meán Fómhair, 2019
| {{ISBNT|978-1-3029-1477-6}}
|-
| ''Spider-Verse/Spider-Geddon Omnibus''
| ''[[Edge of Spider-Verse]]'' #1–5; ''[[Spider-Verse]]'' (2014) #1–2; ''Superior Spider-Man'' (2013) #32–33; ''Amazing Spider-Man'' (2014) #7–15; [[Spider-Man 2099 (iml. 2)|''Spider-Man 2099'' (2014)]] #5–8; ''[[Scarlet Spiders]]'' #1–3; [[Spider-Woman (iml. 5)|''Spider-Woman'' (2014)]] #1–4; ''[[Spider-Verse Team-Up]]'' #1–3; ''[[Edge of Spider-Geddon]]'' #1–4; ''[[Spider-Geddon]]'' #0–5; ''[[Superior Octopus]]'' #1; ''[[Spider-Force]]'' #1–3; ''[[Spider-Girls]]'' #1–3; ''Peter Parker, The Spectacular Spider-Man'' (2017) #311–313; ''Spider-Gwen: Ghost Spider'' #1–4; ''[[Spider-Gedon: Vault Of Spiders]]'' #1–2; ''Spider-Geddon: Spider-Man Noir Video Comic''; ''Spider-Geddon: Spider-Gwen – Ghost Spider Video Comic''; ''Spider-Geddon: Spider-Man Video Comic''; ''Spider-Geddon Handbook'',  agus ábhar ó ''Free Comic Book Day 2014 (Guardians of the Galaxy)''
| 1440
| 22 Feabhra 2023
| {{ISBNT|978-1-3029-4742-2}}
|-
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider Omnibus''
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #1–10, ''Spider-Geddon: Ghost-Spider Video Comic'' #1, ''[[Spider-Gwen: Into the Unknown]]'' #1–10, ''Ghost-Spider Annual'' #1, ''[[King in Black: Gwenom vs. Carnage]]'' #1–3, ''[[Web Warriors]]'' #1–11 agus ábhar ó ''[[The Amazing Spider-Man]]'' (2015) #1
| 824
| 1 Lúnasa, 2023
| {{ISBNT|978-1-3029-4679-1}}
|-
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' Úrscéal Grafach Clúdach Bogearraí
| ''Spider-Gwen: Ghost-Spider'' #1–10, ''Spider-Geddon: Ghost-Spider Video Comic'' #1
| 240
| 16 Lúnasa, 2023
| {{ISBNT|978-1-3029-5010-1}}
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/series/26003/spidergwen_ghostspider_2018_2019 ''Spider-Gwen: Ghost-Spider''] ag ''[[Marvel.com]]''

{{Spider-Gwen}}

[[Catagóir:Spider-Gwen]]
[[Catagóir:Spider-Verse]]</text>
      <sha1>6fod8yey7yy6tntnidfp9d75nngo00e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Pdeburca/Clár Dubh</title>
    <ns>2</ns>
    <id>128526</id>
    <revision>
      <id>1330410</id>
      <parentid>1329320</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pdeburca</username>
        <id>77501</id>
      </contributor>
      <comment>Alt nua faoi carrie fisher</comment>
      <origin>1330410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276" sha1="0ri228ytr0226zyatlg9owa8nacjik6" xml:space="preserve">Bhí sí an-oscailte maidir lena streachailt le sláinte intinne agus andúil, rud a bhain sí feidhm as chun troid ar son fheasacht faoi neamhord dépholach.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-38422973 Carrie Fisher ar an BBC]&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0ri228ytr0226zyatlg9owa8nacjik6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta de chomhdúile neamhorgánacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128596</id>
    <revision>
      <id>1330418</id>
      <parentid>1330361</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T18:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog Ériugena an leathanach [[Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha]] go [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</comment>
      <origin>1330361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136061" sha1="am5bj4drtee4mesp3di72gjchyr6wjz" xml:space="preserve">Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n - ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu.

== A ==
=== [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) ===
[[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}}

[[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}}

[[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}}

[[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}}

[[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}}

[[Actinium(III) bromide]] –  [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}}

[[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}}

[[Actinium(III) iodide]] –  [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}}

[[Actinium(III) phosphate]] –  [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}}

=== [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) ===
[[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb

[[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}}

[[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs

[[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}}

[[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}}

[[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}}

[[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}}

[[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN

[[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}}

[[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP

[[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}}

[[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}}

[[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}}

[[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}}

[[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}}

[[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}}

[[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}}

[[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}}

=== [[Americium|Am]] (Aimeiricam) ===
[[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}}

[[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}}

[[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}}

[[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}}

[[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}}

[[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}}

[[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}}

[[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}}

[[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}}

=== {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) ===
[[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}}

[[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}}

[[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}}

[[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}}

[[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}}

[[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}}

[[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}}

[[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}}

[[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}}

[[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}}

[[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}}

[[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}}

[[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}}

[[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;NP

[[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}}

[[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam

[[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam

[[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam

[[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}}

[[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}}

[[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}}

[[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}}

[[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}}

[[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}}

[[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}}

[[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}}

[[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}}

[[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}}

[[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}}

[[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}}

[[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}}

[[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}}

[[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}}

[[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}}

=== [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) ===
[[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}}

[[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}}

[[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}}

[[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}}

[[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}}

[[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}}

[[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}}

[[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}}

[[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}}

[[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}}

=== [[Argon|Ar]] (Argón) ===
[[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF

=== [[Arsenic|As]] (Airsín ) ===
[[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}}

[[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}}

[[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}}

[[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil  – {{chem2|As(OH)3}}

[[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}}

[[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}}

== B ==
=== [[Barium|Ba]] (Bairiam) ===
[[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}}

[[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}}

[[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}}

[[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}}

[[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}}

[[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}}

[[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}}

[[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}}

[[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}}

[[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}}

[[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;

[[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}}

[[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}}

[[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}}

[[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}}

[[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO

[[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}}

[[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}}

[[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}}

[[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS

[[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}}

[[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}}

=== [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) ===
[[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}}

[[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}}

[[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}}

[[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}}

[[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}}

[[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}}

[[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}}

[[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}}

[[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}}

[[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}}

[[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO

[[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}}

[[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS

[[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe

=== [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) ===
[[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth ferrite]] – Feirít  bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}}

[[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}}

[[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl

[[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}}

[[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}}

[[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}}

[[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}}

=== [[Boron|B]] (Bórón) ===
[[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}}

[[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}}

[[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}}

[[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}}

[[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}}

[[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}}

[[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN

[[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}}

[[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP

[[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}}

[[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}}

[[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}}

[[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}}

[[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}}

[[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}}

[[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}}

[[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}}

[[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}}

[[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}}

[[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}}

[[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}}

[[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}}

[[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}}

[[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}}

[[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}}

[[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}}

[[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}}

[[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}}

[[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}}

[[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}}

[[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}}

[[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}}

[[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}}

[[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}}

[[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}}

=== [[Bromine|Br]] (Bróimín) ===
[[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín   – BrCl

[[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}}

[[Perbromic acid]] –  Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}}

[[Aluminium bromide|  Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}}

[[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}}

[[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}}

[[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}}

[[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}}

[[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}}

[[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}}

[[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF

[[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}}

[[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}}

[[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr

[[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}}

[[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq)

[[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr

[[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr

[[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr

[[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}}

[[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}}

[[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}}

[[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr

[[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}}

[[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}}

[[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}}

[[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr

[[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}}

[[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}}

[[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;

[[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr

[[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}}

[[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}}

[[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}}

[[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}}

[[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr

[[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr

[[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}}

[[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}}

[[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}}

[[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}}

[[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}}

== C ==
=== [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) ===
[[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}}

[[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}}

[[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}}

[[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}}

[[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}}

[[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}}

[[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO

[[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}}

[[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe

[[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}}

[[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS

[[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe

=== [[Caesium|Cs]] (Caesiam) ===
[[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}}

[[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr

[[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}}

[[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl

[[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}}

[[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}}

[[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}}

[[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF

[[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}}

[[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH

[[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}}

[[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI

[[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}}

[[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}}

[[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}}

[[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}}

[[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}}

[[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}}

[[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}}

[[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}}

=== [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) ===
[[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}}

[[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}}

[[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}}

[[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}}

[[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}}

[[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}}

[[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}}

[[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}}

[[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}}

[[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}}

[[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}}

[[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF

[[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl

=== [[Calcium|Ca]] (Cailciam) ===
[[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}}

[[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}}

[[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}}

[[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}}

[[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}}

[[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}}

[[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}}

[[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}}

[[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}}

[[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}}

[[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi

[[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}}

[[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}}

[[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}}

[[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}}

[[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}}

[[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}}

=== [[Carbon|C]] (Carbón) ===
[[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}}

[[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}}

[[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO

[[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}}

[[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}}

[[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}}

[[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}}

[[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}}

[[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}}

[[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}}

[[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS

[[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}}

=== [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) ===
[[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}}

[[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}}

[[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}}

[[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}}

[[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}}

[[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}}

[[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}}

[[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}}

[[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}}

[[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}}

[[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}}

[[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}}

[[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}}

[[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}}

[[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}}

[[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}}

[[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}}

[[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl

[[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd

[[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg

[[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg

[[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg

[[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl

[[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn

=== [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) ===
[[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}}

[[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}}

[[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}}

[[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}}

[[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}}

[[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}}

[[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}}

[[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}}

[[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}}

[[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}}

[[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}}

[[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl

[[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}}

[[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl

[[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}}

[[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}}

[[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}}

[[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}}

[[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}}

[[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}}

[[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}}

[[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}}

[[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF

[[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO

[[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}}

[[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}}

[[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}}

[[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}}

[[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}}

[[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}}

[[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}}

[[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}}

[[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}}

[[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}}

[[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}}

[[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}}

[[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}}

[[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}}

[[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl

[[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}}

[[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}}

[[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN

[[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}}

[[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}}

[[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}}

[[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}}

[[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}}

[[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}}

[[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}}

[[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}}

[[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}}

[[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}}

[[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}}

[[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}}

[[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}}

[[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}}

[[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}}

[[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}}

[[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl

[[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}}

[[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}}

[[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}}

[[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq)

[[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl

[[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl

[[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl

[[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}}

[[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl

[[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}}

[[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}}

[[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}}

[[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}}

[[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}}

[[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl

[[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}}

[[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}}

[[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}}

[[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}}

[[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}}

[[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}}

[[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}}

[[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}}

[[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}}

[[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}}

[[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}}

[[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}}

[[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}}

[[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}}

[[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}}

[[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}}

[[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}}

[[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl

[[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}}

[[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}}

[[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}}

[[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}}

[[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}}

[[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}}

[[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}}

[[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}}

[[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}}

[[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}}

[[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}}

[[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}}

[[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}}

[[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}}

[[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl

[[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}}

[[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}}

[[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}}

[[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}}

[[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}}

[[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}}

[[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}}

[[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl

[[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}}

[[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}}

[[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}}

[[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}}

[[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}}

[[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}}

[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl

[[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}}

[[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}}

[[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl

[[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}}

[[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl

[[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}}

[[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}}

[[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}}

[[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}}

[[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}}

[[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}}

[[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}}

[[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}}

[[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}}

[[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}}

[[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl

[[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}}

[[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}}

[[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}}

[[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}}

[[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}}

[[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}}

[[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}}

[[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}}

[[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}}

[[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}}

[[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}}

[[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}}

[[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}}

[[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}}

[[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}}

[[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}}

[[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}}

[[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}}

[[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}}

[[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}}

[[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}}

[[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}}

[[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}}

[[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}}

[[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}}

[[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}}

=== [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) ===
[[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}}

[[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}}

[[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}}

[[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}}

[[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}}

[[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}}

[[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}}

[[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}}

[[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}}

[[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}}

[[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}}

Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr

[[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}}

[[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}}

=== [[Cobalt|Co]] (Cobailt) ===
[[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}}

[[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}}

[[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}}

[[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}}

[[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO

[[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}}

[[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}}

[[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

=== [[Copper|Cu]] (Copar) ===
[[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}}

[[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr

[[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl

[[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF

[[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH

[[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI

[[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}}

[[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;P

[[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Se

[[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}}

[[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}}

[[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Te

[[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN

[[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(AsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}}

[[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(BO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}}

[[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}}

[[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}}

[[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}}

[[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO

[[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe

[[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}}

[[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS

[[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe

[[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}}

[[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}}

=== [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) ===
[[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}}

[[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}}

[[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}}

[[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}}

=== CN (Ciainigine) ===
[[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN

[[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN

[[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN

[[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}}

[[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}}

[[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}}

[[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}}

[[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}}

== D ==
=== [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) ===
[[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}}

[[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}}

[[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}}

[[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}}

[[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}}

[[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}}

[[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}}

[[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}}

[[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}}

[[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}}

[[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}}

[[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}}

[[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}}

[[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}}

[[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}}

[[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}}

[[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}}

[[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}}

[[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}}

[[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}}

[[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}}

[[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}}

== E ==
=== [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) ===
[[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}}

[[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}}

[[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}}

[[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}}

[[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}}

[[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}}

[[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}}

[[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}}

[[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}}

[[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}}

=== [[Erbium|Er]] (Eirbiam) ===
[[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu

[[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu

[[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr

[[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg

[[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}}

[[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}}

[[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}}

[[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}}

[[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}}

[[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}}

[[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}}

[[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}}

[[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}}

[[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}}

[[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}}

[[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}}

[[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}}

[[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}}

[[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}}

[[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}}

[[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}}

[[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}}

[[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}}

[[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}}

=== [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) ===
[[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}}

[[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}}

[[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}}

[[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}}

[[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}}

[[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}}

[[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}}

[[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}}

[[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}}

[[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}}

[[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}}

[[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}}

[[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}}

[[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}}

[[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}}

[[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}}

[[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}}

[[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}}

[[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}}

[[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}}

[[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}}

[[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}}

[[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}}

[[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}}

[[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}}

[[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}}

[[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}}

[[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}}

[[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}}

[[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}}

[[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}}

[[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}}

[[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}}

== F ==
=== [[Fluorine|F]] (Fluairín) ===
[[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}}

[[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}}

[[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}}

[[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}}

Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;HF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;BF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;SOOSF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SbF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;TiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;BF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;OOSO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;TiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd siarcóiniam(IV))

=== [[Francium|Fr]] (Frainciam) ===
[[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}}

[[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl

[[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr

[[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI

[[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}}

[[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH

[[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}}

== G ==
=== [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) ===
[[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}}

[[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}}

[[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}}

[[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}}

[[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}}

[[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}}

[[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}}

[[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}}

=== [[Gallium|Ga]] (Gailliam) ===
[[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb

[[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs

[[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}}

[[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}}

[[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN

[[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP

[[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS

[[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}}

=== [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) ===
[[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}}

[[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}}

[[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}}

[[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}}

[[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}}

[[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}}

[[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO

[[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe

[[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS

[[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}}

[[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}}

[[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}}

[[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}}

[[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}}

[[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}}

[[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}}

[[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}}

[[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}}

[[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}}

[[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}}

[[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}}

[[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe

=== [[Gold|Au]] (Ór) ===
[[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr

[[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl

[[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN

[[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH

[[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI

[[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}}

[[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}}

[[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}}

[[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}}

[[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}}

[[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}}

[[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}}

[[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}}

[[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}}

[[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}}

[[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}}

[[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}}

[[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}}

[[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}})

== H ==
=== [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) ===
[[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}}

[[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC

[[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}}

[[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}}

[[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}}

[[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}}

[[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}}

[[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}}

[[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}}

=== [[Hassium|Hs]] (Haisiam) ===
[[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}}

=== [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) ===
[[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb

[[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs

[[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi

[[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}}

[[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS

[[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN

[[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl

[[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF

[[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP

[[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Ti&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;COO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}}

[[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}}

[[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}}

[[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}}

[[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}}

[[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}}

[[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Se&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}}

[[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Te&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

=== [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) ===
[[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}}

[[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}}

[[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}}

[[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI

[[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr

[[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl

[[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN

[[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF

[[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}}

[[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}}

[[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}}

[[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}}

[[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}}

[[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO

[[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO

[[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}}

[[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}}

[[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}}

[[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}}

[[Water]] – Uisce – H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

=== [[Helium|He]] (Héiliam) ===
[[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}}

== I ==
=== [[Indium|In]] (Indiam) ===
[[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr

[[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI

[[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}}

[[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}}

[[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}}

[[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}}

[[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}}

[[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}}

[[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}}

[[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}}

[[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}}

[[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb

[[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs

[[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN

[[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP

[[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}}

=== [[Iodine|I]] (Iaidín) ===
[[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}}

[[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}}

[[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}}

[[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl

[[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}}

[[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}}

[[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}}

[[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}}

[[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

=== [[Iridium|Ir]] (Iridiam) ===
[[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}}

[[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}}

[[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}}

[[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}}

=== [[Iron|Fe]] (Iarann) ===
[[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}}

[[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}}

[[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}}

[[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO

[[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}}

[[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}}

[[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}}

[[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}}

[[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}}

[[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}}

[[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}}

[[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}}

[[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}}

[[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}}

[[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}}

[[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}}

[[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}}

[[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}}

[[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}}

[[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}}

[[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}}

[[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}}

[[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}}

[[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}}

[[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}}

[[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}}

[[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}}

[[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}}

[[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS

== K ==
=== [[Krypton|Kr]] (Crioptón) ===
[[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}}

== L ==
=== [[Lanthanum|La]] (Lantainim) ===
[[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl

[[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd

[[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}}

[[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg

[[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}}

[[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg

[[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg

[[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl

[[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn

[[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}}

[[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}}

[[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}}

[[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}}

[[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}}

[[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}}

[[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}}

=== [[Lead|Pb]] (Luaidhe) ===
[[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}}

[[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}}

[[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}}

[[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}}

[[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}}

[[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}}

[[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}}

[[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}}

[[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO

[[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}}

[[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}}

[[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe

[[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS

[[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe

[[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}}

[[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}}

[[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}}

[[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}}

[[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}}

[[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}}

[[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}}

[[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}}

[[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}}

[[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}}

[[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}}

[[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}}

=== [[Lithium|Li]] (Litiam) ===
[[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}}

[[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}}

[[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr

[[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}}

[[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}}

[[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl

[[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO

[[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}}

[[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}}

[[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}}

[[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}}

[[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}}

[[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH

[[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH

[[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS

[[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF

[[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI

[[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}}

[[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}}

[[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}}

[[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}}

[[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}}

[[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}}

[[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}}

== M ==
=== [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) ===
[[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb

[[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}}

[[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}}

[[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}}

[[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}}

[[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO

[[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}}

[[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}}

[[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}}

[[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}}

[[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}}

[[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}}

[[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}}

[[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}}

[[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}}

[[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}}

[[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}}

[[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}}

[[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}}

[[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}}

[[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}}

[[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}}

[[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}}

[[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}}

[[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}}

[[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}}

[[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS

[[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}}

[[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}}

[[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}}

=== [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) ===
[[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}}

[[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}}

[[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}}

[[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO

[[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}}

[[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}}

[[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}}

[[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}}

[[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}}

[[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}}

[[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}}

[[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}}

[[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}}

[[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}}

=== [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) ===
[[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}}

[[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}}

[[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}}

[[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}}

[[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe

[[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}}

[[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS

[[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe

[[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}}

[[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}}

[[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}}

=== [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) ===
[[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}}

[[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}}

[[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}}

[[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}}

[[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC

[[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}}

[[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}}

[[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}}

[[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}}

[[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}}

[[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}}

[[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}}

[[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}}

[[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}}

[[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}}

[[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}}

== N ==
=== [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) ===
[[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}}

[[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4

[[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}}

[[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}}

[[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}}

[[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}}

[[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}}

[[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}}

[[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}}

[[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}}

[[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}}

[[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}}

[[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}}

[[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}}

[[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}}

[[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}}

=== [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) ===
[[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}}

[[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}}

[[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}}

[[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}}

=== [[Nickel|Ni]] (Nicil) ===
[[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}}

[[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}}

[[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}}

[[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}}

[[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}}

[[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO

[[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}}

[[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS

=== [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) ===
[[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}}

[[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}}

[[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}}

[[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}}

=== [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) ===
[[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}}

[[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}}

[[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}}

[[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}}

[[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}}

[[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}}

[[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}}

[[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO

[[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}}

[[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}}

[[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}}

[[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}}

=== NO (Níotraisil) ===
[[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}}

[[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}}

[[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}}

== O ==
=== [[Osmium|Os]] (Oismiam) ===
[[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}}

[[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}}

[[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}}

=== [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) ===
[[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}}

[[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}}

[[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}}

[[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}}

[[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO

[[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}}

[[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}}

[[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}}

[[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}}

[[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}}

[[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO

[[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO

[[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}}

[[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl

[[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}}

[[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}}

[[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}}

[[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO

[[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}}

[[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}}

[[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}}

[[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}}

[[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}}

[[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}}

[[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}}

[[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}}

[[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO

[[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}}

[[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO

[[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}}

[[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}}

[[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}}

[[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}}

[[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}}

[[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}}

[[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}}

[[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}}

[[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}}

[[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}}

[[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}}

[[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}}

[[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}}

[[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}}

[[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}}

[[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}}

[[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}}

[[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}}

[[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO

[[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}}

[[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}}

[[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}}

[[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO

[[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}}

[[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}}

[[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO

[[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}}

[[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}}

[[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}}

[[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO

[[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}}

[[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}}

(only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere)

== P ==
=== [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) ===
[[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}}

[[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}}

[[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}}

[[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}}

[[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}}

=== [[Phosphorus|P]] (Fosfar) ===
[[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}}

[[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}}

[[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}}

[[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}}

[[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}}

[[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}}

[[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}}

[[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}}

[[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}}

[[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}}

[[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}}

[[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}}

[[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}}

[[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}}

[[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}}

[[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}}

[[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}}

[[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}}

[[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}}

[[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}}

=== [[Platinum|Pt]] (Platanam) ===
[[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}}

[[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}}

[[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}}

[[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}}

[[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}}

=== [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) ===
[[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}}

[[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}}

[[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}}

[[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}}

[[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}}

[[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}}

[[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}}

[[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}}

[[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}}

=== [[Polonium|Po]] (Polóiniam) ===
[[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}}

[[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO

[[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}}

[[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}}

=== [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) ===
[[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}}

[[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH

=== [[Potassium|K]] (Potaisiam) ===
[[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}}

[[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}}

[[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}}

[[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}}

[[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}}

[[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}}

[[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}}

[[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}}

[[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr

[[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}}

[[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}}

[[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}}

[[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}}

[[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}}

[[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}}

[[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl

[[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}}

[[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}}

[[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN

[[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}}

[[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}}

[[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}}

[[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}}

[[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}}

[[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}}

[[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}}

[[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}}

[[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}}

[[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}}

[[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH

[[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI

[[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}}

[[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}}

[[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}}

[[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}}

[[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}}

[[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}}

[[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}}

[[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}}

[[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}}

[[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}}

[[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}}

[[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}}

[[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}}

[[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

[[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}}

[[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN

[[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}}

[[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}}

[[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}}

=== [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) ===
[[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}}

[[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}}

[[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}}

[[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}}

[[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}}

[[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}}

[[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}}

[[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}}

[[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}}

[[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}}

=== [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) ===
[[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}}

[[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}}

[[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}}

[[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}}

[[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}}

[[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}}

[[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}}

[[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}}

[[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}}

[[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}}

== R ==
=== [[Radium|Ra]] (Raidiam) ===
[[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}}

[[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}}

[[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}}

[[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}}

=== [[Radon|Rn]] (Radón) ===
[[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}}

=== [[Rhenium|Re]] (Réiniam) ===
[[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}}

[[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}}

[[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}}

[[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}}

=== [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) ===
[[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}}

[[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}}

[[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}}

[[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}}

[[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}}

[[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}}

[[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}}

[[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}}

[[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}}

[[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}}

[[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}}

=== [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) ===
[[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}}

[[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr

[[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl

[[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF

[[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}}

[[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH

[[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI

[[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}}

[[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}}

[[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}}

[[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}}

=== [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) ===
[[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}}

[[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}}

[[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}}

[[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}}

[[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}}

== S ==
=== [[Samarium|Sm]] (Samairiam) ===
[[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}}

[[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}}

[[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}}

[[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}}

[[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}}

[[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}}

[[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}}

[[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}}

[[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}}

[[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}}

[[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}}

=== [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) ===
[[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}}

[[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}}

[[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}}

[[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}}

=== [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) ===
[[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}}

=== [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) ===
[[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}}

[[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}}

[[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}}

[[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}}

[[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}}

[[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}}

[[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}}

[[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}}

[[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}}

[[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}}

[[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}}

[[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}}

[[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}}

=== [[Silicon|Si]] (Sileacan) ===
[[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}}

[[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}}

[[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}}

[[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}}

[[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}}

[[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}}

[[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}}

[[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC

[[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}}

[[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO

[[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}}

[[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}}

[[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}}

[[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}}

[[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}}

[[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}}

=== [[Silver|Ag]] (Airgead) ===
[[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF

[[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}}

[[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}}

[[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}}

[[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}}

[[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}}

[[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr

[[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}}

[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl

[[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}}

[[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}}

[[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO

[[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH

[[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI

[[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}}

[[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}}

[[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}}

[[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}}

[[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}}

[[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}}

[[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}}

[[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}}

[[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}}

=== [[Sodium|Na]] (Sóidiam) ===
[[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}}

[[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}}

[[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}}

[[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}}

[[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}}

[[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH

[[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}}

[[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}}

[[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}}

[[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}}

[[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}}

[[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr

[[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}}

[[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}}

[[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}}

[[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}}

[[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl

[[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}}

[[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}}

[[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}}

[[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO

[[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN

[[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}}

[[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}}

[[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}}

[[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}}

[[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF

[[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}}

[[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa

[[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH

[[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}}

[[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH

[[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH

[[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr

[[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl

[[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI

[[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}}

[[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}}

[[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI

[[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}}

[[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}}

[[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}}

[[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}}

[[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}}

[[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}}

[[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}}

[[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}}

[[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}}

[[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}}

[[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}}

[[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}}

[[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}}

[[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}}

[[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}}

[[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}}

[[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}}

[[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}}

[[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}}

[[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}}

[[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}}

[[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}}

[[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}}

[[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}}

[[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}}

[[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}}

[[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}}

[[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}}

[[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}}

[[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}}

[[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN

[[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}}

[[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}}

[[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}}

[[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}}

[[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}}

=== [[Strontium|Sr]] (Strointiam) ===
[[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}}

[[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}}

[[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}}

[[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}}

[[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}}

[[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}}

[[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}}

[[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO

[[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}}

[[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}}

[[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}}

[[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}}

[[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}}

[[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}}

[[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}}

[[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}}

[[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}}

[[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}}

[[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}}

[[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}}

[[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}}

[[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}}

[[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}}

[[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}}

[[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS

[[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}}

[[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}}

=== [[Sulfur|S]] (Sulfar) ===
[[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}}

[[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}}

[[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}}

[[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}}

[[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}}

[[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}}

[[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}}

[[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}}

[[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}}

[[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}}

[[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}}

[[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}}

[[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}}

[[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}}

== T ==
=== [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) ===
[[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs

[[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC

[[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}}

[[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}}

=== [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) ===
[[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}}

[[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}}

[[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}}

=== [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) ===
[[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}}

[[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}}

[[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}}

[[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}}

[[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}}

[[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}}

[[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}}

[[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}}

[[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}}

[[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe

[[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}}

[[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe

[[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}}

[[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}}

[[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}}

[[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe

[[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe

[[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}}

[[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}}

[[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe

[[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe

[[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}}

[[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}}

=== [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) ===
[[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}}

[[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}}

[[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}}

[[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}}

[[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}}

[[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}}

[[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}}

[[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}}

[[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}}

[[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}}

=== [[Thallium|Tl]] (Tailliam) ===
[[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr

[[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}}

[[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF

[[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}}

[[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}}

[[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}}

[[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}}

[[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb

[[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs

[[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}}

[[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}}

[[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}}

[[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI

[[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}}

[[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}}

[[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP

[[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}}

[[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}}

[[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}}

[[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH

=== SO (Tiainil) ===
[[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}}

[[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}}

=== ClS (Tiafosgéin) ===
[[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}}

[[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}}

=== [[Thorium|Th]] (Tóiriam) ===
[[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}}

[[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}}

[[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}}

[[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}}

=== [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) ===
[[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}}

[[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}}

[[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}}

=== [[Tin|Sn]] (Stán) ===
[[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}}

[[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}}

[[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}}

[[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}}

[[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}}

[[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}}

[[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO

[[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}}

[[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS

[[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}}

[[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}}

[[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}}

[[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}}

[[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}}

[[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}}

[[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}}

[[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}}

[[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe

=== [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) ===
[[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}}

[[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}}

[[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO

[[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS

[[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}}

[[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}}

[[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}}

[[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}}

[[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}}

[[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP

[[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}}

[[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC

[[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}}

[[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}}

[[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}}

[[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC

[[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}}

[[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}}

[[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}}

[[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}}

[[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}}

[[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}}

[[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN

[[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}}

[[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}}

[[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}}

[[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}}

[[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}}

=== TiO (Tiotainil) ===
[[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}}

=== [[Tungsten|W]] (Tungstan) ===
[[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}}

[[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}}

[[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}}

[[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC

[[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}}

[[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}}

== U ==
=== [[Uranium|U]] (Úráiniam) ===
[[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}}

[[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}}

[[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}}

[[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}}

[[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}}

[[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}}

[[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}}

[[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}}

[[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}}

[[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}}

[[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}}

[[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}}

[[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}}

[[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}}

=== UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (Úrainil) ===
[[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}}

[[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}}

[[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}}

[[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}}

[[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}}

[[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}}

== V ==
=== [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) ===
[[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}}

[[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO

[[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}}

[[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}}

[[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}}

[[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN

[[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}}

[[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}}

[[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}}

[[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}}

[[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}}

[[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}}

[[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC

[[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}}

[[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}}

[[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}}

[[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}}

== W ==
[[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}}

== X ==
=== [[Xenon|Xe]] (Xeanón) ===
[[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}}

[[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}}

[[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}}

[[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}}

[[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}}

[[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}}

[[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}}

== Y ==
=== [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) ===
[[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}}

[[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}}

[[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}}

[[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}}

[[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}}

[[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}}

[[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}}

[[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}}

[[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}}

[[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}}

=== [[Yttrium|Y]] (Iitriam) ===
[[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb

[[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}}

[[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs

[[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}}

[[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}}

[[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}}

[[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}}

[[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}}

[[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}}

[[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}}

[[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}}

[[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd

[[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu

[[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu

[[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr

[[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}}

[[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg

[[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}}

[[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP

[[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh

[[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg

[[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn

== Z ==
=== [[Zinc|Zn]] (Sinc) ===
[[Zinc arsenide]] – Arsainíd shince – {{chem2|Zn3As2}}

[[Zinc bromide]] – Bróimíd shince – {{chem2|ZnBr2}}

[[Zinc carbonate]] – Carbónáit shince – {{chem2|ZnCO3}}

[[Zinc chloride]] – Clóiríd shince – {{chem2|ZnCl2}}

[[Zinc cyanide]] – Ciainíd shince – {{chem2|Zn(CN)2}}

[[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd shince – {{chem2|ZnP2}}

[[Zinc fluoride]] – Fluairíd shince – {{chem2|ZnF2}}

[[Zinc iodide]] – Iaidíd shince – {{chem2|ZnI2}}

[[Zinc nitrate]] – Níotráit shince – {{chem2|Zn(NO3)2}}

[[Zinc oxide]] – Ocsaíd shince – ZnO

[[Zinc phosphide]] – Fosfíd shince – {{chem2|Zn3P2}}

[[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit shince – {{chem2|Zn2P2O7}}

[[Zinc selenate]] – Seiléanáit shince – {{chem2|ZnSeO4}}

[[Zinc selenide]] – Seiléiníd shince – ZnSe

[[Zinc selenite]] – Seiléinít shince – {{chem2|ZnSeO3}}

[[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit shince – {{chem2|Zn(SeCN)2}}

[[Zinc sulfate]] – Suilfáit shince – {{chem2|ZnSO4}}

[[Zinc sulfide]] – Suilfíd shince – ZnS

[[Zinc sulfite]] – Suilfít shince – {{chem2|ZnSO3}}

[[Zinc telluride]] – Teallúiríd shince – ZnTe

[[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit shince – {{chem2|Zn(SCN)2}}

[[Zinc tungstate]] – Tungstáit shince – {{chem2|ZnWO4}}

=== [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) ===
[[Zirconia hydrate]] – Hiodráit shiarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}}

[[Zirconium boride]] – Bóiríd shiarcóiniam – {{chem2|ZrB2}}

[[Zirconium carbide]] – Cairbíd shiarcóiniam – ZrC

[[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}}

[[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sharcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}}

[[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}}

[[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}}

[[Zirconium nitride]] – Nítríd shiarcóiniam – ZrN

[[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrF4}}

[[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}}

[[Zirconium tungstate]] –Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}}

[[Zirconyl bromide]] – Bróimíd shiarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}}

[[Zirconyl chloride]] – Clóiríd shiarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}}

[[Zirconyl nitrate]] – Níotráit shiarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}}

[[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit shiarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}}

[[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrO2}}

[[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}}

[[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}}

[[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}}

[[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}}

[[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}}

[[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}}

[[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}}

[[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}}

[[Zirconium propionate]] – Próipianáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}}

[[Zirconium tungstate]] – Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}}

[[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd shiorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}}

[[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}}</text>
      <sha1>am5bj4drtee4mesp3di72gjchyr6wjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330420</id>
      <parentid>1330418</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T18:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136059" sha1="stgwgbqwd1t5cwwti43s3fsyg2gplg8" xml:space="preserve">Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu.

== A ==
=== [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) ===
[[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}}

[[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}}

[[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}}

[[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}}

[[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}}

[[Actinium(III) bromide]] –  [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}}

[[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}}

[[Actinium(III) iodide]] –  [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}}

[[Actinium(III) phosphate]] –  [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}}

=== [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) ===
[[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb

[[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}}

[[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs

[[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}}

[[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}}

[[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}}

[[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}}

[[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN

[[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}}

[[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP

[[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}}

[[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}}

[[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}}

[[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}}

[[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}}

[[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}}

[[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}}

[[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}}

=== [[Americium|Am]] (Aimeiricam) ===
[[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}}

[[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}}

[[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}}

[[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}}

[[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}}

[[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}}

[[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}}

[[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}}

[[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}}

=== {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) ===
[[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}}

[[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}}

[[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}}

[[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}}

[[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}}

[[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}}

[[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}}

[[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}}

[[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}}

[[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}}

[[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}}

[[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}}

[[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}}

[[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;NP

[[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}}

[[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam

[[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam

[[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam

[[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}}

[[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}}

[[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}}

[[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}}

[[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}}

[[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}}

[[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}}

[[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}}

[[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}}

[[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}}

[[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}}

[[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}}

[[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}}

[[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}}

[[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}}

[[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}}

=== [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) ===
[[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}}

[[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}}

[[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}}

[[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}}

[[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}}

[[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}}

[[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}}

[[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}}

[[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}}

[[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}}

=== [[Argon|Ar]] (Argón) ===
[[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF

=== [[Arsenic|As]] (Airsín ) ===
[[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}}

[[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}}

[[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}}

[[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil  – {{chem2|As(OH)3}}

[[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}}

[[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}}

== B ==
=== [[Barium|Ba]] (Bairiam) ===
[[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}}

[[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}}

[[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}}

[[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}}

[[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}}

[[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}}

[[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}}

[[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}}

[[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}}

[[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}}

[[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;

[[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}}

[[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}}

[[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}}

[[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}}

[[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO

[[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}}

[[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}}

[[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}}

[[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS

[[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}}

[[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}}

=== [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) ===
[[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}}

[[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}}

[[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}}

[[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}}

[[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}}

[[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}}

[[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}}

[[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}}

[[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}}

[[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}}

[[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO

[[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}}

[[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS

[[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe

=== [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) ===
[[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth ferrite]] – Feirít  bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}}

[[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}}

[[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl

[[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}}

[[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}}

[[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}}

[[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}}

=== [[Boron|B]] (Bórón) ===
[[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}}

[[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}}

[[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}}

[[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}}

[[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}}

[[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}}

[[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN

[[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}}

[[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP

[[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}}

[[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}}

[[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}}

[[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}}

[[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}}

[[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}}

[[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}}

[[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}}

[[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}}

[[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}}

[[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}}

[[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}}

[[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}}

[[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}}

[[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}}

[[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}}

[[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}}

[[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}}

[[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}}

[[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}}

[[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}}

[[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}}

[[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}}

[[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}}

[[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}}

[[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}}

=== [[Bromine|Br]] (Bróimín) ===
[[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín   – BrCl

[[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}}

[[Perbromic acid]] –  Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}}

[[Aluminium bromide|  Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}}

[[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}}

[[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}}

[[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}}

[[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}}

[[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}}

[[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}}

[[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF

[[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}}

[[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}}

[[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr

[[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}}

[[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq)

[[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr

[[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr

[[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr

[[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}}

[[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}}

[[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}}

[[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr

[[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}}

[[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}}

[[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}}

[[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr

[[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}}

[[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}}

[[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;

[[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr

[[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}}

[[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}}

[[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}}

[[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}}

[[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr

[[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr

[[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}}

[[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}}

[[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}}

[[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}}

[[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}}

== C ==
=== [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) ===
[[Cadmium arsenide]] – Arsainíd caidmiam – {{chem2|Cd3As2}}

[[Cadmium bromide]] – Bróimíd caidmiam – {{chem2|CdBr2}}

[[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}}

[[Cadmium fluoride]] – Fluairíd caidmiam – {{chem2|CdF2}}

[[Cadmium iodide]] – Iaidíd caidmiam – {{chem2|CdI2}}

[[Cadmium nitrate]] – Níotráit caidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}}

[[Cadmium oxide]] – Ocsaíd caidmiam – CdO

[[Cadmium phosphide]] – Fosfíd caidmiam – {{chem2|Cd3P2}}

[[Cadmium selenide]] – Seiléiníd caidmiam – CdSe

[[Cadmium sulfate]] – Suilfáit caidmiam – {{chem2|CdSO4}}

[[Cadmium sulfide]] – Suilfíd caidmiam – CdS

[[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe

=== [[Caesium|Cs]] (Caesiam) ===
[[Caesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit caesiam – {{chem2|CsHCO3}}

[[Caesium bromide]] – Bróimíd caesiam – CsBr

[[Caesium carbonate]] – Carbónáit caesiam – {{chem2|Cs2CO3}}

[[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl

[[Caesium chromate]] – Crómáit caesiam – {{chem2|Cs2CrO4}}

[[Caesium dichloroiodate]] – Dé-chlóiriaidáit caesiam – {{chem2|CsICl2}}

[[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}}

[[Caesium fluoride]] – Fluairíd caesiam – CsF

[[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit caesiam – {{chem2|CsXeF7}}

[[Caesium hydride]] – Hiodríd caesiam – CsH

[[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit caesiam – {{chem2|CsHSO4}}

[[Caesium iodide]] – Iaidíd caesiam – CsI

[[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O}}

[[Caesium nitrate]] – Níotráit caesiam – {{chem2|CsNO3}}

[[Caesium ozonide]] – Ósóníd caesiam – {{chem2|CsO3}}

[[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit caesiam – {{chem2|CsClO4}}

[[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd caesiam – {{chem2|Cs2O2}}

[[Caesium sulfate]] – Suilfáit caesiam – {{chem2|Cs2SO4}}

[[Caesium superoxide]] – Sár-ocsaíd caesiam – {{chem2|CsO2}}

[[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd caesiam – {{chem2|CsI3}}

=== [[Californium|Cf]] (Calafóirniam) ===
[[Californium(III) bromide]] – Bróimíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}}

[[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}}

[[Californium(III) chloride]] – Clóiríd calafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}}

[[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}}

[[Californium(III) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}}

[[Californium(II) iodide]] – Iaidíd calafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}}

[[Californium(III) nitrate]] – Níotráit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}}

[[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}}

[[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit calafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}}

[[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}}

[[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd calafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}}

[[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd calafóirniam – CfOF

[[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd calafóirniam – CfOCl

=== [[Calcium|Ca]] (Cailciam) ===
[[Calcium bromide]] – Bróimíd cailciam – {{chem2|CaBr2}}

[[Calcium carbide]] – Cairbíd cailciam – {{chem2|CaC2}}

[[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit cailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}}

[[Calcium chlorate]] – Clóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}}

[[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}}

[[Calcium chromate]] – Crómáit cailciam – {{chem2|CaCrO4}}

[[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}}

[[Calcium fluoride]] – Fluairíd cailciam – {{chem2|CaF2}}

[[Calcium hydride]] – Hiodríd cailciam – {{chem2|CaH2}}

[[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd cailciam – {{chem2|Ca(OH)2}}

[[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd cailciam – CaSi

[[Calcium oxalate]] – Ocsaláit cailciam – {{chem2|CaC2O4}}

[[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd cailciam – {{chem2|CaOCl2}}

[[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit cailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}}

[[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit cailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}}

[[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit cailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}}

[[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit cailciam – {{chem2|C2CaN2S2}}

=== [[Carbon|C]] (Carbón) ===
[[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}}

[[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}}

[[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO

[[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}}

[[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}}

[[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}}

[[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}}

[[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}}

[[Carbonyl chloride]] – Clóiríd carbóinile – {{chem2|COCl2}}

[[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}}

[[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd carbóinile – COS

[[Carboplatin]] – Carbaplatan – {{chem2|C6H12N2O4Pt}}

=== [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) ===
[[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd ceiriam(III) – {{chem2|CeBr3}}

[[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}}

[[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}}

[[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd ceiriam(III) – {{chem2|CeF3}}

[[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}}

[[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd ceiriam(III) – {{chem2|CeI3}}

[[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit ceiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}}

[[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}}

[[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}}

[[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd ceiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}}

[[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}}

[[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}}

[[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}}

[[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}}

[[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}}

[[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit ceireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}}

[[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd ceiriam – {{chem2|CeB6}}

[[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl

[[Cerium cadmium]] – Ceiriam caidmiam – CeCd

[[Cerium magnesium]] – Ceiriam maignéisiam – CeMg

[[Cerium mercury]] – Ceiriam mearcair – CeHg

[[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg

[[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl

[[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn

=== [[Chlorine|Cl]] (Clóirín) ===
[[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}}

[[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}}

[[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}}

[[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}}

[[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}}

[[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}}

[[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}}

[[Barium chloride]] – Clóiríd bairiam – {{chem2|BaCl2}}

[[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}}

[[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd biosmait(III) – {{chem2|BiCl3}}

[[Boron trichloride]] – Trí-chlóiríd bóróin – {{chem2|BCl3}}

[[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bróimín – BrCl

[[Cadmium chloride]] – Clóiríd caidmiam – {{chem2|CdCl2}}

[[Caesium chloride]] – Clóiríd caesiam – CsCl

[[Calcium chloride]] – Clóiríd cailciam – {{chem2|CaCl2}}

[[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít cailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}}

[[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}}

[[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd ceiriam(III) – {{chem2|CeCl3}}

[[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}}

[[Chloric acid]] – Clórach aigéad – {{chem2|HClO3}}

[[Chlorine azide]] – Aisíd clóirín – {{chem2|ClN3}}

[[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}}

[[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd clóirín – ClF

[[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO

[[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd clóirín – {{chem2|ClF5}}

[[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit clóirín – {{chem2|Cl2O4}}

[[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}}

[[Chlorine trifluoride]] – Trí-fluairíd clóirín – {{chem2|ClF3}}

[[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}}

[[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}}

[[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}}

[[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit clóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}}

[[Chloryl fluoride]] – Fluairíd clóirile – {{chem2|ClO2F}}

[[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}}

[[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}}

[[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}}

[[Cisplatin]] – Cisplatan – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}}

[[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}}

[[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl

[[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}}

[[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}}

[[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN

[[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}}

[[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}}

[[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}}

[[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}}

[[Dichlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}}

[[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}}

[[Dichlorosilane]] – Déchlóirísileán – {{chem2|SiH2Cl2}}

[[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}}

[[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}}

[[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}}

[[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}}

[[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}}

[[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}}

[[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}}

[[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl2}}

[[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}}

[[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl

[[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}}

[[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}}

[[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}}

[[Hydrochloric acid]] – Aigéad hiodraclórach – HCl(aq)

[[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl

[[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HOCl

[[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl

[[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}}

[[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl

[[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}}

[[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}}

[[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}}

[[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}}

[[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}}

[[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl

[[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}}

[[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}}

[[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}}

[[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}}

[[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}}

[[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}}

[[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}}

[[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}}

[[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}}

[[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|MoCl5}}

[[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}}

[[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}}

[[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}}

[[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}}

[[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}}

[[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}}

[[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}}

[[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotraisil – NOCl

[[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}}

[[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}}

[[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}}

[[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}}

[[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}}

[[Phosgene]] – Fosgéin – {{chem2|COCl2}}

[[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trí-mhéar clóiríd fosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}}

[[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fosfair – {{chem2|POCl3}}

[[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fosfair – {{chem2|PCl5}}

[[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}}

[[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}}

[[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}}

[[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}}

[[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}}

[[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl

[[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}}

[[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}}

[[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd prótachtiniam(V) – {{chem2|PaCl5}}

[[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}}

[[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}}

[[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}}

[[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}}

[[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl

[[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}}

[[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}}

[[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}}

[[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}}

[[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}}

[[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}}

[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl

[[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}}

[[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}}

[[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl

[[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}}

[[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl

[[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}}

[[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}}

[[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}}

[[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}}

[[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalam(III) – {{chem2|TaCl3}}

[[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalam(IV) – {{chem2|TaCl4}}

[[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalam(V) – {{chem2|TaCl5}}

[[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}}

[[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}}

[[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreachlóraórach – {{chem2|H[AuCl4]}}

[[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl

[[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}}

[[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}}

[[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}}

[[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}}

[[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}}

[[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}}

[[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}}

[[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}}

[[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}}

[[Trichlorosilane]] – Trí-chlóirísileán – {{chem2|HSiCl3}}

[[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}}

[[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}}

[[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}}

[[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}}

[[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}}

[[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}}

[[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}}

[[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}}

[[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}}

[[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}}

[[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}}

[[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}}

[[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}}

[[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}}

[[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}}

[[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}}

=== [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) ===
[[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}}

[[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}}

[[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}}

[[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}}

[[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}}

[[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}}

[[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}}

[[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}}

[[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}}

[[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}}

[[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}}

Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr

[[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}}

[[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}}

=== [[Cobalt|Co]] (Cobailt) ===
[[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}}

[[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}}

[[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}}

[[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}}

[[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO

[[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}}

[[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}}

[[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

=== [[Copper|Cu]] (Copar) ===
[[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}}

[[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr

[[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl

[[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF

[[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH

[[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI

[[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}}

[[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;P

[[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Se

[[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}}

[[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}}

[[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Te

[[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN

[[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(AsO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}}

[[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(BO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}}

[[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}}

[[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}}

[[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}}

[[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO

[[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;(PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe

[[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}}

[[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS

[[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe

[[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}}

[[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}}

=== [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) ===
[[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}}

[[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}}

[[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}}

[[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}}

=== CN (Ciainigine) ===
[[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN

[[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN

[[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN

[[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}}

[[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}}

[[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}}

[[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}}

[[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}}

== D ==
=== [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) ===
[[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}}

[[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}}

[[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}}

[[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}}

[[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}}

[[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}}

[[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}}

[[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}}

[[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}}

[[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}}

[[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}}

[[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}}

[[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}}

[[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}}

[[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}}

[[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}}

[[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}}

[[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}}

[[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}}

[[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}}

[[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}}

[[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}}

== E ==
=== [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) ===
[[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}}

[[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}}

[[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}}

[[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}}

[[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}}

[[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}}

[[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}}

[[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}}

[[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}}

[[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}}

=== [[Erbium|Er]] (Eirbiam) ===
[[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu

[[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu

[[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr

[[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg

[[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}}

[[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}}

[[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}}

[[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}}

[[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}}

[[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}}

[[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}}

[[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}}

[[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}}

[[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}}

[[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}}

[[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}}

[[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}}

[[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}}

[[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}}

[[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}}

[[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}}

[[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}}

[[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}}

[[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}}

=== [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) ===
[[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}}

[[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}}

[[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}}

[[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}}

[[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}}

[[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}}

[[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}}

[[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}}

[[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}}

[[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}}

[[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}}

[[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}}

[[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}}

[[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}}

[[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}}

[[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}}

[[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}}

[[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}}

[[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}}

[[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}}

[[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}}

[[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}}

[[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}}

[[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}}

[[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}}

[[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}}

[[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}}

[[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}}

[[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}}

[[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}}

[[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}}

[[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}}

[[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}}

== F ==
=== [[Fluorine|F]] (Fluairín) ===
[[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}}

[[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}}

[[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}}

[[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}}

Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;HF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;BF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;SOOSF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SbF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;TiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;BF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;OOSO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;TiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]] (Fluairíd siarcóiniam(IV))

=== [[Francium|Fr]] (Frainciam) ===
[[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}}

[[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl

[[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr

[[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI

[[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}}

[[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH

[[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}}

== G ==
=== [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) ===
[[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}}

[[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}}

[[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}}

[[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}}

[[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}}

[[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}}

[[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}}

[[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}}

=== [[Gallium|Ga]] (Gailliam) ===
[[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb

[[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs

[[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}}

[[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}}

[[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN

[[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP

[[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS

[[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}}

=== [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) ===
[[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}}

[[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}}

[[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}}

[[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}}

[[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}}

[[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}}

[[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO

[[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe

[[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS

[[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}}

[[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}}

[[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}}

[[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}}

[[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}}

[[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}}

[[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}}

[[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}}

[[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}}

[[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}}

[[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}}

[[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}}

[[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe

=== [[Gold|Au]] (Ór) ===
[[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr

[[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl

[[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN

[[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH

[[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI

[[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}}

[[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}}

[[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}}

[[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}}

[[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}}

[[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}}

[[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}}

[[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}}

[[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}}

[[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}}

[[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}}

[[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}}

[[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}}

[[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}})

== H ==
=== [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) ===
[[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}}

[[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC

[[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}}

[[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}}

[[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}}

[[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}}

[[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}}

[[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}}

[[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}}

=== [[Hassium|Hs]] (Haisiam) ===
[[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}}

=== [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) ===
[[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb

[[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs

[[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi

[[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

[[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}}

[[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS

[[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN

[[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl

[[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF

[[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP

[[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Ti&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;COO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}}

[[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}}

[[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}}

[[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}}

[[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}}

[[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}}

[[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Se&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}}

[[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

[[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Te&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

=== [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) ===
[[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}}

[[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}}

[[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}}

[[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI

[[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr

[[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl

[[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN

[[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF

[[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}}

[[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}}

[[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}}

[[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}}

[[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}}

[[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO

[[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO

[[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}}

[[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}}

[[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}}

[[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}}

[[Water]] – Uisce – H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

=== [[Helium|He]] (Héiliam) ===
[[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}}

== I ==
=== [[Indium|In]] (Indiam) ===
[[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr

[[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI

[[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}}

[[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}}

[[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}}

[[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}}

[[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}}

[[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}}

[[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}}

[[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}}

[[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}}

[[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb

[[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs

[[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN

[[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP

[[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}}

=== [[Iodine|I]] (Iaidín) ===
[[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}}

[[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}}

[[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}}

[[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl

[[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}}

[[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}}

[[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}}

[[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}}

[[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

=== [[Iridium|Ir]] (Iridiam) ===
[[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}}

[[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}}

[[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}}

[[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}}

=== [[Iron|Fe]] (Iarann) ===
[[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}}

[[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}}

[[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}}

[[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO

[[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}}

[[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}}

[[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}}

[[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}}

[[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}}

[[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}}

[[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}}

[[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}}

[[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}}

[[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}}

[[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}}

[[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}}

[[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}}

[[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}}

[[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}}

[[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}}

[[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}}

[[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}}

[[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}}

[[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}}

[[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}}

[[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}}

[[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}}

[[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}}

[[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS

== K ==
=== [[Krypton|Kr]] (Crioptón) ===
[[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}}

== L ==
=== [[Lanthanum|La]] (Lantainim) ===
[[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl

[[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd

[[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}}

[[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg

[[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}}

[[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg

[[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg

[[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl

[[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn

[[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}}

[[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}}

[[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}}

[[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}}

[[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}}

[[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}}

[[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}}

=== [[Lead|Pb]] (Luaidhe) ===
[[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}}

[[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}}

[[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}}

[[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}}

[[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}}

[[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}}

[[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}}

[[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}}

[[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO

[[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}}

[[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}}

[[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe

[[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS

[[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe

[[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}}

[[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}}

[[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}}

[[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}}

[[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}}

[[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}}

[[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}}

[[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}}

[[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}}

[[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}}

[[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}}

[[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}}

=== [[Lithium|Li]] (Litiam) ===
[[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}}

[[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}}

[[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr

[[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}}

[[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}}

[[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl

[[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO

[[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}}

[[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}}

[[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}}

[[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}}

[[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}}

[[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH

[[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH

[[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS

[[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF

[[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI

[[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}}

[[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}}

[[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}}

[[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}}

[[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}}

[[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}}

[[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}}

== M ==
=== [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) ===
[[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb

[[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}}

[[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}}

[[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}}

[[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}}

[[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO

[[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}}

[[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}}

[[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}}

[[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}}

[[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}}

[[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}}

[[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}}

[[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}}

[[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}}

[[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}}

[[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}}

[[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}}

[[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}}

[[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}}

[[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}}

[[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}}

[[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}}

[[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}}

[[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}}

[[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}}

[[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS

[[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}}

[[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}}

[[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}}

=== [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) ===
[[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}}

[[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}}

[[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}}

[[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO

[[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}}

[[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}}

[[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}}

[[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}}

[[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}}

[[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}}

[[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}}

[[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}}

[[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}}

[[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}}

=== [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) ===
[[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}}

[[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}}

[[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}}

[[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}}

[[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe

[[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}}

[[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS

[[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe

[[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}}

[[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}}

[[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}}

=== [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) ===
[[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}}

[[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}}

[[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}}

[[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}}

[[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC

[[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}}

[[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}}

[[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}}

[[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}}

[[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}}

[[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}}

[[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}}

[[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}}

[[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}}

[[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}}

[[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}}

== N ==
=== [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) ===
[[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}}

[[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4

[[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}}

[[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}}

[[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}}

[[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}}

[[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}}

[[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}}

[[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}}

[[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}}

[[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}}

[[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}}

[[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}}

[[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}}

[[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}}

[[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}}

=== [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) ===
[[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}}

[[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}}

[[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}}

[[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}}

=== [[Nickel|Ni]] (Nicil) ===
[[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}}

[[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}}

[[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}}

[[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}}

[[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}}

[[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO

[[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}}

[[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS

=== [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) ===
[[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}}

[[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}}

[[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}}

[[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}}

=== [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) ===
[[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}}

[[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}}

[[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}}

[[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}}

[[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}}

[[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}}

[[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}}

[[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO

[[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}}

[[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}}

[[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}}

[[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}}

=== NO (Níotraisil) ===
[[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}}

[[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}}

[[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}}

== O ==
=== [[Osmium|Os]] (Oismiam) ===
[[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}}

[[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}}

[[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}}

=== [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) ===
[[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}}

[[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}}

[[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}}

[[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}}

[[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO

[[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}}

[[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}}

[[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}}

[[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}}

[[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}}

[[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO

[[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO

[[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}}

[[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl

[[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}}

[[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}}

[[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}}

[[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO

[[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}}

[[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}}

[[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}}

[[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}}

[[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}}

[[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}}

[[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}}

[[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}}

[[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO

[[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}}

[[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO

[[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}}

[[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}}

[[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}}

[[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}}

[[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}}

[[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}}

[[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}}

[[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}}

[[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}}

[[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}}

[[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}}

[[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}}

[[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}}

[[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}}

[[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}}

[[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}}

[[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}}

[[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}}

[[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO

[[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}}

[[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}}

[[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}}

[[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO

[[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}}

[[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}}

[[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO

[[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}}

[[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}}

[[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}}

[[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO

[[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}}

[[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}}

(only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere)

== P ==
=== [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) ===
[[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}}

[[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}}

[[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}}

[[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}}

[[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}}

=== [[Phosphorus|P]] (Fosfar) ===
[[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}}

[[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}}

[[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}}

[[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}}

[[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}}

[[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}}

[[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}}

[[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}}

[[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}}

[[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}}

[[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}}

[[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}}

[[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}}

[[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}}

[[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}}

[[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}}

[[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}}

[[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}}

[[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}}

[[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}}

=== [[Platinum|Pt]] (Platanam) ===
[[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}}

[[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}}

[[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}}

[[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}}

[[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}}

=== [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) ===
[[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}}

[[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}}

[[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}}

[[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}}

[[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}}

[[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}}

[[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}}

[[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}}

[[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}}

=== [[Polonium|Po]] (Polóiniam) ===
[[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}}

[[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO

[[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}}

[[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}}

=== [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) ===
[[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}}

[[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH

=== [[Potassium|K]] (Potaisiam) ===
[[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}}

[[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}}

[[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}}

[[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}}

[[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}}

[[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}}

[[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}}

[[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}}

[[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr

[[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}}

[[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}}

[[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}}

[[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}}

[[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}}

[[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}}

[[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl

[[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}}

[[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}}

[[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN

[[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}}

[[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}}

[[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}}

[[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}}

[[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}}

[[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}}

[[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}}

[[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}}

[[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}}

[[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}}

[[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH

[[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI

[[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}}

[[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}}

[[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}}

[[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}}

[[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}}

[[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}}

[[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}}

[[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}}

[[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}}

[[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}}

[[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}}

[[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}}

[[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}}

[[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

[[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}}

[[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN

[[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}}

[[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}}

[[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}}

=== [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) ===
[[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}}

[[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}}

[[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}}

[[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}}

[[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}}

[[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}}

[[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}}

[[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}}

[[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}}

[[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}}

=== [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) ===
[[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}}

[[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}}

[[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}}

[[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}}

[[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}}

[[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}}

[[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}}

[[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}}

[[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}}

[[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}}

== R ==
=== [[Radium|Ra]] (Raidiam) ===
[[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}}

[[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}}

[[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}}

[[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}}

=== [[Radon|Rn]] (Radón) ===
[[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}}

=== [[Rhenium|Re]] (Réiniam) ===
[[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}}

[[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}}

[[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}}

[[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}}

=== [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) ===
[[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}}

[[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}}

[[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}}

[[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}}

[[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}}

[[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}}

[[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}}

[[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}}

[[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}}

[[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}}

[[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}}

=== [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) ===
[[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}}

[[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr

[[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl

[[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF

[[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}}

[[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH

[[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI

[[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}}

[[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}}

[[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}}

[[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}}

=== [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) ===
[[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}}

[[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}}

[[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}}

[[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}}

[[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}}

== S ==
=== [[Samarium|Sm]] (Samairiam) ===
[[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}}

[[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}}

[[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}}

[[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}}

[[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}}

[[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}}

[[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}}

[[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}}

[[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}}

[[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}}

[[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}}

=== [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) ===
[[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}}

[[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}}

[[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}}

[[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}}

=== [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) ===
[[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}}

=== [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) ===
[[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}}

[[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}}

[[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}}

[[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}}

[[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}}

[[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}}

[[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}}

[[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}}

[[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}}

[[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}}

[[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}}

[[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}}

[[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}}

=== [[Silicon|Si]] (Sileacan) ===
[[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}}

[[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}}

[[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}}

[[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}}

[[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}}

[[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}}

[[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}}

[[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC

[[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}}

[[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO

[[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}}

[[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}}

[[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}}

[[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}}

[[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}}

[[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}}

=== [[Silver|Ag]] (Airgead) ===
[[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF

[[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}}

[[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}}

[[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}}

[[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}}

[[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}}

[[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr

[[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}}

[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl

[[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}}

[[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}}

[[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO

[[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH

[[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI

[[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}}

[[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}}

[[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}}

[[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}}

[[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}}

[[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}}

[[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}}

[[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}}

[[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}}

=== [[Sodium|Na]] (Sóidiam) ===
[[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}}

[[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}}

[[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}}

[[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}}

[[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}}

[[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH

[[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}}

[[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}}

[[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}}

[[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}}

[[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}}

[[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr

[[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}}

[[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}}

[[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}}

[[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}}

[[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl

[[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}}

[[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}}

[[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}}

[[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO

[[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN

[[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}}

[[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}}

[[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}}

[[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}}

[[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF

[[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}}

[[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa

[[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH

[[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}}

[[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH

[[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH

[[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr

[[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl

[[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI

[[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}}

[[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}}

[[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI

[[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}}

[[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}}

[[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}}

[[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}}

[[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}}

[[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}}

[[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}}

[[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}}

[[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}}

[[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}}

[[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}}

[[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}}

[[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}}

[[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}}

[[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}}

[[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}}

[[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}}

[[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}}

[[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}}

[[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}}

[[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}}

[[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}}

[[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}}

[[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}}

[[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}}

[[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}}

[[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}}

[[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}}

[[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}}

[[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}}

[[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN

[[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}}

[[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}}

[[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}}

[[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}}

[[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}}

=== [[Strontium|Sr]] (Strointiam) ===
[[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}}

[[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}}

[[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}}

[[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}}

[[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}}

[[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}}

[[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}}

[[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO

[[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}}

[[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}}

[[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}}

[[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}}

[[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}}

[[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}}

[[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}}

[[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}}

[[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}}

[[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}}

[[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}}

[[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}}

[[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}}

[[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}}

[[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}}

[[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}}

[[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS

[[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}}

[[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}}

=== [[Sulfur|S]] (Sulfar) ===
[[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}}

[[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}}

[[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}}

[[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}}

[[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}}

[[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}}

[[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}}

[[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}}

[[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}}

[[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}}

[[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}}

[[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}}

[[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}}

[[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}}

== T ==
=== [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) ===
[[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs

[[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC

[[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}}

[[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}}

=== [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) ===
[[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}}

[[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}}

[[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}}

=== [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) ===
[[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}}

[[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}}

[[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}}

[[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}}

[[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}}

[[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}}

[[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}}

[[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}}

[[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}}

[[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe

[[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}}

[[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe

[[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}}

[[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}}

[[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}}

[[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe

[[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe

[[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}}

[[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}}

[[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe

[[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe

[[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}}

[[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}}

=== [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) ===
[[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}}

[[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}}

[[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}}

[[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}}

[[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}}

[[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}}

[[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}}

[[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}}

[[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}}

[[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}}

=== [[Thallium|Tl]] (Tailliam) ===
[[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr

[[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}}

[[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF

[[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}}

[[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}}

[[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}}

[[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}}

[[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb

[[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs

[[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}}

[[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}}

[[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}}

[[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI

[[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}}

[[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}}

[[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP

[[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}}

[[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}}

[[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}}

[[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH

=== SO (Tiainil) ===
[[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}}

[[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}}

=== ClS (Tiafosgéin) ===
[[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}}

[[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}}

=== [[Thorium|Th]] (Tóiriam) ===
[[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}}

[[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}}

[[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}}

[[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}}

=== [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) ===
[[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}}

[[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}}

[[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}}

=== [[Tin|Sn]] (Stán) ===
[[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}}

[[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}}

[[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}}

[[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}}

[[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}}

[[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}}

[[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO

[[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}}

[[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS

[[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}}

[[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}}

[[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}}

[[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}}

[[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}}

[[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}}

[[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}}

[[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}}

[[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe

=== [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) ===
[[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}}

[[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}}

[[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO

[[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS

[[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}}

[[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}}

[[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}}

[[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}}

[[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}}

[[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP

[[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}}

[[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC

[[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}}

[[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}}

[[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}}

[[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC

[[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}}

[[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}}

[[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}}

[[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}}

[[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}}

[[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}}

[[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN

[[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}}

[[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}}

[[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}}

[[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}}

[[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}}

=== TiO (Tiotainil) ===
[[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}}

=== [[Tungsten|W]] (Tungstan) ===
[[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}}

[[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}}

[[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}}

[[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC

[[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}}

[[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}}

== U ==
=== [[Uranium|U]] (Úráiniam) ===
[[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}}

[[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}}

[[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}}

[[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}}

[[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}}

[[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}}

[[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}}

[[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}}

[[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}}

[[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}}

[[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}}

[[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}}

[[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}}

[[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}}

=== UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (Úrainil) ===
[[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}}

[[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}}

[[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}}

[[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}}

[[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}}

[[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}}

== V ==
=== [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) ===
[[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}}

[[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO

[[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}}

[[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}}

[[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}}

[[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN

[[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}}

[[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}}

[[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}}

[[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}}

[[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}}

[[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}}

[[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC

[[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}}

[[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}}

[[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}}

[[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}}

== W ==
[[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}}

== X ==
=== [[Xenon|Xe]] (Xeanón) ===
[[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}}

[[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}}

[[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}}

[[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}}

[[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}}

[[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}}

[[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}}

== Y ==
=== [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) ===
[[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}}

[[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}}

[[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}}

[[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}}

[[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}}

[[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}}

[[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}}

[[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}}

[[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}}

[[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}}

=== [[Yttrium|Y]] (Iitriam) ===
[[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb

[[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}}

[[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs

[[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}}

[[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}}

[[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}}

[[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}}

[[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}}

[[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}}

[[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}}

[[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}}

[[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd

[[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu

[[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu

[[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr

[[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}}

[[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg

[[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}}

[[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP

[[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh

[[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg

[[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn

== Z ==
=== [[Zinc|Zn]] (Sinc) ===
[[Zinc arsenide]] – Arsainíd shince – {{chem2|Zn3As2}}

[[Zinc bromide]] – Bróimíd shince – {{chem2|ZnBr2}}

[[Zinc carbonate]] – Carbónáit shince – {{chem2|ZnCO3}}

[[Zinc chloride]] – Clóiríd shince – {{chem2|ZnCl2}}

[[Zinc cyanide]] – Ciainíd shince – {{chem2|Zn(CN)2}}

[[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd shince – {{chem2|ZnP2}}

[[Zinc fluoride]] – Fluairíd shince – {{chem2|ZnF2}}

[[Zinc iodide]] – Iaidíd shince – {{chem2|ZnI2}}

[[Zinc nitrate]] – Níotráit shince – {{chem2|Zn(NO3)2}}

[[Zinc oxide]] – Ocsaíd shince – ZnO

[[Zinc phosphide]] – Fosfíd shince – {{chem2|Zn3P2}}

[[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit shince – {{chem2|Zn2P2O7}}

[[Zinc selenate]] – Seiléanáit shince – {{chem2|ZnSeO4}}

[[Zinc selenide]] – Seiléiníd shince – ZnSe

[[Zinc selenite]] – Seiléinít shince – {{chem2|ZnSeO3}}

[[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit shince – {{chem2|Zn(SeCN)2}}

[[Zinc sulfate]] – Suilfáit shince – {{chem2|ZnSO4}}

[[Zinc sulfide]] – Suilfíd shince – ZnS

[[Zinc sulfite]] – Suilfít shince – {{chem2|ZnSO3}}

[[Zinc telluride]] – Teallúiríd shince – ZnTe

[[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit shince – {{chem2|Zn(SCN)2}}

[[Zinc tungstate]] – Tungstáit shince – {{chem2|ZnWO4}}

=== [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) ===
[[Zirconia hydrate]] – Hiodráit shiarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}}

[[Zirconium boride]] – Bóiríd shiarcóiniam – {{chem2|ZrB2}}

[[Zirconium carbide]] – Cairbíd shiarcóiniam – ZrC

[[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}}

[[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sharcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}}

[[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}}

[[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}}

[[Zirconium nitride]] – Nítríd shiarcóiniam – ZrN

[[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrF4}}

[[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}}

[[Zirconium tungstate]] –Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}}

[[Zirconyl bromide]] – Bróimíd shiarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}}

[[Zirconyl chloride]] – Clóiríd shiarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}}

[[Zirconyl nitrate]] – Níotráit shiarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}}

[[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit shiarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}}

[[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrO2}}

[[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}}

[[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}}

[[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}}

[[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}}

[[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}}

[[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}}

[[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}}

[[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}}

[[Zirconium propionate]] – Próipianáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}}

[[Zirconium tungstate]] – Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}}

[[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd shiorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}}

[[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}}</text>
      <sha1>stgwgbqwd1t5cwwti43s3fsyg2gplg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta de chomhdhúile neamhorgánacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128601</id>
    <redirect title="Liosta de chomhdúile neamhorgánacha" />
    <revision>
      <id>1330421</id>
      <parentid>1330044</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T18:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha]] go [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</comment>
      <origin>1330421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="0uezi3ctcml2ocib7o8y0i0rjbtvkqc" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</text>
      <sha1>0uezi3ctcml2ocib7o8y0i0rjbtvkqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta comhdhúile neamhorgánacha ceimiceacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128611</id>
    <redirect title="Liosta de chomhdúile neamhorgánacha" />
    <revision>
      <id>1330422</id>
      <parentid>1330141</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T18:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha]] go [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</comment>
      <origin>1330422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="0uezi3ctcml2ocib7o8y0i0rjbtvkqc" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</text>
      <sha1>0uezi3ctcml2ocib7o8y0i0rjbtvkqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Sanduíche de Presunto</title>
    <ns>2</ns>
    <id>128635</id>
    <revision>
      <id>1330403</id>
      <parentid>1330374</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <origin>1330403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17905" sha1="0nxnmdl6ifobu7wrjas05lo4evt5f4y" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge           --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:12px; text-align:center;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-2|ga-3}}
|-
| style=&quot;width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]]
| style=&quot;padding:20px; vertical-align:middle;&quot; |
Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin.

Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil.

Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre.
|}

== Boscaí úsáideora ==

=== An Bhrasaíl agus m'aitheantas ===

{{Boscaúsáideora|#009739|#FFDF00|'''BR'''|Is Brasaíleach mé, agus tá bród agus grá agam do mo thír!|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''NORDESTE'''|Is as oirthuaisceart na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''AL'''|Is as Alagoas na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#002776|#FFDF00|'''BR-1'''|Aithním gur stór náisiúnta í bithéagsúlacht na Brasaíle.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Mo chuid spéiseanna ===

{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''NERD'''|Is nerd bródúil mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''CODE'''|Is breá liom ríomhchlárú agus dífhabhtú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''HIST'''|Tá suim agam sa stair.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SCI'''|Tá suim agam san eolaíocht.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''PHIL'''|Is breá liom an fhealsúnacht agus an smaointeoireacht chriticiúil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#CC0000|#FCE8E6|'''MUSIC'''|Tá suim agam sa cheol.|8}}
{{Boscaúsáideora|#08783E|#E9F5EC|'''JAG'''|Tá meas agam ar an jaguar, ceann de mhórchreachadóirí na Brasaíle.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Vicipéid agus eolas oscailte ===

{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''PTW'''|Cuirim leis an Vicipéid Phortaingéilise.|8}}
{{Boscaúsáideora|#019529|#FFFFFF|'''GAW'''|Cuirim le Vicipéid na Gaeilge freisin.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''WIKI'''|Creidim gur cheart go mbeadh eolas saor agus inrochtana do chách.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''TIME'''|Caithim an-chuid ama ar Vicipéid — féach ar mo chuid eagarthóireachta!|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''24H'''|Bím ag eagarthóireacht Vicipéid ag gach uair den lá agus den oíche.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SOURCES'''|Déanaim iarracht foinsí iontaofa a sheiceáil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''EDIT'''|B'fhearr liom ailt a fheabhsú ná argóint a dhéanamh ar Vicipéid.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Eolaíocht agus dearcadh ar an domhan ===

{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EVOL'''|Glacaim le teoiric na héabhlóide.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''TRANS'''|Feicim buntáistí féideartha sa trasdhaonnachas má úsáidtear go freagrach é.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''ENLIGHT'''|Tá meas agam ar oidhreacht smaointeoireachta an tSoilsithe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ATHEIST'''|Ní chreidim go bhfuil déithe ann.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Luachanna agus an tsochaí ===

{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EQUAL'''|Diúltaím don chlaontacht agus don leithcheal.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''FRAT'''|Creidim sa bhráithreachas agus sa dlúthpháirtíocht idir daoine.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''DEMO'''|Tacaím leis an daonlathas.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''FREEDOM'''|Tacaím leis an tsaoirse mar bhunluach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''CULT'''|Creidim gur cheart cultúr agus eolas a roinnt, seachas iad a leithreasú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''IMMIG'''|Tá meas agam ar imircigh, lena n-áirítear daoine gan doiciméid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''FAN'''|Ní thaitníonn an fanatachas liom.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''PEST'''|Táim in aghaidh úsáid lotnaidicídí agus agraiceimiceán.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Saoirse cainte agus polaitíocht ===

{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''NOCENS'''|Táim i gcoinne na cinsireachta ar an Idirlíon.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''SPEECH'''|Tacaím le saoirse cainte ar Vicipéid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''CENSOR'''|Measaim gur bagairt í an chinsireacht ar shaor-mhalartú smaointe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''POLCOR'''|Measaim gur féidir leis an gceartas polaitiúil féin-chinsireacht a chothú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ANON'''|Tacaím le Anonymous.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''RESIST'''|Tacaím leis an gceart seasamh in aghaidh forghabhála agus impiriúlachais.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''UNITY'''|Táim i gcoinne gluaiseachtaí deighilteacha sa Bhrasaíl.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''INDEP'''|Is vótálaí neamhspleách mé agus ní maith liom gníomhaíochas páirtíneach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''MIXED'''|Creidim gur féidir smaointe maithe a fháil ar an eite chlé agus ar an eite dheas araon.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Teicneolaíocht agus an saol digiteach ===

{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WINE'''|Úsáidim Wine chun cláir Windows a rith.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''MP3'''|Níl síntiús agam le seirbhís sruthaithe ceoil ar bith; is fearr liom MP3anna as líne.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WIFI'''|Bíonn Wi-Fi an chomharsan ró-mhealltach uaireanta… ssssh!|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Ullmhacht don rud is measa ===

{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''ZOMB'''|Táim réidh don lá a thiocfaidh na zombaí!|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''WW3'''|Measaim go bhféadfadh an Tríú Cogadh Domhanda tarlú.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Fúm ==

Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu.

Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha.

== Mo chuid spéiseanna ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;&quot; |
'''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht'''

Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;&quot; |
'''Stair agus cultúr'''

Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;&quot; |
'''Ceol'''

Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;&quot; |
'''Eolaíocht agus eolas ginearálta'''

Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;&quot; |
'''Fealsúnacht'''

Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;&quot; |
'''Taighde agus scríbhneoireacht'''

Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir.
|}

== Prionsabail a bhfuil meas agam orthu ==

* '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa.
* '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta.
* '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas.
* '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais.
* '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre.
* '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach.
* '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe.
* '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile.

Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile.

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise ==

Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil.

Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás.

=== Ailt a chruthaigh mé ===

* [[:pt:M​​ESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha.

=== Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda ===

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr.

=== Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil ===

* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil.
* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga.
* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt.

=== Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic ===

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh.

=== Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile ===

* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht.
* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise.
* [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — soiléiriú ar an sainmhíniú agus ar chomhthéacs an téarma, le foinsí breise.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta.
* [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí.

=== Foinsí, teanga agus cothabháil ===

I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla.

Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise.

[[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]]

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge ==

Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch.

Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil.

Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl.

== Nóta ==

Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]]
''Eolas oscailte, foinsí iontaofa agus comhoibriú.''</text>
      <sha1>0nxnmdl6ifobu7wrjas05lo4evt5f4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330411</id>
      <parentid>1330403</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T15:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17905" sha1="2w8qyjquooygrlxprh4yv3ipm90ytrc" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge           --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:12px; text-align:center;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}
|-
| style=&quot;width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]]
| style=&quot;padding:20px; vertical-align:middle;&quot; |
Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin.

Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil.

Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre.
|}

== Boscaí úsáideora ==

=== An Bhrasaíl agus m'aitheantas ===

{{Boscaúsáideora|#009739|#FFDF00|'''BR'''|Is Brasaíleach mé, agus tá bród agus grá agam do mo thír!|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''NORDESTE'''|Is as oirthuaisceart na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''AL'''|Is as Alagoas na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#002776|#FFDF00|'''BR-1'''|Aithním gur stór náisiúnta í bithéagsúlacht na Brasaíle.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Mo chuid spéiseanna ===

{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''NERD'''|Is nerd bródúil mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''CODE'''|Is breá liom ríomhchlárú agus dífhabhtú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''HIST'''|Tá suim agam sa stair.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SCI'''|Tá suim agam san eolaíocht.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''PHIL'''|Is breá liom an fhealsúnacht agus an smaointeoireacht chriticiúil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#CC0000|#FCE8E6|'''MUSIC'''|Tá suim agam sa cheol.|8}}
{{Boscaúsáideora|#08783E|#E9F5EC|'''JAG'''|Tá meas agam ar an jaguar, ceann de mhórchreachadóirí na Brasaíle.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Vicipéid agus eolas oscailte ===

{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''PTW'''|Cuirim leis an Vicipéid Phortaingéilise.|8}}
{{Boscaúsáideora|#019529|#FFFFFF|'''GAW'''|Cuirim le Vicipéid na Gaeilge freisin.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''WIKI'''|Creidim gur cheart go mbeadh eolas saor agus inrochtana do chách.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''TIME'''|Caithim an-chuid ama ar Vicipéid — féach ar mo chuid eagarthóireachta!|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''24H'''|Bím ag eagarthóireacht Vicipéid ag gach uair den lá agus den oíche.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SOURCES'''|Déanaim iarracht foinsí iontaofa a sheiceáil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''EDIT'''|B'fhearr liom ailt a fheabhsú ná argóint a dhéanamh ar Vicipéid.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Eolaíocht agus dearcadh ar an domhan ===

{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EVOL'''|Glacaim le teoiric na héabhlóide.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''TRANS'''|Feicim buntáistí féideartha sa trasdhaonnachas má úsáidtear go freagrach é.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''ENLIGHT'''|Tá meas agam ar oidhreacht smaointeoireachta an tSoilsithe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ATHEIST'''|Ní chreidim go bhfuil déithe ann.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Luachanna agus an tsochaí ===

{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EQUAL'''|Diúltaím don chlaontacht agus don leithcheal.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''FRAT'''|Creidim sa bhráithreachas agus sa dlúthpháirtíocht idir daoine.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''DEMO'''|Tacaím leis an daonlathas.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''FREEDOM'''|Tacaím leis an tsaoirse mar bhunluach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''CULT'''|Creidim gur cheart cultúr agus eolas a roinnt, seachas iad a leithreasú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''IMMIG'''|Tá meas agam ar imircigh, lena n-áirítear daoine gan doiciméid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''FAN'''|Ní thaitníonn an fanatachas liom.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''PEST'''|Táim in aghaidh úsáid lotnaidicídí agus agraiceimiceán.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Saoirse cainte agus polaitíocht ===

{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''NOCENS'''|Táim i gcoinne na cinsireachta ar an Idirlíon.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''SPEECH'''|Tacaím le saoirse cainte ar Vicipéid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''CENSOR'''|Measaim gur bagairt í an chinsireacht ar shaor-mhalartú smaointe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''POLCOR'''|Measaim gur féidir leis an gceartas polaitiúil féin-chinsireacht a chothú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ANON'''|Tacaím le Anonymous.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''RESIST'''|Tacaím leis an gceart seasamh in aghaidh forghabhála agus impiriúlachais.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''UNITY'''|Táim i gcoinne gluaiseachtaí deighilteacha sa Bhrasaíl.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''INDEP'''|Is vótálaí neamhspleách mé agus ní maith liom gníomhaíochas páirtíneach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''MIXED'''|Creidim gur féidir smaointe maithe a fháil ar an eite chlé agus ar an eite dheas araon.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Teicneolaíocht agus an saol digiteach ===

{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WINE'''|Úsáidim Wine chun cláir Windows a rith.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''MP3'''|Níl síntiús agam le seirbhís sruthaithe ceoil ar bith; is fearr liom MP3anna as líne.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WIFI'''|Bíonn Wi-Fi an chomharsan ró-mhealltach uaireanta… ssssh!|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== Ullmhacht don rud is measa ===

{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''ZOMB'''|Táim réidh don lá a thiocfaidh na zombaí!|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''WW3'''|Measaim go bhféadfadh an Tríú Cogadh Domhanda tarlú.|8}}

&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Fúm ==

Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu.

Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha.

== Mo chuid spéiseanna ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;&quot; |
'''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht'''

Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;&quot; |
'''Stair agus cultúr'''

Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;&quot; |
'''Ceol'''

Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;&quot; |
'''Eolaíocht agus eolas ginearálta'''

Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;&quot; |
'''Fealsúnacht'''

Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;&quot; |
'''Taighde agus scríbhneoireacht'''

Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir.
|}

== Prionsabail a bhfuil meas agam orthu ==

* '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa.
* '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta.
* '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas.
* '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais.
* '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre.
* '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach.
* '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe.
* '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile.

Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile.

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise ==

Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil.

Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás.

=== Ailt a chruthaigh mé ===

* [[:pt:M​​ESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha.

=== Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda ===

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr.

=== Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil ===

* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil.
* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga.
* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt.

=== Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic ===

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh.

=== Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile ===

* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht.
* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise.
* [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — soiléiriú ar an sainmhíniú agus ar chomhthéacs an téarma, le foinsí breise.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta.
* [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí.

=== Foinsí, teanga agus cothabháil ===

I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla.

Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise.

[[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]]

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge ==

Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch.

Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil.

Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl.

== Nóta ==

Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]]
''Eolas oscailte, foinsí iontaofa agus comhoibriú.''</text>
      <sha1>2w8qyjquooygrlxprh4yv3ipm90ytrc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330429</id>
      <parentid>1330411</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T22:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18590" sha1="hkgad8xtiyfjsuhq949bws9swhme51h" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge           --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:12px; text-align:center;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}
|-
| style=&quot;width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]]
| style=&quot;padding:20px; vertical-align:middle;&quot; |
Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin.

Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil.

Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre.
|}

== Boscaí úsáideora ==

=== An Bhrasaíl agus m'aitheantas ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFDF00|'''BR'''|Is Brasaíleach mé, agus tá bród agus grá agam do mo thír!|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''NORDESTE'''|Is as oirthuaisceart na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''AL'''|Is as Alagoas na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#002776|#FFDF00|'''BR-1'''|Aithním gur stór náisiúnta í bithéagsúlacht na Brasaíle.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Mo chuid spéiseanna ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''NERD'''|Is nerd bródúil mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''CODE'''|Is breá liom ríomhchlárú agus dífhabhtú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''HIST'''|Tá suim agam sa stair.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SCI'''|Tá suim agam san eolaíocht.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''PHIL'''|Is breá liom an fhealsúnacht agus an smaointeoireacht chriticiúil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#CC0000|#FCE8E6|'''MUSIC'''|Tá suim agam sa cheol.|8}}
{{Boscaúsáideora|#08783E|#E9F5EC|'''JAG'''|Tá meas agam ar an jaguar, ceann de mhórchreachadóirí na Brasaíle.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Vicipéid agus eolas oscailte ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''PTW'''|Cuirim leis an Vicipéid Phortaingéilise.|8}}
{{Boscaúsáideora|#019529|#FFFFFF|'''GAW'''|Cuirim le Vicipéid na Gaeilge freisin.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''WIKI'''|Creidim gur cheart go mbeadh eolas saor agus inrochtana do chách.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''TIME'''|Caithim an-chuid ama ar Vicipéid — féach ar mo chuid eagarthóireachta!|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''24H'''|Bím ag eagarthóireacht Vicipéid ag gach uair den lá agus den oíche.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SOURCES'''|Déanaim iarracht foinsí iontaofa a sheiceáil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''EDIT'''|B'fhearr liom ailt a fheabhsú ná argóint a dhéanamh ar Vicipéid.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Eolaíocht agus dearcadh ar an domhan ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EVOL'''|Glacaim le teoiric na héabhlóide.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''ENLIGHT'''|Tá meas agam ar oidhreacht smaointeoireachta an tSoilsithe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ATHEIST'''|Ní chreidim go bhfuil déithe ann.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Luachanna agus an tsochaí ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EQUAL'''|Diúltaím don chlaontacht agus don leithcheal.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''FRAT'''|Creidim sa bhráithreachas agus sa dlúthpháirtíocht idir daoine.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''DEMO'''|Tacaím leis an daonlathas.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''FREEDOM'''|Tacaím leis an tsaoirse mar bhunluach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''CULT'''|Creidim gur cheart cultúr agus eolas a roinnt, seachas iad a leithreasú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''IMMIG'''|Tá meas agam ar imircigh, lena n-áirítear daoine gan doiciméid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''FAN'''|Ní thaitníonn an fanatachas liom.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''PEST'''|Táim in aghaidh úsáid lotnaidicídí agus agraiceimiceán.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Saoirse cainte agus polaitíocht ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''NOCENS'''|Táim i gcoinne na cinsireachta ar an Idirlíon.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''SPEECH'''|Tacaím le saoirse cainte ar Vicipéid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''CENSOR'''|Measaim gur bagairt í an chinsireacht ar shaor-mhalartú smaointe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''POLCOR'''|Measaim gur féidir leis an gceartas polaitiúil féin-chinsireacht a chothú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ANON'''|Tacaím le Anonymous.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''RESIST'''|Tacaím leis an gceart seasamh in aghaidh forghabhála agus impiriúlachais.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''UNITY'''|Táim i gcoinne gluaiseachtaí deighilteacha sa Bhrasaíl.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''INDEP'''|Is vótálaí neamhspleách mé agus ní maith liom gníomhaíochas páirtíneach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''MIXED'''|Creidim gur féidir smaointe maithe a fháil ar an eite chlé agus ar an eite dheas araon.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Teicneolaíocht agus an saol digiteach ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WINE'''|Úsáidim Wine chun cláir Windows a rith.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''MP3'''|Níl síntiús agam le seirbhís sruthaithe ceoil ar bith; is fearr liom MP3anna as líne.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WIFI'''|Bíonn Wi-Fi an chomharsan ró-mhealltach uaireanta… ssssh!|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Ullmhacht don rud is measa ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''ZOMB'''|Táim réidh don lá a thiocfaidh na zombaí!|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''WW3'''|Measaim go bhféadfadh an Tríú Cogadh Domhanda tarlú.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Fúm ==

Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu.

Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha.

== Mo chuid spéiseanna ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;&quot; |
'''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht'''

Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;&quot; |
'''Stair agus cultúr'''

Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;&quot; |
'''Ceol'''

Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;&quot; |
'''Eolaíocht agus eolas ginearálta'''

Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;&quot; |
'''Fealsúnacht'''

Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;&quot; |
'''Taighde agus scríbhneoireacht'''

Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir.
|}

== Prionsabail a bhfuil meas agam orthu ==

* '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa.
* '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta.
* '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas.
* '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais.
* '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre.
* '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach.
* '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe.
* '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile.

Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile.

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise ==

Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil.

Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás.

=== Ailt a chruthaigh mé ===

* [[:pt:MESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha.

=== Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda ===

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr.

=== Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil ===

* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil.
* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga.
* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt.

=== Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic ===

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh.

=== Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile ===

* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht.
* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise.
* [[:pt:Cibersofia|Cibersofia]] — soiléiriú ar an sainmhíniú agus ar chomhthéacs an téarma, le foinsí breise.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta.
* [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí.

=== Foinsí, teanga agus cothabháil ===

I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla.

Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise.

[[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]]

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge ==

Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch.

Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil.

Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl.

== Nóta ==

Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]]</text>
      <sha1>hkgad8xtiyfjsuhq949bws9swhme51h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330432</id>
      <parentid>1330429</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T22:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18471" sha1="lznfoa76oerdremlknn5zvagd78vstu" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge           --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:12px; text-align:center;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}
|-
| style=&quot;width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]]
| style=&quot;padding:20px; vertical-align:middle;&quot; |
Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin.

Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil.

Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre.
|}

== Boscaí úsáideora ==

=== An Bhrasaíl agus m'aitheantas ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFDF00|'''BR'''|Is Brasaíleach mé, agus tá bród agus grá agam do mo thír!|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''NORDESTE'''|Is as oirthuaisceart na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''AL'''|Is as Alagoas na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#002776|#FFDF00|'''BR-1'''|Aithním gur stór náisiúnta í bithéagsúlacht na Brasaíle.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Mo chuid spéiseanna ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''NERD'''|Is nerd bródúil mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''CODE'''|Is breá liom ríomhchlárú agus dífhabhtú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''HIST'''|Tá suim agam sa stair.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SCI'''|Tá suim agam san eolaíocht.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''PHIL'''|Is breá liom an fhealsúnacht agus an smaointeoireacht chriticiúil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#CC0000|#FCE8E6|'''MUSIC'''|Tá suim agam sa cheol.|8}}
{{Boscaúsáideora|#08783E|#E9F5EC|'''JAG'''|Tá meas agam ar an jaguar, ceann de mhórchreachadóirí na Brasaíle.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Vicipéid agus eolas oscailte ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''PTW'''|Cuirim leis an Vicipéid Phortaingéilise.|8}}
{{Boscaúsáideora|#019529|#FFFFFF|'''GAW'''|Cuirim le Vicipéid na Gaeilge freisin.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''WIKI'''|Creidim gur cheart go mbeadh eolas saor agus inrochtana do chách.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''TIME'''|Caithim an-chuid ama ar Vicipéid — féach ar mo chuid eagarthóireachta!|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''24H'''|Bím ag eagarthóireacht Vicipéid ag gach uair den lá agus den oíche.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''SOURCES'''|Déanaim iarracht foinsí iontaofa a sheiceáil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''EDIT'''|B'fhearr liom ailt a fheabhsú ná argóint a dhéanamh ar Vicipéid.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Eolaíocht agus dearcadh ar an domhan ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EVOL'''|Glacaim le teoiric na héabhlóide.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''ENLIGHT'''|Tá meas agam ar oidhreacht smaointeoireachta an tSoilsithe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ATHEIST'''|Ní chreidim go bhfuil déithe ann.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Luachanna agus an tsochaí ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''EQUAL'''|Diúltaím don chlaontacht agus don leithcheal.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''FRAT'''|Creidim sa bhráithreachas agus sa dlúthpháirtíocht idir daoine.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''DEMO'''|Tacaím leis an daonlathas.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF|'''FREEDOM'''|Tacaím leis an tsaoirse mar bhunluach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''CULT'''|Creidim gur cheart cultúr agus eolas a roinnt, seachas iad a leithreasú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''IMMIG'''|Tá meas agam ar imircigh, lena n-áirítear daoine gan doiciméid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''FAN'''|Ní thaitníonn an fanatachas liom.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''PEST'''|Táim in aghaidh úsáid lotnaidicídí agus agraiceimiceán.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Saoirse cainte agus polaitíocht ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''NOCENS'''|Táim i gcoinne na cinsireachta ar an Idirlíon.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''SPEECH'''|Tacaím le saoirse cainte ar Vicipéid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1|'''CENSOR'''|Measaim gur bagairt í an chinsireacht ar shaor-mhalartú smaointe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''POLCOR'''|Measaim gur féidir leis an gceartas polaitiúil féin-chinsireacht a chothú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''ANON'''|Tacaím le Anonymous.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''RESIST'''|Tacaím leis an gceart seasamh in aghaidh forghabhála agus impiriúlachais.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC|'''UNITY'''|Táim i gcoinne gluaiseachtaí deighilteacha sa Bhrasaíl.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA|'''INDEP'''|Is vótálaí neamhspleách mé agus ní maith liom gníomhaíochas páirtíneach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''MIXED'''|Creidim gur féidir smaointe maithe a fháil ar an eite chlé agus ar an eite dheas araon.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Teicneolaíocht agus an saol digiteach ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WINE'''|Úsáidim Wine chun cláir Windows a rith.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''MP3'''|Níl síntiús agam le seirbhís sruthaithe ceoil ar bith; is fearr liom MP3anna as líne.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB|'''WIFI'''|Bíonn Wi-Fi an chomharsan ró-mhealltach uaireanta… ssssh!|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Ullmhacht don rud is measa ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9|'''ZOMB'''|Táim réidh don lá a thiocfaidh na zombaí!|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8|'''WW3'''|Measaim go bhféadfadh an Tríú Cogadh Domhanda tarlú.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Fúm ==

Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu.

Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha.

== Mo chuid spéiseanna ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;&quot; |
'''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht'''

Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;&quot; |
'''Stair agus cultúr'''

Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;&quot; |
'''Ceol'''

Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;&quot; |
'''Eolaíocht agus eolas ginearálta'''

Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;&quot; |
'''Fealsúnacht'''

Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;&quot; |
'''Taighde agus scríbhneoireacht'''

Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir.
|}

== Prionsabail a bhfuil meas agam orthu ==

* '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa.
* '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta.
* '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas.
* '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais.
* '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre.
* '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach.
* '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe.
* '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile.

Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile.

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise ==

Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil.

Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás.

=== Ailt a chruthaigh mé ===

* [[:pt:MESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha.

=== Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda ===

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr.

=== Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil ===

* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil.
* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga.
* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt.

=== Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic ===

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh.

=== Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile ===

* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht.
* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta.
* [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí.

=== Foinsí, teanga agus cothabháil ===

I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla.

Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise.

[[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]]

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge ==

Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch.

Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil.

Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl.

== Nóta ==

Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]]</text>
      <sha1>lznfoa76oerdremlknn5zvagd78vstu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330435</id>
      <parentid>1330432</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sanduíche de Presunto</username>
        <id>78137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18021" sha1="jkzm5o4yfs8pnyu2ibkaxe00hb3ya7c" xml:space="preserve">&lt;!-- ================================================== --&gt;
&lt;!-- LEATHANACH ÚSÁIDEORA — SANDUÍCHE DE PRESUNTO       --&gt;
&lt;!-- Próifíl phearsanta ar Vicipéid na Gaeilge           --&gt;
&lt;!-- ================================================== --&gt;

{| style=&quot;width:100%; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:12px; overflow:hidden; background:#ffffff; color:#202122;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:28px 18px; background:#08783e; color:#ffffff; text-align:center; font-size:180%;&quot; |
Dia duit! Is mise Sanduíche de Presunto.
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:16px; background:#159957; color:#ffffff; text-align:center; font-size:110%;&quot; |
'''Fáilte chuig mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Gaeilge!'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:12px; text-align:center;&quot; |
{{Babel|pt|en-4|de-3|gd-3|ga-3}}
|-
| style=&quot;width:180px; padding:16px; text-align:center; vertical-align:middle; background:#f0f7f2;&quot; |
[[File:Bandeira de Alagoas.svg|150px|alt=Bratach Alagoas]]

[[File:Flag of Brazil.svg|150px|alt=Bratach na Brasaíle]]
| style=&quot;padding:20px; vertical-align:middle;&quot; |
Is as an mBrasaíl mé, agus is ar Vicipéid na Portaingéilise is mó a dhéanaim eagarthóireacht. Táim ag tosú ag cur le Vicipéid na Gaeilge freisin.

Tá suim agam i dteicneolaíocht, sa ríomhaireacht, sa stair, sa cheol, san eolaíocht agus i smaointeoireacht chriticiúil.

Táim fós ag foghlaim na Gaeilge, agus mar sin d'fhéadfadh botúin teanga a bheith i mo chuid scríbhneoireachta. Fáiltím roimh cheartúcháin chairdiúla agus roimh chomhairle a chabhróidh liom feabhas a chur ar mo chuid oibre.
|}

== Boscaí úsáideora ==

=== An Bhrasaíl agus m'aitheantas ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFDF00||Is Brasaíleach mé, agus tá bród agus grá agam do mo thír!|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF||Is as oirthuaisceart na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC||Is as Alagoas na Brasaíle mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#002776|#FFDF00||Aithním gur stór náisiúnta í bithéagsúlacht na Brasaíle.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Mo chuid spéiseanna ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8||Is nerd bródúil mé.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Is breá liom ríomhchlárú agus dífhabhtú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA||Tá suim agam sa stair.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Tá suim agam san eolaíocht.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1||Is breá liom an fhealsúnacht agus an smaointeoireacht chriticiúil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#CC0000|#FCE8E6||Tá suim agam sa cheol.|8}}
{{Boscaúsáideora|#08783E|#E9F5EC||Tá meas agam ar an jaguar, ceann de mhórchreachadóirí na Brasaíle.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Vicipéid agus eolas oscailte ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF||Cuirim leis an Vicipéid Phortaingéilise.|8}}
{{Boscaúsáideora|#019529|#FFFFFF||Cuirim le Vicipéid na Gaeilge freisin.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC||Creidim gur cheart go mbeadh eolas saor agus inrochtana do chách.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Caithim an-chuid ama ar Vicipéid — féach ar mo chuid eagarthóireachta!|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Bím ag eagarthóireacht Vicipéid ag gach uair den lá agus den oíche.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Déanaim iarracht foinsí iontaofa a sheiceáil.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA||B'fhearr liom ailt a fheabhsú ná argóint a dhéanamh ar Vicipéid.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Eolaíocht agus dearcadh ar an domhan ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Glacaim le teoiric na héabhlóide.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA||Tá meas agam ar oidhreacht smaointeoireachta an tSoilsithe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8||Ní chreidim go bhfuil déithe ann.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Luachanna agus an tsochaí ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Diúltaím don chlaontacht agus don leithcheal.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC||Creidim sa bhráithreachas agus sa dlúthpháirtíocht idir daoine.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Tacaím leis an daonlathas.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#FFFFFF||Tacaím leis an tsaoirse mar bhunluach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA||Creidim gur cheart cultúr agus eolas a roinnt, seachas iad a leithreasú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Tá meas agam ar imircigh, lena n-áirítear daoine gan doiciméid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1||Ní thaitníonn an fanatachas liom.|8}}
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Táim in aghaidh úsáid lotnaidicídí agus agraiceimiceán.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Saoirse cainte agus polaitíocht ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Táim i gcoinne na cinsireachta ar an Idirlíon.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Tacaím le saoirse cainte ar Vicipéid.|8}}
{{Boscaúsáideora|#A64D79|#F9EAF1||Measaim gur bagairt í an chinsireacht ar shaor-mhalartú smaointe.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA||Measaim gur féidir leis an gceartas polaitiúil féin-chinsireacht a chothú.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8||Tacaím le Anonymous.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Tacaím leis an gceart seasamh in aghaidh forghabhála agus impiriúlachais.|8}}
{{Boscaúsáideora|#009739|#E9F5EC||Táim i gcoinne gluaiseachtaí deighilteacha sa Bhrasaíl.|8}}
{{Boscaúsáideora|#674EA7|#F0EBFA||Is vótálaí neamhspleách mé agus ní maith liom gníomhaíochas páirtíneach.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Creidim gur féidir smaointe maithe a fháil ar an eite chlé agus ar an eite dheas araon.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Teicneolaíocht agus an saol digiteach ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Úsáidim Wine chun cláir Windows a rith.|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8||Níl síntiús agam le seirbhís sruthaithe ceoil ar bith; is fearr liom MP3anna as líne.|8}}
{{Boscaúsáideora|#0B5394|#EAF3FB||Bíonn Wi-Fi an chomharsan ró-mhealltach uaireanta… ssssh!|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Ullmhacht don rud is measa ===

&lt;div class=&quot;toccolours mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%; margin:0 0 1em 0; padding:8px;&quot;&gt;
{{Boscaúsáideora|#38761D|#EDF7E9||Táim réidh don lá a thiocfaidh na zombaí!|8}}
{{Boscaúsáideora|#000000|#E8E8E8||Measaim go bhféadfadh an Tríú Cogadh Domhanda tarlú.|8}}
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Fúm ==

Is eagarthóir mé ar Vicipéid na Portaingéilise, áit a mbím ag obair ar ailt faoi réimse leathan ábhar. Is deis í an Vicipéid dom taighde a dhéanamh, eolas nua a fhoghlaim, téacsanna a fheabhsú agus comhoibriú le daoine a bhfuil spéiseanna agus tuairimí éagsúla acu.

Táim ag iarraidh cur le ciclipéid atá cruinn, soiléir, neodrach agus bunaithe ar fhoinsí iontaofa. Feicim an eagarthóireacht mar phróiseas leanúnach foghlama: is cuid nádúrtha den obair iad botúin a aithint, faisnéis a cheartú agus glacadh le moltaí cuiditheacha.

== Mo chuid spéiseanna ==

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:separate; border-spacing:5px;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #0b5394; background:#eaf3fb;&quot; |
'''Teicneolaíocht agus ríomhaireacht'''

Ríomhairí, bogearraí, an t-idirlíon, córais dhigiteacha agus forbairt na teicneolaíochta.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #b45f06; background:#fff2df;&quot; |
'''Stair agus cultúr'''

Imeachtaí stairiúla, sochaithe, smaointe polaitiúla agus cultúrtha, agus an gaol idir an t-am atá thart agus an lá atá inniu ann.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #674ea7; background:#f0ebfa;&quot; |
'''Ceol'''

Seánraí ceoil, ceoltóirí, saothair cheoil agus an gaol idir ceol agus an tsochaí.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #38761d; background:#edf7e9;&quot; |
'''Eolaíocht agus eolas ginearálta'''

Fionnachtana, fiosracht eolaíoch, coincheapa agus smaointe a chuidíonn linn an domhan a thuiscint.
|-
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #45818e; background:#e8f4f5;&quot; |
'''Fealsúnacht'''

Eolas, eitic, smaointeoireacht chriticiúil agus ceisteanna faoinár dtuiscint ar an domhan.
| style=&quot;width:50%; padding:14px; border-left:5px solid #a64d79; background:#f9eaf1;&quot; |
'''Taighde agus scríbhneoireacht'''

Foinsí a mheas, fíricí a sheiceáil, téacsanna a chur in eagar agus eolas a eagrú ar bhealach soiléir.
|}

== Prionsabail a bhfuil meas agam orthu ==

* '''Fíoraitheacht:''' faisnéis a fhoilsiú ar féidir í a sheiceáil trí fhoinsí iontaofa.
* '''Neodracht:''' ábhair a chur i láthair go cothrom, gan áibhéil ná claonadh pearsanta.
* '''Smaointeoireacht chriticiúil:''' argóintí a scrúdú, toimhdí a cheistiú agus mínithe eile a mheas.
* '''Oscailteacht don cheartú:''' a aithint gur féidir liom a bheith mícheart agus gur gá conclúidí a athbhreithniú nuair a thagann fianaise nua chun solais.
* '''Foghlaim leanúnach:''' botúin agus ceartúcháin a úsáid mar dheiseanna chun feabhas a chur ar mo chuid oibre.
* '''Comhoibriú:''' meas a bheith agam ar obair eagarthóirí eile agus páirt a ghlacadh i bplé cuiditheach.
* '''Inrochtaineacht an eolais:''' eolas a chur ar fáil ar bhealach soiléir sothuigthe.
* '''Meas ar dhaoine eile:''' smaointe a phlé go béasach, fiú nuair nach n-aontaímid lena chéile.

Is treoirphrionsabail phearsanta iad seo. Níl mé foirfe, agus táim sásta foghlaim ó dhaoine eile.

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Portaingéilise ==

Rinne mé ailt a chruthú, a leathnú, a athstruchtúrú agus a athbhreithniú ar Vicipéid na Portaingéilise. Baineann cuid de na hathruithe seo le hathscríobh fairsing, taighde stairiúil nó teicniúil agus feabhas ar na foinsí; baineann cuid eile le ceartúcháin níos lú, le téarmaíocht agus le cothabháil.

Seo a leanas rogha d'alt a ndearna mé obair orthu. Ní hionann méid na hoibre i ngach cás.

=== Ailt a chruthaigh mé ===

* [[:pt:MESM|MESM]] — ríomhaire luath Sóivéadach.
* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — feiniméan fisiceach agus a fheidhmeanna.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — liosta córasach de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha.

=== Stair mhíleata agus an Dara Cogadh Domhanda ===

* [[:pt:Operação Bodenplatte|Operação Bodenplatte]] — leathnú agus athbhreithniú ginearálta ar an alt, le comhthéacs stairiúil agus foinsí breise.
* [[:pt:Operação Nordwind|Operação Nordwind]] — athbhreithniú ar an gcroineolaíocht, ar na cathanna, ar na haonaid agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Operação Rainha|Operação Rainha]] — athstruchtúrú, ceartú croineolaíochta agus athbhreithniú ar fhoinsí agus ar ord catha.
* [[:pt:Republic F-105 Thunderchief|Republic F-105 Thunderchief]] — athstruchtúrú agus leathnú an ailt, le hathbhreithniú stairiúil agus teicniúil.
* [[:pt:Mikoyan-Gurevich MiG-17|Mikoyan-Gurevich MiG-17]] — athbhreithniú, leathnú ar an ábhar agus íomhánna breise.
* [[:pt:Guerra das Rosas|Guerra das Rosas]] — athbhreithniú ar chúiseanna, ar chroineolaíocht agus ar léirmhíniú stairiúil an choinbhleachta.
* [[:pt:Batalha de Towton|Batalha de Towton]] — athbhreithniú ar an insint stairiúil, ar na foinsí agus ar na meastacháin taismeach.
* [[:pt:Batalha de Barnet|Batalha de Barnet]] — comhthéacs feachtais, foinsí breise agus plé ar neamhchinnteacht stairiúil.
* [[:pt:Eduardo V de Inglaterra|Eduardo V de Inglaterra]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chroineolaíocht agus ar chonspóidí maidir leis na Prionsaí sa Túr.

=== Stair na hEorpa agus stair pholaitiúil ===

* [[:pt:Eduardo, o Confessor|Eduardo, o Confessor]] — leathnú agus athbhreithniú ar stair a réimis, ar an gcomharbas agus ar a oidhreacht reiligiúnach.
* [[:pt:Henrique VI de Inglaterra|Henrique VI de Inglaterra]] — athstruchtúrú beathaisnéise, croineolaíocht agus comhthéacs stairiúil.
* [[:pt:Margarida de Anjou|Margarida de Anjou]] — athstruchtúrú ar an mbeathaisnéis agus athbhreithniú ar chonspóidí maidir lena ról polaitiúil.
* [[:pt:Casa de Valois-Anjou|Casa de Valois-Anjou]] — leathnú ar stair an teaghlaigh, ar na héilimh dynastacha agus ar an gcomharbas.
* [[:pt:Danelaw|Danelaw]] — athbhreithniú ar na foinsí acadúla agus ar an idirdhealú idir comhaontuithe Wedmore agus Alfred–Guthrum.
* [[:pt:Reino da Inglaterra|Reino da Inglaterra]] — athstruchtúrú agus leathnú ar an stair agus ar an gcroineolaíocht.
* [[:pt:Irlanda do Norte|Irlanda do Norte]] — athbhreithniú agus leathnú ar an alt, lena n-áirítear stair, teangacha agus athbheochan teanga.
* [[:pt:Aliança Renovadora Nacional|Aliança Renovadora Nacional]] — athbhreithniú ar stair an pháirtí, ar an gcóras dépháirtí, ar thoghcháin agus ar a chomharbaí.
* [[:pt:Ação Libertadora Nacional|Ação Libertadora Nacional]] — leathnú agus athbhreithniú ar chomhthéacs stairiúil agus ar fhoinsí an ailt.

=== Ríomhaireacht, bogearraí agus leictreonaic ===

* [[:pt:Rambus|Rambus]] — stair RDRAM, forbairt an mhargaidh cuimhne agus an chonspóid in aghaidh trustaí.
* [[:pt:Classe (programação)|Classe (programação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar choincheapa na ríomhchlárúcháin.
* [[:pt:Objeto (ciência da computação)|Objeto (ciência da computação)]] — athbhreithniú agus leathnú ar an sainmhíniú agus ar an gcomhthéacs teicniúil.
* [[:pt:Programação orientada a objetos|Programação orientada a objetos]] — athstruchtúrú ar na coincheapa, sampla Java agus foinsí breise.
* [[:pt:Linguagem de programação|Linguagem de programação]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar an stair agus ar na cineálacha teangacha.
* [[:pt:Linguagem interpretada|Linguagem interpretada]] — soiléiriú ar an difríocht idir léirmhíniú, tiomsú, bytecode agus JIT.
* [[:pt:Java (linguagem de programação)|Java (linguagem de programação)]] — ceartúcháin theicniúla, stairiúla agus samplaí cód.
* [[:pt:JavaFX|JavaFX]] — nuashonrú ar ghnéithe, ar stair agus ar naisc an ailt.
* [[:pt:Circuito integrado de aplicação especifica|Circuito integrado de aplicação específica]] — athstruchtúrú ar an sainmhíniú ar ASIC agus ar an idirdhealú idir ASIC, SoC agus FPGA.
* [[:pt:Tubo de raios catódicos|Tubo de raios catódicos]] — athbhreithniú ar an bhfeidhmiú, ar an stair, ar an monarú agus ar an athchúrsáil.
* [[:pt:Microsoft x MikeRoweSoft|Microsoft x MikeRoweSoft]] — athbhreithniú ar chroineolaíocht na díospóide agus ar an socrú a rinneadh.
* [[:pt:Fim de vida (produto)|Fim de vida (produto)]] — soiléiriú ar an difríocht idir deireadh díolacháin agus deireadh tacaíochta teicniúla.
* [[:pt:Lista de sistemas de computador soviéticos|Lista de sistemas de computador soviéticos]] — cruthú agus eagrú liosta de chórais ríomhaireachta Sóivéadacha de réir feidhme agus teaghlaigh.

=== Eolaíocht, cultúr agus ábhair eile ===

* [[:pt:Catodoluminescência|Catodoluminescência]] — alt nua faoi phrionsabail fhisiceacha agus feidhmeanna an fheiniméin.
* [[:pt:Espécie-chave|Espécie-chave]] — athbhreithniú ar an sainmhíniú, ar shamplaí agus ar choincheapa gaolmhara san éiceolaíocht.
* [[:pt:Línguas gaélicas|Línguas gaélicas]] — leathnú agus ceartúcháin ar aicmiú teangeolaíoch agus ar chóid ISO.
* [[:pt:Aku no Hana|Aku no Hana]] — athbhreithniú ar an alt, ar na hoiriúnuithe agus ar na boscaí faisnéise.
* [[:pt:Airline Tycoon|Airline Tycoon]] — athstruchtúrú ar an alt faoin gcluiche, ar an gcluichíocht agus ar stair na n-eisiúintí.
* [[:pt:X (empresa)|X (empresa)]] — nuashonrú ar stair agus ar ghníomhaíochtaí na cuideachta.
* [[:pt:Tux|Tux]] — mionathruithe eagarthóireachta.
* [[:pt:Ranger 8|Ranger 8]] — athbhreithniú ar chur síos an mhisin agus ar shonraí na gceamaraí.

=== Foinsí, teanga agus cothabháil ===

I measc na n-athruithe eile a rinne mé tá ceartúcháin ghramadaí agus téarmaíochta, feabhsuithe ar naisc, nuashonruithe ar fhoinsí agus cothabháil ar ailt éagsúla.

Is samplaí iad na hiontrálacha thuas de mo chuid oibre; is féidir tuilleadh sonraí a fheiceáil i stair na n-alt agus i mo liosta iomlán ranníocaíochtaí ar Vicipéid na Portaingéilise.

[[:pt:Usuário:Sanduíche de Presunto|Féach ar mo leathanach úsáideora ar Vicipéid na Portaingéilise.]]

== Mo chuid oibre ar Vicipéid na Gaeilge ==

Táim ag cur aithne ar an bpobal agus ar na gnásanna eagarthóireachta anseo. Is é an sprioc atá agam ná cur leis an tionscadal ar bhealach cúramach agus comhoibríoch.

Agus mé ag obair ar ailt Ghaeilge, tabharfaidh mé aird ar leith ar chruinneas na teanga, ar cháilíocht na bhfoinsí, ar neodracht agus ar na coinbhinsiúin atá in úsáid ag an bpobal áitiúil.

Tá fáilte roimh mholtaí maidir le gramadach, litriú, téarmaíocht agus stíl.

== Nóta ==

Is leathanach úsáideora pearsanta é seo. Ní alt ciclipéideach é, agus léiríonn sé mo chuid spéiseanna agus mo chur chuige féin i leith na heagarthóireachta.

[[File:Flag of Brazil.svg|frameless|25px|alt=Bratach na Brasaíle]]</text>
      <sha1>jkzm5o4yfs8pnyu2ibkaxe00hb3ya7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí, 2023</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128638</id>
    <revision>
      <id>1330405</id>
      <parentid>1330268</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Achoimre dhúiche */</comment>
      <origin>1330405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5469" sha1="2vrojgpkdd8jrefv2n75i6np629jmqr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]]

== Torthaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; margin-bottom: 10px;&quot; 
! colspan=&quot;10&quot; | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]]
|-
! colspan =&quot;2&quot; |Páirtí
! Suíocháin
! Méaduithe
! Caillteanais
! Glan-mhéadú &lt;br/&gt;nó caillteanas
! Suíocháin %	
! Vótaí %	
! Vótaí 
! +/−
|-
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | 
| [[Sinn Féin]] ||21	||6||0	||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAU]] ||7	||0	||2	||{{decrease}}2	||17.50	||13.75	||7,467	||{{decrease}}2.84
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAD]] ||6||	1	||0	||{{increase}}1	||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot;  | 
| [[PSDLO]] ||2	||1	||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;  | 
| [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1	||1	||0	||{{increase}}1	||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;  | 
| [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1	||0	||3||{{decrease}}3	||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35

|-
! style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;  | 
| [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0||	0	||0	||{{steady}}0||	0.00	||1.71||931||{{decrease}}0.36
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;|
|Lucht Oibre Eile||0||	0||	1||{{decrease}}1	||0.00	||0.93	||504||{{decrease}}0.46
|-
! colspan =&quot;2&quot;  | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| 
|- 
|}
&lt;small&gt;'''Nóta''': Is iad &quot;vótaí&quot; an chéad rogha vótaí&lt;/small&gt;
*Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann.
==Achoimre dhúiche==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;centre&quot;
!rowspan=2 align=&quot;left&quot;|Ceantar
! % &lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
!rowspan=2|Iomlán&lt;br /&gt;Comhairleoirí&lt;br /&gt;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;center&quot;
!colspan=2  | Sinn Féin 
! colspan=2 | PAU 
! colspan=2| PAD 
!colspan=2  | PSDLO
! colspan=2 | PCTÉ
!colspan=2 | Neamhspleách &lt;br/&gt; agus eile
|-
|align=&quot;left&quot;|Inis Ceithleann
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|34.52
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|16.01
|'''2''' {{steady}}
|19.10
|'''1''' {{steady}}
|7.02
|0 {{decrease}} 1
|10.15
|'''1''' {{increase}} 1
|13.20
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thoir
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|52.33
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|13.15
|'''1''' {{steady}}
|16.63
|'''1''' {{steady}}
|5.87
|'''1''' {{steady}}
|2.61
|0 {{steady}}
|9.42
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thuaidh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|33.99
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|27.06
|'''2''' {{steady}}
|16.94
|'''1''' {{steady}}
|11.03
|0 {{decrease}} 1
|5.04
|0 {{steady}}
|5.94
|0 {{steady}}
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thiar
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|54.19
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|15.78
|'''1''' {{steady}}
|9.06
|0 {{steady}}
|11.01
|'''1''' {{steady}}
|3.30
|0 {{steady}}
|6.67
|0 {{decrease}} 1
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Lár Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|62.77
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{steady}}
|8.04
|0 {{decrease}} 1
|12.37
|'''1''' {{increase}} 1
|5.82
|'''1''' {{increase}} 1
|3.64
|0 {{steady}}
|7.36
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|An Ómaigh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|47.14
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|7.37
|0 {{decrease}} 1
|17.15
|'''1''' {{steady}} 
|5.80
|0 {{steady}}
|13.14
|'''1''' {{steady}}
|9.41
|'''1''' {{steady}}
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Iarthar Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|56.02
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{increase}} 1
|9.99
|'''1''' {{steady}}
|19.50
|'''1''' {{steady}}
|8.99
|0 {{decrease}} 1
|5.51
|0 {{steady}}
|0.00
|0 {{steady}}
|'''6'''
|- class=&quot;unsortable&quot; class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#C9C9C9&quot;
|align=&quot;left&quot;| '''Iomlán'''
|'''49.24'''
|'''21''' {{increase}} 6
|'''13.75'''
|'''7''' {{decrease}} 2
|'''15.80'''
|'''6''' {{increase}} 1
|'''7.89'''
|'''3''' {{decrease}} 2
|'''5.98'''
|'''2''' {{increase}} 1
|'''7.21'''
|'''1''' {{decrease}} 4
|'''40'''
|-
|}

==Torthaí na ndúichí==
===Inis Ceithleann===
===Éirne Thoir===
===Éirne Thuaidh===
===Éirne Thiar	===
===Lár Thír Eoghain===
===An Ómaigh===
===Iarthar Thír Eoghain===
==Athruithe i rith an téarma==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]]</text>
      <sha1>2vrojgpkdd8jrefv2n75i6np629jmqr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330407</id>
      <parentid>1330405</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inis Ceithleann */</comment>
      <origin>1330407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7917" sha1="1ifeadkzobchq16uxr313e3lu5ifa5n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]]

== Torthaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; margin-bottom: 10px;&quot; 
! colspan=&quot;10&quot; | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]]
|-
! colspan =&quot;2&quot; |Páirtí
! Suíocháin
! Méaduithe
! Caillteanais
! Glan-mhéadú &lt;br/&gt;nó caillteanas
! Suíocháin %	
! Vótaí %	
! Vótaí 
! +/−
|-
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | 
| [[Sinn Féin]] ||21	||6||0	||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAU]] ||7	||0	||2	||{{decrease}}2	||17.50	||13.75	||7,467	||{{decrease}}2.84
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAD]] ||6||	1	||0	||{{increase}}1	||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot;  | 
| [[PSDLO]] ||2	||1	||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;  | 
| [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1	||1	||0	||{{increase}}1	||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;  | 
| [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1	||0	||3||{{decrease}}3	||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35

|-
! style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;  | 
| [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0||	0	||0	||{{steady}}0||	0.00	||1.71||931||{{decrease}}0.36
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;|
|Lucht Oibre Eile||0||	0||	1||{{decrease}}1	||0.00	||0.93	||504||{{decrease}}0.46
|-
! colspan =&quot;2&quot;  | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| 
|- 
|}
&lt;small&gt;'''Nóta''': Is iad &quot;vótaí&quot; an chéad rogha vótaí&lt;/small&gt;
*Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann.
==Achoimre dhúiche==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;centre&quot;
!rowspan=2 align=&quot;left&quot;|Ceantar
! % &lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
!rowspan=2|Iomlán&lt;br /&gt;Comhairleoirí&lt;br /&gt;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;center&quot;
!colspan=2  | Sinn Féin 
! colspan=2 | PAU 
! colspan=2| PAD 
!colspan=2  | PSDLO
! colspan=2 | PCTÉ
!colspan=2 | Neamhspleách &lt;br/&gt; agus eile
|-
|align=&quot;left&quot;|Inis Ceithleann
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|34.52
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|16.01
|'''2''' {{steady}}
|19.10
|'''1''' {{steady}}
|7.02
|0 {{decrease}} 1
|10.15
|'''1''' {{increase}} 1
|13.20
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thoir
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|52.33
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|13.15
|'''1''' {{steady}}
|16.63
|'''1''' {{steady}}
|5.87
|'''1''' {{steady}}
|2.61
|0 {{steady}}
|9.42
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thuaidh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|33.99
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|27.06
|'''2''' {{steady}}
|16.94
|'''1''' {{steady}}
|11.03
|0 {{decrease}} 1
|5.04
|0 {{steady}}
|5.94
|0 {{steady}}
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thiar
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|54.19
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|15.78
|'''1''' {{steady}}
|9.06
|0 {{steady}}
|11.01
|'''1''' {{steady}}
|3.30
|0 {{steady}}
|6.67
|0 {{decrease}} 1
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Lár Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|62.77
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{steady}}
|8.04
|0 {{decrease}} 1
|12.37
|'''1''' {{increase}} 1
|5.82
|'''1''' {{increase}} 1
|3.64
|0 {{steady}}
|7.36
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|An Ómaigh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|47.14
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|7.37
|0 {{decrease}} 1
|17.15
|'''1''' {{steady}} 
|5.80
|0 {{steady}}
|13.14
|'''1''' {{steady}}
|9.41
|'''1''' {{steady}}
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Iarthar Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|56.02
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{increase}} 1
|9.99
|'''1''' {{steady}}
|19.50
|'''1''' {{steady}}
|8.99
|0 {{decrease}} 1
|5.51
|0 {{steady}}
|0.00
|0 {{steady}}
|'''6'''
|- class=&quot;unsortable&quot; class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#C9C9C9&quot;
|align=&quot;left&quot;| '''Iomlán'''
|'''49.24'''
|'''21''' {{increase}} 6
|'''13.75'''
|'''7''' {{decrease}} 2
|'''15.80'''
|'''6''' {{increase}} 1
|'''7.89'''
|'''3''' {{decrease}} 2
|'''5.98'''
|'''2''' {{increase}} 1
|'''7.21'''
|'''1''' {{decrease}} 4
|'''40'''
|-
|}

==Torthaí na ndúichí==
===Inis Ceithleann===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Dún Geanainn - 6 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  !! Comhair 7  !! Comhair 8  !! Comhair 9
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''Keith Elliott* †'''||	13.41%	||1,029	||'''1,412'''|| || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||'''Eddie Roofe'''||	10.15%	||779	||783	||789.8	||953.8	||'''1,257.8	'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Tommy Maguire*'''||	13.34%	||1,024	||1,024	||1,024	||1,091	||'''1,135'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Roy Crawford*'''||	8.69%	||667	||674	||752.2	||766.2	||784.2	||810.12	||810.12	||'''1,130.43	''' || 
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Dermot Browne'''	||11.02%	||846	||846	||846	||879	||1,003	||1,057.72	||1,074.21	||1,077.17	||'''1,077.17'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Robert Irvine*'''||	7.32%	||562	||580	||673.5	||684.5	||701.5	||720.7	||721.67	||995.32	||'''1,028.47'''
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || Andrea McManus	||10.16%	||780	||780	||780	||817	||884	||941.6	||961.97	||963.97	||963.97
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Donald Crawford	||6.63%	||509	||531	||665.3	||668.3	||680.3	||683.18	||683.18|| || 
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||Paul Blake*||	7.02%	||539	||539	||539	||663	|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;| ||Lucht Oibre Eile ||Donal O'Cofaigh*	||6.57%	||504	||506	||507.7|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || Jill Mahon	||5.69%||	437	 	|| || || || || || || ||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 13,642''' Bailí:'''7,676 ''' Millte:''' 99 ''' Cuóta:'''1,097''' Vótóirí:'''   7,775 (56.99%)     
|}

===Éirne Thoir===
===Éirne Thuaidh===
===Éirne Thiar	===
===Lár Thír Eoghain===
===An Ómaigh===
===Iarthar Thír Eoghain===
==Athruithe i rith an téarma==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]]</text>
      <sha1>1ifeadkzobchq16uxr313e3lu5ifa5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330408</id>
      <parentid>1330407</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inis Ceithleann */</comment>
      <origin>1330408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7918" sha1="qgwekeoyp1gp715ggzb6yvmrxg6rs6g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]]

== Torthaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; margin-bottom: 10px;&quot; 
! colspan=&quot;10&quot; | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]]
|-
! colspan =&quot;2&quot; |Páirtí
! Suíocháin
! Méaduithe
! Caillteanais
! Glan-mhéadú &lt;br/&gt;nó caillteanas
! Suíocháin %	
! Vótaí %	
! Vótaí 
! +/−
|-
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | 
| [[Sinn Féin]] ||21	||6||0	||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAU]] ||7	||0	||2	||{{decrease}}2	||17.50	||13.75	||7,467	||{{decrease}}2.84
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAD]] ||6||	1	||0	||{{increase}}1	||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot;  | 
| [[PSDLO]] ||2	||1	||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;  | 
| [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1	||1	||0	||{{increase}}1	||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;  | 
| [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1	||0	||3||{{decrease}}3	||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35

|-
! style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;  | 
| [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0||	0	||0	||{{steady}}0||	0.00	||1.71||931||{{decrease}}0.36
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;|
|Lucht Oibre Eile||0||	0||	1||{{decrease}}1	||0.00	||0.93	||504||{{decrease}}0.46
|-
! colspan =&quot;2&quot;  | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| 
|- 
|}
&lt;small&gt;'''Nóta''': Is iad &quot;vótaí&quot; an chéad rogha vótaí&lt;/small&gt;
*Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann.
==Achoimre dhúiche==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;centre&quot;
!rowspan=2 align=&quot;left&quot;|Ceantar
! % &lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
!rowspan=2|Iomlán&lt;br /&gt;Comhairleoirí&lt;br /&gt;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;center&quot;
!colspan=2  | Sinn Féin 
! colspan=2 | PAU 
! colspan=2| PAD 
!colspan=2  | PSDLO
! colspan=2 | PCTÉ
!colspan=2 | Neamhspleách &lt;br/&gt; agus eile
|-
|align=&quot;left&quot;|Inis Ceithleann
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|34.52
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|16.01
|'''2''' {{steady}}
|19.10
|'''1''' {{steady}}
|7.02
|0 {{decrease}} 1
|10.15
|'''1''' {{increase}} 1
|13.20
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thoir
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|52.33
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|13.15
|'''1''' {{steady}}
|16.63
|'''1''' {{steady}}
|5.87
|'''1''' {{steady}}
|2.61
|0 {{steady}}
|9.42
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thuaidh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|33.99
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|27.06
|'''2''' {{steady}}
|16.94
|'''1''' {{steady}}
|11.03
|0 {{decrease}} 1
|5.04
|0 {{steady}}
|5.94
|0 {{steady}}
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thiar
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|54.19
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|15.78
|'''1''' {{steady}}
|9.06
|0 {{steady}}
|11.01
|'''1''' {{steady}}
|3.30
|0 {{steady}}
|6.67
|0 {{decrease}} 1
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Lár Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|62.77
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{steady}}
|8.04
|0 {{decrease}} 1
|12.37
|'''1''' {{increase}} 1
|5.82
|'''1''' {{increase}} 1
|3.64
|0 {{steady}}
|7.36
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|An Ómaigh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|47.14
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|7.37
|0 {{decrease}} 1
|17.15
|'''1''' {{steady}} 
|5.80
|0 {{steady}}
|13.14
|'''1''' {{steady}}
|9.41
|'''1''' {{steady}}
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Iarthar Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|56.02
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{increase}} 1
|9.99
|'''1''' {{steady}}
|19.50
|'''1''' {{steady}}
|8.99
|0 {{decrease}} 1
|5.51
|0 {{steady}}
|0.00
|0 {{steady}}
|'''6'''
|- class=&quot;unsortable&quot; class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#C9C9C9&quot;
|align=&quot;left&quot;| '''Iomlán'''
|'''49.24'''
|'''21''' {{increase}} 6
|'''13.75'''
|'''7''' {{decrease}} 2
|'''15.80'''
|'''6''' {{increase}} 1
|'''7.89'''
|'''3''' {{decrease}} 2
|'''5.98'''
|'''2''' {{increase}} 1
|'''7.21'''
|'''1''' {{decrease}} 4
|'''40'''
|-
|}

==Torthaí na ndúichí==
===Inis Ceithleann===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Inis Ceithleann- 6 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  !! Comhair 7  !! Comhair 8  !! Comhair 9
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''Keith Elliott* †'''||	13.41%	||1,029	||'''1,412'''|| || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||'''Eddie Roofe'''||	10.15%	||779	||783	||789.8	||953.8	||'''1,257.8	'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Tommy Maguire*'''||	13.34%	||1,024	||1,024	||1,024	||1,091	||'''1,135'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Roy Crawford*'''||	8.69%	||667	||674	||752.2	||766.2	||784.2	||810.12	||810.12	||'''1,130.43	''' || 
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Dermot Browne'''	||11.02%	||846	||846	||846	||879	||1,003	||1,057.72	||1,074.21	||1,077.17	||'''1,077.17'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Robert Irvine*'''||	7.32%	||562	||580	||673.5	||684.5	||701.5	||720.7	||721.67	||995.32	||'''1,028.47'''
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || Andrea McManus	||10.16%	||780	||780	||780	||817	||884	||941.6	||961.97	||963.97	||963.97
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Donald Crawford	||6.63%	||509	||531	||665.3	||668.3	||680.3	||683.18	||683.18|| || 
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||Paul Blake*||	7.02%	||539	||539	||539	||663	|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;| ||Lucht Oibre Eile ||Donal O'Cofaigh*	||6.57%	||504	||506	||507.7|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || Jill Mahon	||5.69%||	437	 	|| || || || || || || ||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 13,642''' Bailí:'''7,676 ''' Millte:''' 99 ''' Cuóta:'''1,097''' Vótóirí:'''   7,775 (56.99%)     
|}

===Éirne Thoir===
===Éirne Thuaidh===
===Éirne Thiar	===
===Lár Thír Eoghain===
===An Ómaigh===
===Iarthar Thír Eoghain===
==Athruithe i rith an téarma==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]]</text>
      <sha1>qgwekeoyp1gp715ggzb6yvmrxg6rs6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330409</id>
      <parentid>1330408</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Éirne Thoir */</comment>
      <origin>1330409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9859" sha1="2tfq8ih1oiufbxt0bpidcl1me7ck4e9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]]

== Torthaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; margin-bottom: 10px;&quot; 
! colspan=&quot;10&quot; | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]]
|-
! colspan =&quot;2&quot; |Páirtí
! Suíocháin
! Méaduithe
! Caillteanais
! Glan-mhéadú &lt;br/&gt;nó caillteanas
! Suíocháin %	
! Vótaí %	
! Vótaí 
! +/−
|-
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | 
| [[Sinn Féin]] ||21	||6||0	||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAU]] ||7	||0	||2	||{{decrease}}2	||17.50	||13.75	||7,467	||{{decrease}}2.84
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAD]] ||6||	1	||0	||{{increase}}1	||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot;  | 
| [[PSDLO]] ||2	||1	||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;  | 
| [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1	||1	||0	||{{increase}}1	||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;  | 
| [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1	||0	||3||{{decrease}}3	||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35

|-
! style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;  | 
| [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0||	0	||0	||{{steady}}0||	0.00	||1.71||931||{{decrease}}0.36
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;|
|Lucht Oibre Eile||0||	0||	1||{{decrease}}1	||0.00	||0.93	||504||{{decrease}}0.46
|-
! colspan =&quot;2&quot;  | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| 
|- 
|}
&lt;small&gt;'''Nóta''': Is iad &quot;vótaí&quot; an chéad rogha vótaí&lt;/small&gt;
*Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann.
==Achoimre dhúiche==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;centre&quot;
!rowspan=2 align=&quot;left&quot;|Ceantar
! % &lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
!rowspan=2|Iomlán&lt;br /&gt;Comhairleoirí&lt;br /&gt;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;center&quot;
!colspan=2  | Sinn Féin 
! colspan=2 | PAU 
! colspan=2| PAD 
!colspan=2  | PSDLO
! colspan=2 | PCTÉ
!colspan=2 | Neamhspleách &lt;br/&gt; agus eile
|-
|align=&quot;left&quot;|Inis Ceithleann
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|34.52
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|16.01
|'''2''' {{steady}}
|19.10
|'''1''' {{steady}}
|7.02
|0 {{decrease}} 1
|10.15
|'''1''' {{increase}} 1
|13.20
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thoir
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|52.33
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|13.15
|'''1''' {{steady}}
|16.63
|'''1''' {{steady}}
|5.87
|'''1''' {{steady}}
|2.61
|0 {{steady}}
|9.42
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thuaidh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|33.99
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|27.06
|'''2''' {{steady}}
|16.94
|'''1''' {{steady}}
|11.03
|0 {{decrease}} 1
|5.04
|0 {{steady}}
|5.94
|0 {{steady}}
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thiar
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|54.19
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|15.78
|'''1''' {{steady}}
|9.06
|0 {{steady}}
|11.01
|'''1''' {{steady}}
|3.30
|0 {{steady}}
|6.67
|0 {{decrease}} 1
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Lár Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|62.77
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{steady}}
|8.04
|0 {{decrease}} 1
|12.37
|'''1''' {{increase}} 1
|5.82
|'''1''' {{increase}} 1
|3.64
|0 {{steady}}
|7.36
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|An Ómaigh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|47.14
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|7.37
|0 {{decrease}} 1
|17.15
|'''1''' {{steady}} 
|5.80
|0 {{steady}}
|13.14
|'''1''' {{steady}}
|9.41
|'''1''' {{steady}}
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Iarthar Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|56.02
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{increase}} 1
|9.99
|'''1''' {{steady}}
|19.50
|'''1''' {{steady}}
|8.99
|0 {{decrease}} 1
|5.51
|0 {{steady}}
|0.00
|0 {{steady}}
|'''6'''
|- class=&quot;unsortable&quot; class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#C9C9C9&quot;
|align=&quot;left&quot;| '''Iomlán'''
|'''49.24'''
|'''21''' {{increase}} 6
|'''13.75'''
|'''7''' {{decrease}} 2
|'''15.80'''
|'''6''' {{increase}} 1
|'''7.89'''
|'''3''' {{decrease}} 2
|'''5.98'''
|'''2''' {{increase}} 1
|'''7.21'''
|'''1''' {{decrease}} 4
|'''40'''
|-
|}

==Torthaí na ndúichí==
===Inis Ceithleann===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Inis Ceithleann- 6 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  !! Comhair 7  !! Comhair 8  !! Comhair 9
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''Keith Elliott* †'''||	13.41%	||1,029	||'''1,412'''|| || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||'''Eddie Roofe'''||	10.15%	||779	||783	||789.8	||953.8	||'''1,257.8	'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Tommy Maguire*'''||	13.34%	||1,024	||1,024	||1,024	||1,091	||'''1,135'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Roy Crawford*'''||	8.69%	||667	||674	||752.2	||766.2	||784.2	||810.12	||810.12	||'''1,130.43	''' || 
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Dermot Browne'''	||11.02%	||846	||846	||846	||879	||1,003	||1,057.72	||1,074.21	||1,077.17	||'''1,077.17'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Robert Irvine*'''||	7.32%	||562	||580	||673.5	||684.5	||701.5	||720.7	||721.67	||995.32	||'''1,028.47'''
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || Andrea McManus	||10.16%	||780	||780	||780	||817	||884	||941.6	||961.97	||963.97	||963.97
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Donald Crawford	||6.63%	||509	||531	||665.3	||668.3	||680.3	||683.18	||683.18|| || 
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||Paul Blake*||	7.02%	||539	||539	||539	||663	|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;| ||Lucht Oibre Eile ||Donal O'Cofaigh*	||6.57%	||504	||506	||507.7|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || Jill Mahon	||5.69%||	437	 	|| || || || || || || ||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 13,642''' Bailí:'''7,676 ''' Millte:''' 99 ''' Cuóta:'''1,097''' Vótóirí:'''   7,775 (56.99%)     
|}

===Éirne Thoir===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Éirne Thoir- 6 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  !! Comhair 7  
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Sheamus Greene*'''||	20.68%	||'''1,753'''|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''Paul Robinson*'''||	16.63%	||'''1,410'''|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''[[Thomas O'Reilly]]*'''||	16.36%	||'''1,387'''|| || || || || || 
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Noeleen Hayes'''||	15.29%	||'''1,296'''|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Victor Warrington*'''||	13.15%	||1,115	||1,118.08	||'''1,309.46	'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||'''Garbhan McPhillips* ‡'''||	5.87%	||498	||747.48	||748.46	||824.36	||855.02	||893.94	||'''1,145.86	'''
|-
| style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot; | || Neamhspleách ||Eamon Keenan*	||6.61%	||560	||719.39	||719.81	||760.61	||764.81	||794.35	||1,068.17
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||	Richard Bullick	||2.61%	||221	||277.98	||278.98	||298.78	||352.68	||363.18	|| 
|-
| style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot; | || Neamhspleách ||Tina McDermott||	2.81%	||238	||307.30	||307.44	||345.24	||348.88	||351.82||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 12,127''' Bailí:'''8,478 ''' Millte:''' 110''' Cuóta:'''1,212''' Vótóirí:'''   8,588 (70.82%)   
|}

===Éirne Thuaidh===
===Éirne Thiar	===
===Lár Thír Eoghain===
===An Ómaigh===
===Iarthar Thír Eoghain===
==Athruithe i rith an téarma==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]]</text>
      <sha1>2tfq8ih1oiufbxt0bpidcl1me7ck4e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330444</id>
      <parentid>1330409</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Éirne Thuaidh */</comment>
      <origin>1330444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11812" sha1="p3zalg1iaizn9ylxklsyydo2p6qrzbz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]]

== Torthaí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; margin-bottom: 10px;&quot; 
! colspan=&quot;10&quot; | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]]
|-
! colspan =&quot;2&quot; |Páirtí
! Suíocháin
! Méaduithe
! Caillteanais
! Glan-mhéadú &lt;br/&gt;nó caillteanas
! Suíocháin %	
! Vótaí %	
! Vótaí 
! +/−
|-
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | 
| [[Sinn Féin]] ||21	||6||0	||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAU]] ||7	||0	||2	||{{decrease}}2	||17.50	||13.75	||7,467	||{{decrease}}2.84
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | 
| [[PAD]] ||6||	1	||0	||{{increase}}1	||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot;  | 
| [[PSDLO]] ||2	||1	||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66
|-
! style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;  | 
| [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1	||1	||0	||{{increase}}1	||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;  | 
| [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1	||0	||3||{{decrease}}3	||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35

|-
! style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;  | 
| [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0||	0	||0	||{{steady}}0||	0.00	||1.71||931||{{decrease}}0.36
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;|
|Lucht Oibre Eile||0||	0||	1||{{decrease}}1	||0.00	||0.93	||504||{{decrease}}0.46
|-
! colspan =&quot;2&quot;  | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| 
|- 
|}
&lt;small&gt;'''Nóta''': Is iad &quot;vótaí&quot; an chéad rogha vótaí&lt;/small&gt;
*Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann.
==Achoimre dhúiche==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;centre&quot;
!rowspan=2 align=&quot;left&quot;|Ceantar
! % &lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
! %&lt;br /&gt;
!Comhairleoirí&lt;br /&gt;
!rowspan=2|Iomlán&lt;br /&gt;Comhairleoirí&lt;br /&gt;
|- class=&quot;unsortable&quot; align=&quot;center&quot;
!colspan=2  | Sinn Féin 
! colspan=2 | PAU 
! colspan=2| PAD 
!colspan=2  | PSDLO
! colspan=2 | PCTÉ
!colspan=2 | Neamhspleách &lt;br/&gt; agus eile
|-
|align=&quot;left&quot;|Inis Ceithleann
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|34.52
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|16.01
|'''2''' {{steady}}
|19.10
|'''1''' {{steady}}
|7.02
|0 {{decrease}} 1
|10.15
|'''1''' {{increase}} 1
|13.20
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thoir
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|52.33
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|13.15
|'''1''' {{steady}}
|16.63
|'''1''' {{steady}}
|5.87
|'''1''' {{steady}}
|2.61
|0 {{steady}}
|9.42
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thuaidh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|33.99
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''2''' {{increase}} 1
|27.06
|'''2''' {{steady}}
|16.94
|'''1''' {{steady}}
|11.03
|0 {{decrease}} 1
|5.04
|0 {{steady}}
|5.94
|0 {{steady}}
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Éirne Thiar
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|54.19
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|15.78
|'''1''' {{steady}}
|9.06
|0 {{steady}}
|11.01
|'''1''' {{steady}}
|3.30
|0 {{steady}}
|6.67
|0 {{decrease}} 1
|'''5'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Lár Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|62.77
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{steady}}
|8.04
|0 {{decrease}} 1
|12.37
|'''1''' {{increase}} 1
|5.82
|'''1''' {{increase}} 1
|3.64
|0 {{steady}}
|7.36
|0 {{decrease}} 1
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|An Ómaigh
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|47.14
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''3''' {{increase}} 1
|7.37
|0 {{decrease}} 1
|17.15
|'''1''' {{steady}} 
|5.80
|0 {{steady}}
|13.14
|'''1''' {{steady}}
|9.41
|'''1''' {{steady}}
|'''6'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Iarthar Thír Eoghain
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|56.02
|bgcolor=&quot;#008800&quot;|'''4''' {{increase}} 1
|9.99
|'''1''' {{steady}}
|19.50
|'''1''' {{steady}}
|8.99
|0 {{decrease}} 1
|5.51
|0 {{steady}}
|0.00
|0 {{steady}}
|'''6'''
|- class=&quot;unsortable&quot; class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#C9C9C9&quot;
|align=&quot;left&quot;| '''Iomlán'''
|'''49.24'''
|'''21''' {{increase}} 6
|'''13.75'''
|'''7''' {{decrease}} 2
|'''15.80'''
|'''6''' {{increase}} 1
|'''7.89'''
|'''3''' {{decrease}} 2
|'''5.98'''
|'''2''' {{increase}} 1
|'''7.21'''
|'''1''' {{decrease}} 4
|'''40'''
|-
|}

==Torthaí na ndúichí==
===Inis Ceithleann===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Inis Ceithleann- 6 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  !! Comhair 7  !! Comhair 8  !! Comhair 9
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''Keith Elliott* †'''||	13.41%	||1,029	||'''1,412'''|| || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||'''Eddie Roofe'''||	10.15%	||779	||783	||789.8	||953.8	||'''1,257.8	'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Tommy Maguire*'''||	13.34%	||1,024	||1,024	||1,024	||1,091	||'''1,135'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Roy Crawford*'''||	8.69%	||667	||674	||752.2	||766.2	||784.2	||810.12	||810.12	||'''1,130.43	''' || 
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Dermot Browne'''	||11.02%	||846	||846	||846	||879	||1,003	||1,057.72	||1,074.21	||1,077.17	||'''1,077.17'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Robert Irvine*'''||	7.32%	||562	||580	||673.5	||684.5	||701.5	||720.7	||721.67	||995.32	||'''1,028.47'''
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || Andrea McManus	||10.16%	||780	||780	||780	||817	||884	||941.6	||961.97	||963.97	||963.97
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Donald Crawford	||6.63%	||509	||531	||665.3	||668.3	||680.3	||683.18	||683.18|| || 
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||Paul Blake*||	7.02%	||539	||539	||539	||663	|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot;| ||Lucht Oibre Eile ||Donal O'Cofaigh*	||6.57%	||504	||506	||507.7|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || Jill Mahon	||5.69%||	437	 	|| || || || || || || ||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 13,642''' Bailí:'''7,676 ''' Millte:''' 99 ''' Cuóta:'''1,097''' Vótóirí:'''   7,775 (56.99%)     
|}

===Éirne Thoir===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Éirne Thoir- 6 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  !! Comhair 7  
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Sheamus Greene*'''||	20.68%	||'''1,753'''|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''Paul Robinson*'''||	16.63%	||'''1,410'''|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''[[Thomas O'Reilly]]*'''||	16.36%	||'''1,387'''|| || || || || || 
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Noeleen Hayes'''||	15.29%	||'''1,296'''|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''Victor Warrington*'''||	13.15%	||1,115	||1,118.08	||'''1,309.46	'''|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||'''Garbhan McPhillips* ‡'''||	5.87%	||498	||747.48	||748.46	||824.36	||855.02	||893.94	||'''1,145.86	'''
|-
| style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot; | || Neamhspleách ||Eamon Keenan*	||6.61%	||560	||719.39	||719.81	||760.61	||764.81	||794.35	||1,068.17
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||	Richard Bullick	||2.61%	||221	||277.98	||278.98	||298.78	||352.68	||363.18	|| 
|-
| style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot; | || Neamhspleách ||Tina McDermott||	2.81%	||238	||307.30	||307.44	||345.24	||348.88	||351.82||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 12,127''' Bailí:'''8,478 ''' Millte:''' 110''' Cuóta:'''1,212''' Vótóirí:'''   8,588 (70.82%)   
|}

===Éirne Thuaidh===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| Éirne Thuaidh - 5 shuíochán 
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5  !! Comhair 6  
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''Debbie Coyle*'''||	21.99%	||'''1,561'''|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''[[Diana Armstrong]]* †'''||	19.61%	||'''1,392	'''|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''David Mahon'''||	13.86%	||984	||984.24	||1,009.44	||'''1,184.20	'''|| ||
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || '''John Feely'''||	12.00%	||852	||1,181.76	||1,181.76	||1,181.76	||'''1,210.76'''||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] ||'''John McClaughry*'''||	7.45%	||529	||529	||673.34	||699.58	||771.68	||'''1,146.04'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] ||John Coyle*	||11.03%	||783	||815.16	||818.66	||818.66	||1,023.54	||1,034.48
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Alex Elliott	||5.94%||	422	||422.24	||433.72	||453.14	||461.42	|| 

|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||Eric Bullick||	5.04%	||358	||366.16	||370.36	||370.36|| ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || Paul Stevenson*	||3.08%	||219	||219.24	||224.70|| || ||
|-
| align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 11,509''' Bailí:'''7,100 ''' Millte:''' 93 ''' Cuóta:'''1,184''' Vótóirí:''' 7,193 (62.46%)     
|}

===Éirne Thiar	===
===Lár Thír Eoghain===
===An Ómaigh===
===Iarthar Thír Eoghain===
==Athruithe i rith an téarma==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]]</text>
      <sha1>p3zalg1iaizn9ylxklsyydo2p6qrzbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Húiméireas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128661</id>
    <revision>
      <id>1330416</id>
      <timestamp>2026-10-22T17:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362607692|Humerus]]&quot;</comment>
      <origin>1330416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6699" sha1="6vzv3dgf7rwgmar7gnmmu85dzdbmk2b" xml:space="preserve">
 

Is cnámh fhada sa [[Géag láimhe|lámh]] é an '''Húiméireas''' a ritheann ón [[Gualainn|ngualainn]] go dtí an [[uillinn]] . Nascann sé an scapula an [[slinneán]] agus an dá chnámh  den ghéag íochtarach, an chnámh raidiúil (nó an ga) agus an t-ulna, agus tá trí pháirt ann. Is éard atá sa ghéag neasach  '''húiméireach''' ná, ceann cruinn, muineál caol, agus dhá phróiseas ghearra ( mealláin, ar a dtugtar tiúbróiseachtaí uaireanta). Tá an fhearsaid sorcóireach ina pháirt uachtarach, agus níos [[Priosma|priosmaí]] faoina bhun. Tá 2 eipicondail, 2 phróiseas ( an tróiclé agus an cloigneach), agus 3 fhossa ( an fossa gathach, an fossa coróideach, agus an fossa olacranóin ) sa ghéag íochtarach . Chomh maith lena mhuineál anatamaíoch fíor, tugtar a mhuineál máinliachta ar an chúngú faoi bhun na meallán mór agus beag den húiméireas mar gheall ar a chlaonadh chun briste, agus dá bhrí sin is minic a bhíonn sé ina fhócas ag na máinlianna.

== Sanasaíocht ==
Tagann an focal &quot;húiméireas&quot; ón Laidin déanach {{Lang|la|humerus}}, ón [[An Laidin|Laidin]] {{Lang|la|umerus}}, rud a chiallaíonn uachtar na géige, 

na gualainne, agus tá gaol teangeolaíoch aige leis an Ghotais {{Lang|got|ams}} (gualainn) agus an  [[An Ghréigis|Ghréigis]]  ōmos.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=humerus&amp;searchmode=none|last1=Harper|first1=Douglas|title=Humerus|website=Online Etymology Dictionary|access-date=6 November 2014}}&lt;/ref&gt;

== Struchtúr ==

=== Barr na mball ===
Is éard atá sa '''chnámh uachtarach nó neasach an''' '''húiméiris''' ná ceann mór cruinn na cnáimhe atá ceangailte leis an gcorp le pháirt chúng ar a dtugtar an muineál, agus dhá cnapán, na meallin '''mhóra''' agus bheaga.

==== An ceann ====
[[File:Humerus-Head.gif|deas|mion| Ceann an húiméiris]]
Tá cruth beagnach leathsféarach ar an gceann ( ''caput humeri'' ). Tá sé dírithe  in airde, i dtreo an láir, agus beagán ar gcúl, agus nascann sé le cuas gleanóideachan shlinneáin chun an t-alt gleanhúiméireach (alt gualainne) a chruthú. Tá imlíne a dhromchla altach beagán cúngaithe agus tugtar an muineál anatamaíoch air, i gcodarsnacht le cúngú faoi na mealláin ar a dtugtar an muineál máinliachta, ar minic gurb é suíomh na briste. Is annamh a tharlaíonn bristeadh an mhuiníl anatamaíoch.  De ghnáth bíonn trastomhas cheann an '''húiméiris''' níos mó  i bhfir ná i mná..

==== Muineál anatamaíoch ====
Tá an muineál anatamaíoch ( ''collum anatomicum'' ) dírithe go fiar, ag cruthú  maoluillinn leis an gcorp. Is suntasaí é sa leath íochtarach dá imlíne, agus sa leath uachtarach, léirítear é le eitre chúng a scarann an ceann ó na mealláin. Tugtar an ''muineál anatamaíoch ar an líne a scarann an ceann ón gcuid eile den cheann uachtarach.'' Cuireann sé ceangaltán ar fáil do chapsúl altach chomhpháirteach an ghualainn, agus tá sé pollta ag go leor bréifine  soithíche. Is annamh a tharlaíonn bristeadh an mhuiníl anatamaíoch. 

Is cuas é  muineál anatamaíoch an húiméiris atá suite aimhneasach le ceann an húiméiris, a bhfuil an capsúl altach ceangailte leis.

[[File:Neck-of-Humerus.jpg|faic|mion|400x400px| Muineál anatamaíoch vs muineál máinliachta an húiméiris]]

==== Muineál máinliachta ====
Is limistéar cúng aimhneasach do na mealláin é an muineál máinliachta agus is suíomh coitianta briste é. Déanann sé teagmháil leis an néaróg ascailleach agus leis an cuarartaire ciorcléadach húiméarach cúil.

==== Meallán mór ====
Is teilgean mór é an meallán mór ( ''tuberculum majus'') atá suite ar chúl agus go cliathánach. Is é an meallán mór an áit a bhfuil ''an supraspinatus'', ''an infraspinatus'' agus na matáin ''teres minor'' ceangailte. Cruthaíonn stuaic an mhealláin mhóir liopa cliathánach na heitre décheannaí agus is í an áit a gcuirtear an ''pectoralis major'' isteach.

Tá an meallán mór díreach cliathánach leis an muineál anatamaíoch. Tá a dhromchla uachtarach cruinn agus marcáilte le trí  mhúnla cothrom: cuireann an ceann is airde díobh ionchur don mhatán supraspinatus ; lár an mhatáin infraspinatus ; an ceann is ísle, agus corp an chnáimh ar feadh thart ar 2.5&amp;nbsp;cm. faoi, go dtí an matán teres minor (la;. ''musculus teres minor'') . Tá dromchla cliathánach an malláin mhóir dronnach, garbh, agus leanúnach le dromchla cliathánach an choirp. 
[[File:Greater-Tubercle-of-Right-Humerus.jpg|faic|mion|400x400px| Meallán mór an húiméiris dheis]]
[[File:Attachments-of-greater-tubercle.jpg|faic|mion|400x400px| Ceangaltáin ar an mheallán mór]]

==== An meallán beag ====
Is lú an tiúbaircle beag ( ''tuberculum minus'' ; lesser tuberosity), suite go cúil le taobh ceann an humerus. Cuireann an tiúbaircle beag isteach an matán ''subscapularis'' . Tá an dá thiúbair seo le fáil sa chuid proximal den seafta. Foirmíonn barr an tiúbair bhig an liopa meánach den chlais bicipital agus is é an áit a gcuirtear matáin ''an teres major'' agus ''an latissimus dorsi'' isteach.

Tá an tiúbair bheag níos suntasaí ná an ceann mór: tá sé suite chun tosaigh, agus tá sé dírithe i dtreo an mheáin agus ar aghaidh. Thar agus chun tosaigh, taispeánann sé cruth le haghaidh iontráil teannán an mhatáin subscapularis . 
[[File:Lesser-Tubercle-of-Right-Humerus.jpg|faic|mion|400x400px| Meallán beag an húiméiris dheis]]
[[File:Insertion-of-subscapularis-muscle.jpg|faic|mion|400x400px| Ionchur an mhatáin subscapularis ar an mheallán  beag]]

==== An eitre dhécheannach ====
Tá na mealláin scartha óna chéile le heitre dhomhain, an eitre dhécheannach ( sulcas décheannach), ina bhfuil teannán fada matáin an capitellum brachialis agus a tharchuireann brainse den chuarartaire húiméireachhumeral anterior chuig an alt gualainn. Ritheann sé go claonta síos, agus críochnaíonn sé gar do chomhcheangal an chuid uachtair leis an tríú cuid lár den chnámh. Sa staid úr, bíonn a chuid uachtarach clúdaithe le sraith tanaí cartlaige, atá líneáilte le síneadh de scannán sinoiveach an chomhpháirt ghualainn; cuireann a chuid íochtarach teannán an mhatáin latissimus dorsi isteach. Tá sé domhain agus caol thuas, agus éiríonn sé éadomhain agus beagán níos leithne de réir mar a théann sé anuas. Tugtar barr na dtiúbaircí móra agus beaga ( ''iomairí déchipiteacha'' ) ar a liopaí, faoi seach, agus cruthaíonn siad codanna uachtaracha theorainneacha tosaigh agus meánacha chorp an chnámh. 
[[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]]</text>
      <sha1>6vzv3dgf7rwgmar7gnmmu85dzdbmk2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330417</id>
      <parentid>1330416</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T17:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1330417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6785" sha1="k01ehwovrydaohkkiw6zfxa8jvc9qud" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Anatamaíocht}}

Is cnámh fhada sa [[Géag láimhe|lámh]] é an '''húiméireas''' a ritheann ón [[Gualainn|ngualainn]] go dtí an [[uillinn]] . Nascann sé an scapula an [[slinneán]] agus an dá chnámh  den ghéag íochtarach, an chnámh raidiúil (nó an ga) agus an t-ulna, agus tá trí pháirt ann. Is éard atá sa ghéag neasach  húiméireach ná, ceann cruinn, muineál caol, agus dhá phróiseas ghearra ( mealláin, ar a dtugtar tiúbróiseachtaí uaireanta). Tá an fhearsaid sorcóireach ina pháirt uachtarach, agus níos [[Priosma|priosmaí]] faoina bhun. Tá 2 eipicondail, 2 phróiseas ( an tróiclé agus an cloigneach), agus 3 fhossa ( an fossa gathach, an fossa coróideach, agus an fossa olacranóin ) sa ghéag íochtarach . Chomh maith lena mhuineál anatamaíoch fíor, tugtar a mhuineál máinliachta ar an chúngú faoi bhun na meallán mór agus beag den húiméireas mar gheall ar a chlaonadh chun briste, agus dá bhrí sin is minic a bhíonn sé ina fhócas ag na máinlianna.

== Sanasaíocht ==
Tagann an focal &quot;húiméireas&quot; ón Laidin déanach {{Lang|la|humerus}}, ón [[An Laidin|Laidin]] {{Lang|la|umerus}}, rud a chiallaíonn uachtar na géige, 

na gualainne, agus tá gaol teangeolaíoch aige leis an Ghotais {{Lang|got|ams}} (gualainn) agus an  [[An Ghréigis|Ghréigis]]  ōmos.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=humerus&amp;searchmode=none|last1=Harper|first1=Douglas|title=Humerus|website=Online Etymology Dictionary|access-date=6 November 2014}}&lt;/ref&gt;

== Struchtúr ==

=== Barr na mball ===
Is éard atá sa '''chnámh uachtarach nó neasach an''' '''húiméiris''' ná ceann mór cruinn na cnáimhe atá ceangailte leis an gcorp le pháirt chúng ar a dtugtar an muineál, agus dhá cnapán, na meallin '''mhóra''' agus bheaga.

==== An ceann ====
[[File:Humerus-Head.gif|deas|mion| Ceann an húiméiris]]
Tá cruth beagnach leathsféarach ar an gceann ( ''caput humeri'' ). Tá sé dírithe  in airde, i dtreo an láir, agus beagán ar gcúl, agus nascann sé le cuas gleanóideachan shlinneáin chun an t-alt gleanhúiméireach (alt gualainne) a chruthú. Tá imlíne a dhromchla altach beagán cúngaithe agus tugtar an muineál anatamaíoch air, i gcodarsnacht le cúngú faoi na mealláin ar a dtugtar an muineál máinliachta, ar minic gurb é suíomh na briste. Is annamh a tharlaíonn bristeadh an mhuiníl anatamaíoch.  De ghnáth bíonn trastomhas cheann an '''húiméiris''' níos mó  i bhfir ná i mná..

==== Muineál anatamaíoch ====
Tá an muineál anatamaíoch ( ''collum anatomicum'' ) dírithe go fiar, ag cruthú  maoluillinn leis an gcorp. Is suntasaí é sa leath íochtarach dá imlíne, agus sa leath uachtarach, léirítear é le eitre chúng a scarann an ceann ó na mealláin. Tugtar an ''muineál anatamaíoch ar an líne a scarann an ceann ón gcuid eile den cheann uachtarach.'' Cuireann sé ceangaltán ar fáil do chapsúl altach chomhpháirteach an ghualainn, agus tá sé pollta ag go leor bréifine  soithíche. Is annamh a tharlaíonn bristeadh an mhuiníl anatamaíoch. 

Is cuas é  muineál anatamaíoch an húiméiris atá suite aimhneasach le ceann an húiméiris, a bhfuil an capsúl altach ceangailte leis.

[[File:Neck-of-Humerus.jpg|faic|mion|400x400px| Muineál anatamaíoch vs muineál máinliachta an húiméiris]]

==== Muineál máinliachta ====
Is limistéar cúng aimhneasach do na mealláin é an muineál máinliachta agus is suíomh coitianta briste é. Déanann sé teagmháil leis an néaróg ascailleach agus leis an cuarartaire ciorcléadach húiméarach cúil.

==== Meallán mór ====
Is teilgean mór é an meallán mór ( ''tuberculum majus'') atá suite ar chúl agus go cliathánach. Is é an meallán mór an áit a bhfuil ''an supraspinatus'', ''an infraspinatus'' agus na matáin ''teres minor'' ceangailte. Cruthaíonn stuaic an mhealláin mhóir liopa cliathánach na heitre décheannaí agus is í an áit a gcuirtear an ''pectoralis major'' isteach.

Tá an meallán mór díreach cliathánach leis an muineál anatamaíoch. Tá a dhromchla uachtarach cruinn agus marcáilte le trí  mhúnla cothrom: cuireann an ceann is airde díobh ionchur don mhatán supraspinatus ; lár an mhatáin infraspinatus ; an ceann is ísle, agus corp an chnáimh ar feadh thart ar 2.5&amp;nbsp;cm. faoi, go dtí an matán teres minor (la;. ''musculus teres minor'') . Tá dromchla cliathánach an malláin mhóir dronnach, garbh, agus leanúnach le dromchla cliathánach an choirp. 
[[File:Greater-Tubercle-of-Right-Humerus.jpg|faic|mion|400x400px| Meallán mór an húiméiris dheis]]
[[File:Attachments-of-greater-tubercle.jpg|faic|mion|400x400px| Ceangaltáin ar an mheallán mór]]

==== An meallán beag ====
Is lú an tiúbaircle beag ( ''tuberculum minus'' ; lesser tuberosity), suite go cúil le taobh ceann an humerus. Cuireann an tiúbaircle beag isteach an matán ''subscapularis'' . Tá an dá thiúbair seo le fáil sa chuid proximal den seafta. Foirmíonn barr an tiúbair bhig an liopa meánach den chlais bicipital agus is é an áit a gcuirtear matáin ''an teres major'' agus ''an latissimus dorsi'' isteach.

Tá an tiúbair bheag níos suntasaí ná an ceann mór: tá sé suite chun tosaigh, agus tá sé dírithe i dtreo an mheáin agus ar aghaidh. Thar agus chun tosaigh, taispeánann sé cruth le haghaidh iontráil teannán an mhatáin subscapularis . 
[[File:Lesser-Tubercle-of-Right-Humerus.jpg|faic|mion|400x400px| Meallán beag an húiméiris dheis]]
[[File:Insertion-of-subscapularis-muscle.jpg|faic|mion|400x400px| Ionchur an mhatáin subscapularis ar an mheallán  beag]]

==== An eitre dhécheannach ====
Tá na mealláin scartha óna chéile le heitre dhomhain, an eitre dhécheannach ( sulcas décheannach), ina bhfuil teannán fada matáin an capitellum brachialis agus a tharchuireann brainse den chuarartaire húiméireachhumeral anterior chuig an alt gualainn. Ritheann sé go claonta síos, agus críochnaíonn sé gar do chomhcheangal an chuid uachtair leis an tríú cuid lár den chnámh. Sa staid úr, bíonn a chuid uachtarach clúdaithe le sraith tanaí cartlaige, atá líneáilte le síneadh de scannán sinoiveach an chomhpháirt ghualainn; cuireann a chuid íochtarach teannán an mhatáin latissimus dorsi isteach. Tá sé domhain agus caol thuas, agus éiríonn sé éadomhain agus beagán níos leithne de réir mar a théann sé anuas. Tugtar barr na dtiúbaircí móra agus beaga ( ''iomairí déchipiteacha'' ) ar a liopaí, faoi seach, agus cruthaíonn siad codanna uachtaracha theorainneacha tosaigh agus meánacha chorp an chnámh. 
==Tagairtí==
[[Catagóir:Húiméireas |Húiméireas ]]
[[Catagóir:Cnámha na ngéag uachtarach]]
[[Catagóir:Cnámha fada]]</text>
      <sha1>k01ehwovrydaohkkiw6zfxa8jvc9qud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128662</id>
    <redirect title="Liosta de chomhdúile neamhorgánacha" />
    <revision>
      <id>1330419</id>
      <timestamp>2026-10-22T18:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog Ériugena an leathanach [[Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha]] go [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</comment>
      <origin>1330419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="0uezi3ctcml2ocib7o8y0i0rjbtvkqc" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Liosta de chomhdúile neamhorgánacha]]</text>
      <sha1>0uezi3ctcml2ocib7o8y0i0rjbtvkqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Youth (sraith theilifíse)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128663</id>
    <revision>
      <id>1330427</id>
      <timestamp>2026-10-22T22:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}  Sraith theilifíse ó [[Sharon Horgan]] is ea '''''Youth''''' a bhí le feiceáil ar [[HBO]] agus ráchairt mhór uirthi.  [[Íomhá:Sharon Horgan 2018.png|mion|289x289px|Sharon Horgan in 2018]]  === Gaeilge === Tá comhbhá ar leith ag Gaeilgeoirí le radharc amháin sa tsraith ina ndéantar iarracht a chur ina luí gur teanga ar leith í an Ghaeilge seachas canúint réigiúnach den Bhéarla. Ins an gceathrú clár den tsr...'</comment>
      <origin>1330427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="3hpcop7nqtfzv88getc5d0fu31qe3ep" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}

Sraith theilifíse ó [[Sharon Horgan]] is ea '''''Youth''''' a bhí le feiceáil ar [[HBO]] agus ráchairt mhór uirthi.

[[Íomhá:Sharon Horgan 2018.png|mion|289x289px|Sharon Horgan in 2018]]

=== Gaeilge ===
Tá comhbhá ar leith ag Gaeilgeoirí le radharc amháin sa tsraith ina ndéantar iarracht a chur ina luí gur teanga ar leith í an Ghaeilge seachas canúint réigiúnach den Bhéarla. Ins an gceathrú clár den tsraith téann Sharon ar cuairt go Clerkenwell, an ceantar ina bhfuil cónaí ar a hiarleannán (ex-Pat mar a thugann sí air), fear a bhfuil cion aici air go fóill.

Ach sula bhfaigheann sí deis dul ag suirí leis tagann a pháirtí nua, Cara, amach ina theannta. ''Tots awky momo'', mar a déarfadh na déagóirí i do theach. Ach ní baolach do Sharon sheiftiúil. “Did you know that Cara is the Irish for friend?” a deir sí go cairdiúil. “How do you mean Irish?” a fhiafraíonn Cara. “As in the Irish language,” arsa Sharon. “Oh right like English for Irish?” “Yeah, yeah, yeah like French but Irish,” arsa Sharon le teann déistine. “Like Greek…but Irish.”  

is léir go ndeachaigh cuid den chomhrá i bhfeidhm ar Chara. Ins an chéad chlár eile bíonn na cairde ar fad ag imirt ‘Heads up’ – cluiche ina gcaitheann tú buille faoi thuairim a thabhairt faoina bhfuil scríofa ar an chárta atá ar do bhaithis le cuidiú ó leideanna ó do pháirtí. ‘Limerick’ atá scríofa ar chárta Chara agus insítear di gur ‘dán Éireannach’ atá ann. ‘Rap. Kneecap,” a deir sí. “Tiocfaidh ár lá.”  Ba léir gur leor nod don aineolach. 

== Féach freisin ==

* [[Sharon Horgan]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse]]
[[Catagóir:HBO]]
[[Catagóir:Greann Éireannach]]
[[Catagóir:Greann]]</text>
      <sha1>3hpcop7nqtfzv88getc5d0fu31qe3ep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1330430</id>
      <parentid>1330427</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T22:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1330430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7535" sha1="0gyzcvlx89xfafrvku1hudppxl13xio" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}

Sraith theilifíse Bhriotanach is ea '''''Youth''''' a chruthaigh agus a scríobh [[Sharon Horgan]]. Coiméide rómánsúil atá inti, agus is í Horgan féin atá sa phríomhpháirt. Craoladh an chéad dá eipeasóid ar [[HBO]] ar an 20 Meán Fómhair 2026,&lt;ref name=&quot;Release&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://deadline.com/2026/08/youth-trailer-sharon-horgan-hbo-comedy-1237060833/|teideal='Youth' Trailer: Sharon Horgan Is Searching For Sex &amp; Love In HBO Comedy: &quot;It's Just An Age Thing&quot;|údar=Denise Petski|dáta=2026-08-27|work=Deadline Hollywood|language=en|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; agus tá ráchairt mhór ar an tsraith ó shin.&lt;ref name=&quot;Tuairisc&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/johnnie-onion-rings-john-milington-synge-agus-an-ghaeilge/|teideal=Johnnie Onion Rings, John Milington Synge agus an Ghaeilge|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=2026-10-22|work=Tuairisc.ie|language=ga|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; Tá ocht n-eipeasóid sa chéad séasúr.

[[Íomhá:Sharon Horgan 2018.png|mion|220px|Sharon Horgan in 2018]]

== Achoimre ==
Leanann an tsraith Alex (Horgan), bean cholscartha sna caogaidí a oibríonn mar ghníomhaire liteartha i [[Londain]]. Is mian léi taitneamh a bhaint as an saol sula mbeidh sí seasca bliain d'aois, ach caithfidh sí aire a thabhairt dá tuismitheoirí, atá ag dul in aois, agus dá mac, Ruairí, atá ag streachailt leis an saol tar éis dó an mheánscoil a fhágáil.&lt;ref name=&quot;THR&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-reviews/youth-review-sharon-horgan-hbo-1236704359/|teideal='Youth' Review: Sharon Horgan's HBO Comedy Is a Fun, Frisky, Bracingly Honest Portrait of Midlife|údar=Angie Han|dáta=2026-09-18|work=The Hollywood Reporter|language=en|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IT&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio/2026/09/12/sharon-horgan-and-cillian-murphys-brilliant-son-aran-on-parents-teenagers-and-youth-their-new-comedy/|teideal=Sharon Horgan on suddenly being single in your 50s: 'Will I just attract weirdos and freaks?'|dáta=2026-09-12|work=The Irish Times|language=en|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; Tagraíonn teideal na sraithe do na blianta idir caoga agus seasca, mar a bheadh &quot;óige na seanaoise&quot; ann.&lt;ref name=&quot;IT&quot; /&gt;

== Léiriú ==
D'ordaigh HBO an tsraith i mí Feabhra 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://deadline.com/2025/02/sharon-horgan-comedy-series-hbo-first-look-deal-1236305602/|teideal=Sharon Horgan Comedy Series Ordered By HBO As Network Inks First-Look Deal With 'Bad Sisters' Star|údar=Nellie Andreeva|dáta=2025-02-28|work=Deadline Hollywood|language=en|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; Is é Merman, comhlacht léiriúcháin Horgan, a léirigh í, agus is iad Horgan, Faye Dorn, Jim Kleverweis agus Dawn Shadforth na léiritheoirí feidhmiúcháin. Is í Shadforth a stiúraigh na chéad eipeasóidí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://deadline.com/2026/01/rupert-friend-hbo-youth-sharon-horgan-1236700856/|teideal=Rupert Friend Joins HBO Series 'Youth' Starring Sharon Horgan|údar=Justin Kroll|dáta=2026-01-29|work=Deadline Hollywood|language=en|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt; Is mac leis an aisteoir [[Cillian Murphy]] é Aran Murphy, aisteoir óg as [[Baile Átha Cliath]] a ghlacann páirt Ruairí.&lt;ref name=&quot;IT&quot; /&gt; Scannánaíodh radhairc na gníomhaireachta liteartha san Old Sessions House, foirgneamh ón ochtú haois déag i gceantar [[Clerkenwell]] i Londain.&lt;ref name=&quot;IT&quot; /&gt;

== Fáiltiú ==
Fuair an tsraith léirmheasanna an-dearfacha. Ar an suíomh gréasáin Rotten Tomatoes, bhí 97% de 29 léirmheas dearfach,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/youth/s01|teideal=Season 1 – Youth|work=Rotten Tomatoes|language=en|dátarochtana=2026-10-14}}&lt;/ref&gt; agus thug [[Metacritic]] meánscór 82 as 100 di, bunaithe ar 14 léirmheas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.metacritic.com/tv/youth-2026|teideal=Youth (2026)|work=Metacritic|language=en|dátarochtana=2026-10-05}}&lt;/ref&gt;

=== Gaeilge ===
Tá comhbhá ar leith ag Gaeilgeoirí le radharc amháin sa tsraith ina ndéantar iarracht a chur ina luí gur teanga ar leith í an Ghaeilge seachas canúint réigiúnach den Bhéarla. Ins an gceathrú clár den tsraith téann Sharon ar cuairt go Clerkenwell, an ceantar ina bhfuil cónaí ar a hiarleannán (ex-Pat mar a thugann sí air), fear a bhfuil cion aici air go fóill.&lt;ref name=&quot;Tuairisc&quot; /&gt;

Ach sula bhfaigheann sí deis dul ag suirí leis tagann a pháirtí nua, Cara, amach ina theannta. &lt;nowiki&gt;''Tots awky momo''&lt;/nowiki&gt;, mar a déarfadh na déagóirí i do theach. Ach ní baolach do Sharon sheiftiúil. “Did you know that Cara is the Irish for friend?” a deir sí go cairdiúil. “How do you mean Irish?” a fhiafraíonn Cara. “As in the Irish language,” arsa Sharon. “Oh right like English for Irish?” “Yeah, yeah, yeah like French but Irish,” arsa Sharon le teann déistine. “Like Greek…but Irish.”&lt;ref name=&quot;Tuairisc&quot; /&gt;

is léir go ndeachaigh cuid den chomhrá i bhfeidhm ar Chara. Ins an chéad chlár eile bíonn na cairde ar fad ag imirt ‘Heads up’ – cluiche ina gcaitheann tú buille faoi thuairim a thabhairt faoina bhfuil scríofa ar an chárta atá ar do bhaithis le cuidiú ó leideanna ó do pháirtí. ‘Limerick’ atá scríofa ar chárta Chara agus insítear di gur ‘dán Éireannach’ atá ann. ‘Rap. Kneecap,” a deir sí. “Tiocfaidh ár lá.” &lt;ref name=&quot;Tuairisc&quot; /&gt; Ba léir gur leor nod don aineolach, tagairt don tríréad rapcheoil [[Kneecap]] as Béal Feirste.

== Aisteoirí ==

=== Príomhpháirteanna ===
* [[Sharon Horgan]] mar Alex, gníomhaire liteartha atá ag druidim le seasca bliain d'aois
* [[Rupert Friend]] mar Patrick, iarleannán Alex, ar a dtugann sí &quot;Ex-Pat&quot;
* [[Sharlene Whyte]] mar Sam, fostóir agus dlúthchara Alex
* [[Aran Murphy]] mar Ruairí Flynn, mac Alex
* [[Robbie Gee]] mar Frank, fear céile Sam, a oibríonn mar fhreastalaí beáir

=== Páirteanna athfhillteacha ===
* [[Anne Reid]] mar Charlotte, údar atá sna nóchaidí agus ar dhuine de chliaint Alex agus Sam
* [[Harriet Walter]] mar iníon Charlotte
* [[Nadia Parkes]] mar Cara, cara le Patrick a bhíonn ag siúl amach leis níos déanaí
* [[Freddie Fox]] mar Grayson, gníomhaire liteartha atá in iomaíocht le hAlex

=== Aoi-aisteoirí ===
* [[Bríd Brennan]] mar Maggie, máthair Alex
* [[David Hargreaves]] mar Wally, athair Alex
* [[Owen McDonnell]] mar Lorcan, aisteoir, iarfhear céile Alex agus athair Ruairí
* [[Karla Crome]] mar Theresa, páirtí Lorcan
* [[Tim McInnerny]] mar Michael, cara le Frank a théann ar choinne le hAlex
* [[Douglas Hodge]] mar Malcolm, iarchliant de chuid Alex a bhfuil olc aige uirthi
* [[Roisin Gallagher]] mar Meredith
* [[Damian Lewis]] é féin, i ról caimeo sa chéad eipeasóid&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tvinsider.com/1292104/youth-series-premiere-alex-ruari-mother-son-relationship-sharon-horgan-aran-murphy/|teideal='Youth': Sharon Horgan Breaks Down Alex &amp; Ruari's Mother-Son Relationship in New HBO Comedy|údar=Meagan Darwish|dáta=2026-09-20|work=TV Insider|language=en|dátarochtana=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Sharon Horgan]]
* [[Kneecap]]
* [[Clerkenwell]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Youth}}
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse]]
[[Catagóir:HBO]]
[[Catagóir:Greann Éireannach]]
[[Catagóir:Greann]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse Bhéarla]]
[[Catagóir:Cláir Ghrinn]]</text>
      <sha1>0gyzcvlx89xfafrvku1hudppxl13xio</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>