Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 8 1330474 1318925 2026-10-23T16:20:46Z Sanduíche de Presunto 78137 Alt leathnaithe agus feabhsaithe, le cúpla ríomh breise chun cúrsaí a choinneáil faoi smacht. 1330474 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Leonhard Euler identitatea.png|thumb|deas|alt=Céannacht Euler, an chothromóid e ardaithe go dtí i pi móide a haon cothrom le náid|Céannacht Euler: <math>e^{i\pi}+1=0</math>.]] Is [[eolaíocht fhoirmiúil|eolaíocht fhoirmiúil]] í an '''mhatamaitic''' a dhéanann staidéar ar chainníocht, ar struchtúr, ar spás, ar phatrúin agus ar athrú. Úsáideann sí teanga shiombalach, sainmhínithe, aicsímí, samhlacha agus réasúnaíocht chun gaolta idir réada matamaiticiúla a fhiosrú agus chun torthaí a chruthú. Cuimsíonn sí réimsí amhail [[uimhríocht]], [[uimhirtheoiric]], [[ailgéabar]], [[geoiméadracht]], [[calcalas]], [[anailís mhatamaiticiúil]], [[teoiric na dóchúlachta]], [[Staitistic|staitisticí]] agus [[loighic mhatamaiticiúil]].<ref name="SEP">“[https://plato.stanford.edu/entries/philosophy-mathematics/ Philosophy of Mathematics]”, ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', athbhreithnithe 25 Eanáir 2022.</ref> Baineann an mhatamaitic úsáid as modhanna teibí chun fadhbanna teoiriciúla agus praiticiúla a réiteach. Tá sí riachtanach i réimsí éagsúla, lena n-áirítear an fhisic, an innealtóireacht, an ríomheolaíocht, an leigheas, an eacnamaíocht agus na heolaíochtaí sóisialta. Cé go ndéantar cuid den taighde matamaiticiúil gan feidhm phraiticiúil láithreach a lorg, is minic a aimsítear feidhmeanna nua do thorthaí teoiriciúla ina dhiaidh sin.<ref name="MSC">American Mathematical Society agus zbMATH, ''[https://mathscinet.ams.org/msc/msc.html Mathematics Subject Classification 2020]''.</ref> Tá an cruthúnas loighciúil ar cheann de na gnéithe sainiúla den mhatamaitic. Murab ionann agus turgnamh eolaíoch, ina mbíonn breathnóireacht agus fianaise eimpíreach lárnach, bunaítear toradh matamaiticiúil trína léiriú go leanann sé ó shainmhínithe, ó aicsímí agus ó thorthaí a cruthaíodh cheana féin. Mar sin féin, nuair a úsáidtear an mhatamaitic chun cur síos a dhéanamh ar an domhan nádúrtha, ní mór oiriúnacht na samhla matamaiticiúla a mheas ar leithligh ó bhailíocht a réasúnaíochta.<ref name="SEP"/> == Stair == D'fhorbair an mhatamaitic de réir a chéile i sochaithe éagsúla. Bhí baint ag cuid mhór de na cleachtais luatha le comhaireamh, le tomhas, le trádáil, le féilirí agus le fadhbanna praiticiúla eile. Le himeacht ama, forbraíodh córais uimhreach, modhanna ríomha agus teicnící geoiméadracha a d'fhéadfaí a úsáid arís agus arís eile ar fhadhbanna den chineál céanna. === Sibhialtachtaí ársa === Bhí córais uimhreach agus modhanna ríomha á n-úsáid sa Mheaspatáim na mílte bliain ó shin. D'úsáid na Babalaónaigh córas uimhreach ionadluacha bunaithe ar uimhir a seasca, agus rinne siad ríomhanna a bhain le réalteolaíocht, le tomhas agus le gníomhaíochtaí praiticiúla eile. Léiríonn táibléid chré a tháinig slán ón tréimhse sin go raibh modhanna matamaiticiúla forbartha ann i bhfad roimh an ré nua-aimseartha.<ref name="Zero">J. J. O'Connor agus E. F. Robertson, “[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/ A history of Zero]”, ''MacTutor History of Mathematics Archive'', Ollscoil Chill Rímhinn.</ref> Tháinig forbairtí tábhachtacha ar chórais uimhreach agus ar mhodhanna ríomha chun cinn san India freisin. Bhí ról lárnach ag an gcóras deachúlach ionadluacha agus ag úsáid an nialais mar chomhartha chun áit fholamh a léiriú agus mar uimhir inti féin.<ref name="Zero"/> Bhí traidisiúin mhatamaiticiúla ag cultúir eile freisin. Mar shampla, d'úsáid na Máigh córas uimhreach ionadluacha bunaithe ar fhiche agus bhí comhartha acu don nialas.<ref name="Zero"/> === Matamaitic na Gréige === Sa Ghréig ársa, forbraíodh cur chuige córasach maidir le sainmhínithe, le tairiscintí agus le cruthúnais. Bhí an geoiméadracht thar a bheith tábhachtach sa traidisiún sin, agus rinne matamaiticeoirí iarracht torthaí a bhunú trí réasúnaíocht in ionad brath ar ríomhanna aonair amháin. Bhí [[Eoiclídéas]] ar dhuine de na matamaiticeoirí ba shuntasaí sa traidisiún seo. Is leis a bhaineann an saothar ''[[Uraiceachtaí (leabhar)|na hUraiceachtaí]]'', ina gcuirtear cuid mhór den eolas geoiméadrach a bhí ar fáil roimhe sin i láthair i gcóras sainmhínithe, aicsímí agus cruthúnas. Bhí tionchar leanúnach ag an saothar ar theagasc na céimseatan agus ar chur i láthair na matamaitice ar feadh níos mó ná dhá mhíle bliain.<ref name="Euclid">“[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euclid/ Euclid of Alexandria]”, ''MacTutor History of Mathematics Archive'', Ollscoil Chill Rímhinn.</ref> Chuir matamaiticeoirí Gréagacha eile, mar shampla [[Arastatal]] agus [[Airdiméadas]], le forbairt na loighce, na geoiméadrachta agus le modhanna chun achair agus méideanna a ríomh. Léiríonn obair Airdiméadais ar shraithí éigríochta agus ar achar gur forbraíodh smaointe a bhí gaolmhar le calcalas na céadta bliain sular bunaíodh an calcalas nua-aimseartha.<ref name="CalculusHistory">“[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/The_rise_of_calculus/ A history of the calculus]”, ''MacTutor History of Mathematics Archive'', Ollscoil Chill Rímhinn.</ref> === Matamaitic san India agus sa domhan Ioslamach === Chuir matamaiticeoirí Indiacha go mór le forbairt na huimhríochta, leis an gcóras deachúlach ionadluacha agus le húsáid an nialais. Scaipeadh eolas ar na modhanna sin idir réigiúin éagsúla, agus bhí tionchar acu ar fhorbairt na matamaitice lasmuigh den India.<ref name="Zero"/> Ó dheireadh an 8ú haois go dtí an 15ú haois, d'fhorbair matamaiticeoirí i ndomhan na hAraibise agus na nIoslamach cuid mhór modhanna agus smaointe matamaiticiúla. Níorbh ionann an grúpa sin agus aon phobal eitneach ná reiligiúnach amháin: bhí scoláirí ó chúlraí éagsúla páirteach san obair. Rinne siad staidéar ar fhoinsí Gréagacha agus Indiacha, d'fhorbair siad torthaí nua agus chuir siad le leathnú na hailgéabrach agus na huimhríochta.<ref name="ArabicMath">“[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Arabic_mathematics/ Arabic mathematics: forgotten brilliance?]”, ''MacTutor History of Mathematics Archive'', Ollscoil Chill Rímhinn.</ref> Scaipeadh roinnt de na modhanna sin go dtí an Eoraip trí shaothair a aistriú agus trí theagmhálacha idir cultúir. Níorbh ionann forbairt na matamaitice agus próiseas a tharla san Eoraip amháin; bhí tábhacht ag baint le malartú eolais idir traidisiúin éagsúla.<ref name="ArabicMath"/> === An Renaissance agus teacht chun cinn an chalcalais === Ón Renaissance ar aghaidh, d'fhorbair nodaireacht shiombalach na matamaitice go suntasach, agus tháinig modhanna ailgéabracha níos sofaisticiúla chun cinn. Sa 17ú haois, d'fhorbair [[Isaac Newton]] agus [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] an calcalas go neamhspleách ar a chéile. Cé go raibh réamhtheachtaithe stairiúla ag cuid de na smaointe sin, chuir a gcuid oibre bonn córasach ar fáil chun rátaí athraithe, gluaiseacht, achair agus méideanna carntha a anailísiú.<ref name="CalculusHistory"/> Bhí dlúthbhaint ag forbairt an chalcalais le dul chun cinn san fhisic agus sa réalteolaíocht. Bhí modhanna nua matamaiticiúla ag teastáil chun gluaiseacht agus próisis leanúnacha a chur síos, rud a chuidigh le forbairt níos leithne na matamaitice feidhmí.<ref name="CalculusHistory"/> === An mhatamaitic sa 19ú agus sa 20ú haois === Sa 19ú haois agus sa 20ú haois, forbraíodh réimsí nua agus rinneadh athbhreithniú ar bhunsraitheanna na matamaitice. Tháinig forbairt ar an ailgéabar theibí, ar an topolaíocht, ar anailís mhatamaiticiúil agus ar loighic mhatamaiticiúil. Cuireadh béim níos mó ar aicsímí, ar shainmhínithe beachta agus ar struchtúir theibí. D'eascair ceisteanna faoi chomhsheasmhacht agus faoi theorainneacha na gcóras foirmiúil as iarrachtaí chun bunsraitheanna na matamaitice a shoiléiriú. Sa 20ú haois, leathnaigh an ríomhaireacht na modhanna a bhí ar fáil chun fadhbanna matamaiticiúla a fhiosrú agus, i roinnt cásanna, chun cruthúnais a fhíorú. Leanann réimsí na matamaitice de bheith ag forbairt, agus bíonn modhanna teoiriciúla, uimhriúla agus ríomhaireachtúla á gcomhcheangal i gcuid mhór den taighde comhaimseartha.<ref name="SEP"/> == Nádúr agus modhanna na matamaitice == === Aicsímí, teoirimí agus cruthúnais === Is éard is [[aicsím]] ann ná ráiteas a ghlactar mar bhonn tosaigh i gcóras matamaiticiúil. Is féidir sainmhínithe a úsáid chun na réada agus na coincheapa atá á bplé a shonrú, agus is féidir rialacha loighciúla a úsáid chun torthaí nua a dhéaduchtú. Tugtar [[teoirim]] ar ráiteas a bhfuil cruthúnas matamaiticiúil tugtha ina leith. Is éard is cruthúnas matamaiticiúil ann ná argóint ina léirítear go leanann toradh ó na toimhdí agus ó na torthaí a nglactar leo. Ní leor samplaí áirithe a sheiceáil chun ráiteas ginearálta a chruthú, cé gur féidir le samplaí cabhrú le matamaiticeoirí patrúin a aimsiú agus tuairimí a fhorbairt. Mar shampla, is féidir le ríomhaire go leor cásanna d'aitheantas matamaiticiúil a ríomh, ach ní chruthaíonn na ríomhanna sin ina n-aonar go bhfuil an t-aitheantas fíor i ngach cás. D'fhéadfadh cruthúnas ginearálta nó modh fíoraithe foirmiúil a bheith riachtanach. Tá ról ag cruthúnais a fhaigheann cúnamh ó ríomhairí sa mhatamaitic nua-aimseartha, agus ardaíonn siad ceisteanna faoi na modhanna cuí chun torthaí ríomhaireachtúla a fhíorú.<ref name="SEP"/> === Samhlacha matamaiticiúla === Is léiriú simplithe ar chóras nó ar fheiniméan é [[samhail mhatamaiticiúil]]. Úsáidtear athróga, paraiméadair, cothromóidí agus feidhmeanna chun gnéithe den chóras sin a chur síos. Is féidir an tsamhail a úsáid chun ríomhanna a dhéanamh, chun cásanna éagsúla a chur i gcomparáid agus chun tuartha a ghiniúint. Braitheann iontaofacht samhla ar na toimhdí a dhéantar agus ar cé chomh maith agus a léiríonn sí an córas atá á iniúchadh. D'fhéadfadh ríomhanna a bheith ceart de réir samhla ach torthaí míchruinne a thabhairt faoin bhfíorshaol má tá na sonraí mícheart nó mura bhfuil na toimhdí oiriúnach don chás. Dá bhrí sin, ní mór bailíocht mhatamaiticiúil agus oiriúnacht eimpíreach samhla a mheas mar dhá cheist ar leith.<ref name="SEP"/> == Córais uimhreach == Úsáidtear córais uimhreach chun cainníochtaí agus gaolta matamaiticiúla a léiriú. Tá córais éagsúla ann, agus leathnaíodh na córais sin le himeacht ama chun uimhreacha nua a chuimsiú a bhí úsáideach chun fadhbanna éagsúla a réiteach. {| class="wikitable" |+ Príomhchineálacha uimhreach ! Cineál !! Siombail !! Samplaí !! Cur síos |- | [[Uimhir aiceanta|Uimhreacha aiceanta]] || <math>\mathbb{N}</math> || <math>1,2,3,4,\ldots</math> || Úsáidtear iad go príomha chun comhaireamh a dhéanamh. Braitheann cuimsiú an nialais ar an ngnás a úsáidtear. |- | [[Slánuimhir|Slánuimhreacha]] || <math>\mathbb{Z}</math> || <math>-2,-1,0,1,2,\ldots</math> || Cuimsíonn siad uimhreacha dearfacha, uimhreacha diúltacha agus nialas. |- | [[Uimhir chóimheasta|Uimhreacha cóimheasta]] || <math>\mathbb{Q}</math> || <math>\frac{2}{3},-5,\frac{7}{4}</math> || Is féidir gach ceann acu a scríobh mar chóimheas de dhá shlánuimhir, agus ainmneoir neamh-nialasach acu. |- | [[Réaduimhir|Réaduimhreacha]] || <math>\mathbb{R}</math> || <math>-3,\sqrt{2},\pi</math> || Cuimsíonn siad na huimhreacha cóimheasta agus na huimhreacha éagóimheasta. |- | [[Uimhir choimpléascach|Uimhreacha coimpléascacha]] || <math>\mathbb{C}</math> || <math>2+i,\ -3i,\ 4-2i</math> || Cuimsíonn siad na réaduimhreacha agus uimhreacha a bhfuil cuid shamhailteach acu. |} Is féidir an gaol idir na tacair seo a léiriú mar seo a leanas: :<math>\mathbb{N}\subseteq\mathbb{Z}\subseteq\mathbb{Q}\subseteq\mathbb{R}\subseteq\mathbb{C}</math> Úsáidtear an tsiombail <math>\subseteq</math> chun a chur in iúl gur fo-thacar é tacar amháin de thacar eile. Is é atá i gceist leis an ngaol thuas ná go bhfuil gach slánuimhir ina huimhir chóimheasta, gach uimhir chóimheasta ina fíoruimhir agus gach fíoruimhir ina huimhir choimpléascach. I gcás uimhreacha coimpléascacha, sainítear an t-aonad samhailteach <math>i</math> leis an ngaol: :<math>i^2=-1</math> Ligeann an córas seo dúinn réitigh a léiriú ar chothromóidí nach bhfuil aon réiteach réaduimhreach acu, amhail <math>x^2+1=0</math>. == Príomhréimsí na matamaitice == Is féidir réimsí na matamaitice a rangú ar bhealaí éagsúla. Ní bhíonn teorainneacha dochta eatarthu i gcónaí; bíonn smaointe ó roinnt réimsí de dhíth go minic chun fadhb amháin a réiteach. Úsáidtear córais aicmithe, amhail Mathematics Subject Classification 2020, chun saothair taighde a rangú de réir a n-ábhair.<ref name="MSC"/> === Uimhríocht agus uimhirtheoiric === Baineann [[uimhríocht]] le hoibríochtaí bunúsacha amhail suimiú, dealú, iolrú agus roinnt. Úsáidtear na hoibríochtaí sin chun cainníochtaí a ríomh agus chun gaolta uimhríochta a fhiosrú. Déanann [[uimhirtheoiric]] staidéar ar airíonna na slánuimhreacha, lena n-áirítear inroinnteacht, príomhuimhreacha, comhfhachtóirí agus cothromóidí a bhfuil réitigh shlánuimhreach iontu. Cé gur réimse teoiriciúil í uimhirtheoiric go minic, tá feidhmeanna aici sa chripteagrafaíocht agus i slándáil na cumarsáide digití. === Ailgéabar === Déanann [[ailgéabar]] staidéar ar shiombailí, ar athróga agus ar na rialacha a rialaíonn iad. Úsáidtear cothromóidí chun gaolta idir cainníochtaí a léiriú agus chun luachanna anaithnide a aimsiú. Mar shampla, má tá <math>2x+3=11</math>, is féidir <math>x</math> a aimsiú trí 3 a dhealú ón dá thaobh agus ansin an toradh a roinnt ar 2: :<math>2x+3=11</math> :<math>2x=8</math> :<math>x=4</math> Téann an ailgéabar níos faide ná réiteach cothromóidí. Déanann ailgéabar líneach staidéar ar veicteoirí, ar mhaitrísí agus ar chlaochluithe líneacha. Déanann ailgéabar teibí staidéar ar struchtúir amhail grúpaí, fáinní agus réimsí, a úsáidtear i réimsí éagsúla den mhatamaitic agus san eolaíocht. === Geoiméadracht agus topolaíocht === Déanann [[geoiméadracht]] staidéar ar chruthanna, ar mhéideanna, ar uillinneacha, ar achair agus ar ghaolta spásúla. Cuimsíonn sí réimsí amhail geoiméadracht Eoiclídeach, geoiméadracht anailíseach agus geoiméadracht dhifreálach. Is féidir le cothromóidí ailgéabracha cruthanna geoiméadracha a léiriú. Mar shampla, is éard atá i gcothromóid chiorcail ar an bplána, nuair atá a lárphointe ag an mbunphointe agus a gha cothrom le <math>r</math>, ná: :<math>x^2+y^2=r^2</math> Déanann [[topolaíocht]] staidéar ar airíonna spásanna a chaomhnaítear faoi chlaochluithe leanúnacha, de réir na sainmhínithe a úsáidtear. Tá gaol aici le geoiméadracht, le hanailís agus le roinnt réimsí eile den mhatamaitic. === Calcalas agus anailís mhatamaiticiúil === Baineann [[calcalas]] agus [[anailís mhatamaiticiúil]] le teorainneacha, le leanúnachas, le díorthaigh, le himeascáin agus le sraitheanna éigríochta. Úsáidtear na modhanna sin chun rátaí athraithe agus méideanna carntha a ríomh. Léiríonn díorthú an ráta athraithe mheandarach atá ag feidhm. Mar shampla, má tá: :<math>f(x)=x^2</math> ansin is é a díorthach: :<math>f'(x)=2x</math> Ag <math>x=3</math>, is é luach an díorthaigh ná: :<math>f'(3)=2(3)=6</math> Ciallaíonn sé sin gurb é 6 fána na tadhlaí do ghraf na feidhme ag an bpointe sin. Úsáidtear díorthaigh chun gluaiseacht, luas, luasghéarú agus rátaí athraithe eile a anailísiú. Is féidir imeascadh a úsáid chun achar faoi chuar nó méid carntha eile a ríomh. Tá na coincheapa seo bunúsach san fhisic, san innealtóireacht agus i réimsí eile ina ndéantar staidéar ar chainníochtaí leanúnacha.<ref name="CalculusHistory"/> === Matamaitic scoite agus teaglamaíocht === Déanann [[matamaitic scoite]] staidéar ar struchtúir scoite, seachas ar chainníochtaí a athraíonn go leanúnach. Cuimsíonn sí teaglamaíocht, teoiric graif, struchtúir chríochta agus roinnt réimsí a bhfuil dlúthbhaint acu leis an ríomheolaíocht. Déanann teaglamaíocht staidéar ar bhealaí chun rudaí a chomhaireamh, a roghnú nó a eagrú. Déanann teoiric graif staidéar ar struchtúir atá comhdhéanta de bhuaiceanna agus d'imeallacha, agus úsáidtear í chun líonraí, naisc agus gaolta idir réada a shamhaltú. Tá na réimsí sin tábhachtach don ríomheolaíocht, mar shampla i ndearadh algartam, i staidéar ar chastacht ríomhaireachtúil agus in anailís ar líonraí cumarsáide. === Teoiric na dóchúlachta agus staitisticí === Déanann [[teoiric na dóchúlachta]] staidéar matamaiticiúil ar theagmhais randamacha agus ar a dóchúla atá sé go dtarlóidh siad. Úsáidtear í chun éiginnteacht a chur síos agus chun torthaí córais randamacha a anailísiú. Baineann [[Staitistic|staitisticí]] le bailiú, le heagrú, le hanailísiú agus le léirmhíniú sonraí. Úsáidtear modhanna staitistiúla chun patrúin a aimsiú, chun hipitéisí a mheas agus chun tátail a bhaint as sonraí. Tá dlúthbhaint idir staitisticí agus teoiric na dóchúlachta, ach díríonn siad ar cheisteanna éagsúla: cuireann teoiric na dóchúlachta síos ar shamhlacha randamacha, agus úsáidtear staitisticí go minic chun eolas a bhaint as sonraí breathnaithe. === Loighic mhatamaiticiúil agus bunsraitheanna === Déanann [[loighic mhatamaiticiúil]] staidéar ar réasúnaíocht fhoirmiúil, ar theangacha foirmiúla agus ar chórais chruthúnais. Cuimsíonn sí réimsí amhail teoiric na dtacar, teoiric na samhlacha agus teoiric na gcruthúnas. Tá baint ag na réimsí sin le ceisteanna faoi na haicsímí ar a mbunaítear córais mhatamaiticiúla, faoi chomhsheasmhacht na gcóras sin agus faoi na torthaí is féidir a chruthú laistigh díobh. Tá na ceisteanna seo lárnach i staidéar ar bhunsraitheanna agus ar fhealsúnacht na matamaitice.<ref name="SEP"/> === Matamaitic ríomhaireachtúil === Úsáideann [[matamaitic ríomhaireachtúil]] modhanna ríomhaireachta chun fadhbanna matamaiticiúla a réiteach nó a fhiosrú. Cuimsíonn sí anailís uimhriúil, halgartaim agus modhanna chun cothromóidí a réiteach go huimhriúil nuair nach mbíonn réiteach beacht ar fáil go héasca. Bíonn ríomhairí úsáideach nuair a bhíonn líon mór ríomhanna i gceist nó nuair is gá neastoradh a fháil ar réiteach. Is féidir cláir ríomhaireachta a úsáid freisin chun samplaí a thástáil, chun patrúin a aimsiú agus chun cuid de na ríomhanna a bhaineann le cruthúnais a dhéanamh. Ní hionann sin agus a rá gur cruthúnas matamaiticiúil é gach toradh ríomhaireachta; braitheann a iontaofacht ar an algartam, ar na toimhdí agus ar an modh fíoraithe.<ref name="SEP"/> == Matamaitic íon agus matamaitic fheidhmeach == Déantar idirdhealú go minic idir matamaitic íon, ar a dtugtar glanmhatamaitic freisin, agus [[matamaitic fheidhmeach]], cé go mbíonn forluí suntasach eatarthu. Déanann matamaitic íon staidéar ar choincheapa agus ar struchtúir mhatamaiticiúla gan gá a bheith le feidhm phraiticiúil láithreach. D'fhéadfadh toradh teoiriciúil a bheith úsáideach níos déanaí i réimse eile, fiú mura raibh a leithéid d'fheidhm ar eolas nuair a forbraíodh é. Cuireann matamaitic fheidhmeach modhanna matamaiticiúla i bhfeidhm ar fhadhbanna praiticiúla. Áirítear leo sin samhaltú fisiceach, optamú, dinimic sreabhán, anailís riosca, cripteagrafaíocht, ríomh eolaíoch agus staidéar ar chórais bhitheolaíocha agus eacnamaíocha. I gcásanna áirithe, cuirtear roinnt réimsí den mhatamaitic le chéile chun fadhb a réiteach. == Ríomhanna agus samhaltú: samplaí == Is féidir leis an mhatamaitic an gaol idir prionsabail theibí agus fadhbanna praiticiúla a léiriú. Seo roinnt samplaí den chaoi a n-úsáidtear foirmlí, ríomhanna agus cláir ríomhaireachta. === Teoirim Phíotagaráis === I dtriantán dronuilleach, is ionann cearnóg na sleasa is faide agus suim chearnóga an dá shleas eile. Má thugtar <math>a</math> agus <math>b</math> ar na sleasa is giorra agus <math>c</math> ar an taobhagán, tugtar an gaol sin leis an bhfoirmle: :<math>a^2+b^2=c^2</math> Má tá na sleasa is giorra cothrom le 3 agus 4, faightear: :<math>c^2=3^2+4^2=9+16=25</math> Dá bhrí sin: :<math>c=\sqrt{25}=5</math> Is sampla é seo den chaoi a bhféadfar gaol geoiméadrach a úsáid chun fad anaithnid a ríomh. === Dóchúlacht dhá dhísle === Samhlaítear dhá dhísle chothroma sé-thaobhacha a chaitear go neamhspleách ar a chéile. Tá sé thoradh is tríocha ann má chuirtear ord na ndísle san áireamh, agus sé cinn díobh sin a thugann suim 7: (1, 6), (2, 5), (3, 4), (4, 3), (5, 2) agus (6, 1). Dá bhrí sin, is é an dóchúlacht go mbeidh an tsuim cothrom le 7 ná: :<math>P(\text{suim }7)=\frac{6}{36}=\frac{1}{6}\approx0.1667</math> Is ionann sin agus dóchúlacht thart ar 16.67 faoin gcéad, ar choinníoll go bhfuil an dá dhísle cothrom agus neamhspleách. Is féidir an comhaireamh a fhíorú le clár beag Python: <pre> torthai = [(a, b) for a in range(1, 7) for b in range(1, 7)] suim_seacht = [p for p in torthai if sum(p) == 7] print(len(suim_seacht), "/", len(torthai)) print(len(suim_seacht) / len(torthai)) </pre> Is é an t-aschur ná: <pre> 6 / 36 0.16666666666666666 </pre> Léiríonn an clár conas is féidir ríomhairí a úsáid chun na torthaí féideartha a liostú agus chun ríomh a dhéanamh orthu. Ní mór fós a dheimhniú go bhfuil na toimhdí faoin dá dhísle oiriúnach don fhadhb. === Ús agus fás cumaisc === Úsáidtear foirmlí matamaiticiúla san airgeadas chun fás cainníochtaí a shamhaltú. Má chuirtear príomhshuim <math>P</math> i gcuntas ar ráta úis bliantúil <math>r</math>, agus má ríomhtar an t-ús uair sa bhliain, is féidir an méid iomlán tar éis <math>n</math> bliain a léiriú leis an bhfoirmle: :<math>A=P(1+r)^n</math> Má chuirtear 1,000 aonad airgeadaíochta isteach ar ráta bliantúil 5 faoin gcéad ar feadh deich mbliana, tugtar: :<math>A=1000(1+0.05)^{10}\approx1628.89</math> Is é sin, thart ar 1,628.89 aonad tar éis deich mbliana, gan cánacha, táillí ná athruithe sa ráta úis a chur san áireamh. Léiríonn an sampla gur féidir le samhail mhatamaiticiúil cabhrú le toradh a ríomh, ach braitheann an toradh praiticiúil ar chruinneas na dtoimhdí. == Feidhmeanna na matamaitice == === Eolaíocht agus innealtóireacht === Úsáidtear an mhatamaitic san fhisic chun gluaiseacht, fuinneamh, tonnta, imtharraingt agus córais fhisiceacha eile a shamhaltú. Úsáidtear cothromóidí difreálacha agus modhanna calcalais chun athruithe leanúnacha a anailísiú, agus úsáidtear anailís uimhriúil chun córais chasta a ríomh nuair nach féidir réiteach beacht a fháil go héasca. Sa hinnealtóireacht, úsáidtear modhanna matamaiticiúla chun struchtúir a dhearadh, chun córais a bharrfheabhsú, chun sreabháin a shamhaltú agus chun feidhmíocht nó sábháilteacht a mheas. === Ríomheolaíocht agus teicneolaíocht === Tá an mhatamaitic lárnach sa [[ríomheolaíocht]]. Úsáidtear loighic agus matamaitic scoite i ndearadh algartam agus i struchtúir sonraí, agus úsáidtear modhanna dóchúlachta agus staitistice san anailís ar shonraí agus i bhfoghlaim mheaisín. Tá feidhmeanna ag uimhirtheoiric agus ag réimsí eile den mhatamaitic sa chripteagrafaíocht. Úsáidtear modhanna matamaiticiúla freisin i bpróiseáil comharthaí, i ngrafaicí ríomhaireachta, i gcórais chumarsáide agus i samhaltú próiseas ríomhaireachtúil. === Leigheas, bitheolaíocht agus eolaíochtaí sóisialta === Sa leigheas agus sa bhitheolaíocht, úsáidtear modhanna matamaiticiúla chun próisis bhitheolaíocha a shamhaltú, chun sonraí trialacha a anailísiú agus chun torthaí staidéar a léirmhíniú. Cuidíonn staitisticí le héiginnteacht a mheas agus le difríocht a dhéanamh idir patrúin sonraí agus conclúidí a bhfuil dóthain fianaise ann dóibh. San eacnamaíocht agus sna heolaíochtaí sóisialta, úsáidtear samhlacha matamaiticiúla chun córais chasta, iompar comhchoiteann, dáileadh acmhainní agus athruithe cainníochtúla a iniúchadh. Is féidir leis na samhlacha sin cuidiú le cásanna éagsúla a chur i gcomparáid, ach braitheann an léirmhíniú ar cháilíocht na sonraí agus ar na toimhdí a dhéantar. == Fealsúnacht agus bunsraitheanna na matamaitice == Baineann fealsúnacht na matamaitice le ceisteanna faoi nádúr na n-uimhreacha agus na réad matamaiticiúil, faoi bhrí na fírinne matamaiticiúla agus faoi conas a fhaightear eolas matamaiticiúil. Ceist lárnach is ea cén cineál stádais atá ag réada matamaiticiúla: an bhfuil siad neamhspleách ar aigne an duine, nó an mbraitheann a stádas ar chórais choincheapúla agus fhoirmiúla? I measc na bpríomhchur chuige fealsúnachta tá an [[platonachas]], an [[foirmiúlachas]] agus an [[loighiceachas]]. Cuireann na cur chuige sin béim ar ghnéithe éagsúla de nádúr na matamaitice, mar shampla neamhspleáchas na réad teibí, ról na gcóras foirmiúil agus an gaol idir loighic agus matamaitic.<ref name="SEP"/> == Sanasaíocht == Tá bunús an téarma idirnáisiúnta ''matamaitic'' sa tSean-Ghréigis μάθημα (''máthēma''), focal a chiallaigh rud a fhoghlaimítear, eolas nó staidéar. Tá gaol aige leis an bhfocal μαθηματικός (''mathēmatikós''), a chiallaigh a bhaineann leis an bhfoghlaim nó leis an staidéar. D'athraigh brí na bhfocal gaolmhar le himeacht ama, agus bhí ciall níos leithne ag baint leo sa tseanaimsir ná mar a bhíonn ag an téarma matamaitic sa lá atá inniu ann.<ref name="Etymology">Douglas Harper, “[https://www.etymonline.com/word/mathematics Mathematics]”, ''Online Etymology Dictionary''.</ref> == Féach freisin == * [[Ailgéabar]] * [[Anailís mhatamaiticiúil]] * [[Calcalas]] * [[Geoiméadracht]] * [[Loighic mhatamaiticiúil]] * [[Matamaitic fheidhmeach]] * [[Ríomheolaíocht]] * [[Staitistic]] * [[Teoiric na dóchúlachta]] * [[Uimhríocht]] * [[Uimhirtheoiric]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Catcómhaoin|Mathematics}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Matamaitic| ]] dzcvn0mhra7s0y3qwai1kebb0uub8or 0 2515 1330510 1330385 2026-10-24T00:05:30Z TGcoa 21229 1330510 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is í '''Béal Feirste'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/118005|title=Béal Feirste/Belfast {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> ([[Béarla]]: ''Belfast'') príomhchathair [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]], agus is í an chathair is mó i [[Cúige Uladh|gCúige Uladh]] í freisin. Tá an chathair féin roinnte idir [[Contae Aontroma]] (siar agus ó thuaidh) agus [[Contae an Dúin]] (soir agus ó dheas). Is í an dara cathair is mó in [[Éire|Éirinn]] í, agus bhí 345,418 duine ina gcónaí i gceantar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste de réir dhaonáireamh na bliana 2021.<ref name="NISRA2021">{{Cite web-en|url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census-2021/census-2021-results|title=Census 2021 results|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency (NISRA)|access-date=2026-08-29|language=en}}</ref> Is é sin daonra na cathrach féin; má chuirtear an mórcheantar cathrach san áireamh, bhí breis is 700,000 duine (704,406) ina gcónaí ann. Tá Béal Feirste ar na cathracha is mó sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Tá rialtas Thuaisceart Éireann suite i mBéal Feirste. Bíonn [[Tionól Thuaisceart Éireann]] ag suí i bhFoirgnimh na Parlaiminte i [[Eastát Star Monadh|Stormont]], agus tá áras oifigiúil ag Státrúnaí Thuaisceart Éireann i gCaisleán Chromghlinne, thart ar 20 ciliméadar siar ó dheas den chathair. Fanann rí na Ríochta Aontaithe sa chaisleán freisin nuair a thugann sé cuairt ar Thuaisceart Éireann. [[Íomhá:A view of Belfast from the Lower Braniel road - DSCF7460.jpg|clé|220px|thumb|Béal Feirste.]] == Eolas Ginearálta == Fuair Béal Feirste a ainm ón ''bhFearsaid'', is é sin, ón mbruach gainimh ag ''béal'' na habhann. Tógadh an baile ar dtús san áit a sníonn Abhainn na Feirste isteach in [[Abhainn an Lagáin]], ach inniu, ritheann Abhainn na Feirste i lintéar faoin tSráid Ard. Tá Béal Feirste suite ar inbhear in aice le [[Muir Éireann]], in ascaill na gcnoc. Is iad an Sliabh Dubh, Duibhis agus [[Binn Mhadagáin]] na cnoic is clúití acu. Tugtar ''Cave Hill'' ar Bhinn Mhadagáin i mBéarla, agus is é "Gaosán Napoleon" (''Napoleon's Nose'') an chuid is aitheanta den chnoc. Lomán basailt é an Gaosán, agus scarann an cnoc an chathair ó Ghleann Ghormlaithe. Creidtear gur spreag radharc an chnoic [[Jonathan Swift]], mar gur shíl sé go raibh an cnoc cosúil le fathach ina chodladh. Tá caoi curtha ar bhruacha an Lagáin le déanaí, agus tá cuid mhór den chathair tugtha do na coisithe. Tá cuid mhaith foirgneamh sa chathair atá maisithe go saibhir le dealbha, go háirithe na foirgnimh Victeoiriacha agus Éadbhardacha, ar nós [[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]], a críochnaíodh sa bhliain [[1906]], nó [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]], a osclaíodh sa bhliain [[1849]]. Tá foirgneamh Bhanc Uladh, a tógadh sa bhliain [[1860]], agus seanfhoirgneamh Bhanc an Tuaiscirt, a tógadh sa bhliain [[1769]], ar na foirgnimh is scéimhiúla sa chathair. Is i mBéal Feirste atá ceann de na [[duga|dugaí]] tirime is mó ar domhan, agus tá craenacha ollmhóra longcheárta Harland and Wolff — Samson agus Goliath — le feiceáil ó chian. Is ansin a tógadh an [[Titanic]] freisin, agus dá réir sin, tá an long mhífhortúnach úd ar cheann de shiombailí na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]]. Bhí tábhacht mhór le tionscal an línéadaigh agus le déantús an rópa fadó, agus is féidir a rá gurbh é an línéadach a d'iompaigh an baile beag ina chathair mhór. Mar sin, is féidir Béal Feirste a chur i gcomparáid le Manchain i Sasana agus le Tampere san Fhionlainn — dhá áit eile nach mbeadh ina gcathracha móra inniu murach tionscal na dteicstílí. D'imigh sin agus tháinig seo, áfach, mar is beag atá fágtha inniu de laethanta caithréime an línéadaigh i mBéal Feirste, cé is moite d'ainm an ''Linen Hall Library'', an leabharlann is sine sa chathair. Tá campas ag [[Ollscoil Uladh]] sa chathair freisin. Is í Scoil na nEalaíon agus an Deartha an chuid is cáiliúla den ollscoil atá lonnaithe i gcampas Bhéal Feirste. Is iad na múrphictiúir a thabhaigh cliú, nó míchliú, d'Iarthar Bhéal Feirste, nó do "dhíogha Bhéal Feirste", mar a deir an t-imeartas focal (is é sin, déantar ''Worst Belfast'' de ''West Belfast'' i mbéal na ngoineadóirí). Is ar na múrphictiúir a aithnítear creideamh agus dearcadh polaitiúil mhuintir na háite. Na múrphictiúir a fheictear sna ceantair [[Protastúnachas|Phrotastúnacha]], bíonn siad saibhir i móitífeanna a léiríonn urraim an phobail do Choróin na Breataine, d'[[Óglaigh Uladh|Fhórsa Óglaigh Uladh]] (UVF) agus do dhronganna paraimíleata eile de chuid na [[Dílseoir|nDílseoirí]]. Is é [[Bóthar na Seanchille]] príomhcheantar Protastúnach na cathrach. Ar an taobh eile, is iad na móitífeanna is ansa le péintéirí múrphictiúr [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]] na hÓglaigh de chuid na [[IRA Sealadach|Sealadach]] a fuair bás ar son athaontú na hÉireann. Mar sin, is iomaí pictiúr a thaispeánann duine acu siúd — Roibeard Ó Seachnasaigh, mar shampla — nó duine de na Poblachtánaigh is luaithe, [[Pádraig Mac Piarais]] agus [[Séamus Ó Conghaile]] ina measc. Mar aon leo siúd, bíonn tagairtí ann don chultúr Gaelach agus don Ghaeilge féin. [[Íomhá:High Street, Belfast (5785358121).jpg|clé|mion|220x220px|High Street, 1906]] == Stair == {{Príomhalt|Stair Bhéal Feirste}} == Iompar == Tá Béal Feirste suite i ngleann mór cóngarach do [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]]. Tháinig fás ar thionscal na cathrach de bharr a suímh ar [[Loch Lao]] ar chósta thoir [[Ulaidh|Uladh]]. Fiú sa lá atá inniu ann, tagann cuid mhór d'allmhairí [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] isteach trí na dugaí atá ar bhéal [[Abhainn an Lagáin|an Lagáin]]. Bhí seanmhuintir na Feirste in ann taisteal go dtí [[An Bhreatain|an Bhreatain Mhór]] go héasca laistigh de lá. Tá seirbhísí maithe traenach sa cheantar freisin, a nascann an phríomhchathair le [[Doire]], [[Carraig Fhearghais]], [[Iúr Cinn Trá]] (agus as sin trasna na teorann go [[Baile Átha Cliath]] sa [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht]]) agus [[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchar]]. Osclaíodh [[Mórstáisiún Bhéal Feirste]] (''Belfast Grand Central'') i lár na cathrach sa bhliain 2024. D'fhág an chéad bhus an stáisiún nua ar an 8 Meán Fómhair 2024, agus an chéad traein ar an 13 Deireadh Fómhair 2024. Is é an stáisiún iompair phoiblí is mó ar oileán na hÉireann é.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c623v7q482do|title=Belfast: Grand Central Station opens to the public|publisher=BBC News|date=2024-09-08|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> Ó 2018 i leith, ritheann busanna Glider idir iarthar agus oirthear na cathrach agus chomh fada le Ceathrú an Titanic, ar lánaí bus tiomnaithe den chuid is mó.<ref>{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20181018201901/http://www.translink.co.uk/Services/glider/more-on-glider/guide-to-glide/|title=Guide to Glide|publisher=Translink|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> Tá tollán faoin bhfarraige idir Tuaisceart Éireann agus [[Albain]] á phlé le fada, ach níl spéis ar leith léirithe ag na polaiteoirí sa tionscadal. Tá dhá aerfort cóngarach don chathair: [[Aerfort Chathair Bhéal Feirste George Best]], in oirthear na cathrach in aice leis an inbhear, agus [[Aerfort Idirnáisiúnta Bhéal Feirste]], príomhaerfort Thuaisceart Éireann, atá suite in aice le [[Loch nEathach]] idir [[Cromghlinn, Contae Aontroma|Cromghlinn]] agus baile [[Aontroim (baile)|Aontroma]] i ndeisceart [[Contae Aontroma|Chontae Aontroma]]. Téann busanna go rialta ó lár na cathrach go hAerfort Bhaile Átha Cliath. Is ar na bóithre a bhíonn an brú is mó ó thaobh an iompair de, go háirithe ar maidin agus um thráthnóna i rith na seachtaine. Níl Béal Feirste cosúil le formhór na gcathracha móra [[An Eoraip|Eorpacha]] sa mhéid is nach bhfuil cuarbhóthar ardchaighdeáin ann. Tá seachbhóthar de shaghas ann, an [[A55 (Tuaisceart Éireann)|A55]], ach is ar chaighdeán íseal atá sé, go háirithe i dtuaisceart agus in iarthar na cathrach, áit a leanann sé seanbhóithre a bhí ann cheana féin. Ina áit sin, téann na príomhbhealaí ar fad isteach go lár na cathrach, rud a chuireann brú ar an infreastruchtúr. Cuireadh tús leis na mótarbhealaí sna 1960idí. Cuireadh deireadh leis an obair sa bhliain 1972, nuair a ghlac Rialtas [[Westminster]] cúrsaí iompair an réigiúin faoina smacht féin. I dtosach, bhí sé ar intinn ag Rialtas [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Stormont]] thart ar dheich mbealach a fheabhsú timpeall na cathrach. Níor éirigh leo ach trí cinn a chur i gcrích. Imíonn an [[M2 (Tuaisceart Éireann)|M2]] agus an [[M3 (Tuaisceart Éireann)|M3]] ó Shráid Eabhrac, chomh maith le [[Nasc an Iarthair (Béal Feirste)|Nasc an Iarthair]]. Tá an ceangal áirithe seo ar cheann de na háiteanna is measa in Éirinn maidir le trácht na maidine. Cloistear ar an raidió gach maidin freisin faoi mhoill tráchta ó threo Bheannchair (ag [[Cnoc na gCoiníní]], mar shampla), ar [[Bóthar Ormeau|Bhóthar Ormeau]] íochtarach (ón deisceart agus ó [[Dún Pádraig|Dhún Pádraig]]), ar [[Bóthar Aontroma|Bhóthar Aontroma]] (ón tuaisceart) agus ar [[Bóthar Bhaile Nua na hArda|Bhóthar Bhaile Nua na hArda]] (ón oirthear). Bíonn brú ar an [[M1 (Tuaisceart Éireann)|M1]] i gcónaí, fiú ag an deireadh seachtaine. Tá an bealach idir Béal Feirste agus Iúr Cinn Trá i dtreo Bhaile Átha Cliath (an [[A1 (Tuaisceart Éireann)|A1]]) ina charrbhealach dúbailte anois. Osclaíodh an chéad chuid den fhorbairt nua idir Sráid Eabhrac agus [[Lios na gCearrbhach]] go luath sa bhliain 2008, agus bhíothas ag súil go laghdófaí na fadhbanna tráchta ansin dá bharr. Bhíothas ag plé ar feadh roinnt blianta Staidiam Náisiúnta do Thuaisceart Éireann a thógáil. Bhí muintir dheisceart na cathrach ag gearán faoi na fadhbanna a bheadh ann dá dtógfaí i b[[Páirc Ormeau]] é, i gceantar atá faoi bhrú cheana féin. == Polaitíocht Áitiúil == Sa bhliain [[2005]], thogh muintir Bhéal Feirste na Comhairleoirí Cathrach seo a leanas: * cúig chomhairleoir déag ón [[An Páirtí Aontachtach Daonlathach|bPáirtí Aontachtach Daonlathach]] (DUP); * ceithre chomhairleoir déag ó [[Sinn Féin|Shinn Féin]]; * ochtar comhairleoirí ó [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] (SDLP); * seachtar comhairleoirí ó [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]] (UUP); * ceathrar comhairleoirí ó [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]]; * beirt chomhairleoirí ón [[An Páirtí Aontachtach Forásach|bPáirtí Aontachtach Forásach]] (PUP); * agus comhairleoir neamhspleách amháin. Níl aon pháirtí amháin i gceannas ar Chomhairle na Cathrach. Is trí na coistí speisialta a dhéantar an chuid is mó de ghnó na Comhairle. Sa toghchán áitiúil ba dhéanaí, i mí na Bealtaine 2023, toghadh trí scór comhairleoir: dhá dhuine is fiche ó Shinn Féin, ceithre dhuine dhéag ón bPáirtí Aontachtach Daonlathach, aon duine dhéag ó Pháirtí na Comhghuaillíochta, cúigear ón SDLP, triúr ón [[Comhaontas Glas|gComhaontas Glas]], beirt ó Pháirtí Aontachtach Uladh, duine ón TUV, duine ó People Before Profit agus comhairleoir neamhspleách amháin.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.eoni.org.uk/results-data/local-council-elections-2023-results/|title=Local Council Elections 2023 - Results|publisher=The Electoral Office for Northern Ireland|access-date=2026-08-29|language=en}}</ref> Tá ceithre thoghlach i mBéal Feirste sna holltoghcháin agus i dtoghcháin an [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionóil]], is iad sin, [[Béal Feirste Thuaidh (toghlach)|Béal Feirste Thuaidh]], [[Béal Feirste Thiar (toghlach)|Béal Feirste Thiar]], [[Béal Feirste Theas (toghlach)|Béal Feirste Theas]] agus [[Béal Feirste Thoir (toghlach)|Béal Feirste Thoir]]. Síneann gach ceann acu amach thar theorainn na cathrach, agus clúdaíonn siad cuid den [[An Caisleán Riabhach|Chaisleán Riabhach]], cuid de [[Lios na gCearrbhach]], agus cuid de [[Baile na Mainistreach|Bhaile na Mainistreach]]. In olltoghchán na bliana 2005, toghadh beirt fheisirí ón bPáirtí Aontachtach Daonlathach, feisire amháin ó Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre, agus feisire amháin ó Shinn Féin go parlaimint na Ríochta Aontaithe. Sa bhliain 2003, toghadh seisear ón DUP, cúigear ón UUP, duine amháin ón PUP, duine amháin ón gComhghuaillíocht, ceathrar ón SDLP agus seachtar ó Shinn Féin don Tionól. In olltoghchán na Ríochta Aontaithe ar an 4 Iúil 2024, toghadh beirt fheisirí ó Shinn Féin — John Finucane i mBéal Feirste Thuaidh agus Paul Maskey i mBéal Feirste Thiar — agus feisire amháin ón DUP, Gavin Robinson, i mBéal Feirste Thoir. Toghadh Claire Hanna ón SDLP i ndeisceart na cathrach.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/regions/N92000002|title=Northern Ireland election results 2024|publisher=BBC News|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> == An Ghaeilge i mBéal Feirste == Sa lá atá inniu ann, tá méadú ag teacht ar an [[Gaeilge|nGaeilge]] i mBéal Feirste, agus an teanga le cloisteáil go forleathan i gcodanna áirithe den chathair, in Iarthar Bhéal Feirste thar aon áit eile. Sna seascaidí, chuir dream de Ghaeilgeoirí óga bun le scéim forbartha tithíochta as ar fhás [[Gaeltacht Bhóthar Sheoighe|Gaeltacht Bhóthar Seoighe]], an chéad Ghaeltacht uirbeach in oileán na hÉireann ar fad. Is í an phríomhdhifríocht idir an Ghaeltacht seo agus Gaeltacht Ráth Chairn i gContae na Mí gur díograiseoirí teanga, seachas cainteoirí dúchais ón tsean-Ghaeltacht, a bhí sa chéad ghlúin a shocraigh síos ar Bhóthar Seoighe. Inniu, áfach, tá an tríú glúin ag fás aníos sa phobal. Bunaíodh [[Bunscoil Phobal Feirste]] ar Bhóthar Seoighe sa bhliain 1971, agus ba í an chéad Ghaelscoil riamh i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]] í. Ba iad na tuismitheoirí a chuir tús leis an nGaelscoil seo, agus iad ag tógáil a gclainne le [[Gaeilge]]. I dtosach báire, ní raibh ach naonúr ag freastal ar Scoil Phobal Feirste. Dhiúltaigh Rialtas na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]] aitheantas a thabhairt don scoil, agus ní raibh státmhaoiniú ag teacht chuici ach an oiread, mar gheall ar an mbeagán daltaí a bhí ag freastal uirthi. Sa bhliain 1991, tháinig [[Coláiste Feirste|Meánscoil Feirste]] ar an bhfód — Coláiste Feirste mar a thugtar uirthi inniu — agus ba í an chéad [[meánscoil Lán-Ghaeilge|mheánscoil lán-Ghaeilge]] i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]] í. Cé go raibh an teanga ag dul i dtreise le himeacht na mblianta, ní raibh na Dílseoirí ná an Rialtas sásta fás na Gaeilge i mBéal Feirste a ghlacadh dáiríre fad a bhí na Trioblóidí ar siúl. Thug Sammy Wilson, comhairleoir cathrach de chuid an DUP, "teanga na lucharachán" ar an nGaeilge, á thabhairt le fios gur teanga í nach mbeadh oiriúnach do riachtanais an duine chomhaimseartha. Tá infreastruchtúr agus áiseanna na Gaeilge an-láidir i mBéal Feirste inniu. Bhí an nuachtán laethúil [[LÁ]] á fhoilsiú ansin, an t-aon nuachtán laethúil Gaeilge a bhí ann riamh; cuireadh deireadh leis sa bhliain 2008. Thairis sin, tá oifigí go leor eagraíochtaí Gaeilge sa chathair: Pobal, [[Iontaobhas ULTACH]], [[Foras na Gaeilge]], [[Forbairt Feirste]], agus [[Cultúrlann Mac Adam Ó Fiaich]], ina bhfuil siopa leabhar [[An Ceathrú Póilí]] suite. Tá stáisiún raidió pobail, [[Raidió Fáilte]], ag craoladh sa chathair freisin. De réir dhaonáireamh na bliana 2021, bhí 345,418 duine ina gcónaí i mBéal Feirste.<ref name="NISRA2021" /> Ar fud Thuaisceart Éireann, bhí eolas éigin ar an [[Gaeilge|nGaeilge]] ag 12.45% den daonra (228,617 duine), i gcomparáid le 10.65% sa bhliain 2011.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.nisra.gov.uk/publications/census-2021-main-statistics-language-tables|title=Census 2021 main statistics language tables|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency (NISRA)|access-date=2026-08-29|language=en}}</ref> Ar an 6 Nollaig 2022, tugadh Aontú Ríoga don [[Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022]], a thugann aitheantas oifigiúil do stádas na Gaeilge i dTuaisceart Éireann.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2022/45/contents|title=Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022|publisher=legislation.gov.uk|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> ===Líonra Gaeilge=== {{príomhalt|Líonraí Gaeilge}} Tá aitheantas oifigiúil bainte amach ag pobal na Gaeilge in Iarthar Bhéal Feirste mar líonra Gaeilge. I mí Feabhra 2018, d'fhógair Foras na Gaeilge go raibh cúig cheantar roghnaithe mar na chéad Líonraí Gaeilge.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2018/02/23/news/irish-speaking-areas-in-north-set-for-official-status-for-first-time-1262319/|title=Irish-speaking areas in north set for official status for first time|publisher=The Irish News|date=2018-02-23|access-date=2026-10-20|language=en}}</ref> Is iad [[Cluain Dolcáin]], [[Baile Locha Riach]], [[Carn Tóchair]] agus [[Inis]] na líonraí eile timpeall na tíre. == Cultúr agus turasóireacht == Is i gCeathrú an Titanic, ar láithreán seanlongcheárta Harland and Wolff, atá [[Titanic Belfast]], ionad cuairteoirí a osclaíodh sa bhliain 2012 san áit ar tógadh an long. Tá bailiúcháin staire, seandálaíochta agus ealaíne in [[Iarsmalann Uladh]], atá suite i nGairdíní na Lus in aice le hOllscoil na Banríona. I lár na cathrach atá an Grand Opera House, amharclann a osclaíodh sa bhliain 1895 agus a dhear an t-ailtire Frank Matcham, chomh maith leis an Waterfront Hall (1997), áit a mbíonn ceolchoirmeacha agus comhdhálacha ar siúl. Tá Ceathrú na hArdeaglaise, atá ainmnithe as Ardeaglais Naomh Áine, ina lárionad don cheol beo agus d'fhéilte ealaíne. Bíonn na mílte turasóirí ag triall ar na múrphictiúir pholaitiúla agus ar bhallaí na síochána in iarthar agus in oirthear na cathrach freisin. Ar an 8 Samhain 2021, ainmníodh Béal Feirste ina Cathair Cheoil ag [[EOECNA|UNESCO]].<ref>{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20240206142909/https://www.belfastcity.gov.uk/belfastmusic|title=Belfast Music|publisher=Belfast City Council|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> I mí Lúnasa 2026, reáchtáladh [[An Fhleadh Cheoil|Fleadh Cheoil na hÉireann]] i mBéal Feirste den chéad uair riamh. De réir fhigiúirí a d'fhoilsigh Belfast One, eagraíocht ghnó i lár na cathrach, rinneadh 1.65 milliún cuairt ar lár na cathrach le linn ocht lá na féile, agus dúirt na heagraithe go raibh fáilte roimpi ó gach pobal sa chathair.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4gk74vpzxzo|title=Belfast welcomes more than a million visits during the Fleadh|publisher=BBC News|date=2026-08-10|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> Beidh an Fhleadh ar ais sa chathair sa bhliain 2027.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.belfastcity.gov.uk/news/fleadh-cheoil-na-heireann-to-return-to-belfast-in|title=Fleadh Cheoil na hÉireann to return to Belfast in 2027|publisher=Belfast City Council|access-date=2026-10-18|language=en}}</ref> ==Daoine== *[[Gearóid Mac Ádhaimh]], polaiteoir agus iar-uachtarán ar Shinn Féin. *[[John Stewart Bell]], fisiceoir agus fealsamh. *[[George Best]], peileadóir sacair. *[[Ciaran Carson]], file, úrscéalaí, aistritheoir agus ollamh le filíocht. *[[James Craig, 1ú Bíocunta Chreaga Abhann]], ceannaire aontachtach agus an chéad Phríomh-Aire ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]]. *[[John Boyd Dunlop]], ceapadóir agus tionsclóir a d'fhorbair an bonn aeir i mBéal Feirste. *[[Jonny Evans]], imreoir sacair. *[[Alex Higgins]], imreoir snúcair. *[[Eamonn Holmes]], láithreoir teilifíse. *[[William Thomson]], fisiceoir matamaiticiúil agus innealtóir. *[[C. S. Lewis]], scríbhneoir. *[[Máire Mhic Ghiolla Íosa]], an t-ochtú [[Uachtarán na hÉireann|hUachtarán ar Éirinn]] ó 1997 go 2011. *[[Van Morrison]], ceoltóir agus amhránaí. *[[Peter Robinson]], polaiteoir aontachtach de chuid an DUP agus iar-Chéad-Aire ar Thuaisceart Éireann. *[[David Trimble]], polaiteoir a rugadh i mBeannchar agus a bhí ina léachtóir dlí in Ollscoil na Banríona i mBéal Feirste. == Ceantair == * [[Ard Eoin]], [[Abhainn an Lagáin]] * [[Baile Andarsan]], [[Baile Bín]], [[An Braineal]], [[Binn Mhadagáin]], [[Bóthar Dhún na nGall]], [[Bóthar na bhFál]], [[Bóthar na Seanchille]], [[Gaeltacht Bhóthar Sheoighe|Bóthar Seoighe]], [[Bóthar Chluanaí]] * [[An Chreagaigh]] * [[Duibhis]], [[Dún Dónaill]] * [[Loch Lao]], [[Lóiste Nua]] * [[Poll Glas]] * [[Reilig Chathair Bhéal Feirste]], [[Reilig Phlásóg na Rós]] * [[An Sruthán Milis]] * [[Teach Monaidh]], [[An Trá Ghearr]] == Comhchathracha == Tá Béal Feirste nasctha leis na háiteanna seo a leanas: *{{bratach|United States}} [[Nashville, Tennessee]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] (1994) <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.belfastcity.gov.uk/News/News-37859.aspx|teideal=Belfast signs Sister Cities accord with Boston - Belfast City Council|work=www.belfastcity.gov.uk|dátarochtana=2019-02-19|archivedate=2015-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151231214225/http://www.belfastcity.gov.uk/News/News-37859.aspx}}</ref> *{{bratach|China}} [[Hefei]], Anhui, [[An tSín]] (2005) <ref name=":0" /> *{{bratach|United States}} [[Boston, Massachusetts]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] (2014) <ref name=":0" /> *{{bratach|China}} [[Shenyang]], [[Liaoning]], [[An tSín]] (2016) <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.belfastcity.gov.uk/News/News-66404.aspx|teideal=Belfast signs Sister City Agreement with Shenyang, China today to collaborate in number of areas - Belfast City Council|work=www.belfastcity.gov.uk|dátarochtana=2019-02-19|archivedate=2016-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022023632/http://www.belfastcity.gov.uk/News/News-66404.aspx}}</ref> == Féach freisin == * [[Stair Bhéal Feirste]] * [[Tuaisceart Éireann]] * [[Contae Aontroma]] * [[Abhainn an Lagáin]] * [[Gaeltacht Bhóthar Sheoighe]] * [[Na Trioblóidí]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.belfastcity.gov.uk Comhairle Cathrach Bhéal Feirste] * [http://www.geographia.com/northern-ireland/ukibel00.htm leathanach baile na cathrach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060712091037/http://www.geographia.com/northern-ireland/ukibel00.htm |date=2006-07-12 }} * [http://www.nics.gov.uk/ Rialtas Thuaisceart Éireann] * [http://www.scots-online.org/grammar/belfast.htm Canúint Bhéal Feirste sa Bhéarla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050207004455/http://www.scots-online.org/grammar/belfast.htm |date=2005-02-07 }} * [http://www.irish-architecture.com/buildings_ireland/antrim/belfast/index.html Ailtireacht Bhéal Feirste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306002557/http://www.irish-architecture.com/buildings_ireland/antrim/belfast/index.html |date=2005-03-06 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=5EGc_cvnJt0 Clár faisnéise faoi Choláiste Naomh Maolmhaodhóg agus an saol i mBéal Feirste] sna [[1960idí]] agus sna [[1970idí]] ar [[Youtube]], [[TG4]], [[2012]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cathracha in Éirinn}} [[Catagóir:Béal Feirste| ]] [[Catagóir:Bailte i gContae Aontroma]] [[Catagóir:Líonraí Gaeilge le haitheantas]] [[Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn]] tu1k32o1qa0dufgvnype3lamld6ct1o 0 5389 1330479 1280674 2026-10-23T18:14:40Z Sanduíche de Presunto 78137 Athchóiriú mór ar an alt — níos mó foinsí, íomhánna agus míniúcháin. 1330479 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Trealamh Ríomhaireachta}} Is éard is '''crua-earraí ríomhaire''' ann ná na comhpháirteanna fisiciúla a dhéanann suas ríomhaire nó córas ríomhaireachta. Áirítear orthu sin an [[Máthairchlár|máthairchlár]], an [[Láraonad próiseála|láraonad próiseála]], an chuimhne, na gléasanna stórála, an soláthar cumhachta agus na gléasanna forimeallacha. Comhlíonann crua-earraí ceithre fheidhm bhunúsacha: ionchur, próiseáil, aschur agus stóráil sonraí.<ref name="IBM-Hardware">IBM, [https://www.ibm.com/think/topics/hardware What is computer hardware?].</ref> I gcodarsnacht le crua-earraí, is éard atá i [[bogearraí]] ná cláir agus treoracha a shonraíonn na hoibríochtaí atá le déanamh ag ríomhaire. Oibríonn crua-earraí agus bogearraí le chéile: déanann na crua-earraí na hoibríochtaí fisiciúla, agus soláthraíonn na bogearraí na treoracha a rialaíonn a bhfeidhmiú.<ref name="IBM-Hardware" /> Faightear crua-earraí i réimse leathan gléasanna, lena n-áirítear [[ríomhaire pearsanta|ríomhairí pearsanta]], freastalaithe, fóin chliste, táibléid agus córais leabaithe. Athraíonn a ndearadh agus a gcumraíocht de réir na bhfeidhmeanna atá le comhlíonadh acu.<ref name="Cisco-Hardware">Mark Smith, David Bayne agus John Pickard, [https://www.ciscopress.com/articles/article.asp?p=3204795&seqNum=5 “Hardware”], sampla caibidle in ''Cisco Certified Support Technician (CCST) IT Support – 100-140 Official Cert Guide'', Cisco Press, 17 Feabhra 2025.</ref> == Forléargas == Tá roinnt comhpháirteanna lárnacha i ngnáthchóras ríomhaireachta. Nascann an máthairchlár iad, déanann an próiseálaí na treoracha a fhorghníomhú, coinníonn an RAM sonraí atá in úsáid go sealadach, agus stórálann gléasanna stórála sonraí agus cláir ar feadh tréimhse níos faide.<ref name="Cisco-Hardware" /><ref name="IBM-Storage">IBM Cloud Education Team, [https://www.ibm.com/think/topics/hard-disk-drive-vs-solid-state-drive Hard Disk Drive (HDD) versus Solid-state Drive (SSD)].</ref> {| class="wikitable" |+ Príomhchodanna crua-earraí agus a bhfeidhmeanna ! Comhpháirt !! Príomhfheidhm |- | [[Máthairchlár]] || Nascann sé an próiseálaí, an chuimhne agus comhpháirteanna eile. |- | [[Láraonad próiseála|LAP]] (CPU) || Forghníomhaíonn sé treoracha cláir agus déanann sé ríomhanna ginearálta. |- | [[Cuimhne randamrochtana|RAM]] || Coinníonn sí sonraí agus treoracha a bhíonn in úsáid ag an gcóras faoi láthair. |- | [[Tiomántán soladstaide|SSD]] nó [[Diosca crua|HDD]] || Stórálann siad sonraí agus cláir go fadtéarmach. |- | Aonad próiseála grafaice (GPU) || Próiseálann sé grafaicí agus íomhánna. |- | Soláthar cumhachta || Soláthraíonn sé an chumhacht leictreach a theastaíonn ó na comhpháirteanna. |- | Cuibheoir líonra || Ceanglaíonn sé an ríomhaire le líonraí. |- | Gléasanna forimeallacha || Cuireann siad ar chumas an úsáideora sonraí a ionchur agus faisnéis a fháil mar aschur. |} [[Íomhá:GeneralPurposeComputer.jpg|mion|deas|alt=Léaráid bhloc de ríomhaire ilchuspóra agus a phríomhchodanna|Léaráid bhloc shimplithe de chomhpháirteanna ríomhaire agus de na naisc eatarthu.]] Ní bhíonn na comhpháirteanna seo go léir ina bpáirteanna ar leith i ngach gléas. I ríomhairí glúine agus i ngléasanna soghluaiste, mar shampla, is féidir roinnt feidhmeanna a chomhtháthú in aon sliseanna amháin. I ríomhairí deisce, bíonn níos mó comhpháirteanna ar leith agus níos mó féidearthachtaí leathnaithe ar fáil go minic.<ref name="Cisco-Hardware" /> == Comhpháirteanna inmheánacha == I ríomhaire pearsanta deisce traidisiúnta, bíonn an chuid is mó de na comhpháirteanna inmheánacha suite taobh istigh de chás. Coinníonn an cás na páirteanna ina n-áit, cosnaíonn sé iad agus cuidíonn sé leis an aer sreabhadh trí chóras fuaraithe an ríomhaire. [[Íomhá:ATX computer case.jpg|mion|deas|alt=Taobh istigh de chás ríomhaire deisce le máthairchlár, RAM, cárta grafaice agus córas fuaraithe|Taobh istigh de ríomhaire deisce: tá an máthairchlár agus roinnt de na comhpháirteanna lárnacha le feiceáil.]] === Máthairchlár === Is é an [[Máthairchlár|máthairchlár]] an príomhchlár ciorcad i ríomhaire. Nascann sé an próiseálaí, an chuimhne, na gléasanna stórála agus comhpháirteanna eile, agus soláthraíonn sé na naisc trína ndéanann siad sonraí a mhalartú. Cuireann sé cumhacht ar aghaidh chuig roinnt comhpháirteanna freisin agus soláthraíonn sé sliotáin leathnaithe do ghléasanna breise.<ref name="Cisco-Hardware" /> [[Íomhá:Asus-ROG-Strix-Z390-F-Gaming-Motherboard mit Markierungen 20201120 DSC6025.png|mion|deas|alt=Máthairchlár Asus le suíomhanna soicéid agus nascóirí éagsúla marcáilte|Máthairchlár le soicéad don LAP, sliotáin RAM, sliotáin PCI Express agus naisc stórála.]] I measc na nascóirí agus na gcomhéadan a úsáidtear ar mháthairchláir tá: * '''PCI Express (PCIe):''' comhéadan ardluais a úsáidtear go minic chun cártaí leathnaithe, amhail cártaí grafaice agus roinnt cártaí líonra, a nascadh. * '''SATA:''' comhéadan a úsáidtear chun gléasanna stórála áirithe, amhail HDDanna agus SSDanna, a nascadh. * '''M.2:''' foirmfhachtóir agus comhéadan fisiciúil a úsáidtear go coitianta do SSDanna agus do ghléasanna eile. * '''USB:''' caighdeán chun ríomhairí a nascadh le gléasanna seachtracha. * '''Soicéid chuimhne:''' na sliotáin ina suiteáiltear modúil RAM i gcórais ina bhfuil an chuimhne insuite ar mhodúil inbhainte.<ref name="Cisco-Hardware" /> Braitheann líon agus cineál na nascóirí ar dhearadh an mháthairchláir. Ní bhíonn gach caighdeán nó gach sliotán ar fáil ar gach samhail, agus ní mór don phróiseálaí, don chuimhne agus do na gléasanna leathnaithe a bheith comhoiriúnach leis. === Láraonad próiseála === Is é an [[Láraonad próiseála|láraonad próiseála]] (LAP; CPU as Béarla) an chomhpháirt a fhorghníomhaíonn treoracha cláir agus a dhéanann ríomhanna ginearálta. Próiseálann sé treoracha, déanann sé oibríochtaí loighciúla agus uimhríochta, agus comhordaíonn sé cuid mhór de ghníomhaíochtaí an ríomhaire.<ref name="Cisco-Hardware" /> Tá croíleacáin phróiseála iolracha i gcuid mhór de na LAPanna nua-aimseartha. Cuireann siad ar chumas an phróiseálaí roinnt snáitheanna nó tascanna a láimhseáil go comhuaineach. Braitheann feidhmíocht an LAP ar a ailtireacht, ar a luas oibríochta, ar líon na gcroíleacán agus ar shaintréithe na mbogearraí atá á rith. Ní leor líon na gcroíleacán ná minicíocht an chloig amháin chun feidhmíocht iomlán a mheas.<ref name="Cisco-Hardware" /> === Aonad próiseála grafaice === Déanann an t-aonad próiseála grafaice (GPU as Béarla) ríomhanna a bhaineann le grafaicí agus le próiseáil amhairc. Úsáidtear é chun íomhánna agus físeán a chruthú agus a phróiseáil, agus is féidir le GPUanna oiriúnacha cur le feidhmíocht i ríomhanna comhthreomhara eile freisin. Bíonn GPU comhtháite i roinnt próiseálaithe nó córas-ar-sliseanna, agus bíonn GPU tiomnaithe i gcárta grafaice ar leith i gcórais eile. Tá cártaí grafaice tiomnaithe coitianta i ríomhairí a úsáidtear le haghaidh cluichí, eagarthóireacht físe, samhaltú tríthoiseach agus feidhmchláir a éilíonn ardchumhacht próiseála grafaice.<ref name="Cisco-Hardware" /> === Cuimhne randamrochtana === Is cuimhne oibre ghearrthéarmach é an [[Cuimhne randamrochtana|cuimhne randamrochtana]] (RAM). Coinníonn sé sonraí agus treoracha a mbíonn an próiseálaí agus an córas oibriúcháin ag úsáid orthu faoi láthair. Is cuimhne luaineach é an RAM: cailltear a bhfuil ann de ghnáth nuair a mhúchtar an ríomhaire nó nuair a chailltear an chumhacht.<ref name="Cisco-Hardware" /> Braitheann an méid RAM atá úsáideach ar na cláir atá á rith agus ar líon na dtascanna atá ar siúl ag an am céanna. D'fhéadfadh níos mó RAM feabhas a chur ar fheidhmíocht nuair nach mbíonn dóthain cuimhne ar fáil, ach ní ráthaíonn méadú cuimhne go mbeidh gach clár níos tapúla. I ríomhairí deisce agus i roinnt ríomhairí glúine, suiteáiltear RAM i modúil a chuirtear isteach sna sliotáin chuimhne ar an máthairchlár. I ngléasanna eile, bíonn an chuimhne comhtháite nó sádráilte leis an bpríomhchlár, agus ní féidir í a athsholáthar go neamhspleách.<ref name="Cisco-Hardware" /> === Stóras sonraí === Coinníonn gléasanna stórála sonraí agus cláir fiú nuair a bhíonn an ríomhaire múchta. I measc na gcineálacha is coitianta tá dioscaí crua (HDDanna) agus tiomántáin soladstaide (SSDanna).<ref name="IBM-Storage" /> [[Íomhá:HDD and SSD 20180314.jpg|mion|deas|alt=Diosca crua agus tiomántán soladstaide taobh le taobh|Diosca crua maighnéadach agus tiomántán soladstaide.]] Stórálann HDDanna sonraí ar dhioscaí maighnéadacha rothlacha agus léitear nó scríobhtar na sonraí le cinn léitheoireachta agus scríbhneoireachta. Úsáideann SSDanna cuimhne splanc neamh-luaineach agus níl páirteanna gluaisteacha iontu. Is gnách go mbíonn rochtain ar shonraí níos tapúla ag SSDanna ná ag HDDanna, agus bíonn siad níos ciúine agus níos frithsheasmhaí in aghaidh creathadh meicniúil. Is minic a úsáidtear HDDanna nuair a bhíonn acmhainn stórála mhór ag teastáil ar chostas réasúnta.<ref name="IBM-Storage" /> Braitheann feidhmíocht agus costas gléis stórála ar a theicneolaíocht, ar a chomhéadan agus ar a shamhail. Úsáidtear comhéadan SATA i roinnt HDDanna agus SSDanna, agus úsáideann SSDanna eile PCI Express agus an prótacal NVMe chun rochtain ardluais ar shonraí a sholáthar.<ref name="IBM-Storage" /> I measc na ngléasanna stórála eile tá: * Tiomántáin USB splanc. * Cártaí cuimhne. * Dioscaí optúla, amhail dlúthdhioscaí (CDanna), DVDanna agus dioscaí Blu-ray, nuair atá na tiomántáin chuí ar fáil. * Tiomántáin sheachtracha HDD agus SSD. * Téip mhaighnéadach, a úsáidtear i roinnt córas chun cúltacaí agus cartlanna sonraí a choinneáil. Is féidir sonraí a stóráil ar fhreastalaithe agus ar chórais stórála líonraithe freisin. Nuair a úsáidtear seirbhís stórála néil, coinnítear na sonraí ar chrua-earraí iargúlta a rochtainítear thar líonra.<ref name="IBM-Hardware" /><ref name="IBM-Storage" /> === Soláthar cumhachta === Soláthraíonn an t-aonad soláthair cumhachta (PSU as Béarla) an chumhacht leictreach a theastaíonn ó na comhpháirteanna. Tiontaíonn sé an leictreachas a fhaigheann sé ina chumhacht atá oiriúnach do na ciorcaid sa ríomhaire agus dáileann sé í de réir riachtanais an chórais. Caithfidh soláthar cumhachta a bheith comhoiriúnach leis an gcás agus a dhóthain cumhachta a sholáthar do na comhpháirteanna atá suiteáilte ann. D'fhéadfadh cártaí grafaice agus próiseálaithe ardfheidhmíochta riachtanais chumhachta níos mó a bheith acu ná comhpháirteanna nach n-úsáidtear ach le haghaidh tascanna laethúla.<ref name="Cisco-Hardware" /> === Fuarú === Gineann comhpháirteanna áirithe, go háirithe an LAP agus an GPU, teas agus iad ag obair. Úsáidtear doirtil teasa chun an teas a aistriú ó na sliseanna chuig dromchla níos mó, agus úsáidtear gaothráin chun aer a bhogadh agus an teas a scaipeadh. Úsáidtear córais fuaraithe leachta i roinnt ríomhairí freisin. Cuidíonn aeráil chuí agus córas fuaraithe oiriúnach leis na comhpháirteanna a choinneáil laistigh dá dteorainneacha teochta oibriúcháin. Is féidir le teocht ró-ard feidhmíocht an chórais a laghdú agus damáiste a dhéanamh do chomhpháirteanna.<ref name="Cisco-Hardware" /> === Dochtearraí agus túsú an ríomhaire === Is bogearraí ísealleibhéil iad dochtearraí (firmware) a stóráiltear i gcuimhne neamh-luaineach agus a rialaíonn feidhmeanna bunúsacha gléis. Oibríonn siad go dlúth leis na crua-earraí agus soláthraíonn siad feidhmeanna a theastaíonn sula dtosaíonn an córas oibriúcháin. I mórán ríomhairí pearsanta, úsáidtear Comhéadan Dochtearraí Inbhreisithe Aontaithe (UEFI as Béarla) chun túsú an chórais agus luchtú an chórais oibriúcháin a éascú. Is é BIOS, nó an bunchóras ionchuir/aschuir, an modh stairiúil a tháinig roimh UEFI; tacaíonn córais áirithe fós le modhanna tosaithe oidhreachta.<ref name="Microsoft-UEFI">Microsoft, [https://learn.microsoft.com/en-us/windows-hardware/manufacture/desktop/boot-to-uefi-mode-or-legacy-bios-mode?view=windows-11 Boot to UEFI Mode or Legacy BIOS mode], Microsoft Learn.</ref> == Gléasanna forimeallacha == Is gléasanna forimeallacha iad feistí a nascann le ríomhaire chun ionchur, aschur nó feidhmeanna breise a sholáthar. Féadfaidh siad a bheith ceangailte go fisiciúil le cábla nó cumarsáid a dhéanamh trí theicneolaíocht gan sreang, amhail Wi-Fi nó Bluetooth.<ref name="IBM-Hardware" /> [[Íomhá:Desktop computer system diagram (English).svg|thumb|deas|alt=Léaráid de chóras ríomhaire deisce ina bhfuil cás, monatóir, méarchlár, luch agus printéir|Leagan amach tipiciúil de ríomhaire deisce agus de chuid dá ghléasanna forimeallacha.]] === Gléasanna ionchuir === Glacann gléasanna ionchuir le sonraí nó le horduithe ón úsáideoir nó ón timpeallacht. I measc na samplaí tá: * '''[[Méarchlár (ríomhaire)|Méarchlár]]:''' chun téacs, uimhreacha agus orduithe a ionchur. * '''[[Luchóg|Luch]]:''' gléas pointeála a úsáidtear chun an cúrsóir a rialú agus míreanna ar an scáileán a roghnú. * '''Scáileán tadhaill:''' gléas a ghlacann le hionchur trí theagmháil leis an scáileán. * '''Scanóir:''' chun doiciméid agus íomhánna fisiciúla a thiontú ina sonraí digiteacha. * '''Ceamara gréasáin:''' chun íomhánna agus físeán a ghabháil. * '''Micreafón:''' chun fuaim a ionchur. * '''Luamhán stiúrtha agus rialaitheoir cluiche:''' chun orduithe a chur isteach i gcluichí agus in insamhlóirí. === Gléasanna aschuir === Cuireann gléasanna aschuir faisnéis ón ríomhaire ar fáil don úsáideoir nó do ghléas eile. I measc na samplaí tá: * '''Monatóir:''' chun téacs, íomhánna agus físeán a thaispeáint. * '''Printéir:''' chun cóipeanna fisiciúla de dhoiciméid agus d'íomhánna digiteacha a chruthú. * '''Callairí:''' chun comharthaí leictreacha fuaime a thiontú ina bhfuaim inchloiste. * '''Cluasáin:''' chun fuaim a sheinm go díreach don éisteoir. * '''Teilgeoir:''' chun íomhá a thaispeáint ar dhromchla níos mó. Bíonn feidhmeanna ionchuir agus aschuir araon ag roinnt gléasanna. Is samplaí iad scáileáin tadhaill, a thaispeánann faisnéis agus a ghlacann le hionchur, agus gléasanna stórála, a ligeann don ríomhaire sonraí a léamh agus a scríobh.<ref name="IBM-Hardware" /> == Líonrú agus cumarsáid == Cuireann crua-earraí líonra ar chumas ríomhairí agus gléasanna eile sonraí a mhalartú agus rochtain a fháil ar an [[Idirlíon]]. Bíonn cuibheoir líonra comhtháite i mórán ríomhairí, nó is féidir ceann a chur leis mar chomhpháirt ar leith. Úsáideann líonraí sreangaithe caighdeáin amhail Ethernet, agus úsáideann líonraí gan sreang caighdeáin amhail Wi-Fi.<ref name="IBM-Hardware" /> I measc na gcomhpháirteanna eile a úsáidtear i líonraí tá: * '''Móideim:''' nascann sé líonra áitiúil nó gléas le seirbhís chumarsáide a chuireann soláthraí seirbhíse ar fáil. * '''Ródaire:''' cuireann sé paicéid sonraí ar aghaidh idir líonraí éagsúla. * '''Lasc líonra:''' nascann sé roinnt gléasanna ar an líonra áitiúil céanna. * '''Cuibheoir líonra:''' cuireann sé comhéadan cumarsáide líonra ar fáil don ríomhaire nó don ghléas. Braitheann luas agus iontaofacht na cumarsáide ar na comhéadain, ar na caighdeáin a dtacaíonn na gléasanna leo agus ar chumraíocht an líonra.<ref name="Cisco-Hardware" /> == Crua-earraí i gcineálacha éagsúla ríomhairí == Ní hionann leagan amach na gcrua-earraí i ngach córas ríomhaireachta. I ríomhairí deisce, bíonn comhpháirteanna ar leith i gcoitinne, rud a fhágann gur minic gur féidir an RAM, an stóras, an GPU agus páirteanna eile a uasghrádú nó a athsholáthar. Braitheann an fhéidearthacht sin ar chomhoiriúnacht na gcomhpháirteanna agus ar dhearadh an chórais.<ref name="Cisco-Hardware" /> I ríomhairí glúine, is gnách go mbíonn na comhpháirteanna níos dlúithe le chéile chun spás agus cumhacht a shábháil. D'fhéadfadh an chuimhne agus an stóras a bheith insuite nó in-athsholáthair, ag brath ar an tsamhail. Is minic a chomhtháthaíonn gléasanna soghluaiste feidhmeanna éagsúla i gcóras-ar-sliseanna (SoC), lena n-áirítear próiseáil, grafaicí agus rialú cuimhne.<ref name="IBM-Hardware" /> Úsáideann freastalaithe crua-earraí atá oiriúnach do riachtanais phróiseála, stórála agus chumarsáide ar scála níos mó. I gcórais áirithe, tá níos mó próiseálaithe, méideanna móra cuimhne, córais stórála líonraithe agus comhpháirteanna cumhachta cúltaca ar fáil chun tacú le hualaí oibre leanúnacha.<ref name="IBM-Hardware" /> Bíonn crua-earraí speisialaithe i gcórais leabaithe freisin. D'fhéadfadh siad a bheith bunaithe ar mhicririalaitheoir nó ar chóras-ar-sliseanna agus úsáidtear iad i bhfeistí a bhfuil feidhm shonrach acu, amhail córais rialaithe tionsclaíocha, trealamh líonra agus gléasanna tomhaltóra.<ref name="IBM-Hardware" /> == Comhoiriúnacht agus feidhmíocht == Ní mór do chomhpháirteanna ríomhaire a bheith comhoiriúnach lena chéile. Caithfidh an próiseálaí a bheith tacaithe ag an máthairchlár, caithfidh an RAM a bheith den chineál ceart don chóras, agus caithfidh an cás a bheith in ann na comhpháirteanna a choinneáil. Caithfidh an soláthar cumhachta a dhóthain cumhachta a sholáthar, agus ní mór córas fuaraithe atá oiriúnach don chumraíocht a bheith ann.<ref name="Cisco-Hardware" /> Braitheann feidhmíocht fhoriomlán ríomhaire ar an idirghníomhú idir an próiseálaí, an chuimhne, an stóras, an GPU, na comhéadain agus na bogearraí atá á rith. Mar shampla, d'fhéadfadh easpa RAM moill a chur ar fheidhmchláir a úsáideann go leor cuimhne, agus d'fhéadfadh gléas stórála níos tapúla amanna luchtaithe a laghdú.<ref name="Cisco-Hardware" /><ref name="IBM-Storage" /> == Féach freisin == * [[Bogearraí]] * [[Ríomhaire pearsanta]] * [[Máthairchlár]] * [[Láraonad próiseála]] * [[Cuimhne randamrochtana]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Catcómhaoin|Computer hardware}} [[Catagóir:Crua-earraí ríomhaire|*]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] 3y1bnyc3709uwtwy04psyj96m5qfacq 0 6668 1330462 1330375 2026-10-23T14:30:58Z TGcoa 21229 1330462 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}Is é an '''British Broadcasting Corporation''' ('''BBC''') an craoltóir stáit náisiúnta [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]]. Cuireann sé stáisiúin teilifís analóg [[BBC One]], agus [[BBC Two]], ar fáil agus stáisiúin teilifís digiteach [[BBC Three]], [[BBC Four]], [[BBC News 24]], [[CBBC]], agus [[CBeebies]] ar fáil. [[Íomhá:BBC Television Centre.JPG|220x220px|thumb|BBC Television Centre, Shepherd's Bush, Londain|clé]] == Conspóid == Ar an 9 Samhain 2025, sheol Donald Trump trína dhlíodóirí litir chuig an BBC inar ghlac sé col leis an eagarthóireacht a rinneadh ar chuid d'óráid a rinne sé in 2021 agus a craoladh ar chlár ''Panorama'' in 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mx28vlp4wo|teideal=Why is Donald Trump threatening to sue the BBC?|dáta=2025-11-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-11-11}}</ref> Bhí Trump ag bagairt dlí ar stáisiún craolta an BBC agus billiún dollar mar chúiteamh i gceist leis an gcás dlí. D'éirigh beirt fheidhmeannach sinsearacha sa BBC as a bpostanna de bharr na conspóide, an tArd Stiúrthóir Tim Davie san áireamh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Uachtarán Mheiriceá ag bagairt an dlí ar an BBC|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1110/1543200-uachtaran-mheiricea-ag-bagairt-an-dli-ar-an-bbc/|date=2025-11-10|language=ga}}</ref> == Raidió == Tá dhá stáisiún raidió Breatnaise ag an BBC, Radio Cymru agus BBC Radio Cymru 2 a mbíonn 200 uair a chloig á chraoladh acu agus 90 uair a chloig de chláir trí Ghàidhlig a chraoltar gach seachtain ar BBC Radio na nGàidheal. Buiséad £12.8 milliún sa bhliain a bhíonn ag craoltóir na Breatnaise agus timpeall £3.7 milliún a bhíonn ag BBC Radio na Gàidheal.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ba-choir-don-bbc-athbhreithniu-a-dheanamh-ar-chiorruithe-gaeilge-deeds/|teideal=Ba chóir don BBC athbhreithniú a dhéanamh ar chiorruithe Gaeilge – Deeds|dáta=2026-10-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> [[Íomhá:BBC Broadcasting House, Belfast, October 2010 (02).JPG|clé|mion|220x220px]] [[Íomhá:BBC Belfast.JPG|clé|mion|271x271px|BBC TÉ, Ormeau Avenue, Béal Feirste]] == Aonad Gaeilge an BBC == Thart ar 700 fostaí ar fad a bhí ag an BBC ar fud an Tuaiscirt sa bhliain 2026. Is iomaí gradam buaite ag cláracha Gaeilge BBC Thuaisceart Éireann. Ritheadh feachtais láidre dhíograiseacha ar feadh na mblianta chun roinnt Gaeilge ar Raidió Uladh a bhaint amach i dtús na n-ochtóidí. De réir a chéile méadaíodh líon na gclár go cúig uair an chloig sa tseachtain ach is mar sin a bhí le tamall maith anois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/udar-imni-e-an-slad-ar-aonad-gaeilge-an-bbc/|teideal=Údar imní é an slad ar Aonad Gaeilge an BBC|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=21 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> D’fhógair ardcheannasaíocht an BBC nin 2026 go gcaithfí caiteachas a chiorrú go mór. Ina theannta sin, d’fhógair BBC Thuaisceart Éireann go raibh foireann Aonad Gaeilge an chraoltóra le laghdú ó chúigear go beirt mar chuid de na ciorruithe atá á ndéanamh acu.<ref name=":1" /> Bhí sé i gceist soláthar breise a chur amach ar conradh chuig comhlachtaí léiriúcháin neamhspleácha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ciorruithe-an-bbc-agus-ronan-mac-aodha-bhui/|teideal=Ciorruithe an BBC agus Rónán Mac Aodha Bhuí|údar=Cormac Ó hEadhra|dáta=22 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Stáisiúin == === Teilifís === ;BBC RA * [[BBC One]] (1936-) ** [[BBC One|BBC One HD]] (2010-) * [[BBC Two]] (1967-) ** [[BBC Two|BBC Two HD]] (2013-) * [[BBC Three]] (2003-) ** [[BBC Three|BBC Three HD]] (2013-) * [[BBC Four]] (2002-) ** [[BBC Four|BBC Four HD]] (2013-) * [[BBC News]] (1997-) * [[BBC Parliament]] (1992-) * [[CBBC]] (2002-) * [[CBeebies]] (2002-) * [[BBC Alba]] (2008-) ;BBC Ar fud an domhain * [[BBC America]] (1998-) * [[BBC Entertainment]] (2006-) * [[BBC Canada]] (2001-) * [[BBC Kids]] (2001-) * [[BBC Arabic Television]] (2008-) * [[BBC Persian Television]] (2009-) * [[BBC Urdu]] * [[BBC World News]] (1991-) * [[BBC HD]] (2006-) === Raidió === *[[BBC Radio 1]] **[[BBC Radio 1Xtra]] *[[BBC Radio 2]] *[[BBC Radio 3]] *[[BBC Radio 4]] *[[BBC Radio 4 Extra]] *[[BBC Radio 5 Live]] *[[BBC Radio 5 Live Sports Extra]] *[[BBC Radio 6 Music]] *[[BBC Asian Network]] *[[BBC Radio Scotland]] *[[BBC Radio nan Gàidheal]] *[[BBC Radio Wales]] *[[BBC Radio Cymru]] *[[BBC Radio Ulster]] *[[BBC Radio Foyle]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.bbc.co.uk/ bbc.co.uk] * [http://www.bbc.co.uk/irish/ BBC Tuaisceart Éireann - Gaeilge ar an BBC] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:BBC| ]] [[Catagóir:Stáisiúin teilifíse]] [[Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine]] 72dnbbql99e7lnnbxvrd1ih5cug2esg 0 7511 1330538 1252048 2026-10-24T08:46:21Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh]] go [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] 1252048 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach}} Bhí '''Robert Gerard Sands,''' '''Bobby Sands''' nó '''Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh''', mar a thugadh sé air féin as [[An Ghaeilge|Gaeilge]] (d'úsáidtí ''Roibeard Ó Sándair'' ar na meáin Ghaeilge fosta, ach ní bhfuair an leagan sin formhuiniú an fhir féin) ([[9 Márta]], [[1954]] - [[5 Bealtaine]], [[1981]]) ar [[duine|dhuine]] de na [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtánaigh]] [[Éire]]annacha a fuair [[bás]] le linn na mór[[Stailc ocrais 1981|stailce ocrais]] ar an g[[An Cheis Fhada|Ceis Fhada]] i dtús na [[1980í]]. == Tús a shaoil == Rugadh Roibeard Ó Seachnasaigh ar [[Ráth Cúil, Béal Feirste|Ráth Cúil]] i m[[Baile na Mainistreach]] i d[[Tuaisceart Éireann]], agus tógadh ar Chros an Aba sa bhaile céanna é. B'éigean dá mhuintir aistriú ó áit go háit le teacht slán ó na [[Dílseoir]]í, siúd is nach raibh sé rófhurasta a aithint ar an sloinne úd Sands gur teaghlach [[Caitliceachas Rómhánach|Caitliceach]] a bhí i gceist. Déanta na fírinne, fuair an Seachnasach an sloinne mar oidhreacht ó shinsear Protastúnach. Nuair a d'éirigh sé as an [[scoil]], bhain sé amach printíseacht ag déantóir cóistí, ach níor chríochnaigh sé an cúrsa, ó tháinig Dílseoirí ag bagairt gunnaí air le go bhfágfadh sé an áit. Sa bhliain 1972, arbh í buaicbhliain na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] í ó thaobh na mbásanna de, chuaigh sé sna [[IRA Sealadach|Sealadaigh]]. Sa bhliain chéanna, fuair sé é féin imtheorannaithe, agus d'fhan sé i mbraighdeanas gan phróis dlí go dtí an bhliain 1976. Ag filleadh abhaile dó, agus a mhuintir ag cur fúthu i gCill Uaighe in Iarthar [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] ag an am, chuaigh Roibeard leis an ngníomhadóireacht phobail. Bliain i ndiaidh a scaoilte saor, gabhadh in athuair é, nuair a thángthas air i gcuideachta ceathrair eile i n[[gluaisteán]] a raibh piostal ar bord uirthi. Nuair a chuaigh an [[dlí]] air i Mí Mheán Fómhair den bhliain 1977, daoradh chun [[Príosúnach cogaidh|príosúnacht]] ceithre bliana déag é as a bheith i seilbh arm tine. Féachadh le hé a chúisiú faoi [[Buama|bhuamá]]<nowiki/>lacha freisin, ach héigiontaíodh é as na [[Coireacht|coir]]<nowiki/>eanna seo. == Príosúnach ar an gCeis Fhada == Coinníodh ar an g[[An Cheis Fhada|Ceis Fhada]] é, i gceann de na blocanna nua ar déanamh na litreach H a tógadh go gairid roimhe sin leis an áit a chur in oiriúint do chimiú na bpríosúnach paraimíleatach. Bhí baill den eagraíocht pharaimíleatach chéanna á gcoinneáil sa bhloc chéanna. Sa phríosún dó, thosaigh an Seachnasach ag cumadh [[Iriseoireacht|alt]]<nowiki/>anna agus [[Filíocht|dánta]] a cuireadh i gcló ar nuachtán na bPoblachtánach, ''[[An Phoblacht/Republican News|An Phoblacht]]''. Na litreacha a tugadh ar shiúl ar chúla téarmaí ón bpríosún, ba nós leis iad a shíniú faoi ainm a dheirféara, Marcella. I ndeireadh na bliana 1980, ceapadh ina cheannasaí ar chimí Poblachtánacha na Ceise Fada é.[[Íomhá:25th commemoration of 1981 Irish hunger strike.JPG|mion|clé|Comóradh 2006]] == Na feachtais agóide == Roimhe sin, bhí na cimí Poblachtánacha tar éis dhá mhórfheachtas agóide a chóiriú lena ngearán a dhéanamh faoin stádas a bhí acu, agus iad ag éileamh stádas an chime pholaitiúil agus díolmhú ó rialúcháin an phríosúin. Sa bhliain 1976, dhiúltaigh siad sainéide an phríosúnaigh a chaitheamh, agus ansin, níor fágadh d'éadach acu ach amháin a gcuid blaincéad. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, d'éirigh siad tuirseach den dóigh a dtugadh na bairdéirí greidimíní dóibh agus iad ag dul ar an leithreas, i gcruth is gur chrom siad ar an Agóid Shalach, is é sin, dhéanaidís a gcuid gnóthaí leithris istigh sa chillín acu. Sa bhliain 1980, chuaigh na príosúnaigh ar stailc ocrais an chead uair. Tháinig deireadh leis an gcéalacan seo nuair a thug [[Rialtas na Breataine]] le fios go raibh siad le tabhairt isteach do na stailceoirí. Thiontaigh sé amach nach raibh ann ach cur i gcéill. Mar sin, chuir an Seachnasach tús le stailc ocras nua ar an chéad lá de Mhí na Márta sa bhliain 1981. De réir na n-orduithe a thug sé, chuaigh príosúnaigh eile ar stailc de réir a chéile leis an bpoiblíocht ba mhó a chinntiú don agóid, agus iad ag dul chun donais agus ag fáil bháis, fear i ndiaidh a chéile.[[Íomhá:Compound 19.JPG|mion|clé|An tslí isteach, Compound 19, An Cheis Fhada]] == An príosúnach ina fheisire == Nuair a bhí an stailc ocrais tosaithe, fuair an Feisire Poblachtánach Neamhspleách do [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fhear Manach agus Thír Eoghain Theas]] bás go tobann. Mar sin, b'éigean fothoghchán a chóiriú le Feisire nua a vótáil isteach. Chonaic lucht leanúna an tSeachnasaigh áiméar anseo le tacaíocht an phobail Náisiúnaígh ar fad a thiomsú d'fheachtas na stailceoirí ocrais. Tharraing na páirtithe náisiúnaíocha eile - an SDLP ach go háirithe - siar ón toghchánaíocht, agus hainmníodh an Seachnasach mar ''phríosúnach polaitiúil in Ard Mhacha ag cur in aghaidh na H-Bhlocanna''. I ndiaidh feachtas toghchánaíochta nach raibh aon duine in ann dearcadh neodrach a bheith aige air, bhain an Seachnasach amach an suíochán le 30,492 vóta in aghaidh 29,046 cheann a caitheadh ar son a chéile iomaíochta, Harry West, a bhí ag seasamh do Pháirtí Aontachtach Uladh (UUP). Go gairid ina dhiaidh sin, d'athraigh Rialtas na Breataine an reachtaíocht toghchánaíochta le feachtais den chineál seo a chosc roimh ré. [[Íomhá:Bobbysandsgrave.JPG|mion|clé|Uaigh Bobby Sands i Reilig Bhaile an Mhuilinn.]] == Bás == Trí seachtaine i ndiaidh an toghcháin, stiúg an Seachnasach in otharlann an phríosúin i ndiaidh sé lá agus trí scór a chaitheamh ar céalacan. Nuair a chuala na Náisiúnaígh go bhfuair sé bás, thosaigh scliúchais a mhair ar feadh roinnt laethanta. Tháinig breis agus céad míle duine á chomóradh chun na huaighe. Bhí an Seachnasach ina Fheisire ar feadh cúig lá is fiche, - ceann de na téarmaí is gairide ó tháinig an Pharlaimint ar an bhfód an chéad uair. Bhí sé á chaí ag teaghlach mór: idir thuismitheoirí, deirféaracha, deartháireacha agus mac óg a rugadh don chailín a raibh cumann aige léi sular cimíodh é. Fuair naonúr fear eile bás le linn na stailce ocrais seo, i ndiaidh an tSeachnasaigh: [[Proinsias Ó hAodha]], [[Peatsaí Ó hEadhra]], Réamann Mac Raois, Seosamh Mac Dónaill, Máirtín Ó hUrsain, Caoimhín Ó Loingsigh, Ciarán Ó Dochartaigh, Tomás Mac Giolla Bhuí agus Mícheál Ó Duibhinn. An chuid is mó de lucht leanúna an IRA, is follasach go raibh meas an mhairtírigh acu ar gach aon fhear de na stailceoirí ocrais seo. Thairis sin, bhí cuid mhór de na Caitlicigh eile - an chuid acu a bhí in aghaidh an IRA agus na gleice armtha, fiú - bhí siad thar a bheith míshásta leis an stiúir a bhí faoi Rialtas na Breataine. == Oidhreacht == Rinne na meáin chumarsáide an-fhreastal ar an tstailc ocrais agus a raibh ar cois ina timpeall, agus chuala an saol mór iomrá ar an dóigh a bhfuair an Seachnasach agus an chuid eile acu bás. Tharraing an clú seo súil na ndaoine ar an [[Na Sealadaigh|IRA]], agus thosaigh na hearcaigh nua agus an t-airgead ag tonnadh isteach. Ón taobh eile de, i bhfianaise an ratha a bhí ar an bhfeachtas toghchánaíochta, is dócha gur tuigeadh do chuid mhór de na hÓglaigh go mbeadh an-úsáid sa bhosca ballóide féin leis an tír a athaontú. Mar sin, thosaigh an ghluaiseacht Phoblachtánach ag bogadh i dtreo an bhosca ballóide, agus sa deireadh thiar thall, is féidir a rá gur chuidigh an stailc ocrais le [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] a chur ar bun.[[Íomhá:HblockMonument073107.jpg|mion|Séadchomhartha, Doire]] == Cuimhneacháin == * I Hartford, [[Connecticut]], tógadh cros Cheilteach in ómós do na stailceoirí ocrais, an Seachnasach thar aon duine eile. An timpeallán nó an compal tráchta a bhfuil an chros ina lár, tá sé ainmnithe as Bobby Sands. * Nuair a bhásaigh an Seachnasach, bhaghcatáil ceardchumann na stíbheadóirí i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] na longa Sasanacha ar feadh lae agus oíche amháin. * D'eisigh dáil reachtais [[New Jersey]] rún, inar honóraíodh "misneach agus tiomantas" an tSeachnasaigh. Vótáil ceathrar ball déag is fiche ar mhaithe leis an rún, in éadan naonúr ball is fiche a bhí ina choinne. * Tháinig breis is míle duine isteach in Ard-Eaglais Naomh Pádraig i Nua-Eabhrac, agus an Cairdinéal Cook ag ceiliúradh Aifrinn ar son an athmhuintearais i dTuaisceart Éireann. Bhí na tábhairní Éireannacha sa chathair dúnta ar feadh dhá uair an chloig in ómós don tSeachnasach. *Sa bhliain 2001, nochtadh leac cuimhneacháin i [[La Habana]], príomhchathair Chúba, in ómós do na stailceoirí ocrais. Bhí [[Gearóid Mac Ádhaimh]], cathaoirleach [[Sinn Féin|Shinn Féin]], i láthair le hóráid a thabhairt. * I [[Milano]] san [[An Iodáil|Iodáil]] chuaigh na mic léinn amach ar na sráideanna, dhóigh siad bratach na Breataine Móire agus d'éiligh siad "saoirse d'Ultaibh". * I n[[Gent]] sa [[An Bheilg|Bheilg]], hionsaíodh Consalacht na Breataine Móire. * I b[[Páras]], tháinig na mílte ar an mórshiúl in ómós do na stailceoirí ocrais. Mháirseáil siad faoi phictiúirí móra den tSeachnasach, agus iad ag canadh: ''Beidh an lá leis an IRA''. * Ainmníodh sráideanna in ómós don tSeachnasach i Le Mans agus i Saint Denis ([[bruachbhaile]] de chuid [[Páras|Pháras]]). * Ainmníodh sráid in ómós don tSeachnasach in Tehran, san Iaráin. Tá Sráid Bhobby Sands suite ar chúl Ambasáid na Breataine Móire, ansin. == Féach freisin == * [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Seachnasaigh, Roibeard Gearóid Ó}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]] [[Catagóir:Básanna i 1981]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]] [[Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] n82pgp8ck7w5nacmm6nm5wg5bqd1ctn 0 7631 1330494 1217856 2026-10-23T21:59:36Z Aaronapplis 796 1330494 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír san [[an Afraic|Afraic]] í '''an Bhotsuáin'''. ''Lefatshe la Botswana'' a thugtar uirthi as Tswana. Is í [[Gaborone]] an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht de chuid [[Impireacht na Breataine]] í agus thugtaí ''Bechuanaland'' uirthi. Baisteadh an t-ainm nua uirthi sa bhliain 1966 tar éis di neamhspleáchas a bhaint amach mar thír dhaonlathach. "Batswana" a thugtar ar mhuintir na tíre (singular: Motswana). Clúdaíonn [[Fásach Kalahari]] suas le 70% den tír. Tá [[an Afraic Theas]], [[an Namaib]], [[an tSiombáib]] agus [[an tSaimbia]] ag críochantacht léi. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Bhotsuain, An}} [[Catagóir:An Bhotsuáin]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|B]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] dcpz04dnb3jokcr4t6hsg5qzdp644fe 0 7652 1330455 989719 2026-10-23T13:35:08Z Aaronapplis 796 Réamhrá 1330455 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.int/namibia/namibia/country-info|title=Country Info: Namibia|website=Permanent Mission of the Republic of Namibia to the United Nations|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.na/namibia-fact-file/|title=Namibia Fact File|website=Parliament of Namibia|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.<ref name="Parliament">{{Cite web|url=https://www.parliament.na/namibia-fact-file/|title=Namibia Fact File|website=Parliament of Namibia|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> De réir dhaonáireamh 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é an dlús daonra ná 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh.<ref>{{Cite web|url=https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/|title=2023 Population and Housing Census Main Report|website=Namibia Statistics Agency|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear Fásach Namib feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.<ref>{{Cite web|url=https://visitnamibia.com.na/geography/|title=Geography|website=Namibia Tourism Board|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos tais san oirthuaisceart.<ref name="UNinfo">{{Cite web|url=https://www.un.int/namibia/namibia/country-info|title=Country Info: Namibia|website=Permanent Mission of the Republic of Namibia to the United Nations|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref>[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|clé|mion]]Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic|title=Chapter 1: The Republic|website=Permanent Mission of the Republic of Namibia to the United Nations|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.<ref>{{Cite web|url=https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/|title=About Namibia|website=Embassy of the Republic of Namibia in the United States|access-date=23 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.<ref name="UNinfo" /> ==Stair== Ba [[Coilíneachas|coilíneacht]] de chuid na Gearmáine í an Afraic Thiar Theas sa [[19ú haois]]. Ar [[18 Eanáir]] [[1904]] thosaigh [[Réabhlóid|Éirí Amach]] na Herero i gcoinne na n[[An Ghearmáin|Gearmánach]] san Afraic Thiar Theas. Cuireadh faoi chois é go cruálach, gan trócaire. Dúradh gurb é seo an chéad [[uileloscadh]] den [[20ú haois|fichiú haois]] agus go raibh tionchar ag an eachtra seo ar na [[Naitsithe]]. [[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|clé|mion|tirim agus te]] Bhain An Namaib a [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] amach ón [[an Afraic Theas|Afraic Theas]] sa bhliain [[1990]], agus is ceann de na tíortha is óige ar domhan í. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Namaib, An}} [[Catagóir:An Namaib]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] 53x5ecyj2q6n4sdje6b5tbc595qv2d1 1330459 1330455 2026-10-23T14:08:55Z Aaronapplis 796 /* Stair */ 1330459 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref> Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.<ref name="Parliament">{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref> De réir dhaonáireamh 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é an dlús daonra ná 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh.<ref>{{Lua idirlín | teideal = 2023 Population and Housing Census Main Report | url = https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/ }}</ref> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear Fásach Namib feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Geography | url = https://visitnamibia.com.na/geography/ }}</ref> Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos tais san oirthuaisceart.<ref name="UNinfo">{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref>[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|clé|mion]]Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Chapter 1: The Republic | url = https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic }}</ref> Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.<ref>{{Lua idirlín | teideal = About Namibia | url = https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/ }}</ref> Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.<ref name="UNinfo" /> == Stair == === Na chéad phobail agus an tréimhse réamhchoilíneach === Tá fianaise ar lonnaíocht dhaonna sa Namaib a théann siar na mílte bliain. Bhí pobail San, a bhí ag brath go traidisiúnta ar sheilg agus ar bhailiú bia, ar na pobail ba luaithe a raibh cónaí orthu sa réigiún. Tá oidhreacht shaibhir ealaíne fágtha acu, go háirithe i bhfoirm ealaín carraige agus greantaí ar dhromchlaí carraige.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Tháinig pobail eile isteach sa réigiún le himeacht ama. Bhí pobail Nama agus Damara ina gcónaí in áiteanna éagsúla den tír, agus tháinig pobail a labhraíonn teangacha [[Bantúigh|Bantúcha]] isteach ón tuaisceart de réir a chéile. Ina measc bhí pobail Oshiwambo, Herero agus grúpaí gaolmhara. Bhí córais éagsúla eagraíochta sóisialta agus polaitiúla ag na pobail seo, agus bhí slí bheatha na ndaoine ag brath ar an réigiún ina raibh cónaí orthu. Bhí ról lárnach ag feirmeoireacht, ag tréadaíocht beostoic, ag sealgaireacht agus ag bailiú bia i ngeilleagair éagsúla an réigiúin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Faoin 19ú haois, bhí pobail agus ríochtaí éagsúla bunaithe sa réigiún. Bhí na ríochtaí Oshiwambo sa tuaisceart, agus bhí pobail Herero agus Mbanderu scaipthe ar fud codanna den ardchlár lárnach agus den oirthear. Bhí pobail Nama agus grúpaí eile i ndeisceart na tíre freisin. Bhí trádáil agus teagmháil idir na pobail seo, ach bhí iomaíocht ann chomh maith maidir le talamh, uisce agus féarach do bheostoc.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> === Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíniú na Gearmáine === Thosaigh taiscéalaithe agus mairnéalaigh Eorpacha ag tabhairt cuairte ar chósta na Namaibe ag deireadh an 15ú haois. Ar feadh i bhfad, áfach, ba bheag smacht díreach a bhí ag cumhachtaí Eorpacha ar an taobh istigh den tír. Sa 19ú haois, mhéadaigh gníomhaíocht thrádála, mhisinéireachta agus pholaitiúil na hEorpa sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Sa bhliain 1878, chuir an Bhreatain faoi smacht [[Walvis Bay]], calafort tábhachtach ar chósta an Atlantaigh, thar ceann [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht an Rinn]]. Sa bhliain 1884, dhearbhaigh an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosaint choilíneach ar chuid mhór den chríoch atá ina Namaib inniu. Tugadh Iardheisceart na hAfraice Gearmáine (''Deutsch-Südwestafrika'') ar an gcoilíneacht, agus mhéadaigh údaráis na Gearmáine a smacht ar an réigiún sna blianta ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Bhí an coilíniú bunaithe ar leathnú rialú na Gearmáine, ar shealbhú talún agus ar shaothrú acmhainní. D'eascair teannas idir na húdaráis choilíneacha agus pobail áitiúla as cailleadh talún, srianta ar úsáid acmhainní agus an chaoi ar caitheadh le pobail dhúchasacha. Mhéadaigh an teannas seo go mór ag tús an 20ú haois, agus d'éirigh sé ina chogadh idir fórsaí na Gearmáine agus pobail Herero agus Nama.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Cinedhíothú na Herero agus na Nama (1904–1908) === Ba thréimhse thar a bheith foréigneach i stair na Namaibe í an tréimhse idir 1904 agus 1908, nuair a rinne fórsaí coilíneacha na Gearmáine cinedhíothú ar phobail Herero agus Nama. Bhí an foréigean mar chuid den iarracht a rinne an chumhacht choilíneach a smacht a dhaingniú ar an gcríoch agus ar a muintir.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== Éirí amach na Herero ==== Sa bhliain 1904, d'éirigh na Herero amach in aghaidh riail na Gearmáine. Bhí an choimhlint fréamhaithe i ngearáin faoi shealbhú talún, cailliúint beostoic, fiacha agus mí-úsáid cumhachta ag lonnaitheoirí agus údaráis choilíneacha. Bhí sé mar aidhm ag na Herero cur i gcoinne leathnú na cumhachta Gearmánaí agus a gcuid talún agus slí bheatha a chosaint.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> Tar éis troid tosaigh, chuir fórsaí na Gearmáine feachtas míleata ar bun faoi cheannas an Leifteanant-Ghinearál Lothar von Trotha. I ndiaidh Chath Waterberg i mí Lúnasa 1904, theith cuid mhór de na Herero soir i dtreo réigiún Omaheke. I mí Dheireadh Fómhair na bliana sin, d'eisigh von Trotha ordú díothaithe a d'ordaigh na Herero a dhíbirt ón gcríoch agus a bhain le polasaí d'aon ghnó chun an pobal a scriosadh. Cuireadh cosc ar go leor acu filleadh ar fhoinsí uisce agus bia, agus fuair líon mór daoine bás de bharr foréigin, tart agus ocras.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== An Nama agus leathnú an chinedhíothaithe ==== Sa bhliain 1904 agus sna blianta ina dhiaidh sin, lean fórsaí na Gearmáine den fhoréigean i gcoinne na Herero. Sa bhliain 1905, chuaigh codanna de phobal Nama i mbun troda in aghaidh riail na Gearmáine freisin. Bhí ceannairí éagsúla páirteach sa fhriotaíocht, lena n-áirítear Hendrik Witbooi agus Jakob Morenga. D'fhreagair údaráis na Gearmáine le feachtais mhíleata agus le príosúnú, agus leathnaíodh an polasaí díothaithe chuig na Nama.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> Cuireadh marthanóirí i gcampaí príosúnachta agus saothair éigeantais, áit a raibh dálaí maireachtála an-dona, galar, ocras agus drochíde forleathan. Fuair na mílte duine bás sna campaí agus de bharr iarmhairtí an chogaidh. Meastar gur maraíodh nó gur cailleadh thart ar 100,000 duine de phobail Herero agus Nama le linn na tréimhse 1904–1908, cé go n-athraíonn meastacháin de réir na foinse agus na modheolaíochta.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== Iarmhairtí agus cuimhne stairiúil ==== Bhí iarmhairtí fadtéarmacha ag an gcinedhíothú ar phobail Herero agus Nama, lena n-áirítear cailliúint mhór beatha, talún agus beostoic, agus cur isteach ar struchtúir shóisialta agus ar shlite beatha. Tá an eachtra fós lárnach i gcuimhne stairiúil na Namaibe agus i ndíospóireachtaí faoi cheartas, cúiteamh agus oidhreacht an choilínithe.<ref>{{Cite journal |last=Krautwald |first=Fabian |title=Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia |journal=Journal of Southern African Studies |volume=48 |issue=5 |year=2022 |pages=805–823 |doi=10.1080/03057070.2022.2127587}}</ref> Sa bhliain 2021, d'aithin rialtas na Gearmáine an [[cinedhíothú]] go hoifigiúil agus ghlac sé freagracht mhorálta, stairiúil agus pholaitiúil as na coireanna a rinneadh le linn na tréimhse coilíní. Tá díospóireacht leanúnach ann maidir leis an gcaoi ar cheart leithscéalta, cúiteamh agus bearta athmhuintearais a chur i bhfeidhm, agus maidir le rannpháirtíocht dhíreach shliocht na bpobal a ndearnadh difear dóibh sna próisis sin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Riail na hAfraice Theas === Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], ghabh fórsaí na hAfraice Theas críoch Iardheisceart na Gearmáine. Tar éis an chogaidh, thug [[Conradh na Náisiún]] sainordú don Afraic Theas an chríoch a riaradh. Tugadh Iardheisceart na hAfraice ar an gcríoch faoin riarachán nua, agus lean rialtas na hAfraice Theas den smacht a bhí aige uirthi tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], in ainneoin iarrachtaí idirnáisiúnta chun stádas na críche a réiteach.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Le himeacht ama, leathnaíodh beartais [[Cinedheighilt]] na hAfraice Theas chuig an gcríoch. Cuireadh srian ar chearta polaitiúla agus sóisialta fhormhór an daonra dhúchasaigh, agus bhí leithscaradh ciníoch agus neamhionannas i gceist le rochtain ar thalamh, ar oideachas agus ar dheiseanna eacnamaíocha. Bhí [[mianadóireacht]] agus leasanna eacnamaíocha lonnaitheoirí ina ngnéithe tábhachtacha den riarachán freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namibian struggle for independence – 1966–1990: a historical background (foilsitheoir: South African History Online; dáta: 29 Meitheamh 2015) | url = https://sahistory.org.za/article/namibian-struggle-independence-1966-1990-historical-background }}</ref> === An streachailt ar son neamhspleáchais === Tháinig gluaiseachtaí polaitiúla náisiúnacha chun cinn i gcoinne riail na hAfraice Theas i lár an 20ú haois. Bunaíodh Eagraíocht Phobal Iardheisceart na hAfraice (SWAPO) sa bhliain 1960, agus bhí ról lárnach aici sa streachailt ar son neamhspleáchais. Sa bhliain 1966, thosaigh SWAPO ar streachailt armtha in aghaidh riail na hAfraice Theas, agus lean an choimhlint ar feadh blianta fada.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Bhí ról tábhachtach ag na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] sa phróiseas díchoilínithe. Sa bhliain 1971, chinn an [[An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta|Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] go raibh láithreacht leanúnach na hAfraice Theas sa chríoch mídhleathach. Ghlac [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] Rún 435 sa bhliain 1978, lena leagadh síos creat do thoghcháin faoi mhaoirseacht idirnáisiúnta. Tháinig brú taidhleoireachta agus athruithe polaitiúla sa réigiún le chéile sna 1980idí chun an bealach a réiteach don neamhspleáchas.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Sa bhliain 1989, reáchtáladh toghcháin faoi mhaoirseacht na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]]. Bhuaigh SWAPO tromlach na suíochán sa Tionól Bunreachtúil, agus ullmhaíodh bunreacht nua don stát neamhspleách. Ar an 21 Márta 1990, rinneadh tír neamhspleách den Namaib, agus ba é Sam Nujoma a chéad uachtarán.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> === An Namaib neamhspleách === Ó baineadh neamhspleáchas amach in 1990, tá an Namaib ina poblacht bhunreachtúil le córas ilpháirtí. Bhí Sam Nujoma ina uachtarán ó 1990 go 2005, agus tháinig Hifikepunye Pohamba i gcomharbacht air. Tá an tír tar éis leanúint de thoghcháin náisiúnta a reáchtáil agus de na hinstitiúidí bunreachtúla a fhorbairt.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Sa bhliain 1994, aistríodh Bá Walvis agus roinnt oileán amach ón gcósta ón Afraic Theas chuig an Namaib, rud a chuir deireadh leis an aighneas faoi cheannasacht ar an gcríoch.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> [[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|clé|mion|tirim agus te]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Namaib, An}} [[Catagóir:An Namaib]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] e2fy2lbyw8ieqfk0is34yqxermujyva 1330460 1330459 2026-10-23T14:10:44Z Aaronapplis 796 1330460 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref> Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.<ref name="Parliament">{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref>[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|clé|mion]] De réir dhaonáireamh 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é an dlús daonra ná 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh.<ref>{{Lua idirlín | teideal = 2023 Population and Housing Census Main Report | url = https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/ }}</ref> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear Fásach Namib feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Geography | url = https://visitnamibia.com.na/geography/ }}</ref> Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos tais san oirthuaisceart.<ref name="UNinfo">{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Chapter 1: The Republic | url = https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic }}</ref> Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.<ref>{{Lua idirlín | teideal = About Namibia | url = https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/ }}</ref> Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.<ref name="UNinfo" /> == Stair == === Na chéad phobail agus an tréimhse réamhchoilíneach === Tá fianaise ar lonnaíocht dhaonna sa Namaib a théann siar na mílte bliain. Bhí pobail San, a bhí ag brath go traidisiúnta ar sheilg agus ar bhailiú bia, ar na pobail ba luaithe a raibh cónaí orthu sa réigiún. Tá oidhreacht shaibhir ealaíne fágtha acu, go háirithe i bhfoirm ealaín carraige agus greantaí ar dhromchlaí carraige.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Tháinig pobail eile isteach sa réigiún le himeacht ama. Bhí pobail Nama agus Damara ina gcónaí in áiteanna éagsúla den tír, agus tháinig pobail a labhraíonn teangacha [[Bantúigh|Bantúcha]] isteach ón tuaisceart de réir a chéile. Ina measc bhí pobail Oshiwambo, Herero agus grúpaí gaolmhara. Bhí córais éagsúla eagraíochta sóisialta agus polaitiúla ag na pobail seo, agus bhí slí bheatha na ndaoine ag brath ar an réigiún ina raibh cónaí orthu. Bhí ról lárnach ag feirmeoireacht, ag tréadaíocht beostoic, ag sealgaireacht agus ag bailiú bia i ngeilleagair éagsúla an réigiúin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Faoin 19ú haois, bhí pobail agus ríochtaí éagsúla bunaithe sa réigiún. Bhí na ríochtaí Oshiwambo sa tuaisceart, agus bhí pobail Herero agus Mbanderu scaipthe ar fud codanna den ardchlár lárnach agus den oirthear. Bhí pobail Nama agus grúpaí eile i ndeisceart na tíre freisin. Bhí trádáil agus teagmháil idir na pobail seo, ach bhí iomaíocht ann chomh maith maidir le talamh, uisce agus féarach do bheostoc.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> === Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíniú na Gearmáine === Thosaigh taiscéalaithe agus mairnéalaigh Eorpacha ag tabhairt cuairte ar chósta na Namaibe ag deireadh an 15ú haois. Ar feadh i bhfad, áfach, ba bheag smacht díreach a bhí ag cumhachtaí Eorpacha ar an taobh istigh den tír. Sa 19ú haois, mhéadaigh gníomhaíocht thrádála, mhisinéireachta agus pholaitiúil na hEorpa sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Sa bhliain 1878, chuir an Bhreatain faoi smacht [[Walvis Bay]], calafort tábhachtach ar chósta an Atlantaigh, thar ceann [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht an Rinn]]. Sa bhliain 1884, dhearbhaigh an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosaint choilíneach ar chuid mhór den chríoch atá ina Namaib inniu. Tugadh Iardheisceart na hAfraice Gearmáine (''Deutsch-Südwestafrika'') ar an gcoilíneacht, agus mhéadaigh údaráis na Gearmáine a smacht ar an réigiún sna blianta ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Bhí an coilíniú bunaithe ar leathnú rialú na Gearmáine, ar shealbhú talún agus ar shaothrú acmhainní. D'eascair teannas idir na húdaráis choilíneacha agus pobail áitiúla as cailleadh talún, srianta ar úsáid acmhainní agus an chaoi ar caitheadh le pobail dhúchasacha. Mhéadaigh an teannas seo go mór ag tús an 20ú haois, agus d'éirigh sé ina chogadh idir fórsaí na Gearmáine agus pobail Herero agus Nama.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Cinedhíothú na Herero agus na Nama (1904–1908) === Ba thréimhse thar a bheith foréigneach i stair na Namaibe í an tréimhse idir 1904 agus 1908, nuair a rinne fórsaí coilíneacha na Gearmáine cinedhíothú ar phobail Herero agus Nama. Bhí an foréigean mar chuid den iarracht a rinne an chumhacht choilíneach a smacht a dhaingniú ar an gcríoch agus ar a muintir.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== Éirí amach na Herero ==== Sa bhliain 1904, d'éirigh na Herero amach in aghaidh riail na Gearmáine. Bhí an choimhlint fréamhaithe i ngearáin faoi shealbhú talún, cailliúint beostoic, fiacha agus mí-úsáid cumhachta ag lonnaitheoirí agus údaráis choilíneacha. Bhí sé mar aidhm ag na Herero cur i gcoinne leathnú na cumhachta Gearmánaí agus a gcuid talún agus slí bheatha a chosaint.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> Tar éis troid tosaigh, chuir fórsaí na Gearmáine feachtas míleata ar bun faoi cheannas an Leifteanant-Ghinearál Lothar von Trotha. I ndiaidh Chath Waterberg i mí Lúnasa 1904, theith cuid mhór de na Herero soir i dtreo réigiún Omaheke. I mí Dheireadh Fómhair na bliana sin, d'eisigh von Trotha ordú díothaithe a d'ordaigh na Herero a dhíbirt ón gcríoch agus a bhain le polasaí d'aon ghnó chun an pobal a scriosadh. Cuireadh cosc ar go leor acu filleadh ar fhoinsí uisce agus bia, agus fuair líon mór daoine bás de bharr foréigin, tart agus ocras.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== An Nama agus leathnú an chinedhíothaithe ==== Sa bhliain 1904 agus sna blianta ina dhiaidh sin, lean fórsaí na Gearmáine den fhoréigean i gcoinne na Herero. Sa bhliain 1905, chuaigh codanna de phobal Nama i mbun troda in aghaidh riail na Gearmáine freisin. Bhí ceannairí éagsúla páirteach sa fhriotaíocht, lena n-áirítear Hendrik Witbooi agus Jakob Morenga. D'fhreagair údaráis na Gearmáine le feachtais mhíleata agus le príosúnú, agus leathnaíodh an polasaí díothaithe chuig na Nama.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> Cuireadh marthanóirí i gcampaí príosúnachta agus saothair éigeantais, áit a raibh dálaí maireachtála an-dona, galar, ocras agus drochíde forleathan. Fuair na mílte duine bás sna campaí agus de bharr iarmhairtí an chogaidh. Meastar gur maraíodh nó gur cailleadh thart ar 100,000 duine de phobail Herero agus Nama le linn na tréimhse 1904–1908, cé go n-athraíonn meastacháin de réir na foinse agus na modheolaíochta.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== Iarmhairtí agus cuimhne stairiúil ==== Bhí iarmhairtí fadtéarmacha ag an gcinedhíothú ar phobail Herero agus Nama, lena n-áirítear cailliúint mhór beatha, talún agus beostoic, agus cur isteach ar struchtúir shóisialta agus ar shlite beatha. Tá an eachtra fós lárnach i gcuimhne stairiúil na Namaibe agus i ndíospóireachtaí faoi cheartas, cúiteamh agus oidhreacht an choilínithe.<ref>{{Cite journal |last=Krautwald |first=Fabian |title=Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia |journal=Journal of Southern African Studies |volume=48 |issue=5 |year=2022 |pages=805–823 |doi=10.1080/03057070.2022.2127587}}</ref> Sa bhliain 2021, d'aithin rialtas na Gearmáine an [[cinedhíothú]] go hoifigiúil agus ghlac sé freagracht mhorálta, stairiúil agus pholaitiúil as na coireanna a rinneadh le linn na tréimhse coilíní. Tá díospóireacht leanúnach ann maidir leis an gcaoi ar cheart leithscéalta, cúiteamh agus bearta athmhuintearais a chur i bhfeidhm, agus maidir le rannpháirtíocht dhíreach shliocht na bpobal a ndearnadh difear dóibh sna próisis sin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Riail na hAfraice Theas === Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], ghabh fórsaí na hAfraice Theas críoch Iardheisceart na Gearmáine. Tar éis an chogaidh, thug [[Conradh na Náisiún]] sainordú don Afraic Theas an chríoch a riaradh. Tugadh Iardheisceart na hAfraice ar an gcríoch faoin riarachán nua, agus lean rialtas na hAfraice Theas den smacht a bhí aige uirthi tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], in ainneoin iarrachtaí idirnáisiúnta chun stádas na críche a réiteach.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Le himeacht ama, leathnaíodh beartais [[Cinedheighilt]] na hAfraice Theas chuig an gcríoch. Cuireadh srian ar chearta polaitiúla agus sóisialta fhormhór an daonra dhúchasaigh, agus bhí leithscaradh ciníoch agus neamhionannas i gceist le rochtain ar thalamh, ar oideachas agus ar dheiseanna eacnamaíocha. Bhí [[mianadóireacht]] agus leasanna eacnamaíocha lonnaitheoirí ina ngnéithe tábhachtacha den riarachán freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namibian struggle for independence – 1966–1990: a historical background (foilsitheoir: South African History Online; dáta: 29 Meitheamh 2015) | url = https://sahistory.org.za/article/namibian-struggle-independence-1966-1990-historical-background }}</ref> === An streachailt ar son neamhspleáchais === Tháinig gluaiseachtaí polaitiúla náisiúnacha chun cinn i gcoinne riail na hAfraice Theas i lár an 20ú haois. Bunaíodh Eagraíocht Phobal Iardheisceart na hAfraice (SWAPO) sa bhliain 1960, agus bhí ról lárnach aici sa streachailt ar son neamhspleáchais. Sa bhliain 1966, thosaigh SWAPO ar streachailt armtha in aghaidh riail na hAfraice Theas, agus lean an choimhlint ar feadh blianta fada.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Bhí ról tábhachtach ag na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] sa phróiseas díchoilínithe. Sa bhliain 1971, chinn an [[An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta|Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] go raibh láithreacht leanúnach na hAfraice Theas sa chríoch mídhleathach. Ghlac [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] Rún 435 sa bhliain 1978, lena leagadh síos creat do thoghcháin faoi mhaoirseacht idirnáisiúnta. Tháinig brú taidhleoireachta agus athruithe polaitiúla sa réigiún le chéile sna 1980idí chun an bealach a réiteach don neamhspleáchas.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> [[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|clé|mion|tirim agus te]]Sa bhliain 1989, reáchtáladh toghcháin faoi mhaoirseacht na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]]. Bhuaigh SWAPO tromlach na suíochán sa Tionól Bunreachtúil, agus ullmhaíodh bunreacht nua don stát neamhspleách. Ar an 21 Márta 1990, rinneadh tír neamhspleách den Namaib, agus ba é Sam Nujoma a chéad uachtarán.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> === An Namaib neamhspleách === Ó baineadh neamhspleáchas amach in 1990, tá an Namaib ina poblacht bhunreachtúil le córas ilpháirtí. Bhí Sam Nujoma ina uachtarán ó 1990 go 2005, agus tháinig Hifikepunye Pohamba i gcomharbacht air. Tá an tír tar éis leanúint de thoghcháin náisiúnta a reáchtáil agus de na hinstitiúidí bunreachtúla a fhorbairt.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Sa bhliain 1994, aistríodh Bá Walvis agus roinnt oileán amach ón gcósta ón Afraic Theas chuig an Namaib, rud a chuir deireadh leis an aighneas faoi cheannasacht ar an gcríoch.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Namaib, An}} [[Catagóir:An Namaib]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] 5tpmeg1onfuw5kg97db9iq9a71vngl5 1330495 1330460 2026-10-23T22:13:51Z Aaronapplis 796 1330495 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref> Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.<ref name="Parliament">{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref>[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|clé|mion]] De réir dhaonáireamh 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é an dlús daonra ná 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh.<ref>{{Lua idirlín | teideal = 2023 Population and Housing Census Main Report | url = https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/ }}</ref> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach Namib]] feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Geography | url = https://visitnamibia.com.na/geography/ }}</ref> Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos tais san oirthuaisceart.<ref name="UNinfo">{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Chapter 1: The Republic | url = https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic }}</ref> Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.<ref>{{Lua idirlín | teideal = About Namibia | url = https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/ }}</ref> Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.<ref name="UNinfo" /> == Stair == === Na chéad phobail agus an tréimhse réamhchoilíneach === Tá fianaise ar lonnaíocht dhaonna sa Namaib a théann siar na mílte bliain. Bhí [[pobail San]], a bhí ag brath go traidisiúnta ar sheilg agus ar bhailiú bia, ar na pobail ba luaithe a raibh cónaí orthu sa réigiún. Tá oidhreacht shaibhir ealaíne fágtha acu, go háirithe i bhfoirm ealaín carraige agus greantaí ar dhromchlaí carraige.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Tháinig pobail eile isteach sa réigiún le himeacht ama. Bhí pobail Nama agus Damara ina gcónaí in áiteanna éagsúla den tír, agus tháinig pobail a labhraíonn teangacha [[Bantúigh|Bantúcha]] isteach ón tuaisceart de réir a chéile. Ina measc bhí pobail Oshiwambo, [[Herero]] agus grúpaí gaolmhara. Bhí córais éagsúla eagraíochta sóisialta agus polaitiúla ag na pobail seo, agus bhí slí bheatha na ndaoine ag brath ar an réigiún ina raibh cónaí orthu. Bhí ról lárnach ag feirmeoireacht, ag tréadaíocht beostoic, ag sealgaireacht agus ag bailiú bia i ngeilleagair éagsúla an réigiúin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Faoin 19ú haois, bhí pobail agus ríochtaí éagsúla bunaithe sa réigiún. Bhí na ríochtaí Oshiwambo sa tuaisceart, agus bhí pobail Herero agus Mbanderu scaipthe ar fud codanna den ardchlár lárnach agus den oirthear. Bhí pobail Nama agus grúpaí eile i ndeisceart na tíre freisin. Bhí trádáil agus teagmháil idir na pobail seo, ach bhí iomaíocht ann chomh maith maidir le talamh, uisce agus féarach do bheostoc.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> === Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíniú na Gearmáine === Thosaigh taiscéalaithe agus mairnéalaigh Eorpacha ag tabhairt cuairte ar chósta na Namaibe ag deireadh an 15ú haois. Ar feadh i bhfad, áfach, ba bheag smacht díreach a bhí ag cumhachtaí Eorpacha ar an taobh istigh den tír. Sa 19ú haois, mhéadaigh gníomhaíocht thrádála, mhisinéireachta agus pholaitiúil na hEorpa sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Sa bhliain 1878, chuir an Bhreatain faoi smacht [[Walvis Bay]], calafort tábhachtach ar chósta an Atlantaigh, thar ceann [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht an Rinn]]. Sa bhliain 1884, dhearbhaigh an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosaint choilíneach ar chuid mhór den chríoch atá ina Namaib inniu. Tugadh Iardheisceart na hAfraice Gearmáine (''Deutsch-Südwestafrika'') ar an gcoilíneacht, agus mhéadaigh údaráis na Gearmáine a smacht ar an réigiún sna blianta ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Bhí an coilíniú bunaithe ar leathnú rialú na Gearmáine, ar shealbhú talún agus ar shaothrú acmhainní. D'eascair teannas idir na húdaráis choilíneacha agus pobail áitiúla as cailleadh talún, srianta ar úsáid acmhainní agus an chaoi ar caitheadh le pobail dhúchasacha. Mhéadaigh an teannas seo go mór ag tús an 20ú haois, agus d'éirigh sé ina chogadh idir fórsaí na Gearmáine agus pobail Herero agus Nama.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Cinedhíothú na Herero agus na Nama (1904–1908) === Ba thréimhse thar a bheith foréigneach i stair na Namaibe í an tréimhse idir 1904 agus 1908, nuair a rinne fórsaí coilíneacha na Gearmáine cinedhíothú ar phobail Herero agus Nama. Bhí an foréigean mar chuid den iarracht a rinne an chumhacht choilíneach a smacht a dhaingniú ar an gcríoch agus ar a muintir.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== Éirí amach na Herero ==== Sa bhliain 1904, d'éirigh na Herero amach in aghaidh riail na Gearmáine. Bhí an choimhlint fréamhaithe i ngearáin faoi shealbhú talún, cailliúint beostoic, fiacha agus mí-úsáid cumhachta ag lonnaitheoirí agus údaráis choilíneacha. Bhí sé mar aidhm ag na Herero cur i gcoinne leathnú na cumhachta Gearmánaí agus a gcuid talún agus slí bheatha a chosaint.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> Tar éis troid tosaigh, chuir fórsaí na Gearmáine feachtas míleata ar bun faoi cheannas an Leifteanant-Ghinearál Lothar von Trotha. I ndiaidh Chath Waterberg i mí Lúnasa 1904, theith cuid mhór de na Herero soir i dtreo réigiún Omaheke. I mí Dheireadh Fómhair na bliana sin, d'eisigh von Trotha ordú díothaithe a d'ordaigh na Herero a dhíbirt ón gcríoch agus a bhain le polasaí d'aon ghnó chun an pobal a scriosadh. Cuireadh cosc ar go leor acu filleadh ar fhoinsí uisce agus bia, agus fuair líon mór daoine bás de bharr foréigin, tart agus ocras.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== An Nama agus leathnú an chinedhíothaithe ==== Sa bhliain 1904 agus sna blianta ina dhiaidh sin, lean fórsaí na Gearmáine den fhoréigean i gcoinne na Herero. Sa bhliain 1905, chuaigh codanna de phobal Nama i mbun troda in aghaidh riail na Gearmáine freisin. Bhí ceannairí éagsúla páirteach sa fhriotaíocht, lena n-áirítear Hendrik Witbooi agus Jakob Morenga. D'fhreagair údaráis na Gearmáine le feachtais mhíleata agus le príosúnú, agus leathnaíodh an polasaí díothaithe chuig na Nama.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> Cuireadh marthanóirí i gcampaí príosúnachta agus saothair éigeantais, áit a raibh dálaí maireachtála an-dona, galar, ocras agus drochíde forleathan. Fuair na mílte duine bás sna campaí agus de bharr iarmhairtí an chogaidh. Meastar gur maraíodh nó gur cailleadh thart ar 100,000 duine de phobail Herero agus Nama le linn na tréimhse 1904–1908, cé go n-athraíonn meastacháin de réir na foinse agus na modheolaíochta.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> ==== Iarmhairtí agus cuimhne stairiúil ==== Bhí iarmhairtí fadtéarmacha ag an gcinedhíothú ar phobail Herero agus Nama, lena n-áirítear cailliúint mhór beatha, talún agus beostoic, agus cur isteach ar struchtúir shóisialta agus ar shlite beatha. Tá an eachtra fós lárnach i gcuimhne stairiúil na Namaibe agus i ndíospóireachtaí faoi cheartas, cúiteamh agus oidhreacht an choilínithe.<ref>{{Cite journal |last=Krautwald |first=Fabian |title=Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia |journal=Journal of Southern African Studies |volume=48 |issue=5 |year=2022 |pages=805–823 |doi=10.1080/03057070.2022.2127587}}</ref> Sa bhliain 2021, d'aithin rialtas na Gearmáine an [[cinedhíothú]] go hoifigiúil agus ghlac sé freagracht mhorálta, stairiúil agus pholaitiúil as na coireanna a rinneadh le linn na tréimhse coilíní. Tá díospóireacht leanúnach ann maidir leis an gcaoi ar cheart leithscéalta, cúiteamh agus bearta athmhuintearais a chur i bhfeidhm, agus maidir le rannpháirtíocht dhíreach shliocht na bpobal a ndearnadh difear dóibh sna próisis sin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Riail na hAfraice Theas === Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], ghabh fórsaí na hAfraice Theas críoch Iardheisceart na Gearmáine. Tar éis an chogaidh, thug [[Conradh na Náisiún]] sainordú don Afraic Theas an chríoch a riaradh. Tugadh Iardheisceart na hAfraice ar an gcríoch faoin riarachán nua, agus lean rialtas na hAfraice Theas den smacht a bhí aige uirthi tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], in ainneoin iarrachtaí idirnáisiúnta chun stádas na críche a réiteach.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Le himeacht ama, leathnaíodh beartais [[Cinedheighilt]] na hAfraice Theas chuig an gcríoch. Cuireadh srian ar chearta polaitiúla agus sóisialta fhormhór an daonra dhúchasaigh, agus bhí leithscaradh ciníoch agus neamhionannas i gceist le rochtain ar thalamh, ar oideachas agus ar dheiseanna eacnamaíocha. Bhí [[mianadóireacht]] agus leasanna eacnamaíocha lonnaitheoirí ina ngnéithe tábhachtacha den riarachán freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namibian struggle for independence – 1966–1990: a historical background (foilsitheoir: South African History Online; dáta: 29 Meitheamh 2015) | url = https://sahistory.org.za/article/namibian-struggle-independence-1966-1990-historical-background }}</ref> === An streachailt ar son neamhspleáchais === Tháinig gluaiseachtaí polaitiúla náisiúnacha chun cinn i gcoinne riail na hAfraice Theas i lár an 20ú haois. Bunaíodh Eagraíocht Phobal Iardheisceart na hAfraice (SWAPO) sa bhliain 1960, agus bhí ról lárnach aici sa streachailt ar son neamhspleáchais. Sa bhliain 1966, thosaigh SWAPO ar streachailt armtha in aghaidh riail na hAfraice Theas, agus lean an choimhlint ar feadh blianta fada.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Bhí ról tábhachtach ag na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] sa phróiseas díchoilínithe. Sa bhliain 1971, chinn an [[An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta|Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] go raibh láithreacht leanúnach na hAfraice Theas sa chríoch mídhleathach. Ghlac [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] Rún 435 sa bhliain 1978, lena leagadh síos creat do thoghcháin faoi mhaoirseacht idirnáisiúnta. Tháinig brú taidhleoireachta agus athruithe polaitiúla sa réigiún le chéile sna 1980idí chun an bealach a réiteach don neamhspleáchas.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> [[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|clé|mion|tirim agus te]]Sa bhliain 1989, reáchtáladh toghcháin faoi mhaoirseacht na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]]. Bhuaigh SWAPO tromlach na suíochán sa Tionól Bunreachtúil, agus ullmhaíodh bunreacht nua don stát neamhspleách. Ar an 21 Márta 1990, rinneadh tír neamhspleách den Namaib, agus ba é Sam Nujoma a chéad uachtarán.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> === An Namaib neamhspleách === Ó baineadh neamhspleáchas amach in 1990, tá an Namaib ina poblacht bhunreachtúil le córas ilpháirtí. Bhí Sam Nujoma ina uachtarán ó 1990 go 2005, agus tháinig Hifikepunye Pohamba i gcomharbacht air. Tá an tír tar éis leanúint de thoghcháin náisiúnta a reáchtáil agus de na hinstitiúidí bunreachtúla a fhorbairt.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Sa bhliain 1994, aistríodh Bá Walvis agus roinnt oileán amach ón gcósta ón Afraic Theas chuig an Namaib, rud a chuir deireadh leis an aighneas faoi cheannasacht ar an gcríoch.<ref>{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Namaib, An}} [[Catagóir:An Namaib]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] sp7suuhhufnxlt3dmtywat0b0783epc 1330498 1330495 2026-10-23T22:51:00Z Aaronapplis 796 Tíreolaíocht agus glanadh 1330498 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas; tá teorainn an-ghearr aici leis an [[An tSiombáib|tSiombáib]] san oirthuaisceart freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.<ref name="Parliament"/> Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.<ref name="Parliament">{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref>[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|clé|mion]] De réir dhaonáireamh 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é an dlús daonra ná 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh.<ref>{{Lua idirlín | teideal = 2023 Population and Housing Census Main Report | url = https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/ }}</ref> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach Namib]] feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.<ref name="geography">{{Lua idirlín | teideal = Geography | url = https://visitnamibia.com.na/geography/ }}</ref> Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos tais san oirthuaisceart.<ref name="UNinfo">{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Chapter 1: The Republic | url = https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic }}</ref> Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.<ref>{{Lua idirlín | teideal = About Namibia | url = https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/ }}</ref> Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.<ref name="UNinfo" /> == Stair == === Na chéad phobail agus an tréimhse réamhchoilíneach === Léiríonn suíomhanna seandálaíochta agus ealaín carraige go bhfuil stair dhaonna fhada ag an réigiún. Tá níos mó ná 1,200 suíomh ealaíne carraige sa Namaib; baineann formhór na suíomhanna a bhfuil taighde déanta orthu le traidisiúin sealgairí-bailitheoirí i ndeisceart na hAfraice, agus tá pictiúir agus greantaí ar charraigeacha le fáil i réigiúin éagsúla na tíre.<ref name="namibiaRockArt">{{Lua idirlín | teideal = Namibia | foilsitheoir = British Museum, African Rock Art | url = https://africanrockart.britishmuseum.org/country/namibia/ }}</ref> Bhí pobail San ina bpobail thábhachtacha seilge agus bailithe sa réigiún, agus bhí pobail éagsúla eile lena dteangacha agus lena nósanna féin ina gcónaí ann freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia | foilsitheoir = African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs | bliain = 2008 | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Tháinig pobail eile isteach sa réigiún le himeacht ama. Bhí pobail Nama agus Damara ina gcónaí in áiteanna éagsúla den tír, agus tháinig pobail a labhraíonn teangacha [[Bantúigh|Bantúcha]] isteach ón tuaisceart de réir a chéile. Ina measc bhí pobail Oshiwambo, [[Herero]] agus grúpaí gaolmhara. Bhí córais éagsúla eagraíochta sóisialta agus polaitiúla ag na pobail seo, agus bhí slí bheatha na ndaoine ag brath ar an réigiún ina raibh cónaí orthu. Bhí ról lárnach ag feirmeoireacht, ag tréadaíocht beostoic, ag sealgaireacht agus ag bailiú bia i ngeilleagair éagsúla an réigiúin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Faoin 19ú haois, bhí pobail agus ríochtaí éagsúla bunaithe sa réigiún. Bhí na ríochtaí Oshiwambo sa tuaisceart, agus bhí pobail Herero agus Mbanderu scaipthe ar fud codanna den ardchlár lárnach agus den oirthear. Bhí pobail Nama agus grúpaí eile i ndeisceart na tíre freisin. Bhí trádáil agus teagmháil idir na pobail seo, ach bhí iomaíocht ann chomh maith maidir le talamh, uisce agus féarach do bheostoc.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> === Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíniú na Gearmáine === Thosaigh taiscéalaithe agus mairnéalaigh Eorpacha ag tabhairt cuairte ar chósta na Namaibe ag deireadh an 15ú haois. Ar feadh i bhfad, áfach, ba bheag smacht díreach a bhí ag cumhachtaí Eorpacha ar an taobh istigh den tír. Sa 19ú haois, mhéadaigh gníomhaíocht thrádála, mhisinéireachta agus pholaitiúil na hEorpa sa réigiún.<ref name="102">{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Sa bhliain 1878, chuir an Bhreatain faoi smacht [[Bá Walvis]], calafort tábhachtach ar chósta an Atlantaigh, thar ceann [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht an Rinn]]. Sa bhliain 1884, dhearbhaigh an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosaint choilíneach ar chuid mhór den chríoch atá ina Namaib inniu. Tugadh Iardheisceart na hAfraice Gearmáine (''Deutsch-Südwestafrika'') ar an gcoilíneacht, agus mhéadaigh údaráis na Gearmáine a smacht ar an réigiún sna blianta ina dhiaidh sin.<ref name="102"/> Bhí an coilíniú bunaithe ar leathnú rialú na Gearmáine, ar shealbhú talún agus ar shaothrú acmhainní. D'eascair teannas idir na húdaráis choilíneacha agus pobail áitiúla as cailleadh talún, srianta ar úsáid acmhainní agus an chaoi ar caitheadh le pobail dhúchasacha. Mhéadaigh an teannas seo go mór ag tús an 20ú haois, agus d'éirigh sé ina chogadh idir fórsaí na Gearmáine agus pobail Herero agus Nama.<ref name="commemorationher">{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Cinedhíothú na Herero agus na Nama (1904–1908) === Ba thréimhse thar a bheith foréigneach i stair na Namaibe í an tréimhse idir 1904 agus 1908, nuair a rinne fórsaí coilíneacha na Gearmáine cinedhíothú ar phobail Herero agus Nama. Bhí an foréigean mar chuid den iarracht a rinne an chumhacht choilíneach a smacht a dhaingniú ar an gcríoch agus ar a muintir.<ref name="commemorationher"/> ==== Éirí amach na Herero ==== Sa bhliain 1904, d'éirigh na Herero amach in aghaidh riail na Gearmáine. Bhí an choimhlint fréamhaithe i ngearáin faoi shealbhú talún, cailliúint beostoic, fiacha agus mí-úsáid cumhachta ag lonnaitheoirí agus údaráis choilíneacha. Bhí sé mar aidhm ag na Herero cur i gcoinne leathnú na cumhachta Gearmánaí agus a gcuid talún agus slí bheatha a chosaint.<ref name="commemorationher"/> Tar éis troid tosaigh, chuir fórsaí na Gearmáine feachtas míleata ar bun faoi cheannas an Leifteanant-Ghinearál Lothar von Trotha. I ndiaidh Chath Waterberg i mí Lúnasa 1904, theith cuid mhór de na Herero soir i dtreo réigiún Omaheke. I mí Dheireadh Fómhair na bliana sin, d'eisigh von Trotha ordú díothaithe a d'ordaigh na Herero a dhíbirt ón gcríoch agus a bhain le polasaí d'aon ghnó chun an pobal a scriosadh. Cuireadh cosc ar go leor acu filleadh ar fhoinsí uisce agus bia, agus fuair líon mór daoine bás de bharr foréigin, tart agus ocras.<ref name="commemorationher"/> ==== An Nama agus leathnú an chinedhíothaithe ==== Sa bhliain 1904 agus sna blianta ina dhiaidh sin, lean fórsaí na Gearmáine den fhoréigean i gcoinne na Herero. Sa bhliain 1905, chuaigh codanna de phobal Nama i mbun troda in aghaidh riail na Gearmáine freisin. Bhí ceannairí éagsúla páirteach sa fhriotaíocht, lena n-áirítear Hendrik Witbooi agus Jakob Morenga. D'fhreagair údaráis na Gearmáine le feachtais mhíleata agus le príosúnú, agus leathnaíodh an polasaí díothaithe chuig na Nama.<ref name="commemorationher"/> Cuireadh marthanóirí i gcampaí príosúnachta agus saothair éigeantais, áit a raibh dálaí maireachtála an-dona, galar, ocras agus drochíde forleathan. Fuair na mílte duine bás sna campaí agus de bharr iarmhairtí an chogaidh. Measann caibidil scolártha de chuid Cambridge University Press gur cailleadh thart ar 75,000 duine de phobail Herero agus Nama idir 1904 agus 1908. Tugann rialtas na Gearmáine meastachán de thart ar 100,000 duine; léiríonn an difríocht seo go n-athraíonn na meastacháin de réir na foinse agus na modheolaíochta.<ref name="genocideCambridge">{{Lua idirlín | teideal = ‘Rivers of Blood and Rivers of Money’: The Herero and Nama Genocides in German Southwest Africa, 1904–1908 | foilsitheoir = Cambridge University Press | dáta = 23 Meitheamh 2023 | url = https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-world-history-of-genocide/rivers-of-blood-and-rivers-of-money/FD80F4320201914194A68C6A59FA4593 }}</ref><ref name="commemorationher"/> ==== Iarmhairtí agus cuimhne stairiúil ==== Bhí iarmhairtí fadtéarmacha ag an gcinedhíothú ar phobail Herero agus Nama, lena n-áirítear cailliúint mhór beatha, talún agus beostoic, agus cur isteach ar struchtúir shóisialta agus ar shlite beatha. Tá an eachtra fós lárnach i gcuimhne stairiúil na Namaibe agus i ndíospóireachtaí faoi cheartas, cúiteamh agus oidhreacht an choilínithe.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia | foilsitheoir = Journal of Southern African Studies | údar = Fabian Krautwald | dáta = 2022 | url = https://doi.org/10.1080/03057070.2022.2127587 }}</ref> I mí na Bealtaine 2021, d'aithin rialtas na Gearmáine an [[cinedhíothú]] agus ghlac sé freagracht mhorálta, stairiúil agus pholaitiúil as na coireanna a rinneadh le linn na tréimhse coilíní. Bhí comhráití idir rialtais na Gearmáine agus na Namaibe mar bhonn le dearbhú comhpháirteach maidir leis an gcaoi le dul i ngleic leis na coireanna; léiríonn foinsí oifigiúla gur lean cainteanna agus obair athmhuintearais ar aghaidh ina dhiaidh sin.<ref name="commemorationher"/><ref>{{Lua idirlín | teideal = Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia | foilsitheoir = Journal of Southern African Studies | údar = Fabian Krautwald | dáta = 2022 | url = https://doi.org/10.1080/03057070.2022.2127587 }}</ref> === Riail na hAfraice Theas === Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], ghabh fórsaí na hAfraice Theas críoch Iardheisceart na Gearmáine. Tar éis an chogaidh, thug [[Conradh na Náisiún]] sainordú don Afraic Theas an chríoch a riaradh. Tugadh Iardheisceart na hAfraice ar an gcríoch faoin riarachán nua, agus lean rialtas na hAfraice Theas den smacht a bhí aige uirthi tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], in ainneoin iarrachtaí idirnáisiúnta chun stádas na críche a réiteach.<ref name="102"/> Le himeacht ama, leathnaíodh beartais [[Cinedheighilt]] na hAfraice Theas chuig an gcríoch. Cuireadh srian ar chearta polaitiúla agus sóisialta fhormhór an daonra dhúchasaigh, agus bhí leithscaradh ciníoch agus neamhionannas i gceist le rochtain ar thalamh, ar oideachas agus ar dheiseanna eacnamaíocha. Bhí [[mianadóireacht]] agus leasanna eacnamaíocha lonnaitheoirí ina ngnéithe tábhachtacha den riarachán freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namibian struggle for independence – 1966–1990: a historical background (foilsitheoir: South African History Online; dáta: 29 Meitheamh 2015) | url = https://sahistory.org.za/article/namibian-struggle-independence-1966-1990-historical-background }}</ref> === An streachailt ar son neamhspleáchais === Tháinig gluaiseachtaí polaitiúla náisiúnacha chun cinn i gcoinne riail na hAfraice Theas i lár an 20ú haois. Bunaíodh Eagraíocht Phobal Iardheisceart na hAfraice (SWAPO) sa bhliain 1960, agus bhí ról lárnach aici sa streachailt ar son neamhspleáchais. Sa bhliain 1966, thosaigh SWAPO ar streachailt armtha in aghaidh riail na hAfraice Theas, agus lean an choimhlint ar feadh blianta fada.<ref name="175155unsrolenam">{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Bhí ról tábhachtach ag na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] sa phróiseas díchoilínithe. Sa bhliain 1971, chinn an [[An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta|Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] go raibh láithreacht leanúnach na hAfraice Theas sa chríoch mídhleathach. Ghlac [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] Rún 435 sa bhliain 1978, lena leagadh síos creat do thoghcháin faoi mhaoirseacht idirnáisiúnta. Tháinig brú taidhleoireachta agus athruithe polaitiúla sa réigiún le chéile sna 1980idí chun an bealach a réiteach don neamhspleáchas.<ref name="175155unsrolenam"/> Sa bhliain 1989, reáchtáladh toghcháin faoi mhaoirseacht na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]]. Bhuaigh SWAPO tromlach na suíochán sa Tionól Bunreachtúil, agus ullmhaíodh bunreacht nua don stát neamhspleách. Ar an 21 Márta 1990, rinneadh tír neamhspleách den Namaib, agus ba é Sam Nujoma a chéad uachtarán.<ref name="175155unsrolenam"/> === An Namaib neamhspleách === Ó baineadh neamhspleáchas amach in 1990, tá an Namaib ina poblacht bhunreachtúil le córas ilpháirtí. Bhí Sam Nujoma ina uachtarán ó 1990 go 2005, agus tháinig Hifikepunye Pohamba i gcomharbacht air. Tá an tír tar éis leanúint de thoghcháin náisiúnta a reáchtáil agus de na hinstitiúidí bunreachtúla a fhorbairt.<ref name="175155unsrolenam"/> Tháinig an comhaontú idir an Afraic Theas agus an Namaib maidir le Bá Walvis agus na hoileáin amach ón gcósta i bhfeidhm ar an 1 Márta 1994, rud a chuir an chríoch faoi cheannasacht na Namaibe.<ref name="walvisUN">{{Lua idirlín | teideal = Agreement between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore islands | foilsitheoir = United Nations Treaty Collection | dáta = 1 Márta 1994 | url = https://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=0800000280209176 }}</ref> == Tíreolaíocht == [[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|clé|mion|tirim agus te]]Tá an Namaib suite in iardheisceart na hAfraice, idir domhanleithead 17° agus 29° ó dheas agus domhanfhad 11° agus 26° soir. De réir Pharlaimint na Namaibe, tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici; tá cósta fada aici feadh an Aigéin Atlantaigh Theas.<ref name="Parliament"/><ref name="chapter1"/> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach|fásaigh]], machairí cósta, ardchlár, [[Sliabhraon|sliabhraonta]], féarthailte agus bogaigh. Bíonn tionchar mór ag an tíreolaíocht agus ag an aeráid ar dháileadh an daonra, ar an bhfásra agus ar na hainmhithe.<ref name="chapter1">{{Lua idirlín|url=https://atlasofnamibia.online/chapter-1|teideal=Atlas of Namibia: its land, water and life}}</ref> Is féidir tírdhreach na Namaibe a roinnt ina chúig phríomhréigiún geografacha: Fásach Namib, an tAillte Mór, an tArdchlár Lárnach, Fásach Kalahari agus réigiún thoir thuaidh na tíre, a bhfuil níos mó báistí agus fásra níos dlúithe ann.<ref name="geography"/> === Fásach Namib agus an machaire cósta === Síneann [[Fásach Namib]] feadh chósta thiar na Namaibe, agus leanann sé ó dheas isteach i dtuaisceart na hAfraice Theas agus ó thuaidh isteach in Angóla. Tá dumhcha gainimh, machairí gairbhéil, gleannta tirime abhann agus canyons le fáil ann. Tá an réigiún thar a bheith tirim, agus bíonn tionchar ag Sruth Benguela, sruth fuar aigéin, ar an aeráid chósta. Cruthaíonn an t-aer fuar agus tais ón Atlantach ceo go minic, cé nach mbíonn mórán báistí ann.<ref name="geography"/> Tá Muir Gainimh an Namib suite i gcuid den fhásach agus tá réimsí móra dumhcha ann. Tá cuid den limistéar seo aitheanta mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda de chuid [[EOECNA|UNESCO]] mar gheall ar a thírdhreach agus ar na próisis nádúrtha a chruthaíonn agus a athraíonn na dumhcha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1430/|teideal=Namib Sand Sea}}</ref> === An tAillte Mór === Ar an taobh istigh den mhachaire cósta, ardaíonn an talamh go géar in áiteanna chun an tAillte Mór a chruthú. Síneann an córas seo trí chuid mhór d'iarthar agus de dheisceart na tíre agus scarann sé na limistéir chósta ísle ón ardchlár intíre. Tá sléibhte, fánaí géara, gleannta agus lomáin charraige le fáil sa réigiún seo.<ref name="climate20change2">{{Lua idirlín|url=https://www.meft.gov.na/files/files/Climate%20Change%20Vulnerability%20and%20Adaptation%20Assessment%20for%20Namibia%27s%20Biodiversity%20and%20Protected%20Area%20System%202010.pdf|teideal=Climate Change Vulnerability and Adaptation Assessment for Namibia's Biodiversity and Protected Area System}}</ref> Tá cuid de na pointí is airde sa Namaib suite sna limistéir shléibhtiúla intíre. Tá [[Sliabh Königstein]] i maise sléibhe Brandberg ar cheann de na buaicphointí is airde sa tír, agus sroicheann sé airde thart ar 2,579 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref name="climate20change2"/> === An tArdchlár Lárnach === Síneann an tArdchlár Lárnach ó thuaidh go deisceart tríd an Namaib agus tá sé suite idir an tAillte Mór san iarthar agus réigiúin ghainmheacha an oirthir. Tá an t-ardchlár suite go minic idir thart ar 1,000 agus 2,000 méadar os cionn leibhéal na farraige. Tá sléibhte, cnoic, gleannta agus machairí leathana ann.<ref name="geography"/> Tá Windhoek, príomhchathair na Namaibe, suite ar an ardchlár. Tá cuid mhór de lonnaíochtaí agus de bhailte na tíre lonnaithe sa réigiún seo. Tá dálaí níos fuaire ann ná ar an gcósta íseal, ach bíonn an aeráid tirim go ginearálta agus braitheann fásra nádúrtha ar an méid báistí a thiteann gach bliain.<ref name="chapter1"/> === Fásach Kalahari === Tá réigiún Kalahari suite in oirthear na Namaibe agus síneann sé isteach sa Bhotsuáin agus san Afraic Theas. Tá ithreacha gainmheacha, dumhcha ársa agus fásra atá oiriúnaithe do dhálaí tirime mar thréithe den réigiún. Ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad; tá féarthailte, toir agus crainn ann freisin, agus athraíonn an méid báistí de réir an tsuímh.<ref name="geography"/> === An réigiún thoir thuaidh === Tá an chuid thoir thuaidh den Namaib níos tais ná cuid mhór den chuid eile den tír. Tá coillearnacha, savanna agus féarthailte le fáil sa réigiún seo, chomh maith le haibhneacha agus tuilemhánna. Tá réigiúin Kavango agus Zambezi san oirthuaisceart, áit a mbíonn báisteach níos flúirsí agus fásra níos dlúithe ná mar a bhíonn sna fásaigh san iarthar agus san oirthear.<ref name="geography"/> Tá tábhacht ar leith ag baint le réigiún Zambezi mar gheall ar a ghaireacht d'aibhneacha móra agus do thuilemhánna an chórais [[Zambezi]]. Cruthaíonn an t-uisce agus an fásra dálaí atá oiriúnach do réimse leathan speiceas fiadhúlra.<ref name="secondnationalis">{{Lua idirlín|url=https://sdacnamibia.org/wp-content/uploads/2024/09/Second-National-ISOER-Namibia-2021.pdf|teideal=Second National Integrated State of the Environment Report for Namibia}}</ref> === Aeráid === Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór den Namaib. Bíonn an bháisteach íseal agus neamhrialta, agus tá difríochtaí móra idir an cósta, an t-ardchlár lárnach agus an t-oirthuaisceart. Bíonn tionchar ag Sruth fuar Benguela ar an gcósta, rud a chabhraíonn le ceo a chruthú agus a chuireann srian ar an mbáisteach. Bíonn an taobh istigh níos teo go minic i rith an lae, agus d'fhéadfadh na teochtaí titim go mór san oíche.<ref name="climate20change2"/><ref name="chapter1"/> Titeann an chuid is mó den bháisteach intíre i rith mhíonna an tsamhraidh, go háirithe idir Samhain agus Márta. Bíonn an tuaisceart agus an t-oirthuaisceart níos fliche ná an deisceart agus an t-iarthar. Is minic a bhíonn triomaigh ann, agus bíonn tionchar acu ar fheirmeoireacht, ar fhoinsí uisce agus ar an bhfiadhúlra. === Aibhneacha agus foinsí uisce === Tá ganntanas uisce ina ghné shuntasach de thíreolaíocht na Namaibe. Ní shreabhann formhór na n-aibhneacha intíre ar feadh na bliana; ina ionad sin, líonann siad le huisce tar éis báistí agus d'fhéadfadh siad triomú ar feadh tréimhsí fada. Is minic a bhíonn siad tábhachtach mar chonairí fásra agus mar fhoinsí uisce do dhaoine agus d'ainmhithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://atlasofnamibia.online/chapter-1/some-essentials|teideal=Atlas of Namibia: its land, water and life}}</ref> Tá na haibhneacha a shreabhann ar feadh na dteorainneacha idirnáisiúnta níos iontaofa ó thaobh uisce de. I measc na n-aibhneacha tábhachtacha tá an [[Abhainn Kunene|Kunene]] agus an [[Abhainn Okavango|Okavango]] sa tuaisceart, córas an [[Abhainn Zambezi|Zambezi]] san oirthuaisceart agus an [[Abhainn Oráiste|Oráiste]] sa deisceart.<ref name="secondnationalis"/> Tá [[Imchuach Etosha]] ar cheann de na gnéithe geografacha is suntasaí sa tír. Is dúlagar salainn éadomhain é atá suite i dtuaisceart na Namaibe agus ba chuid de loch mór é san am atá thart. Nuair a bhíonn báisteach ann, bailíonn uisce sa limistéar seo, ach triomaíonn sé arís go minic, rud a fhágann go mbíonn dromchla fairsing salainn ann.<ref name="etoshaMEFT">{{Lua idirlín | teideal = Etosha National Park | foilsitheoir = Ministry of Environment, Forestry and Tourism, Namibia | url = https://www.meft.gov.na/national-parks/etosha-national-park/217/ }}</ref> === Cósta agus an tAigéan Atlantach === Tá cósta fada ag an Namaib ar an Aigéan Atlantach Theas. Bíonn tionchar mór ag Sruth fuar Benguela ar theocht an uisce, ar fhoirmiú ceo agus ar shaol na mara. Tá an cósta tábhachtach don iascaireacht agus don bhithéagsúlacht mhuirí, agus tá limistéir chósta mar an Chósta Chnámharlaigh suntasach mar gheall ar a dtimpeallacht gharbh agus thirim.<ref name="chapter1"/><ref name="geography"/> === Limistéir chosanta === Tá roinnt páirceanna náisiúnta agus limistéar caomhantais sa Namaib chun tírdhreacha agus fiadhúlra na tíre a chosaint. Tá [[Páirc Náisiúnta Namib-Naukluft]] ar cheann de na limistéir chosanta is mó sa tír, agus tá dumhcha, machairí gairbhéil, gleannta tirime agus sléibhte inti. Tá páirceanna agus cúlchistí eile, lena n-áirítear [[Páirc Náisiúnta Etosha]], tábhachtach freisin do chaomhnú na bithéagsúlachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://meft.gov.na/national-parks/namib-naukluft-park/224/|teideal=Namib-Naukluft Park}}</ref><ref name="etoshaMEFT"/> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Namaib, An}} [[Catagóir:An Namaib]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] 2fj16wabh87kjizl02zbpzcojbb400k 1330500 1330498 2026-10-23T22:58:26Z Aaronapplis 796 glanadh tagairtí 1330500 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír í an '''Namaib''', nó '''Poblacht na Namaibe''' go hoifigiúil, atá suite in iardheisceart na h[[An Afraic|Afraice]], ar chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Tá teorainn aici le [[Angóla|hAngóla]] ó thuaidh, leis an [[An tSaimbia|tSaimbia]] san oirthuaisceart, leis an mBotsuáin san oirthear agus leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ó dheas; tá teorainn an-ghearr aici leis an [[An tSiombáib|tSiombáib]] san oirthuaisceart freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici.<ref name="Parliament"/> Is í [[Windhoek]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.<ref name="Parliament">{{Lua idirlín | teideal = Namibia Fact File | url = https://www.parliament.na/namibia-fact-file/ }}</ref>[[Íomhá:Namibia Natural Earth 1.jpg|clé|mion]] De réir dhaonáireamh 2023, bhí 3,022,401 duine ina gcónaí sa Namaib, agus ba é an dlús daonra ná 3.7 duine in aghaidh an chiliméadair chearnaigh.<ref>{{Lua idirlín | teideal = 2023 Population and Housing Census Main Report | url = https://nsa.org.na/document/2023-population-and-housing-census-main-report/ }}</ref> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach Namib]] feadh an chósta, [[Fásach Kalahari]] san oirthear agus ardchlár lárnach a shíneann ó thuaidh go deisceart.<ref name="geography">{{Lua idirlín | teideal = Geography | url = https://visitnamibia.com.na/geography/ }}</ref> Tá aeráid thirim agus leath-thirim i gcuid mhór den tír, cé go bhfuil réigiúin níos tais san oirthuaisceart.<ref name="UNinfo">{{Lua idirlín | teideal = Country Info: Namibia | url = https://www.un.int/namibia/namibia/country-info }}</ref> Is é an [[An Béarla|Béarla]] teanga oifigiúil na Namaibe, de réir Bhunreacht na tíre.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Chapter 1: The Republic | url = https://www.un.int/namibia/namibia/chapter-1-republic }}</ref> Labhraítear teangacha eile go forleathan freisin, lena n-áirítear na teangacha Oshiwambo, Khoekhoegowab agus Otjiherero.<ref>{{Lua idirlín | teideal = About Namibia | url = https://namibiaembassyusa.org/about-namibia/ }}</ref> Bhain an Namaib neamhspleáchas amach ar an 21 Márta 1990.<ref name="UNinfo" /> == Stair == === Na chéad phobail agus an tréimhse réamhchoilíneach === Léiríonn suíomhanna seandálaíochta agus ealaín carraige go bhfuil stair dhaonna fhada ag an réigiún. Tá níos mó ná 1,200 suíomh ealaíne carraige sa Namaib; baineann formhór na suíomhanna a bhfuil taighde déanta orthu le traidisiúin sealgairí-bailitheoirí i ndeisceart na hAfraice, agus tá pictiúir agus greantaí ar charraigeacha le fáil i réigiúin éagsúla na tíre.<ref name="namibiaRockArt">{{Lua idirlín | teideal = Namibia | foilsitheoir = British Museum, African Rock Art | url = https://africanrockart.britishmuseum.org/country/namibia/ }}</ref> Bhí pobail San ina bpobail thábhachtacha seilge agus bailithe sa réigiún, agus bhí pobail éagsúla eile lena dteangacha agus lena nósanna féin ina gcónaí ann freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia | foilsitheoir = African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs | bliain = 2008 | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Tháinig pobail eile isteach sa réigiún le himeacht ama. Bhí pobail Nama agus Damara ina gcónaí in áiteanna éagsúla den tír, agus tháinig pobail a labhraíonn teangacha [[Bantúigh|Bantúcha]] isteach ón tuaisceart de réir a chéile. Ina measc bhí pobail Oshiwambo, [[Herero]] agus grúpaí gaolmhara. Bhí córais éagsúla eagraíochta sóisialta agus polaitiúla ag na pobail seo, agus bhí slí bheatha na ndaoine ag brath ar an réigiún ina raibh cónaí orthu. Bhí ról lárnach ag feirmeoireacht, ag tréadaíocht beostoic, ag sealgaireacht agus ag bailiú bia i ngeilleagair éagsúla an réigiúin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> Faoin 19ú haois, bhí pobail agus ríochtaí éagsúla bunaithe sa réigiún. Bhí na ríochtaí Oshiwambo sa tuaisceart, agus bhí pobail Herero agus Mbanderu scaipthe ar fud codanna den ardchlár lárnach agus den oirthear. Bhí pobail Nama agus grúpaí eile i ndeisceart na tíre freisin. Bhí trádáil agus teagmháil idir na pobail seo, ach bhí iomaíocht ann chomh maith maidir le talamh, uisce agus féarach do bheostoc.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Report of the African Commission’s Working Group on Indigenous Populations/Communities: Mission to the Republic of Namibia (foilsitheoir: African Commission on Human and Peoples’ Rights agus International Work Group for Indigenous Affairs; bliain: 2008) | url = https://achpr.au.int/sites/default/files/files/2022-10/misrepspecmecindignamibia2005eng.pdf }}</ref> === Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíniú na Gearmáine === Thosaigh taiscéalaithe agus mairnéalaigh Eorpacha ag tabhairt cuairte ar chósta na Namaibe ag deireadh an 15ú haois. Ar feadh i bhfad, áfach, ba bheag smacht díreach a bhí ag cumhachtaí Eorpacha ar an taobh istigh den tír. Sa 19ú haois, mhéadaigh gníomhaíocht thrádála, mhisinéireachta agus pholaitiúil na hEorpa sa réigiún.<ref name="meftHistory">{{Lua idirlín | teideal = History, Population, Language and Culture (foilsitheoir: Ministry of Environment and Tourism, Namibia) | url = https://www.meft.gov.na/visit-namibia/history-population-language-and-culture/102/ }}</ref> Sa bhliain 1878, chuir an Bhreatain faoi smacht [[Walvis Bay]], calafort tábhachtach ar chósta an Atlantaigh, thar ceann [[Coilíneacht na Rinne|Choilíneacht an Rinn]]. Sa bhliain 1884, dhearbhaigh an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosaint choilíneach ar chuid mhór den chríoch atá ina Namaib inniu. Tugadh Iardheisceart na hAfraice Gearmáine (''Deutsch-Südwestafrika'') ar an gcoilíneacht, agus mhéadaigh údaráis na Gearmáine a smacht ar an réigiún sna blianta ina dhiaidh sin.<ref name="meftHistory"/> Bhí an coilíniú bunaithe ar leathnú rialú na Gearmáine, ar shealbhú talún agus ar shaothrú acmhainní. D'eascair teannas idir na húdaráis choilíneacha agus pobail áitiúla as cailleadh talún, srianta ar úsáid acmhainní agus an chaoi ar caitheadh le pobail dhúchasacha. Mhéadaigh an teannas seo go mór ag tús an 20ú haois, agus d'éirigh sé ina chogadh idir fórsaí na Gearmáine agus pobail Herero agus Nama.<ref name="commemorationher">{{Lua idirlín | teideal = Commemoration of the genocide of the Herero and Nama (foilsitheoir: Federal Government of Germany; dáta: 28 Bealtaine 2025) | url = https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/commemoration-herero-and-nama-2350762 }}</ref> === Cinedhíothú na Herero agus na Nama (1904–1908) === Ba thréimhse thar a bheith foréigneach i stair na Namaibe í an tréimhse idir 1904 agus 1908, nuair a rinne fórsaí coilíneacha na Gearmáine cinedhíothú ar phobail Herero agus Nama. Bhí an foréigean mar chuid den iarracht a rinne an chumhacht choilíneach a smacht a dhaingniú ar an gcríoch agus ar a muintir.<ref name="commemorationher"/> ==== Éirí amach na Herero ==== Sa bhliain 1904, d'éirigh na Herero amach in aghaidh riail na Gearmáine. Bhí an choimhlint fréamhaithe i ngearáin faoi shealbhú talún, cailliúint beostoic, fiacha agus mí-úsáid cumhachta ag lonnaitheoirí agus údaráis choilíneacha. Bhí sé mar aidhm ag na Herero cur i gcoinne leathnú na cumhachta Gearmánaí agus a gcuid talún agus slí bheatha a chosaint.<ref name="commemorationher"/> Tar éis troid tosaigh, chuir fórsaí na Gearmáine feachtas míleata ar bun faoi cheannas an Leifteanant-Ghinearál Lothar von Trotha. I ndiaidh Chath Waterberg i mí Lúnasa 1904, theith cuid mhór de na Herero soir i dtreo réigiún Omaheke. I mí Dheireadh Fómhair na bliana sin, d'eisigh von Trotha ordú díothaithe a d'ordaigh na Herero a dhíbirt ón gcríoch agus a bhain le polasaí d'aon ghnó chun an pobal a scriosadh. Cuireadh cosc ar go leor acu filleadh ar fhoinsí uisce agus bia, agus fuair líon mór daoine bás de bharr foréigin, tart agus ocras.<ref name="commemorationher"/> ==== An Nama agus leathnú an chinedhíothaithe ==== Sa bhliain 1904 agus sna blianta ina dhiaidh sin, lean fórsaí na Gearmáine den fhoréigean i gcoinne na Herero. Sa bhliain 1905, chuaigh codanna de phobal Nama i mbun troda in aghaidh riail na Gearmáine freisin. Bhí ceannairí éagsúla páirteach sa fhriotaíocht, lena n-áirítear Hendrik Witbooi agus Jakob Morenga. D'fhreagair údaráis na Gearmáine le feachtais mhíleata agus le príosúnú, agus leathnaíodh an polasaí díothaithe chuig na Nama.<ref name="commemorationher"/> Cuireadh marthanóirí i gcampaí príosúnachta agus saothair éigeantais, áit a raibh dálaí maireachtála an-dona, galar, ocras agus drochíde forleathan. Fuair na mílte duine bás sna campaí agus de bharr iarmhairtí an chogaidh. Measann caibidil scolártha de chuid Cambridge University Press gur cailleadh thart ar 75,000 duine de phobail Herero agus Nama idir 1904 agus 1908. Tugann rialtas na Gearmáine meastachán de thart ar 100,000 duine; léiríonn an difríocht seo go n-athraíonn na meastacháin de réir na foinse agus na modheolaíochta.<ref name="genocideCambridge">{{Lua idirlín | teideal = ‘Rivers of Blood and Rivers of Money’: The Herero and Nama Genocides in German Southwest Africa, 1904–1908 | foilsitheoir = Cambridge University Press | dáta = 23 Meitheamh 2023 | url = https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-world-history-of-genocide/rivers-of-blood-and-rivers-of-money/FD80F4320201914194A68C6A59FA4593 }}</ref><ref name="commemorationher"/> ==== Iarmhairtí agus cuimhne stairiúil ==== Bhí iarmhairtí fadtéarmacha ag an gcinedhíothú ar phobail Herero agus Nama, lena n-áirítear cailliúint mhór beatha, talún agus beostoic, agus cur isteach ar struchtúir shóisialta agus ar shlite beatha. Tá an eachtra fós lárnach i gcuimhne stairiúil na Namaibe agus i ndíospóireachtaí faoi cheartas, cúiteamh agus oidhreacht an choilínithe.<ref name="krautwald2022">{{Lua idirlín | teideal = Genocide and the Politics of Memory in the Decolonisation of Namibia | foilsitheoir = Journal of Southern African Studies | údar = Fabian Krautwald | dáta = 2022 | url = https://doi.org/10.1080/03057070.2022.2127587 }}</ref> I mí na Bealtaine 2021, d'aithin rialtas na Gearmáine an [[cinedhíothú]] agus ghlac sé freagracht mhorálta, stairiúil agus pholaitiúil as na coireanna a rinneadh le linn na tréimhse coilíní. Bhí comhráití idir rialtais na Gearmáine agus na Namaibe mar bhonn le dearbhú comhpháirteach maidir leis an gcaoi le dul i ngleic leis na coireanna; léiríonn foinsí oifigiúla gur lean cainteanna agus obair athmhuintearais ar aghaidh ina dhiaidh sin.<ref name="commemorationher"/><ref name="krautwald2022"/> === Riail na hAfraice Theas === Le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], ghabh fórsaí na hAfraice Theas críoch Iardheisceart na Gearmáine. Tar éis an chogaidh, thug [[Conradh na Náisiún]] sainordú don Afraic Theas an chríoch a riaradh. Tugadh Iardheisceart na hAfraice ar an gcríoch faoin riarachán nua, agus lean rialtas na hAfraice Theas den smacht a bhí aige uirthi tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], in ainneoin iarrachtaí idirnáisiúnta chun stádas na críche a réiteach.<ref name="meftHistory"/> Le himeacht ama, leathnaíodh beartais [[Cinedheighilt]] na hAfraice Theas chuig an gcríoch. Cuireadh srian ar chearta polaitiúla agus sóisialta fhormhór an daonra dhúchasaigh, agus bhí leithscaradh ciníoch agus neamhionannas i gceist le rochtain ar thalamh, ar oideachas agus ar dheiseanna eacnamaíocha. Bhí [[mianadóireacht]] agus leasanna eacnamaíocha lonnaitheoirí ina ngnéithe tábhachtacha den riarachán freisin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namibian struggle for independence – 1966–1990: a historical background (foilsitheoir: South African History Online; dáta: 29 Meitheamh 2015) | url = https://sahistory.org.za/article/namibian-struggle-independence-1966-1990-historical-background }}</ref> === An streachailt ar son neamhspleáchais === Tháinig gluaiseachtaí polaitiúla náisiúnacha chun cinn i gcoinne riail na hAfraice Theas i lár an 20ú haois. Bunaíodh Eagraíocht Phobal Iardheisceart na hAfraice (SWAPO) sa bhliain 1960, agus bhí ról lárnach aici sa streachailt ar son neamhspleáchais. Sa bhliain 1966, thosaigh SWAPO ar streachailt armtha in aghaidh riail na hAfraice Theas, agus lean an choimhlint ar feadh blianta fada.<ref name="175155unsrolenam">{{Lua idirlín | teideal = The UN's role in Namibian Independence (foilsitheoir: United Nations in Namibia; dáta: 17 Márta 2022) | url = https://namibia.un.org/en/175155-uns-role-namibian-independence }}</ref> Bhí ról tábhachtach ag na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]] sa phróiseas díchoilínithe. Sa bhliain 1971, chinn an [[An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta|Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] go raibh láithreacht leanúnach na hAfraice Theas sa chríoch mídhleathach. Ghlac [[Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]] Rún 435 sa bhliain 1978, lena leagadh síos creat do thoghcháin faoi mhaoirseacht idirnáisiúnta. Tháinig brú taidhleoireachta agus athruithe polaitiúla sa réigiún le chéile sna 1980idí chun an bealach a réiteach don neamhspleáchas.<ref name="175155unsrolenam"/> [[Íomhá:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004a.JPG|clé|mion|tirim agus te]]Sa bhliain 1989, reáchtáladh toghcháin faoi mhaoirseacht na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]]. Bhuaigh SWAPO tromlach na suíochán sa Tionól Bunreachtúil, agus ullmhaíodh bunreacht nua don stát neamhspleách. Ar an 21 Márta 1990, rinneadh tír neamhspleách den Namaib, agus ba é Sam Nujoma a chéad uachtarán.<ref name="175155unsrolenam"/> === An Namaib neamhspleách === Ó baineadh neamhspleáchas amach in 1990, tá an Namaib ina poblacht bhunreachtúil le córas ilpháirtí. Bhí Sam Nujoma ina uachtarán ó 1990 go 2005, agus tháinig Hifikepunye Pohamba i gcomharbacht air. Tá an tír tar éis leanúint de thoghcháin náisiúnta a reáchtáil agus de na hinstitiúidí bunreachtúla a fhorbairt.<ref name="175155unsrolenam"/> Tháinig an comhaontú idir an Afraic Theas agus an Namaib maidir le Bá Walvis agus na hoileáin amach ón gcósta i bhfeidhm ar an 1 Márta 1994, rud a chuir an chríoch faoi cheannasacht na Namaibe.<ref name="walvisUN">{{Lua idirlín | teideal = Agreement between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore islands | foilsitheoir = United Nations Treaty Collection | dáta = 1 Márta 1994 | url = https://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=0800000280209176 }}</ref> == Tíreolaíocht == Tá an Namaib suite in iardheisceart na hAfraice, idir domhanleithead 17° agus 29° ó dheas agus domhanfhad 11° agus 26° soir. De réir Pharlaimint na Namaibe, tá achar de 825,418 ciliméadar cearnach aici; tá cósta fada aici feadh an Aigéin Atlantaigh Theas.<ref name="Parliament"/><ref name="chapter1"/> Tá tírdhreacha éagsúla sa tír, lena n-áirítear [[Fásach|fásaigh]], machairí cósta, ardchlár, [[Sliabhraon|sliabhraonta]], féarthailte agus bogaigh. Bíonn tionchar mór ag an tíreolaíocht agus ag an aeráid ar dháileadh an daonra, ar an bhfásra agus ar na hainmhithe.<ref name="chapter1">{{Lua idirlín|url=https://atlasofnamibia.online/chapter-1|teideal=Atlas of Namibia: its land, water and life}}</ref> Is féidir tírdhreach na Namaibe a roinnt ina chúig phríomhréigiún geografacha: Fásach Namib, an tAillte Mór, an tArdchlár Lárnach, Fásach Kalahari agus réigiún thoir thuaidh na tíre, a bhfuil níos mó báistí agus fásra níos dlúithe ann.<ref name="geography"/> === Fásach Namib agus an machaire cósta === Síneann [[Fásach Namib]] feadh chósta thiar na Namaibe, agus leanann sé ó dheas isteach i dtuaisceart na hAfraice Theas agus ó thuaidh isteach in Angóla. Tá dumhcha gainimh, machairí gairbhéil, gleannta tirime abhann agus canyons le fáil ann. Tá an réigiún thar a bheith tirim, agus bíonn tionchar ag Sruth Benguela, sruth fuar aigéin, ar an aeráid chósta. Cruthaíonn an t-aer fuar agus tais ón Atlantach ceo go minic, cé nach mbíonn mórán báistí ann.<ref name="geography"/> Tá Muir Gainimh an Namib suite i gcuid den fhásach agus tá réimsí móra dumhcha ann. Tá cuid den limistéar seo aitheanta mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda de chuid [[EOECNA|UNESCO]] mar gheall ar a thírdhreach agus ar na próisis nádúrtha a chruthaíonn agus a athraíonn na dumhcha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1430/|teideal=Namib Sand Sea}}</ref> === An tAillte Mór === Ar an taobh istigh den mhachaire cósta, ardaíonn an talamh go géar in áiteanna chun an tAillte Mór a chruthú. Síneann an córas seo trí chuid mhór d'iarthar agus de dheisceart na tíre agus scarann sé na limistéir chósta ísle ón ardchlár intíre. Tá sléibhte, fánaí géara, gleannta agus lomáin charraige le fáil sa réigiún seo.<ref name="climate20change2">{{Lua idirlín|url=https://www.meft.gov.na/files/files/Climate%20Change%20Vulnerability%20and%20Adaptation%20Assessment%20for%20Namibia%27s%20Biodiversity%20and%20Protected%20Area%20System%202010.pdf|teideal=Climate Change Vulnerability and Adaptation Assessment for Namibia's Biodiversity and Protected Area System}}</ref> Tá cuid de na pointí is airde sa Namaib suite sna limistéir shléibhtiúla intíre. Tá [[Sliabh Königstein]] i maise sléibhe Brandberg ar cheann de na buaicphointí is airde sa tír, agus sroicheann sé airde thart ar 2,579 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref name="climate20change2"/> === An tArdchlár Lárnach === Síneann an tArdchlár Lárnach ó thuaidh go deisceart tríd an Namaib agus tá sé suite idir an tAillte Mór san iarthar agus réigiúin ghainmheacha an oirthir. Tá an t-ardchlár suite go minic idir thart ar 1,000 agus 2,000 méadar os cionn leibhéal na farraige. Tá sléibhte, cnoic, gleannta agus machairí leathana ann.<ref name="geography"/> Tá Windhoek, príomhchathair na Namaibe, suite ar an ardchlár. Tá cuid mhór de lonnaíochtaí agus de bhailte na tíre lonnaithe sa réigiún seo. Tá dálaí níos fuaire ann ná ar an gcósta íseal, ach bíonn an aeráid tirim go ginearálta agus braitheann fásra nádúrtha ar an méid báistí a thiteann gach bliain.<ref name="chapter1"/> === Fásach Kalahari === Tá réigiún Kalahari suite in oirthear na Namaibe agus síneann sé isteach sa Bhotsuáin agus san Afraic Theas. Tá ithreacha gainmheacha, dumhcha ársa agus fásra atá oiriúnaithe do dhálaí tirime mar thréithe den réigiún. Ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad; tá féarthailte, toir agus crainn ann freisin, agus athraíonn an méid báistí de réir an tsuímh.<ref name="geography"/> === An réigiún thoir thuaidh === Tá an chuid thoir thuaidh den Namaib níos tais ná cuid mhór den chuid eile den tír. Tá coillearnacha, savanna agus féarthailte le fáil sa réigiún seo, chomh maith le haibhneacha agus tuilemhánna. Tá réigiúin Kavango agus Zambezi san oirthuaisceart, áit a mbíonn báisteach níos flúirsí agus fásra níos dlúithe ná mar a bhíonn sna fásaigh san iarthar agus san oirthear.<ref name="geography"/> Tá tábhacht ar leith ag baint le réigiún Zambezi mar gheall ar a ghaireacht d'aibhneacha móra agus do thuilemhánna an chórais [[Zambezi]]. Cruthaíonn an t-uisce agus an fásra dálaí atá oiriúnach do réimse leathan speiceas fiadhúlra.<ref name="secondnationalis">{{Lua idirlín|url=https://sdacnamibia.org/wp-content/uploads/2024/09/Second-National-ISOER-Namibia-2021.pdf|teideal=Second National Integrated State of the Environment Report for Namibia}}</ref> === Aeráid === Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór den Namaib. Bíonn an bháisteach íseal agus neamhrialta, agus tá difríochtaí móra idir an cósta, an t-ardchlár lárnach agus an t-oirthuaisceart. Bíonn tionchar ag Sruth fuar Benguela ar an gcósta, rud a chabhraíonn le ceo a chruthú agus a chuireann srian ar an mbáisteach. Bíonn an taobh istigh níos teo go minic i rith an lae, agus d'fhéadfadh na teochtaí titim go mór san oíche.<ref name="climate20change2"/><ref name="chapter1"/> Titeann an chuid is mó den bháisteach intíre i rith mhíonna an tsamhraidh, go háirithe idir Samhain agus Márta. Bíonn an tuaisceart agus an t-oirthuaisceart níos fliche ná an deisceart agus an t-iarthar. Is minic a bhíonn triomaigh ann, agus bíonn tionchar acu ar fheirmeoireacht, ar fhoinsí uisce agus ar an bhfiadhúlra. === Aibhneacha agus foinsí uisce === Tá ganntanas uisce ina ghné shuntasach de thíreolaíocht na Namaibe. Ní shreabhann formhór na n-aibhneacha intíre ar feadh na bliana; ina ionad sin, líonann siad le huisce tar éis báistí agus d'fhéadfadh siad triomú ar feadh tréimhsí fada. Is minic a bhíonn siad tábhachtach mar chonairí fásra agus mar fhoinsí uisce do dhaoine agus d'ainmhithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://atlasofnamibia.online/chapter-1/some-essentials|teideal=Atlas of Namibia: its land, water and life}}</ref> Tá na haibhneacha a shreabhann ar feadh na dteorainneacha idirnáisiúnta níos iontaofa ó thaobh uisce de. I measc na n-aibhneacha tábhachtacha tá an [[Abhainn Kunene|Kunene]] agus an [[Abhainn Okavango|Okavango]] sa tuaisceart, córas an [[Abhainn Zambezi|Zambezi]] san oirthuaisceart agus an [[Abhainn Oráiste|Oráiste]] sa deisceart.<ref name="secondnationalis"/> Tá [[Imchuach Etosha]] ar cheann de na gnéithe geografacha is suntasaí sa tír. Is dúlagar salainn éadomhain é atá suite i dtuaisceart na Namaibe agus ba chuid de loch mór é san am atá thart. Nuair a bhíonn báisteach ann, bailíonn uisce sa limistéar seo, ach triomaíonn sé arís go minic, rud a fhágann go mbíonn dromchla fairsing salainn ann.<ref name="etoshaMEFT">{{Lua idirlín | teideal = Etosha National Park | foilsitheoir = Ministry of Environment, Forestry and Tourism, Namibia | url = https://www.meft.gov.na/national-parks/etosha-national-park/217/ }}</ref> === Cósta agus an tAigéan Atlantach === Tá cósta fada ag an Namaib ar an Aigéan Atlantach Theas. Bíonn tionchar mór ag Sruth fuar Benguela ar theocht an uisce, ar fhoirmiú ceo agus ar shaol na mara. Tá an cósta tábhachtach don iascaireacht agus don bhithéagsúlacht mhuirí, agus tá limistéir chósta mar an Chósta Chnámharlaigh suntasach mar gheall ar a dtimpeallacht gharbh agus thirim.<ref name="chapter1"/><ref name="geography"/> === Limistéir chosanta === Tá roinnt páirceanna náisiúnta agus limistéar caomhantais sa Namaib chun tírdhreacha agus fiadhúlra na tíre a chosaint. Tá [[Páirc Náisiúnta Namib-Naukluft]] ar cheann de na limistéir chosanta is mó sa tír, agus tá dumhcha, machairí gairbhéil, gleannta tirime agus sléibhte inti. Tá páirceanna agus cúlchistí eile, lena n-áirítear [[Páirc Náisiúnta Etosha]], tábhachtach freisin do chaomhnú na bithéagsúlachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://meft.gov.na/national-parks/namib-naukluft-park/224/|teideal=Namib-Naukluft Park}}</ref><ref name="etoshaMEFT"/> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{DEFAULTSORT:Namaib, An}} [[Catagóir:An Namaib]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|N]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] gol5a546pvegxkzymxlrlbjotdtgoq5 0 8759 1330468 1179008 2026-10-23T15:54:24Z Pdeburca 77501 Ag nótáil go bhfuair Lunny bás inniu 1330468 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] [[Éire]]annach ab é '''Donal Lunny''', ([[10 Márta]], [[1947]] - 23 Deireadh Fómhair 2026) agus a tógadh sa [[Droichead Nua]] i [[Contae Chill Dara|gCill Dara]]. Tá go leor ceoltóirí faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. == Saol == Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg, agus bhunaigh sé ''The Rakes of Kildare'' lena chara [[Christy Moore]] agus Frank Moore, deartháir Christy. Sheinn Donal an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Tamall ina dhiaidh sin chuaigh Lunny leis an ngrúpa [[Emmett Spiceland]]. Thug [[Andy Irvine]] [[bouzouki]] dó [[1970]] agus spreagadh é chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in [[Éire|Éirinn]]. Sheinn Lunny le Christy Moore ar [[Prosperous (albam)|Prosperous]], [[1971]]. Tamall ina dhiaidh sin, cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile, le Donal Lunny, Christy Moore, agus [[Liam Óg Ó Floinn]]. Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. Ach níor aontaigh baill an ghrúpa le chéile agus d'fhág Lunny, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill. [[Íomhá:Lunny irvine o flynn glackin.jpg|mion|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam O'Flynn, agus Paddy Glackin, Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012|clé]] Tháinig grúpa ceoltóirí le chéile i [[1975]] chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]], seachtar de na ceoltóirí is fearr sa tír ag an am. Tugadh an [[The Bothy Band|Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain. Bhunaigh Lunny lipéad ar leith chun ceirníní an ghrúpa seo a eisiúint, Mulligan, agus bhí bouzouki Lunny le cloisteáil go binn orthu. Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] i ''Midnight Well''. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le aithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an [[Bothy Band]] sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig [[Planxty]] le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc, ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] i [[1980|1980/1981]]). [[Íomhá:Dónal Lunny Bristol 2012.jpg|clé|mion|Dónal Lunny, 2012 Bristol Folk Festival]] Scar Christy agus Donal le chéile arís agus bhunaigh Lunny [[Moving Hearts]] (1981-1985), grúpa eile a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus bhí tionchar láidir ag an gceol comhaimseartha rac ar a chuid ceoil. Ó 1985 i leith, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir. Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], [[Planxty]], [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. == Naisc sheachtracha == [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|thumb|border|left|[http://www.youtube.com/watch?v=GrLr_PP4MME Clár ] ó [[TG4]] ]] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [http://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[RTE]] {le aisteoirí ó ''[[Amharclann na Mainistreach]]''}. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Daoine beo]] tfwhsmv12ufpzynhyig413yypgreqe0 1330471 1330468 2026-10-23T15:57:37Z Pdeburca 77501 Tagairt i gcomhair bás Lunny 1330471 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] [[Éire]]annach ab é '''Donal Lunny''', ([[10 Márta]], [[1947]] - 23 Deireadh Fómhair 2026 <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref>) agus a tógadh sa [[Droichead Nua]] i [[Contae Chill Dara|gCill Dara]]. Tá go leor ceoltóirí faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. == Saol == Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg, agus bhunaigh sé ''The Rakes of Kildare'' lena chara [[Christy Moore]] agus Frank Moore, deartháir Christy. Sheinn Donal an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Tamall ina dhiaidh sin chuaigh Lunny leis an ngrúpa [[Emmett Spiceland]]. Thug [[Andy Irvine]] [[bouzouki]] dó [[1970]] agus spreagadh é chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in [[Éire|Éirinn]]. Sheinn Lunny le Christy Moore ar [[Prosperous (albam)|Prosperous]], [[1971]]. Tamall ina dhiaidh sin, cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile, le Donal Lunny, Christy Moore, agus [[Liam Óg Ó Floinn]]. Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. Ach níor aontaigh baill an ghrúpa le chéile agus d'fhág Lunny, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill. [[Íomhá:Lunny irvine o flynn glackin.jpg|mion|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam O'Flynn, agus Paddy Glackin, Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012|clé]] Tháinig grúpa ceoltóirí le chéile i [[1975]] chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]], seachtar de na ceoltóirí is fearr sa tír ag an am. Tugadh an [[The Bothy Band|Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain. Bhunaigh Lunny lipéad ar leith chun ceirníní an ghrúpa seo a eisiúint, Mulligan, agus bhí bouzouki Lunny le cloisteáil go binn orthu. Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] i ''Midnight Well''. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le aithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an [[Bothy Band]] sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig [[Planxty]] le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc, ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] i [[1980|1980/1981]]). [[Íomhá:Dónal Lunny Bristol 2012.jpg|clé|mion|Dónal Lunny, 2012 Bristol Folk Festival]] Scar Christy agus Donal le chéile arís agus bhunaigh Lunny [[Moving Hearts]] (1981-1985), grúpa eile a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus bhí tionchar láidir ag an gceol comhaimseartha rac ar a chuid ceoil. Ó 1985 i leith, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir. Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], [[Planxty]], [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. == Naisc sheachtracha == [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|thumb|border|left|[http://www.youtube.com/watch?v=GrLr_PP4MME Clár ] ó [[TG4]] ]] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [http://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[RTE]] {le aisteoirí ó ''[[Amharclann na Mainistreach]]''}. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Daoine beo]] gx9m6rjtrh7q4f7pqegoi7wz6g9ml0g 1330477 1330471 2026-10-23T18:12:43Z TGcoa 21229 1330477 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] as [[Droichead Nua]] i [[Contae Chill Dara|gCill Dara]] ba ea '''Donal Lunny''' ([[10 Márta]] [[1947]] - 23 Deireadh Fómhair 2026 <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref>). Tá go leor ceoltóirí faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. == Saol == Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg, agus bhunaigh sé ''The Rakes of Kildare'' lena chara [[Christy Moore]] agus Frank Moore, deartháir Christy. Sheinn Donal an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Tamall ina dhiaidh sin chuaigh Lunny leis an ngrúpa [[Emmett Spiceland]]. Thug [[Andy Irvine]] [[bouzouki]] dó [[1970]] agus spreagadh é chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in [[Éire|Éirinn]]. Sheinn Lunny le Christy Moore ar [[Prosperous (albam)|Prosperous]], [[1971]]. Tamall ina dhiaidh sin, cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile, le Donal Lunny, Christy Moore, agus [[Liam Óg Ó Floinn]]. Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. Ach níor aontaigh baill an ghrúpa le chéile agus d'fhág Lunny, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill. [[Íomhá:Lunny irvine o flynn glackin.jpg|mion|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam O'Flynn, agus Paddy Glackin, Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012|clé]] Tháinig grúpa ceoltóirí le chéile i [[1975]] chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]], seachtar de na ceoltóirí is fearr sa tír ag an am. Tugadh an [[The Bothy Band|Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain. Bhunaigh Lunny lipéad ar leith chun ceirníní an ghrúpa seo a eisiúint, Mulligan, agus bhí bouzouki Lunny le cloisteáil go binn orthu. Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] i ''Midnight Well''. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le aithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an [[Bothy Band]] sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig [[Planxty]] le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc, ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] i [[1980|1980/1981]]). [[Íomhá:Dónal Lunny Bristol 2012.jpg|clé|mion|Dónal Lunny, 2012 Bristol Folk Festival]] Scar Christy agus Donal le chéile arís agus bhunaigh Lunny [[Moving Hearts]] (1981-1985), grúpa eile a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus bhí tionchar láidir ag an gceol comhaimseartha rac ar a chuid ceoil. Ó 1985 i leith, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir. Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], [[Planxty]], [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. == Naisc sheachtracha == [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|thumb|border|left|[http://www.youtube.com/watch?v=GrLr_PP4MME Clár ] ó [[TG4]] ]] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [http://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[RTE]] {le aisteoirí ó ''[[Amharclann na Mainistreach]]''}. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] kz28u1bfo0lxs86pfofeerr4rwtgl5e 1330481 1330477 2026-10-23T18:20:19Z TGcoa 21229 1330481 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Rugadh i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]] é, ach tógadh i [[Droichead Nua]] i [[Contae Chill Dara|gCill Dara]] é ó bhí sé cúig bliana d'aois. Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[bouzouki]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> == Saol == Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Donal an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]] a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an bouzouki, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'' ([[1971]]). Tamall ina dhiaidh sin, in [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Lunny irvine o flynn glackin.jpg|clé|mion|220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an bouzouki leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a chuid bouzouki le cloisteáil go binn orthu. Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] i Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). [[Íomhá:Dónal Lunny Bristol 2012.jpg|deas|mion|220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012]] Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan.<ref name="IT" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain. Léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile, agus sheinn sé le [[Kate Bush]] agus le Mark Knopfler.<ref name="IT" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]].<ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott, agus iníon, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julie Buthe; is ceoltóirí iad araon. Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko ina dhiaidh sin, agus bhí iníon acu, Sora. Bhí mac aige freisin leis an amhránaí Sinéad O'Connor, Shane O'Connor, a fuair bás in 2022.<ref name="IT" /> == Bás == Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220px|[https://www.youtube.com/watch?v=GrLr_PP4MME Clár] ó [[TG4]]]] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] agyd0auhqkutofaimosd4awpgg6vtdi 1330499 1330481 2026-10-23T22:51:06Z TGcoa 21229 1330499 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Rugadh i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]] é, ach tógadh i [[Droichead Nua]] i [[Contae Chill Dara|gCill Dara]] é ó bhí sé cúig bliana d'aois. Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[bouzouki]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny irvine o flynn glackin.jpg|clé|mion|220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal Lunny Bristol 2012.jpg|mion|220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012|clé]] [[Íomhá:394-0149 donal-lunny hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oirr]]]] == Saol == Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Donal an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]] a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an bouzouki, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'' ([[1971]]). Tamall ina dhiaidh sin, in [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an bouzouki leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a chuid bouzouki le cloisteáil go binn orthu. Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] i Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan.<ref name="IT" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain. Léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile, agus sheinn sé le [[Kate Bush]] agus le Mark Knopfler.<ref name="IT" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]].<ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott. Bhí iníon, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julie Buthe, Is ceoltóirí iad araon. Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko, agus bhí iníon acu, Sora. Bhí mac aige leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a fuair bás in 2022.<ref name="IT" /> == Bás == Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] 1em8igjp2g84i9xnm6gjy9hvwhmthsw 1330501 1330499 2026-10-23T23:09:23Z TGcoa 21229 1330501 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhain sé cáil amach mar cheoltóir aonair chomh maith leis na bannaí 'Planxty', 'The Bothy Band' agus 'Moving Hearts'. Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[bouzouki]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny irvine o flynn glackin.jpg|clé|mion|220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal Lunny Bristol 2012.jpg|mion|220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012|clé]] [[Íomhá:394-0149 donal-lunny hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oirr]]]] == Gairm == Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Donal an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]], grúpa bailéad sna seascaidí malla., a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an bouzouki, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'' ([[1971]]). Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Tháinig bláth bán ar a bhuanna leis na grúpaí ba mhó tionchair in athbheochan an cheoil traidisiunta sna 1970idí agus na 1980idí - Planxty, The Bothy Band agus Moving Hearts. In [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an bouzouki leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a chuid bouzouki le cloisteáil go binn orthu. Ba é an tionlacan docht, dearfa a bhí ag Donal an tuaim a thiomáin an Bothy Band - an tuaim a mhuscail na seachtóidí as a suan ! Ó 1975 go '79 d'aimsigh an grúpa sin cur chuige úrnua don cheol Ghaelach agus do ghrúpaí eile a tháinig ina ndiaidh.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Donal Lunny ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1023/1596635-donal-lunny-ar-shli-na-firinne/|date=2026-10-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] i Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Leis na Moving Hearts chuir Dónal an phíb uileann agus an sacsafón le huirlisí eile mar an giotár , an méarchlár, an dord agus na drumaí. Pósadh gléigeal idir an traidisiún Gaelach, an snagcheol agus an rac-cheol agus é uilig fite as intinn Dhonal Lunny. Dearcadh ar Dhónal mar phríomhoirfideach agus mar mháistir an bhasúcaí - rinneadh ceann úr go speisialta dó- bolg chothrom agus muinéal níos giorra - bhain sé [[an Ghréig]] as bunainm na huirlise agus chuir sé Cill Dara agus Éire ina áit.<ref name=":1" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan, chomh maith lena ghrúpa féin, Coolfin.<ref name="IT" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain. I 1996 chuir sé an chéad mhór-shraith ceoil ar T na G i láthair - Sult. Léirigh sé na céadta albam agus tá lorg a láimhe le sonrú ar an iliomad tograí ceoil. Mar shampla léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile. Sheinn agus chum Dónal Lunny ceol cruthaíoch le plúr cheoltóirí nua-aimseartha an domhain léithéidi Van Morrison, Mark Knopfler , Elvis Costello, Kate Bush agus Rod Stewart.<ref name="IT" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. In 2017 láithrigh Lunny an clár Geantraí óna bhaile féin [[Droichead Nua|An Droichead Nua]] i gCo Chill Dara - an bhliain a bhronn TG4 Gradam Saoil air. Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]].<ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == B'as Rann na Feirste i nGaeltacht Dhún na nGall máthair Dhónal Lunny, Mary Mhic Ruairí nó Mary Mhaggie ( Phadai Fheidhlimigh Ó Gallchóir ) agus b'as Inis Ceithleann i gCo Fhear Manach a athair Frank Lunny.<ref name=":1" /> Rugadh Lunny i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]], ach bhog an teaghlach chuig An Droichead Nua i gCill Dara nuair a bhí Dónal cúig bliana d'aois. Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott. Bhí iníon, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julie Buthe, Is ceoltóirí iad araon. Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko, agus bhí iníon acu, Sora. Bhí mac aige leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a fuair bás in 2022.<ref name="IT" /> === Bás === Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] 54otx5100xaqmohz0twyq2gved67dkw 1330508 1330501 2026-10-23T23:40:13Z TGcoa 21229 1330508 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhain sé cáil amach mar cheoltóir aonair agus leis na bannaí [[Planxty]], [[The Bothy Band]] agus [[Moving Hearts]].<ref name="RTÉ">{{Luaigh foilseachán|title=Donal Lunny ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1023/1596635-donal-lunny-ar-shli-na-firinne/|date=2026-10-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[basúcaí]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220x220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny_irvine_o_flynn_glackin.jpg|clé|mion|220x220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal_Lunny_Bristol_2012.jpg|clé|mion|220x220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012]] [[Íomhá:394-0149_donal-lunny_hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oirr]]]] == Tús a shaoil == Rugadh Lunny i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]]. B'as [[Rann na Feirste]] i nGaeltacht [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]] a mháthair, Mary Mhic Ruairí, nó Mary Mhaggie (Phadaí Fheidhlimigh Ó Gallchóir), agus b'as [[Inis Ceithleann]] i g[[Contae Fhear Manach|Contae Fhear Manach]] a athair, Frank Lunny.<ref name="RTÉ" /> Bhog an teaghlach go dtí [[Droichead Nua|an Droichead Nua]] i gContae Chill Dara nuair a bhí sé cúig bliana d'aois.<ref name="RTÉ" /> Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Lunny an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. == Gairm == Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]], grúpa bailéad ó dheireadh na 1960idí, a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an basúcaí, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'', a taifeadadh in [[1971]]. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus de na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Tháinig bláth bán ar a bhuanna leis na grúpaí ba mhó tionchair in athbheochan an cheoil thraidisiúnta sna 1970idí agus sna 1980idí – Planxty, The Bothy Band agus Moving Hearts.<ref name="RTÉ" /> In [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an basúcaí leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a sheinm ar an mbasúcaí le cloisteáil go binn orthu. Ba é tionlacan docht, dearfa Lunny a thiomáin fuaim an Bothy Band – fuaim a mhúscail na seachtóidí as a suan. Ó 1975 go 1979, d'aimsigh an grúpa cur chuige úrnua don cheol Gaelach agus do na grúpaí a tháinig ina dhiaidh.<ref name="RTÉ" /> Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] agus Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Le Moving Hearts, chuir Lunny [[Píoba uilleann|an phíb uilleann]] agus an sacsafón le huirlisí eile ar nós an ghiotáir, an mhéarchláir, an doird agus na ndrumaí. Pósadh gléigeal a bhí ann idir an traidisiún Gaelach, an [[snagcheol]] agus an [[rac-cheol]], agus ba é Lunny a d'fhigh le chéile iad.<ref name="RTÉ" /> Breathnaíodh ar Lunny mar phríomhoirfideach agus mar mháistir an bhasúcaí. Rinneadh basúcaí nua go speisialta dó, le bolg cothrom agus muineál níos giorra: bhain sé [[an Ghréig]] as bunainm na huirlise agus chuir sé Cill Dara agus Éire ina háit.<ref name="RTÉ" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan, agus ar a ghrúpa féin, Coolfin.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain.<ref name="IT" /> In 1996, chuir sé i láthair an chéad mhórshraith ceoil ar [[TG4|Theilifís na Gaeilge]], ''Sult''.<ref name="RTÉ" /> Léirigh sé na céadta albam, agus tá lorg a láimhe le sonrú ar an iliomad tograí ceoil.<ref name="RTÉ" /> Mar shampla, léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile.<ref name="IT" /> Sheinn sé agus chum sé ceol le cuid de na ceoltóirí ba cháiliúla ar domhan, ar nós [[Van Morrison]], Mark Knopfler, [[Kate Bush]] agus [[Rod Stewart]].<ref name="RTÉ" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]] ar [[8 Feabhra]] 2006.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/entertainment/2006/0209/406227-aosdana/|teideal=Dónal Lunny, Eugene McCabe elected to Aosdána|dáta=2006-02-09|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-10-24}} Deir ''The Irish Times'' (23 Deireadh Fómhair 2026) gur sa bhliain 2007 a toghadh é, ach is í seo an tuairisc a foilsíodh an lá i ndiaidh an toghcháin.</ref> In 2017, chuir Lunny an clár ''Geantraí'' i láthair óna bhaile féin, an Droichead Nua, i gContae Chill Dara – an bhliain chéanna a bhronn [[TG4]] Gradam Saoil air.<ref name="RTÉ" /><ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == * Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott. * Bhí iníon, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julie Buthe; is ceoltóirí iad araon. * Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko, agus bhí iníon acu, Sora. * Bhí mac aige leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a fuair bás in 2022.<ref name="IT" /> === Bás === Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Dioscliosta == Seo a leanas na príomhcheirníní a raibh baint ag Lunny leo.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/D%C3%B3nal_Lunny#Discography|teideal=Dónal Lunny – Discography|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Albaim aonair * ''Dónal Lunny'' (1987), Gael Linn, CEFCD133 * ''Coolfin'' (1998) * ''Journey: The Best of Dónal Lunny'' (2001) ;Le Christy Moore * ''Prosperous'' (1972) * ''Christy Moore'' (1976) * ''Whatever Tickles Your Fancy'' (1976) * ''Live in Dublin'' (1978) * ''AntiNuclear'' (1979), ar na hamhráin "People Will Die" agus "Trip to Carnsore" * ''H-Block'' (1980) * ''Christy Moore and Friends'' (1981) * ''The Time Has Come'' (1983) * ''Ride On'' (1984) * ''The Spirit of Freedom'' (1985) * ''Ordinary Man'' (1985) * ''Unfinished Revolution'' (1987) * ''Voyage'' (1989) ;Le Planxty * ''Planxty'' (1973) * ''The Well Below the Valley'' (1973) * ''Cold Blow and the Rainy Night'' (1974) * ''After the Break'' (1979, 1992) * ''The Woman I Loved So Well'' (1980, 1992) * "Timedance" (1981), ceirnín 12 orlach (30 cm) * ''Words & Music'' (1983) * ''Arís!'' (1984) * ''Live 2004'' (2004), CD agus DVD * ''Between the Jigs and the Reels: A Retrospective'' (2016), CD agus DVD ;Le hAndy Irvine agus Paul Brady * ''Andy Irvine/Paul Brady'' (1976) * ''Welcome Here Kind Stranger'' (1978) * ''Andy Irvine/70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014) ;Le Mozaik * ''Live from the Powerhouse'' (2004) * ''Changing Trains'' (2007) * ''The Long and the Short of It'' (2019) ;Le hUsher's Island * ''Usher's Island'' (2017) {{Col-2}} ;Le The Bothy Band * ''1975'' (1975) * ''Old Hag You Have Killed Me'' (1976) * ''Out of the Wind, Into the Sun'' (1977, 1985) * ''After Hours (Live in Paris)'' (1978, 1984) * ''Live in Concert'' (1994) ;Le Moving Hearts * ''Moving Hearts'' (1982) * ''Dark End of the Street'' (1982) * ''Live Hearts'' (1984) * ''The Storm'' (1985) * ''Live in Dublin'' (2008) ;Le ceoltóirí eile * ''Celtic Folkweave'' le Mick Hanly agus [[Mícheál Ó Domhnaill]] (1974) * ''Matt Molloy with Donal Lunny'' le Matt Molloy (1976), Green Linnet, GLCD3008 * ''Patrick Street'' le Patrick Street (1986), Green Linnet, GLCD1071 * ''Altan'' le Frankie Kennedy agus [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] (1987), Green Linnet, GLCD1078 * ''The Rough Guide to Irish Music'' le ceoltóirí éagsúla (1996) * ''Idir an Dá Sholas'' le [[Maighread Ní Dhomhnaill|Maighread]] agus [[Tríona Ní Dhomhnaill]] (1999) * ''Marginal Moon'' le Soul Flower Union (1999), eisithe sa tSeapáin * ''Hey-Ho Believe'' le Jimmy MacCarthy (2010) ;Mar aoi * ''Midnight Well'' le Midnight Well (1976), Mulligan * "Night of the Swallow" le [[Kate Bush]] (1981) * ''No Frontiers'' le [[Mary Black]] (1989), Dara * ''Golden Heart'' le Mark Knopfler (1996) * ''Sean-Nós Nua'' le [[Sinéad O'Connor]] (2002), Hummingbird Records * ''Tráthnóna Beag Aréir'' le [[Albert Fry]] (2008), Gael Linn * ''[[Imeall]]'' le Mairéad Ní Mhaonaigh (2008), Moon * ''Ceol Cheann Dubhrann'' le ceoltóirí éagsúla (2009) {{Col-end}} == Scannánliosta == * ''Sult le Dónal Lunny'' (dhá shraith: 1996 agus 1997), Hummingbird Productions do [[TG4|Theilifís na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19342|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 1|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19355|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 2|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> * ''Planxty Live 2004'' (2004), DVD * ''Transatlantic Sessions'', sraith 3 (2007), DVD * ''Moving Hearts Live in Dublin'' (2008), DVD * ''Andy Irvine 70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014), DVD * ''[https://www.youtube.com/watch?v=9EtvB0cz6xA Mozaik on Tour 2014]'' (2014), físeán YouTube == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.donallunny.com/ Suíomh oifigiúil] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] ba3ztihc9ay0d73pfm5jdf362tq940l 1330512 1330508 2026-10-24T00:39:45Z TGcoa 21229 1330512 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhain sé cáil amach mar cheoltóir aonair agus leis na bannaí [[Planxty]], [[The Bothy Band]] agus [[Moving Hearts]].<ref name="RTÉ">{{Luaigh foilseachán|title=Donal Lunny ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1023/1596635-donal-lunny-ar-shli-na-firinne/|date=2026-10-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[basúcaí]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220x220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny_irvine_o_flynn_glackin.jpg|clé|mion|220x220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal_Lunny_Bristol_2012.jpg|clé|mion|220x220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012]] [[Íomhá:394-0149_donal-lunny_hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oirr]]]] == Tús a shaoil == Rugadh Lunny i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]]. B'as [[Rann na Feirste]] i nGaeltacht [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]] a mháthair, Mary Mhic Ruairí, nó Mary Mhaggie (Phadaí Fheidhlimigh Ó Gallchóir), agus b'as [[Inis Ceithleann]] i g[[Contae Fhear Manach|Contae Fhear Manach]] a athair, Frank Lunny.<ref name="RTÉ" /> Bhog an teaghlach go dtí [[Droichead Nua|an Droichead Nua]] i gContae Chill Dara nuair a bhí sé cúig bliana d'aois.<ref name="RTÉ" /> Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Lunny an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. == Gairm == Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]], grúpa bailéad ó dheireadh na 1960idí, a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an basúcaí, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'', a taifeadadh in [[1971]]. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus de na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Tháinig bláth bán ar a bhuanna leis na grúpaí ba mhó tionchair in athbheochan an cheoil thraidisiúnta sna 1970idí agus sna 1980idí – Planxty, The Bothy Band agus Moving Hearts.<ref name="RTÉ" /> In [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an basúcaí leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a sheinm ar an mbasúcaí le cloisteáil go binn orthu. Ba é tionlacan docht, dearfa Lunny a thiomáin fuaim an Bothy Band – fuaim a mhúscail na seachtóidí as a suan. Ó 1975 go 1979, d'aimsigh an grúpa cur chuige úrnua don cheol Gaelach agus do na grúpaí a tháinig ina dhiaidh.<ref name="RTÉ" /> Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] agus Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Le Moving Hearts, chuir Lunny [[Píoba uilleann|an phíb uilleann]] agus an sacsafón le huirlisí eile ar nós an ghiotáir, an mhéarchláir, an doird agus na ndrumaí. Pósadh gléigeal a bhí ann idir an traidisiún Gaelach, an [[snagcheol]] agus an [[rac-cheol]], agus ba é Lunny a d'fhigh le chéile iad.<ref name="RTÉ" /> Breathnaíodh ar Lunny mar phríomhoirfideach agus mar mháistir an bhasúcaí. Rinneadh basúcaí nua go speisialta dó, le bolg cothrom agus muineál níos giorra: bhain sé [[an Ghréig]] as bunainm na huirlise agus chuir sé Cill Dara agus Éire ina háit.<ref name="RTÉ" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan, agus ar a ghrúpa féin, Coolfin.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain.<ref name="IT" /> In 1996, chuir sé i láthair an chéad mhórshraith ceoil ar [[TG4|Theilifís na Gaeilge]], ''Sult''.<ref name="RTÉ" /> Léirigh sé na céadta albam, agus tá lorg a láimhe le sonrú ar an iliomad tograí ceoil.<ref name="RTÉ" /> Mar shampla, léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile.<ref name="IT" /> Sheinn sé agus chum sé ceol le cuid de na ceoltóirí ba cháiliúla ar domhan, ar nós [[Van Morrison]], Mark Knopfler, [[Kate Bush]] agus [[Rod Stewart]].<ref name="RTÉ" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]] ar [[8 Feabhra]] 2006.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/entertainment/2006/0209/406227-aosdana/|teideal=Dónal Lunny, Eugene McCabe elected to Aosdána|dáta=2006-02-09|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-10-24}} Deir ''The Irish Times'' (23 Deireadh Fómhair 2026) gur sa bhliain 2007 a toghadh é, ach is í seo an tuairisc a foilsíodh an lá i ndiaidh an toghcháin.</ref> In 2017, chuir Lunny an clár ''Geantraí'' i láthair óna bhaile féin, an Droichead Nua, i gContae Chill Dara – an bhliain chéanna a bhronn [[TG4]] Gradam Saoil air.<ref name="RTÉ" /><ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == * Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott. * Bhí iníon, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julie Buthe; is ceoltóir í Cora, mar atá Oisín. * Phós Lunny an ceoltóir Seapánach Itami Hideko, agus bhí iníon acu, Sora. * Bhí mac ag Lunny leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a fuair bás in 2022.<ref name="IT" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/celebs/gallery/donal-lunnys-family-life-son-23369196|teideal=Donal Lunny's son with Sinead O'Connor is the image of her|údar=Mikie O'Loughlin|dáta=2021-01-22|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> === Bás === Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Dioscliosta == Seo a leanas na príomhcheirníní a raibh baint ag Lunny leo.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/D%C3%B3nal_Lunny#Discography|teideal=Dónal Lunny – Discography|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> {{Col-begin|style=color:inherit;}} {{Col-2}} ;Albaim aonair * ''Dónal Lunny'' (1987), Gael Linn, CEFCD133 * ''Coolfin'' (1998) * ''Journey: The Best of Dónal Lunny'' (2001) ;Le Christy Moore * ''Prosperous'' (1972) * ''Christy Moore'' (1976) * ''Whatever Tickles Your Fancy'' (1976) * ''Live in Dublin'' (1978) * ''AntiNuclear'' (1979), ar na hamhráin "People Will Die" agus "Trip to Carnsore" * ''H-Block'' (1980) * ''Christy Moore and Friends'' (1981) * ''The Time Has Come'' (1983) * ''Ride On'' (1984) * ''The Spirit of Freedom'' (1985) * ''Ordinary Man'' (1985) * ''Unfinished Revolution'' (1987) * ''Voyage'' (1989) ;Le Planxty * ''Planxty'' (1973) * ''The Well Below the Valley'' (1973) * ''Cold Blow and the Rainy Night'' (1974) * ''After the Break'' (1979, 1992) * ''The Woman I Loved So Well'' (1980, 1992) * "Timedance" (1981), ceirnín 12 orlach (30 cm) * ''Words & Music'' (1983) * ''Arís!'' (1984) * ''Live 2004'' (2004), CD agus DVD * ''Between the Jigs and the Reels: A Retrospective'' (2016), CD agus DVD ;Le hAndy Irvine agus Paul Brady * ''Andy Irvine/Paul Brady'' (1976) * ''Welcome Here Kind Stranger'' (1978) * ''Andy Irvine/70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014) ;Le Mozaik * ''Live from the Powerhouse'' (2004) * ''Changing Trains'' (2007) * ''The Long and the Short of It'' (2019) ;Le hUsher's Island * ''Usher's Island'' (2017) {{Col-2}} ;Le The Bothy Band * ''1975'' (1975) * ''Old Hag You Have Killed Me'' (1976) * ''Out of the Wind, Into the Sun'' (1977, 1985) * ''After Hours (Live in Paris)'' (1978, 1984) * ''Live in Concert'' (1994) ;Le Moving Hearts * ''Moving Hearts'' (1982) * ''Dark End of the Street'' (1982) * ''Live Hearts'' (1984) * ''The Storm'' (1985) * ''Live in Dublin'' (2008) ;Le ceoltóirí eile * ''Celtic Folkweave'' le Mick Hanly agus [[Mícheál Ó Domhnaill]] (1974) * ''Matt Molloy with Donal Lunny'' le Matt Molloy (1976), Green Linnet, GLCD3008 * ''Patrick Street'' le Patrick Street (1986), Green Linnet, GLCD1071 * ''Altan'' le Frankie Kennedy agus [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] (1987), Green Linnet, GLCD1078 * ''The Rough Guide to Irish Music'' le ceoltóirí éagsúla (1996) * ''Idir an Dá Sholas'' le [[Maighread Ní Dhomhnaill|Maighread]] agus [[Tríona Ní Dhomhnaill]] (1999) * ''Marginal Moon'' le Soul Flower Union (1999), eisithe sa tSeapáin * ''Hey-Ho Believe'' le Jimmy MacCarthy (2010) ;Mar aoi * ''Midnight Well'' le Midnight Well (1976), Mulligan * "Night of the Swallow" le [[Kate Bush]] (1981) * ''No Frontiers'' le [[Mary Black]] (1989), Dara * ''Golden Heart'' le Mark Knopfler (1996) * ''Sean-Nós Nua'' le [[Sinéad O'Connor]] (2002), Hummingbird Records * ''Tráthnóna Beag Aréir'' le [[Albert Fry]] (2008), Gael Linn * ''[[Imeall]]'' le Mairéad Ní Mhaonaigh (2008), Moon * ''Ceol Cheann Dubhrann'' le ceoltóirí éagsúla (2009) {{Col-end}} == Scannánliosta == * ''Sult le Dónal Lunny'' (dhá shraith: 1996 agus 1997), Hummingbird Productions do [[TG4|Theilifís na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19342|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 1|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19355|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 2|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> * ''Planxty Live 2004'' (2004), DVD * ''Transatlantic Sessions'', sraith 3 (2007), DVD * ''Moving Hearts Live in Dublin'' (2008), DVD * ''Andy Irvine 70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014), DVD * ''[https://www.youtube.com/watch?v=9EtvB0cz6xA Mozaik on Tour 2014]'' (2014), físeán YouTube == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.donallunny.com/ Suíomh oifigiúil] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] m5ybto461wec4j03dlkasda86erykjd 1330530 1330512 2026-10-24T08:05:43Z TGcoa 21229 1330530 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhain sé cáil amach mar cheoltóir aonair agus leis na bannaí [[Planxty]], [[The Bothy Band]] agus [[Moving Hearts]].<ref name="RTÉ">{{Luaigh foilseachán|title=Donal Lunny ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1023/1596635-donal-lunny-ar-shli-na-firinne/|date=2026-10-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[basúcaí]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220x220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny_irvine_o_flynn_glackin.jpg|clé|mion|220x220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal_Lunny_Bristol_2012.jpg|clé|mion|220x220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012]] [[Íomhá:394-0149_donal-lunny_hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oirr]]]] == Tús a shaoil == Rugadh Lunny i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]]. B'as [[Rann na Feirste]] i nGaeltacht [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]] a mháthair, Mary Mhic Ruairí, nó Mary Mhaggie (Phadaí Fheidhlimigh Ó Gallchóir), agus b'as [[Inis Ceithleann]] i g[[Contae Fhear Manach|Contae Fhear Manach]] a athair, Frank Lunny.<ref name="RTÉ" /> Tógadh Lunny i dteaghlach mór, agus bhí triúr deartháireacha aige agus cúpla deirfiúr (4 nó 5).<ref name="RSVP2026">{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/celebs/irish-musician-donal-lunny-died-37805040|teideal=Irish musician Donal Lunny has died aged 79|údar=Erica Carter|dáta=2026-10-23|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> Bhog an teaghlach go dtí [[Droichead Nua|an Droichead Nua]] i gContae Chill Dara nuair a bhí sé cúig bliana d'aois.<ref name="RTÉ" /> Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Lunny an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Nuair a bhí sé ina fhear óg, chuaigh Lunny go [[Baile Átha Cliath]] chun triail a bhaint as an dearadh grafach agus as an miotalóireacht. Bhuaigh sé dhá scoláireacht, agus rinne sé staidéar sa [[Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha|Choláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha]] ó 1965 go 1968. Ar feadh breis is dhá bhliain, rinne sé earraí airgid agus seodra i gceardlann a bhí aige i bpáirt leis an dealbhóir Vincent Browne. Níorbh fhada, áfach, gur thug sé é féin go hiomlán don cheol.<ref name="RSVP2026" /> == Gairm == Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]], grúpa bailéad ó dheireadh na 1960idí, a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an basúcaí, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'', a taifeadadh in [[1971]]. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus de na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Tháinig bláth bán ar a bhuanna leis na grúpaí ba mhó tionchair in athbheochan an cheoil thraidisiúnta sna 1970idí agus sna 1980idí – Planxty, The Bothy Band agus Moving Hearts.<ref name="RTÉ" /> In [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an basúcaí leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a sheinm ar an mbasúcaí le cloisteáil go binn orthu. Ba é tionlacan docht, dearfa Lunny a thiomáin fuaim an Bothy Band – fuaim a mhúscail na seachtóidí as a suan. Ó 1975 go 1979, d'aimsigh an grúpa cur chuige úrnua don cheol Gaelach agus do na grúpaí a tháinig ina dhiaidh.<ref name="RTÉ" /> Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] agus Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Le Moving Hearts, chuir Lunny [[Píoba uilleann|an phíb uilleann]] agus an sacsafón le huirlisí eile ar nós an ghiotáir, an mhéarchláir, an doird agus na ndrumaí. Pósadh gléigeal a bhí ann idir an traidisiún Gaelach, an [[snagcheol]] agus an [[rac-cheol]], agus ba é Lunny a d'fhigh le chéile iad.<ref name="RTÉ" /> Breathnaíodh ar Lunny mar phríomhoirfideach agus mar mháistir an bhasúcaí. Rinneadh basúcaí nua go speisialta dó, le bolg cothrom agus muineál níos giorra: bhain sé [[an Ghréig]] as bunainm na huirlise agus chuir sé Cill Dara agus Éire ina háit.<ref name="RTÉ" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan, agus ar a ghrúpa féin, Coolfin.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain.<ref name="IT" /> In 1996, chuir sé i láthair an chéad mhórshraith ceoil ar [[TG4|Theilifís na Gaeilge]], ''Sult''.<ref name="RTÉ" /> Léirigh sé na céadta albam, agus tá lorg a láimhe le sonrú ar an iliomad tograí ceoil.<ref name="RTÉ" /> Mar shampla, léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile.<ref name="IT" /> Sheinn sé agus chum sé ceol le cuid de na ceoltóirí ba cháiliúla ar domhan, ar nós [[Van Morrison]], Mark Knopfler, [[Kate Bush]], [[U2]] agus [[Rod Stewart]].<ref name="RTÉ" /><ref name="RSVP2026" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Chum Lunny ceol don amharclann freisin, d'[[Amharclann na Mainistreach]] agus do chomhlacht amharclainne Field Day ina measc, agus scóir do dhrámaí agus do chláir faisnéise teilifíse de chuid [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], an [[BBC]] agus [[Channel 4]]. Chum sé ceol scannáin chomh maith, mar shampla do ''This Is My Father'' (1998), ina raibh [[Aidan Quinn]] agus [[James Caan]] i measc na n-aisteoirí.<ref name="RSVP2023">{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/dnal-lunnys-family-life-career-30583464|teideal=Dónal Lunny's family life, career and relationship with Sinead O'Connor|údar=Tara McCormack|dáta=2023-07-29|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]] ar [[8 Feabhra]] 2006.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/entertainment/2006/0209/406227-aosdana/|teideal=Dónal Lunny, Eugene McCabe elected to Aosdána|dáta=2006-02-09|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-10-24}} Deir ''The Irish Times'' (23 Deireadh Fómhair 2026) gur sa bhliain 2007 a toghadh é, ach is í seo an tuairisc a foilsíodh an lá i ndiaidh an toghcháin.</ref> In 2017, chuir Lunny an clár ''Geantraí'' i láthair óna bhaile féin, an Droichead Nua, i gContae Chill Dara – an bhliain chéanna a bhronn [[TG4]] Gradam Saoil air.<ref name="RTÉ" /><ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == * Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott.<ref name="IT" /> * Bhí iníon aige sna 1980idí, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julia Buthe. Is ceoltóir í Cora, mar atá Oisín.<ref name="IT" /> * Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko in 2002, agus bhí iníon acu, Sora.<ref name="RSVP2026" /> * Bhí mac aige leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a rugadh sa bhliain 2004.<ref name="RSVP2026" /> Chuir Shane lámh ina bhás féin in 2022, agus é seacht mbliana déag d'aois.<ref name="InTime">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio/2026/08/10/in-time-donal-lunny-review-intense-portrait-of-an-enigmatic-folk-artist-waylaid-by-tragedy/|teideal=In Time – Dónal Lunny review: Intense portrait of an enigmatic folk artist waylaid by tragedy|údar=Ed Power|dáta=2026-08-10|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> === Bás === Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Dioscliosta == Seo a leanas na príomhcheirníní a raibh baint ag Lunny leo.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/D%C3%B3nal_Lunny#Discography|teideal=Dónal Lunny – Discography|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> {{Col-begin|style=color:inherit;}} {{Col-2}} ;Albaim aonair * ''Dónal Lunny'' (1987), Gael Linn, CEFCD133 * ''Coolfin'' (1998) * ''Journey: The Best of Dónal Lunny'' (2001) ;Le Christy Moore * ''Prosperous'' (1972) * ''Christy Moore'' (1976) * ''Whatever Tickles Your Fancy'' (1976) * ''Live in Dublin'' (1978) * ''AntiNuclear'' (1979), ar na hamhráin "People Will Die" agus "Trip to Carnsore" * ''H-Block'' (1980) * ''Christy Moore and Friends'' (1981) * ''The Time Has Come'' (1983) * ''Ride On'' (1984) * ''The Spirit of Freedom'' (1985) * ''Ordinary Man'' (1985) * ''Unfinished Revolution'' (1987) * ''Voyage'' (1989) ;Le Planxty * ''Planxty'' (1973) * ''The Well Below the Valley'' (1973) * ''Cold Blow and the Rainy Night'' (1974) * ''After the Break'' (1979, 1992) * ''The Woman I Loved So Well'' (1980, 1992) * "Timedance" (1981), ceirnín 12 orlach (30 cm) * ''Words & Music'' (1983) * ''Arís!'' (1984) * ''Live 2004'' (2004), CD agus DVD * ''Between the Jigs and the Reels: A Retrospective'' (2016), CD agus DVD ;Le hAndy Irvine agus Paul Brady * ''Andy Irvine/Paul Brady'' (1976) * ''Welcome Here Kind Stranger'' (1978) * ''Andy Irvine/70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014) ;Le Mozaik * ''Live from the Powerhouse'' (2004) * ''Changing Trains'' (2007) * ''The Long and the Short of It'' (2019) ;Le hUsher's Island * ''Usher's Island'' (2017) {{Col-2}} ;Le The Bothy Band * ''1975'' (1975) * ''Old Hag You Have Killed Me'' (1976) * ''Out of the Wind, Into the Sun'' (1977, 1985) * ''After Hours (Live in Paris)'' (1978, 1984) * ''Live in Concert'' (1994) ;Le Moving Hearts * ''Moving Hearts'' (1982) * ''Dark End of the Street'' (1982) * ''Live Hearts'' (1984) * ''The Storm'' (1985) * ''Live in Dublin'' (2008) ;Le ceoltóirí eile * ''Celtic Folkweave'' le Mick Hanly agus [[Mícheál Ó Domhnaill]] (1974) * ''Matt Molloy with Donal Lunny'' le Matt Molloy (1976), Green Linnet, GLCD3008 * ''Patrick Street'' le Patrick Street (1986), Green Linnet, GLCD1071 * ''Altan'' le Frankie Kennedy agus [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] (1987), Green Linnet, GLCD1078 * ''The Rough Guide to Irish Music'' le ceoltóirí éagsúla (1996) * ''Idir an Dá Sholas'' le [[Maighread Ní Dhomhnaill|Maighread]] agus [[Tríona Ní Dhomhnaill]] (1999) * ''Marginal Moon'' le Soul Flower Union (1999), eisithe sa tSeapáin * ''Hey-Ho Believe'' le Jimmy MacCarthy (2010) ;Mar aoi * ''Midnight Well'' le Midnight Well (1976), Mulligan * "Night of the Swallow" le [[Kate Bush]] (1981) * ''No Frontiers'' le [[Mary Black]] (1989), Dara * ''Golden Heart'' le Mark Knopfler (1996) * ''Sean-Nós Nua'' le [[Sinéad O'Connor]] (2002), Hummingbird Records * ''Tráthnóna Beag Aréir'' le [[Albert Fry]] (2008), Gael Linn * ''[[Imeall]]'' le Mairéad Ní Mhaonaigh (2008), Moon * ''Ceol Cheann Dubhrann'' le ceoltóirí éagsúla (2009) {{Col-end}} == Scannánliosta == * ''Sult le Dónal Lunny'' (dhá shraith: 1996 agus 1997), Hummingbird Productions do [[TG4|Theilifís na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19342|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 1|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19355|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 2|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> * ''Planxty Live 2004'' (2004), DVD * ''Transatlantic Sessions'', sraith 3 (2007), DVD * ''Moving Hearts Live in Dublin'' (2008), DVD * ''Andy Irvine 70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014), DVD * ''[https://www.youtube.com/watch?v=9EtvB0cz6xA Mozaik on Tour 2014]'' (2014), físeán YouTube == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.donallunny.com/ Suíomh oifigiúil] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] 6tbdvwhhgfh7b3pnmuo2usqp3pukz9o 1330532 1330530 2026-10-24T08:10:39Z TGcoa 21229 1330532 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhain sé cáil amach mar cheoltóir aonair agus leis na bannaí [[Planxty]], [[The Bothy Band]] agus [[Moving Hearts]].<ref name="RTÉ">{{Luaigh foilseachán|title=Donal Lunny ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1023/1596635-donal-lunny-ar-shli-na-firinne/|date=2026-10-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[basúcaí]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220x220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny_irvine_o_flynn_glackin.jpg|clé|mion|220x220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal_Lunny_Bristol_2012.jpg|clé|mion|220x220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012]] [[Íomhá:394-0149_donal-lunny_hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oirr]]]] == Tús a shaoil == Rugadh Lunny i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]]. B'as [[Rann na Feirste]] i nGaeltacht [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]] a mháthair, Mary Mhic Ruairí, nó Mary Mhaggie (Phadaí Fheidhlimigh Ó Gallchóir), agus b'as [[Inis Ceithleann]] i g[[Contae Fhear Manach|Contae Fhear Manach]] a athair, Frank Lunny.<ref name="RTÉ" /> Tógadh Lunny i dteaghlach mór, agus bhí triúr deartháireacha aige agus cúpla deirfiúr (4 nó 5).<ref name="RSVP2026">{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/celebs/irish-musician-donal-lunny-died-37805040|teideal=Irish musician Donal Lunny has died aged 79|údar=Erica Carter|dáta=2026-10-23|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> Bhog an teaghlach go dtí [[Droichead Nua|an Droichead Nua]] i gContae Chill Dara nuair a bhí sé cúig bliana d'aois.<ref name="RTÉ" /> Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Lunny an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Nuair a bhí sé ina fhear óg, chuaigh Lunny go [[Baile Átha Cliath]] chun triail a bhaint as an dearadh grafach agus as an miotalóireacht. Bhuaigh sé dhá scoláireacht, agus rinne sé staidéar sa [[Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha|Choláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha]] ó 1965 go 1968. Ar feadh breis is dhá bhliain, rinne sé earraí airgid agus seodra i gceardlann a bhí aige i bpáirt leis an dealbhóir Vincent Browne. Níorbh fhada, áfach, gur thug sé é féin go hiomlán don cheol.<ref name="RSVP2026" /> == Gairm == Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]], grúpa bailéad ó dheireadh na 1960idí, a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an basúcaí, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'', a taifeadadh in [[1971]]. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus de na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Tháinig bláth bán ar a bhuanna leis na grúpaí ba mhó tionchair in athbheochan an cheoil thraidisiúnta sna 1970idí agus sna 1980idí – Planxty, The Bothy Band agus Moving Hearts.<ref name="RTÉ" /> In [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an basúcaí leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a sheinm ar an mbasúcaí le cloisteáil go binn orthu. Ba é tionlacan docht, dearfa Lunny a thiomáin fuaim an Bothy Band – fuaim a mhúscail na seachtóidí as a suan. Ó 1975 go 1979, d'aimsigh an grúpa cur chuige úrnua don cheol Gaelach agus do na grúpaí a tháinig ina dhiaidh.<ref name="RTÉ" /> Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] agus Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Le Moving Hearts, chuir Lunny [[Píoba uilleann|an phíb uilleann]] agus an sacsafón le huirlisí eile ar nós an ghiotáir, an mhéarchláir, an doird agus na ndrumaí. Pósadh gléigeal a bhí ann idir an traidisiún Gaelach, an [[snagcheol]] agus an [[rac-cheol]], agus ba é Lunny a d'fhigh le chéile iad.<ref name="RTÉ" /> Breathnaíodh ar Lunny mar phríomhoirfideach agus mar mháistir an bhasúcaí. Rinneadh basúcaí nua go speisialta dó, le bolg cothrom agus muineál níos giorra: bhain sé [[an Ghréig]] as bunainm na huirlise agus chuir sé Cill Dara agus Éire ina háit.<ref name="RTÉ" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan, agus ar a ghrúpa féin, Coolfin.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain.<ref name="IT" /> In 1996, chuir sé i láthair an chéad mhórshraith ceoil ar [[TG4|Theilifís na Gaeilge]], ''Sult''.<ref name="RTÉ" /> Léirigh sé na céadta albam, agus tá lorg a láimhe le sonrú ar an iliomad tograí ceoil.<ref name="RTÉ" /> Mar shampla, léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls, [[Maighread Ní Dhomhnaill]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-maighread-ni-dhomhnaill.aspx|teideal=Maighread Ní Dhomhnaill|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=Iúil 2007|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile.<ref name="IT" /> Sheinn sé agus chum sé ceol le cuid de na ceoltóirí ba cháiliúla ar domhan, ar nós [[Van Morrison]], Mark Knopfler, [[Kate Bush]], [[U2]] agus [[Rod Stewart]].<ref name="RTÉ" /><ref name="RSVP2026" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Chum Lunny ceol don amharclann freisin, d'[[Amharclann na Mainistreach]] agus do chomhlacht amharclainne Field Day ina measc, agus scóir do dhrámaí agus do chláir faisnéise teilifíse de chuid [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], an [[BBC]] agus [[Channel 4]]. Chum sé ceol scannáin chomh maith, mar shampla do ''This Is My Father'' (1998), ina raibh [[Aidan Quinn]] agus [[James Caan]] i measc na n-aisteoirí.<ref name="RSVP2023">{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/dnal-lunnys-family-life-career-30583464|teideal=Dónal Lunny's family life, career and relationship with Sinead O'Connor|údar=Tara McCormack|dáta=2023-07-29|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]] ar [[8 Feabhra]] 2006.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/entertainment/2006/0209/406227-aosdana/|teideal=Dónal Lunny, Eugene McCabe elected to Aosdána|dáta=2006-02-09|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-10-24}} Deir ''The Irish Times'' (23 Deireadh Fómhair 2026) gur sa bhliain 2007 a toghadh é, ach is í seo an tuairisc a foilsíodh an lá i ndiaidh an toghcháin.</ref> In 2017, chuir Lunny an clár ''Geantraí'' i láthair óna bhaile féin, an Droichead Nua, i gContae Chill Dara – an bhliain chéanna a bhronn [[TG4]] Gradam Saoil air.<ref name="RTÉ" /><ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == * Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott.<ref name="IT" /> * Bhí iníon aige sna 1980idí, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julia Buthe. Is ceoltóir í Cora, mar atá Oisín.<ref name="IT" /> * Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko in 2002, agus bhí iníon acu, Sora.<ref name="RSVP2026" /> * Bhí mac aige leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a rugadh sa bhliain 2004.<ref name="RSVP2026" /> Chuir Shane lámh ina bhás féin in 2022, agus é seacht mbliana déag d'aois.<ref name="InTime">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio/2026/08/10/in-time-donal-lunny-review-intense-portrait-of-an-enigmatic-folk-artist-waylaid-by-tragedy/|teideal=In Time – Dónal Lunny review: Intense portrait of an enigmatic folk artist waylaid by tragedy|údar=Ed Power|dáta=2026-08-10|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> === Bás === Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Dioscliosta == Seo a leanas na príomhcheirníní a raibh baint ag Lunny leo.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/D%C3%B3nal_Lunny#Discography|teideal=Dónal Lunny – Discography|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> {{Col-begin|style=color:inherit;}} {{Col-2}} ;Albaim aonair * ''Dónal Lunny'' (1987), Gael Linn, CEFCD133 * ''Coolfin'' (1998) * ''Journey: The Best of Dónal Lunny'' (2001) ;Le Christy Moore * ''Prosperous'' (1972) * ''Christy Moore'' (1976) * ''Whatever Tickles Your Fancy'' (1976) * ''Live in Dublin'' (1978) * ''AntiNuclear'' (1979), ar na hamhráin "People Will Die" agus "Trip to Carnsore" * ''H-Block'' (1980) * ''Christy Moore and Friends'' (1981) * ''The Time Has Come'' (1983) * ''Ride On'' (1984) * ''The Spirit of Freedom'' (1985) * ''Ordinary Man'' (1985) * ''Unfinished Revolution'' (1987) * ''Voyage'' (1989) ;Le Planxty * ''Planxty'' (1973) * ''The Well Below the Valley'' (1973) * ''Cold Blow and the Rainy Night'' (1974) * ''After the Break'' (1979, 1992) * ''The Woman I Loved So Well'' (1980, 1992) * "Timedance" (1981), ceirnín 12 orlach (30 cm) * ''Words & Music'' (1983) * ''Arís!'' (1984) * ''Live 2004'' (2004), CD agus DVD * ''Between the Jigs and the Reels: A Retrospective'' (2016), CD agus DVD ;Le hAndy Irvine agus Paul Brady * ''Andy Irvine/Paul Brady'' (1976) * ''Welcome Here Kind Stranger'' (1978) * ''Andy Irvine/70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014) ;Le Mozaik * ''Live from the Powerhouse'' (2004) * ''Changing Trains'' (2007) * ''The Long and the Short of It'' (2019) ;Le hUsher's Island * ''Usher's Island'' (2017) {{Col-2}} ;Le The Bothy Band * ''1975'' (1975) * ''Old Hag You Have Killed Me'' (1976) * ''Out of the Wind, Into the Sun'' (1977, 1985) * ''After Hours (Live in Paris)'' (1978, 1984) * ''Live in Concert'' (1994) ;Le Moving Hearts * ''Moving Hearts'' (1982) * ''Dark End of the Street'' (1982) * ''Live Hearts'' (1984) * ''The Storm'' (1985) * ''Live in Dublin'' (2008) ;Le ceoltóirí eile * ''Celtic Folkweave'' le Mick Hanly agus [[Mícheál Ó Domhnaill]] (1974) * ''Matt Molloy with Donal Lunny'' le Matt Molloy (1976), Green Linnet, GLCD3008 * ''Patrick Street'' le Patrick Street (1986), Green Linnet, GLCD1071 * ''Altan'' le Frankie Kennedy agus [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] (1987), Green Linnet, GLCD1078 * ''The Rough Guide to Irish Music'' le ceoltóirí éagsúla (1996) * ''Idir an Dá Sholas'' le [[Maighread Ní Dhomhnaill|Maighread]] agus [[Tríona Ní Dhomhnaill]] (1999) * ''Marginal Moon'' le Soul Flower Union (1999), eisithe sa tSeapáin * ''Hey-Ho Believe'' le Jimmy MacCarthy (2010) ;Mar aoi * ''Midnight Well'' le Midnight Well (1976), Mulligan * "Night of the Swallow" le [[Kate Bush]] (1981) * ''No Frontiers'' le [[Mary Black]] (1989), Dara * ''Golden Heart'' le Mark Knopfler (1996) * ''Sean-Nós Nua'' le [[Sinéad O'Connor]] (2002), Hummingbird Records * ''Tráthnóna Beag Aréir'' le [[Albert Fry]] (2008), Gael Linn * ''[[Imeall]]'' le Mairéad Ní Mhaonaigh (2008), Moon * ''Ceol Cheann Dubhrann'' le ceoltóirí éagsúla (2009) {{Col-end}} == Scannánliosta == * ''Sult le Dónal Lunny'' (dhá shraith: 1996 agus 1997), Hummingbird Productions do [[TG4|Theilifís na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19342|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 1|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19355|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 2|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> * ''Planxty Live 2004'' (2004), DVD * ''Transatlantic Sessions'', sraith 3 (2007), DVD * ''Moving Hearts Live in Dublin'' (2008), DVD * ''Andy Irvine 70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014), DVD * ''[https://www.youtube.com/watch?v=9EtvB0cz6xA Mozaik on Tour 2014]'' (2014), físeán YouTube == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.donallunny.com/ Suíomh oifigiúil] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] 42jleddccst9x51h793hhuyrv26um3s 1330534 1330532 2026-10-24T08:12:57Z TGcoa 21229 /* Gairm */ 1330534 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus léiritheoir ceoil [[Éire|Éireannach]] ba ea '''Donal Lunny''' (nó '''Dónal Lunny'''; [[10 Márta]] [[1947]] – [[23 Deireadh Fómhair]] [[2026]]).<ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhain sé cáil amach mar cheoltóir aonair agus leis na bannaí [[Planxty]], [[The Bothy Band]] agus [[Moving Hearts]].<ref name="RTÉ">{{Luaigh foilseachán|title=Donal Lunny ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1023/1596635-donal-lunny-ar-shli-na-firinne/|date=2026-10-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí sé ar dhuine de phríomhphearsana an cheoil thraidisiúnta in Éirinn ar feadh trí scór bliain, agus is mar sheinnteoir [[basúcaí]] is mó a bhí cáil air.<ref name="IT" /> [[Íomhá:Movinghearts.jpg|clé|mion|220x220px|Moving Hearts: an dara duine ón taobh clé]] [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|clé|mion|321x321px|Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] [[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|clé|mion|220x220px|Clár le [[TG4]]]] [[Íomhá:Lunny_irvine_o_flynn_glackin.jpg|clé|mion|220x220px|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam Óg Ó Floinn agus Paddy Glackin ag Celtic Connections, [[Glaschú]], 31 Eanáir 2012]] [[Íomhá:Dónal_Lunny_Bristol_2012.jpg|clé|mion|220x220px|Dónal Lunny ag Bristol Folk Festival, 2012]] [[Íomhá:394-0149_donal-lunny_hinnerk-ruemenapf.jpg|clé|mion|315x315px|Craiceann Bodhrán Festival 2016, [[Inis Oírr]]]] == Tús a shaoil == Rugadh Lunny i [[Tulach Mhór|dTulach Mhór]] i [[Contae Uíbh Fhailí|gContae Uíbh Fhailí]]. B'as [[Rann na Feirste]] i nGaeltacht [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]] a mháthair, Mary Mhic Ruairí, nó Mary Mhaggie (Phadaí Fheidhlimigh Ó Gallchóir), agus b'as [[Inis Ceithleann]] i g[[Contae Fhear Manach|Contae Fhear Manach]] a athair, Frank Lunny.<ref name="RTÉ" /> Tógadh Lunny i dteaghlach mór, agus bhí triúr deartháireacha aige agus cúpla deirfiúr (4 nó 5).<ref name="RSVP2026">{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/celebs/irish-musician-donal-lunny-died-37805040|teideal=Irish musician Donal Lunny has died aged 79|údar=Erica Carter|dáta=2026-10-23|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> Bhog an teaghlach go dtí [[Droichead Nua|an Droichead Nua]] i gContae Chill Dara nuair a bhí sé cúig bliana d'aois.<ref name="RTÉ" /> Chuir Lunny spéis sa [[Ceol|cheol]] ó bhí sé an-óg. Agus é ina dhéagóir, bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena dheartháir ba shine, Frank, agus lena chomharsa [[Christy Moore]].<ref name="IT" /> Sheinn Lunny an [[giotár]], bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an [[feadóg stáin|fheadóg stáin]]. Nuair a bhí sé ina fhear óg, chuaigh Lunny go [[Baile Átha Cliath]] chun triail a bhaint as an dearadh grafach agus as an miotalóireacht. Bhuaigh sé dhá scoláireacht, agus rinne sé staidéar sa [[Coláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha|Choláiste Náisiúnta Ealaíne is Deartha]] ó 1965 go 1968. Ar feadh breis is dhá bhliain, rinne sé earraí airgid agus seodra i gceardlann a bhí aige i bpáirt leis an dealbhóir Vincent Browne. Níorbh fhada, áfach, gur thug sé é féin go hiomlán don cheol.<ref name="RSVP2026" /> == Gairm == Ba leis an ngrúpa [[Emmet Spiceland]], grúpa bailéad ó dheireadh na 1960idí, a bhain sé a chéad rath amach, nuair a bhí ''Mary from Dungloe'' ag barr na gcairteacha in Éirinn.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Is ó [[Andy Irvine]] a fuair sé an basúcaí, agus sa bhliain [[1970]] thosaigh an bheirt acu ag obair le chéile; spreagadh Lunny chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.<ref name="IT" /> Sheinn Lunny le Christy Moore ar an albam ''[[Prosperous (albam)|Prosperous]]'', a taifeadadh in [[1971]]. Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith, bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus de na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. Tháinig bláth bán ar a bhuanna leis na grúpaí ba mhó tionchair in athbheochan an cheoil thraidisiúnta sna 1970idí agus sna 1980idí – Planxty, The Bothy Band agus Moving Hearts.<ref name="RTÉ" /> In [[1972]], cuireadh an grúpa [[Planxty]] le chéile: Donal Lunny, Andy Irvine, Christy Moore agus [[Liam Óg Ó Floinn]].<ref name="IT" /> Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. D'fhág Lunny an grúpa sa bhliain 1974, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.<ref name="IT" /> Timpeall an ama chéanna, tháinig grúpa ceoltóirí le chéile chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní [[Gael Linn|Ghael Linn]]: seachtar de na ceoltóirí ab fhearr sa tír ag an am. Tugadh [[The Bothy Band]] orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain; sheinn Lunny an giotár agus an basúcaí leo.<ref name="IT" /> Bhunaigh Lunny lipéad ceoil ar leith, Mulligan, chun ceirníní an ghrúpa a eisiúint, agus bhí a sheinm ar an mbasúcaí le cloisteáil go binn orthu. Ba é tionlacan docht, dearfa Lunny a thiomáin fuaim an Bothy Band – fuaim a mhúscail na seachtóidí as a suan. Ó 1975 go 1979, d'aimsigh an grúpa cur chuige úrnua don cheol Gaelach agus do na grúpaí a tháinig ina dhiaidh.<ref name="RTÉ" /> Ansin thosaigh Lunny ag seinm le [[Kevin Burke]] agus Midnight Well. Ó [[1977]] i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le haithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain [[1979]]. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na [[Stailc ocrais 1981|stailceoirí ocrais]] in [[1980]]–[[1981]]). Sa bhliain [[1981]], bhunaigh Lunny agus Christy Moore [[Moving Hearts]] (1981–1985) in éineacht leis an bpíobaire Davy Spillane.<ref name="IT" /> Grúpa eile ba ea é a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus chuir siad rithimí an rac-cheoil leis an gceol traidisiúnta.<ref name="IT" /> Le Moving Hearts, chuir Lunny [[Píoba uilleann|an phíb uilleann]] agus an sacsafón le huirlisí eile ar nós an ghiotáir, an mhéarchláir, an doird agus na ndrumaí. Pósadh gléigeal a bhí ann idir an traidisiún Gaelach, an [[snagcheol]] agus an [[rac-cheol]], agus ba é Lunny a d'fhigh le chéile iad.<ref name="RTÉ" /> Breathnaíodh ar Lunny mar phríomhoirfideach agus mar mháistir an bhasúcaí. Rinneadh basúcaí nua go speisialta dó, le bolg cothrom agus muineál níos giorra: bhain sé [[an Ghréig]] as bunainm na huirlise agus chuir sé Cill Dara agus Éire ina háit.<ref name="RTÉ" /> Tar éis do Moving Hearts scaipeadh in 1985, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir, ar a lipéad féin, Mulligan, agus ar a ghrúpa féin, Coolfin.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Bhí sé ina léiritheoir agus ina stiúrthóir ceoil ar fhuaimrian ''Bringing It All Back Home'' (1990), sraith faisnéise cúig chlár de chuid an BBC faoi thionchar an cheoil Éireannaigh ar fud an domhain.<ref name="IT" /> In 1996, chuir sé i láthair an chéad mhórshraith ceoil ar [[TG4|Theilifís na Gaeilge]], ''Sult''.<ref name="RTÉ" /> Léirigh sé na céadta albam, agus tá lorg a láimhe le sonrú ar an iliomad tograí ceoil.<ref name="RTÉ" /> Mar shampla, léirigh sé albaim do [[Paul Brady]], [[Elvis Costello]], Indigo Girls, [[Maighread Ní Dhomhnaill]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-maighread-ni-dhomhnaill.aspx|teideal=Maighread Ní Dhomhnaill|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=Iúil 2007|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> agus [[Sinéad O'Connor]], i measc daoine eile.<ref name="IT" /> Sheinn sé agus chum sé ceol le cuid de na ceoltóirí ba cháiliúla ar domhan, ar nós [[Van Morrison]], Mark Knopfler, [[Kate Bush]], [[U2]] agus [[Rod Stewart]].<ref name="RTÉ" /><ref name="RSVP2026" /> Bhí Christy Moore féin, [[Clannad]], Planxty, [[Altan]] agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir. Chum Lunny ceol don amharclann freisin, d'[[Amharclann na Mainistreach]] agus do chomhlacht amharclainne Field Day ina measc, agus scóir do dhrámaí agus do chláir faisnéise teilifíse de chuid [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], an [[BBC]] agus [[Channel 4]]. Chum sé ceol scannáin chomh maith, mar shampla do ''This Is My Father'' (1998), ina raibh [[Aidan Quinn]] agus [[James Caan]] i measc na n-aisteoirí.<ref name="RSVP2023">{{Lua idirlín|url=https://www.rsvplive.ie/news/dnal-lunnys-family-life-career-30583464|teideal=Dónal Lunny's family life, career and relationship with Sinead O'Connor|údar=Tara McCormack|dáta=2023-07-29|language=en|work=RSVP Live|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> Toghadh é ina bhall d'[[Aosdána]] ar [[8 Feabhra]] 2006.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/entertainment/2006/0209/406227-aosdana/|teideal=Dónal Lunny, Eugene McCabe elected to Aosdána|dáta=2006-02-09|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-10-24}} Deir ''The Irish Times'' (23 Deireadh Fómhair 2026) gur sa bhliain 2007 a toghadh é, ach is í seo an tuairisc a foilsíodh an lá i ndiaidh an toghcháin.</ref> In 2017, chuir Lunny an clár ''Geantraí'' i láthair óna bhaile féin, an Droichead Nua, i gContae Chill Dara – an bhliain chéanna a bhronn [[TG4]] Gradam Saoil air.<ref name="RTÉ" /><ref name="IT" /> Sa bhliain 2025, bronnadh gradam saoil air ag RTÉ Radio 1 Folk Awards, agus i mí Eanáir 2026 ba é an chéad duine é a cuireadh isteach sa Trad Music Hall of Fame.<ref name="IT" /> == Saol pearsanta == * Bhí mac, Oisín, ag Lunny lena chéad bhean chéile, Judy Slott.<ref name="IT" /> * Bhí iníon aige sna 1980idí, Cora Venus Lunny, leis an ngrianghrafadóir Gearmánach Julia Buthe. Is ceoltóir í Cora, mar atá Oisín.<ref name="IT" /> * Phós sé an ceoltóir Seapánach Itami Hideko in 2002, agus bhí iníon acu, Sora.<ref name="RSVP2026" /> * Bhí mac aige leis an amhránaí [[Sinéad O'Connor]], Shane O'Connor, a rugadh sa bhliain 2004.<ref name="RSVP2026" /> Chuir Shane lámh ina bhás féin in 2022, agus é seacht mbliana déag d'aois.<ref name="InTime">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tv-radio/2026/08/10/in-time-donal-lunny-review-intense-portrait-of-an-enigmatic-folk-artist-waylaid-by-tragedy/|teideal=In Time – Dónal Lunny review: Intense portrait of an enigmatic folk artist waylaid by tragedy|údar=Ed Power|dáta=2026-08-10|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> === Bás === Fuair Lunny bás d'ailse in [[Ospidéal San Séamas]], [[Baile Átha Cliath]], maidin Dé hAoine, 23 Deireadh Fómhair 2026, agus é naoi mbliana is seachtó d'aois.<ref name="IT" /> Dúirt an [[Taoiseach]], [[Micheál Martin]], gur "fathach de chuid cheol na hÉireann" a bhí ann.<ref>"''A colossus of Irish music, as a performer, songwriter and producer.''" — Micheál Martin, luaite in: {{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2026/10/23/tributes-paid-to-musician-donal-lunny-after-his-death-aged-79/|teideal=Tributes paid to musician Dónal Lunny after his death aged 79|údar=Ronan McGreevy|dáta=2026-10-23|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Dioscliosta == Seo a leanas na príomhcheirníní a raibh baint ag Lunny leo.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/D%C3%B3nal_Lunny#Discography|teideal=Dónal Lunny – Discography|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> {{Col-begin|style=color:inherit;}} {{Col-2}} ;Albaim aonair * ''Dónal Lunny'' (1987), Gael Linn, CEFCD133 * ''Coolfin'' (1998) * ''Journey: The Best of Dónal Lunny'' (2001) ;Le Christy Moore * ''Prosperous'' (1972) * ''Christy Moore'' (1976) * ''Whatever Tickles Your Fancy'' (1976) * ''Live in Dublin'' (1978) * ''AntiNuclear'' (1979), ar na hamhráin "People Will Die" agus "Trip to Carnsore" * ''H-Block'' (1980) * ''Christy Moore and Friends'' (1981) * ''The Time Has Come'' (1983) * ''Ride On'' (1984) * ''The Spirit of Freedom'' (1985) * ''Ordinary Man'' (1985) * ''Unfinished Revolution'' (1987) * ''Voyage'' (1989) ;Le Planxty * ''Planxty'' (1973) * ''The Well Below the Valley'' (1973) * ''Cold Blow and the Rainy Night'' (1974) * ''After the Break'' (1979, 1992) * ''The Woman I Loved So Well'' (1980, 1992) * "Timedance" (1981), ceirnín 12 orlach (30 cm) * ''Words & Music'' (1983) * ''Arís!'' (1984) * ''Live 2004'' (2004), CD agus DVD * ''Between the Jigs and the Reels: A Retrospective'' (2016), CD agus DVD ;Le hAndy Irvine agus Paul Brady * ''Andy Irvine/Paul Brady'' (1976) * ''Welcome Here Kind Stranger'' (1978) * ''Andy Irvine/70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014) ;Le Mozaik * ''Live from the Powerhouse'' (2004) * ''Changing Trains'' (2007) * ''The Long and the Short of It'' (2019) ;Le hUsher's Island * ''Usher's Island'' (2017) {{Col-2}} ;Le The Bothy Band * ''1975'' (1975) * ''Old Hag You Have Killed Me'' (1976) * ''Out of the Wind, Into the Sun'' (1977, 1985) * ''After Hours (Live in Paris)'' (1978, 1984) * ''Live in Concert'' (1994) ;Le Moving Hearts * ''Moving Hearts'' (1982) * ''Dark End of the Street'' (1982) * ''Live Hearts'' (1984) * ''The Storm'' (1985) * ''Live in Dublin'' (2008) ;Le ceoltóirí eile * ''Celtic Folkweave'' le Mick Hanly agus [[Mícheál Ó Domhnaill]] (1974) * ''Matt Molloy with Donal Lunny'' le Matt Molloy (1976), Green Linnet, GLCD3008 * ''Patrick Street'' le Patrick Street (1986), Green Linnet, GLCD1071 * ''Altan'' le Frankie Kennedy agus [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] (1987), Green Linnet, GLCD1078 * ''The Rough Guide to Irish Music'' le ceoltóirí éagsúla (1996) * ''Idir an Dá Sholas'' le [[Maighread Ní Dhomhnaill|Maighread]] agus [[Tríona Ní Dhomhnaill]] (1999) * ''Marginal Moon'' le Soul Flower Union (1999), eisithe sa tSeapáin * ''Hey-Ho Believe'' le Jimmy MacCarthy (2010) ;Mar aoi * ''Midnight Well'' le Midnight Well (1976), Mulligan * "Night of the Swallow" le [[Kate Bush]] (1981) * ''No Frontiers'' le [[Mary Black]] (1989), Dara * ''Golden Heart'' le Mark Knopfler (1996) * ''Sean-Nós Nua'' le [[Sinéad O'Connor]] (2002), Hummingbird Records * ''Tráthnóna Beag Aréir'' le [[Albert Fry]] (2008), Gael Linn * ''[[Imeall]]'' le Mairéad Ní Mhaonaigh (2008), Moon * ''Ceol Cheann Dubhrann'' le ceoltóirí éagsúla (2009) {{Col-end}} == Scannánliosta == * ''Sult le Dónal Lunny'' (dhá shraith: 1996 agus 1997), Hummingbird Productions do [[TG4|Theilifís na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19342|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 1|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://itmacatalogues.ie/Portal/Default/en-GB/RecordView/Index/19355|teideal=Sult le Dónal Lunny, Series 2|language=en|work=Irish Traditional Music Archive|dátarochtana=2026-10-24}}</ref> * ''Planxty Live 2004'' (2004), DVD * ''Transatlantic Sessions'', sraith 3 (2007), DVD * ''Moving Hearts Live in Dublin'' (2008), DVD * ''Andy Irvine 70th Birthday Concert at Vicar St 2012'' (2014), DVD * ''[https://www.youtube.com/watch?v=9EtvB0cz6xA Mozaik on Tour 2014]'' (2014), físeán YouTube == Féach freisin == * [[Planxty]] * [[The Bothy Band]] * [[Christy Moore]] * [[Liam Ó Floinn]] * [[Ceol traidisiúnta na hÉireann]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.donallunny.com/ Suíomh oifigiúil] * [http://www.xs4all.nl/~hspeek/bouzouki/lunny.html Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny] * [https://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (le haisteoirí ó [[Amharclann na Mainistreach]]). == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lunny, Dónal}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Léiritheoirí ceirníní Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d'Aosdána]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Básanna in 2026]] 5xh0j9l2wyn96sq1xs0v36l7wp641aw 0 9260 1330540 38491 2026-10-24T08:46:56Z TGcoa 21229 Changed redirect target from [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh]] to [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] 1330540 wikitext text/x-wiki #redirect [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] h6qffqzwy5lduitpzr78wkgho1zs437 3 12234 1330491 1324558 2026-10-23T20:46:48Z Sanduíche de Presunto 78137 /* Téarmaíocht theicniúil... */ mír nua 1330491 wikitext text/x-wiki == Help == Hi Ériugena. You have asked me [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Benutzer_Diskussion:Holder&diff=925295&oldid=922963 here] for help. I'll be glad to help you. Which article is it about? Best regards. --[[Úsáideoir:Holder|Holder]] ([[Plé úsáideora:Holder|plé]]) 19:55, 24 Meán Fómhair 2019 (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:List of birds of Azerbaijan]] in Irish Wikipedia? Yours sincerely, [[Úsáideoir:Karalainza|Karalainza]] ([[Plé úsáideora:Karalainza|plé]]) 10:22, 21 Aibreán 2020 (UTC) :Thank you very much! [[Úsáideoir:Karalainza|Karalainza]] ([[Plé úsáideora:Karalainza|plé]]) 21:36, 21 Aibreán 2020 (UTC) == Liosta na n-éan in Éirinn == Táimid ag troid lena chéile i [[Liosta na n-éan in Éirinn]]! Tá ríomhchlár agam chun na táblaí speiceas a thiontú. [[Úsáideoir:Chuunen Baka|Chuunen Baka]] ([[Plé úsáideora:Chuunen Baka|plé]]) 13:52, 7 Iúil 2020 (UTC) Níl mé ag troid..thuig mé go raibh tú ag cabhrú liom leis an alt. Is oth liom go gceapann tú, de réir cosúlachta, a mhalairt. Ar scáth a chéile a mhairfimid! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:09, 7 Iúil 2020 (UTC) :Gan troid ach dul isteach faoi chosa a chéile. Coinnigh ort leis an dea-obair. [[Úsáideoir:Chuunen Baka|Chuunen Baka]] ([[Plé úsáideora:Chuunen Baka|plé]]) 17:51, 7 Iúil 2020 (UTC) :: Maith sin...ach caithfidh go bhfuil rud ag cur as duit?? ::: Tá súil agam tabhairt faoi sonraí na n-éan a scríobh mar ceapaim go bhfuil siad iad uilig luaite (ainmnithe) ar an liosta! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 18:59, 7 Iúil 2020 (UTC) ::Molaim dom na táblaí a chur isteach agus gur féidir linn an téacs a chur leis níos déanaí. [[Úsáideoir:Chuunen Baka|Chuunen Baka]] ([[Plé úsáideora:Chuunen Baka|plé]]) 08:11, 8 Iúil 2020 (UTC) :Go deimhin, tá an chuma air go bhfuil na táblaí uile againn. Seiceálfaidh mé iad inniu. [[Úsáideoir:Chuunen Baka|Chuunen Baka]] ([[Plé úsáideora:Chuunen Baka|plé]]) 08:23, 8 Iúil 2020 (UTC) == Bosca sonraí == A chara, d'fhreagair mé an ceist a bhí agat ar leathanach phlé [[Katie Bouman]]. Thug mé faoi deara anois go mbeidh caint sa chomhdháil Celtic Knot ar siúl amárach, a bhaineann leis an rud céanna (ar fáil [https://meta.wikimedia.org/wiki/Celtic_Knot_Conference_2020/Submissions/Wikidata-powered_infoboxes/ anseo]). [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] ([[Plé úsáideora:Dowlinme|plé]]) 14:17, 8 Iúil 2020 (UTC) == Universal Code of Conduct == Hi Ériugena I was asked by Wikimedia Foundation to promote this call for participation on the planned Universal Code of Conduct. Best regards --[[Úsáideoir:Holder|Holder]] ([[Plé úsáideora:Holder|plé]]) 04:29, 14 Lúnasa 2020 (UTC) ''At times, our contributor communities and projects have suffered from a lack of guidelines that can help us together create an environment where free knowledge can be shared safely without fear. ''There has been talk about the need for a global set of conduct rules in different communities over time. Recently, Wikimedia Foundation Board of Trustees announced a Community Culture Statement, asking for new standards to address harassment and promote inclusivity across projects. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/May_2020_-_Board_of_Trustees_on_Healthy_Community_Culture,_Inclusivity,_and_Safe_Spaces] ''The universal code of conduct will be a binding minimum set of standards across all Wikimedia projects, and will apply to all of us, staff and volunteers alike, all around the globe.. It is of great importance that we all participate in expressing our opinions and thoughts about UCoC and its values. We should think about what we want it to cover or include and what it shouldn’t include, and how it may create difficulties or help our groups. ''This is the time to talk about it. Before starting drafting the code of conduct, we would like to hear from you and to solicit the opinions and feedback of your colleagues. ''In order for your voice to be heard, we encourage and invite you to read more about the universal code of conduct (UCoC) [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct] and then write down your opinions or feedback on the discussion page [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Universal_Code_of_Conduct]. To reduce language barriers during the process, you are welcomed to translate the universal code of conduct english main page into your respective local language [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct&language=en&action=page&filter=]. You and your community may choose to provide your opinions/feedback using your local languages. == Geoffrey of Monmouth (leabhar) == Hi [[User:Ériugena|Ériugena]]! The WD Bosca Sonraí Leabhar infobox won't work as its for people. As this is an article about a book it should have a different infobox (relevant to books). On the Welsh WP we have three Wikidata driven infoboxes: places, people and things. The 'people' infobox will eventually include all living things. You can copy templates form other language wikis. Let me know if I can help! [[Úsáideoir:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Plé úsáideora:Llywelyn2000|plé]]) 10:21, 4 Meán Fómhair 2020 (UTC) :Mea culpa![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:57, 4 Meán Fómhair 2020 (UTC) ::RE: You can copy templates from other language wikis. Let me know if I can help! Did not know that this was possible...would like to know about 'places' and 'things??[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:59, 4 Meán Fómhair 2020 (UTC) ==Iarratas== Tá an alt [[Próta-Ind-Eorpais]] beagnach réidh. Tá tagairtí flúirseach ann, agus creidim gur míníonn sé an t-ábhar go maith. An bhféadfa seiceáil gramadaí a dhéanamh air LDT? Creidim gur d'fhéadfadh sé bheith ina alt an-mhaith [[Úsáideoir:Samalou|Samalou]] ([[Plé úsáideora:Samalou|plé]]) 16:46, 18 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) == Translation request == Hello Ériugena, Would you make an extension of the article of [[Isabelle de Charrière]] (Q123386) for the GA Wikipedia? She met [[Denis Diderot]] in The Hague. That would be appreciated. [[Úsáideoir:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Plé úsáideora:Boss-well63|plé]]) 23:46, 17 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) :''Duine suntasach in a h-am, cas sí leis an fealsamh '''Denis Diderot'''''...[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:04, 20 Deireadh Fómhair 2020 (UTC) ==WD== Grma as an WD a chur isteach insna beathaisnéisí úd ([[James Murphy]] srl). Bhí mé ag cur defaultsort isteach ar dtús agus ansin bhí mé le dul tríothu an dara huair leis an WD a chur leo. Níos éasca mar sin agus mé ag baint úsáid as cut and paste! Beidh me ag dul fríd bhaill an Oireachtais ar fad. An oiread sin díobh as ord na haibítre! [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 18:53, 21 Feabhra 2021 (UTC) == Hello, 20th anniversary of the Catalan Wikipedia == Hello, Sorry to write in English, I am an ignoramus in Irish..., unfortunately. The bird on your page is really nice by the way! I write you this message because we'll be celebrating our Catalan Viquipèdia 20th birthday soon and I would really appreciate having at least one user of your wikipedia (if you could have more people from your wikipedia it would be amazing!) saying a few words in your language in a short video, filmed horizontally, congratulating the Catalan Wikipedia. The time would be around 15 seconds and you are free to say what you want (if the background can be something beautiful of your country (building, monument) it would be just great..) though you would have to finish in Catalan saying "Bon aniversari" and/or "per molts anys". I really hope you will participate! The video has to be sent to viquipedia@wikimedia.cat if possible before next Wednesday. I hope to have at least one Irish person among the international contributions! Take real care and have a great Sunday! Claudi/[[Úsáideoir:Capsot|Capsot]] ([[Plé úsáideora:Capsot|plé]]) 14:09, 28 Feabhra 2021 (UTC) :Déanfaidh mé mo dhícheall / Faré tot el que pugui [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:09, 28 Feabhra 2021 (UTC) :: Go raibh maith agat/Moltíssimes gràcies! Una abraçada! Claudi/[[Úsáideoir:Capsot|Capsot]] ([[ úsáideora:Capsot|plé]]) 15:34, 28 Feabhra 2021 (UTC) ==[[Rina Zaripova]]== Dear [[Plé:Ériugena|Ériugena]], I am very grateful to you for your translation.--[[Úsáideoir:Фәрһад|Фәрһад]] ([[Plé úsáideora:Фәрһад|plé]]) 09:50, 11 Márta 2021 (UTC) == Íomhá neamh-saor in aisce == Dia duit, táim ag scríobh ar an Club Peile Dhún Dealgan Vicipéid, conas a uaslódáilim íomhá neamh-saor in aisce? Ba mhaith liom suaitheantas Club Peile Dhún Dealgan a nuashonrú go dtí an ceann nua :Cá bhfuil an ceann nua?[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 22:17, 27 Márta 2021 (UTC) == Club Peile Dhún Dealgan == Is é seo an suaitheantas nuashonraithe https://pngio.com/images/png-a2484528.html . Cuireadh réalta óir os cionn na scéithe. Tá sé ar an leathanach Béarla freisin https://en.wikipedia.org/wiki/Dundalk_F.C. . : GRMA, fiosróidh mé an t-ábhar agus toicfaidh mé ar ais chugat! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 12:25, 28 Márta 2021 (UTC) == Stefania Turkewich == Hello Ériugena, When you have time can you take a look in my sandbox: [[Úsáideoir:Nicola Mitchell/Clár Dubh]]? I've been working on articles about Stefania Turkewich for the Wiki Gap project, trying to get her into Wikipediaes other than English. I did an Irish Wikipedia machine translation of the English [[en: Stefania Turkewich]] and placed it in my sandbox. Can you tell me if its worth fixing, or if its not, then I'll just erase it. Thanks. [[Úsáideoir:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Plé úsáideora:Nicola Mitchell|plé]]) 20:03, 4 Aibreán 2021 (UTC) :Thank you! I've added the bottom part of the article. You might want to check the grammar on it. [[Úsáideoir:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Plé úsáideora:Nicola Mitchell|plé]]) 10:58, 5 Aibreán 2021 (UTC) :: Це було задоволення!'' Ba mhór an pléisiúr é!'' Можливо, ти колись можеш зробити те саме для мене! ''B’fhéidir go ndéanfá an rud céanna domsa am éigin!'' [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 11:18, 5 Aibreán 2021 (UTC) :::Let me know when, and I'll do my best to be of help.[[Úsáideoir:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Plé úsáideora:Nicola Mitchell|plé]]) 16:39, 5 Aibreán 2021 (UTC) == Buíochas == Grma a Eriugena as do chabhair leanúnach, go háirithe le Antonio Tabucchi. [[Úsáideoir:DaithíÓ|DaithíÓ]] ([[Plé úsáideora:DaithíÓ|plé]]) 19:50, 30 Nollaig 2021 (UTC) :Go raibh maith agat! B’fhéidir go bhféadfaimis bualadh le chéile i mBaile Átha Cliath lá éigin? Fan sábháiolte. [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:57, 30 Nollaig 2021 (UTC) D'fhéadaimis. Táim i gcónaí thart! [[Úsáideoir:DaithíÓ|DaithíÓ]] ([[Plé úsáideora:DaithíÓ|plé]]) 14:08, 31 Nollaig 2021 (UTC) :GRMA...déanfaidh mé teagmháil leat san athbhliain DV! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:18, 31 Nollaig 2021 (UTC) ==Alt nua faoi Paasikivi== Leathanach deas é [[Juho Kusti Paasikivi]], ach ta leath den téacs sa dara paragraf ann faoi dhó. Ní raibh mé lánchinnte conas é a atheagthrú. [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 12:24, 9 Feabhra 2022 (UTC) :Ta go maith.GRMA :Éamonn [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:08, 9 Feabhra 2022 (UTC) ==An tAlt faoin nGearmáinis== Ní thuigim cén fáth ar scrios tú foirmeacha an ailt neamhdheimhnigh ar an leathanach faoin nGearmáinis. Cuid thábhachtach iad de ghramadach na teanga. 10:12, 24 Márta 2022 (UTC) :Dealraíonn sé nach dtuigim! Mar sin féin, ós rud é gur tusa ár saineolaí teanga, theastaigh uaim ghlacadh le do bharúil! ( Féach: https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=An_Ghearm%C3%A1inis&action=submit ) [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:14, 24 Márta 2022 (UTC) == Siondróm uireasa iaidín ó bhroinn == Hmmm - tá fadhb againn .... * [[Siondróm uireasa iaidín ó bhroinn]] agus * [[Siondróm easnamh iaidín ó bhroinn]] .. merge, b'fhéidir? - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|❤]]} 20:25, 8 Bealtaine 2022 (UTC) :[https://www.tearma.ie/q/iodine%20deficiency/ Hi Alison!] :Chinn mé ar 'uireasa iaidín' mar go raibh sin molta ag Tearma,ie...féach<nowiki/>https://www.tearma.ie/q/iodine%20deficiency/ :Sea, aontaím leat maidir le hiad a chomhcheangal ke chéile...ach ar an drochuair níl a fhios agam conas sin a dhéanamh! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 11:08, 9 Bealtaine 2022 (UTC) == Leath Slighe == A Éamoinn a chara, cé nach bhfuil ainm oifigiúil Gaeilge ar “Halfway” ar logainm, tá ”Leath Slighe” ar na comharthaí bóthair timpeall na háite; féach [https://www.geograph.ie/photo/5846749] mar shampla. An bhféadfá an t-athainmniú a rinne tú a chealú? GRMA [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 16:07, 20 Meitheamh 2022 (UTC) == A barnstar for the winner! == {| |+ Caption text |- | [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|Tireless Contributor Barnstar]] || '''I award you, Éamoinn a chara, this barnstar for your tireless work in the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Celtic_Editathon Celtic Editathon on Meta]. You're the winner and indeed, you are '''the''' star!''' [[Úsáideoir:Llywelyn2000|Llywelyn2000]] ([[Plé úsáideora:Llywelyn2000|plé]]) 11:24, 4 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) |} :Diolch yn fawr Iawn! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 11:51, 14 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) :: Woohoo - chomhgáirdeas leat!! :) - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 15:03, 14 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) :::Alison, a chara, GRMA! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:32, 14 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) == Vicí na mBan == A chara, toisc gur úsáideoir Vicipéide rialta thú, ba mhaith liom tusa a chur ar an eolas maidir le tionscadal nua atá ar siúl. Vicí na mBan, nó WikiWomen, is ainm do. Is comhfhiontar é idir Pobal Éireann Wikimedia, Coláiste Oiriall i Muineachán agus eagraíochtaí Vicipéide agus meánscoileanna sa [[An Fhreaslainn|Fhreaslainn]] agus i d[[Tír na mBascach]]. Le linn na tionscadail seo, beidh muid ag cruthú acmhainní teagaisc ionas go mbeidh daltaí meánscoileanna in ann ailt Vicipéide a scríobh as Gaeilge, as Freaslainnis nó as Bascais faoi mhná iomráiteacha. Beidh na daltaí ag foghlaim faoi Vicipéid ón mí seo chugainn ar aghaidh agus tosóidh siad ag scríobh sa bhliain úr. Tá breis eolais ar fáil as Béarla ar an leathanach Meta: https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiWomen_Erasmus%2B_Project. Tá fáilte roimh cheisteanna agus bharúlacha chugamsa ar Vicipéid nó seol r-phost chugainn: wikimediaireland[at]gmail.com. Beidh mé ag cur teachtaireacht ar an halla baile chomh maith, mo leithscéal as crosphostáil a dhéanamh. [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] ([[Plé úsáideora:Dowlinme|plé]]) 16:50, 28 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) :A Mhegan, a chara, :Bhí an t-eolas a sheol tú chugam faoin tionscadal an-suimiúil, agus má tá aon rud gur féidir liom a dhéanamh chun cabhrú leat, ná bíodh leisce ort teacht ar ais chugam! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 11:06, 29 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) ::Go raibh míle maith agat a chara, coinneoidh mé ar an eolas thú! [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] ([[Plé úsáideora:Dowlinme|plé]]) 15:36, 1 Samhain 2022 (UTC) :::Ta go maith, adh mór ort! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:28, 1 Samhain 2022 (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Geography of Azerbaijan]] in Irish Wikipedia, in 2023? Yours sincerely, [[Úsáideoir:Karalainza|Karalainza]] ([[Plé úsáideora:Karalainza|plé]]) 20:09, 23 Nollaig 2022 (UTC) == Translation request == Hello Ériugena, Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Irish Wikipedia? Kindest regards, [[Úsáideoir:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Plé úsáideora:Multituberculata|plé]]) 16:51, 12 Meitheamh 2023 (UTC) :Thank you very much for the new article! [[Úsáideoir:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Plé úsáideora:Multituberculata|plé]]) 16:38, 2 Lúnasa 2023 (UTC) :Tá fáilte romhat! :Nedankinde! :Gern geschehen![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:45, 2 Lúnasa 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/10&oldid=25451576 --> :By the way we have a tool that fixes references after the translation is live.[https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php] It will run automatically after some time or you can run it manually it you want it to work faster. It gives you this [[Úsáideoir:Doc James/Work]] Best [[Úsáideoir:Doc James|Doc James]] ([[Plé úsáideora:Doc James|plé]]) 03:15, 30 Meán Fómhair 2023 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> ::Was looking at this template [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Teimpl%C3%A9ad:Cite_book-en&action=edit] and it is not set up to handle ga terms for the item names... Adjusted to the en labels here[https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=D%C3%ADbh%C3%A9artaicl%C3%ADteas&action=history] Best [[Úsáideoir:Doc James|Doc James]] ([[Plé úsáideora:Doc James|plé]]) 15:56, 7 Eanáir 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 Feabhra 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Cúrsaí ceadúnais == A Éamoinn a chara, tá mé i mbun oibre air seo faoi láthair: [[:en:Wikipedia:Image_license_migration]]. Chruthaigh tú roinnt pictiúr anseo a chuir tú faoin cheadúnas GFDL amháin. An mbeadh cead agam na pictiúir sin a athrú go "GFDL + CC-BY-SA"? Níos solúbtha sa chaoi sin. Dúradh liom gur leor do chead a thabhairt dom anseo, agus déanfaidh mé na hathruithe. Go raibh maith agat! [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 21:16, 10 Meán Fómhair 2024 (UTC) :Tá cead agat. Is beag an ní nach cuidiú é! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 20:03, 12 Meán Fómhair 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Ériugena. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Irish Wikipedia? Kindest regards, [[Úsáideoir:Oirattas|Oirattas]] ([[Plé úsáideora:Oirattas|plé]]) 17:16, 14 Deireadh Fómhair 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Eanáir 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2024&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We look forwards to working together in 2025. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:54, 26 Eanáir 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2024&oldid=28173086 --> == Teastaíonn cabhair uaim chun iontráil Vicipéide a cheartú == Haigh, lig dom mé féin a chur in aithne: is mise Ines agus is mac léinn Iodálach mé. Tá duine de dhíth orm a bhfuil Gaeilge aige/aici agus atá toilteanach cabhrú liom le haistriúchán an ailt Vicipéide "Andrea Benetti" a fheabhsú – ealaíontóir cáiliúil Iodálach atá i gceist. Seo an nasc chuig an leathanach: https://ga.wikipedia.org/wiki/Andrea_Benetti Tá cabhair uaim chun an leathanach "Andrea Benetti" a fheabhsú, de réir na moltaí atá luaite ag tús an ailt. An féidir leat cabhrú liom, le do thoil? Mura bhfuil tú in ann cabhrú liom, an bhféadfá a rá liom cé chuige ar féidir liom dul chun an fhadhb seo a réiteach? Go raibh míle maith agat. [[Úsáideoir:InesVerlicchi|InesVerlicchi]] ([[Plé úsáideora:InesVerlicchi|plé]]) 22:38, 7 Bealtaine 2025 (UTC) :Va bene, farò del mio meglio![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:16, 8 Bealtaine 2025 (UTC) ::Go raibh maith agat, tá tú fíor-chineálta! Más gá duit aistriúcháin go hIodáilis, déan teagmháil liom. Feicfidh mé go luath thú. [[Úsáideoir:InesVerlicchi|InesVerlicchi]] ([[Plé úsáideora:InesVerlicchi|plé]]) 19:17, 8 Bealtaine 2025 (UTC) ::Dhearmad mé a iarraidh ort: le do thoil, nuair a bheidh an leathanach "Andrea Benetti" ceartaithe agat, seol teachtaireacht fógra chugam? Go raibh míle maith agat arís. [[Úsáideoir:InesVerlicchi|InesVerlicchi]] ([[Plé úsáideora:InesVerlicchi|plé]]) 08:14, 10 Bealtaine 2025 (UTC) ::Haigh @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]], an raibh tú in ann an t-alt a cheartú? https://ga.wikipedia.org/wiki/Andrea_Benetti ::Táim ag fanacht le do fhreagra, go raibh maith agat arís. [[Úsáideoir:InesVerlicchi|InesVerlicchi]] ([[Plé úsáideora:InesVerlicchi|plé]]) 16:19, 20 Bealtaine 2025 (UTC) == Cuireadh chuig Cruinniú Pobail – 27 Bealtaine == A chara, Tá súil agam go bhfuil tú go maith :) Tá Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland ag reáchtáil an chéad chruinniú pobail eile ar líne ar <nowiki>'''</nowiki>Dé Máirt, 27 Bealtaine ag 18:00<nowiki>'''</nowiki>. Ba bhreá linn tú a fheiceáil ann! Is deis é seo do Vicipéidéirí gníomhacha le: * Nuacht agus forbairtí a roinnt * Smaointe nua agus dúshláin a phlé * Vótáil ar an dréacht-Straitéis 2025–2028 <nowiki>'''</nowiki>Sonraí an chruinnithe:<nowiki>'''</nowiki> Ar Google Meet: [https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc<nowiki> meet.google.com/mnw-pubq-xyc]</nowiki> Fón: +353 1 571 2001 | PIN: 202 328 238# Is féidir an straitéis a léamh roimh ré anseo: [[commons:File:2025-2030_Strategic_Plan_Wikimedia_Community_Ireland-Draft.pdf|[nascaithe anseo]]] Muna bhfuil tu in ann dul ach ba mhaith leat do thuairim nó moltaí ar an straitéis a thabhairt, seol r-phost chugam ag: <nowiki>'''</nowiki>oifigeach.gaeilge<nowiki>{{@}}</nowiki>wikimedia.ie<nowiki>'''</nowiki> Le gach dea-ghuí, Amy ~ [Úsáideoir:OifigeachWMIE] [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:12, 23 Bealtaine 2025 (UTC) == Wikimedia Community Ireland Strategic Plan Vote and Online Meeting June 24th == Dia Duit! Sophie here from Wikimedia Community Ireland, to invite you to come along to our next C'''ommunity Meeting on Tuesday June 24th at 6pm.''' You can RSVP and find links to the Google Meet [https://wikimedia.ie/2025/06/11/join-the-next-community-meeting-tuesday-june-24th-6pm/ here]. At the meeting we will be '''voting on the revised draft of our strategic plan''' which can be found [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2025-2030_Strategic_Plan_Revised_Draft.pdf here.] and we would love for as many community members as possible to have their say. We will also be discussing this months community edit-a-thon or MeithealWiki which is focused on improving content around '''climate change and the environment in Irelan'''d. You are most welcome to sign up and get involved [https://wikimedia.ie/2025/06/03/2572/ here.] There is even a [https://docs.google.com/spreadsheets/d/16r-LHcmDM2m9qrV-4xg54t1vkrm3J3SL967d5POtvZ8/edit?gid=0#gid=0 tasklist] of pages that need to be updated, written and added to. This is part of [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Earth_2025_in_Ireland Wiki Loves Earth] so photo uploads are also encouraged. Really hope to see you there! Beir bua agus beannacht, Sophie [[File:Éinín with Wikimedia Community Ireland logo.jpg|thumb|Informal logo of Wikimedia Community Ireland]] [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 10:50, 18 Meitheamh 2025 (UTC) == Iarratas ar leathanach a sheiceáil == Dia duit @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]], scríobh mé leathanach https://ga.wikipedia.org/wiki/Andrea_Benetti tamall ó shin ach ar an drochuair creidim go bhfuil earráidí gramadaí ann (creidim ar a laghad) toisc go bhfuil teimpléad ann a deir go bhfuil earráidí ann (mar sin féin, creidim go bhfuil siad ceartaithe go páirteach). Ní féidir liom a thuiscint an bhfuil an leathanach ceart go leor anois. An féidir leat féachaint orainn agus má tá am agat, ceartaigh aon earráidí? Go raibh míle maith agat. [[Úsáideoir:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 13:20, 22 Meitheamh 2025 (UTC) :Tá go maith![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:16, 22 Meitheamh 2025 (UTC) ::Go raibh maith agat @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]]. ::Mar sin, an féidir liom an teimpléad a bhaint ag barr an leathanaigh? [[Úsáideoir:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 15:30, 22 Meitheamh 2025 (UTC) :::Lig do scíth! Déanfaidh mé é nuair a bheidh sé léite agus curtha in eagar agam. Táim díreach ar ais ó shaoire![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:01, 23 Meitheamh 2025 (UTC) ::::@[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] Go raibh maith agat as do fhreagra cineálta. Mar sin féach tú go luath agus sásta teacht abhaile! [[Úsáideoir:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 15:08, 23 Meitheamh 2025 (UTC) :::::Драго ми је што могу да помогнем. Tá áthas orm cabhrú leat. [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:22, 23 Meitheamh 2025 (UTC) ::::::Go raibh maith agat @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] bhí tú i ndáiríre cineálta. Má theastaíonn aistriúcháin Iodáilis uait, scríobh chugam agus beidh áthas orm cabhrú leat. [[Úsáideoir:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 20:40, 23 Meitheamh 2025 (UTC) :::::::GRMA ( Go raibh maith agat!) Mi fa piacere aiutarti.[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:58, 24 Meitheamh 2025 (UTC) == Wikimedia Community Ireland Online Community Meeting October 21st 6pm == Dia Duit! [[File:Éinín_with_Wikimedia_Community_Ireland_logo.jpg|thumb|Informal logo of Wikimedia Community Ireland]] Please come along to Wikimedia Community Ireland's next Community Meeting online on '''Tuesday October 21st at 6pm'''. You can find more information [https://wikimedia.ie/2025/10/15/join-our-next-community-meeting-online-on-october-21st-at-6pm/ here] and the link to join [https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc here.] ''Bígí linn do chruinniú pobail seo chugainn ar líne de chuid Wikimedia Community Ireland ar '''an Máirt, an 21 Deireadh Fómhair ag 6 i.n.''' Is féidir tuilleadh eolais a fháil [https://wikimedia.ie/2025/10/15/join-our-next-community-meeting-online-on-october-21st-at-6pm/ anseo] agus an nasc le páirt a ghlacadh [https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc anseo.]'' At the meeting we will be voting on the revised draft of our child protection policy and discussing the upcoming Board Election. We would love for as many community members as possible to have their say. Beimid ag vótáil ar an leagan athbhreithnithe dár bpolasaí cosanta leanaí agus ag plé toghchán an bhoird atá le teacht. Ba mhór againn dá mbeadh an oiread comhaltaí den phobal agus is féidir i láthair chun a dtuairim a thabhairt. You can find the minutes from previous meetings [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2025|here.]] Really hope to see you there! ''Tá miontuairiscí na gcruinnithe roimhe seo le fáil [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2025|anseo.]]Tá súil mhór againn sibh a fheiceáil ansiúd!'' Beir bua agus beannacht, Sophie (Projects and Communications Manager [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Wikimedia Community Ireland]]) [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 13:32, 15 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) :GRMA Sophiwe for the reminder![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:23, 16 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) == Next Community Meeting Tuesday November 25th at 6pm == Dia duit! The next Wikimedia Community Ireland Meeting will take place on Tuesday November 25th at 6pm over Google Meet. We will be giving the community updates about Projects we have been working on, changes happening within our staff and open the floor for discussion! All welcome! Please find more information (and the link to join the meeting) here: https://wikimedia.ie/2025/10/28/next-commmunity-meeting-november-25th-6pm-online/ Feel free to reach out with any questions. Hope to see you there! Le meas, Sophie (Projects and Communications Manager, Wikimedia Community Ireland) [[Úsáideoir:Cailínréalta|Cailínréalta]] ([[Plé úsáideora:Cailínréalta|plé]]) 13:19, 18 Samhain 2025 (UTC) == Translation request == Hello, Ériugena. Can you translate and upload the articles [[:en:Mount Bazardüzü]] as [[Sliabh Bazardüzü]] and [[:en:Phlegraean Fields]] as [[Campi Flegrei]] in Irish Wikipedia? The latter is an active supervolcano. Yours sincerely, [[Úsáideoir:Kurcke|Kurcke]] ([[Plé úsáideora:Kurcke|plé]]) 08:47, 26 Feabhra 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:20, 20 Bealtaine 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 --> == Slí na Vicipéideoirí - tá an leathanach beo! == Haigh Éamonn! Cuimhneoidh tú, b'fhéidir, ar an gcruinniú a bhí againn le déanaí faoi fhorbairt Vicipéid - tá an chéad chéim bheo anois! Tá [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] curtha suas agam mar áit lárnach don obair, agus [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí|leathanach plé]] ann freisin. Ba bhreá liom dá gcuirfeá d'ainm leis an liosta ar an bpríomhleathanach le bheith ar an eolas faoin dul chun cinn, agus tá fáilte romhat aon smaointe a bhí agat ón gcruinniú a chur isteach ar an leathanach plé. Má tá aon cheist agat, nó más maith leat labhairt tuilleadh, is féidir leat teacht orm anseo nó ríomhphost a chur chugam. Go raibh maith agat as do chuid ama, [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 14:46, 13 Lúnasa 2026 (UTC) == Téarmaíocht theicniúil... == Dia duit, a Ériugena! Go raibh maith agat arís as an bhfáilte! Tá mé ag obair ar ailt faoi ríomhaireacht agus teicneolaíocht faoi láthair, agus tá mé fós ag foghlaim na Gaeilge. An bhfuil aon chomhairle agat maidir le téarmaíocht theicniúil nó le stíl na Vicipéide? Bheinn buíoch as aon mholtaí nó ceartúcháin! [[Úsáideoir:Sanduíche de Presunto|Sanduíche de Presunto]] ([[Plé úsáideora:Sanduíche de Presunto|plé]]) 20:46, 23 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) ii5h7zi029fiyjo9mgtrq9qc8kxjn99 0 13973 1330504 1326828 2026-10-23T23:27:56Z TGcoa 21229 1330504 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Cludach ShankillButchers Dillon.jpg|thumb|200px|Cludach leabhair do "The Shankill Butchers" le [[Martin Dillon]]]]Drong de dhúnmharfóirí srathacha ab ea '''Búistéirí na Seanchille''' a bhí gníomhach i m[[Béal Feirste]] sna [[1970idí]]. Mharaigh na Búistéirí thart ar 23 Caitliceach agus 8 Protastúnach, dream dílseoirí síceapatacha a d’fhuadaigh, a chiapaigh agus a mharaigh 31 duine ar a laghad, ag gearradh sceadamán na n-íobartach go minic.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-majella-o-hare-nach-maireann-agus-daoine-eile.aspx|teideal=Majella O Hare, Nach Maireann agus Daoine Eile|údar=Robert McMillen|dáta=Aib 2011|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-02-20}}</ref> Glactar leis go coitianta gur [[Sraithmharfóir|sraithmharfóireacht]] [[Síceapaite|shíceapatach]], seachas dúnmharfóireacht sheicteach, a bhí idir lámhaibh acu, ach nuair a bhí na Búistéirí i mbun oibre, bhí an foréigean seicteach agus [[na Trioblóidí]] go han-dona ar fud [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]]. Mar sin bhí an drong ábalta a gcuid coireanna a chur i ngníomh faoi bhrat an tseicteachais, agus i ndáiríre ba dheacair an dá rud sin a aithint thar a chéile go minic. == Lenny Murphy - an Ceannaire == Ba é Lenny Murphy ceannaire na mBúistéirí. Tháinig sé chun saoil i mBéal Feirste ar an [[2 Márta]] [[1952]], agus is é an t-ainm a baisteadh air ná Hugh Leonard Thompson Murphy. Bhí an sloinne Gaelach sin Murphy, nó Ó Murchú, ag cur isteach ar na comharsana, agus is é an tátal a bhain cuid acu gur Caitlicigh faoi cheilt ab ea muintir Mhurphy. Is iomaí uirísliú a d'fhulaing a gclann ar scoil agus i measc lucht a gcomhaoise de dheasca an tsloinne. De thoradh na ráflaí faoi [[Caitliceachas|Chaitliceachas]] an teaghlaigh, freisin, sheachnaíodh tuismitheoirí Lenny cuideachta na gcomharsan, rud nach ndearna ach tuilleadh seantithe a tharraingt anuas orthu. Ar scoil dó, ní raibh Lenny ina fhoghlaimeoir mhaith, ach san am céanna, d'éirigh sé sciliúil ag ionramháil daoine. Bhí sé ábalta a dhíoltas a agairt orthu siúd a bhí ag spochadh faoina shloinne, ó bhí drong de mhaistíní móra earcaithe aige le hé a chosaint. Ag fás anuas dó, chuaigh sé le mionghadaíocht agus le hógchiontacht eile, agus tharraing sé súil na bpéas air féin. [[Íomhá:Flag of the Ulster Volunteer Force.svg|clé|mion|Bratach Fhórsa Óglaigh Uladh]] I ndiaidh dó an scoil a fhágáil, thosaigh Lenny ag dul timpeall na dtithe tábhairne, agus fuair sé aithne ar amhais mhóra ón tSeanchill, fir den chineál a bhí díreach ag bunú dronga Protastúnacha sceimhlitheoireachta. Nuair a thosaigh na scliúchais sráide idir na [[Protastúnachas|Protastúnaigh]] agus na Caitlicigh, agus na Protastúnaigh ag ionsaí cheantar Caitliceach na bhFál i Mí Lúnasa [[1969]], ghlac Lenny páirt sna himeachtaí go díograiseach. I ndiaidh na bulaíochta a thuill a shloinne Gaelach dó i rith bhlianta a chéad óige, theastaigh uaidh a léiriú don tsaol mhór gur Protastúnach go smior a bhí ann, agus ba é an dóigh ab fhearr le sin a dhéanamh ná na Caitlicigh a ghéarleanúint. == Bunú na Droinge == Sna blianta 1970-71, bhí Murphy ina bhall [[UVF|d'Fhórsa Óglaigh Uladh (UVF)]], agus é ag bailiú a bhaicle féin ina thimpeall as measc fhir óga na gciorcal seo. B'iad Robert "Basher" Bates agus Samuel "Big Sam" McAllister an bheirt fhear acu siúd ba mhó a bhí páirteach ina chuid coireanna ina dhiaidh sin. Fear lasánta cantalach ab ea Basher a rachadh ag cur i dtíortha le fearg go furasta, agus é sásta glacadh le horduithe ó Murphy, cé go raibh Murphy cúpla bliain ní b'óige ná eisean. Bhí clú an bhruíonachais agus an fhoréigin air, agus é ag gabháil de bhuidéal bhriste ar dhaoine le linn na trodaíochta sa teach tábhairne. Maidir le McAllister, mionghadaí a bhí ann thar aon rud eile. San am seo, is é sin, i dtús na seachtóidí, bhí na grúpaí paraimíleatacha ag earcú fir nua go tapa, agus an oiread fir óga a bhí ag tonnadh isteach, ach ní raibh siad ábalta roghnachas ná scagadh a dhéanamh ar na hearcaigh nua. Dá dheasca sin, bhí cuid mhaith gnáthchoirpeoirí agus ógchiontóirí in ann seangú isteach le buntáiste a ghlacadh ar na [[Trioblóidí]] ar a ndóigh féin. Daoine acu siúd ab ea Lenny, Big Sam agus Basher. Rinne Lenny Murphy a dhícheall gan an iomarca airde den chineál mhícheart a tharraingt air féin. Ní thaobhódh sé cuideachta na sceimhlitheoirí móra Protastúnacha go poiblí. Ina áit sin, bhí sé á thaispeáint féin in áiteanna siamsaíochta agus ag cur chuma an bhanaí agus an bhuachaill báire air féin. === An Chéad Dúnmharú - Francis Arthurs === Ba é dúnmharú Francis Arthurs an chéad ainghníomh den tsaghas seo a raibh baint ag Lenny leis. Ar an [[21 Iúil]] [[1972]], stop scata Dílseoirí tacsaí an fhir seo leis an tiománaí a fhuadach. D'aithin siad go raibh sé ag teacht ó cheantar Chaitliceach, agus is é an chiall a bhain siad as go raibh sé ag déanamh treaspáis ar thailte naofa Protastúnacha. Bhuail siad sa chloigeann é agus thug siad go dtí club Dílseoirí timpeall [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] é. Ansin, fuair Arthurs leadhbairt leanúnach thar oíche. Ba é Lenny Murphy ba mhó a bhí i mbun na hoibre seo. Rinne sé a dhícheall le bheith ar an duine ba bhrúidiúla dá raibh i láthair, agus é ag déanamh sceanaigh ar an íobartach. Le teacht na maidine, maraíodh Arthurs le hurchar agus dumpáladh an corpán. [[Íomhá:Bunch of Grapes.JPG|mion|Anseo a dúnmharaíodh James Craig.]] === Dúnmharú Thomas Madden === Ón lá sin ar aghaidh, ar a laghad, b'ar an sceanach ba mhó a d'aithneofaí lorg láimhe Murphy. Go gairid ina dhiaidh sin, maraíodh Tom Madden, fear oibre muilinn, ar an dóigh chéanna. Trí seachtaine roimh a bhás, fuadaíodh é agus tugadh greidimíní dó i gclub Protastúnach, ach scaoileadh saor leis sa deireadh. B'éigean dó tailte na bProtastúnach a thrasnú go tráthrialta leis an muileann a bhaint amach, agus ba í an chomaitéireacht sin a chaill é. Cheap na Dílseoirí in athuair é, agus ghabh Lenny Murphy de scian mhór búistéireachta air, go dtí go raibh Madden ag guí go marófaí é - chuala bean sa chomharsanacht ag impí é istoíche. Níorbh í an sceanairt a mharaigh é, áfach, nó tachtadh é le sreang. Nuair a fuarthas a chorp, chuntais na péas 147 gcneá scine air. === Misean Murdair William Pavis agus Príosúnú Mhurphy === Faoin am seo, rinneadh cúpla dúnmharú eile sa cheantar a raibh an chuma chéanna orthu. Níor ciontaíodh aon duine sna coireanna seo riamh, ach tá sé dealraitheach go leor go raibh páirt ag Lenny Murphy sna dúnmharuithe seo. Misean paraimíleatach a tharraing súil na bpéas air. Is é an duine a bhí le marú an iarracht sin ná William Pavis, Protastúnach a bhí sa phríosún toisc gur dhíol sé airm thine le sagart Caitliceach faoi choim. Seanchairde ab ea Pavis agus an sagart, agus iad ag dul ag sealgaireacht in éineacht. Cairdeas pearsanta a bhí ann a thosaigh roimh laethanta na dTrioblóidí. Is é an tuiscint a bhain na Dílseoirí as seo, áfach, gur díoltóir gunnaí a bhí i bPavis agus gnóthaí aige leis an [[An tIRA Sealadach|IRA]]. Mar sin, chinn an tUVF ar é a mharú. I Mí Mheán Fómhair [[1972]], d'fhág Pavis Príosún Bhóthar Chroimghlinne ar a onóir, agus ar an lá deireanach sula bhfillfeadh sé go dtí an príosún, mharaigh Murphy agus Dílseoir eile, Mervyn Connor, é. Ní dhearnadh sceanairt de an iarracht seo: scaoil Murphy urchar sa chloigeann aige, agus as go brách leis agus lena chomhchoirpeoir. [[Íomhá:EPIC Woodvale.JPG|mion|Anseo a dúnmharaíodh Bates: Ionad Léirithe na nIar-Phríosúnach, Bóthar Ghleann na Coille]] Cúpla mí ina dhiaidh sin, gabhadh Murphy agus Connor, agus rinneadh príosúnaigh díobh. D'aithin na húdaráis gurbh é Murphy an bithiúnach ba mhó acu, agus gurbh é leas an phobail ar fad é Murphy a choinneáil istigh. Thosaigh siad ag margáil le Connor, a bhí an-scanraithe ag Murphy, iompú ina fhinné stáit agus fianaise a thabhairt in aghaidh Mhurphy. Fuair Murphy amach faoi seo, áfach, agus d'imeaglaigh sé Connor chun an milleán a ghlacadh air féin. Ina dhiaidh sin, mharaigh sé Connor. Ní raibh na húdaráis ábalta Murphy a chiontú i ndúnmharú Pavis, agus mar sin, b'éigean scaoileadh saor leis sa deireadh. Coinníodh sa charcair ar feadh tamaill é, áfach, mar phionós as na hiarrachtaí a rinne sé éalú as an bpríosún nuair nach raibh an fiosrú críochnaithe go fóill. === Scaoilte Saor Arís === Ar an [[13 Bealtaine]] [[1975]], d'fhág Murphy príosún [[An Cheis Fhada|na Ceise Fada]]. San am seo, tháinig scoilt idir na sean-Dílseoirí a bhí fanta sa bhraighdeanas agus na sceimhlitheoirí óga a bhí taobh amuigh. Faoi thionchar [[Sóisialachas|an tSóisialachais]] agus na smaointeoireachta nua-aoisí eile a bhí ag éirí coitianta i measc na bPoblachtánach, d'fhéach lucht na carcrach - daoine cosúil le Gusty Spence - le hidé-eolaíocht chasta pholaitiúil a fhorbairt do ghluaiseacht na nDílseoirí. Ní raibh mórán suime ag na fir óga amuigh i dteoiricí na gcrannlaochra, nó ní dheachaigh siad sna Dílseoirí ar lorg ceachtanna polaitiúla, ach ar lorg sceitimíní na gleice armtha. Fir ab ea iad seo a d'fhear fíorchaoin fáilte roimh Lenny Murphy nuair a d'fhill sé ar an tSeanchill, ó b'eisean an cineál ceannaire a bhí ag teastáil uathu. Bhíodh sé ag gnáthú an ''Brown Bear'', teach tábhairne i [[Bóthar na Seanchille|mBóthar na Seanchille]], agus ba ghnách le muintir an cheantair tagairt dá dhrong mar "lucht an ''Brown Bear''". Ón tús, bhí iompairc agus iomaíocht áirithe le haithint idir lucht an ''Brown Bear'' agus iad siúd a thagadh le chéile sa ''Windsor Bar'', píosa éigin bealaigh ar shiúl ón ''Brown Bear''. [[Íomhá:Berlin Arms, Shankill Road, Belfast. - panoramio.jpg|mion|An pub úd ''Berlin Arms'', inniu ''Bar Berlin'', chois [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]]] Ba iad Basher agus Big Sam a chabhraigh le Lenny baicle dá chuid féin a bhailiú timpeall air féin. D'éirigh le coirpeoir óg eile, fear darbh ainm William Moore, mórtachas maith a dhéanamh le Lenny. Fear údarásúil ab ea Lenny mar a chonacthas dó é, fear a raibh staidiúir an oifigigh agus an fhíorshaighdiúra air, agus chuaigh sé go mór mór i gcion ar Moore. Cé go raibh taifead coiriúil aige ón mbliain [[1966]] anuas, ní raibh na péas in ann gníomhaíocht pharaimíleata a shamhlú leis. Thairis sin, bhí sé ag obair ina thiománaí tacsaí - ceann de na [[Tacsaithe Dubha Bhéal Feirste|tacsaithe dubha]] - agus é ina bhall de chumann tiománaithe tacsaí na Seanchille. [[Íomhá:Shankill bonfire - panoramio.jpg|mion|Tine chnámh chois [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]]] I Meán Fómhair [[1975]], bhí Lenny tar éis an oiread fear a fhruiliú agus go raibh a dhrong inchomórtais le muintir an ''Windsor Bar''. Thairis sin, nuair a bhí baicle láidir dá chuid féin aige, d'fhéadfadh sé a chuid dúnmharuithe agus coireanna eile a dhéanamh beag beann ar lucht ceannais an UVF. Bhí fiche fear ann anois, agus iad ina mionchoirpigh agus ina n-ógchiontóirí, an chuid ba mhó acu. Bhí fuath na ndaol acu do na Caitlicigh, agus iad sochomhairleach go leor, má bhí duine chomh dásachtach le Murphy i gceannas orthu. === An tIonsaí ar an Siopa Biotáille === [[Íomhá:Welcome to the Shankill - panoramio.jpg|mion|Fógrán fáilte chois [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]]] Ar an [[2 Deireadh Fómhair]] [[1975]], d'ionsaigh ceathrar fear den drong - Lenny féin, Moore, fear darbh ainm William Arlow Green agus a dheartháir siúd Thomas Noel Green siopa biotáille a bhí suite idir na Fáil agus an tSeanchill. Nuair a bhí a chuid fear ag bagairt a gcuid gunnaí ar fhoireann an tsiopa, bhí Lenny ag éileamh airgid agus ag siortú na háite go léir ag iarraidh teacht ar chiste an tsiopa. Ní raibh airgead le fáil san áit, agus mharaigh Murphy agus a chuid fear beirt bhan meánaosta agus beirt fhear óg a bhí ag obair ansin: Frances Donnelly agus Marie McGrattan, ar deirfiúracha iad, chomh maith le Gerard Grogan agus Thomas Osborne. Bhí siombailí Caitliceacha le feiceáil timpeall na háite, agus an ceathrar acu ina gCaitlicigh fosta. Ba é Thomas Osborne an t-aon duine acu nach bhfuair bás ar an toirt, ach goineadh go tromchúiseach é, agus shíothlaigh sé san ospidéal i gceann trí seachtaine eile. Rug na péas ar Noel agus William Green, agus cuireadh ceastóireacht ar an mbeirt deartháireacha, ach níor baineadh oiread is focal astu faoi ról Murphy agus Moore sna himeachtaí. Is é an scéal a d'inis William do na péas nach raibh i gceist ach gnáthrobáil a ndearnadh praiseach di agus gur maraíodh foireann an tsiopa de thaisme. Le fírinne, áfach, ba léir do na péas cheana féin go raibh cuma an mhurdair sheictigh ar an iomlán. Sa deireadh, phléadáil na deartháireacha ciontach, agus cuireadh sa phríosún iad. Bhí siad chomh scanraithe roimh Murphy agus nach rithfeadh leo sceitheadh air. Mar sin, tháinig na fíorchiontóirí - Murphy agus Moore - slán. [[Íomhá:UK mural, Shankill - panoramio.jpg|mion|[[Bóthar na Seanchille]]: siombailí a sheasann don Ríocht Aontaithe agus do na tíortha a bhaineann léi]] == Tús na Búitséireachta: Dúnmharú Francis Crossan == Bhí baint éigin, dá laghad í, ag imeachtaí an tsiopa biotáille le hoibríochtaí an [[UVF]]. Ina dhiaidh sin, áfach, chrom an drong ar na dúnmharuithe búitséireachta beag beann ar lucht ceannais na bparaimíleatach. Bhí an tUVF díreach ag iarraidh cuma ní ba saighdiúrtha, ní ba mhíleata a chur orthu féin, agus lucht ceannais an ghrúpa ag lochtú na n-"eilimintí coiriúla" a bhí ag baint a n-úsáide féin as ainm an UVF. Ba é ba spreagadh don chéad mhurdar búitséireachta ná an dóigh ar dúnmharaíodh ceathrar saighdiúirí óga Briotanacha in Ard Mhacha Theas san oíche idir an 23ú agus an [[24 Samhain|24ú Samhain]] [[1975]]. Thug an ''Belfast News Letter'' an-chur síos ar an eachtra, agus nuair a casadh Lenny Murphy agus a chuid cairde ar a chéile an chéad uair eile, thug siad an leabhar go n-agróidís díoltas ar an bpobal Caitliceach. Le teacht an tráthnóna, thosaigh an drong ag pleanáil an mhurdair. Bhí Lenny inbharúla nár chóir airm thine a úsáid. Ina n-áit siúd, thug Moore leis sceana búistéireachta ón [[seamlas]], agus bhí an ceann feadhna breá sásta leo. I ndiaidh an tráthnóna agus tús na hoíche a chaitheamh i mbun ólacháin, chuaigh Lenny Murphy, Moore, Archie Waller agus Benjamin "Pretty Boy" Edwards ar bhord tacsaí, agus iad ag dul ar stádar ó Bhóthar na Seanchille trasna Bhóthar Chroimghlinne síos Bóthar Aontroma a fhad le Sráid Clifton. Thóg siad aicearra ar ais ansin. [[Íomhá:Gazirdanniibi (Sami butcher knife).jpg|clé|mion|[[scian|Scian]] mhór búistéireachta]] Tamall roimh a haon a chlog istoíche, chuir Murphy agus a chairde sonrú i bhfear a bhí ag déanamh a bhealaigh síos Sráid na Leabharlainne i dtreo an Aibhinne Ríoga. Francis Crossan a bhí ar an bhfear, agus Caitliceach a bhí ann. Thug siad Crossan go dtí an tSeanchill agus iad ag tabhairt greidimíní dó, agus ansin, chinn Lenny go raibh sé in am an fear a mharú. Chaith sé tamall ag gearradh giotaí de [[Muineál|mhuineál]] Chrossan leis an [[scian]] mhór búistéireachta a fuair sé ó Moore, go dtí go raibh [[An Cloigeann|cloigeann]] an íobartaigh ar tí titim dá ghuaillí. D'fhág Murphy agus a lucht leanúna corpán Chrossan ina luí i Sráid Wimbledon, áit ar tháinig muintir na comharsanachta air an lá arna mhárach. === An Lámhach sa Ghlúin, agus sa Droim === Mar a dúradh roimhe seo, bhí an lucht ceannais nua díreach ag iarraidh na gnáthchoirpeoirí a ruaigeadh a raibh éirithe leo seangú isteach san UVF, agus le nach dtuigfí gur daoine acu siúd iad féin, thoiligh Murphy agus a dhrong cabhrú leis an lucht ceannais san obair seo. Is é an jab a fuair siad ná triúr ciontóirí a cheapadh agus pionós a chur orthu. Bhí baint ag an triúr le drong an ''Windsor Bar'', agus iad tar éis buirgléireacht a dhéanamh i dteach seanmhná Protastúnaí. Socraíodh go lámhachfaí sa ghlúin iad, mar ba nós leis na paraimíleataigh, agus tugadh an triúr acu go dtí an ''Brown Bear'' le go gcuirfí ceastóireacht orthu. Bhí Murphy ábalta iad a imeaglú chun a gcoireanna a admháil, ach nuair a bhí an pionós ag dul dóibh, bhí an oiread faitís ar dhuine acu - fear darbh ainm Stewartie Robinson, a raibh clú an [[Spraoithiomáint|spraoithiománaí]] mhóir air - is go ndearna sé iarracht éalú. Lámhach duine de lucht leanúna Murphy, Archie Waller, sa droim é - is dócha gur rud a bhí ann a rinne Waller ina ainneoin féin - agus bhí Robinson marbh ar an toirt. Dumpáladh a chorpán i bhfad ón áit ar fágadh an bheirt eile ina luí - bacach is mar a bhí siad, bhí siad beo, ar a laghad. Ina dhiaidh sin, rinne Murphy a dhícheall a shéanadh go mbeadh baint ar bith ag bás Robinson le glúinlámhach na beirte eile. Mar sin féin, fuair drong an ''Windsor Bar'' amach faoina raibh déanta, agus ó ba é Waller a bhí siad a mhilleánú faoi bhás Robinson, mharaigh siad é go gairid ina dhiaidh sin. Tháinig fearg mhór ar dhrong an ''Brown Bear'', agus chinn siad ar dhíoltas a agairt ar dhúnmharfóirí Waller. Bhí duine de na dúnmharfóirí, Roy Stewart, ina bhoc chomh mór i measc na nDílseoirí agus go raibh eagla ar Mhurphy é a mharú, ach ní raibh sa bheirt eile acu, Noel "Nogi" Shaw agus Dessie Balmer, ach gnáthsceimhlitheoirí nach n-aireodh aon duine tábhachtach uaidh dá maródh lucht an ''Brown Bear'' iad, dar le Murphy. Mar sin féin, nuair a tháinig lucht an ''Brown Bear'' le chéile i dtolglann an ''Lawnbrook Social Club'' ar an 30 Samhain leis an scéal a phlé, d'ordaigh Murphy dá chuid fear an triúr go léir a mharú. San am céanna, bhí teachtaireacht curtha aige faoi choim chuig Stewart, le go bhféadfadh seisean dul i bhfolach go ceann tamaill. Chuaigh Moore, McAllister agus Bates go dtí an ''Windsor Bar'' le cur in iúl do ghnáthóirí na háite go raibh Stewart, Shaw, agus Balmer ag teastáil ó Lenny Murphy. Agus an cháil a bhí ar Lenny i measc na nDílseoirí, ní fhéadfá diúltú don chineál sin cuiridh. Mar a thiontaigh an scéal amach, áfach, ní raibh ach Shaw ann agus é ag ól ina aonar. Nuair a tháinig an triúr trasna air, chimigh siad é ar an toirt agus thug siad go Club Caidrimh Lawnbrook é. Sa chlub, tugadh an ghnáthleadhbairt dó, agus nuair a d'admhaigh Shaw, stócach óg ocht mbliana déag, go raibh sé ciontach i ndúnmharú Waller, mharaigh Lenny Murphy é le ceithre urchar sa chloigeann. === Dúnmharú Bhóthar Cliftonville === [[Íomhá:Belfast Cliftonville-Crusaders map.png|clé|mion|Cliftonville, Béal Feirste]] Ní raibh Murphy féin róshásta Protastúnaigh a mharú, agus i ndiaidh na Nollag, chrom sé ar ais ar na Caitlicigh. Sa bhliain 1976, ba é marú Ted McQuaid an chéad choir den chineál seo a rinne an drong. Mhaígh Murphy gur áit mhaith ab ea Bóthar Cliftonville le Caitlicigh a mharú, agus ar an 10 Eanáir, chuir sé beart leis an mbriathar. Ag a leathuair tar éis a trí a chlog, chuir Murphy agus Moore sonrú i nDeirdre McQuaid, bean óg a bhí díreach ag filleadh abhaile ó chóisir, agus chinn siad ar an gcailín a mharú. Ansin, áfach, tháinig a fhear céile, Ted, i láthair, agus d'éirigh leis é féin a chur idir piléir na mBúistéirí agus an cailín. Leag Murphy an fear le dhá urchar, agus nuair a thit Ted McQuaid as a sheasamh, lean Murphy leis ag loscadh urchair go dtí go raibh sé cinnte go raibh an fear gonta go héag. Ansin, ghlan na Búistéirí leo as an áit go sciobtha le tacsaí Moore. === Díoltas as Dúnmharú na bPéas === [[Íomhá:Img rucbadge.png|clé|mion|Suaitheantas Chonstáblacht Ríoga Uladh]] Ar an [[6 Feabhra]] [[1976]], mharaigh [[An tIRA Sealadach|na Sealadaigh]] beirt phéas de chuid [[Constáblacht Ríoga Uladh|Chonstáblacht Ríoga Uladh]]. Cé nach raibh mórán grá ag Lenny Murphy do na péas, bhí sé barúlach gur ionsaí a bhí ann ar a phobal féin - tar éis an tsaoil, ba Phrotastúnaigh iad formhór mór na bpéas - agus chinn sé ar dhíoltas a imirt ar na Caitlicigh as a raibh déanta ag na Sealadaigh. Mar sin, chuaigh siad ar lorg creiche, agus tháinig siad ar Thomas Joseph Quinn, fear beag scothaosta a bhí ag dul le druncaeireacht ó cailleadh a bhean chéile cúpla bliain roimhe sin. Phioc siad suas é, thug siad greidimíní dó agus d'iompair siad i dtacsaí Moore é go dtí an áit ar maraíodh é. Rinne Murphy sceanach gránna ar mhuineál Quinn, agus ansin, dumpáladh an corpán. An lá arna mhárach, an 7 Feabhra, ghlaoigh duine den drong ar iriseoir de chuid an ''Sunday News'' ar an teileafón, agus é ag áitiú go raibh sé ag labhairt thar cionn grúpa sceimhlitheoireachta a dtugadh ''Ulster Young Militants'' ("Ógánaigh Chathacha Uladh" as Gaeilge, b'fhéidir) air féin, agus go raibh na "hógánaigh chathacha" tar éis "saighdiúir de chuid an IRA" a mharú. Ba ó Murphy a tháinig an glao seo, ach ba é an t-aon ainm a thug an scairteoir air féin ná ''Major Long''. === An tIonsaí ar an Leoraí === [[Íomhá:ProvisionalIRAGalbally.jpg|clé|mion|Sealadaigh - óglaigh ón IRA Sealadach]] San am céanna, bhí plean ní b'fhadálaí idir lámhaibh ag Murphy. Bhí deichniúr fear oibre Protastúnach maraithe ag na [[Na Sealadaigh|Sealadaigh]] i Mí Eanáir, agus Murphy meáite ar sluamharú a dhéanamh ar Chaitlicigh mar dhíoltas. Bhí Murphy tar éis leoraí a thabhairt faoi deara ag iompar fir oibre Chaitliceacha go tráthrialta trí cheantar na Seanchille, mar a bhí tuigthe aige. Scéal eile, áfach, nach Caitlicigh amháin a bhí i gceist. [[Íomhá:Cambrai Street, Belfast - geograph.org.uk - 1460121.jpg|clé|mion|Sráid Cambrai]] Shocraigh Murphy gurbh é an áit ab fhearr leis an leoraí a ionsaí ná bothóg nuachtán a dtugadh muintir an cheantair Tigh Adair uirthi, i gcúinne Shráid Cambrai agus Bhóthar na Seanchille. B'é an lá a roghnaigh sé don ionsaí ná an Luan, an [[9 Feabhra]] [[1976]]. Bhí an sluamharú pleanáilte go cruinn aige, ach níor bhac sé le cuimhne a choinneáil ar aghaidheanna na bhfear a bhíodh an leoraí a iompar. Dá mbacfadh, d'aithneodh sé nárbh iad na Caitlicigh a fuair sé roimhe Dé Luain, ach foireann eile ar fad d'fhir oibre - agus iad ina bProtastúnaigh. Ábhar imní ab ea do na Caitlicigh an turas a chur díobh tríd an gceantar Protastúnach gach lá, agus mar sin, d'éirigh siad as an mbealach seo a úsáid idir an dá linn. Mar a thaispeáin imeachtaí an Luain, bhí cúis thar a bheith maith acu leis an gcinneadh sin. Fuair Lenny Murphy agus triúr eile de na búistéirí - Moore agus "Basher" Bates ina measc - fo-mheaisínghunna agus raidhfil ó na paraimíleataigh, agus ansin, ghoid Murphy gluaisteán le haghaidh an ionsaí. Chuaigh na fir ar bhord an ghluaisteáin ghoidte - Ford Cortina a bhí ann - agus thiomáin Murphy a fhad le tigh Adair, áit ar stad siad le fanacht le leoraí na bhfear oibre. Tháinig an leoraí go pointeáilte, pháirceáil an tiománaí í agus chuaigh sé isteach ag ceannach nuachtán an lae. Nuair a tháinig Henry McClelland, an tiománaí, amach as siopa na nuachtán, chonaic sé go raibh ceathrar fear ag smúrthacht timpeall na leoraí a raibh púicíní orthu, agus airm throma thine leo. Tuigeadh do McClelland gur sceimhlitheoirí Protastúnacha a bhí aige anseo, agus scairt sé orthu: ''Protastúnaigh iad go léir'', ag tagairt do phaisinéirí na leoraí. Ní raibh gar ann. Thosaigh na Búistéirí ag criathrú na leoraí le piléir, agus nuair a bhí ocht n-urchar déag scaoilte acu, d'éalaigh siad ón áit. Bhí beirt fhear - Archie Hanna agus Raymond Carlisle - tar éis bháis, agus beirt eile - James Wylie agus Louis Magee - gonta go tromchúiseach. Chaith Wylie agus Magee tréimhse fhada san ospidéal, agus ina dhiaidh sin féin, bhíodh dúlagar intinne ag luí ar Wylie chomh minic is gur loit sé a shaol go dona. I ndiaidh an ionsaí, chuala Murphy ar an raidió gur Protastúnaigh ab ea iad siúd a básaíodh nó a goineadh san ionsaí. Ní nárbh ionadh, ba leasc leis a admháil go poiblí go raibh sé tar éis comhreiligiúnaigh dá chuid féin a mharú. Mar sin, chinn sé díoltas a choire féin a agairt ar na Caitlicigh. === Dúnmharú Francis Rice === Fear oibre dífhostaithe ab ea Francis Dominic Rice a thagadh go minic go club Caitliceach ar imeall lár na cathrach. Bhí sé ceithre bliana fichead d'aois. Ag a haon a chlog i ndiaidh an mheán oíche, ar an [[27 Feabhra]] [[1976]], bhí sé díreach ag filleadh ón gclub, nuair a casadh Lenny Murphy agus triúr eile de na Búistéirí - Moore agus "Basher" ina measc - air agus iad ag tiomáint timpeall ar an tacsaí ar lorg Caitlicigh. Bhí beirt bhan óg ar bhord an tacsaí acu chomh maith. Rinne Murphy corpchuardach ar Rice agus tháinig sé ar chárta ballraíochta an chlub Chaitlicigh. Bhí an scéal socraithe leis sin, agus an bás daite do Rice. Mar ba nós leis na Búitséirí faoin am seo, fuair sé greidimíní agus leadhbairt ar dtús, agus ina dhiaidh sin, thug na murdaróirí go dtí cúlshráid bheag é le hé a mharú. Thosaigh Murphy ag gearradh an mhuiníl de, slis i ndiaidh slise, agus nuair a bhuail lann na scine cnámh droma an íobartaigh, bhí an obair críochnaithe. D'éalaigh na Búistéirí leo ar an tacsaí agus d'fhág siad an corpán ina luí sa chúlsráid. Seanbhean a raibh cónaí uirthi sa chomharsanacht ba thúisce a tháinig ar an gcorpán. == An Chéad Bhotún a Rinne na Búistéirí == Ar an 2 Márta, rinne na Búistéirí an chéad bhotún a chuir ar cumas na bhfórsaí slándála teacht ar lorg na droinge. Ag a deich roimh a trí istoíche, d'fhéach siad le beirt bhan óg Caitliceach - Mary Murray agus Margaret McCartney - a mharú a bhí ag teacht abhaile ó Bhaile Meánach. Bhí siad ag tiomáint a ngluaisteáin síos Bóthar Cliftonville, nuair a thug na Búistéirí comhartha dóibh stad. Shíl na mná gurbh iad na péas a bhí ann, agus stop siad go humhal. Ansin, loisc na Búistéirí a gcuid arm tine ina dtreo. Bhuail trí philéar Mary, ach mar sin féin, d'éirigh léi an carr a thosú agus éalú a dhéanamh. Tugadh Mary go dtí an t-[[ospidéal]], agus tháinig Margaret as an eachtra gan ghránú. [[Íomhá:Wheelbarrow bomb disposal device being operated by a team from 321 EOD MOD 45159057.jpg|clé|mion|Arm na Breataine ag stiúradh gléas diúscartha buamaí]] Bhí patról de chuid Arm na Breataine cóngarach don áit, áfach, agus nuair a chuala sáirsint an phatróil na hurchair, thug sé ordú dá chuid saighdiúirí bheith ar a bhfaichill. Ar a mbealach abhaile, fuair na Búitséirí rompu an patról seo. Bhagair na saighdiúirí ar na Búitséirí stad, ach nuair nár thug siad siúd aird ar bith ar na comharthaí, d'aimsigh na saighdiúirí cúpla urchar ar ghluaisteán na mBúitséirí. Níor buaileadh aon duine acu siúd, ach fágadh lorg na bpiléar ar an gcarr. Ní ba thábhachtaí fós, bhí an carr feicthe ag na saighdiúirí, agus leid a bhí ann do na péas a bhí ag iarraidh na dúnmharuithe búistéireachta a fhiosrú. [[Íomhá:South Belfast 1981.jpg|clé|mion|Arm na Breataine i nDeisceart Bhéal Feirste i dtús na n-ochtóidí]] Thriail na Búistéirí na péas a chur ó rian, nó chuir siad an carr trí thine agus fuair siad carr eile le dul abhaile. Mar sin féin, chuir na fórsaí slándála cron iontu, agus stop siad an carr. Ghabh na saighdiúirí Lenny Murphy, ó bhí a ainm ar liosta na bparaimíleatach - b'airí amhrais é mar sin - agus thug siad go dtí stáisiún na bpéas é. Ansin dó, rinne sé iarracht iarsmaí na n-urchar a ghlanadh dá chuid éadaí, rud a thug duine de na constáblaí faoi deara. Thuig an constábla go raibh Murphy ag iarraidh rud éigin a choinneáil faoi cheilt, agus ar eagla na heagla, d'fhéach sé chuige go bhfuair foireann fóiréinsice na bpéas samplaí as éadaí Murphy. Bhí na péas tar éis teacht ar an bpiostal ar baineadh úsáid as san ionsaí ar Mary Murphy agus ar Margaret McCartney. Anois, áfach, theastaigh uathu lorg luaidhe a aithint in éadaí Murphy a thaispeánfadh gurbh eisean a bhí ag beartú an phiostail. Maidir leis an gceastóireacht, b'fhollas do na péas ón tús nach raibh gar ann, ó nach bhfreagródh Murphy ceist ar bith dá gcuirfí air. Mar sin, b'éigean dóibh scaoileadh saor leis an bhfear sa deireadh, agus iad ag iarraidh a dhóthain scóid a ligean leis is go gcrochfadh sé é. Nuair a chonacthas Murphy ag lorg an phiostail san áit a bhfuair na péas é, ní raibh aon mhoill orthu é a ghabháil in athuair. Ní raibh ach fianaise imthoisceach ag na péas in aghaidh Murphy, ach mar sin féin, chinn siad ar é a ionchúiseamh faoi iarracht dhúnmharaithe na beirte ban. Bhí na péas suite siúráilte go raibh an príomh-Bhúistéir acu anseo, agus mura raibh sé indéanta an dlí a chur air faoi na murdair bhúistéireachta, d'fhéadfaí pionós a ghearradh air as an gcoir eile seo, ar a laghad. Bhí Murphy ina phríosúnach anois, agus é ag fanacht leis an triail. Ach má bhí, d'fhan sé i gceannas ar lucht a leanúna, agus iadsan ag marú tuilleadh daoine de réir a chuid orduithe. === Ródach Mór an ''Chlorane Bar'' === Ba é an t-ionsaí ar an ''Chlorane Bar'' an chéad mhórchoir eile a rinne na Búistéirí. Teach tábhairne ab ea an ''Chlorane Bar'' agus é suite ar thalamh neodrach idir ceantar na bhFál agus ceantar na Seanchille, rud a d'fhág go raibh daoine ón dá phobal ag gnáthú na háite. Teach dhá urlár a bhí ann le beár poiblí thíos an staighre agus tolglann thuas an staighre. Ar an [[5 Meitheamh]] [[1976]], tháinig ceathrar gunnadóirí isteach an doras agus iad ag scairteadh ar na custaiméirí Protastúnacha dul ar thaobh amháin agus ar na Caitlicigh dul ar thaobh eile. Ansin, thosaigh an mhurdaróireacht. Maraíodh fear an tí, Caitliceach cnagaosta darbh ainm Jimmy Coyle, le hurchar a bhuail sa chroí é. Duine eile a fuair bás san ionsaí ab ea Edward Farrell, seanchara le Coyle agus gnáthchustaiméir san áit. Lámhachadh sa droim é nuair a rinne sé iarracht na leithris a bhaint amach le dul ar foscadh i gceann acu. Daniel McNeill a bhí ar an tríú fear a maraíodh. Íorónta go leor, bhí na péas den tuairim go raibh baint éigin aige leis an UVF. Thairis sin, shíothlaigh Samuel Corr, fear meánaosta a bhí gonta go héag, sular tháinig na hotharcharranna. Protastúnach a bhí ann chomh maith. Fuair fear eile - John Martin - bás san ospidéal tar éis dhá sheachtain a chaitheamh ag éileamh. Goineadh daoine eile go tromchúiseach. Dealraíonn sé nach raibh na murdaróirí ábalta a néaróga féin a choinneáil faoi stiúir cheart, nó cé go ndearna siad iarracht gan dochar a dhéanamh d'aon duine dá bpobal féin, níorbh é lá an roghnachais lá an lámhaigh. Níorbh é Murphy, agus é ag fanacht leis an triail sa phríosún, a d'ordaigh an t-eirleach seo. Bhí sé socraithe ag lucht an ''Windsor Bar'' agus ag Búitséirí an ''Brown Bear'' le chéile. === Dúnmharú Cornelius Neeson === Ar an [[1 Lúnasa]] [[1976]], rith le Moore agus McAllister dúnmharú a dhéanamh as a stuaim féin, beag beann ar Murphy agus ar bhoic mhóra ghluaiseacht na nDílseoirí. Chuaigh siad ag iascach sna seanbhráití timpeall ar Bhóthar Cliftonville, agus ansin, tháinig siad ar fhear meánaosta darbh ainm Cornelius Neeson, agus é ag filleadh abhaile óna chuid oibre i gclub biongó. Ghabh McAllister de thua ar Neeson, agus nuair a thit Neeson as a sheasamh, thosaigh Moore ag tabhairt ciceanna sa chloigeann dó. D'fhág siad Neeson ina luí ar an tsráid agus é ag saothrú an bháis, agus chonaic gluaisteánaí éigin é ansin sula raibh sé básaithe. D'fhéach an gluaisteánaí chuige gur tugadh Neeson go dtí an t-ospidéal, ach shíothlaigh sé ansin. Bhí carr na gciontóirí feicthe ag an ngluaisteánaí, agus é in ann comharthaí sóirt McAllister a thabhairt do na péas, ach níor shamhlaigh aon duine an choir leis na Búistéirí ar dtús. [[Íomhá:Escape from HM Prison Maze, 1974 (7 of 9) (37696547344).jpg|clé|mion|Príosún [[An Cheis Fhada|na Ceise Fada]] sna seachtóidí]] I rith na míonna i ndiaidh dhúnmharú Neeson, ní raibh na Búitséirí ach ag ól sa ''Brown Bear'' agus ag plé chruachás a gceannaire sa phríosún. Nuair a bhí Murphy tugtha go dtí [[an Cheis Fhada]], thosaigh sé ag tabhairt orduithe don drong faoi ainghníomhartha nua. === Dúnmharú Stephen McCann === Má fuair Murphy é féin i dtóin an phríosúin, níor maolaíodh ar dhrochobair na droinge. Nuair a tháinig duine de lucht a leanúna ar cuairt chuige an chéad uair ar an gCeis Fhada dó, dúirt sé leis an gcuairteoir gur theastaigh tuilleadh dúnmharuithe uaidh - dúnmharuithe a mbeadh lorg a láimhe féin orthu - le fiosrú na bpéas a chur ar strae. Ba é Moore an duine a cheap Murphy mar cheann feadhna don bhaicle a fhad is a d'fhanfadh sé féin i mbraighdeanas. Bhí Moore an-dílis do Murphy, agus é chomh heolach ar theorainneacha an dá phobal sa chathair agus a bhí sé oilte ar cheird na dúnmharfóireachta i ndiaidh a phrintiseachta faoi Murphy. Thairis sin, bhí dúchas agus comhábhair an dúnmharfóra ann mar dhuine. Stephen McCann a bhí ar an chéad íobartach eile. Fear óg a bhí ann agus é aon bhliain is fiche d'aois. Bhí sé i ndiaidh scíth cúpla bliain a ghlacadh ón scoil lena mharana a dhéanamh ar chúrsaí a shaoil, agus é ag tosú ag foghlaim léinn arís. Buachaill íogair a bhí ann a raibh na Trioblóidí ag déanamh cuid mhaith buartha dó. Bhí sé ag suirí le cailín óg darbh ainm Frances Tohill, agus iad ag caint faoi phósadh. Ar an [[30 Deireadh Fómhair]], [[1976]], cúpla uair an chloig i ndiaidh an mheán oíche, tháinig na Búistéirí trasna ar Stephen agus Frances a bhí díreach tar éis an oíche a chur díobh ag spaisteoireacht na sráideanna le chéile. Sciob siad Stephen leo os comhair shúile a chailín, agus thug siad go dtí Sráid Brockmount é, áit ar fhág Moore an gluaisteán le dul ar lorg na scine móire i dteach duine den drong. Idir an dá linn, bhí na Búistéirí eile ag bualadh Stephen. Níor baineadh mórán úsáide as an scian leis an íobartach a chéasadh an turas seo, áfach, nó nuair a tháinig na fir go dtí an áit a raibh Stephen le marú, scaoil Moore urchar i gcloigeann an bhuachalla, agus bhí sé marbh ar an toirt. Ina dhiaidh sin, tugadh íde don chorpán leis an scian. [[Íomhá:Tennant Street - geograph.org.uk - 584532.jpg|clé|mion|Sráid Tennant ]] Tháinig Frances slán agus chuir sí fios ar na péas, agus ní raibh siad i bhfad ag teacht ar an gcorpán, nó chuala duine de na comharsana an t-urchar a mharaigh Stephen McCann agus chuaigh sé i dteagmháil le stáisiún na bpéas i Sráid Tennant. Mar sin, fuarthas an buachaill marbh roimh an maidneachan féin. Chuaigh dúnmharú Stephen McCann go mór mór i bhfeidhm ar na péas, chomh cosúil is a bhí sé le duine clainne dá gcuid féin - fear óg míshuaimhneach a bhíodh ag streachailt leis ag iarraidh oideachas a bhaint amach dó féin agus socrú síos sa saol, cé go raibh na Trioblóidí ag cur as dó go dona. D'éirigh le plean Murphy, áfach, nó chuir dúnmharú Stephen ó rian iad, agus tháinig amhras orthu, an raibh Murphy bainteach leis na dúnmharuithe búistéireachta ar aon nós, i ndeireadh na dála. === An Clampar leis an UDA agus Dúnmharú Jim Moorehead === [[Íomhá:UDA mural, East Belfast - panoramio.jpg|clé|mion|Múrphictiúr de chuid Chumann Cosanta Uladh (an tUDA)]] Go gairid i ndiaidh mharú Stephen McCann, bhí trioblóidí príobháideacha ag Sam McAllister le [[Cumann Cosanta Uladh]] (an tUDA). Ar an [[20 Nollaig]] [[1976]], mharaigh McAllister i dtroid fear óg darbh ainm Thomas Easton, a bhí ina óglach de chuid an Chumainn. Mar dhíoltas, shocraigh lucht an Chumainn McAllister a lámhach sa ghlúin. Ó bhí a bhean chéile ag iompar clainne, d'iarr sé ar lucht an Chumainn gan é a lámhach sa ghlúin ach sna lámha, agus an lámhach féin a chur ar fionraí go dtí go mbeadh an leanbh saolaithe. Bhí lucht an Chumainn sásta a achainí a dhéanamh, agus sa deireadh thiar thall, níor goineadh go róthromchúiseach é, ionas nach raibh a chuid cneácha ach tamall gairid ag bisiú. Ar an lá deireanach de Mhí Eanáir [[1977]], thángthas trasna ar chorpán Jim Moorehead, fear tríocha bliain a bhí ina oifigeach de chuid an UDA. Bhí sé fágtha in aice le ceantar Caitliceach, ach b'iad na Búistéirí a mharaigh Moorehead. Dhá lá roimhe sin, d'fhág Moorehead Club Sóisialta Sráid Rumford le dul ar lorg Jim Craig, cara leis a bhí ina bhoc mór san UDA chomh maith. Bhuail sé isteach i gcúpla teach tábhairne, ach níor tháinig sé ar Craig. Scéal eile ar fad, áfach, go raibh Sam McAllister, Basher Bates, agus William Moore ag ól sa ''Windsor Bar'', agus nuair a chonaic siad Moorehead ag teacht isteach, chinn siad ar é a mharú. Níl a fhios ag aon duine fios fátha an dúnmharaithe seo. Dealraíonn sé nach raibh ann ach gur chuir cosúlacht Moorehead isteach ar an triúr, nó bhí craiceann cuíosach dorcha agus folt dubh gruaige aige, rud a d'fhág go raibh sé ag breathnú cosúil le coimhthíoch - is é an leasainm a bhí air ná an ''Nigger''. Maraíodh Moorehead istigh ar an leithreas, agus tugadh an ghnáthíde dá chorpán le scian. Ansin, d'ordaigh siad do na custaiméirí bailiú leo as an áit, ghlan siad na hiarsmaí fola a bhí fágtha sa leithreas, agus chaith siad an corpán amach faoin aer, taobh istigh de chúlchlós an tí. B'ansin a d'fhág siad thar oíche é, ach an lá arna mhárach, fuair siad amach go raibh óglach de chuid Chumann Cosanta Uladh maraithe acu. Ansin, tháinig deifir orthu fáil réitithe den chorpán. Ó bhí clampar ag McAllister leis an UDA tamall roimh dhúnmharú Moorehead, d'fhéadfá a shíleadh gur díoltas a bhí i gceist leis an gcoir seo. De réir na ráiteas a bhreac na péas síos ó na Búistéirí ní ba deireanaí, áfach, ní raibh ann ach rud a rith leo, agus sin ar chúiseanna ciníochais thar aon rud eile. Rinne Cumann Cosanta Uladh (an tUDA) a bhfiosrú féin ar dhúnmharú Moorehead ina dhiaidh sin, de réir na tuisceana a bhí acu ar dhomhnán beag na nDílseoirí. Chuir lucht an Chumainn le chéile liosta de dhaoine a d'fhéadfadh a bheith ciontach sa choir seo. D'éirigh leis na péas cóip den liosta seo a fháil. D'fhág an Cumann an milleán ar Óglaigh Uladh (an tUVF), cé gur dumpáladh an corpán i Sráid Adela i gceantar Caitliceach leis an dúnmharú a chur i leith an IRA. Is ar éigean is féidir a rá go raibh an Cumann ar an lorg ceart, áfach, nó ní raibh aon duine de na Búistéirí luaite ar an liosta. === Dúnmharú Joseph Morrissey === Caitliceach ab ea an chéad duine eile a tharraing súil na mBúistéirí air féin, fear darbh ainm Joseph Morrissey. Bhí sé dhá bhliain déag is dhá scór d'aois. Fear meánaosta a bhí ann, mar sin, agus é ag caitheamh a chuid ama ag bothántaíocht timpeall agus ag cóstóireacht ó phub go pub. Bhí na Búistéirí ar a ngnáthstádar, nuair a chuir siad sonrú i Morrissey, leathuair tar éis an mheán oíche ar an tríú lá de Mhí Mheán Fómhair 1977. Thuirling Sam McAllister agus Arthur McClay den charr leis an mbearna a bhaint de Morrissey, agus William Moore ag tiomáint an ghluaisteáin ón taobh eile i dtreo an íobartaigh. Chuir Morrissey troid ar a shon féin, ach nuair a ghabh McClay de thua air, thit sé as a sheasamh. Ansin, agus an gluaisteán ag teacht a fhad leis, d'éirigh Morrissey ina sheasamh arís, agus é ag iarraidh é féin a chosaint. Sa deireadh, áfach, chloígh na dúnmharfóirí é, agus nuair a caitheadh isteach sa charr é, tugadh buille eile tua dó. Thiomáin an triúr Búistéirí go dtí Bóthar na Seanchille le stopadh ag cara dá gcuid. Ansin dóibh, d'imir siad a gcuid seanchleas ar an bhfear bocht. Ar dtús, chéas siad é le scian búistéara, agus ansin, mharaigh siad é. B'é William Moore a ghearr a scornach, agus é ag déanamh gaisce go bhféadfadh sé dul in iomaíocht le Murphy féin, chomh cruálach is a bhí sé. === Dúnmharú Francis Cassidy === I ndeireadh Mhí Márta, tháinig ordú ó Murphy féin, agus é ina phríosúnach, cuairt a thabhairt ar cheantar na bhFál d'aon turas le Caitliceach a cheapadh is a chéasadh chun báis. Níor éirigh leis an misean seo ar dtús. Thug patról na mBúistéirí greidimíní do Phrotastúnach mheánaosta amháin, ach níor mharaigh siad é, siúd is gur fágadh cithréim air go lá a bháis. [[Íomhá:Falls rd pub.jpg|clé|mion|Pub i m[[Bóthar na bhFál]]]] Ar an 29ú Márta, ghlac Moore, Davy Bell – fear a thionlaic Moore ar an turas neamhthorthúil go dtí [[Bóthar na bhFál|ceantar na bhFál]] roimhe sin – fear darbh ainm Norman Waugh agus fear eile nach bhfuair na péas amach faoi ach a leasainm, ”Winkie” - ghlac siad an cinneadh Caitliceach eile a mharú. Ansin, chuaigh siad a fhad le Sráid Spamount i dTuaisceart Bhéal Feirste, áit ar casadh fear singil meánaosta orthu darbh ainm Francis Cassidy. Bhí Cassidy tar éis airneán a dhéanamh i dteach a dheirféar. Ag a haon a chlog istoíche d'fhág sé slán ag bean an tí le filleadh abhaile. Ní raibh a áit féin ach faoi scread asail de theach a dheirféara, ach mar sin féin, bhí sé de mhí-ádh air gur tháinig na Búistéirí an bealach sular bhain sé amach a árasán. Maraíodh Cassidy de réir an tsean-nóis imeachta, ach an iarraidh seo, cuireadh deireadh ar an obair le hurchar. Nuair a chuir na péas ceastóireacht ar William Moore i bhfad i ndiaidh na n-imeachtaí, thugadh sé ”an buachaill” ar Cassidy, cé gur fear meánaosta a bhí ann. Is amhlaidh go raibh na fir eile i ndiaidh Cassidy a threascairt as aithne cheana féin nuair a fuair Moore an chéad spléachadh air, agus is é an tátal a bhain sé as éadaí galánta an fhir gur fear óg a bhí ann. == Finné na Corónach == I Mí Bealtaine [[1977]], d'fhéach na Búistéirí le Gerard McLaverty, fear óg fiche bliain d'aois, a mharú ar an tseandóigh. Thug siad an-íde dó, ach sa deireadh thiar thall, tháinig sé as, beo ar éigean. Nuair a bhisigh sé an oiread agus go raibh cead ag na péas é a chur faoi agallamh, bhí sé in ann mionchur síos a thabhairt ar chomharthaí sóirt na bhfear a chéas é. Thug na péas McLaverty timpeall na Seanchille i gcarr le go mbainfeadh sé lán a shúl as na fir gharbha ghairgeacha a bhí ag siúl na sráide. D'aithin an finné Sam McAllister agus Benny Edwards, beirt fhear a raibh aithne ag na péas orthu cheana féin. Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh tascfhórsaí péas ag ardú William Moore, Sam McAllister, agus Benny Edwards leo. Ní bhfuair siad Edwards sa bhaile, ach ón taobh eile de, d'aimsigh siad ceárta iomlán de sceana búistéara i dteach McAllister. Dá bharr seo, bhí na péas ábalta na Búistéirí a chur i dtóin phríosúin, nó an chuid ba thábhachtaí acu, ar aon dul. Is é sin, - an chuid ba thábhachtaí acu, cé is moite den ruifíneach ba mhó ar fad, Lenny Murphy féin. Maidir le McLaverty, tháinig sé beo as na Trioblóidí, ach fuair sé bás le [[Croí|taom croí]] i Márta 2008. == Filleadh Murphy == Tháinig athrú mór cuma ar an UVF in Iarthar Bhéal Feirste idir an dá linn, agus Lenny Murphy sa phríosún. D'éirigh an tUVF agus an tUDA as a bheith ag cur mionchogaíochta ar a chéile, nó roinn siad a gcuid bráití eatarthu go cothrom. Chuir na sceimhlitheoirí Protastúnacha inneall ceart cogaidh ar a gcuid eagraíochtaí, ionas nach bhféadfadh mioncheannaire aonair cosúil le Murphy bheith ag rith damhsa beag beann ar bhoic mhóra na heagraíochta. Níor thuig Murphy, áfach, go raibh ré eile ann. Chrom sé ar a sheanobair arís a thúisce is a d'fhág sé an príosún. [[Íomhá:Shankill shops.png|mion|Siopaí, [[Bóthar na Seanchille]]]] === Dúnmharú Norman Maxwell === Scaoileadh saor é ó Phríosún Bhóthar Chroimghlinne, áit ar haistríodh é tar éis dó tús a phríosúnachta a chur de ar an gCeis Fhada. An lá arna mhárach, rinne sé an chéad dúnmharú. Nuair a bhí sé ag ceiliúradh a shaoirse le cairde i gceann de na tithe tábhairne cois Bhóthar na Seanchille, tháinig bacach d'fhear isteach arbh ainm dó Norman Maxwell. Protastúnach a bhí ann, fear bocht a chaitheadh a chuid ama ina lóisteoir i dtithe dídine Arm an tSlánaithe, mura raibh luach an phionta aige. Ghlac Murphy col leis an bhfear seo ar an toirt, agus é ag déanamh gur brathadóir nó spiaire de chineál éigin a bhí ann, de chuid an IRA nó na bpéas b'fhéidir, nó ní raibh aithne aige féin ná ag aon duine eile ag a bhord ar Maxwell. Thug Murphy agus a chairde leadhbairt uafásach do Maxwell, agus ansin, thiomáin Murphy gluaisteán thar an bhfear bocht cúpla uair lena chinntiú go raibh sé marbh i gceart. Ansin, dumpáladh an corpán i gceantar Caitliceach lena thabhairt le fios do na péas gurbh iad an tIRA a mharaigh an fear. Bhí a fhios ag na póilíní nach raibh i Maxwell ach meisceoir bocht nach ndéarfadh le haon duine gur cham a ghaosán. B'é an tátal a bhain na péas as an scéal gur dúnmharú seicteach de dhéantús an IRA a bhí i gceist. Is é an rud a shíl siad nach mbacfadh aon duine ná aon dream le fear chomh neamhthábhachtach le Maxwell a mharú, ach amháin le buille a bhualadh ar phobal na bProtastúnach go léir. === Fuadach agus Dúnmharú Joseph Donegan === I ndiaidh dhúnmharú Maxwell, chuaigh Lenny Murphy ar lorg comhchoirpeach nua le drong búistéireachta dá chuid féin a chur i dtoll le chéile arís. Cé go raibh ceannairí ghluaiseacht na nDílseoirí éirithe míshásta le Murphy, bhí meas an laoich ag roinnt mhaith Protastúnach air i gcónaí, agus iad an-fhonnmhar cabhrú leis. Bhí Murphy ag imeacht le haer an tsaoil, á thaispeáint féin i dtábhairní na Seanchille agus ag déanamh spallaíochta leis na girseacha, ó thréig a bhean chéile é le fada. Níor thaitin a chuid geáitsí le ceannairí an UVF, nó bhí siad den tuairim nárbh é seo an cineál íomhá a bhí ag teastáil ón eagraíocht. Cheannaigh Murphy carr gleoite galánta ó fhear darbh ainm Brian Smyth, iarsceimhlitheoir de chuid an UVF a chuaigh le díoltóireacht na ngluaisteán. Ní raibh Murphy sásta iomlán an phraghais a íoc le Smyth, agus nuair a thosaigh an díoltóir ag éileamh an fhuilligh ar an gcustaiméir, mharaigh Murphy é. Ar an [[22 Deireadh Fómhair]] [[1982]], d'fhuadaigh an tIRA '''Tommy Cochrane''', Protastúnach agus sáirsint in [[Arm na Breataine]]. Le díoltas a agairt ar na Caitlicigh as an bhfuadach seo, chinn Murphy ar phríosúnach agus giall a dhéanamh de dhuine acu siúd. Mar sin, shealbhaigh seisean agus a chuid cairde tacsaí dubh den chineál a shamhlaítear le Béal Feirste. Ansin, chuaigh siad ag tiomáint timpeall na bhFál le súil is go dtiocfaidís trasna ar Chaitliceach a d'fhéadfaidís a chimiú leis an IRA a bhrú chun a shaoirse a ligean le Cochrane arís. Nó sin é an tsiocair a bhí ag Murphy. Le fírinne, ní raibh i gceist aige ach an t-íobartach a chéasadh is a mharú mar ba ghnách leis, mar gheall ar an sult saobh Sádach amháin. Ar an 23ú Deireadh Fómhair, bhí '''Joseph Donegan''', siúinéir dífhostaithe, amuigh ag déanamh aeir. Fear neamhpholaitiúil ar fad a bhí ann nach raibh baint ar bith aige leis na paraimíleataigh, agus é ag caitheamh a chuid ama ag imirt púil agus ag ól i gcuideachta a chuid cairde. Nuair a bhí sé ag filleadh abhaile ón bpub go gairid i ndiaidh an mheán oíche, ní raibh súil ná coinne aige leis go raibh tacsaí bréige ag cúrsáil na bhFál ar lorg Caitliceach le fuadach. Chroith sé lámh i dtreo an chéad tacsaí dhuibh a chonaic sé chuige, ach b'é an mí-ádh a bhí air ná gurbh é Murphy agus lucht a leanúna a bhí ag tiomáint an tacsaí. Chuaigh Donegan ar bord agus dúnadh doras an ghluaisteáin ina dhiaidh. Ansin, thug an tacsaí a haghaidh ar cheantar na bProtastúnach, agus nuair a thug, thosaigh Murphy ag oibriú a dhoirne is a chos ar an bpaisinéir. Thug drong Murphy an fear bocht go dtí teach folamh ina raibh cónaí ar Murphy roimhe sin. B'ansin a céasadh is a maraíodh é. An iarracht seo, chuaigh Murphy i dtuilleamaí greamaire leis na fiacla a bhaint de dhrandal an íobartaigh. Tharraing sé amach fiacail i ndiaidh a chéile, agus nuair a bhí Donegan básaithe sa deireadh, ní raibh ach cúpla fiacail fágtha istigh – bhí Murphy tar éis an chuid eile acu a réabadh amach is a chaitheamh timpeall. Bhí sé de mheabhraíocht i Murphy, áfach, a ainm a fhiafraí de Donegan sular mharaigh sé é. Ansin, chuaigh sé ag margáil leis na Caitlicigh, agus é ag tabhairt le tuiscint dóibh go raibh Donegan beo i gcónaí agus go mbeadh sé sásta é a mhalartú le Cochrane: dá ligfeadh an tIRA a anam is a shaoirse leis an Sáirsint, bheadh sé féin fonnmhar Donegan a scaoileadh saor. Bhí Murphy ag brath ar an gcorpán a chur i bhfolach taobh amuigh den chathair. Nuair a bhí a chuid cúlaistíní díreach leis an bhfear marbh a chaitheamh ar bhord gluaisteáin a d'iompródh as Béal Feirste é, chuaigh lánúin óg thar bráid. Shíl na sceimhlitheoirí go raibh an marbhán tugtha faoi deara ag an dís óg, agus chuaigh siad i scaoll: d'éalaigh siad béal a gcinn, agus d'fhág siad an corpán ina ndiaidh. Tháinig fir oibre de chuid na longcheártan trasna ar an marbhán nuair a bhí siad ag dul chun oibre an lá arna mhárach. I ndiaidh na fionnachtana seo, d'achainigh muintir Donegan ar an IRA an Sáirsint Cochrane a scaoileadh saor mar sin féin, gan díoltas a imirt air as bás an ghéill Chaitlicigh. Ní raibh gar ann. D'fhág na Sealadaigh corpán Cochrane in aice leis an Teorainn beagnach seachtain i ndiaidh bhás Donegan. [[Íomhá:CrumlinRdGaol.Int.JPG|mion| Bóthar na Croimghlinne]] === Bás Murphy === Cé go bhfuair na péas amach go gasta an áit ar céasadh is ar maraíodh Donegan, níor éirigh leo Murphy a chiontú i ndúnmharú an fhir. Ó tharla go raibh cónaí ar Murphy san áit sin ní ba mhoiche, ní chiontódh lorg a chuid méar é: bheadh rian a lámh fud fad an tí cibé, cuma cé acu a bhí baint aige leis an gcoir nó nach raibh. Mar sin, thit sé ar chrann na sceimhlitheoirí féin pionós a ghearradh do Murphy. Bhí an tUVF agus an tUDA ar aon fhocal go gcaithfeadh Murphy imeacht de dhroim an domhain. Bhí a chuid ainghníomhartha ag tarraingt na sluaite de phéas go dtí na plódcheantair Phrotastúnacha, agus iad ag smúrthacht timpeall is ag cur sonrú sna camghnóthaí a bhí idir lámhaibh ag na paraimíleataigh. An rud is annamh is iontach, bhí an tIRA agus an tINLA ag aontú leis na Dílseoirí air seo. Ar an [[16 Samhain]] [[1982]], bhí Murphy díreach ag páirceáil a chairr ar chúl theach a bhanchara, nuair a stop veain ghorm in aice leis. Phreab beirt fhear as an veain agus gach duine acu ag aimsiú a phiostail féin ar Murphy. Criathraíodh cloigeann agus colainn an bhúistéara mhóir le piléir, agus bhí sé marbh a thúisce is a thit sé as a sheasamh. B'iad na Sealadaigh a ghlac orthu freagracht as marú Murphy. Mar sin féin, bíonn teoiricí éagsúla ag dul timpeall faoi chúlra a bháis. Is iomaí duine a chreideann go ndeachaigh na Dílseoirí is na Poblachtánaigh i gcomhar le chéile le Murphy a chur chun báis. == Príosún == Ar an [[20 Feabhra]] [[1979]], gearradh téarma príosúin ar Bhúistéirí na Seanchille. == Foinsí == * DILLON, Martín: ''The Shankill Butchers''. A Case Study of Mass Murder. Arrow Books, Londain 1990. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Dúnmharfóirí srathacha]] [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] meddcpr4cb2dc9b6zunnc5nreu37gry 0 14810 1330461 1310916 2026-10-23T14:15:48Z TGcoa 21229 1330461 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear mór ceoil agus teanga ba ea '''Rónán Mac Aodha Bhuí''' (a rugadh ar an [[6 Bealtaine]] [[1970]] i g[[Corcaigh]] ach a tógadh i gCois Cláidí i n[[Gaoth Dobhair]] agus a d'éag ar [[19 Meán Fómhair]] [[2023]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-sprioc-e120000-saraithe-ag-feachtas-bailithe-airgid-don-chraoltoir-ronan-mac-aodha-bhui/|teideal=A sprioc €120,000 sáraithe ag feachtas bailithe airgid don chraoltóir Rónán Mac Aodha Bhuí|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=21 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-23}}</ref> Tugadh ar Rónán "an craoltóir ab fhearr a bhí ag Éirinn ariamh"<ref>{{Lua idirlín|teideal=Ciorruithe an BBC agus Rónán Mac Aodha Bhuí|url=https://tuairisc.ie/ciorruithe-an-bbc-agus-ronan-mac-aodha-bhui/|work=Tuairisc.ie|dáta=22 Deireadh Fómhair 2026|dátarochtana=2026-10-23|language=ga-IE|údar=Cormac Ó hEadhra}}</ref> agus "ceannaire neamhoifigiúil phobal na Gaeilge".<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/83/11/dorn-san-aer-dar-nard-ri/|teideal=Dorn san aer dár nArd-Rí, "ceannaire neamhoifigiúil phobal na Gaeilge"|údar=Tomaí Ó Conghaile|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2024-05-16|archivedate=2024-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240516202515/https://comhar.ie/iris/83/11/dorn-san-aer-dar-nard-ri/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/83/11/|teideal=Comhar {{!}} Samhain 2023|dáta=2024-05-16|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-05-16|archivedate=2024-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240516202040/https://comhar.ie/iris/83/11/}}</ref> [[Craoltóireacht|Craoltóir]] le [[Raidió na Gaeltachta]] ba ea é idir na 1990idí – 2019. Craoladh an clár deireanach de ''Rónán Beo'' ar 31 Bealtaine 2019.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/11042924/|teideal=Rónán Beo|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-04-25}}</ref> Cuimhneofar air mar [[Craoltóireacht|chraoltóir]] cumasach agus cróga agus, b'fhéidir thar aon rud eile, mar dhuine a raibh an-nádúr ann.<ref name=":2" /> 'A shuim i ndaoine, sa saol agus sa cheart, is ar na máithreacha sin a tógadh a réabhlóid ar an raidió.'<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gig-do-ronan-se-ar-ronan-mac-aodha-bhui-e-gig-speisialta-i-mbaile-atha-cliath-don-sarchraoltoir/|teideal=Sé ár Rónán Mac Aodha Bhuí é – gig speisialta i mBaile Átha Cliath don sárchraoltóir|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=25 Aib 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/muidne-go-leir-pobal-ronain-mhic-aodha-bhui-muidne-a-leac-chuimhneachain/|teideal=Muidne go léir pobal Rónáin Mhic Aodha Bhuí – muidne a leac chuimhneacháin|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=21 Meán Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-21}}</ref> [[Íomhá:RTÉ Raidió na Gaeltachta, Doirí Beaga, Gaoth Dobhair, Dún na nGall.jpg|clé|mion|Raidió na Gaeltachta, [[Doirí Beaga]]]] === Gairm === I 1987, nuair a bhí sé seacht mbliana déag, shocraigh Rónán ar aghaidh a thabhairt ar Bhaile Átha Cliath le tabhairt faoi chúrsa iriseoireachta i g[[Coláiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais|Coláiste Dhúlaigh]] sa [[An Chúlóg|Chúlóg]]. Ansin thosaigh sé ag obair don stáisiún raidió neamhdhleathach NSCR sa chathair agus don stáisiún DCR i [[Leitir Ceanainn]] ag an deireadh seachtaine.<ref name=":2" /> Thosaigh sé ag scríobh chomh maith don cholún Beoscéalta i ''[[Scéala Éireann]]''. Chaith sé an bhliain 1988/89 ag obair le Century Radio mar léitheoir nuachta Gaeilge. Rinne sé roinnt iriseoireachta leis an bpáipéar nuachta ''[[Anois]]'' agus le ''[[Lá]]''.<ref name=":2" /> Agus é 20 bliain d'aois, chuir sé a chuid scileanna ag fónamh ar an chlár teilifíse ''[[Scaoil Amach an Bobailín]]'' de chuid RTÉ in 1990, in éindí le [[Bláthnaid Ní Chofaigh]] agus [[Seán Bán Breathnach]].<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ronan-mac-aodha-bhui-craoltoir-gaeilge-a-linne-a-raibh-gean-na-ngael-air-ar-shli-na-firinne/|teideal=Rónán Mac Aodha Bhuí, craoltóir Gaeilge a linne a raibh gean na nGael air, ar shlí na fírinne|dáta=2023-09-19|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-19}}</ref> D’oibrigh sé chomh maith ar an gclár ''[[Ecu Ecu]]'', clár nuálach do dhaoine óga. ==== Raidió na Gaeltachta ==== Tugadh ardán laethúil dó i 1993 nuair a thosaigh sé ag láithriú an chláir ''[[Cois Life (clár RnaG)|Cois Life]]'' ar Raidió na Gaeltachta, clár irise don ardchathair, ag obair i dteannta [[Seosaimhín Ní Bheaglaoich|Sheosaimhín Ní Bheaglaoich]]. Chualathas den chéad uair na buanna a bhí aige – an acmhainn ghrinn, an tsamhlaíocht dhiamhair, an ghéarchúis, an rógaireacht agus an dánaíocht.<ref name=":3" /> Timpeall an ama seo, bhunaigh sé [[An Ciorcal Craiceáilte]], club gealtachais, agus d'eagraíodh sé féilte i n[[Gaeltacht Rath Chairn|Gaeltacht Ráth Chairn]] le Gaeilgeoirí Bhaile Átha Cliath agus Chúige Laighean a thabhairt a chéile. [[Íomhá:Fist.svg|alt=Stionsal dubh de dhorn|mion|Rosc gnímh leis ab ea "dorn san aer" chun misneach a mhúscailt sna [[An Ghaeilge|Gaeil]]|313x313px]] I 1997, d'fhill Rónán ar Ghaoth Dobhair agus thug sé faoin chlár ''[[Rónán Beo]]'' a chur i láthair ó stiúideo Raidió na Gaeltachta sna [[Doirí Beaga]]. Craoladh an clár deireanach de ''Rónán Beo'' ar 31 Bealtaine 2019.<ref name=":1" /> Thug Rónán ardán do cheoltóirí ar an raidió, a "thug guth dóibh agus a spreag gach sóirt ceoil.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-meid-gra-ata-ag-teacht-chuige-ta-se-go-hiontach-airgead-a-bhailiu-do-chunamh-leighis-do-ronan-mac-aodh-bhui/|teideal=‘An méid grá atá ag teacht chuige, tá sé go hiontach’ – airgead á bhailiú do chúnamh leighis do Rónán Mac Aodh Bhuí|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=16 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-23}}</ref> Bhí an-ghean ag lucht éisteachta Raidió na Gaeltachta go háirithe ar Rónán agus bhí an-tóir acu ar na cláir a chuireadh sé i láthair de chionn chomh spraíúil, suáilceach agus nuálach agus a bhí sé.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=An craoltóir cáiliúil Rónán Mac Aodha Bhuí ar shlí na fírinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0918/1405994-r/|date=2023-09-18|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Gníomhaí cearta teanga === Bhunaigh sé na [[An Fhéile Chraiceáilte|Féilte Craiceáilte]], a chuir siamsaíocht ar fáil uair sa mhí i nGaoth Dobhair agus a théadh ar camchuairt go dtí ceantair Ghaeltachta agus áiteanna eile. Bhí an [[An Cabaret Craiceáilte|Cabaret Craiceáilte]] á reáchtáil aige i nGaoth Dobhair. Sna 2010idí, bhí Rónán mar chrann taca leis an ngluaiseacht cearta teanga ó thuaidh, go háirithe ag na Laethanta Dearga agus [[Dearg le Fearg]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/bronnfar-gradam-uachtaran-cnag-ar-ronan-mac-aodha-bhui/|teideal=Bronnfar Gradam Uachtarán CnaG ar Rónán Mac Aodha Bhuí|údar=NÓS|dáta=2023-02-24|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/cumhacht-na-gcos/|teideal=Cumhacht na gCos|údar=Rónán Mac Aodha Bhuí|dáta=2015-01-11|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Pearsanta === Ba mhac é le [[Fionntán Mac Aodha Bhuí]] (1924–2012), ailtire, pleanálaí agus gníomhaire teanga. Ba Rónán an duine is óige d'ochtar clainne. [[Íomhá:Gweedore graveyard.jpg|mion|Cuireadh Rónán i [[Reilig Mhachaire Gathláin]]|220x220px]] Fuair sé a chuid scolaíochta i mBunscoil an Bhun Bhig agus i b[[Pobalscoil Ghaoth Dobhair]]. Rinne sé cúrsa cumarsáide i g[[Coláiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais|Coláiste Dhúlaigh]] sa [[An Chúlóg|Chúlóg]].<ref name=":3" /> Bhí páiste amháin aige. Sa bhliain 2019, fuair Rónán amach go raibh [[ailse]] Staid a 3 sna putóga aige. In 2023, seoladh feachtas bailithe airgid le costas an leighis a ghlanadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gofundme.com/f/ciste-tacaiochta-ronain|teideal=Ciste Tacaíochta Rónáin, le Seamus Ó Briain|údar=gofundme.com|dáta=2023|language=ga-IE|work=gofundme.com|dátarochtana=2023-03-23}}</ref> I mí Feabhra 2023, bronnadh [[Gradam Uachtarán Chonradh na Gaeilge]] ar Rónán ''in absentia''.<ref name=":0" /> Fuair Rónán bás in aois a thrí bliana déag agus dhá scór, ar [[19 Meán Fómhair]] [[2023]]. Cuireadh é i [[Reilig Mhachaire Gathláin]]. == Oidhreacht == Baisteadh [[Gradam Rónáin Mhic Aodha Bhuí]] ar an duais do 'Nuatheachtaí na Bliana' ag [[Gradaim NÓS]] in ómós dó, i ngeall go raibh sé "i gcroílár shaol an cheoil Gaeilge – agus thug sé spreagadh go háirithe do cheoltóirí agus do bhannaí nua".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/duais-in-omos-do-ronan-mac-aodha-bhui-le-bronnadh-ag-gradaim-nos/|teideal=Duais in ómós do Rónán Mac Aodha Bhuí le bronnadh ag Gradaim NÓS|dáta=19 Nollaig 2023|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=20 Aibreán 2024}}</ref> === Féile Dorn san Aer === In 2024 cuireadh tús le féile úr ceoil ar siúl i gceantar dúchais Rónáin, Gaoth Dobhair. Féile ceoil trí lá é [[Dorn san Aer]] a thug cairde, clann agus pobal Rónáin ar an saol le comóradh a dhéanamh ar a rinne sé le ceol comhaimseartha na Gaeilge a chur chun cinn agus le dlúthpháirtíocht a chothú idir na [[An Ghaeilge|Gaeil]] agus pobail uile a chuirtear faoi chois. Breis agus 20 banna a ghlac páirt ann sa chéad bhliain idir ceoltóirí [[Rac-cheol|rac]], [[Hip hop|hip-hop]], trad-leictreach, [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceol Gaelach]], ska, agus [[reigé]].<ref name=":4" /> Is í an gníomhaí [[Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann|cearta sibhialta]] [[Bernadette Devlin (McAliskey)|Bernadette McAliskey]] a d'oscail an fhéile go hoifigiúil in [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] don chéad uair riamh sa bhliain 2024, á rá gur "sheas sé leis an duine a raibh leatrom déanta orthu agus rinne sé obair deich nduine leis an teanga a chothú agus a neartú".<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|teideal=Féile Dorn San Aer in ómós do Rónán le titim amach faoi scáth na hEaragaile|údar=|dáta=2024-06-26|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626155512/https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|archivedate=26 Meitheamh 2024}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Bhreisleáin]]|date=02 Deireadh Fómhair 2024|url=https://www.independent.ie/seachtain/bhi-ronan-linn-ag-dorn-san-aer-ina-choimeadai-craice-agus-comhluadair-ard-ri-na-ngael/a165204825.html|title=Bhí Rónán linn ag Dorn san Aer, ina choimeádaí craice agus comhluadair|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 5}}</ref> I ngeall ar an dtacaíocht a láidir a thug Rónán do mhuintir na [[An Phalaistín|Palaistíne]] le linn a shaoil, is í [[Údarás na Palaistíne|Ambasadóir na Palaistíne]] go hÉirinn, an [[Jilan Wahba Abdalmajid|Dr. Jilan Wahba Abdalmajid]], a d'oscail Dorn san Aer 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feile-cheoil-in-omos-do-ronan-mac-aodha-bhui-le-reachtail-i-ngaeltacht-dhun-na-ngall-aris-i-mbliana/|teideal=Féile cheoil in ómós do Rónán Mac Aodha Bhuí le reáchtáil i nGaeltacht Dhún na nGall arís i mbliana|dáta=2025-08-06|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-07}}</ref> == Féach freisin == * [[Ciorcal Craiceáilte]] * [[An Cabaret Craiceáilte]] * [[Dorn san Aer]] (féile cheoil in ómós dó) == Naisc sheachtracha == * [https://twitter.com/ronanbeo RónánBeo] ar Twitter. Stop Rónán ag tvuíteáil ar 31 Bealtaine 2019. Thosaigh an Ciste Tacaíochta ag tvuíteáil i rith 2023. * [https://www.youtube.com/watch?v=B25fvc-6Zuk&t=11s Spreag fís: Rónán Mac Aodh Bhuí] ag labhairt i 2014 fá Cabaret Craiceáilte <i>(físeán 6:05)<i> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Aodha Bhui, Ronan Mac}} [[Catagóir:Craoltóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]] [[Catagóir:Lucht TG4]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] bvbpljkyiuws9hwomuou05h3o06w3ep 0 15921 1330514 1299983 2026-10-24T01:43:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330514 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is ceantar cósta sa chuid theas d'[[Fine Gall|Fhine Gall]], [[Éire]] é '''Baile Dúill''' ([[An Béarla|Béarla]] ''Baldoyle'').<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/17272|title=Baile Dúill/Baldoyle {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Suíomh agus Rochtain == Tá Baile Dúill suite soir ó thuaidh ó chathair Bhaile Átha Cliath. Tá teorainn aige le [[Domhnach Míde]], [[Port Mearnóg]], [[Cill Fhionntain]], agus [[Cois Bá]]. Is féidir teastail ar bhóthar an chósta ó Bhaile Átha Cliath díreach ar aghaidh go [[Binn Éadair]]. Chomh maith le sin, tá raon rothar, ó Chill Fhionntain trí Bhóthar an Stáisiúin, nó ó Dhomhnach Míde, nó ó Phort Mearnóg. Freastalaíonn Bus Átha Cliath agus Iarnród Éireann ar Bhaile Dúill. Is é Grange fearainn Domhnach Míde. Roimhe sin ba talamh feirme é. == Ainm == Tagann an t-ainm dúiche ón focail baile agus ''dubh-ghaill'' a chiallaíon "strainséir dorcha". Is é an t-ainm a thug siad ar na Danar chun idirdhealú a dhéanamh idir na Lochlannaig nó "gruaig bhán" (''finn-ghaill'') a socraíodh den chéad uair in Éirinn sa bhliain 841-842.<ref>''Irish Names of Places'', Vol. </ref> Níl aon fhianaise le fáil go bhfuil “Baile Doyle” le baint le focail Doyle.  == Gnéithe agus Forbairt == Is sráidbhaile Bhaile Dúill inniu príomhshráid chósta. Tá eaglais Chaitliceach Rómhánach ann. Chomh maith le sin tá halla phobail, brainse leabharlann, roinnt siopaí, tithe tábhairne, agus meánscoil, Naomh Muire. Beagán intíre, i measc na tithe fo-uirbeacha níos sine, atá líomatáiste siopadóireachta beag, cumann peile agus áiseanna eile. Ón mbóthar chósta atá scoil mór eile, dara leibhéal: Pobalscoil Neasáin agus an teach tábhairne, aitheanta go maith, an Ail Finn. Ar an mbóthar Dhomhnach Míde atá eastát tionsclaíocha éadroma. Tá bunscoil chomhoideachais, Bunscoil Naomh Labhrás ann freisin. Tá séipéal eile Chaitliceach Rómhánach sa sráidbhaile. I measc na cónaitheoirí áitiúla atá na Bráithre Críostaí, a bhfuil a teach scoir atá suite sa bhaile. Sna bliantaí luatha 2000, bhí Baile Dúill curtha ag croílár mór chun chlár tógála tithe leis an ráschúrsa díolta le forbróirí. Bhí tús curtha leis na forbairtí nua, arb ainm "An Cósta", ag bagairt ar ionad áitiúil nua ar imeall thuaidh an Domhnach Míde, [[Cluain Ghrífín]]. D'oscail stáisiún Dart, Chluain Ghrífín, i mí Aibreáin 2010 ag freastal ar Baile Dúill agus forbairtí ráschúrsa ar nós "An Cósta", agus Domhnach Míde thuaidh. Tá gnóthaí sa cheantar ionadaíochta ag Seomra Tráchtála an “Baile Dúill- Bhinn Éadair-Cill Fhionntain”.<ref>Howth Sutton Baldoyle Chamber of Commerce</ref> Tá ionad déantúsaíochta de chuid [[Viatris]] lonnaithe i mBaile Dúill. == Nótaí stairiúil == Bhí Baile Dúill, lena suíomh cois uisce dhídeanach, ina bonn Lochlannach ar feadh blianta fada. Curtha é faoi chois sa deireadh ag ionsaí rí an Laighen. Tá cur síos ar Bhaile Dúill san Fhoclóir Topagrafaíochta na hÉireann. Ba sráidbhaile substaintiúil iascaireachta tuaithe é. Bhí an pharlaimint thuasluaite ar siúl ag Eaglais na Gráinsí, ainm a dtugtar níos fearr mar "Mainistir na Gráinsí", atá suite anois i nDomhnach Míde agus a bhí athchóiriú go páirteach ag deireadh an 20ú haois. == Ráschúrsa Bhaile Dúill == [[Íomhá:Baldoyle_Racecourse_March_16,_1923.jpg|right|thumb|[[Léimrás]] le haghaidh an "Metropolitan Plate" ag Ráschúrsa Bhaile Dúill, 16 Márta 1923]] Don chuid is mó den 20ú haois, bhí Baile Dúill aithnidiúil le haghaidh a ráschúrsa, a bhí ar cheann de thrí sa cheantar cathrach Bhaile Átha Cliath. Bhí talamh oscailte sa tsráidbhaile ina ionad neamhfhoirmiúil de rásaí capall sa naoú haois déag, agus moladh go mbeadh cruinnithe rás ann bliantúil ag an suíomh i 1842.<ref>{{Teimpléad:Cite journal|title=Baldoyle Races|work=Freeman's Journal|date=13 June 1842|accessdate=27 January 2015|url=http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000056/18420613/009/0002|via=[[British Newspaper Archive]]|subscription=yes}}</ref> Osclaíodh chúrsa nut i mBealtaine 1874, a lean ar aghaidh in úsáid go rialta ar feadh níos mó ná céad bliain, go dtí our dúnadh é i Lúnasa 1972 mar gheall ar dheacrachtaí airgeadais a bhaineann leis na costais a d'fhéadfadh athchóirithe riachtanacha.<ref>{{Teimpléad:Cite journal|last=Hurley|first=Michael|title=Baldoyle as a Racecourse Village|journal=Dublin Historical Record|accessdate=27 January 2015|volume=59|issue=1|pages=65–80|url=http://www.jstor.org/stable/30101607|date=Spring 2006|registration=yes|via=[[JSTOR]]}}</ref> An bhliain ina dhiaidh, ar 31 Deireadh Fómhair, 1973, thóg ceann de na héalú is iontach agus móruchtúil ó phríosún Éireannach nuair a bhí trí cinn de na príomh-phearsanra Sealadach IRA a bhí aertharlóithe chun saoirse i héileacaptar gadaíochta ó Phríosún Mhuinseo. Bhí siad in ann ábalta an héileacaptar a thabhairt chun talún ag an ráschúrsa nach raibh in úsáid ag an am. D’éalaigh na comhaltaí IRA i gcarranna a bhí ag feithimh ann. Le roinnt blianta anuas, le linn na 1960í, tháinig Ráschúrsa Bhaile Dúill an ceann scríbe le haghaidh siúlóidí urraithe carthanachta bliantúla, a bhí curtha ar siúl go mbeadh airgead ar fáil don Lár-Chlinic Íocshláinte. Sa bhliain 1968, is é pearsantacht teilifíse Jimmy Savile a bhí i gceannas ar an siúlóid. == Spóirt == === Peil === Is é Baile Dúill, baile de dhá fhoireann AUL, [http://grangeunited.com Grange United FC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024200857/http://grangeunited.com/ |date=2014-10-24 }} agus Baldoyle United. Rugadh agus tógadh i mBaile Dúill is iad peileadóir idirnáisiúnta Robbie Brady, imreoir lúthchleas Phádraig James Chambers agus peileadóir idirnáisiúnta Wesam Alias. === Gaa === Tá Na Dubh Gall an fhoireann áitiúil CLG agus tá foirne i ngach aoisghrúpa a fhreastalaíonn ar chailíní agus do bhuachaillí. === Lúthchleasaíocht === Is é Michael Farrelly Curadh Uile-Éireann le haghaidh Léim Fada agus Raíbealaí sa bhliain 2015. == Féach freisin == * [[Viatris]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.hsbchamber.ie Howth Sutton Baldoyle Chamber of Commerce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130920161704/http://www.hsbchamber.ie/ |date=2013-09-20 }} * [http://www.BaldoyleResidents.com/ Baldoyle Residents Message Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305024737/http://baldoyleresidents.com/ |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20160305073652/http://baldoyleforum.ie/ Baldoyle Forum Ltd.] * [http://chaptersofdublin.com/books/Neighbourhood/chapter27.html Fingal - Baldoyle, Portmarnock, Malahide and St. Doolagh's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708135013/http://chaptersofdublin.com/books/Neighbourhood/chapter27.html |date=2011-07-08 }} * [http://www.birdweb.net/baldoyle.html Birdwatch Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100713052021/http://www.birdweb.net/baldoyle.html |date=2010-07-13 }} * [http://maps.google.com/maps?t=h&ie=UTF8&ll=53.396995,-6.125908&spn=0.011054,0.037894&z=15 Street map of Baldoyle] * [http://www.stlaurencesbaldoyle.org St. Laurence's National School, Baldoyle] * [http://www.psn.ie Pobalscoil Neasáin] {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} [[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]] ixd73crktvpcv0c4gukvykapm0oq7zy 0 16775 1330517 1308071 2026-10-24T02:41:06Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330517 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]], pobalóir agus iar-[[iriseoir]] é '''an Ró-Onórach''' '''Alexander Boris de Pfeffel Johnson <small>PC</small>''', ar a dtugtar '''Boris Johnson''' (a rugadh ar [[19 Meitheamh]] [[1964]]). Agus é ina bhall den [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádach]], d'fhreastail sé mar Rúnaí Stáit Gnóthaí Eachtracha agus an Chomhlathais ó 2016 go dtí mí Iúil 2018 agus [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe|Príomh-Aire]] ó mí Iúil 2019 ar aghaidh. Ar 7 Iúil 2022, bhí sé dearbhaithe ag Johnson go raibh sé ag éirí as mar cheannaire an Pháirtí Chaomhaigh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Boris Johnson chun éirí as mar cheannaire an Pháirtí Chaomhaigh"|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0707/1308896-boris-johnson-chun-eiri-as-mar-cheannaire-an-phairti-chaomhaigh/|date=2022-07-07|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt sé go bhfanfadh sé ina Phríomh-Aire nó go gceapfaí ceannaire nua ar an bpáirtí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Sin mar a bhíonn!" - Boris Johnson maolchluasach ach stóchúil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0707/1308961-sin-mar-a-bhionn-boris-johnson-maolchluasach-ach-stochuil/|date=2022-07-07|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Saol == [[Íomhá:Newly Installed British Foreign Secretary Johnson Addresses Reporters During a News Conference in London (28381231516).jpg|clé|mion|2016]] === Tús a shaoil === Rugadh é i Nua-Eabhrac ar an [[19 Meitheamh]] [[1964]] i dteaghlach saibhir Sasanach den ard-mheán aicme. Fuair sé a chuid oiliúna sa Scoil Eorpach sa Bhruiséil, in Ashdown House School agus in Eton College. Rinne sé staidéar ar an Léann Clasaiceach in Balliol College, Oxford, agus toghadh é ina uachtarán den Oxford Union in 1986. ===Iriseoir=== Thosaigh sé a ghairm mar iriseoir ag obair in ''The Times'' ach briseadh as an bpost sin de bharr faisnéise bréige a chuir sé a chéile. Tamaillín níos déanaí ceapadh é mar chomhfhreagraí de ''The Daily Telegraph'' sa Bhruiséil agus bhí tionchar suntasach ag a chuid ailt ar an tuairim Eoraisceipteach de chuid eite dheis na Breataine a a raibh borradh fúithi ag an am sin. B’eagarthóir cúnta é ó 1994 go 1999 sular éirigh leis cúraim an Eagarthóra a bhaint amach in ''The Spectator'' ó 1999 go 2005. === Feisire, 2001-2008 === Toghadh Johnson ina Fheisire sa bhliain 2001, ag ionadú [[Henley-on-Thames|Henley]], nuair a chuaigh sé isteach sa Pháirtí Coimeádach. Ansin bhí sé sa scáth-chomh-aireacht, faoi cheannasaíocht Michael Howard agus [[David Cameron]] araon. Chloígh sé le gnás an Páirtí Coimeádaí den chuid is mó ach thóg sé seasamh ní ba liobrálaí ar bhealach sóisialta maidir le ceisteanna dála cearta lucht [[LADT|Leispiach, Aerach, Déghnéasach agus Trasinscneach]] i vótaí na parlaiminte. [[Íomhá:Jennifer Arcuri at Second Home, London (18076470290).jpg|clé|mion|Jennifer Arcuri (2012-2016).<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Jennifer Arcuri|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jennifer_Arcuri&oldid=1020844862|journal=Wikipedia|date=2021-05-01|language=en}}</ref>]] === Méara Londan, 2008-2016 === Roghnaíodh Johnson le bheith an t-iarrthóir Coimeádach sa toghchán méara in 2008, d’éirigh leis an ceann is fearr a bhaint amach ar [[Ken Livingstone]], an sealbhóir oifige as [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/politics/2008/may/03/london08.boris1|teideal=Johnson snatches Tories' biggest prize|dáta=2008-05-03|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-06-04}}</ref> agus d’éirigh as a suíochán sa pharlaimint. Le linn a chéad téarma mar mhéara, chuir sé cosc ar chaitheamh alcól ar an gcóras iompair agus rinne sé gaisce ar son na hearnála airgeadais i Londain, agus thug sé isteach busanna nua Routemaster, chomh maith leis an scéim rothair phoiblí ar cíos agus an carr cábla ar an Tamais. In 2012 toghadh Johnson arís mar mhéara ag buachan Livingstone den athuair, agus rinne sé maoirsiú ar [[Cluichí Oilimpeacha]] an tsamhraidh le linn a dhara théarma san oifig. Toghadh Johnson ina Fheisire mar ionadaí lucht [[Uxbridge]] agus [[Ruislip Theas]] ó 2015 ar aghaidh, agus d’éirigh sé as cúram an mhéara an bhliain ina dhiaidh sin, 2016. [[Íomhá:Tánaiste and Deputy Prime Minister of Ireland (26168516268).jpg|clé|mion|le [[Síomón Ó Cómhanaigh|Simon Coveney]], 2018]] === Breatimeacht, 2016 === [[Íomhá:Boris Johnson and Carrie Symonds on 2020 Commonwealth Day.jpg|clé|mion|Johnson le Carrie Symonds, 2020]]Ba mhórphearsa é i bhfeachtas Vote Leave chun an Ríocht Aontaithe a tharraingt siar as [[an Aontas Eorpach]] agus ar éirigh leis in 2016. Ceapadh é mar Rúnaí Eachtracha faoi cheannasaíocht Phríomhaire [[Theresa May]].[[Íomhá:Carrie Symonds on 2020 Commonwealth Day.jpg|clé|mion|Carrie Symonds, 2020]] === '''Príomhaire, 2019-''' === Toghadh Johnson ina phríomaire ar 24 Iúil 2019 agus reáchtáladh olltoghchán ar 12 Nollaig 2019. Bhuaigh na Tóraithe os cionn 360 suíochán agus tromlach glan. {{Main|Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019}} I ndeireadh na bliana 2021, bhí brú ag méadú ar Boris Johnson mar Phríomhaire agus suíochán parlaiminte caillte ag an pháirtí Caomhach i bhfothoghchán.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Boris Johnson go mór faoi bhrú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1217/1267390-boris-johnson-go-mor-faoi-bhru/|date=2021-12-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ag an am céanna, bhí líon na gcásanna de Covid-19 sa Ríocht Aontaithe ag fás ag go tréan. Bhí cúrsaí achrannach ann chomh maith ó tháinig sé chun solais go raibh cóisirí ar bun i [[Sráid Downing]] an Nollaig 2020.<ref name=":1"/> Ach bhí an tír faoi shrianta diana Covid-19 ag an am. Agus i mí na Nollag 2021, d'éirigh an tAire don [[Breatimeacht|Bhreatimeacht]], Lord Frost, as. Ba phearsa lárnach laistigh den rialtas é. ==== 2022 ==== I mí an Mheithimh 2022, tharla vóta mímhuiníne do Johnson. An phríomhchúis do mhíshástacht leis i measc na bhFeisirí agus an phobail ná briseadh na rialacha [[COVID-19|Covid-19]] nuair a tharla cóisirí in 10 Downing Street i rith na [[Dianghlasáil|dianghlasála]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/11-meitheamh-2022-tiobraid-ni1aBsq6Oc9/|teideal=Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=11 Meitheamh 2022|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-06-22}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mhair Johnson an vótal vótáil na Tóraithe 211 in aghaidh 148 i bhfabhar an Phríomh-Aire, sin 41% de na Feisirí ina choinne. Ach rinneadh damáiste mór dá cháil agus dá chumhacht. Coicís níos déanaí, chaill an Páirtí Caomhach dhá shuíochán parlaiminte i bhfothoghcháin agus d'éirigh cathaoirleach an Pháirtí Chaomhaigh, Olivier Dowden, as a phost mar gheall ar an mbuille a buaileadh ar an bpáirtí. Ach thug Johnson le fios go "leanfadh sé ar aghaidh".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Johnson le "leanacht ar aghaidh" ainneoin an bhuille is déanaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0624/1306654-johnson-le-leanacht-ar-aghaidh-ainneoin-an-bhuille-is-deanai/|date=2022-06-24|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar 5 Iúil, thug an Seansailéir [[Rishi Sunak]] agus an Rúnaí Sláinte [[Sajid Javid]] le tuiscint go raibh siad ag éirí as; ní raibh muinín acu a thuilleadh as Johnson.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Seansailéir, Rúnaí Sláinte éirithe as Rialtas na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0705/1308631-seansaileir-runai-slainte-eirithe-as-rialtas-na-breataine/|date=2022-07-05|language=ga|author=RTÉ Nuacht}}</ref> Baineann an scéal leis an bhfeisire parlaiminte Chris Pincher a d'éirigh as a chúram mar Leas-Phríomh-Aoire Rialtas na Breataine i bhfianaise líomhaintí faoi mhí-iompar gnéis a bheith ar bun aige agus é ar meisce.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cos i bhfeac ag Johnson ach tuilleadh dílseánach á thréigean|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0706/1308718-cos-i-bhfeac-ag-johnson-ach-tuilleadh-dilseanach-a-threigean/|date=2022-07-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar a shon sin ar fad, tuigeadh go raibh neart airí sinsearacha eile sásta tacú le Boris Johnson go fóill, leithéidí [[Michael Gove]] agus [[Ben Wallace]]. Ach an lá dár gcionn, thug Johnson an bóthar do Gove le teann feirge. Ar 7 Iúil 2022. dúirt Johnson go raibh sé ag éirigh as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/politics/2022/jul/07/boris-johnsons-resignation-speech-what-he-said-and-what-he-meant|teideal=Boris Johnson’s resignation speech: what he said, and what he meant|dáta=2022-07-07|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2022-11-14}}</ref> (d'fhan sé ann mar Phríomh-Aire sealadach go dtí 6 Meán Fómhair). [[Íomhá:A Led by Donkeys billboard quoting Boris Johnson saying leaving the EU will cause uncertainty.jpg|clé|mion|2019, Feachtas 'Led by Donkeys']] === Saol pearsanta === Cliúsaí ban is ea Johnson. Phós sé Allegra Mostyn-Owen<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Allegra Mostyn-Owen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Allegra_Mostyn-Owen&oldid=1026885354|journal=Wikipedia|date=2021-06-04|language=en}}</ref> sa bhliain 1987 agus anson Marina Wheeler sa bhliain 1993 <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Marina Wheeler|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Marina_Wheeler&oldid=1026637929|journal=Wikipedia|date=2021-06-03|language=en}}</ref> Bhí caidrimh seachphósta ag Johnson le Petronella Wyatt (2000-2004),<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Petronella Wyatt|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Petronella_Wyatt&oldid=1026143737|journal=Wikipedia|date=2021-05-31|language=en}}</ref> Anna Fazackerley (2005), Helen MacIntyre (2009), agus Jennifer Arcuri (2012-2016).<ref name=":0" /> Phós Johnson agus [[Carrie Symonds]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Carrie Symonds|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Carrie_Symonds&oldid=1026865194|journal=Wikipedia|date=2021-06-04|language=en}}</ref> (33 ag an am) In [[Ardeaglais Westminster|Ard-Eaglais Westminster]] ar 29 Bealtaine 2021.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Príomh-Aire na Breataine Boris Johnson, pósta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0530/1224866-priomh-aire-na-breataine-boris-johnson-posta/|date=2021-05-30|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Níl a fhios againn cé mhéad clainne atá ag Johnson. === Pearsa conspóideach === D’éirigh le Johnson a bheith ina dhuine de na polaiteoirí ba mór le rá sa Bhreatain de bharr an méid a bhí sé le feiceáil ar teilifís agus an tóir ar a shaothair scríofa, in irisí agus i leabhair freisin. [[Íomhá:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|clé|mion]] Eanáir 2020: An socrú maidir le tarraingt amach as an AE sínithe ag Johnson Is pearsa conspóideach i measc lucht polaitíochta agus iriseoireachta na Breataine é. Tá a chuid tacadóirí tar éis é a mholadh mar phearsa greannmhar siamsaíochta a bhfuil a ainm in airde agus a mheallann vótaí ó dhaoine nach vótálann feisirí an pháirtí Choimeádaigh de ghnáth. Ar an taobh eile den scéal, tá sé cáinte ag lucht na heite clé agus ag lucht na heite dheis agus cuirtear ina leith gur éilíteach mímhacánta leisciúil é atá tógtha leis an gcaint chiníoch. Tá roinnt mhaith beathaisnéisí scríofa faoi agus léirítear é mar phearsa i roinnt mhaith saothair ficseanúla freisin.   == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://www.boris-johnson.com/ A shuíomh gréasáin féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222025324/http://www.boris-johnson.com/ |date=2011-02-22 }} * [http://www.conservatives.com/ Suíomh gréasáin an Pháirtí Choimeádaigh] {{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}} {{DEFAULTSORT:Johnson, Boris}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Beathaisnéisithe]] [[Catagóir:Craoltóirí]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Méaraí Sasanacha]] [[Catagóir:Pobalóirí]] [[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] qly6gzurkwxwbo79rg87zfxneh0ft87 0 16952 1330463 1236013 2026-10-23T14:43:59Z TGcoa 21229 1330463 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Coireacht|Coirpeach]] míchlúiteach as [[Baile Átha Cliath]] ab ea '''Martin Cahill''' ([[23 Bealtaine]] [[1949]] – [[18 Lúnasa]] [[1994]]), a bhí freagrach as roinnt [[Coireacht|coireanna]] a fuair aird mhór ó na meáin chumarsáide. Thug na [[Nuachtán|nuachtáin]] an leasainm ''The General'' air chun leabhal a sheachaint agus iad ag trácht ar na hainghníomhartha a bhíodh idir lámha aige. [[Íomhá:Mountjoy Prison.jpg|clé|mion|220px|[[Príosún Mhuinseo]], an áit ar chaith Cahill go leor dá shaol]] == Tús a shaoil == Rugadh Cahill ar an 23 Bealtaine 1949 i Sráid Grenville, in aice le [[Cearnóg Mhuinseo]] i lár chathair Bhaile Átha Cliath ó thuaidh, an dara duine de dháréag clainne a mhair dá thuismitheoirí, Patrick Cahill – coimeádaí tí solais – agus a bhean chéile, Agnes Sheehan. Agus é fós ina bhuachaill scoile, thosaigh Cahill ag goid bia lena dheartháir ba shine, John, chun cabhrú lena thuismitheoirí a raibh deacracht acu an teaghlach mór a chothú. Sa bhliain 1960, agus na seanchomharsanachtaí bochta i lár na cathrach á scartáil, bogadh an teaghlach go [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]], ceantar nua tithíochta ar imeall na cathrach. Cuireadh é chuig scoil de chuid na [[Bráithre Críostaí|mBráithre Críostaí]] ar an mbóthar céanna ar a raibh cónaí air, ach ba ghearr go raibh sé ag múitseáil ón scoil agus ag déanamh buirgléireachta go minic in éineacht lena dheartháireacha. Agus é cúig bliana déag d'aois, rinne sé iarracht dul isteach sa Chabhlach Ríoga, ach diúltaíodh dó, mar go raibh sé ciontaithe i gcoireanna cheana féin. In aois a sé bliana déag, ciontaíodh i ndá bhuirgléireacht é agus cuireadh chuig [[scoil saothair]] sa [[An Daingean, Contae Uíbh Fhailí|Daingean]], [[Contae Uíbh Fhailí]], é. Tar éis dó a bheith scaoilte saor, phós sé Frances Lawless as [[Ráth Maonais]], agus thosaigh sé féin agus a dheartháireacha ag déanamh buirgléireachta i gceantair shaibhre na cathrach. == Gairm choiriúil == Faoi thús na 1970idí, bhí aithne mhaith ag na Gardaí ar Cahill agus ar a dheartháireacha mar phríomhchoirpigh, go háirithe tar éis dóibh dul i gcomhpháirt le drong Dunne i gCromghlinn chun ionsaithe a dhéanamh ar veaineanna slándála. Uair amháin, ghoid siad airm choigistithe as stór de chuid an [[Garda Síochána|Gharda Síochána]] féin, agus bhaineadh Cahill cíos dubh as bialanna agus as díoltóirí sráide i gceantar na gclubanna oíche i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1978, chuir [[Bardas Bhaile Átha Cliath]] tús le scartáil Hollyfield Buildings, an t-eastát tionóntán inar chónaigh sé. Chuaigh Cahill chun dlí d'fhonn an ceantar a shábháil, agus nuair a leagadh na tionóntáin sa deireadh, mhair sé i bpuball ar an láithreán, go dtí gur chuir Ardmhéara Bhaile Átha Cliath, Ben Briscoe, ina luí air bogadh isteach i dteach nua i Ráth Maonais. I mí Iúil 1983, rinne drong Cahill an robáil ba mhó dá shaol go dtí sin, nuair a goideadh ór agus diamaint dar luach os cionn dhá mhilliún punt Éireannach ó ghnólacht seodóireachta Uí Chonchúir i g[[Crois Araild]]. Dúnadh an gnólacht dá bharr, agus chaill os cionn céad duine a bpost. Bhí Cahill iomráiteach freisin as a dhícheall gan a aghaidh a thaispeáint do na meáin – ba mhinic é ag clúdach a aghaidhe lena lámh nó ag caitheamh balacláva, rud a d'fhág gur beag pictiúr soiléir de atá ann fiú go dtí an lá inniu. I mí Aibreáin 1988, agus é os comhair na cúirte sna [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]], cúisithe gur bhagair sé teach a chomharsan béal dorais a dhó, chaith sé folt bréige, croiméal bréige agus spéaclaí. Ag fágáil na cúirte dó, chuir sé balacláva air, agus é ag canadh agus ag damhsa, bhain sé a chuid éadaigh de os comhair na dtuairisceoirí chun T-léine agus fobhríste Mickey Mouse a nochtadh. Gabhadh é dá bharr, ach scaoileadh saor arís é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2018/0414/954050-martin-cahill-strips-for-media/|teideal=Martin Cahill Strips For Media|work=Cartlann RTÉ|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> I mí an Mheithimh 1988, tar éis dó diúltú dul faoi bhannaí go gcoinneodh sé an tsíocháin, cuireadh chuig príosún [[Inis Píc (Cuan Chorcaí)|Inis Píc]] é ar feadh ceithre mhí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2018/0531/967270-spike-island-for-martin-cahill/|teideal=Spike Island For Martin Cahill|work=Cartlann RTÉ|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> == Robáil Theach Russborough == [[Íomhá:Woman writing a letter, with her maid, by Johannes Vermeer.jpg|clé|mion|220px|''Lady Writing a Letter with her Maid'' le [[Johannes Vermeer|Vermeer]], an pictiúr ba luachmhaire a goideadh]] I mí na Bealtaine 1986, d'eagraigh Cahill ceann de na sladanna ealaíne is cáiliúla i stair na hÉireann. Bhris a dhrong isteach i dTeach Russborough i g[[Contae Chill Mhantáin]], teach mór stairiúil a raibh cónaí ar an mbairnéad Sir Alfred Beit agus ar a bhean chéile ann ag an am, agus ghoid siad ocht bpictiúr déag, ina measc saothair le [[Francisco de Goya|Goya]] agus le [[Peter Paul Rubens|Rubens]]. Ba é ''Lady Writing a Letter with her Maid'' – saothar de chuid an phéintéara Ollannaigh [[Johannes Vermeer]] ón 17ú haois – an ceann ba luachmhaire díobh. Ba é sin an dara huair a goideadh pictiúir ó Theach Russborough, tar éis do dhrong faoi stiúir [[Rose Dugdale]] iad a ghoid roimhe sin in 1974. Ar feadh blianta fada ina dhiaidh sin, bhí Cahill ag iarraidh na pictiúir a dhíol ar an margadh dubh idirnáisiúnta, agus tháinig na húdaráis ar chuid díobh arís sa [[An Bheilg|Bheilg]], sa [[An Tuirc|Tuirc]] agus i [[Sasana]]. Ba iad na pictiúir chéanna seo ba chúis, i bpáirt dar le roinnt tráchtairí, lena bhás ocht mbliana ina dhiaidh sin. == Scuad an Tango == I mí Eanáir 1982, agus eagla air faoin ról a d'fhéadfadh a bheith ag an eolaíocht fhóiréinseach i réiteach a chuid robálacha, chuir Cahill buama faoi charr an phríomheolaí fhóiréinsigh Stáit, an Dr James Donovan, rud a d'fhág faoi mhíchumas go páirteach é. Níor ciontaíodh aon duine riamh san ionsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2025/02/18/groundbreaking-former-state-forensic-scientist-james-donovan-dies-aged-80/|teideal='Groundbreaking' former State forensic scientist James Donovan dies aged 80|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> I mí na Nollag 1987, chuir na Gardaí Aonad Faireachais Speisialta ar bun chun súil a choinneáil ar Cahill agus ar a dhrong ceithre huaire an chloig is fiche sa lá. Tugadh "Scuad an Tango" mar leasainm ar an aonad seo, agus tugadh an códainm "Tango-1" ar Cahill féin. I mí Feabhra 1988, mhaígh clár ''Today Tonight'' de chuid [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] gurbh é Cahill a bhí taobh thiar de bhuamáil Donovan, de robáil Theach Russborough agus den robáil ar ghnólacht seodóireachta Uí Chonchúir. Tharraing ceannaire an [[An Páirtí Daonlathach (Éire)|Pháirtí Dhaonlathaigh]], [[Deasún Ó Máille]], anuas i n[[Dáil Éireann]] ina dhiaidh sin an cheist conas a bhí maoin chomh costasach sin i gCowper Downs ag fear nach ndearna lá oibre riamh. Mar fhreagra ar an bhfaireachas agus ar ghabháil roinnt dá chomhchoirithe, d'ordaigh Cahill dá dhrong boinn carranna a ghearradh ar fud na cathrach – gearradh boinn 197 gcarr oíche an 26 Feabhra 1988, agus 90 díobh sin ag comharsana leis i gCowper Downs. Léirigh an eachtra seo an chumhacht a bhí ag Cahill fós, in ainneoin an fhaireachais dhéin a bhí á dhéanamh air. Nuair a d'fhill Cahill abhaile, fuair sé a charr Mercedes féin briste. == Fuadach Lacey == Go luath sa bhliain 1993, thug duine dá chúlaistíní, John "The Coach" Traynor, eolas do Cahill go mbíodh os cionn deich milliún punt Éireannach in airgead tirim i gceannoifig an National Irish Bank ag [[Faiche an Choláiste]]. Ar an 1 Samhain 1993, d'fhuadaigh an drong Jim Lacey, príomhfheidhmeannach an bhainc, a bhean chéile agus a gceathrar clainne. Tugadh comhalta eile den drong, Jo Jo Kavanagh, isteach agus é ceangailte, é ag ligean air féin gur fuadaíodh eisean coicís roimhe sin. An lá dár gcionn, thiomáin Kavanagh Lacey go Faiche an Choláiste, áit ar tharraing Lacey 300,000 punt amach as an mbanc. Thit an scéim as a chéile nuair a fuair na Gardaí amach go raibh liúntas leanaí bailithe ag Kavanagh le linn a "fhuadaigh" féin, agus gabhadh é. Bheartaigh Cahill agus Kavanagh ansin go ndéanfaí "ruathar" ar theach Kavanagh agus go lámhachfaí sa chos é, chun a chur ina luí ar na Gardaí gur íospartach de chuid na bhfuadaitheoirí é. Theip ar an bplean, áfach, agus gabhadh gach ball den drong a bhí bainteach leis an eachtra. Bhí Cahill agus na baill eile ar bannaí nuair a maraíodh é an bhliain dár gcionn. == Saol pearsanta == Bhí Cahill pósta le Frances Lawless, agus bhí cúigear clainne acu le chéile. Le toiliú Frances, bhí caidreamh aige freisin lena deirfiúr ab óige, Tina Lawless, agus rugadh ceathrar leanaí eile don bheirt acu, chomh maith le leanbh amháin le deirfiúr eile fós de chuid Frances. Léiríodh an socrú neamhghnách teaghlaigh seo sa scannán ''The General'' ina dhiaidh sin. Diaibéiteach ab ea Cahill. == Deireadh lena ré == [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|clé|mion|220px|Láthair na coire]] [[Íomhá:Heroin1.jpg|clé|mion|220px|[[Hearóin]]]] Ar an 18 Lúnasa 1994, d'fhág Cahill an teach ina raibh sé ag fanacht i Ráth Maonais (Swan Grove) agus é ag tiomáint chuig siopa áitiúil. Lámhachadh é i [[Raghnallach]], ag crosbhóthar Bhóthar Oxford agus Bhóthar Charleston. Buaileadh san aghaidh agus sa chabhail uachtarach é le gunnán .357 Magnum agus fuair sé bás beagnach láithreach; de réir finné a bhí i láthair, buaileadh cúig huaire é, agus d'éalaigh an fear gunna ar ghluaisrothar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2014/0818/637802-martin-cahill-shot-dead/|teideal=Martin Cahill Shot Dead|work=Cartlann RTÉ|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> In ainneoin na bhfiosrúchán go léir, níor gabhadh ná níor cúisíodh aon duine riamh as an dúnmharú, agus is cás gan fuascailt é go dtí an lá inniu. Tar éis Aifreann na marbh, cuireadh Cahill i dtalamh coisricthe i [[Reilig Chnocán Iaróm]] i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 2001, rinneadh loitiméireacht ar a leac uaighe agus briseadh ina dhá leath í. Creidtear gurb é an [[An tIRA Sealadach|IRA]] a rinne é, agus ghlac an eagraíocht freagracht as laistigh de chúpla uair an chloig. Chuir an IRA i leith Cahill go raibh baint aige le haonad d'[[Óglaigh Uladh]] i [[Port an Dúnáin|bPort an Dúnáin]] a rinne iarracht buama a chur i dteach tábhairne i ndeisceart Bhaile Átha Cliath ar an 21 Bealtaine 1994, áit ar mharaigh siad Martin Doherty, óglach de chuid an IRA. Mhaígh an IRA freisin go raibh Cahill ag díol na bpictiúr goidte le Briogáid Lár Uladh d'Óglaigh Uladh faoi stiúir Billy Wright, a d'úsáid an t-airgead chun airm a cheannach ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]. De réir na teoirice eile, a nochtadh i leabhar an iriseora Paul Williams, bhí beirt chomhchoirithe de chuid Cahill, John Gilligan agus John Traynor, tar éis gréasán mór gáinneála drugaí a chur ar bun. Thosaigh Cahill ag éileamh sciar den bhrabús orthu, rud nár thaitin leis an mbeirt eile. Mar sin, chuaigh siad i dteagmháil leis an IRA, ag áitiú orthu siúd gurbh é Cahill an mangaire mór drugaí agus go raibh sé ag iompórtáil [[Hearóin|hearóine]]. Bhí sé de pholasaí ag an IRA ag an am mangairí hearóine a mharú, agus mar sin mharaigh siad Cahill. Deirtear gur chuir an pháirtíocht choiriúil a bhí ag Cahill leis na Dílseoirí leis an gcinneadh sin. Mhaígh a iníon Frances ina cuimhní cinn go raibh fuath ag Cahill don gháinneáil drugaí agus gur sheachain sé í, ach cuireadh a dheartháir Peter i bpríosún sna 1980idí as hearóin a sholáthar. Sa bhliain 1984, cheannaigh Cahill teach ar eastát Cowper Downs ar 80,000 punt in airgead tirim, cé nach raibh fostaíocht dhleathach ar bith aige ó 1969 i leith. Ar an 1 Bealtaine 2005, faoi chomhaontú lena bhaintreach Frances, ghabh [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla|an Biúró um Shócmhainní Coiriúla]] an teach agus dhíol sé ina dhiaidh sin é. Comhlacht Stáit is ea an Biúró a bunaíodh in 1996 tar éis dúnmharú an iriseora [[Veronica Guerin]]. == Oidhreacht == Scríobhadh roinnt leabhar faoi shaol Cahill sna blianta ó shin. D'fhoilsigh an t-iriseoir [[Paul Williams (iriseoir)|Paul Williams]] an leabhar ''The General'' in 1995, saothar ar a bhfuil an scannán den ainm céanna bunaithe. Scríobh Matthew Hart leabhar dar teideal ''The Irish Game: A True Story of Crime and Art'' sa bhliain 2004, ag díriú go sonrach ar robáil Theach Russborough. D'fhoilsigh an iníon ba shine ag Cahill, Frances, cuimhní cinn faoina hathair dar teideal ''Martin Cahill, My Father'' in 2008. Meabhraítear go minic ceann de na ráitis is cáiliúla dá chuid, ina ndúirt sé faoina shaol i gcóras na gcúirteanna agus na bpríosún: "Ba í an scoil cheartúcháin mo bhunscoil, ba í Institiúid Naomh Pádraig m'iarbhunscoil, agus ba é Príosún Mhuinseo m'ollscoil — mhúin siad dom gach a bhfuil ar eolas agam."<ref>Béarla: ''"Reform school was my primary school, St. Patrick's Institution my secondary school, and Mountjoy my university – they taught me everything I know."''</ref> [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|clé|mion|220px|[[Brendan Gleeson]]]] == Scannáin agus teilifís == Sa bhliain [[1998]], stiúraigh [[John Boorman]] [[Scannánaíocht|scannán]] dar teideal ''[[The General (scannán)|The General]]'', agus é bunaithe ar imeachtaí beatha Cahill. Ba é [[Brendan Gleeson]] a rinne an phríomhpháirt. Bhronn [[Féile Scannán Cannes]] duais an stiúrthóra ab fhearr ar Boorman as an scannán. Suim ar leith a bhaineann leis ná gur robáil Cahill teach Boorman féin roinnt blianta roimhe sin, agus gur ghoid sé ceirnín óir a bhuaigh Boorman as fuaimrian an scannáin ''Deliverance'' – eachtra a léirítear sa scannán féin. Tá príomhcharachtar an scannáin ''Ordinary Decent Criminal'' (2000), a raibh [[Kevin Spacey]] sa phríomhpháirt ann, bunaithe ar Cahill freisin. Ina theannta sin, rinne an [[BBC]] dráma teilifíse dar teideal ''Vicious Circle'' (1999), atá bunaithe ar leabhar Paul Williams, agus Ken Stott i bpáirt Cahill. == Féach freisin == * [[An tIRA Sealadach]] * [[Óglaigh Uladh]] * [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla]] * [[Veronica Guerin]] * [[Rose Dugdale]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.dib.ie/biography/cahill-martin-a1366 Cahill, Martin] – ''Dictionary of Irish Biography'' * [https://www.rte.ie/archives/2014/0818/637802-martin-cahill-shot-dead/ Martin Cahill Shot Dead] – Cartlann RTÉ * [https://www.rte.ie/archives/2018/0531/967270-spike-island-for-martin-cahill/ Spike Island For Martin Cahill] – Cartlann RTÉ * [https://en.wikipedia.org/wiki/Martin_Cahill Martin Cahill] – an Vicipéid Bhéarla {{DEFAULTSORT:Cahill, Martin}} [[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]] [[Catagóir:Básanna i 1994]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Daoine a maraíodh le linn na dTrioblóidí]] m65xprimzxsojv3rdt35yicisw1dss6 1330464 1330463 2026-10-23T14:49:52Z TGcoa 21229 /* Gairm choiriúil */ 1330464 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Coireacht|Coirpeach]] míchlúiteach as [[Baile Átha Cliath]] ab ea '''Martin Cahill''' ([[23 Bealtaine]] [[1949]] – [[18 Lúnasa]] [[1994]]), a bhí freagrach as roinnt [[Coireacht|coireanna]] a fuair aird mhór ó na meáin chumarsáide. Thug na [[Nuachtán|nuachtáin]] an leasainm ''The General'' air chun leabhal a sheachaint agus iad ag trácht ar na hainghníomhartha a bhíodh idir lámha aige. [[Íomhá:Mountjoy Prison.jpg|clé|mion|220px|[[Príosún Mhuinseo]], an áit ar chaith Cahill go leor dá shaol]] == Tús a shaoil == Rugadh Cahill ar an 23 Bealtaine 1949 i Sráid Grenville, in aice le [[Cearnóg Mhuinseo]] i lár chathair Bhaile Átha Cliath ó thuaidh, an dara duine de dháréag clainne a mhair dá thuismitheoirí, Patrick Cahill – coimeádaí tí solais – agus a bhean chéile, Agnes Sheehan. Agus é fós ina bhuachaill scoile, thosaigh Cahill ag goid bia lena dheartháir ba shine, John, chun cabhrú lena thuismitheoirí a raibh deacracht acu an teaghlach mór a chothú. Sa bhliain 1960, agus na seanchomharsanachtaí bochta i lár na cathrach á scartáil, bogadh an teaghlach go [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]], ceantar nua tithíochta ar imeall na cathrach. Cuireadh é chuig scoil de chuid na [[Bráithre Críostaí|mBráithre Críostaí]] ar an mbóthar céanna ar a raibh cónaí air, ach ba ghearr go raibh sé ag múitseáil ón scoil agus ag déanamh buirgléireachta go minic in éineacht lena dheartháireacha. Agus é cúig bliana déag d'aois, rinne sé iarracht dul isteach sa Chabhlach Ríoga, ach diúltaíodh dó, mar go raibh sé ciontaithe i gcoireanna cheana féin. In aois a sé bliana déag, ciontaíodh i ndá bhuirgléireacht é agus cuireadh chuig [[scoil saothair]] sa [[An Daingean, Contae Uíbh Fhailí|Daingean]], [[Contae Uíbh Fhailí]], é. Tar éis dó a bheith scaoilte saor, phós sé Frances Lawless as [[Ráth Maonais]], agus thosaigh sé féin agus a dheartháireacha ag déanamh buirgléireachta i gceantair shaibhre na cathrach. == Gairm choiriúil == Faoi thús na 1970idí, bhí aithne mhaith ag na Gardaí ar Cahill agus ar a dheartháireacha mar phríomhchoirpigh, go háirithe tar éis dóibh dul i gcomhpháirt le drong Dunne i gCromghlinn chun ionsaithe a dhéanamh ar veaineanna slándála. Uair amháin, ghoid siad airm choigistithe as stór de chuid an [[Garda Síochána|Gharda Síochána]] féin, agus bhaineadh Cahill cíos dubh as bialanna agus as díoltóirí sráide i gceantar na gclubanna oíche i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 1978, chuir [[Bardas Bhaile Átha Cliath]] tús le scartáil Hollyfield Buildings, an t-eastát tionóntán inar chónaigh sé. Chuaigh Cahill chun dlí d'fhonn an ceantar a shábháil, agus nuair a leagadh na tionóntáin sa deireadh, mhair sé i bpuball ar an láithreán, go dtí gur chuir Ardmhéara Bhaile Átha Cliath, [[Ben Briscoe]], ina luí air bogadh isteach i dteach nua i Ráth Maonais. I mí Iúil 1983, rinne drong Cahill an robáil ba mhó dá shaol go dtí sin, nuair a goideadh ór agus diamaint dar luach os cionn dhá mhilliún punt Éireannach ó ghnólacht seodóireachta Uí Chonchúir i g[[Crois Araild]]. Dúnadh an gnólacht dá bharr, agus chaill os cionn céad duine a bpost. Bhí cáil ar Cahill as a dhícheall gan a aghaidh a thaispeáint do na meáin – ba mhinic é ag clúdach a aghaidhe lena lámh nó ag caitheamh balacláva, rud a d'fhág gur beag pictiúr soiléir de atá ann fiú go dtí an lá inniu. I mí Aibreáin 1988, agus é os comhair na cúirte sna [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]], cúisithe gur bhagair sé teach a chomharsan béal dorais a dhó, chaith sé folt bréige, croiméal bréige agus spéaclaí. Ag fágáil na cúirte dó, chuir sé balacláva air, agus é ag canadh agus ag damhsa, bhain sé a chuid éadaigh de os comhair na dtuairisceoirí chun T-léine agus fobhríste Mickey Mouse a nochtadh. Gabhadh é dá bharr, ach scaoileadh saor arís é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2018/0414/954050-martin-cahill-strips-for-media/|teideal=Martin Cahill Strips For Media|work=Cartlann RTÉ|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> I mí an Mheithimh 1988, tar éis dó diúltú dul faoi bhannaí go gcoinneodh sé an tsíocháin, cuireadh chuig príosún [[Inis Píc (Cuan Chorcaí)|Inis Píc]] é ar feadh ceithre mhí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2018/0531/967270-spike-island-for-martin-cahill/|teideal=Spike Island For Martin Cahill|work=Cartlann RTÉ|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> == Robáil Theach Russborough == [[Íomhá:Woman writing a letter, with her maid, by Johannes Vermeer.jpg|clé|mion|220px|''Lady Writing a Letter with her Maid'' le [[Johannes Vermeer|Vermeer]], an pictiúr ba luachmhaire a goideadh]] I mí na Bealtaine 1986, d'eagraigh Cahill ceann de na sladanna ealaíne is cáiliúla i stair na hÉireann. Bhris a dhrong isteach i dTeach Russborough i g[[Contae Chill Mhantáin]], teach mór stairiúil a raibh cónaí ar an mbairnéad Sir Alfred Beit agus ar a bhean chéile ann ag an am, agus ghoid siad ocht bpictiúr déag, ina measc saothair le [[Francisco de Goya|Goya]] agus le [[Peter Paul Rubens|Rubens]]. Ba é ''Lady Writing a Letter with her Maid'' – saothar de chuid an phéintéara Ollannaigh [[Johannes Vermeer]] ón 17ú haois – an ceann ba luachmhaire díobh. Ba é sin an dara huair a goideadh pictiúir ó Theach Russborough, tar éis do dhrong faoi stiúir [[Rose Dugdale]] iad a ghoid roimhe sin in 1974. Ar feadh blianta fada ina dhiaidh sin, bhí Cahill ag iarraidh na pictiúir a dhíol ar an margadh dubh idirnáisiúnta, agus tháinig na húdaráis ar chuid díobh arís sa [[An Bheilg|Bheilg]], sa [[An Tuirc|Tuirc]] agus i [[Sasana]]. Ba iad na pictiúir chéanna seo ba chúis, i bpáirt dar le roinnt tráchtairí, lena bhás ocht mbliana ina dhiaidh sin. == Scuad an Tango == I mí Eanáir 1982, agus eagla air faoin ról a d'fhéadfadh a bheith ag an eolaíocht fhóiréinseach i réiteach a chuid robálacha, chuir Cahill buama faoi charr an phríomheolaí fhóiréinsigh Stáit, an Dr James Donovan, rud a d'fhág faoi mhíchumas go páirteach é. Níor ciontaíodh aon duine riamh san ionsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2025/02/18/groundbreaking-former-state-forensic-scientist-james-donovan-dies-aged-80/|teideal='Groundbreaking' former State forensic scientist James Donovan dies aged 80|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> I mí na Nollag 1987, chuir na Gardaí Aonad Faireachais Speisialta ar bun chun súil a choinneáil ar Cahill agus ar a dhrong ceithre huaire an chloig is fiche sa lá. Tugadh "Scuad an Tango" mar leasainm ar an aonad seo, agus tugadh an códainm "Tango-1" ar Cahill féin. I mí Feabhra 1988, mhaígh clár ''Today Tonight'' de chuid [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] gurbh é Cahill a bhí taobh thiar de bhuamáil Donovan, de robáil Theach Russborough agus den robáil ar ghnólacht seodóireachta Uí Chonchúir. Tharraing ceannaire an [[An Páirtí Daonlathach (Éire)|Pháirtí Dhaonlathaigh]], [[Deasún Ó Máille]], anuas i n[[Dáil Éireann]] ina dhiaidh sin an cheist conas a bhí maoin chomh costasach sin i gCowper Downs ag fear nach ndearna lá oibre riamh. Mar fhreagra ar an bhfaireachas agus ar ghabháil roinnt dá chomhchoirithe, d'ordaigh Cahill dá dhrong boinn carranna a ghearradh ar fud na cathrach – gearradh boinn 197 gcarr oíche an 26 Feabhra 1988, agus 90 díobh sin ag comharsana leis i gCowper Downs. Léirigh an eachtra seo an chumhacht a bhí ag Cahill fós, in ainneoin an fhaireachais dhéin a bhí á dhéanamh air. Nuair a d'fhill Cahill abhaile, fuair sé a charr Mercedes féin briste. == Fuadach Lacey == Go luath sa bhliain 1993, thug duine dá chúlaistíní, John "The Coach" Traynor, eolas do Cahill go mbíodh os cionn deich milliún punt Éireannach in airgead tirim i gceannoifig an National Irish Bank ag [[Faiche an Choláiste]]. Ar an 1 Samhain 1993, d'fhuadaigh an drong Jim Lacey, príomhfheidhmeannach an bhainc, a bhean chéile agus a gceathrar clainne. Tugadh comhalta eile den drong, Jo Jo Kavanagh, isteach agus é ceangailte, é ag ligean air féin gur fuadaíodh eisean coicís roimhe sin. An lá dár gcionn, thiomáin Kavanagh Lacey go Faiche an Choláiste, áit ar tharraing Lacey 300,000 punt amach as an mbanc. Thit an scéim as a chéile nuair a fuair na Gardaí amach go raibh liúntas leanaí bailithe ag Kavanagh le linn a "fhuadaigh" féin, agus gabhadh é. Bheartaigh Cahill agus Kavanagh ansin go ndéanfaí "ruathar" ar theach Kavanagh agus go lámhachfaí sa chos é, chun a chur ina luí ar na Gardaí gur íospartach de chuid na bhfuadaitheoirí é. Theip ar an bplean, áfach, agus gabhadh gach ball den drong a bhí bainteach leis an eachtra. Bhí Cahill agus na baill eile ar bannaí nuair a maraíodh é an bhliain dár gcionn. == Saol pearsanta == Bhí Cahill pósta le Frances Lawless, agus bhí cúigear clainne acu le chéile. Le toiliú Frances, bhí caidreamh aige freisin lena deirfiúr ab óige, Tina Lawless, agus rugadh ceathrar leanaí eile don bheirt acu, chomh maith le leanbh amháin le deirfiúr eile fós de chuid Frances. Léiríodh an socrú neamhghnách teaghlaigh seo sa scannán ''The General'' ina dhiaidh sin. Diaibéiteach ab ea Cahill. == Deireadh lena ré == [[Íomhá:"Crime Scene Do Not Cross" tape (3612094774).jpg|clé|mion|220px|Láthair na coire]] [[Íomhá:Heroin1.jpg|clé|mion|220px|[[Hearóin]]]] Ar an 18 Lúnasa 1994, d'fhág Cahill an teach ina raibh sé ag fanacht i Ráth Maonais (Swan Grove) agus é ag tiomáint chuig siopa áitiúil. Lámhachadh é i [[Raghnallach]], ag crosbhóthar Bhóthar Oxford agus Bhóthar Charleston. Buaileadh san aghaidh agus sa chabhail uachtarach é le gunnán .357 Magnum agus fuair sé bás beagnach láithreach; de réir finné a bhí i láthair, buaileadh cúig huaire é, agus d'éalaigh an fear gunna ar ghluaisrothar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2014/0818/637802-martin-cahill-shot-dead/|teideal=Martin Cahill Shot Dead|work=Cartlann RTÉ|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> In ainneoin na bhfiosrúchán go léir, níor gabhadh ná níor cúisíodh aon duine riamh as an dúnmharú, agus is cás gan fuascailt é go dtí an lá inniu. Tar éis Aifreann na marbh, cuireadh Cahill i dtalamh coisricthe i [[Reilig Chnocán Iaróm]] i mBaile Átha Cliath. Sa bhliain 2001, rinneadh loitiméireacht ar a leac uaighe agus briseadh ina dhá leath í. Creidtear gurb é an [[An tIRA Sealadach|IRA]] a rinne é, agus ghlac an eagraíocht freagracht as laistigh de chúpla uair an chloig. Chuir an IRA i leith Cahill go raibh baint aige le haonad d'[[Óglaigh Uladh]] i [[Port an Dúnáin|bPort an Dúnáin]] a rinne iarracht buama a chur i dteach tábhairne i ndeisceart Bhaile Átha Cliath ar an 21 Bealtaine 1994, áit ar mharaigh siad Martin Doherty, óglach de chuid an IRA. Mhaígh an IRA freisin go raibh Cahill ag díol na bpictiúr goidte le Briogáid Lár Uladh d'Óglaigh Uladh faoi stiúir Billy Wright, a d'úsáid an t-airgead chun airm a cheannach ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]. De réir na teoirice eile, a nochtadh i leabhar an iriseora Paul Williams, bhí beirt chomhchoirithe de chuid Cahill, John Gilligan agus John Traynor, tar éis gréasán mór gáinneála drugaí a chur ar bun. Thosaigh Cahill ag éileamh sciar den bhrabús orthu, rud nár thaitin leis an mbeirt eile. Mar sin, chuaigh siad i dteagmháil leis an IRA, ag áitiú orthu siúd gurbh é Cahill an mangaire mór drugaí agus go raibh sé ag iompórtáil [[Hearóin|hearóine]]. Bhí sé de pholasaí ag an IRA ag an am mangairí hearóine a mharú, agus mar sin mharaigh siad Cahill. Deirtear gur chuir an pháirtíocht choiriúil a bhí ag Cahill leis na Dílseoirí leis an gcinneadh sin. Mhaígh a iníon Frances ina cuimhní cinn go raibh fuath ag Cahill don gháinneáil drugaí agus gur sheachain sé í, ach cuireadh a dheartháir Peter i bpríosún sna 1980idí as hearóin a sholáthar. Sa bhliain 1984, cheannaigh Cahill teach ar eastát Cowper Downs ar 80,000 punt in airgead tirim, cé nach raibh fostaíocht dhleathach ar bith aige ó 1969 i leith. Ar an 1 Bealtaine 2005, faoi chomhaontú lena bhaintreach Frances, ghabh [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla|an Biúró um Shócmhainní Coiriúla]] an teach agus dhíol sé ina dhiaidh sin é. Comhlacht Stáit is ea an Biúró a bunaíodh in 1996 tar éis dúnmharú an iriseora [[Veronica Guerin]]. == Oidhreacht == Scríobhadh roinnt leabhar faoi shaol Cahill sna blianta ó shin. D'fhoilsigh an t-iriseoir [[Paul Williams (iriseoir)|Paul Williams]] an leabhar ''The General'' in 1995, saothar ar a bhfuil an scannán den ainm céanna bunaithe. Scríobh Matthew Hart leabhar dar teideal ''The Irish Game: A True Story of Crime and Art'' sa bhliain 2004, ag díriú go sonrach ar robáil Theach Russborough. D'fhoilsigh an iníon ba shine ag Cahill, Frances, cuimhní cinn faoina hathair dar teideal ''Martin Cahill, My Father'' in 2008. Meabhraítear go minic ceann de na ráitis is cáiliúla dá chuid, ina ndúirt sé faoina shaol i gcóras na gcúirteanna agus na bpríosún: "Ba í an scoil cheartúcháin mo bhunscoil, ba í Institiúid Naomh Pádraig m'iarbhunscoil, agus ba é Príosún Mhuinseo m'ollscoil — mhúin siad dom gach a bhfuil ar eolas agam."<ref>Béarla: ''"Reform school was my primary school, St. Patrick's Institution my secondary school, and Mountjoy my university – they taught me everything I know."''</ref> [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|clé|mion|220px|[[Brendan Gleeson]]]] == Scannáin agus teilifís == Sa bhliain [[1998]], stiúraigh [[John Boorman]] [[Scannánaíocht|scannán]] dar teideal ''[[The General (scannán)|The General]]'', agus é bunaithe ar imeachtaí beatha Cahill. Ba é [[Brendan Gleeson]] a rinne an phríomhpháirt. Bhronn [[Féile Scannán Cannes]] duais an stiúrthóra ab fhearr ar Boorman as an scannán. Suim ar leith a bhaineann leis ná gur robáil Cahill teach Boorman féin roinnt blianta roimhe sin, agus gur ghoid sé ceirnín óir a bhuaigh Boorman as fuaimrian an scannáin ''Deliverance'' – eachtra a léirítear sa scannán féin. Tá príomhcharachtar an scannáin ''Ordinary Decent Criminal'' (2000), a raibh [[Kevin Spacey]] sa phríomhpháirt ann, bunaithe ar Cahill freisin. Ina theannta sin, rinne an [[BBC]] dráma teilifíse dar teideal ''Vicious Circle'' (1999), atá bunaithe ar leabhar Paul Williams, agus Ken Stott i bpáirt Cahill. == Féach freisin == * [[An tIRA Sealadach]] * [[Óglaigh Uladh]] * [[An Biúró um Shócmhainní Coiriúla]] * [[Veronica Guerin]] * [[Rose Dugdale]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.dib.ie/biography/cahill-martin-a1366 Cahill, Martin] – ''Dictionary of Irish Biography'' * [https://www.rte.ie/archives/2014/0818/637802-martin-cahill-shot-dead/ Martin Cahill Shot Dead] – Cartlann RTÉ * [https://www.rte.ie/archives/2018/0531/967270-spike-island-for-martin-cahill/ Spike Island For Martin Cahill] – Cartlann RTÉ * [https://en.wikipedia.org/wiki/Martin_Cahill Martin Cahill] – an Vicipéid Bhéarla {{DEFAULTSORT:Cahill, Martin}} [[Catagóir:Coirpigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]] [[Catagóir:Básanna i 1994]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Daoine a maraíodh le linn na dTrioblóidí]] 9v53vxzjlhqapqmndz3j4sn1f0lc2v6 0 24499 1330511 1308078 2026-10-24T00:08:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330511 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Oileán]] in aice le cósta thoir theas na [[An tSín|Síne]] is ea '''an Téaváin''', nó '''Poblacht na Síne''' go hoifigiúil, nó ''Formósa'' mar a thugadh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] air fadó - "oileán álainn" is brí le ''ilha formosa'' na Portaingéilise. [[Íomhá:Taiwan'sReliefMap-3.jpg|mion|clé]] [[Íomhá:Austronesian Languages Usage Map of Taiwan.svg|mion|clé]] == Tíreolaíocht == [[Íomhá:1896 map of Taiwan.png|mionsamhail|Léarscáil ón mbliain 1896|clé|281x281px]] Tá Oileán na Téaváine 394 chiliméadar ar fad agus 144 chiliméadar ar leithead, agus é scartha ó mhórthír na Síne ag Caolas na Téaváine, 180 ciliméadar ar leithead. De réir fortheilgean bhliantúil oifigiúil, bhí 23,374,274 duine ina gcónaí ar an oileán ar 18 mí Iúil 2018. Tá roinnt oileán beag suite timpeall na Téaváine, go háirithe Oileáin Penghu, nó na ''Pescadores'' ("Oileáin na nIascairí"), mar a thug na Portaingéalaigh orthu. Thairis sin, baineann an tOileán Glas nó ''Lü Dao'' agus Oileán na Magairlíní nó ''Lan Yu'' leis an Téaváin. Tá oileáin mhóra na [[An tSeapáin|Seapáine]] suite soir ó thuaidh ón Téaváin. Ag dul soir ón Téaváin, tiocfaidh muid ar Oileáin Ryukyu, ar cuid den tSeapáin iad chomh maith. [[Na hOileáin Fhilipíneacha]], arís, tá siad laisteas den Téaváin. Bhí [[daonra]] 24 milliún sa Téaváin in 2023 agus 300,000 saighdiúir gníomhach ann, gan trácht ar fhórsaí cúltaca. == Teangacha == Is í an t[[An tSínis|Sínis]] an [[teanga (cumarsáid)|teanga]] is mó a labhraítear sa Téaváin inniu, ach ar ndóigh, ní aon teanga amháin í. Úsáideann na Téavánaigh leagan den [[An Mhandairínis|Mhandairínis]] mar theanga chaighdeánach, cosúil le muintir na mórthíre, ach ní bhíonn an Mhandairínis ó dhúchas acu. Labhraíonn cuid acu an teanga ar a dtugtar "Téaváinis" (a dtugtar [[Haiciainis na Téaváine]] uirthi chomh maith) go minic. Leagan den chanúint ''Min Nan'' atá ann go bunúsach - canúint a labhraítear i ndeisceart Chúige Fujian sa mhórthír freisin. Is minic a dhearctar ar chainteoirí na canúna seo mar ghrúpa eitneach ar leith, dream ar a dtugtar ''Hoklo''. Thairis sin, tá an chanúint ''Hakka'' ag mionlach mór de na Téavánaigh, canúint a bhíonn á labhairt i bpobail bheaga scartha ar fud dheisceart na Síne. Labhraítear teangacha Formósacha sa Téaváin chomh maith - teangacha beaga a bhfuil gaol acu leis na teangacha Malae-Pholainéiseacha, cosúil leis [[an Tagálaigis]], [[an Indinéisis]], [[an Mhalaeis]] agus [[an Mhaorais]], mar shampla. Tá na teangacha Formósacha ag géilleadh don tSínis go géar gasta, áfach. Cé go bhfuil rialtas na Téaváine ag iarraidh iad a athbheochan sna scoileanna inniu, ní féidir mórán athrú a aithint ar an gcuma atá ar an scéal. == Stair == [[Íomhá:Zeelandia from Dutch.jpg|mion|Zeelandia, príomh-bhunáit na nOllannach i ndeisceart na Téaváine, sa bhliain 1635|clé]] Tá áitreabh daonna éigin sa Téaváin le tríocha éigin míle bliain anuas, ach níor tháinig sinsir na "mbundúchasach" Téavánach (is é sin, a sinsir siúd a labhraíonn na teangacha Formósacha) go dtí an t-oileán ach timpeall ar cheithre mhíle bliain ó shin. Níor thosaigh na Sínigh ag cur fúthu san oileán roimh an [[15ú haois|15ú haois AD]], agus le fírinne, ba iad na hEorpaigh a chuidigh leis na Sínigh an Téaváin a mhíntíriú. Ba iad na Portaingéalaigh a bhaist an t-ainm ''Formósa'' ar an oileán sa bhliain 1544, ach ba iad na hOllannaigh ba thúisce a bhunaigh stáisiún trádála sa Téaváin, sa bhliain 1624. Thosaigh siad ag iompórtáil lucht oibre ó mhórthír na Síne, agus chuir a lán de na hoibrithe seo fúthu ansin go seasta. Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh na [[An Spáinn|Spáinnigh]] i dtír i dtuaisceart an oileáin, agus d'fhorghabh siad an chuid den oileán ina bhfuil cathair Keelung inniu. Sa bhliain 1642, áfach, chuir na hOllannaigh agus a gcuid comhghuaillithe dúchasacha ruaigeadh ar na Spáinnigh as an oileán. B'éigean do na hOllannaigh glanadh amach leo sa bhliain 1662, nuair a d'fhorghabh an t-aimiréal Síneach Koxinga é. San am seo, bhí na [[An Mhanchúir|Manchúraigh]] díreach ag cur deiridh le rítheaghlach Ming sa tSín, agus theastaigh ó Koxinga bunáit a chur ar bun sa Téaváin do lucht leanúna Ming. D'éirigh leis na Manchúraigh, áfach, oidhre deireanach an rítheaghlaigh a mharú. Mar sin, níor fhéad Koxinga ach stát neamhspleách a dhéanamh den Téaváin - Ríocht Tungning, mar a thugtaí air. Fuair Koxinga bás go gairid tar éis dó an stát a bhunú, ach mhair an ríocht go dtí an bhliain 1683, nuair a tháinig an t-Aimiréal Shi Lang ó Dheisceart [[Fujian]] le cabhlach mór cogaidh chun an t-oileán a ghabháil don tSín, a bhí á rialú ag rítheaghlach Manchúrach Qing anois. Ina dhiaidh sin féin, mhair na húdaráis Shíneacha go ceann i bhfad ag iarraidh na bundúchasaigh agus na foghlaithe mara san oileán a chloí, agus na Sínigh ón mórthír ag tonnadh isteach le cur fúthu sa Téaváin. Cosúil leis na hIndiaigh san [[An tIarthar Fiáin|Iarthar Fiáin]] bhí na bundúchasaigh ag cur ar a son in aghaidh na muintire isteach, agus bhí cathanna móra ann. Sna blianta 1894-5 bhí cogadh á chur idir an Fhrainc agus an tSín, agus cathanna á gcur in Oileáin Penghu agus i dtuaisceart na Téaváine. D'fhorghabh na Francaigh Keelung, baile cuain [[Taipei]], ar an 1 Meán Fómhair 1894, ach cúpla lá ina dhiaidh sin briseadh cath mór orthu in Tamsui. Bhí na Francaigh in ann roinnt cathanna a bhuachan fós, ach mar a d'iompaigh na cúrsaí amach ní raibh rath i ndán dá bhfeachtas timpeall Keelung, agus sa deireadh b'éigean dóibh glanadh leo as Keelung agus Oileáin Penghu. Sa bhliain 1885 rinneadh cúige inti féin den Téaváin - roimhe sin, ní raibh inti ach cuid de chúige Fujian. Sna sálaí ag an athrú stádais seo tháinig oibreacha móra forbartha, agus cuma nua-aimseartha á cur ar an Téaváin. Cuireadh seirbhísí poist ar bun san oileán, agus gearradh an chéad iarnród chomh maith. [[Íomhá:Hirohito in front of Governor General office 1923.jpg|mion|[[Hirohito]] i Taipei, 1923|clé]][[Íomhá:Surrender ceremony Taiwan 1945.jpg|mion|géilleadh gan choinníoll,1945|clé]] === An tSeapáin === Sna blianta 1894-5, áfach, chuir an tSín agus an tSeapáin cogadh ar a chéile, agus ba é toradh an chogaidh go ndeachaigh an Téaváin agus oileáin Penghu ó lámh na Síne go lámh na Seapáine. Iad siúd sa Téaváin ar rogha leo fanacht ina ngéillsinigh Shíneacha fágadh spás dhá bhliain acu lena gcuid maoine saolta san oileáin a dhíol agus cur fúthu ar an mórthír. Ní mó ná sásta a bhí na Téavánaigh leis an gconradh síochána seo - [[Conradh Shimonoseki]] - agus ar an 25 Bealtaine 1895, d'fhógair dornán státseirbhíseach ardchéimíochta Síneacha poblacht den Téaváin le muintir an oileáin a spreagadh chun frithbheartaíochta in aghaidh na Seapánach. Chuir na Seapánaigh ceannairc na "bpoblachtánach" faoi chois le lámh láidir, agus níor mhair an phoblacht oiread is leathbhliain, nó tháinig deireadh léi i Mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna. Ní raibh poblacht cheart ann ach an oiread: na státseirbhísigh a bhunaigh í, bhí siad ag iarraidh cumhacht Impire na Síne a athbhunú san oileán seachas neamhspleáchas a bhaint amach don Téaváin. Bhí na Seapánaigh ag caitheamh go garbh gairgeach le muintir na Téaváine idir Shínigh agus bhundúchasaigh, ach ón taobh eile de ní féidir a rá gur tíorántacht gan mhaith a bhí idir lámhaibh acu. A mhalairt ar fad rinne siad a lán leis an oileán a thabhairt chun nua-aimsearthachta. Ghearr siad tuilleadh iarnród agus bóithre, agus d'fhorbair siad an córas scolaíochta. Chuir na Seapánaigh deireadh le sealgaireacht na gceann san oileán freisin. Bhí tionscal na ríse agus an tsiúcra ag dul i méadaíocht, agus sa bhliain 1939 bhí an Téaváin ar an seachtú táirgeoir siúcra ba mhó ar an domhan. San am chéanna bhí na Seapánaigh ag cogaíocht go brúidiúil le frithbheartaíocht mhuintir an oileáin a chloí. Ar dtús ba iad na treallchogaithe Síneacha a bhí á dtroid acu, agus ina dhiaidh sin, chrom siad ar na bundúchasaigh sna sléibhte a thabhairt chun síochána. Ba é ceannairc na treibhe úd ''Seediq'' i Wushe an teagmháil ab fhuiltí idir na Seapánaigh agus na Téavánaigh dhúchasacha. Mharaigh na ''Seediq'' 130 Seapánach i sráidbhaile Wushe ar an 27 Deireadh Fómhair 1930, agus maraíodh breis is míle ''Seediq'' nuair a tháinig na saighdiúirí Seapánacha ag imirt díoltais ar an treibh. Timpeall na bliana 1935 thosaigh na Seapánaigh ag tabhairt mhuintir na háite chun Seapánachais: chaithfidís cuma na Seapáinise a chur ar a gcuid ainmneacha agus Seapáinis a fhoghlaim is a labhairt le chéile, oiread agus ab fhéidir. Nuair a thosaigh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], chuaigh fiche míle Téavánach sna saighdiúirí i bhfórsaí armtha na Seapáine. Mar shampla, bhí deartháir le Lee Teng-hui (polaiteoir Téavánach arbh é Uachtarán na Téaváine é sna blianta 1988-2000) ina shaighdiúir Seapánach le linn an chogaidh, agus fuair sé bás i bpáirc an áir sna hOileáin Fhilipíneacha. Bhaineadh Cabhlach Impiriúil na Seapáine an-leas as cuanta na Téaváine, agus bhí meitheal smaointe impiriúlachais an Chabhlaigh, "Grúpa an Bhuille Theas", lonnaithe in Ollscoil Impiriúil Taihoku in Taipei. I Mí Dheireadh Fómhair na bliana 1944 cuireadh mór-aerchath ar fud chóstaí thoir na Téaváine, Oileáin Ryukyu, agus Okinawa, idir na Meiriceánaigh agus na Seapánaigh, agus na haerdhíormaí Seapánacha a throid sa chath seo bhí siad lonnaithe sa Téaváin, an chuid is mó acu. Bhíodh na Meiriceánaigh ag buamáil na Téaváine freisin, ó bhí bunáiteanna míleata agus gléasraí tionsclaíochta de chuid na Seapánach san oileán. [[Íomhá:Chiang Kai-shek in full uniform.jpeg|mionsamhail|[[Chiang Kai-shek]]|303x303px|clé]][[Íomhá:We must liberate Taiwan(1958).jpg|mion|1958: Póstaer i n[[Daon-Phoblacht na Síne|Daonphoblacht na Síne]]|clé]] === Tréimhse iarchogaidh === Ar an 25 Deireadh Fómhair 1945 thug Cabhlach na Stát Aontaithe isteach trúpaí míleata Síneacha - is é sin, trúpaí de chuid Phoblacht na Síne - go Taipei (nó Taihoku, mar a thugadh na Seapánaigh ar an áit) le go bhféadfaidís glacadh le géilleadh na Seapáine go hoifigiúil ansin. Shínigh an Ginearál Rikichi Ando, a bhí i gceannas ar na fórsaí armtha Seapánacha san oileán agus a raibh freagracht air as riarachán uile an oileáin mar Ghobharnóir Ginearáil, shínigh sé an conradh ar a dtugtar an Ionstraim um Ghéilleadh na Seapáine. Ansin, chuaigh an t-údarás ab airde sa Téaváin ó lámh Ando go lámh an Ghinearáil Chen Yi. D'fhógair Chen Yi gurbh é sin Lá Athbhronnta na Téaváine, ach ba é an tátal na gComhghuaillithe go raibh an Téaváin agus Oileáin Penghu faoi fhorlámhas na Seapáine i gcónaí, cé go raibh na hoileáin forghafa go míleata ag na Sínigh. Níor athraigh an dearcadh ach sa bhliain 1953. Tháinig sé chun solais go luath nach raibh muintir dhúchasach na Téaváine róshásta leis na míleataigh Shíneacha ón mórthír. Thairis sin, ní raibh róchuma ar na cúrsaí eacnamaíochta, agus na praghsanna ag dul i méadaíocht go géar gasta. Chaill rialtas Chen Yi gnaoi an phobail go sciobtha, agus i ndeireadh Mhí Feabhra 1947, d'éirigh ina chogadh dearg idir bunadh na Téaváine agus na saighdiúirí. Tháinig saighdiúirí ag coigistiú a cuid coigiltis ó sheanbhean a shaothraigh a cuid ag smuigleáil toitíní, agus chruinnigh na sluaite timpeall na háite ag caitheamh anuas ar na saighdiúirí. Ansin scaoil duine de na saighdiúirí urchar le rabhadh a thabhairt don tslua, ach má scaoil, mharaigh a philéar duine dá raibh i láthair, rud a chuir muintir na Téaváine ar an daoraí ar fad. D'éirigh bunadh an oileáin in aghaidh na Síneach ón mórthír, ach má d'éirigh, ní raibh lucht na mórthíre i bhfad ag cur na ceannairce seo faoi chois. Maraíodh na mílte Téavánaigh, idir ghnáthcheannairceoirí agus lucht scothaicme. Sa bhliain 1949, fuair na Cumannaigh an lámh in uachtar ar an mórthír, agus b'éigean do Chiang Kai-shek agus lucht a leanúna glanadh leo go dtí an Téaváin i ndeireadh na bliana céanna. Shocraigh dhá mhilliún duine ar fad de lucht leanúna Chiang fúthu san oileán. Chuir Chiang dlí an chogaidh i bhfeidhm ar an oileán, agus níor cuireadh an dlí sin as feidhm ach sa bhliain 1987. Idir an dá linn, áfach, baineadh úsáid fhairsing as na cumhachtaí éigeandála a bhronn an dlí ar na húdaráis, agus is iomaí easaontóirí a cuireadh chun báis nó a caitheadh i dtóin phríosúin. Ba í bagairt an Chumannachais an tsiocair leis an sceimhle seo, mar ba ghnách i ré an Chogaidh Fhuair.[[Íomhá:Tsai Ing-wen 20170613.jpg|mion|[[Tsai Ing-wen]], 2017|clé]] [[Íomhá:05.20 總統出席「就職慶祝大會」並發表就職演說 - 53732727987.jpg|clé|mion|An tUachtarán Lai Ching-te nó [[William Lai]] agus a bhean Wu Mei-ju, 2024<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240520-taiwan-president-lai-urges-china-stop-military-intimidation-inauguration-speech|teideal=Taiwan's President Lai urges China to stop military intimidation in inauguration speech|dáta=2024-05-20|language=en|work=France 24|dátarochtana=2024-05-23}}</ref>]] == Polaitíocht == Is é is cúis leis an "neamhspleáchas" ''de facto'' atá ag an Téaváin inniu ná gur éalaigh cinnirí Pháirtí Náisiúnta na Síne, nó ''Guomindang'', ón mórthír go dtí an t-oileán nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh cathartha sa bhliain 1949. Ba é cinnire finscéalach Guomindang, [[Chiang Kai-shek]] (Jiang Jieshi), a bhí i gceannas orthu. Ina dhiaidh sin, ba é an páirtí sin a bhí ag rialú na Téaváine le lámh láidir - deachtóireacht aon pháirtí a bhí ann, cosúil leis an tSín Chumannach sa mhórthír, ach le fírinne is leis na deachtóireachtaí i Meiriceá Laidineach is fearr í a chur i gcomparáid. Bhí an dlí míleata i bhfeidhm ar an tír, agus na [[cearta daonna]] faoi leatrom. Thairis sin, ní raibh lucht leanúna Guomindang in ann airgead an stáit agus airgead an pháirtí a aithint thar a chéile. D'imigh sin, áfach, agus tháinig seo. Thart ar lár na n-[[1980idí|ochtóidí]], thosaigh an tUachtarán Chiang Ching-kuo - mac Chiang Kai-shek - leasuithe daonlathacha a chur i bhfeidhm. Cheap sé Lee Teng-hui mar leas-Uachtarán. Téavánach go smior a bhí i Lee - is é sin, níor tháinig a mhuintir go dtí an t-oileán sa bhliain 1949. Comhartha eile daonlathais a bhí ann, nó bhí na Téavánaigh go mór faoi leatrom ina dtír féin ag deachtóireacht Guomindang. Sa bhliain 1987, bunaíodh an chéad pháirtí eile seachas Guomindang - an Páirtí Daonlathach Forásach. De thoradh na staire seo, is í an deighilt is tábhachtaí i b[[polaitíocht]] an oileáin inniu ná an teannas idir an campa "gorm" (Guomindang agus na páirtithe a thacaíonn leis) agus an campa "uaine" (na Daonlathaigh Fhorásacha agus na páirtithe a thacaíonn leo). * Cuireann an campa gorm béim ar an uile-Shíneachas, ar an [[An Mhandairínis|Mandairínis]], ar an t-aon chultúr Síneach amháin, agus é ag dréim le hathaontú na Síne - is é sin, aontú na Téaváine leis an gcuid eile den tSín. * Is é an campa uaine a gcampa siúd a dteastaíonn uathu [[Neamhspleáchas (polaitíocht)|neamhspleáchas]] ''de jure'' a bhaint amach don Téaváin. Cuireann siad béim ar chultúr an oileáin féin agus ar an Téaváinis mar theanga ar leith. Sa bhliain 2024, san óráid a thug sé agus é á insealbhú, d'fhógair Uachtarán tofa na Téaváine [[Lai Ching-te]] nó William Lai gur ré nua dhaonlathach a bhí ann agus dúirt go gcaithfeadh an tír "an fód a sheasamh agus í féin a chosaint ar bhagairtí agus ar insíothlú" ón tSín. Chuir an óráid olc ar Rialtas na Síne, áfach, agus chuir siad i leith Lai Ching-te gur fógra neamhspleacháis a bhí ann agus bhagair siad díoltas a imirt ar an Téaváin as a ndúirt sé. Roimh an tóghchán uachtaránachta sa Téaváin, thug na Sínigh le fios gur bhreathnaigh siad ar Lai Ching-te mar "scarúnaí contúirteach a tharraingeodh cogadh agus mírath" ar an oileán.<ref name=":0" />{{Main|Caidreamh Sín-Téaváin}} == Stádas polaitiúil na Téaváine == Ní hionann, go beacht, an Téaváin agus Poblacht na Síne.`Maíonn an tSín gur léi an Téaváin cé go bhfuil an t-oileán ag feidhmiú mar thír aisti féin ó tháinig an Páirtí Cumannach i gcumhacht sa chuid eile den tSín i 1949.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fórsaí míleata na Síne ar inlíochtaí timpeall na Téaváine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0523/1450765-forsai-mileata-na-sine-ar-inliochtai-timpeall-na-teavaine/|date=2024-05-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|An tSín}} Is cúis mhór teannais an [[caidreamh Sín-Téaváin]] inniu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/23-deireadh-fómhair-2021-T5-P40GulId/|teideal=23 Deireadh Fómhair 2021 (Tiobraid Árann) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, London|dáta=2021|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-02-15}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":02">{{Luaigh foilseachán|title=Cuairt Nancy Pelosi ar an Téaváin cáinte ag an tSín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0803/1313677-cuairt-nancy-pelosi-ar-an-teavain-cainte-ag-an-tsin/|date=2022-08-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin scaoilte ag fórsaí na Síne i gCaolas na Téaváine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0804/1313877-diuracain-scaoilte-ag-forsai-na-sine-i-gcaolas-na-teavaine/|date=2022-08-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Main|Caidreamh Sín-Téaváin}} == Féach freisin == * [[Daon-Phoblacht na Síne]] * [[Chiang Kai-shek]] * [[Caidreamh Sín-Téaváin]] * ''[[An Téaváin Ghlas]], amhrán'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Téaváin, An}} [[Catagóir:An tSín]] [[Catagóir:An Téaváin]] [[Catagóir:Tíortha na hÁise]] hkipifxsmszp2qgnxo2ikl9ei6l5u0p 0 44586 1330519 1235500 2026-10-24T03:30:55Z Sanduíche de Presunto 78137 Athscríobh agus leathnú ar an sean-síol: sainmhíniú níos cruinne, samplaí agus foinsí níos fearr. Céim ar chéim, mar is ceart. 1330519 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Euclid_flowchart.svg|mion|deas|150px|alt:Sreabhchairt den algartam Eoiclídeach chun an comhroinnteoir coiteann is mó de dhá shlánuimhir dheimhneacha a aimsiú|Sreabhchairt den algartam Eoiclídeach do dhá shlánuimhir dheimhneacha.]] Is éard is '''algartam''' ann ná sraith chríochnaithe de threoracha atá sainithe go beacht chun fadhb a réiteach nó tasc a chur i gcrích. Is féidir na treoracha a chur i bhfeidhm de láimh nó le meaisín. Sa [[ríomheolaíocht]], úsáidtear algartaim chun sonraí ionchuir a phróiseáil agus aschur nó toradh a ghiniúint.<ref name="NIST">Paul E. Black, "[https://xlinux.nist.gov/dads/HTML/algorithm.html algorithm]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology.</ref><ref name="MDN">MDN contributors, "[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Algorithm Algorithm]", ''MDN Web Docs''.</ref> Bíonn feidhm ag algartaim i raon leathan réimsí, lena n-áirítear ríomhanna matamaiticiúla, cuardach agus sórtáil sonraí, agus aimsiú bealaí. Ní gá go mbeadh an réiteach is fearr ar fhadhb mar thoradh ar gach algartam: braitheann an toradh atá ag teastáil ar an bhfadhb agus ar an tsonraíocht a shocraítear dó.<ref name="CLRS">Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest agus Clifford Stein, ''[https://mitpress.mit.edu/9780262046305/introduction-to-algorithms/ Introduction to Algorithms]'', 4ú heagrán, MIT Press, 2022.</ref> == Saintréithe == Ní mór céimeanna algartaim a shonrú go soiléir, ionas gur féidir iad a leanúint gan débhríocht. I gcás algartaim atá ceaptha toradh críochnaithe a thabhairt, is tréith riachtanach é go gcríochnaíonn an próiseas tar éis líon teoranta céimeanna. Braitheann cruinneas algartaim ar cé acu a chomhlíonann sé an tsonraíocht agus a thugann sé an toradh ceart do gach ionchur bailí. Is minic a bhíonn níos mó ná algartam amháin ann chun an fhadhb chéanna a réiteach. Féadfaidh siad a bheith éagsúil ó thaobh luas, úsáid cuimhne agus castachta de.<ref name="CLRS" /> == Cur síos agus cur chun feidhme == Is féidir algartam a chur in iúl ar bhealaí éagsúla, mar shampla trí chur síos i ngnáththeanga, trí chód bréige nó trí shreabhchairt. Léiríonn sreabhchairt céimeanna an phróisis agus na roghanna a dhéantar ann go hamhairc. Is féidir an algartam a chur chun feidhme freisin mar chlár i dteanga ríomhchlárúcháin.<ref name="CLRS" /> Ní hionann algartam agus clár ríomhaire. Is é an t-algartam an modh a shonraíonn na céimeanna le leanúint; is cur chun feidhme den mhodh sin é clár ríomhaire. Is féidir an t-algartam céanna a chur chun feidhme i dteangacha éagsúla, fad is a choinnítear an loighic agus an t-iompar atá sonraithe dó.<ref name="MDN" /> == Sampla: algartam Eoiclídeach == Is sampla clasaiceach é an t-algartam Eoiclídeach, a úsáidtear chun an comhroinnteoir coiteann is mó de dhá shlánuimhir dheimhneacha a aimsiú. Roinntear an chéad uimhir ar an dara huimhir agus tógtar an fuílleach. Ansin cuirtear an dara huimhir agus an fuílleach in áit na péire bunaidh, agus déantar an próiseas arís. Nuair a bhíonn an fuílleach nialasach, is é an comhroinnteoir coiteann is mó an uimhir dheimhneach atá fágtha.<ref name="Euclid">"[https://mathworld.wolfram.com/EuclideanAlgorithm.html Euclidean Algorithm]", ''Wolfram MathWorld''.</ref> == Éifeachtúlacht agus castacht == Déantar staidéar ar éifeachtúlacht algartaim chun a fháil amach cé mhéad ama próiseála agus cé mhéad cuimhne a theastaíonn uathu. Bíonn tionchar ag méid agus cineál na sonraí ionchuir ar na hacmhainní sin. Úsáidtear castacht ama agus castacht spáis chun cur síos a dhéanamh ar an gcaoi a n-athraíonn na riachtanais sin de réir mhéid an ionchuir. Is minic a chuirtear an fás sin in iúl le nodaireacht O mhór (Big O), rud a fhágann gur féidir algartaim éagsúla a chur i gcomparáid gan a bheith ag brath go hiomlán ar luas ríomhaire ar leith.<ref name="MDN" /><ref name="CLRS" /> == Cineálacha agus feidhmeanna == Aicmítear algartaim de réir na bhfadhbanna a réitíonn siad agus na modhanna a úsáideann siad. I measc na gcineálacha coitianta tá algartaim chuardaigh, algartaim sórtála, algartaim uimhriúla agus algartaim chun bealaí a aimsiú i líonraí nó i ngraif. Tá algartaim randamaithe agus algartaim chinntitheacha ann freisin, a mbíonn tréithe éagsúla acu maidir leis an gcaoi a ndéantar céimeanna a roghnú agus a fheidhmiú.<ref name="NIST" /><ref name="MDN" /> [[Íomhá:Bubble sort with flag.gif|mion|deas|250px|alt:Beochan a thaispeánann sórtáil luachanna trí chomparáid a dhéanamh idir eilimintí cóngaracha|Beochan de ''bubble sort'', algartam a dhéanann comparáid idir luachanna cóngaracha chun liosta a shórtáil.]] Úsáidtear algartaim i gcórais ríomhaireachta chun faisnéis a eagrú agus a aisghabháil, chun ríomhanna a dhéanamh, agus chun cinntí a threorú i bhfeidhmchláir éagsúla. Tá ról lárnach acu i ríomhchlárú agus in anailís na bhfadhbanna ríomhaireachtúla.<ref name="CLRS" /> == Féach freisin == * [[Tacar treoracha]] * [[Córás moltaí]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Catcómhaoin|Algorithms}} [[Catagóir:Ríomheolaíocht]] [[Catagóir:Algartaim]] pp983ditlox8xhstfdd5i8jnf38hwau 1330520 1330519 2026-10-24T03:54:31Z Sanduíche de Presunto 78137 1330520 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Euclid_flowchart.svg|mion|deas|150px|alt:Sreabhchairt den algartam Eoiclídeach chun an roinnteoir coiteann is mó de dhá shlánuimhir dheimhneacha a aimsiú|Sreabhchairt den algartam Eoiclídeach.]] Is éard is '''algartam''' ann ná sraith chríochnaithe de threoracha atá sainithe go beacht chun fadhb a réiteach nó tasc a chur i gcrích. Is féidir na treoracha a chur i bhfeidhm de láimh nó le meaisín. Sa [[ríomheolaíocht]], úsáidtear algartaim chun sonraí ionchuir a phróiseáil agus toradh nó aschur a ghiniúint.<ref name="NISTalg">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/algorithm.html algorithm]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 9 Samhain 2020.</ref><ref name="MDNalg">MDN contributors, "[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Algorithm Algorithm]", ''MDN Web Docs'', 11 Iúil 2025.</ref> Bíonn feidhm ag algartaim i raon leathan réimsí, lena n-áirítear ríomhanna matamaiticiúla, cuardach agus sórtáil sonraí, agus aimsiú bealaí. Bíonn siad ina gcuid lárnach de chláir ríomhaire, ach ní hionann algartam agus clár: is modh sonraithe chun tasc a chur i gcrích é an t-algartam, agus is cur chun feidhme an mhodha sin é clár ríomhaire i dteanga ríomhchlárúcháin.<ref name="MDNalg" /><ref name="CLRS">Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest agus Clifford Stein, ''[https://mitpress.mit.edu/9780262046305/introduction-to-algorithms/ Introduction to Algorithms]'', 4ú heagrán, MIT Press, 2022.</ref> == Saintréithe == Ní mór céimeanna algartaim a shonrú go soiléir ionas gur féidir iad a leanúint gan débhríocht. Bíonn ionchur, próiseáil agus aschur i gceist go minic. Chun go mbeidh algartam ceart, caithfidh sé an toradh atá sonraithe a thabhairt do na hionchuir bhailí a chumhdaítear leis an tsonraíocht. Ní mór dó críochnú freisin nuair a cheanglaítear leis an tsonraíocht go gcuirfear an próiseas i gcrích.<ref name="CLRS" /> Is minic a bhíonn níos mó ná algartam amháin ann chun an fhadhb chéanna a réiteach. D'fhéadfadh na halgartaim sin a bheith éagsúil ó thaobh ama próiseála, úsáid cuimhne agus castachta de. Dá bhrí sin, déantar measúnú orthu de réir a gceartachta agus na n-acmhainní a theastaíonn chun iad a fheidhmiú.<ref name="CLRS" /> == Cur síos agus cur chun feidhme == Is féidir algartam a chur in iúl ar bhealaí éagsúla, mar shampla trí chur síos i ngnáththeanga, trí chód bréige nó trí shreabhchairt. Léiríonn sreabhchairt céimeanna an phróisis agus na roghanna a dhéantar ann go hamhairc. Is féidir algartam a chur chun feidhme freisin mar chlár i dteanga ríomhchlárúcháin.<ref name="CLRS" /> Is minic a bhíonn trí chineál rialaithe le fáil i gcur síos ar algartaim: * '''Seicheamh:''' déantar na treoracha ceann i ndiaidh a chéile. * '''Roghnú:''' roghnaítear céim nó bealach de réir coinníll. * '''Athrá:''' athdhéantar céimeanna go dtí go gcomhlíontar coinníoll stad. Is féidir na cineálacha rialaithe sin a úsáid le chéile chun próisis níos casta a shonrú. == Samplaí == Léiríonn na samplaí seo a leanas trí úsáid dhifriúla a bhaintear as algartaim: ríomh matamaiticiúil, cuardach ar shonraí agus sórtáil liosta. I ngach cás, is féidir an próiseas a bhriseadh síos ina chéimeanna sainithe agus an toradh a sheiceáil. === Algartam Eoiclídeach === Is modh é an t-'''algartam Eoiclídeach''' chun an roinnteoir coiteann is mó (RCM) de dhá shlánuimhir dheimhneacha a aimsiú. Úsáideann sé fuílligh roinnte chun an fhadhb a laghdú go dtí go mbaintear fuílleach nialasach amach.<ref name="Euclid">Eric W. Weisstein, "[https://mathworld.wolfram.com/EuclideanAlgorithm.html Euclidean Algorithm]", ''Wolfram MathWorld''.</ref> Cuir i gcás gur mian linn an RCM de 252 agus 105 a fháil. Roinntear an chéad uimhir ar an dara huimhir, agus úsáidtear an dara huimhir agus an fuílleach mar phéire nua sa chéad chéim eile: <math display="block">252 = 2 \times 105 + 42</math> <math display="block">105 = 2 \times 42 + 21</math> <math display="block">42 = 2 \times 21 + 0</math> Nuair a bhíonn an fuílleach nialasach, is é an fuílleach neamh-nialasach deireanach, 21, an RCM. Dá bhrí sin: <math display="block">\mathrm{RCM}(252,105)=21</math> Is féidir an modh a scríobh mar chód bréige freisin: <pre> Ionchur: a, b (slánuimhreacha deimhneacha) Fad atá b ≠ 0: r ← a mod b a ← b b ← r Aschur: a </pre> Sa chód sin, seasann <code>mod</code> don fhuílleach a fhaightear nuair a roinntear uimhir ar uimhir eile. Tar éis gach athrá, cuirtear an dara huimhir agus an fuílleach in áit na péire roimhe sin. Críochnaíonn an próiseas nuair is nialas é <code>b</code>, agus bíonn an RCM sa luach atá fágtha in <code>a</code>.<ref name="Euclid" /> === Cuardach líneach === Úsáidtear '''cuardach líneach''' chun luach a aimsiú i liosta trí na hiontrálacha a scrúdú ceann ar cheann, ón tús go dtí go bhfaightear an luach nó go mbaintear deireadh an liosta amach.<ref name="NISTlinear">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/linearSearch.html linear search]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 21 Aibreán 2022.</ref> Cuir i gcás go bhfuil an liosta seo againn: <pre> [4, 8, 15, 16, 23, 42] </pre> Más é 23 an luach atá á lorg againn, scrúdaítear na huimhreacha san ord seo: # 4 — ní hionann é agus 23. # 8 — ní hionann é agus 23. # 15 — ní hionann é agus 23. # 16 — ní hionann é agus 23. # 23 — aimsíodh an luach. Sa sampla seo, aimsítear an luach tar éis cúig chomparáid. I liosta ina bhfuil <math>n</math> iontráil, d'fhéadfadh suas le <math>n</math> comparáid a bheith ag teastáil. Má bhíonn an luach as láthair, caithfear an liosta iomlán a scrúdú.<ref name="NISTlinear" /> Buntáiste a bhaineann le cuardach líneach ná gur féidir é a úsáid ar liosta nach bhfuil sórtáilte. Mar sin féin, d'fhéadfadh líon na gcomparáidí a bheith mór i gcás liostaí fada. === Sórtáil mboilgeog (''bubble sort'') === Is algartam sórtála é '''''bubble sort''''' ina ndéantar comparáid idir péirí d'eilimintí cóngaracha i liosta. Malartaítear an dá eilimint nuair atá siad san ord mícheart, agus athdhéantar an próiseas go dtí nach ndéantar aon mhalartú eile.<ref name="NISTbubble">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/bubblesort.html bubble sort]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 7 Aibreán 2023.</ref> [[Íomhá:Bubble sort with flag.gif|mion|deas|250px|alt:Beochan de liosta á shórtáil trí chomparáidí agus malartuithe idir eilimintí cóngaracha|Beochan den algartam ''bubble sort''.]] Samhlóimis go bhfuil an liosta seo againn: <pre> [5, 1, 4, 2] </pre> Tar éis gach babhta comparáidí agus malartuithe, athraíonn an liosta mar seo: {| class="wikitable" |+ Céimeanna samplacha den algartam ''bubble sort'' ! Céim !! Liosta |- | Tús || <code>[5, 1, 4, 2]</code> |- | An chéad bhabhta || <code>[1, 4, 2, 5]</code> |- | An dara babhta || <code>[1, 2, 4, 5]</code> |- | An tríú babhta || <code>[1, 2, 4, 5]</code> |} Sa chéad bhabhta, bogtar an luach is mó, 5, go dtí deireadh an liosta trí mhalartuithe idir eilimintí cóngaracha. Sa dara babhta, malartaítear 4 agus 2, agus faightear an liosta sórtáilte <code>[1, 2, 4, 5]</code>. Ní dhéantar aon mhalartú sa tríú babhta. Deimhníonn sé sin nach bhfuil gá le tuilleadh athruithe agus gur féidir deireadh a chur leis an bpróiseas.<ref name="NISTbubble" /> Léiríonn an sampla seo an chaoi a n-athraíonn staid na sonraí le linn fheidhmiú an algartaim. Braitheann líon na gcomparáidí agus na malartuithe ar ord tosaigh na sonraí. Cé gur furasta ''bubble sort'' a thuiscint agus a chur chun feidhme, bíonn sé níos moille ná roinnt algartam sórtála eile nuair a bhíonn liostaí móra i gceist.<ref name="NISTbubble" /> == Éifeachtúlacht agus castacht == Déantar staidéar ar éifeachtúlacht algartaim chun meastachán a dhéanamh ar an méid ama próiseála agus cuimhne a theastaíonn uathu. Bíonn tionchar ag méid agus cineál na sonraí ionchuir ar na riachtanais sin. Úsáidtear '''castacht ama''' chun cur síos a dhéanamh ar an gcaoi a méadaíonn an méid oibre a dhéanann algartam de réir mhéid an ionchuir. Tagraíonn '''castacht spáis''' don mhéid cuimhne a theastaíonn uaidh.<ref name="NISTbigO">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/bigOnotation.html big-O notation]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 6 Meán Fómhair 2019.</ref> Is minic a chuirtear na rátaí fáis sin in iúl le nodaireacht O mhór (Big O). Úsáidtear an nodaireacht seo chun teorainn uachtarach asymptótach a léiriú ar fhás feidhme de réir mhéid na faidhbe. Is cur síos ar ráta fáis í, seachas tomhas beacht ar líon na n-oibríochtaí nó ar an am a thógann clár ar ríomhaire ar leith.<ref name="NISTbigO" /><ref name="CLRS" /> Mar shampla, féadfaidh cuardach líneach suas le <math>n</math> iontráil a scrúdú i liosta ina bhfuil <math>n</math> iontráil; is é <math>O(n)</math> a chastacht ama sa chás is measa. I gcás ''bubble sort'', is é <math>O(n^2)</math> a chastacht ama sa chás is measa, mar is féidir líon na gcomparáidí a fhás de réir chearnóg mhéid an ionchuir. Dá bhrí sin, d'fhéadfadh algartam sórtála eile a bheith níos oiriúnaí do liostaí móra.<ref name="NISTlinear" /><ref name="NISTbubble" /><ref name="NISTbigO" /> Ní leor luas próiseála amháin chun algartam a mheas. D'fhéadfadh tábhacht a bheith freisin le cruinneas an toraidh, leis an méid cuimhne a úsáidtear, le hiontaofacht agus le hinléiteacht an chur chun feidhme.<ref name="CLRS" /> == Cineálacha agus feidhmeanna == Aicmítear algartaim de réir na bhfadhbanna a réitíonn siad agus na modhanna a úsáideann siad. I measc na gcineálacha coitianta tá: * '''Algartaim chuardaigh''', a aimsíonn luachanna i liostaí nó i struchtúir sonraí eile. * '''Algartaim sórtála''', a chuireann sonraí in ord de réir critéir shonraithe. * '''Algartaim uimhriúla''', a dhéanann ríomhanna matamaiticiúla. * '''Algartaim chun bealaí a aimsiú''', a úsáidtear chun bealach a roghnú i líonra nó i ngraf. * '''Algartaim randamaithe''', a bhaineann úsáid as roghanna randamacha le linn a bhfeidhmithe. Tá algartaim chinntitheacha ann freisin, ina mbíonn na céimeanna a leanfar socraithe ag an ionchur agus ag na rialacha. I gcodarsnacht leo, féadfaidh roghanna randamacha dul i bhfeidhm ar fheidhmiú algartaim randamaithe.<ref name="NISTalg" /> Úsáidtear algartaim i mbeagnach gach réimse den ríomhaireacht, ó phróiseáil agus aisghabháil sonraí go ríomhanna eolaíochta agus rialú córas. Braitheann oiriúnacht algartaim ar an bhfadhb atá le réiteach, ar an gcruinneas atá ag teastáil ón toradh agus ar na hacmhainní atá ar fáil.<ref name="MDNalg" /><ref name="CLRS" /> == Féach freisin == * [[Ríomheolaíocht]] * [[Tacar treoracha]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Catcómhaoin|Algorithms}} [[Catagóir:Ríomheolaíocht]] [[Catagóir:Algartaim]] e5a3bw2ujyovzuywfafpclu1yyibmol 1330521 1330520 2026-10-24T03:56:16Z Sanduíche de Presunto 78137 1330521 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Euclid_flowchart.svg|mion|deas|150px|alt:Sreabhchairt den algartam Eoiclídeach chun an roinnteoir coiteann is mó de dhá shlánuimhir dheimhneacha a aimsiú|Sreabhchairt den algartam Eoiclídeach.]] Is éard is '''algartam''' ann ná sraith chríochnaithe de threoracha atá sainithe go beacht chun fadhb a réiteach nó tasc a chur i gcrích. Is féidir na treoracha a chur i bhfeidhm de láimh nó le meaisín. Sa [[ríomheolaíocht]], úsáidtear algartaim chun sonraí ionchuir a phróiseáil agus toradh nó aschur a ghiniúint.<ref name="NISTalg">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/algorithm.html algorithm]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 9 Samhain 2020.</ref><ref name="MDNalg">MDN contributors, "[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Glossary/Algorithm Algorithm]", ''MDN Web Docs'', 11 Iúil 2025.</ref> Bíonn feidhm ag algartaim i raon leathan réimsí, lena n-áirítear ríomhanna matamaiticiúla, cuardach agus sórtáil sonraí, agus aimsiú bealaí. Bíonn siad ina gcuid lárnach de chláir ríomhaire, ach ní hionann algartam agus clár: is modh sonraithe chun tasc a chur i gcrích é an t-algartam, agus is cur chun feidhme an mhodha sin é clár ríomhaire i dteanga ríomhchlárúcháin.<ref name="MDNalg" /><ref name="CLRS">Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest agus Clifford Stein, ''[https://mitpress.mit.edu/9780262046305/introduction-to-algorithms/ Introduction to Algorithms]'', 4ú heagrán, MIT Press, 2022.</ref> == Saintréithe == Ní mór céimeanna algartaim a shonrú go soiléir ionas gur féidir iad a leanúint gan débhríocht. Bíonn ionchur, próiseáil agus aschur i gceist go minic. Chun go mbeidh algartam ceart, caithfidh sé an toradh atá sonraithe a thabhairt do na hionchuir bhailí a chumhdaítear leis an tsonraíocht. Ní mór dó críochnú freisin nuair a cheanglaítear leis an tsonraíocht go gcuirfear an próiseas i gcrích.<ref name="CLRS" /> Is minic a bhíonn níos mó ná algartam amháin ann chun an fhadhb chéanna a réiteach. D'fhéadfadh na halgartaim sin a bheith éagsúil ó thaobh ama próiseála, úsáid cuimhne agus castachta de.<ref name="CLRS" /> == Cur síos agus cur chun feidhme == Is féidir algartam a chur in iúl ar bhealaí éagsúla, mar shampla trí chur síos i ngnáththeanga, trí chód bréige nó trí shreabhchairt. Léiríonn sreabhchairt céimeanna an phróisis agus na roghanna a dhéantar ann go hamhairc. Is féidir algartam a chur chun feidhme freisin mar chlár i dteanga ríomhchlárúcháin.<ref name="CLRS" /> Is minic a bhíonn trí chineál rialaithe le fáil i gcur síos ar algartaim: * '''Seicheamh:''' déantar na treoracha ceann i ndiaidh a chéile. * '''Roghnú:''' roghnaítear céim nó bealach de réir coinníll. * '''Athrá:''' athdhéantar céimeanna go dtí go gcomhlíontar coinníoll stad. Is féidir na cineálacha rialaithe sin a úsáid le chéile chun próisis níos casta a shonrú. == Samplaí == Léiríonn na samplaí seo a leanas trí úsáid dhifriúla a bhaintear as algartaim: ríomh matamaiticiúil, cuardach ar shonraí agus sórtáil liosta. I ngach cás, is féidir an próiseas a bhriseadh síos ina chéimeanna sainithe agus an toradh a sheiceáil. === Algartam Eoiclídeach === Is modh é an t-'''algartam Eoiclídeach''' chun an roinnteoir coiteann is mó (RCM) de dhá shlánuimhir dheimhneacha a aimsiú. Úsáideann sé fuílligh roinnte chun an fhadhb a laghdú go dtí go mbaintear fuílleach nialasach amach.<ref name="Euclid">Eric W. Weisstein, "[https://mathworld.wolfram.com/EuclideanAlgorithm.html Euclidean Algorithm]", ''Wolfram MathWorld''.</ref> Cuir i gcás gur mian linn an RCM de 252 agus 105 a fháil. Roinntear an chéad uimhir ar an dara huimhir, agus úsáidtear an dara huimhir agus an fuílleach mar phéire nua sa chéad chéim eile: <math display="block">252 = 2 \times 105 + 42</math> <math display="block">105 = 2 \times 42 + 21</math> <math display="block">42 = 2 \times 21 + 0</math> Nuair a bhíonn an fuílleach nialasach, is é an fuílleach neamh-nialasach deireanach, 21, an RCM. Dá bhrí sin: <math display="block">\mathrm{RCM}(252,105)=21</math> Is féidir an modh a scríobh mar chód bréige freisin: <pre> Ionchur: a, b (slánuimhreacha deimhneacha) Fad atá b ≠ 0: r ← a mod b a ← b b ← r Aschur: a </pre> Sa chód sin, seasann <code>mod</code> don fhuílleach a fhaightear nuair a roinntear uimhir ar uimhir eile. Tar éis gach athrá, cuirtear an dara huimhir agus an fuílleach in áit na péire roimhe sin. Críochnaíonn an próiseas nuair is nialas é <code>b</code>, agus bíonn an RCM sa luach atá fágtha in <code>a</code>.<ref name="Euclid" /> === Cuardach líneach === Úsáidtear '''cuardach líneach''' chun luach a aimsiú i liosta trí na hiontrálacha a scrúdú ceann ar cheann, ón tús go dtí go bhfaightear an luach nó go mbaintear deireadh an liosta amach.<ref name="NISTlinear">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/linearSearch.html linear search]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 21 Aibreán 2022.</ref> Cuir i gcás go bhfuil an liosta seo againn: <pre> [4, 8, 15, 16, 23, 42] </pre> Más é 23 an luach atá á lorg againn, scrúdaítear na huimhreacha san ord seo: # 4 — ní hionann é agus 23. # 8 — ní hionann é agus 23. # 15 — ní hionann é agus 23. # 16 — ní hionann é agus 23. # 23 — aimsíodh an luach. Sa sampla seo, aimsítear an luach tar éis cúig chomparáid. I liosta ina bhfuil <math>n</math> iontráil, d'fhéadfadh suas le <math>n</math> comparáid a bheith ag teastáil. Má bhíonn an luach as láthair, caithfear an liosta iomlán a scrúdú.<ref name="NISTlinear" /> Buntáiste a bhaineann le cuardach líneach ná gur féidir é a úsáid ar liosta nach bhfuil sórtáilte. Mar sin féin, d'fhéadfadh líon na gcomparáidí a bheith mór i gcás liostaí fada. === Sórtáil mboilgeog (''bubble sort'') === Is algartam sórtála é '''''bubble sort''''' ina ndéantar comparáid idir péirí d'eilimintí cóngaracha i liosta. Malartaítear an dá eilimint nuair atá siad san ord mícheart, agus athdhéantar an próiseas go dtí nach ndéantar aon mhalartú eile.<ref name="NISTbubble">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/bubblesort.html bubble sort]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 7 Aibreán 2023.</ref> [[Íomhá:Bubble sort with flag.gif|mion|deas|250px|alt:Beochan de liosta á shórtáil trí chomparáidí agus malartuithe idir eilimintí cóngaracha|Beochan den algartam ''bubble sort''.]] Samhlóimis go bhfuil an liosta seo againn: <pre> [5, 1, 4, 2] </pre> Tar éis gach babhta comparáidí agus malartuithe, athraíonn an liosta mar seo: {| class="wikitable" |+ Céimeanna samplacha den algartam ''bubble sort'' ! Céim !! Liosta |- | Tús || <code>[5, 1, 4, 2]</code> |- | An chéad bhabhta || <code>[1, 4, 2, 5]</code> |- | An dara babhta || <code>[1, 2, 4, 5]</code> |- | An tríú babhta || <code>[1, 2, 4, 5]</code> |} Sa chéad bhabhta, bogtar an luach is mó, 5, go dtí deireadh an liosta trí mhalartuithe idir eilimintí cóngaracha. Sa dara babhta, malartaítear 4 agus 2, agus faightear an liosta sórtáilte <code>[1, 2, 4, 5]</code>. Ní dhéantar aon mhalartú sa tríú babhta. Deimhníonn sé sin nach bhfuil gá le tuilleadh athruithe agus gur féidir deireadh a chur leis an bpróiseas.<ref name="NISTbubble" /> Léiríonn an sampla seo an chaoi a n-athraíonn staid na sonraí le linn fheidhmiú an algartaim. Braitheann líon na gcomparáidí agus na malartuithe ar ord tosaigh na sonraí. Cé gur furasta ''bubble sort'' a thuiscint agus a chur chun feidhme, bíonn sé níos moille ná roinnt algartam sórtála eile nuair a bhíonn liostaí móra i gceist.<ref name="NISTbubble" /> == Éifeachtúlacht agus castacht == Déantar staidéar ar éifeachtúlacht algartaim chun meastachán a dhéanamh ar an méid ama próiseála agus cuimhne a theastaíonn uathu. Bíonn tionchar ag méid agus cineál na sonraí ionchuir ar na riachtanais sin. Úsáidtear '''castacht ama''' chun cur síos a dhéanamh ar an gcaoi a méadaíonn an méid oibre a dhéanann algartam de réir mhéid an ionchuir. Tagraíonn '''castacht spáis''' don mhéid cuimhne a theastaíonn uaidh.<ref name="NISTbigO">Paul E. Black, "[https://www.nist.gov/dads/HTML/bigOnotation.html big-O notation]", ''Dictionary of Algorithms and Data Structures'', National Institute of Standards and Technology, 6 Meán Fómhair 2019.</ref> Is minic a chuirtear na rátaí fáis sin in iúl le nodaireacht O mhór (Big O). Úsáidtear an nodaireacht seo chun teorainn uachtarach asymptótach a léiriú ar fhás feidhme de réir mhéid na faidhbe. Is cur síos ar ráta fáis í, seachas tomhas beacht ar líon na n-oibríochtaí nó ar an am a thógann clár ar ríomhaire ar leith.<ref name="NISTbigO" /><ref name="CLRS" /> Mar shampla, féadfaidh cuardach líneach suas le <math>n</math> iontráil a scrúdú i liosta ina bhfuil <math>n</math> iontráil; is é <math>O(n)</math> a chastacht ama sa chás is measa. I gcás ''bubble sort'', is é <math>O(n^2)</math> a chastacht ama sa chás is measa, mar is féidir líon na gcomparáidí a fhás de réir chearnóg mhéid an ionchuir. Dá bhrí sin, d'fhéadfadh algartam sórtála eile a bheith níos oiriúnaí do liostaí móra.<ref name="NISTlinear" /><ref name="NISTbubble" /><ref name="NISTbigO" /> Ní leor luas próiseála amháin chun algartam a mheas. D'fhéadfadh tábhacht a bheith freisin le cruinneas an toraidh, leis an méid cuimhne a úsáidtear, le hiontaofacht agus le hinléiteacht an chur chun feidhme.<ref name="CLRS" /> == Cineálacha agus feidhmeanna == Aicmítear algartaim de réir na bhfadhbanna a réitíonn siad agus na modhanna a úsáideann siad. I measc na gcineálacha coitianta tá: * '''Algartaim chuardaigh''', a aimsíonn luachanna i liostaí nó i struchtúir sonraí eile. * '''Algartaim sórtála''', a chuireann sonraí in ord de réir critéir shonraithe. * '''Algartaim uimhriúla''', a dhéanann ríomhanna matamaiticiúla. * '''Algartaim chun bealaí a aimsiú''', a úsáidtear chun bealach a roghnú i líonra nó i ngraf. * '''Algartaim randamaithe''', a bhaineann úsáid as roghanna randamacha le linn a bhfeidhmithe. Tá algartaim chinntitheacha ann freisin, ina mbíonn na céimeanna a leanfar socraithe ag an ionchur agus ag na rialacha. I gcodarsnacht leo, féadfaidh roghanna randamacha dul i bhfeidhm ar fheidhmiú algartaim randamaithe.<ref name="NISTalg" /> Úsáidtear algartaim i mbeagnach gach réimse den ríomhaireacht, ó phróiseáil agus aisghabháil sonraí go ríomhanna eolaíochta agus rialú córas. Braitheann oiriúnacht algartaim ar an bhfadhb atá le réiteach, ar an gcruinneas atá ag teastáil ón toradh agus ar na hacmhainní atá ar fáil.<ref name="MDNalg" /><ref name="CLRS" /> == Féach freisin == * [[Ríomheolaíocht]] * [[Tacar treoracha]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Catcómhaoin|Algorithms}} [[Catagóir:Ríomheolaíocht]] [[Catagóir:Algartaim]] eg0s3byfalxjstzbhp5r5o9e74lezm0 0 47660 1330516 1270223 2026-10-24T02:13:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330516 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Castro in a Mini Skirt.jpg|mionsamhail|right|"[[Fidel Castro]] i mini-skirt", mar a dúirt polaiteoir [[UUP]] W. Stratton Mills]]Tá cáil ar '''Bernadette Devlin''' (nó '''Bernadette McAliskey''' mar a ghlaotar uirthi uaireanta) mar an bhean is óige le bheith tofa i bParlaimint na Breataine.<ref>Johnson Lewis, Jone. [http://womenshistory.about.com/od/socialism/p/devlin_bio.html "Bernadette Devlin"]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''About.com''. Retrieved on 28 August 2013</ref> Rugadh Josephine Bernadette Devlin McAliskey ({{lang-ga|Seosaimhín Bearnairdín Ní Dhoibhilin Bean Mhic Conuisce}}) ar [[23 Aibreán]] [[1947]] sa [[An Chorr Chríochach|Chorr Chríochach]], [[Contae Thír Eoghain]]. Sa bhliain 2013, bhí sí ag obair le Clár Cumasaithe Thír Eoghan Theas a oibríonn ar son cearta oibrithe imircigh i d[[Tuaisceart Éireann]].<ref>. Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl [https://web.archive.org/web/20081211164929/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/bernadette-mcaliskey-return-of-the-roaring-girl-951825.html], ''The Independent''. Retrieved on 13 August 2013</ref> == Tús a saoil == Rugadh Bernadette ar [[23 Aibreán]] [[1947]] sa Chorr Chríochach, Contae Thír Eoghain. Ba í an tríú páiste a rugadh do John James Devlin agus Elizabeth Bernadette Devlin (seisear paistí acu san iomlán). Fuair athair Bernadette bás nuair a bhí sí naoi mbliana d’aois agus chaill sí a máthair chomh maith naoi mbliana i ndiaidh sin agus í ocht mbliana déag d’aois. D’fhreastail sí ar Acadamh Naomh Pádraig i n[[Dún Geanainn]], Co. Thír Eoghain agus lean sí ar aghaidh lena saol acadúil in [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]], áit a ndearna sí staidéar ar an t[[síceolaíocht]]. Caitheadh amach ón ollscoil í ina bliain dheireanach mar gheall ar a rannpháirtíocht le ''People’s Democracy''<ref>"Bernadette Devlin" (Johnson)</ref>. [[Íomhá:Rita Hynes and Bernadette Devlin.jpg|mion|Bernadette Devlin agus Rita Hynes, Teach Cúirte an [[An Ómaigh|Ómaigh]]]] == Tús a saoil polaitíochta == Ar [[5 Deireadh Fómhair]] [[1968]] d’eagraigh an [[Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann]] máirseáil ag agóid i gcoinne leithcheal ar Chaitlicigh. Dar le Bernadette, d’aithrigh an máirseáil sin agus an méid a tharla ann a tuairimí faoi chúrsaí polaitíochta i dTuaisceart Éireann, "Until then I thought of policemen as the ones who kept the rowdy drinkers in line at my grandmother's pub." Mhaígh daoine áirithe go raibh siad ag iarraidh trioblóid a chruthú leis na póilíní ach deir Bernadette go raibh sí ann ar bonn [[Síocháin|síochána]] amháin. Thuairisc sna nuachtáin gur rinne [[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] ruadhar le bataí ar na daoine a raibh ag máirseáil ach dar léi, <blockquote>"this wasn't a baton charge...This was a pent-up hatred. This was naked violence. This was three or four men with long cudgels standing over someone on the ground and hitting and hitting them.<ref name="">Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl, independent.co.uk</ref></blockquote>I ndiaidh a bhfaca sí ar an lá sin, ghlac sí páirt i mbunadh fheachtas radacach na mac léinn agus eagraíocht cearta sibhialta People’s Democracy. Mar a deir sí féin "the beginning of it all. I can still see, in my mind, the absolute hatred on the faces of police officers. My understanding of the society I was in was irrevocably changed." Tharraing an feachtas seo go leor aird orthu féin ó na meáin sa Tuaisceart ach go háirithe. Glaodh ‘[[Fidel Castro|Castro]] in a mini-skirt’ uirthi sna meáin agus péinteáladh múrmhaisiú di ar thaobh tí in ‘Doire Saor’. Ag an am sin, bhí sí sa bhliain deirí dá céim sa tsíceolaíocht ach caitheadh amach ón ollscoil í de bharr a róil leis an bhfeachtas.<ref>Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl, independent.co.uk </ref> == Teachta Parlaminte == Níor chuir sé seo stop léi agus lean Bernadette ar aghaidh le ról níos gníomhaí a ghlacadh sa troid ar son cearta na gCaithliceach sa Tuisceart. Tar éis gur theip uirthi ina céad iarracht a bheith tofa in Olltoghchán Thuaisceart Éireann i gcoinne James Chichestre-Clark, d’éirigh léi áit a fháil i bparlaimint na Breataine in 1969 ag seasamh do na Sóisialaigh. Nuair a fuair George Forrest, ionadaí an Meán-Uladh, [[bás]] ag deireadh 1968 phioc an [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach]] a bhaintreach, Anna Forrest, le seasamh ina áit san fhothoghchán a tharlódh mar thoradh ar a bhás. Faoin am sin, bhí páirt lárnach ag Bernadette in ''People’s Democracy'' agus roghnaíodh í mar ionadaí Unity don taobh [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]]. D’éirigh léi tromlach sásúil a fháil leis an bhfothoghchán a bhuachan ar an [[17 Aibreán]] [[1969]].<ref name="BBC:">BBC: On this Day. [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/17/newsid_2524000/2524881.stm "1969: Devlin is youngest ever woman MP"], ''[[news.bbc.co.uk]]''. Retrieved on 16 August 2013</ref>. Agus í ag glacadh lena suíochán don chéad uair ar a dara breithlá is fiche, ba í an duine is óige le beith tofa don Pharlaimint go dtí sin (buaileadh í i 2015).<ref name="NIElections">Northern Ireland Elections. [http://www.ark.ac.uk/elections/hwest.htm "A Brief History of Northern Ireland Westminster Elections"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030040607/http://www.ark.ac.uk/elections/hwest.htm|date=2018-10-30}}, ''[[ark.ac.uk]]''. Retrieved on 13 August 2013</ref> Ar a céad lá thug sí faoi a céad óráid chomh maith nach uair ón am a thosaigh sí. Rinne an Teachta Parlaiminte [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Coimeádach]] Sir Norman St John Stevas cur síos ar an óráid mar ‘electrifying’.<ref>{{Cite news|teideal=1969: Devlin is youngest-ever woman MP|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/17/newsid_2524000/2524881.stm|dáta=1969-04-17|dátarochtana=2019-04-17|language=en-GB}}</ref> Deirtear gur thuig air-Uachtarán na Stáit Aontaithe [[William J. Clinton|Bill Clinton]] go raibh sé ag iarraidh a bheith ina pholaiteoir tar éis a céad óráid a chloisteáil <ref>Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl, independent.co.uk</ref>. == Na Trioblóidí == === Cath Thaobh an Bhogaigh === Ghlac Bernadette páirt i g[[Cath Thaobh an Bhogaigh]] i mí Lúnasa 1969 a rinne iarracht na póilíní a choinneáil amach ó thaobh Caitliceach an [[Taobh an Phortaigh|Bhogaigh]]. Go luath i ndiaidh, thaistil sí go dtí na Stáit Aontaithe, áit ar chas sí le h[[Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe]] agus ar thugadh eochracha chathair Nua-Eabhrac di.<ref> "Bernadette Devlin Denied Entry into the US"</ref> Thug sí na heochracha sin do [[Páirtí na bPantar Dubh|Pháirtí an Phantair Dhuibh]]. Nuair a tháinig sí ar ais go Tuaisceart Éireann, gabhadh í agus cuireadh pionós sé mhí i bpríosún uirthi mar gheall ar an ról ar ghlac sí i gCath Thaobh an Bhogaigh.<ref>Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl, independent.co.uk</ref> [[Íomhá:Ulster.ogv|mion|físeán ó 1970 le Devlin, srl]] Ceithre mhí dhéag ina dhiaidh di an fothoghchán a bhuachan, tharla toghchán eile i Meán-Uladh. Faoin am seo, buíochas le Cath Thaobh an Bhogaigh agus an seal ar chaith sí i bpríosún bhí prófíl níos airde ag Bernadette sa cheantar agus bhí an tromlach de 6,000 vóta aici. Cé gur sheas sí le Unity le linn an toghcháin, bheartaigh sí go suífidh sí sa Pharlaimint mar Shóisialach Neamhspleách. Sa bhliain chéanna, scríobh sí a dírbheathaisnéis The Price of My Soul faoi fhréamhaí a gníomhaíochais agus staid na sochaí i dTuaisceart Éireann agus í ag fás aníos <ref name="Johnson">"Bernadette Devlin"</ref>. === Domhnach na Fola === I mí Eanáir 1972, bhí Bernadette ar tí óráid a thabhairt do dhaoine ag máirseáil i n[[Doire]] nuair a thosaigh an Reisimint Parasiútach ag scaoileadh urchar ar an slua a bhí i láthair ag marú ceithre duine dhéag. Tháinig aithne ar an lá seo mar [[Domhnach na Fola (1972)|Domhnach na Fola]].<ref> "Bernadette Devlin Denied Entry into the US" Counterpunch</ref> An lá dár gcionn agus í ag éisteacht leis an Rúnaí Baile, Reginald Maudling, ag rá go raibh an reisimint ag gníomhú ar bonn féinchoisint, bhuail sí é ag screadáíl ‘Murderous Hypocrite’<ref name=Independent>Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl</ref>. === An Páirtí Sóisialach Poblachtach === Níor éirigh le Bernadette an toghchán in 1974 a bhuachan. Faoin am seo bhí roinnt mhaith tacaíochta Caitlicigh caillte ag Bernadette mar gur rugadh [[iníon]] neamhdhlisteanach di (agus don fhear a [[Pósadh|phósfaidh]] sí i gceann cúpla bliain) in 1971.<ref name=Independent>Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl</ref> Ach bhí Bernadette agus a fear céile Michael McAliskey (in éineacht le [[Seamus Costello]]) ina mbunaitheoirí den [[Páirtí Poblachtach Sóisialach na hÉireann|Pháirtí Sóisialach Poblachtach]]. Scair siad ón gcuid oifigiúil de Sinn Féin leis an bpáirtí sóisialach seo a thosú. Bhí Bernadette ar Fheidhmeannas Náisiúnta an pháirtí in 1975. Ach d’éirigh sí as nuair a chaill togra a mhol go mbeadh an INLA faoi réir an pháirtí. Ghabh sí páirt le Páirtí Neamhspleách Sóisialach in 1977 ach scoir siad an bhliain dár gcionn.<ref name="CAIN">CAIN: A Chronology of the Conflict. [http://cain.ulst.ac.uk/othelem/chron/ch74.htm "A Chronology of the Conflict"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230151405/http://cain.ulst.ac.uk/othelem/chron/ch74.htm|date=2010-12-30}}, ''[[CAIN Web Service]]''. Retrieved on 13 August 2013</ref> === Toghchán Pharlaimint na hEorpa === I 1979, sheas Bernadette McAliskey sa toghchán do [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]] de bhun tacaíocht a thabhairt do na príosúnaigh a bhí i mbun agóide agus bhain sí amach 5.9% den vóta i dTuaisceart Éireann, cé gur iarr Sinn Féin go ndéanfaí baghcat ar an toghchán seo. [[Íomhá:Cath Thaobh an Bhogaigh.jpg|mionsamhail|Cath Thaobh an Bhogaigh]] === Stailc Ocrais === Bhí ról ag Bernadette san fheachtas H-bhloc a thosaigh sna [[1970idí|seachtóidí]] nuair a cuireadh deireadh le stádas phríosúnaigh polaitíochta a thabhairt do Náisiúnaithe i bpríosún. Sheas sí mar iarrthóir neamhspleách ar son príosúnaigh ar agóid shalach agus ar agóid blaincéid i dtoghchán Pharlaimint na hEorpa in 1979. Bhuaigh sí 5.9% den vóta. Ba í an príomh-urlabhraí ar an bhfeachtas ''Smash H-Block'' a thug tacaíocht don stailc ocrais in 1980 agus 1981.<ref name="Progressive">Progressive. [http://web.ebscohost.com/ehost/detail?sid=e7f9cf6e-5a7b-43f8-8e58-54b8c71a4651%40sessionmgr4&vid=1&hid=14&bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZQ%3d%3d#db=a9h&AN=9007160738 "Bernadette Devlin"], ''[[Academic Search Complete]]''. Retrieved on 13 August 2013</ref> I 1980/1981, bhí díospóireacht i measc náisiúnaithe agus poblachtaigh faoi cén duine ba chóir a chur san iomaíocht sa toghchán Westminster 1981. Dúirt [[Austin Currie]] ó [[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre|Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre]] (SDLP) go mbeadh suim aige féin dul san iomaíocht agus dúirt Bernadette McAliskey agus deartháir Frank Maguire, Noel, go mbeadh suim acusan freisin dul ar aghaidh. I ndiaidh idirbheartaíochta agus bagairtí intuigthe a bheith déanta ar Noel Maguire, socraíodh gan an vóta náisiúnach a scoilt trí dhul san iomaíocht sa toghchán. Sheas [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh|Sands]] mar iarrthóir Frith H Bhloc i gcoinne Harry West, an t-iarrthóir a chuir [[Páirtí Aontachtach Uladh]] chun cinn. === Lámhach Dílseora === Ba bheag nár maraíodh í in 1981 nuair a rinne an [[Cumann Cosanta Uladh]] iarracht í a [[Dúnmharú|fheallmharú]]. Briseadh isteach sa teach teaghlaigh acu amach faoin tuaithe. Scaoileadh dhá urchair ar a fear céile Micheál. Bhí Bernadette gortaithe sa leis, lámh agus sa chliabhrach nuair a chuaigh sí leis na páistí a dhúiseacht. Gabhadh triúir i ndiaidh.<ref name="theguardian">Beresford, David. [http://www.theguardian.com/uk/1981/jan/17/northernireland.davidberesford "Devlin is 'very ill' after shooting"], ''[[www.theguardian.com]]''. Retrieved on 28 August 2013</ref> === Toghcháin Dháil Éireann === Níos déanaí ina saol, shead Devlin i dtoghchán [[Dáil Éireann|Dháil Éireann.]] In 1982, theip uirthi faoi dhó a bheith tofa sa thoghcheantar [[Baile Átha Cliath Thuaidh-Lár (roimh 2016)|Bhaile Átha Cliath Thuaidh-Lár]].<ref name="electionsireland">Elections Ireland. [http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3444 "Bernadette McAliskey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423124618/http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3444 |date=2007-04-23 }}, ''[[www.electionsireland.org]]''. Retrieved on 18 August 2013</ref> == Na Stáit Aontaithe == In 2003, diúltaíodh cead di taisteal go dtí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stáit Aontaithe]] agus seoladh abhaile í cé gur thaistil sí chuig an [[tír]] go minic roimhe seo. Dúradh léi gur bagairt tromchúiseach a bhí inti do chúrsaí slándála sna Stáit Aontaithe. Tugadh an sé mhí ar chaith sí i b[[Príosúnach cogaidh|príosún]] tar éis Cath Thaobh an Bhogaigh mar chúis leis.<ref>Flanders, Laura. [http://www.counterpunch.org/2003/02/22/bernadette-devlin-denied-entry-into-the-us/ "Bernadette Devlin Denied Entry into the US"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216020446/http://www.counterpunch.org/2003/02/22/bernadette-devlin-denied-entry-into-the-us/ |date=2013-12-16 }}, ''www.counterpunch.org''. Retrieved on 18 August 2013</ref> == Saol Pearsanta == [[Pósadh|Phós]] Bernadette le Michael McAliskey ([[múinteoir]]) sa bhliain 1973. Tá triúr páistí acu: Róisín Elizabeth McAliskey, Deirdre McAliskey agus páiste eile.<ref name="Johnson">"Bernadette Devlin"</ref> Rugadh Róisín dóibh sular phós siad, rud a chaill go leor tacaíochta do Bhernadette ó Chaitlicigh sa Tuaisceart.<ref name="Independent">Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl</ref> Gabhadh a hiníon Róisín McAliskey (a bhí ar [[Toircheas|thoircheas]] ag an am) sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] sa bhliain 1996 ar chúis ceangal amhrasta leis an IRA agus go háirithe le [[Buama|buamáil]] ar [[Dún na hArmlainne|Dhún Arm]] na Breataine. Labhair Bernadette go láidir ar son a hiníne leis na [[Meáin chumarsáide|meáin]].<ref name="Independent">Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl</ref> Ag an bh[[Féile Scannánaíochta Cannes]] sa bhliain 2008, fógraíodh go ndéanfar [[scannán]] faoi a saol darb ainm ‘The Roaring Girl’. Cuireadh deireadh leis an smaoineamh tar éis gearán ón mbean í féin.<ref name="Independent">Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl</ref> Sa bhliain 2013, bhí McAliskey ag obair leis an gClár Cumasaithe Thír Eoghan Theas (STEP), bunaithe sa bhliain 1997 atá lonnaithe i n[[Dún Geanainn]] agus a oibríonn ar son [[Cearta daonna|cearta oibrithe]] [[Imirce (daonra)|imircigh]] i dTuaisceart Éireann. Is í Devlin a d'oscail an fhéile ceoil [[Dorn san Aer]] go hoifigiúil i n[[Gaoth Dobhair#Dorn san Aer|Gaoth Dobhair]] ar 27^ú Meán Fómhair 2024. Féile ceoil in ómós don chraoltóir agus gníomhaí [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] (nach maireann) a bhí ann, le comóradh a dhéanamh ar an méid a rinne sé le ceol comhaimseartha na Gaeilge a chur chun cinn agus le dlúthpháirtíocht a chothú idir na [[An Ghaeilge|Gaeil]] agus pobail uile a chuirtear faoi chois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|teideal=Féile Dorn San Aer in ómós do Rónán le titim amach faoi scáth na hEaragaile|údar=|dáta=2024-06-26|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626155512/https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|archivedate=26 Meitheamh 2024}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:McAliskey, Bernadette Devlin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:IRSP]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] 35gc0djnim53vwd1hgd81l5su74nc8o 0 66467 1330515 1288808 2026-10-24T02:03:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330515 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Is [[bábóg]] [[plaisteach|phlaisteach]] agus chluimhrithe í '''Barbie''', déanta ag Mattel, Inc, [[comhlacht]] atá lonnaithe in El Segundo, [[California]]. Is iad Barbie agus a buachaill, Ken, dhá cheann de na bréagáin is mó tóir orthu ar domhan. Meastar go bhfuil breis agus billiún bábóg Barbie díolta go dtí idir 1959-2023 ar fud an domhain.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/cothrom-an-lae-9-márta-baile-GzvCroajdcM/|teideal=Cothrom an Lae (Baile Átha Cliath) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, Londdain|dáta=9 Márta 2023|language=ga-IE|work=Listen Notes|dátarochtana=2023-03-16}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Barbie-logo4.jpg|clé|mion|[[lógó]]]] == Margaíocht == Cuireadh an chéad bhábóg Barbie ar an margadh ag an Aonach Bréagán Idirnáisiúnta<ref>American International Toy Fair</ref> Mheiriceá Thuaidh i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]) ar an 9 Márta [[1959]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/w3cswspm|teideal=BBC World Service - Witness History, The creation of the Barbie doll|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2022-03-09}}</ref> Sin a 'breithlá' oifigiúil inniu. Bhí an bhábóg costasach ag an am, $3. Chruthaigh an bhean ghnó, Ruth Handler, an bhábóg íocónach don chomhlacht bréagán, Mattel,. Margaíodh Barbie do chailíní óga mar mhainicín faisin sna déaga. === Conspóid === [[Íomhá:Barbie Beware (4174608420).jpg|clé|mion|Barbie i mBÁC, 2009]] Bhí a lán daoine míshásta leis an chéad Bharbie ó dhearadh fisiciúil na mbábóg. Cheap siad nach raibh [[corp]] nádúrtha aici, róthanaí, agus ní raibh a corp cosúil leis an gcorp atá ag an gcuid is mó de [[duine|dhaoine]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Eleathanach_224_0.pdf|teideal=Barbie|údar=Eleathanach 224 / maynoothuniversity.ie|dáta=1 Feabhra 2016|dátarochtana=2022|archivedate=27 Samhain 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211127080710/https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Eleathanach_224_0.pdf}}</ref> Ní raibh corp nádúrtha aici, dar leo. De réir an lucht cáinte, cuireann dearadh na bábóige corpíomhá neamhréadúil chun cinn do pháistí.<ref name=":0" /> Ach is féidir inniu leaganacha difriúla de Barbie a cheannach, mar shampla “Barbie Ramhar”, “Barbie Bheag” agus mar sin de. '''<big>Scannánaíocht</big>''' Ar an 21 Iúil 2023, foilsiú scannán nua Barbie stiúrtha ag Greta Gerwig. Tá an scannán seo mar an chéad scannán Barbie atá beo-aicsean, le Margot Robbie mar an phríomh Barbie agus Ryan Gosling mar an phríomh Ken.Thosaigh an phríomhghrianghrafadóireacht ar 22 Márta, 2022, ag Warner Bros. Studios, Leavesden i Sasana agus fillte ar 21 Iúil, 2022.Ar an Domhnach, 6 Lúnasa, sháraigh Barbie Greta Gergwig $1 billiún go hoifigiúil ag oifig na dticéad domhanda. == Féach freisin == * [[Bábóg|Babóg]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Bréagáin]] [[Catagóir:Bábóga]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1959]] 9pni9rgta4nt08zfauoeleq8m8bfqlt 0 71743 1330535 1086867 2026-10-24T08:14:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330535 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is contae in [[Alabama]] é '''Contae Coosa'''. Tá sé suite i lár an stáit. Tá an dlús daonra (7/km²) ann. Is é [[Rockford, Alabama|Rockford]] príomhbhaile an chontae,<ref>{{lua idirlín|url=http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx|teideal=Find a County |publisher=National Association of Counties |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531210815/http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx |archivedate=2011-05-31 |df= }}</ref> ach is [[Goodwater, Alabama|Goodwater]] an chathair is mó. Sa bhliain [[2016]] bhí 10,581 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha [[Contae Chilton, Alabama|Chilton]], [[Contae Clay, Alabama|Clay]], [[Contae Elmore, Alabama|Elmore]], [[Contae Shelby, Alabama|Shelby]], [[Contae Talladega, Alabama|Talladega]], agus [[Contae Tallapoosa, Alabama|Tallapoosa]]. == Stair == Bunaíodh Contae Coosa ar [[18 Nollaig|18 Nollaig]] [[1832]]. D'eascair ainm an chontae ón abhainn [[Abhainn Coosa|Coosa]]. == Bailte i gContae Coosa == * [[Goodwater, Alabama|Goodwater]] * [[Kellyton, Alabama|Kellyton]] * [[Rockford, Alabama|Rockford]] (príomhbhaile) * [[Mount Olive, Alabama|Mount Olive]] * [[Hissop, Alabama|Hissop]] * [[Ray, Alabama|Ray]] * [[Stewartville, Alabama|Stewartville]] * [[Weogufka, Alabama|Weogufka]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20180712222435/http://www.coosacountyal.com/ Suíomh Idirlín oifigiúil] * [http://alabamamaps.ua.edu/contemporarymaps/alabama/counties/coosa.jpg Léarscáil Contae Coosa] {{Síol-tír-us-contae}} {{Alabama}} [[Catagóir:Contaetha Alabama|Coosa]] [[Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá|Coosa, Contae]] [[Catagóir:Contae Coosa, Alabama|*]] [[Catagóir:Contaetha Alabama bunaithe sa bhliain 1832]] [[Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1832]] [[Catagóir:Achar cathrach Alexander City, Alabama]] [[Catagóir:Contaetha a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu|Coosa]] [[Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu|Coosa]] 3cio6etjyimlaro51xni3rojzzt6tgr 0 71823 1330536 1169862 2026-10-24T08:17:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330536 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is [[contae]] in [[Alabama]] é '''Contae Hale'''. Tá sé suite in iarthar an stáit. Tá an dlús daonra (9/km²) ann. Is é [[Greensboro, Alabama|Greensboro]] príomhbhaile an chontae.<ref>{{lua idirlín|url=http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx |accessdate=2011-06-07 |teideal=Find a County |publisher=National Association of Counties |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531210815/http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx |archivedate=2011-05-31 |df= }}</ref> Sa bhliain [[2016]] bhí 14,952 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha [[Contae Bibb, Alabama|Bibb]], [[Contae Greene, Alabama|Greene]], [[Contae Marengo, Alabama|Marengo]], [[Contae Perry, Alabama|Perry]], agus [[Contae Tuscaloosa, Alabama|Tuscaloosa]]. == Stair == Bunaíodh Contae Hale ar [[30 Eanáir|30 Eanáir]] [[1867]]. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar oifigeach airm [[An Chónaidhm|Cónaidhmeach]] Stephen Fowler Hale. == Bailte i gContae Hale == * [[Greensboro, Alabama|Greensboro]] * [[Moundville, Alabama|Moundville]] * [[Newbern, Alabama|Newbern]] * [[Akron, Alabama|Akron]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20200129103913/http://www.halecountyal.com/ Suíomh Idirlín oifigiúil] * [http://alabamamaps.ua.edu/contemporarymaps/alabama/counties/hale.jpg Léarscáil Contae Hale] {{Síol-tír-us-contae}} {{Alabama}} [[Catagóir:Contae Hale, Alabama|Contae Hale]] [[Catagóir:Contaetha Alabama|Hale]] [[Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá|Hale, Contae]] 7xpcondmzhnt06uj5sasgf8o0acp4zl 0 85235 1330488 1287456 2026-10-23T20:02:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1330488 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Is acht de chuid [[An tOireachtas | Oireachtas na hÉireann]] é '''Acht na dTeangacha Oifigiúla''' (''English:'' The Official Languages Act 2003). Síníodh Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ina dhlí ar [[14 Iúil]] [[2003]]. Is é príomhaidhm an Achta a chinntiú go gcuirtear feabhas ar sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge. Déantar foráil san Acht do sholáthar seirbhísí poiblí trí Ghaeilge ar thrí bhealach: * trí fhorálacha an Achta atá infheidhme maidir le gach comhlacht poiblí faoin Acht; * trí rialacháin a dhéanann an tAire Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta atá infheidhme freisin maidir le gach comhlacht poiblí faoin Acht; agus * trí scéimeanna teanga, a aontaítear le gach comhlacht poiblí ar leith agus a fhorálann do mhéadú de réir a chéile ar líon agus ar chaighdeán na seirbhísí a chuireann an comhlacht poiblí sin ar fáil trí Ghaeilge. Bunaíodh [[An Coimisinéir Teanga | Oifig an Choimisinéara Teanga]] faoin Acht sa bhliain 2004. Is iad príomhfheidhmeanna na hOifige sin monatóireacht a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil forálacha an Achta á gcomhlíonadh ag comhlachtaí poiblí, agus bearta riachtanacha a dhéanamh chun a chinntiú go gcomhlíonfaidh comhlachtaí poiblí a ndualgais faoin Acht.<ref>[https://www.chg.gov.ie/ga/gaeltacht/the-irish-language/official-languages-act-2003 Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003] -An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta</ref><ref>[http://www.coimisineir.ie/rol-an-choimisineara-teanga?lang=GA Ról an Choimisinéara Teanga] -An Coimisinéir Teanga</ref> == Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021 == Treisiú ar Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 atá i gceist leis an reachtaíocht sa bhliain 2021. Cuireann sé go mór le caighdeán na seirbhísí phoiblí i nGaeilge atá ar fáil don phobal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/73d1d-acht-na-dteangacha-oifigiula-leasu-2021-sinithe-ag-uachtaran-na-heireann/|teideal=Acht na dTeangacha Oifigiúla (Leasú) 2021 sínithe ag Uachtarán na hÉireann|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2022-01-12}}</ref> Leagann an bille síos sa dlí gur cainteoirí Gaeilge a bheadh i 20% d’earcaigh nua na seirbhíse poiblí faoin mbliain 2030, príomhsprioc an bhille nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-bille-teanga-nua-rite-i-dtithe-an-oireachtais/|teideal=‘Lá stairiúil’ – bille teanga nua rite i dTithe an Oireachtais|dáta=2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-01-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cad-ata-sa-bhille-teanga-a-ritheadh-areir-agus-cad-a-tharloidh-anois/|teideal=Cad atá sa bhille teanga a ritheadh an tseachtain seo agus cad a tharlóidh anois?|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-01-12}}</ref> Chomh maith leis sin, beidh ar sheirbhísigh phoiblí taobh istigh nó taobh amuigh den Ghaeltacht seirbhís i nGaeilge a chur ar fáil Beidh ar an Stát ainmneacha Gaeilge a chlárú agus a litriú i gceart leis an síneadh fada agus caithfidh an Státseirbhís seirbhísí i nGaeilge a chur ar fáil do Mhuintir na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/18-nollaig-2021-ciarraí-ojQx7X5PFtW/|teideal=18 Nollaig 2021 (Ciarraí) - Nuacht Mhall (podcast)|language=en|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-01-12}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Féach Freisin == * [[An Coimisinéir Teanga]] * [[Acht na Gaeltachta 2012]] * [[Comhaontú Chill Rìmhinn]] * [[Feachtas "Stádas"]] * [[Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022]] == Tagairtí == {{reflist}} {{An Ghaeltacht}} [[Catagóir:Dlí na hÉireann]] [[Catagóir:Dlí reachtúil]] [[Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] 6eofyi09c23nw2ods7ugi5zdhvpsukw 0 90041 1330490 1305797 2026-10-23T20:30:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1330490 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainm}} Is ainm coitianta Gaelach na meánaoise é '''Ailill''' ('''Oilioll'''), le brí "áilinn".<ref>[https://www.babynamesofireland.com/ailill Ailill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621154128/https://www.babynamesofireland.com/ailill |date=2019-06-21 }} ar Baby Names of Ireland</ref> * [[Ailill mac Máta]], Rí seanscéalach na gConnacht agus fear céile Mhéabha * [[Ailill mac Slánuill]], Ardrí seanscéalach na hÉireann sa 12ú haois RC * [[Ailill Finn]], Ardrí seanscéalach na hÉireann sa 8ú haois RC * [[Ailill Caisfhiaclach]], Ardrí seanscéalach na hÉireann sa 5ú haois RC * [[Ailill Aulom]], Rí na Mumhan sa 3ú haois AD * [[Ailill mac Echach Mugmedóin]], leasdeartháir Néill Naoighiallaigh (4ú/5ú haois AD) * [[Ailill Molt]], Ard-Rí na hÉireann sa 5ú haois AD * [[Ailill Inbanda]] (bás ''c.'' 549), Rí na gConnacht * Naomh [[Ailill a hAon]] ''c.'' 460 – 13 Eanáir 526, Easpag [[Ard Mhacha]] 513 - 526 * [[Ailill a Dó]] ''c.'' 480 - 1 Iúil 536, Easpag [[Ard Mhacha]] 526 - 536. * [[Ailill Cruitire]] (bás ''c.'' 637), Rí Breá * [[Ailill Medraige mac Indrechtaig]] (bás 764), Rí na gConnacht * Ailill, [[Easpag an Chlochair]] sa 9ú haois AD == Tagairtí == {{reflist}} {{idirdhealú}} {{Ainmneacha Éireannacha}} [[Catagóir:Ainmneacha Gaeilge]] 38wpakj9tk3aw3f7d05k95x969agf5e 2 90902 1330473 1329764 2026-10-23T16:10:03Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1330473 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -> 23/10/26 -> reatha) ** 134 -> 109 -> {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta ** 62,524 -> 64,522 -> {{NUMBEROFARTICLES}} alt * [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]] * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil * [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s * Miotais agus stair na hÉireann ** -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]]- ** -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]- ** -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]- ** -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]]- * -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- an tAontas Eorpach, NUTS, Conarthaí, Forais, Gníomhaireachtaí srl. * Timpeallacht ** [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]] ** [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]] {| class=wikitable |- ! Dream !! Ríocht !! Ríthe |- | [[Laighin]] || [[Ríocht na Laighean]] || [[Ríthe na Laighean]] |- | colspan=2 | [[Connachta]] || [[Ríthe na gConnacht]] |- | [[Dáirine]] || [[Ríocht na Mumhan]] || [[Ríthe na Mumhan]] |- | colspan=2 | [[Ulaid]] || [[Ríthe na nUladh]] |} # ''[[:en:Eochu Buadach|Eochu Buadach]]'' - [[Eochu Buadach]] #* [[Lughnasadh]], [[Máire MacNeill]]=[[Máire Mac Néill]], [[Crom Dubh]], [[Marvin Leonard Colker]] == Eochu Buadach == Dar le hathleaganacha ar leith de [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] (LGÉ), bhí '''Eochaidh Buach''' (Sean-Ghaeilge: '''Eochu Buadach''') mac ''[[Dui Ladrach]]'' ina [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ardrí na hÉireann]]. '' However, he is not included as a High King in other versions of the story. He was the father of two High Kings of Ireland, [[Úgaine Mór]] and [[Bodbchad]]. == Athleagan '' According to the [[R. A. Stewart Macalister]] translation of Lebor Gabála Érenn, in part 5, page 265, it says:<ref name=lge265 /> {| class=wikitable ! Sean-Ghaeilge !! NuaGhaeilge |- | valign=top | Iarom roscascladh flaithius Ulad ó Themur, conrogabsat flaithius Eochu Buadach mac Duach—athair Ugaine Móir, dia raba altram [[Cimbáeth|Cimbáeda meic Fintain]]. | Ina dhiaidh sin, scaradh Ulaidh ó Theamhraigh, agus thóg Eochaidh Buach mac Duach flaitheas [Éireann] - athair Úgaine Mhóir, a bhí féin ina athair altrama Chiombaoith mhic Fhiontain. |} '' Macalister says that it is an abstract from the Roll of the Kings from [[Óengus Olmucaid|Oengus Olmucach]] to Cimbáeth, appended to the '''Second Redaction (R²)'''. Macalister describes the text as an ''Emain Macha interpolation''.<ref name=lge264 /> However, Macalister does not include Eochu Buadach as a High King in his main Ardríthe na hÉireann. '' If Eochu Buadach was a High King of Ireland for any period of time, his reign would have been near the end of the reign of [[Cimbáeth]], and his reign ended in 661 BC, according to the [[Annála na gCeithre Máistrí]] timeline. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=lge265>[[Lebor Gabála Érenn]], Cuid V, lch. 265; le [[R. A. Stewart Macalister|Robert Macalister]].</ref> <ref name=lge264>LGÉ, Cuid V, lch. 264.</ref> }} {{Laigin}} {{DEFAULTSORT:Buadach, Eochu}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] == Buntásc== __NOINDEX__ __NOTOC__ h4rj915cdeaizd6gu758q7gu0r8gh82 0 91872 1330465 1085264 2026-10-23T14:56:12Z TGcoa 21229 1330465 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:La Mon Hotel and Country Club - geograph.org.uk - 633631.jpg|mion|clé|Óstán La Mon and Country Club Hotel, Gransha, [[Contae an Dúin|An Dún]], ar 15 Nollaig 2007]] Ionsaí [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoireachta]] i d[[Tuaisceart Éireann]] ab ea '''Buamáil La Mon''' sa bhliain 1978. Phleasc [[Buama loiscneach|buama]] [[loiscneach]] i m[[bialann]] agus [[Óstán|óstán]] La Mon<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lamon.co.uk/|teideal=Hotels in Northern Ireland {{!}} Hotels in Belfast {{!}} La Mon Hotel|work=www.lamon.co.uk|dátarochtana=2020-02-17}}</ref> i nGráinseach i g[[An Caisleán Riabhach Uachtarach|Caisleán Riabhach]], ar an [[17 Feabhra]] [[1978]]. Maraíodh 12 agus gortaíodh 30 sa chaor [[Tine|thine]] a tháinig ina dhiaidh, dóite go holc an chuid is mó. == Pléasc == Bhí dinnéar bliantúil an ''Irish Collie Club'' ar siúl i dTeach La Mon taobh amuigh de Bhéal Feirste<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-fulaingt-iospartaigh-na-dtriobloidi.aspx|teideal=Fulaingt íospartaigh na dTrioblóidí|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-02-17}}</ref> (i nGráinseach, [[Contae an Dúin|Contae an Dúin)]]. Nuair a bhí an oíche faoi lán seoil, tháinig meitheal, nó ball amháin den [[IRA Sealadach|IRA]] agus fágadh buama a bhí ceangailte le cannaí [[Ola|peitril]] ar leac na [[Fuinneog|fuinneoige]]. Tugadh foláireamh a bhí easnamhach; ní raibh go leor ama ag na daoine taobh istigh imeacht ón mheall tine a ruaig an teach itheacháin. Dódh dáréag go [[bás]] – [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] iad uilig, trí lánúin phósta agus seachtar ban ina measc – agus gortaíodh 23 duine eile go dona. == Féach freisin == == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Síol-ni}} [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Stair Chontae an Dúin]] [[Catagóir:1978]] pnvyu27m6vk8x3u5dxldombyosbq8an 1330466 1330465 2026-10-23T14:56:46Z TGcoa 21229 1330466 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:La Mon Hotel and Country Club - geograph.org.uk - 633631.jpg|mion|clé|Óstán La Mon and Country Club Hotel, Gransha, [[Contae an Dúin|An Dún]], ar 15 Nollaig 2007]] Ionsaí [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoireachta]] i d[[Tuaisceart Éireann]] ab ea '''Buamáil La Mon''' sa bhliain 1978. Phleasc [[Buama loiscneach|buama]] [[loiscneach]] i m[[bialann]] agus [[Óstán|óstán]] La Mon<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lamon.co.uk/|teideal=Hotels in Northern Ireland {{!}} Hotels in Belfast {{!}} La Mon Hotel|work=www.lamon.co.uk|dátarochtana=2020-02-17}}</ref> i nGráinseach i g[[An Caisleán Riabhach Uachtarach|Caisleán Riabhach]], ar an [[17 Feabhra]] [[1978]]. Maraíodh 12 agus gortaíodh 30 sa chaor [[Tine|thine]] a tháinig ina dhiaidh, dóite go holc an chuid is mó. == Pléasc == Bhí dinnéar bliantúil an ''Irish Collie Club'' ar siúl i dTeach La Mon taobh amuigh de Bhéal Feirste<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-fulaingt-iospartaigh-na-dtriobloidi.aspx|teideal=Fulaingt íospartaigh na dTrioblóidí|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-02-17}}</ref> (i nGráinseach, [[Contae an Dúin|Contae an Dúin)]]. Nuair a bhí an oíche faoi lán seoil, tháinig meitheal, nó ball amháin den [[IRA Sealadach|IRA]] agus fágadh buama a bhí ceangailte le cannaí [[Ola|peitril]] ar leac na [[Fuinneog|fuinneoige]]. Tugadh foláireamh a bhí easnamhach; ní raibh go leor ama ag na daoine taobh istigh imeacht ón mheall tine a ruaig an teach itheacháin. Dódh dáréag go [[bás]] – [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] iad uilig, trí lánúin phósta agus seachtar ban ina measc – agus gortaíodh 23 duine eile go dona. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Stair Chontae an Dúin]] [[Catagóir:1978]] 1okhb3n039ht2g4526m6vphv6oma8s9 0 92184 1330513 1326801 2026-10-24T01:08:46Z Sanduíche de Presunto 78137 1330513 wikitext text/x-wiki Tionscnamh taighde agus forbartha teicneolaíochtaí urlabhra agus teanga don Ghaeilge is ea '''ABAIR''', atá lonnaithe sa tSaotharlann Foghraíochta agus Urlabhra i Scoil na nEolaíochtaí Teangeolaíochta, Urlabhra agus Cumarsáide i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide]]. Forbraíonn an tionscnamh guthanna sintéiseacha, córais aitheantais urlabhra agus feidhmchláir a thacaíonn le foghlaim, le cumarsáid agus le hinrochtaineacht na Gaeilge.<ref name="ABAIR">ABAIR, [https://www.abair.ie/ Teicneolaíochtaí Urlabhra agus Teanga AI don Ghaeilge], rochtain an 23 Deireadh Fómhair 2026.</ref><ref name="TCDLab">Trinity College Dublin, [https://www.tcd.ie/slscs/linguistics/phonetics-and-speech-laboratory/ Phonetics and Speech Laboratory], rochtain an 23 Deireadh Fómhair 2026.</ref> Cuireadh guthanna sintéiseacha Gaeilge ar fáil trí shuíomh an tionscadail ó 2008 i leith. Tá raon na n-uirlisí méadaithe ó shin, agus cuimsíonn sé seirbhísí chun téacs a léamh os ard, caint a thras-scríobh ina téacs agus cumarsáid trí shiombailí agus trí ghuth sintéiseach.<ref name="TCDHistory">Trinity College Dublin, [https://www.tcd.ie/research/start/abair.php ABAIR, Tá Tusa Uainn! Teicneolaíocht Urlabhra don Ghaeilge].</ref> [[Íomhá:Voice waveform and spectrum.png|mion|deas|alt=Tonnbhform agus speictream minicíochta comhartha gutha|Tonnbhform agus speictream minicíochta comhartha gutha, mar shampla den tslí a léirítear fuaim go hamhairc.]] == Príomhuirlisí == {| class="wikitable" |+ Príomhuirlisí agus áiseanna an tionscadail ! Uirlis !! Feidhm |- | '''ABAIR''' || Tiontaíonn sí téacs scríofa ina chaint shintéiseach. <ref name="ABAIR" /> |- | '''ÉIST''' || Teicneolaíocht a athraíonn caint ina téacs scríofa. <ref name="ABAIR" /> |- | '''COMHRÁ''' || Córas trialach a bhaineann le cumarsáid ó chaint go caint. <ref name="ABAIR" /> |- | '''[https://fotheidil.abair.ie/ Fotheidil]''' || Tras-scríobhann sí ábhar fuaime agus físe go huathoibríoch. <ref name="Fotheidil">Liam Lonergan et al., [https://aclanthology.org/2025.cltw-1.4/ “Fotheidil: an Automatic Transcription System for the Irish Language”], ''Proceedings of the 5th Celtic Language Technology Workshop'', lgh. 35–45, 2025.</ref> |- | '''[https://www.abair.ie/webreader Léitheoir Gréasáin]''' || Léann sé leathanaigh ghréasáin os ard le guthanna Gaeilge agus aibhsíonn sé na línte atá á léamh. <ref name="Webreader">ABAIR, [https://www.abair.ie/webreader Léitheoir Gréasáin], rochtain an 23 Deireadh Fómhair 2026.</ref> |- | '''[[CabairE]]''' || Áis foghlama a bhaineann úsáid as guthanna sintéiseacha agus aibhsiú téacs. <ref name="TCDLab" /> |- | '''[[Geabaire]]''' || Córas cumarsáide bunaithe ar shiombailí, a úsáideann guthanna sintéiseacha chun teachtaireachtaí a chur in iúl. <ref name="Geabaire">ABAIR, [https://www.abair.ie/geabaire Geabaire: Cumarsáid agus Rannpháirtíocht trí Ghaeilge], rochtain an 23 Deireadh Fómhair 2026.</ref> |} == Teicneolaíochtaí == === Sintéis téacs-go-hurlabhra === Is é sintéis téacs-go-hurlabhra an teicneolaíocht trína ndéantar téacs scríofa a thiontú ina chaint a ghintear go saorga. Is féidir í a úsáid chun focail agus abairtí Gaeilge a chloisteáil gan cainteoir daonna a bheith ag léamh gach píosa téacs os ard. Tá guthanna sintéiseacha ABAIR bunaithe ar thaighde ar fhuaimeanna agus ar fhoghraíocht na Gaeilge, agus ar na difríochtaí idir na príomhchanúintí.<ref name="TCDLab" /> Is féidir leis an úsáideoir guth a roghnú chun éisteacht le téacs Gaeilge. Cuireann an teicneolaíocht seo acmhainn ar fáil d'fhoghlaimeoirí, do mhúinteoirí agus do dhaoine ar fearr leo ábhar scríofa a éisteacht leis. Úsáidtear í freisin i roinnt uirlisí oideachais agus in áiseanna cumarsáide agus rochtana.<ref name="ABAIR" /><ref name="TCDLab" /> === Aithint urlabhra agus tras-scríobh === Is éard atá i gceist le haithint urlabhra ná caint dhaonna a phróiseáil go huathoibríoch chun focail labhartha a aithint agus a chur i láthair mar théacs. Cuireann ÉIST an cineál sin feidhme ar fáil mar chuid de theicneolaíochtaí ABAIR.<ref name="ABAIR" /> Is córas gréasánbhunaithe tras-scríofa Gaeilge é Fotheidil, a forbraíodh mar chuid den tionscnamh. Is féidir é a úsáid chun ábhar fuaime agus físe a thiontú ina théacs. Déanann an córas iarracht na focail a aithint agus, chomh maith leis sin, caipitliú agus poncaíocht a chur leis an tras-scríbhinn. Baineann an córas úsáid as samhlacha aitheantais urlabhra agus as teicnící foghlama meaisín; rinneadh cur síos ar a dhearadh agus ar a mheasúnú i bpáipéar taighde a foilsíodh in 2025.<ref name="Fotheidil" /> Tá úsáid ar leith ag baint le tras-scríobh uathoibríoch i gcás taifeadtaí fada, agallamh agus ábhair thaifeadta eile. Braitheann cruinneas tras-scríbhinne ar shaintréithe an taifeadta, ar an gcanúint, ar an bhfuaimíocht agus ar fheidhmíocht an chórais, áfach; ní hionann tras-scríobh uathoibríoch agus tras-scríbhinn atá ceartaithe go hiomlán ag duine.<ref name="Fotheidil" /> === Cumarsáid ó chaint go caint === Tá COMHRÁ ar fáil ar shuíomh ABAIR mar leagan trialach de chóras a bhaineann le cumarsáid ó chaint go caint. Tá sé ar cheann de na seirbhísí a léiríonn leathnú na hoibre ón sintéis urlabhra amháin chuig teicneolaíochtaí idirghníomhacha eile.<ref name="ABAIR" /> == Guthanna agus canúintí == Tá forbairt guthanna a léiríonn canúintí réigiúnacha na Gaeilge ar cheann de phríomhréimsí taighde ABAIR. Díríonn an obair ar thrí mhórchanúint na Gaeilge: canúintí na Mumhan, Chonnacht agus Uladh.<ref name="TCDLab" /> I measc na nguthanna sintéiseacha a seoladh i mí na Nollag 2025 bhí guth a léiríonn Gaeilge na nDéise i bPort Láirge agus guth fireann a léiríonn Gaeilge Ghaoth Dobhair i nDún na nGall. Seoladh na guthanna sin mar chuid d'fhorbairtí nua an tionscadail.<ref name="TCD2025">Trinity College Dublin, [https://www.tcd.ie/news_events/articles/2025/abair-project-announcement/ “Minister Dara Calleary announces funding of €2 million for ABAIR project”], 10 Nollaig 2025.</ref><ref name="TCDLab" /> == Inrochtaineacht agus oideachas == Úsáidtear guthanna sintéiseacha ABAIR i réimse áiseanna atá dírithe ar dhaoine a bhfuil riachtanais éagsúla acu maidir le léitheoireacht, foghlaim agus cumarsáid. Áirítear leo léitheoirí scáileáin, áiseanna a bhaineann le Braille agus uirlisí a chuireann ar chumas úsáideoirí éisteacht le téacs Gaeilge.<ref name="TCDLab" /><ref name="ABAIR" /> Is córas cumarsáide breisitheach agus mhalartach (AAC) é Geabaire, atá bunaithe ar shiombailí agus atá deartha go sonrach don Ghaeilge. Cuireann sé ar chumas úsáideoirí siombailí, focail agus litreacha a chomhcheangal chun teachtaireachtaí a chumadh. Is féidir guthanna sintéiseacha ABAIR a úsáid chun na teachtaireachtaí sin a léamh os ard. Dearadh an córas chun tacú le daoine a bhfuil riachtanais chumarsáide acu, lena n-áirítear daoine nach féidir leo labhairt.<ref name="Geabaire" /> Tá uirlisí foghlama ar fáil freisin, lena n-áirítear An Scéalaí agus Meall an Óige. Úsáideann na hacmhainní seo teicneolaíochtaí teanga agus urlabhra chun tacú le gníomhaíochtaí foghlama agus le cleachtadh na Gaeilge.<ref name="ABAIR" /><ref name="TCDLab" /> == Forbairt agus maoiniú == Tá guthanna sintéiseacha Gaeilge á bhforbairt ag foireann na Saotharlainne Foghraíochta agus Urlabhra ó 2008 i leith. I measc na dtionscadal taighde gaolmhar a luaitear le stair na hoibre tá WISPR, CABÓG agus CABÓGAÍ II, ar chuid iad de thaighde níos leithne ar shintéis urlabhra agus ar theicneolaíochtaí cainte don Ghaeilge.<ref name="TCDHistory" /><ref name="TCDLab" /> I mí na Nollag 2025, d'fhógair an tAire Forbartha Tuaithe, Pobail agus Gaeltachta maoiniú os cionn €2 mhilliún don tionscnamh thar thréimhse cúig bliana. Ag an ócáid chéanna, seoladh na guthanna nua a bhaineann leis na Déise agus le Gaoth Dobhair, chomh maith le Fotheidil, an córas tras-scríofa uathoibríoch Gaeilge.<ref name="TCD2025" /> == Féach freisin == * [[CabairE]] * [[An Ríomhfhoghlaim]] * [[Intleacht shaorga]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.abair.ie/ Suíomh oifigiúil ABAIR] * [https://fotheidil.abair.ie/ Fotheidil] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Teicneolaíocht Teanga]] [[Catagóir:Teicneolaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Tionscadail Choláiste na Tríonóide]] [[Catagóir:Láithreáin ghréasáin na Gaeilge]] ci5ovaoyz2yhs2t5d2ofb5uaxq44bop 0 92412 1330502 1308651 2026-10-23T23:24:17Z TGcoa 21229 1330502 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Feachtas [[Buama|buamála]] [[Luftwaffe]], faoi choim na h[[oíche]], ab ea '''Blitz Bhéal Feirste,''' ó 7 Aibreán go dtí [[6 Bealtaine]] [[1941]]. [[Íomhá:Donegall Place, Belfast (26643662598).jpg|mion|1941: Donegall Place|clé|220x220px]] [[Íomhá:York Street, Belfast (26643662608).jpg|mion|220x220px|Sráid York, 17 Aibreán 1941|clé]] == 7/8 Aibreán 1941 == Thug scuadrún beag de [[Eitleán|eitleáin]] [[An Ghearmáin|Ghearmánacha]] ruathar faoi dhuganna Bhéal Feirste agus maraíodh 13 duine. Thug criúnna na Luftwaffe tuairisc go raibh córas cosanta [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] “ ar chaighdeán íseal, gur beag atá ann de agus nach leor é”.<ref>{{Lua idirlín|url=http://hist.scoilnet.ie/docs/ceim3seisiun3.pdf|teideal=Blitz Bhéal Feirste|údar=hist.scoilnet.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2021-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415125636/http://hist.scoilnet.ie/docs/ceim3seisiun3.pdf}}</ref>[[Íomhá:Bridge Street, Belfast (38704444290).jpg|mion|1941: Bridge Street|clé|220x220px]] == 15 Aibreán 1941 == Thug 180 eitleán Gearmánach ruathar istoíche faoi Bhéal Feirste ar feadh cúig huaire go leith. Maraíodh 900 duine - an líon is mó daoine a maraíodh in aon chathair seachas Londain in aon aer-ruathar amháin. Cuireadh seirbhís bia éigeandála ar fáil do 70,000 duine. Rinneadh damáiste do 35,000 [[teach]] agus scriosadh 11 [[Eaglais (foirgneamh)|eaglais]], 2 [[ospidéal]] agus 2 [[scoil]]. Sheol [[Éamon de Valera|de Valera]] 70 fear le hinnill dóiteáin ó [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], ó [[Dún Laoghaire|Dhún Laoighaire]], ó [[Dún Dealgan|Dhún Dealgan]] agus ó [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]]. [[Íomhá:Antrim Road corner of Duncairn Gardens, Belfast (38704444360).jpg|mion|1941: Antrim Road (Duncairn Gardens)|clé|220x220px]] == 4/6 Bealtaine 1941 == Caitheadh 6,000 aireagán [[Loiscneach|loisneach]] anuas ar cheantar an chuain, ar [[Monarcha|mhonarchana]] agus ar longchlósanna. Scriosadh an chuid is mó do Harland & Wolfe.<ref>{{Lua idirlín|url=http://history5thyear.blogspot.com/2013/03/blitz-beal-feirste-le-linn-dara-cogadh.html|teideal=An coirnéal stair.: Blitz Béal Feirste le linn an Dara Cogadh Domhanda.|údar=Marcus Ó Cearúil|dáta=2013-03-21|work=An coirnéal stair.|dátarochtana=2020-04-15}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Iarmhairtí == Is mór an damáiste a rinneadh i lár na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]]. Scríobhadh ceannlínte faoi i [[Nuachtán|nuachtáin]] na Gearmáine ag an am fiú. == Féach freisin == * [[An Blitz]] *"D'imigh sin agus Tháinig seo" le [[Séamus Mac Seáin]], le cuimhní cinn ón mBlitz i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/dimighsin.html|teideal=D'imigh sin agus Tháinig seo Séamus Mac Seáin|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2019-12-29}}</ref> [[Íomhá:High Street and Bridge Street, Belfast (26643662588).jpg|mion|1941: High Street agus Bridge Street|clé|220x220px]] == Tagairtí == {{reflist}}<br /> [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] b6bidwie76gzdi3qhsgewk3u97jorxq 4 95192 1330487 1329984 2026-10-23T19:14:15Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1330487 wikitext text/x-wiki Seo a leanas liosta mná Éireannacha gan leathanach ar Vicipéid: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P27|wdt:P17|wdt:P495|wdt:P1532 wd:Q27 . FILTER NOT EXISTS { # has no en.wikipedia sitelink ?wen schema:about ?item . ?wen schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . } ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } limit 1000 |sort=P569 |columns=label:name,P18,description,P106,P569,P570,P19,P20,item:nasc wikidata,?linkcount:méid naisc |thumb=40 |autolist=fallback |links=red |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! name ! íomhá ! description ! gairm ! dáta breithe ! dáta báis ! áit bhreithe ! áit bháis ! nasc wikidata ! méid naisc |- | [[Liadain]] | | file Éireannach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="650" | 650 | No/unknown value | [[Corca Dhuibhne, Barúntacht|Corca Dhuibhne]] | | [[:d:Q4260764|Q4260764]] | 7 |- | [[Juliana FitzGerald, Lady of Thomond]] | | uasal Éireannach | | data-sort-value="1263" | 1263 | data-sort-value="1300" | 1300-09-24 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3811097|Q3811097]] | 3 |- | [[Margaret FitzGerald, Cuntaois Urumhan]] | [[Íomhá:Unknown early 15th century lady on palimpsest chest tomb of Piers Butler, 8th Earl of Ormond (1467-1539), St Canice's Cathedral, Kilkenny, supposed to represent his wife Margaret Fitzgerald.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1401–1542) ♀; child of [[Gearóid Mór Mac Gearailt]] agus Alison Eustace; spouse of Piers Butler, 8ú hIarla Urumhan | | data-sort-value="1401" | 15th century | data-sort-value="1542" | 1542-08-09 | | [[Cill Chainnigh]] | [[:d:Q208901|Q208901]] | 4 |- | [[Elizabeth Stanhope]] | [[Íomhá:Elizabeth Countess of Chesterfield.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1640–1665) ♀; child of James Butler, 1st Duke of Ormonde agus Elizabeth Butler; spouse of Philip Stanhope | | data-sort-value="1640" | 1640-06-29 | data-sort-value="1665" | 1665-07 | [[Caisleán Chill Chainnigh]] | | [[:d:Q245681|Q245681]] | 4 |- | [[Grizel Steevens]] | [[Íomhá:Grizell Steevens.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht na Breataine Móire|ríocht na breataine móire]] benefactor (1653–1746) ♀ | [[benefactor]] | data-sort-value="1653" | 1653 | data-sort-value="1746" | 1746 | [[Sasana]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1124291|Q1124291]] | 3 |- | [[Elizabeth Aldworth]] | [[Íomhá:MrsAldworth.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] uasal (1692–1773) ♀; child of Arthur St Leger, 1st Viscount Doneraile agus Elizabeth Hayes; spouse of Richard Aldworth | [[uasal]] | data-sort-value="1692" | 1692<br/>1695 | data-sort-value="1773" | 1773<br/>1772-05-11 | [[Dún ar Aill]] | [[Contae Chorcaí]] | [[:d:Q1773537|Q1773537]] | 11 |- | [[Elizabeth Griffith]] | [[Íomhá:Elizabeth griffith.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Bhreatain Bheag|breatnach]] aisteoir stáitse, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], scríbhneoir aistí, drámadóir agus [[Aisteoir|aisteoir]] (1727–1793) ♀ | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir aistí]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1727" | 1727-10-11 | data-sort-value="1793" | 1793-01-05 | [[Sir Forgannwg]] | [[Cill Dara]] | [[:d:Q1331217|Q1331217]] | 8 |- | [[Nano Nagle]] | [[Íomhá:Nano Nagle.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean rialta Chríostaí, ban-ab (1728–1784) ♀ | [[bean rialta Chríostaí]] | data-sort-value="1728" | 1728 | data-sort-value="1784" | 1784-04-20 | [[Contae Chorcaí]] | [[Corcaigh]] | [[:d:Q596669|Q596669]] | 11 |- | [[Amelia Curran]] | | péintéir Éireannach (1775–1847) | [[péintéir]] | data-sort-value="1775" | 1775 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Baile Átha Cliath]] | [[an Róimh]] | [[:d:Q2842660|Q2842660]] | 10 |- | [[Catherine McAuley]] | [[Íomhá:Photo mcauley.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] duine rialta, [[Bean rialta|bean rialta]] agus [[Altra|altra]] (1778–1841) ♀ | [[duine rialta]]<br/>[[bean rialta]]<br/>[[altra]] | data-sort-value="1778" | 1778-09-29 | data-sort-value="1841" | 1841-11-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q2736460|Q2736460]] | 15 |- | [[Anna Doyle Wheeler]] | [[Íomhá:Anna Doyle Wheeler.jpg|center|40px]] | ceoltóir agus gníomhaí ar son cearta na mban | [[scríbhneoir]]<br/>[[gníomhaí ar son chearta na mban]]<br/>[[sufraigéid]]<br/>[[salonnière]]<br/>[[fealsamh]]<br/>[[feimineach]] | data-sort-value="1785" | 1785 | data-sort-value="1848" | 1848-05-07 | [[Contae Thiobraid Árann]] | [[Camden Town]] | [[:d:Q4766969|Q4766969]] | 12 |- | [[Anna Maria Hall]] | [[Íomhá:Forlorn-hope-amhall.png|center|40px]] | úrscéalaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[eagarthóir]]<br/>[[daonchara]] | data-sort-value="1800" | 1800-01-06 | data-sort-value="1881" | 1881-01-30 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Molesey]] | [[:d:Q562000|Q562000]] | 16 |- | [[Barbara Arbuthnott]] | [[Íomhá:Barbara Arbuthnott og Lars Olsen Hoås SU-L01.0296 (cropped).jpg|center|40px]] | scríbhneoir | [[feirmeoir]] | data-sort-value="1822" | 1822-09-05 | data-sort-value="1904" | 1904-08-28 | [[An Teampall Mór]] | [[Sunndal]] | [[:d:Q4858720|Q4858720]] | 4 |- | [[Ismania Nugent]] | [[Íomhá:Ismania Catherine FitzRoy, Baroness Southampton.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean choimhdeachta, Lady of the Bedchamber (1838–1918) ♀; child of Walter Nugent, 1st Baron Nugent agus Georgiana Elizabeth Jenkinson; spouse of Charles FitzRoy, 3rd Baron Southampton | [[bean choimhdeachta]] | data-sort-value="1838" | 1838-09-23 | data-sort-value="1918" | 1918-08-18 | [[Éire]] | | [[:d:Q3802599|Q3802599]] | 3 |- | [[Joanna Hiffernan]] | [[Íomhá:Courbe Portrait de Jo.jpg|center|40px]] | mainicín Éireannach | [[mainicín ealaíne]]<br/>[[péintéir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1843" | 1843 | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1903 | [[Luimneach]] | [[Holborn]] | [[:d:Q457483|Q457483]] | 16 |- | [[Ellen (Nellie) Cashman]] | [[Íomhá:Ellen Cashman.gif|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] taiscéalaí, bialannaí agus prospector (1845–1925) ♀; Alaska Women's Hall of Fame, Arizona Women's Hall of Fame, National Cowgirl Museum and Hall of Fame agus Alaska Mining Hall of Fame | [[taiscéalaí]]<br/>[[bialannaí]]<br/>[[prospector]] | data-sort-value="1845" | 1845-08-25 | data-sort-value="1925" | 1925-01-04 | [[An Cóbh]] | [[Victoria, an Cholóim Bhriotanach|Victoria]] | [[:d:Q602294|Q602294]] | 9 |- | [[Annie Jessy Curwen]] | | múinteoir ceoil Éireannach | [[pianódóir]]<br/>[[múinteoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1845" | 1845 | data-sort-value="1932" | 1932 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q4769321|Q4769321]] | 1 |- | [[Alice Stopford Green]] | [[Íomhá:Alicestopfordgreen.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[staraí]]<br/>[[polaiteoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1847" | 1847-05-30 | data-sort-value="1929" | 1929-05-28 | [[Ceanannas]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q4726110|Q4726110]] | 8 |- | [[Fanny Parnell]] | [[Íomhá:Miss Fanny Parnell 1882.jpg|center|40px]] | file Éireannach (1848 – 1882) | [[scríbhneoir]]<br/>[[file]] | data-sort-value="1848" | 1848-09-04 | data-sort-value="1882" | 1882-07-20 | [[Contae Chill Mhantáin]] | | [[:d:Q3066476|Q3066476]] | 5 |- | [[George Egerton]] | [[Íomhá:George Egerton in the 1930s.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[An Astráil|astrálach]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], drámadóir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus aistritheoir (1859–1945) ♀; child of John Joseph Dunne agus Elizabeth George; spouse of Reginald Edward Golding Bright, Henry Peter Higginson agus Egerton Clairmonte | [[scríbhneoir]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[aistritheoir]] | data-sort-value="1859" | 1859-12-14<br/>1860 | data-sort-value="1945" | 1945-08-12 | [[an Astráil]] | [[Londain]] | [[:d:Q273207|Q273207]] | 10 |- | [[Amanda McKittrick Ros]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (1860–1939) ♀; notable work Irene Iddesleigh | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1860" | 1860-12-08 | data-sort-value="1939" | 1939-02-02 | [[Baile na hInse, Contae an Dúin]] | [[Béal Feirste]] | [[:d:Q4739696|Q4739696]] | 4 |- | [[May Langrishe]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1864" | 1864-12-31 | data-sort-value="1939" | 1939-01-24 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [[Charmouth]] | [[:d:Q1727762|Q1727762]] | 4 |- | [[Louisa Martin]] | [[Íomhá:Mollie martin.jpg|center|40px]] | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1865" | 1865-09-03 | data-sort-value="1941" | 1941-10-24 | [[An Dúcharraig]] | [[Port Rois]] | [[:d:Q1395948|Q1395948]] | 13 |- | [[Lena Rice]] | [[Íomhá:Lena rice.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] imreoir leadóige (1866–1907) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1866" | 1866-06-21 | data-sort-value="1907" | 1907-06-21 | [[Loch Ceann]] | [[Loch Ceann]] | [[:d:Q267303|Q267303]] | 22 |- | [[Aleen Cust]] | [[Íomhá:Aleen Cust portrait.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Tréidlia|tréidlia]] (1868–1937) ♀; child of Sir Leopold Cust, 2nd Baronet agus Charlotte Sobieske Isabel Bridgeman | [[tréidlia]] | data-sort-value="1868" | 1868 | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] | [[Iamáice]] | [[:d:Q4714359|Q4714359]] | 7 |- | [[Annie Patterson]] | | orgánaí agus cumadóir ceoil | [[ceoleolaí]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[múinteoir ceoil]]<br/>[[orgánaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[léachtóir]] | data-sort-value="1868" | 1868-10-27 | data-sort-value="1934" | 1934-01-16 | [[An Lorgain]] | [[Corcaigh]] | [[:d:Q4769404|Q4769404]] | 7 |- | [[M. Obré]] | [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1870" | 1870s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739841|Q55739841]] | 1 |- | [[Ethel Hobday]] | | ceoltóir Éireannach | [[pianódóir]] | data-sort-value="1872" | 1872-11-28 | data-sort-value="1947" | 1947-07-10 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4498564|Q4498564]] | 2 |- | [[Annie M. P. Smithson]] | | scríbhneoir Éireannach | [[cnáimhseach]]<br/>[[údar]]<br/>[[altra]]<br/>[[gníomhaí polaitiúil]] | data-sort-value="1873" | 1873-09-26 | data-sort-value="1948" | 1948-02-21 | [[Dumhach Thrá]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q4769366|Q4769366]] | 3 |- | [[Annie Moore]] | [[Íomhá:Annie Moore.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] person (1874–1924) ♀ | | data-sort-value="1874" | 1874-04-24 | data-sort-value="1924" | 1924-12-06 | [[Corcaigh]] | [[Manhattan]] | [[:d:Q529195|Q529195]] | 6 |- | [[Eilís Ní Phartholáin]] | | scríbhneoir agus gníomhaí Éireannach | [[file]]<br/>[[gearrscéalaí]]<br/>[[gníomhaí polaitiúil]] | data-sort-value="1875" | 1875-11-26 | data-sort-value="1946" | 1946-10-20 | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q4725870|Q4725870]] | 4 |- | [[Bickford]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739807|Q55739807]] | 0 |- | [[T. D. Good-Carroll]] | [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1879" | 1879-11-01 | data-sort-value="1958" | 1958-02-21 | [[An Charraig Dhubh]] | [[Droichead na Dothra]] | [[:d:Q27044123|Q27044123]] | 3 |- | [[Sara Allgood]] | [[Íomhá:Sara Allgood 1939.JPG|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1880" | 1880-10-30<br/>1883 | data-sort-value="1950" | 1950-09-13 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Woodland Hills]] | [[:d:Q238070|Q238070]] | 30 |- | [[Mary Dickenson-Auner]] | | cumadóir Éireannach | [[cumadóir]]<br/>[[veidhleadóir]] | data-sort-value="1880" | 1880-10-24 | data-sort-value="1965" | 1965-05-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Vín]] | [[:d:Q1719083|Q1719083]] | 4 |- | [[Irene Hamilton]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739833|Q55739833]] | 0 |- | [[Manders]] | [[Íomhá:Mrs Manders.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739843|Q55739843]] | 1 |- | [[Louisa Plews]] | [[Íomhá:Irish International Badminton team 1912.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1881" | 1881 | data-sort-value="1969" | 1969-12-10 | | [[Baile na Lobhar]] | [[:d:Q55739855|Q55739855]] | 1 |- | [[Beatrice Elvery]] | [[Íomhá:William Orpen Bridgit.JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] péintéir, ealaíontóir gloine daite, dealbhóir agus maisitheoir (fl. 1904–1970) (1881–1970) ♀ | [[péintéir]]<br/>[[ealaíontóir gloine daite]]<br/>[[dealbhóir]]<br/>[[maisitheoir]] | data-sort-value="1883" | 1883-04-30 | data-sort-value="1970" | 1970-05-21 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4877145|Q4877145]] | 4 |- | [[Storey]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1885" | 1885 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739860|Q55739860]] | 0 |- | [[H. Pigot]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554314|Q65554314]] | 0 |- | [[C. Johnstone]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q27574560|Q27574560]] | 0 |- | [[Nora Lambert]] | [[Íomhá:Miss Lambert.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554502|Q65554502]] | 1 |- | [[F. O. D. Trench]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1889" | 1889 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q27574551|Q27574551]] | 0 |- | [[E. F. Stewart]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1890" | 1890s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739822|Q55739822]] | 0 |- | [[Bridget Dowling]] | [[Íomhá:Bridget Dowling Hitler NYWTS.jpg|center|40px]] | céilí Alois Hitler | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-03 | data-sort-value="1969" | 1969-11-18 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Long Island]] | [[:d:Q454576|Q454576]] | 16 |- | [[Patricia Collinge]] | [[Íomhá:Patricia-collinge-trailer.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-20 | data-sort-value="1974" | 1974-04-10 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q177208|Q177208]] | 20 |- | [[Kitty Kiernan]] | [[Íomhá:Kitty Kiernan.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] réabhlóidí agus gníomhaí (1892–1945) ♀ | [[réabhlóidí]]<br/>[[gníomhaí]] | data-sort-value="1892" | 1892-01-26 | data-sort-value="1945" | 1945-07-24 | [[Gránard]] | | [[:d:Q4581421|Q4581421]] | 10 |- | [[Dorothy Colpoys]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1894" | 1894-11-26 | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Surrey]] | [[Devon]] | [[:d:Q27783241|Q27783241]] | 2 |- | [[A. M. Head]] | [[Íomhá:Mrs A.M. Head.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1895" | 1895 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q15290937|Q15290937]] | 4 |- | [[Enid Starkie]] | | léirmheastóir liteartha Éireannach | [[múinteoir ollscoile]]<br/>[[beathaisnéisí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[focleolaí]] | data-sort-value="1897" | 1897-08-18 | data-sort-value="1970" | 1970-04-21 | [[Cill Iníon Léinín]] | [[Oxford]] | [[:d:Q1343100|Q1343100]] | 3 |- | [[Ninette de Valois]] | [[Íomhá:Ninette de Valois (1974).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] damhsóir bailé, cóiréagrafaí, leabhrógaí, máistir bailé, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], múinteoir bailé, [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], ballet director agus damhsóir (1898–2001) ♀; Chevalier de la Légion d'honneur‎, Gradam Laurence Olivier, Dame Commander of the Order of the British Empire, Duais Erasmus, Companion of Honour, Ord Fiúntais, Bonn Albert, Society of London Theatre Special Award, Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts agus Queen Elizabeth II Coronation Award; member of Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá; child of Thomas Robert Alexander Stannus agus Elizabeth Graydon Smith; spouse of Arthur Blackall Connell | [[damhsóir bailé]]<br/>[[cóiréagrafaí]]<br/>[[leabhrógaí]]<br/>[[máistir bailé]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[múinteoir bailé]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ballet director]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1898" | 1898-06-06 | data-sort-value="2001" | 2001-03-08 | [[Baile Coimín]] | [[Londain]] | [[:d:Q234436|Q234436]] | 34 |- | [[Elizabeth Bowen]] | [[Íomhá:Elizabeth Bowen (cropped).png|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[gearrscéalaí]] | data-sort-value="1899" | 1899-06-07 | data-sort-value="1973" | 1973-02-22 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Londain]] | [[:d:Q235308|Q235308]] | 46 |- | [[Eileen Percy]] | [[Íomhá:Eileen Percy - Aug 14 1920 EH.jpg|center|40px]] | aisteoir Gael-Mheiriceánach (1900-1973) | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-21 | data-sort-value="1973" | 1973-07-29 | [[Béal Feirste]] | [[Los Angeles, California|Los Angeles]] | [[:d:Q2070491|Q2070491]] | 12 |- | [[D. Anderson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739817|Q55739817]] | 0 |- | [[D. Pilkington]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739819|Q55739819]] | 0 |- | [[Muriel Homan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739840|Q55739840]] | 0 |- | [[Iris Origo]] | [[Íomhá:Iris Origo Donata.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Briotanach | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[feirmeoir]]<br/>[[beathaisnéisí]]<br/>[[dialannaí]] | data-sort-value="1902" | 1902-08-15 | data-sort-value="1988" | 1988-06-28 | [[Gloucestershire]] | [[Siena]] | [[:d:Q518613|Q518613]] | 8 |- | [[Mary Katherine Herbert]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] spiaire agus gníomhaire SOE (1903–1983) ♀; spouse of Claude de Baissac | [[spiaire]]<br/>[[gníomhaire SOE]] | data-sort-value="1903" | 1903-10-01 | data-sort-value="1983" | 1983-01-23 | [[Cas-gwent]] | [[Frant]] | [[:d:Q3296186|Q3296186]] | 6 |- | [[Ellen Organ]] | [[Íomhá:Little Nellie of Holy God.gif|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misteach agus visionary (1903–1908) ♀ | [[misteach]]<br/>[[visionary]] | data-sort-value="1903" | 1903-08-24 | data-sort-value="1908" | 1908-02-02 | [[Port Láirge]] | [[Corcaigh]] | [[:d:Q3337916|Q3337916]] | 5 |- | [[Molly Keane]] | | scríbhneoir Éireannach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1904" | 1904-07-20 | data-sort-value="1996" | 1996-04-22 | [[Droichead Nua]] | [[Aird Mhór]] | [[:d:Q4958431|Q4958431]] | 8 |- | [[Derreen Good]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1904" | 1904-08-15 | data-sort-value="2000" | 20th century | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q55739818|Q55739818]] | 1 |- | [[Norma Stoker]] | [[Íomhá:Norma Stoker.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir leadóige]]<br/>[[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-26 | data-sort-value="1962" | 1962-08-21 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[:d:Q1999289|Q1999289]] | 5 |- | [[Olive Wilson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1905" | 1905 | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Doire]] | | [[:d:Q2019968|Q2019968]] | 2 |- | [[Edel Quinn]] | [[Íomhá:Edel Quinn.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misinéir (1907–1944) ♀ | [[misinéir]] | data-sort-value="1907" | 1907-09-14 | data-sort-value="1944" | 1944-05-12 | [[Ceann Toirc]] | [[Nairobi]] | [[:d:Q443996|Q443996]] | 15 |- | [[G. Good]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1908" | 1908 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554295|Q65554295]] | 0 |- | [[Christabel Bielenberg]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[An Ghearmáin|gearmánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus trodaí frithbheartaíochta (1909–2003) ♀; Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany; child of Percy Collingwood Burton agus Christabel Rose Harmsworth; spouse of Peter Bielenberg | [[scríbhneoir]]<br/>[[trodaí frithbheartaíochta]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-18 | data-sort-value="2003" | 2003-11-02 | [[Londain]] | [[An Tulach]] | [[:d:Q97287|Q97287]] | 7 |- | [[Margaret Kelly]] | [[Íomhá:MargaretKellyYoung.JPG|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[bainisteoir]]<br/>[[cóiréagrafaí]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1910" | 1910-06-24 | data-sort-value="2004" | 2004-09-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Páras]] | [[:d:Q1747577|Q1747577]] | 8 |- | [[Mavis Macnaughton]] | [[Íomhá:Mavis Hamilton.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-14 | data-sort-value="1958" | 1958-11 | [[Ráth Domhnaigh]] | | [[:d:Q1647577|Q1647577]] | 5 |- | [[G. Carty]] | [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1911" | 1911 | | | | [[:d:Q65554294|Q65554294]] | 1 |- | [[Marguerite Dockrell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1912–1983) ♀; child of [[Henry Morgan Dockrell]] | [[snámhóir]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-10 | data-sort-value="1983" | 1983-09 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Northampton]] | [[:d:Q23936583|Q23936583]] | 4 |- | [[Geraldine Fitzgerald]] | [[Íomhá:Geraldine-Fitzgerald-August-1944.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir drámaíochta]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1913" | 1913-11-24 | data-sort-value="2005" | 2005-07-17 | [[Na Clocha Liatha]] | [[Upper East Side]] | [[:d:Q236396|Q236396]] | 38 |- | [[Anita Leslie]] | | beathaisnéisí Éireannach | [[beathaisnéisí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1914" | 1914-11-21 | data-sort-value="1985" | 1985-11-05 | | | [[:d:Q4765648|Q4765648]] | 2 |- | [[Joyce Redman]] | | aisteoir Angla-Éireannach | [[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amharclannóir]] | data-sort-value="1915" | 1915-12-09 | data-sort-value="2012" | 2012-05-10 | [[Gosforth]] | [[Pembury]] | [[:d:Q442956|Q442956]] | 17 |- | [[Dorothy Donaldson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[imreoir haca]] | data-sort-value="1915" | 1915 | data-sort-value="2011" | 2011-09-04 | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q1250293|Q1250293]] | 4 |- | [[E. Hall]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1915" | 1915 | | | | [[:d:Q134423755|Q134423755]] | 0 |- | [[Bridie O'Flaherty]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-27 | data-sort-value="2006" | 2006-01-12 | | [[Gaillimh]] | [[:d:Q914007|Q914007]] | 2 |- | [[Maeve Brennan]] | | scríbhneoir Éireannach | [[iriseoir]]<br/>[[léirmheastóir liteartha]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[colúnaí]] | data-sort-value="1917" | 1917-01-06 | data-sort-value="1993" | 1993-11-01 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q1883652|Q1883652]] | 9 |- | [[Margaret Barry]] | | ceoltóir Éireannach | [[bainseóí]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1917" | 1917 | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Corcaigh]] | [[Baile Labhráis]] | [[:d:Q2073268|Q2073268]] | 4 |- | [[Darina Laracy]] | | iriseoir agus scríbhneoir Éireannach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aistritheoir]] | data-sort-value="1917" | 1917-03-30 | data-sort-value="2003" | 2003-07-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[an Róimh]] | [[:d:Q3702544|Q3702544]] | 4 |- | [[Marie Kean]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1918" | 1918-06-27 | data-sort-value="1993" | 1993-12-29 | [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]] | [[Domhnach Broc]] | [[:d:Q3292619|Q3292619]] | 7 |- | [[Josie MacAvin]] | | dearthóir seit | [[dearthóir léiriúchán]] | data-sort-value="1919" | 1919-04-23 | data-sort-value="2005" | 2005-01-26 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile na Manach]] | [[:d:Q178716|Q178716]] | 9 |- | [[Barbara Good]] | [[Íomhá:Barbara J. Good.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920 | | | | [[:d:Q807442|Q807442]] | 3 |- | [[Elizabeth Shaw]] | [[Íomhá:Elizabeth Shaw (1989) by Guenter Prust.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scigealaíontóir, maisitheoir, cartúnaí, maisitheoir, ealaíontóir grafach, [[Grianghrafadóir|grianghrafadóir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus scríbhneoir litríocht pháistí (1920–1992) ♀; Gutenberg Prize | [[scigealaíontóir]]<br/>[[maisitheoir]]<br/>[[cartúnaí]]<br/>[[ealaíontóir grafach]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1920" | 1920-05-04 | data-sort-value="1992" | 1992-06-27 | [[Béal Feirste]] | [[Beirlín]] | [[:d:Q1331314|Q1331314]] | 3 |- | [[Eilís Dillon]] | | scríbhneoir Éireannach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1920" | 1920-03-07 | data-sort-value="1994" | 1994-07-19 | [[Gaillimh]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1567235|Q1567235]] | 9 |- | [[Nora Conway]] | [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920s | data-sort-value="2010" | 2010s | | | [[:d:Q6457791|Q6457791]] | 3 |- | [[B. Potter]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920s | | | | [[:d:Q55739806|Q55739806]] | 0 |- | [[Leland Bardwell]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[file]]<br/>[[drámadóir]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-25 | data-sort-value="2016" | 2016-06-28 | [[Chennai]] | [[Sligeach]] | [[:d:Q1816611|Q1816611]] | 4 |- | [[Kathleen Ryan]] | [[Íomhá:Kathleen Ryan (in "Odd Man Out").png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1922" | 1922-09-08 | data-sort-value="1985" | 1985-12-11<br/>1985-11-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q3194084|Q3194084]] | 7 |- | [[V. H. Gillespie]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1923" | 1923 | | | | [[:d:Q65554623|Q65554623]] | 0 |- | [[Mary Catherine Tinney]] | | taidhleoir Éireannach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1924" | 1924-02-15 | data-sort-value="2006" | 2006-11-22 | [[Albain]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1410325|Q1410325]] | 3 |- | [[Sheila Manahan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1924" | 1924-01-01 | data-sort-value="1988" | 1988-03-29 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Londain]] | [[:d:Q1414336|Q1414336]] | 4 |- | [[Anna Manahan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1924" | 1924-10-18 | data-sort-value="2009" | 2009-03-08 | [[Contae Phort Láirge]] | [[Port Láirge]] | [[:d:Q2358194|Q2358194]] | 7 |- | [[Peggy Cummins]] | [[Íomhá:Peggy Cummins. Promotion 1950.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach a rugadh sa Bhreatain Bheag | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1925" | 1925-12-18 | data-sort-value="2017" | 2017-12-29 | [[Prestatyn]] | [[Londain]] | [[:d:Q441467|Q441467]] | 20 |- | [[Doreen Keogh]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-02<br/>1924-04-10 | data-sort-value="2017" | 2017-12-31 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Mhic Andáin]] | [[:d:Q2018740|Q2018740]] | 5 |- | [[B. Curran]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q65554200|Q65554200]] | 0 |- | [[W. Swann]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q134573262|Q134573262]] | 0 |- | [[Anne McCaffrey]] | [[Íomhá:Anne McCaffrey 2005.JPG|center|40px]] | úrscéalaí Gael-Mheiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1926" | 1926-04-01 | data-sort-value="2011" | 2011-11-21 | [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] | [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]] | [[:d:Q233046|Q233046]] | 41 |- | [[Alice Glenn]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1927" | 1927-12-17 | data-sort-value="2011" | 2011-12-16 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Deilginis]] | [[:d:Q2646906|Q2646906]] | 2 |- | [[Jean Kennedy Smith]] | [[Íomhá:Jean Kennedy c1953.jpg|center|40px]] | taidhleoir Gael-Mheiriceánach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1928" | 1928-02-20 | data-sort-value="2020" | 2020-06-17 | [[Bostún, Massachusetts|Bostún]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q272401|Q272401]] | 30 |- | [[Mona Baptiste]] | | [[Oileán na Tríonóide agus Tobága|Oileán na Tríonóide agus Tobága]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1949–) (1928–1993) ♀; spouse of William Morrison | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1928" | 1928-06-21 | data-sort-value="1993" | 1993-06-25 | [[Oileán na Tríonóide]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1662382|Q1662382]] | 6 |- | [[Kitty Hayes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Ceoltóir|ceoltóir]] (1928–2008) ♀ | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2008" | 2008-05-17 | | | [[:d:Q1949254|Q1949254]] | 3 |- | [[Maeve Kyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir haca, rábálaí agus reathaí meánfhaid (1928–2025) ♀; Oifigeach Ord Impireacht na Breataine | [[imreoir haca]]<br/>[[rábálaí]]<br/>[[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1928" | 1928-10-06 | data-sort-value="2025" | 2025-07-23 | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q6729406|Q6729406]] | 6 |- | [[Sheila Smyth]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1928" | 1928 | | | | [[:d:Q27793294|Q27793294]] | 0 |- | [[Catherine Gaskin]] | | úrscéalaí Gael-Astráileach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-02 | data-sort-value="2009" | 2009-09-06 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]<br/>[[Dundalk Bay]] | [[Sydney]] | [[:d:Q513055|Q513055]] | 7 |- | [[Esme Mercer]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | | | [[:d:Q27672134|Q27672134]] | 0 |- | [[R. Gibson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | | | [[:d:Q65554544|Q65554544]] | 0 |- | [[Jennifer Johnston]] | [[Íomhá:Jennifer Johnston (novelist).png|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | data-sort-value="2025" | 2025-02-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Dún Laoghaire]] | [[:d:Q526219|Q526219]] | 16 |- | [[Yvonne Kelly]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1930" | 1930s | | | | [[:d:Q1547285|Q1547285]] | 2 |- | [[Susan Devlin]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1931" | 1931 | | [[Winnipeg]] | | [[:d:Q2363393|Q2363393]] | 4 |- | [[Yvonne Barr]] | | víreolaí Éireannach | [[vireolaí]] | data-sort-value="1932" | 1932-03-11 | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 | [[Ceatharlach]] | [[Melbourne]] | [[:d:Q456705|Q456705]] | 13 |- | [[Anne Donnelly]] | | péintéir Éireannach | [[péintéir]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q1117247|Q1117247]] | 3 |- | [[J. Duncan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | | | [[:d:Q65554344|Q65554344]] | 0 |- | [[Jean Lawless]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | | | [[:d:Q13481865|Q13481865]] | 2 |- | [[Audrey Dalton]] | [[Íomhá:Audrey Dalton Wagon Train 1959.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q439915|Q439915]] | 19 |- | [[Ann Ormonde]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-01-20 | | [[Coill Mhic Thomáisín]] | | [[:d:Q263468|Q263468]] | 2 |- | [[Nuala Fennell]] | [[Íomhá:Nuala Fennell, April 1983 (cropped).jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-25 | data-sort-value="2009" | 2009-08-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Bóthar Mhuirfean]] | [[:d:Q526634|Q526634]] | 5 |- | [[Mary Bryan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1936" | 1936 | data-sort-value="2017" | 2017-10-26 | [[Trá Lí]] | | [[:d:Q1906224|Q1906224]] | 2 |- | [[Morgan Llywelyn]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-03 | | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | | [[:d:Q3862976|Q3862976]] | 5 |- | [[Elizabeth Shaughnessy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] imreoir fichille (*1937) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | | | [[:d:Q5363498|Q5363498]] | 2 |- | [[Carmencita Hederman]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1939" | 1939-10-23 | data-sort-value="2025" | 2025-05-31 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1043753|Q1043753]] | 4 |- | [[Deirdre O'Connell]] | | ban-aisteoir agus amhránaí Gael-Mheiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-16 | data-sort-value="2001" | 2001-06-09 | [[South Bronx]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q2916434|Q2916434]] | 5 |- | [[Alice Hanratty]] | | ealaíontóir Éireannach | [[péintéir]]<br/>[[ealaíontóir grafach]] | data-sort-value="1939" | 1939 | data-sort-value="2025" | 2025-05-13 | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4725899|Q4725899]] | 2 |- | [[Gemma O'Connor]] | | scríbhneoir Éireannach | [[athchóiritheoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1501154|Q1501154]] | 4 |- | [[Lena Rea]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q1817335|Q1817335]] | 2 |- | [[Aideen O'Kelly]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-05 | data-sort-value="2015" | 2015-04-22 | [[Deilginis]] | [[Englewood]] | [[:d:Q4696760|Q4696760]] | 2 |- | [[Alice O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1940) ♀ | | data-sort-value="1940" | 1940 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4726040|Q4726040]] | 1 |- | [[Joan McCloy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q6519433|Q6519433]] | 2 |- | [[Fidelma Macken]] | | breitheamh Éireannach | [[breitheamh]]<br/>[[múinteoir ollscoile]]<br/>[[abhcóide]]<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1411301|Q1411301]] | 4 |- | [[Maureen Mockford]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1942" | 1942-03-27 | data-sort-value="2008" | 2008-01-12 | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q13481867|Q13481867]] | 3 |- | [[Claire Walsh]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1942" | 1942-05-27<br/>1942-07-27 | | | | [[:d:Q42294660|Q42294660]] | 2 |- | [[Jane Leslie]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1942" | 1942 | | | | [[:d:Q65554348|Q65554348]] | 0 |- | [[Mary Dinan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1943" | 1943 | data-sort-value="2024" | 2024-11-02 | | | [[:d:Q6780729|Q6780729]] | 1 |- | [[Mary White]] | | polaiteoir Éireannach (Fianna Fáil) | [[polaiteoir]]<br/>[[duine den lucht gnó]] | data-sort-value="1944" | 1944-10-07 | data-sort-value="2026" | 2026-01-04 | [[Dún Dealgan]] | [[Dún Droma]] | [[:d:Q530899|Q530899]] | 5 |- | [[Margaret Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1944) ♀ | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-21 | | | | [[:d:Q41446936|Q41446936]] | 1 |- | [[Mary Upton]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-30 | | [[Cill Rois]] | | [[:d:Q540353|Q540353]] | 4 |- | [[Mary Freehill]] | [[Íomhá:Mary Freehill PES Group meeting 2019.jpg|center|40px]] | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-22 | | [[Béal Átha Conaill]] | | [[:d:Q1906258|Q1906258]] | 3 |- | [[Kate Walsh]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-01 | data-sort-value="2007" | 2007-04-24 | [[Cill Droichid]] | [[Contae Chill Dara]] | [[:d:Q2463581|Q2463581]] | 3 |- | [[Kay McCarthy]] | | amhránaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1947" | 1947 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3814074|Q3814074]] | 1 |- | [[Anne Harris]] | | iriseoir Éireannach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1947" | 1947-08-25 | | | | [[:d:Q4768421|Q4768421]] | 2 |- | [[Sinéad Cusack]] | [[Íomhá:Sinead cusack 2021 1.jpg|center|40px]] | aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1948" | 1948-02-18 | | [[Deilginis]] | | [[:d:Q224782|Q224782]] | 18 |- | [[Clare Boylan]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1948" | 1948-04-21 | data-sort-value="2006" | 2006-05-16 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q4090437|Q4090437]] | 7 |- | [[Ann Murray]] | [[Íomhá:Curtain Call (6766562451).jpg|center|40px]] | amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q462570|Q462570]] | 10 |- | [[Mary Bergin]] | | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | | [[Seanchill]] | | [[:d:Q1627129|Q1627129]] | 5 |- | [[Sorcha Cusack]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3491160|Q3491160]] | 20 |- | [[Mary Tracey-Purcell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1949) ♀ | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q42293853|Q42293853]] | 4 |- | [[Maxi]] | | DJ, aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q510649|Q510649]] | 10 |- | [[Wendy Donnelly]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950s | | | | [[:d:Q2559274|Q2559274]] | 1 |- | [[Pádraigín Ní Uallacháin]] | [[Íomhá:Pádraigín Ní Uallacháin.jpg|center|40px]] | amhránaí agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[acadóir]]<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-23 | | [[Contae Lú]] | | [[:d:Q2729382|Q2729382]] | 4 |- | [[Dorothy Cunningham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q26955634|Q26955634]] | 1 |- | [[F. Cunningham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q65554280|Q65554280]] | 0 |- | [[Sarah Ludford, Baroness Ludford]] | [[Íomhá:Official portrait of Baroness Ludford crop 2, 2024.jpg|center|40px]] | polaiteoir Briotanach (rugadh 1951) | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-03-14 | | [[Halesworth]] | | [[:d:Q336425|Q336425]] | 11 |- | [[Adele King]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-04-04 | | | | [[:d:Q4681892|Q4681892]] | 1 |- | [[Ann McQuaid]] | | curachóir Éireannach | [[canúálaí]] | data-sort-value="1951" | 1951-08-26 | | | | [[:d:Q4766565|Q4766565]] | 1 |- | [[Anne Anderson]] | [[Íomhá:Anne Anderson (cropped).jpg|center|40px]] | taidhleoir Éireannach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1952" | 1952-07 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q564938|Q564938]] | 6 |- | [[Barbara Beckett]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1952" | 1952-03 | | [[Tuaisceart Éireann]] | | [[:d:Q807346|Q807346]] | 3 |- | [[Alison O'Donnell]] | [[Íomhá:Alison O'Donnell by Niall Reddy at WW.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4727154|Q4727154]] | 4 |- | [[Antoinette McKenna]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-25 | data-sort-value="2012" | 2012 | | | [[:d:Q4775594|Q4775594]] | 1 |- | [[Diane Underwood]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q26958541|Q26958541]] | 1 |- | [[Ann O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-03 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27881115|Q27881115]] | 2 |- | [[Vivienne Smith]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27886476|Q27886476]] | 2 |- | [[Nollaig Casey]] | | ceoltóir Éireannach | [[fidléir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q2469858|Q2469858]] | 3 |- | [[Bairbre Dowling]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1953" | 1953-03-27 | data-sort-value="2016" | 2016-01-20 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Manhattan]] | [[:d:Q2879967|Q2879967]] | 3 |- | [[Cornelia Hayes O'Herlihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (*1953) ♀; spouse of Lorcan O'Herlihy | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q2997473|Q2997473]] | 1 |- | [[Ann Buckley]] | | scoláire Éireannach | [[údar]]<br/>[[ceoleolaí]]<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q4766291|Q4766291]] | 3 |- | [[Breeda Moynihan-Cronin]] | [[Íomhá:Breeda Moynihan-Cronin, circa 2002 04.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1953" | 1953-03-31 | | [[Contae Chiarraí]] | | [[:d:Q4960207|Q4960207]] | 3 |- | [[Áine Brady]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-08 | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q249955|Q249955]] | 3 |- | [[Síle de Valera]] | [[Íomhá:Síle de Valera 1981 01.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q436181|Q436181]] | 8 |- | [[Bairbre de Brún]] | [[Íomhá:Bairbre de Brún 2008-10-19 Strasbourg (cropped).jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q450673|Q450673]] | 10 |- | [[Geraldine Brannigan]] | | iomaitheoir Eurovision 1975 | [[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[Cluain Tarbh]] | | [[:d:Q451689|Q451689]] | 8 |- | [[Rynagh O'Grady]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1954" | 1954 | data-sort-value="2021" | 2021-02-08 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q3453946|Q3453946]] | 7 |- | [[Catherine Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (*1954) ♀ | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3663581|Q3663581]] | 5 |- | [[Mary Geaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca, camogie player agus imreoir peile Gaelaí (*1954) ♀ | [[imreoir haca]]<br/>[[camogie player]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]] | data-sort-value="1954" | 1954-04-06 | | [[Oileán Ciarraí]] | | [[:d:Q6779624|Q6779624]] | 1 |- | [[Christine Fulcher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1954) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-20 | | | | [[:d:Q27922118|Q27922118]] | 2 |- | [[Bríd Brennan]] | [[Íomhá:Brid Brennan - Day 3 diff 2025.png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q913526|Q913526]] | 9 |- | [[Alexandra Colen]] | [[Íomhá:AlexandraColen1996.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach-Beilgeach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2833256|Q2833256]] | 4 |- | [[Adi Roche]] | [[Íomhá:Adi Roche 2024.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-11 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q4682618|Q4682618]] | 16 |- | [[Anna Livia Julian Brawn]] | [[Íomhá:Anna Livia in Nedlands (cropped).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aistritheoir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus teangeolaí (1955–2007) ♀; child of Patrick St. John Pavier Brawn agus Dympna Monica Porter; notable work Minimax | [[aistritheoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[teangeolaí]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-13 | data-sort-value="2007" | 2007-08-07 | [[Baile Átha Cliath]] | [[California]] | [[:d:Q4767237|Q4767237]] | 5 |- | [[Mary Coughlan]] | [[Íomhá:Marycoughlan.JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]], ceoltóir snagcheoil, ealaíontóir taifeadta agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1984–) (*1956) ♀; spouse of Frank Bonadio | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[ceoltóir snagcheoil]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-05-05 | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q369823|Q369823]] | 9 |- | [[Máire Ní Chathasaigh]] | [[Íomhá:Máire Ní Chathasaigh 2026-10-08-07.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[craoltóir]]<br/>[[cláirseoir]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | [[Droichead na Bandan]] | | [[:d:Q975053|Q975053]] | 3 |- | [[Kathleen O'Beirne]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1736283|Q1736283]] | 2 |- | [[Máire Breatnach]] | | fidléir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[fidléir]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[méarchláraí]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3331954|Q3331954]] | 4 |- | [[Anne O'Brien]] | | peileadóir | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1956" | 1956-01-25 | data-sort-value="2016" | 2016-08-29 | [[Baile Átha Cliath]] | [[an Róimh]] | [[:d:Q4768690|Q4768690]] | 6 |- | [[Linda Andrews]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q27036227|Q27036227]] | 1 |- | [[Brenda McGrory]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1956) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-29 | | | | [[:d:Q27927243|Q27927243]] | 2 |- | [[Lynn McCrave]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q65554433|Q65554433]] | 0 |- | [[Geraldine Feeney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] polaiteoir, Seanadóir na hÉireann (*1957) ♀ | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-09 | | [[Contae Uíbh Fhailí]] | | [[:d:Q304576|Q304576]] | 2 |- | [[Siobhán McCarthy]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q969376|Q969376]] | 2 |- | [[Alison Browner]] | | amhránaí agus amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1490059|Q1490059]] | 4 |- | [[Angela Downey]] | | imreoir camógaíochta Éireannach | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q4762431|Q4762431]] | 1 |- | [[Ann Downey]] | | imreoir camógaíochta | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q4766370|Q4766370]] | 1 |- | [[Regina Joyce]] | | cianreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1957" | 1957-02-07 | | | | [[:d:Q7308488|Q7308488]] | 3 |- | [[Ann Crossan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | | | [[:d:Q26958736|Q26958736]] | 0 |- | [[Aisling O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | | | [[:d:Q27922111|Q27922111]] | 2 |- | [[Deirdre Sheehan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-25 | | | | [[:d:Q27995560|Q27995560]] | 2 |- | [[Niamh McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-06 | | | | [[:d:Q135389748|Q135389748]] | 0 |- | [[Breda Grennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-02-28 | | | | [[:d:Q135389750|Q135389750]] | 0 |- | [[Louise Richardson]] | [[Íomhá:Louise Richardson.jpg|center|40px]] | eolaí polaitíochta Éireannach | [[ollamh]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-08 | | [[Trá Mhór]] | | [[:d:Q440934|Q440934]] | 12 |- | [[Maura O'Connell]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-16 | | [[Inis (baile)|Inis]] | | [[:d:Q2285213|Q2285213]] | 5 |- | [[Aisling Walsh]] | [[Íomhá:Aisling Walsh.jpg|center|40px]] | scríbhneoir agus stiúrthóir scannán Éireannach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[stiúrthóir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2443145|Q2443145]] | 12 |- | [[Niamh Parsons]] | [[Íomhá:Niamh-Parsons-08.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1958" | 1958 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2502492|Q2502492]] | 4 |- | [[Olivia Musgrave]] | | dealbhóir Éireannach | [[dealbhóir]] | data-sort-value="1958" | 1958 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3881841|Q3881841]] | 2 |- | [[Ailish Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1958) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-18 | | | | [[:d:Q29997026|Q29997026]] | 1 |- | [[Marion Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-21 | | | | [[:d:Q135389248|Q135389248]] | 0 |- | [[Philodena Grennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-04-30 | | | | [[:d:Q135389749|Q135389749]] | 0 |- | [[Michèle Burke]] | | [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] smideoir agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (fl. 1980–) (1959–2025) ♀; Duais Emmy agus Duais an Acadaimh don smideadh agus gruagaireacht is fearr | [[smideoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1959" | 1959 | data-sort-value="2025" | 2025-09-26 | [[Cill Dara]] | [[Los Angeles, California|Los Angeles]] | [[:d:Q518417|Q518417]] | 10 |- | [[Kate Thompson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], aisteoir stáitse agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (*1959) ♀ | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q960202|Q960202]] | 4 |- | [[Carey May Edge]] | | [[Ceanada|Ceanadach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-19 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1035934|Q1035934]] | 5 |- | [[Margaret M. Murnane]] | | fisiceoir Éireannach | [[fisiceoir]]<br/>[[múinteoir ollscoile]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q1894870|Q1894870]] | 10 |- | [[Niamh Cusack]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-20 | | [[Deilginis]] | | [[:d:Q4411986|Q4411986]] | 16 |- | [[Marie Murphy-Rollins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-23 | | | | [[:d:Q29996726|Q29996726]] | 1 |- | [[Debbie Freeman]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | | | [[:d:Q65554233|Q65554233]] | 0 |- | [[Lori Redmond]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-15 | | | | [[:d:Q135389746|Q135389746]] | 0 |- | [[Ann Connellan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1959" | 1959-04-15 | | | | [[:d:Q135389753|Q135389753]] | 0 |- | [[Roma Downey]] | [[Íomhá:Roma Downey 2015.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir scannáin]], aisteoir scannáin agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (fl. 1988–) (*1960) ♀; réalta ar Hollywood Walk of Fame, Oifigeach Ord Impireacht na Breataine, TV Land Award agus Gradaim Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann; spouse of Mark Burnett, Leland Orser agus David Anspaugh; notable work Touched by an Angel agus A Woman Named Jackie | [[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-06 | | [[Doire]] | | [[:d:Q258989|Q258989]] | 23 |- | [[Patricia Walsh]] | | caiteoir teisce Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-16 | | | | [[:d:Q16224342|Q16224342]] | 4 |- | [[Caroline O'Shea]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-30 | | | | [[:d:Q21936525|Q21936525]] | 2 |- | [[Miriam Hopkins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1960) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-28 | | | | [[:d:Q28037353|Q28037353]] | 3 |- | [[Ann O'Sullivan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q55739805|Q55739805]] | 0 |- | [[Nikki Lane]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q55739848|Q55739848]] | 0 |- | [[Ann Hawkshaw]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q65554176|Q65554176]] | 0 |- | [[Siobhain Caffrey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1960) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-08 | | | | [[:d:Q135389754|Q135389754]] | 0 |- | [[Michelle Rocca]] | [[Íomhá:Michelle Rocca in Belfast (cropped).jpg|center|40px]] | péiceallán Éireannach | [[láithreoir teilifíse]]<br/>[[péiceallán]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q372148|Q372148]] | 8 |- | [[Orla Brady]] | [[Íomhá:Orla Brady 2020 1 cropped.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q444292|Q444292]] | 21 |- | [[Ali Hewson]] | [[Íomhá:Alison Hewson portrait.jpg|center|40px]] | gníomhaí agus bean ghnó Éireannach | [[duine den lucht gnó]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q777287|Q777287]] | 12 |- | [[Anne Heraty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] baincéir (*1961) ♀ | [[baincéir]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | | | [[:d:Q2651939|Q2651939]] | 2 |- | [[Mary-Pat Moore]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6778731|Q6778731]] | 4 |- | [[Mary Parr]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1961) ♀ | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-10-01 | | | | [[:d:Q21936533|Q21936533]] | 3 |- | [[Janice Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1961) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27562837|Q27562837]] | 4 |- | [[Elaine Doyle]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | | | [[:d:Q65554263|Q65554263]] | 0 |- | [[Dolores Fitzgibbon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1961) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-15 | | | | [[:d:Q135389751|Q135389751]] | 0 |- | [[Emer Costello]] | [[Íomhá:Costello, Emer-2148.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-03 | | [[Droichead Átha]] | | [[:d:Q525437|Q525437]] | 8 |- | [[Hilary Mooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] múinteoir ollscoile, diagaire Caitliceach agus diagaire (*1962) ♀ | [[múinteoir ollscoile]]<br/>[[diagaire Caitliceach]]<br/>[[diagaire]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1618120|Q1618120]] | 1 |- | [[Fionnuala Sherry]] | [[Íomhá:Fionnuala Sherry.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-20 | | [[An Nás]] | | [[:d:Q1868188|Q1868188]] | 17 |- | [[Sian Doody]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[badminton coach]] | data-sort-value="1962" | 1962-05-05 | | | | [[:d:Q2280741|Q2280741]] | 1 |- | [[Pauline McLynn]] | [[Íomhá:Pauline McLynn.png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-11 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q3372751|Q3372751]] | 12 |- | [[Lucy Riall]] | | staraí | [[staraí]]<br/>[[docent]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-04 | | | | [[:d:Q3839052|Q3839052]] | 5 |- | [[Ann Power]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Breitheamh|breitheamh]] agus [[Abhcóide|abhcóide]] (*1962) ♀ | [[breitheamh]]<br/>[[abhcóide]] | data-sort-value="1962" | 1962-11-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4766624|Q4766624]] | 4 |- | [[Anna Merveldt]] | | marcach Éireannach | [[marcach]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-20 | | [[Maple Ridge]] | | [[:d:Q4767347|Q4767347]] | 2 |- | [[Anne Jarvis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] leabharlannaí (*1962) ♀ | [[leabharlannaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-31 | | | | [[:d:Q4768472|Q4768472]] | 2 |- | [[Audrey Fagan]] | | garda Astrálach | [[garda]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-23 | data-sort-value="2007" | 2007-04-20 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Hayman Island]] | [[:d:Q4820114|Q4820114]] | 2 |- | [[Breda O'Brien]] | | iriseoir Éireannach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | | | [[:d:Q4960101|Q4960101]] | 2 |- | [[Caitríona Ruane]] | [[Íomhá:Caitríona Ruane 2014 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir leadóige, an Ríocht Aontaithe | [[imreoir leadóige]]<br/>[[polaiteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-19 | | [[Béal Átha na Muice]] | | [[:d:Q5017940|Q5017940]] | 2 |- | [[Anne Keenan-Buckley]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-07 | | | | [[:d:Q11851668|Q11851668]] | 2 |- | [[Sonia Reamsbottom]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1962) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-03-28 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q24007862|Q24007862]] | 4 |- | [[Barbara Johnson]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1962" | 1962-12-05<br/>1962-12-23 | | | | [[:d:Q42287970|Q42287970]] | 1 |- | [[Ita Marron]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | | | [[:d:Q65554342|Q65554342]] | 0 |- | [[Pamela Peard]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-02 | | | | [[:d:Q65965095|Q65965095]] | 0 |- | [[Kathy Ann Kelly]] | [[Íomhá:Kathy Kelly 2707.jpg|center|40px]] | ceoltóir | [[amhránaí]] | data-sort-value="1963" | 1963-03-06 | | [[Leominster]] | | [[:d:Q1736556|Q1736556]] | 5 |- | [[Roisin Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1963) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-26 | | | | [[:d:Q21936554|Q21936554]] | 3 |- | [[Mary Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-05-17 | | | | [[:d:Q135389242|Q135389242]] | 0 |- | [[Bernadette Lillis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-26 | | | | [[:d:Q135389246|Q135389246]] | 0 |- | [[Elizabeth O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-08-21 | | | | [[:d:Q135389747|Q135389747]] | 0 |- | [[Catherine Walsh]] | | file Éireannach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q338265|Q338265]] | 3 |- | [[Maeve Quinlan]] | [[Íomhá:Maeve Quinlan at Camp As Sayliyah, Qatar.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[imreoir leadóige]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | data-sort-value="1964" | 1964-11-16 | | [[Chicago, Illinois|Chicago]] | | [[:d:Q433284|Q433284]] | 16 |- | [[Carrie Crowley]] | [[Íomhá:Carrie Crowley - Day 3 diff 2025.png|center|40px]] | aisteoir agus craoltóir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[láithreoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[pearsa raidió]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1964" | 1964-05-23 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q1045015|Q1045015]] | 11 |- | [[Patricia Bardon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] amhránaí ceoldrámaíochta, [[Ceoltóir|ceoltóir]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (*1964) ♀ | [[amhránaí ceoldrámaíochta]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1964" | 1964 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4078151|Q4078151]] | 1 |- | [[Susan Ronan]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-21 | | [[Éire]] | | [[:d:Q7648333|Q7648333]] | 4 |- | [[Aisling Molloy]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-12 | | | | [[:d:Q23043629|Q23043629]] | 2 |- | [[Ciara Doheny]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1964" | 1964-08-04 | | | | [[:d:Q27893278|Q27893278]] | 0 |- | [[Catherine Bohan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1964) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-04-18 | | | | [[:d:Q28822774|Q28822774]] | 2 |- | [[Rebecca Best]] | | imreoir scuaise Éireannach | [[imreoir scuaise]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-18 | | [[Sheffield]] | | [[:d:Q50839606|Q50839606]] | 4 |- | [[Sandra Fitzgibbon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-03-16 | | | | [[:d:Q135389247|Q135389247]] | 0 |- | [[Sinead Daly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-01 | | | | [[:d:Q135389752|Q135389752]] | 0 |- | [[Kim Jackson]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-08-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q286695|Q286695]] | 11 |- | [[Maria Christian]] | [[Íomhá:Maria Doyle-Cuche 2019-08-28.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-05-06 | | [[Dún Dealgan]] | | [[:d:Q1895757|Q1895757]] | 9 |- | [[Anne Cleary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1965) ♀ | | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q2851037|Q2851037]] | 3 |- | [[Barbara Griffin]] | | aisteoir | [[aisteoir]] | data-sort-value="1965" | 1965-01-01 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2883953|Q2883953]] | 3 |- | [[Miriam Grealey]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-12-27 | | [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]] | | [[:d:Q6873329|Q6873329]] | 4 |- | [[Holly Lane]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q27043986|Q27043986]] | 1 |- | [[Ann Stephens]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q27043991|Q27043991]] | 1 |- | [[Julie Parkes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1965) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-17 | | | | [[:d:Q28911826|Q28911826]] | 2 |- | [[Maeve Moynihan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q65554435|Q65554435]] | 0 |- | [[Maire Ni Laighin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-02 | | | | [[:d:Q135389243|Q135389243]] | 0 |- | [[Sarah McCloskey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-18 | | | | [[:d:Q135389244|Q135389244]] | 0 |- | [[Margaret Timoney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-06-16 | | | | [[:d:Q135389745|Q135389745]] | 0 |- | [[Marguerite Donlon]] | | damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach | [[cóiréagrafaí]]<br/>[[damhsóir bailé]]<br/>[[ballet director]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-31 | | [[An Longfort]] | | [[:d:Q524761|Q524761]] | 5 |- | [[Perri Williams]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] siúlóir rása (*1966) ♀ | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1966" | 1966-06-21<br/>1966-06-02 | | | | [[:d:Q44503461|Q44503461]] | 1 |- | [[Karen Hennessy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1966) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-02-17 | | | | [[:d:Q135388055|Q135388055]] | 0 |- | [[Geraldine Somerville]] | | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-19 | | [[Contae na Mí]] | | [[:d:Q235572|Q235572]] | 23 |- | [[Eleanor McEvoy]] | [[Íomhá:Eleanor McEvoy1 (cropped).jpg|center|40px]] | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3752918|Q3752918]] | 9 |- | [[Ann Gallagher]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1967" | 1967-03-01 | | [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]] | | [[:d:Q4766407|Q4766407]] | 2 |- | [[Anne Marie Forrest]] | | úrscéalaí Éireannach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1967" | 1967 | | | | [[:d:Q4768599|Q4768599]] | 2 |- | [[Carol Munster]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1967" | 1967 | | | | [[:d:Q27503288|Q27503288]] | 1 |- | [[Caroline Forde]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1967) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-26 | | | | [[:d:Q135389245|Q135389245]] | 0 |- | [[Aisling O'Sullivan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1968" | 1968 | | [[Trá Lí]] | | [[:d:Q174315|Q174315]] | 6 |- | [[Sharon Shannon]] | [[Íomhá:Sharon Shannon smiling.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[fidléir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cairdíneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-12 | | [[Cora Finne]] | | [[:d:Q457684|Q457684]] | 16 |- | [[Cecilia Keaveney]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-27 | | [[Doire]] | | [[:d:Q540369|Q540369]] | 4 |- | [[Emer Martin]] | [[Íomhá:Emerfinalbook copy.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[péintéir]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1258694|Q1258694]] | 4 |- | [[Fiona O'Malley]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-19 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q1418534|Q1418534]] | 2 |- | [[Karole McDowell]] | | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-07-04 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3193549|Q3193549]] | 0 |- | [[Regina Grennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1968) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-10 | | | | [[:d:Q135385324|Q135385324]] | 0 |- | [[Emma Donoghue]] | [[Íomhá:Irish-Canadian author Emma Donoghue.JPG|center|40px]] | úrscéali, staraí, scríbhneoir agus drámadóir Éireannach | [[staraí liteartha]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir scripte scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q52255|Q52255]] | 30 |- | [[Karan Casey]] | [[Íomhá:Karan Casey.JPG|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | [[Cill Mhíodáin]] | | [[:d:Q274052|Q274052]] | 9 |- | [[Catherina McKiernan]] | | cianreathaí Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-30 | | [[Contae an Chabháin]] | | [[:d:Q274541|Q274541]] | 6 |- | [[Angeline Ball]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q530292|Q530292]] | 8 |- | [[Patricia Kelly]] | [[Íomhá:Patricia-Kelly-(MS1411200026).jpg|center|40px]] | ceoltóir Gael-Mheiriceánach | [[cumadóir amhrán]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[údar]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-22 | | [[Gamonal]] | | [[:d:Q1544206|Q1544206]] | 7 |- | [[Naomi Geraghty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] eagarthóir scannán, eagarthóir teilifíse agus stiúrthóir teilifíse (*1969) ♀ | [[eagarthóir scannán]]<br/>[[eagarthóir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir teilifíse]] | data-sort-value="1969" | 1969-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1964826|Q1964826]] | 2 |- | [[Ann Leonard]] | | polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil | [[cnáimhseach]]<br/>[[altra]]<br/>[[polaiteoir]]<br/>[[obstatraí]] | data-sort-value="1969" | 1969-01-02 | | [[Contae Mhuineacháin]] | | [[:d:Q4766503|Q4766503]] | 4 |- | [[Pauline Curley]] | [[Íomhá:Pauline Curley - Rotterdam Marathon 2008 (2411527348) (cropped).jpg|center|40px]] | reathaí maratóin Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1969" | 1969-03-10 | | [[Biorra]] | | [[:d:Q7155002|Q7155002]] | 2 |- | [[Aileen Convery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1969) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-10 | | | | [[:d:Q29059727|Q29059727]] | 2 |- | [[Maria Coleman]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] mairnéalach (*1969) ♀ | [[mairnéalach]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-21 | | [[Birmingham]] | | [[:d:Q56065668|Q56065668]] | 1 |- | [[Karen Staunton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1969) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-07 | | | | [[:d:Q135388054|Q135388054]] | 0 |- | [[Catherine Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aisteoir stáitse agus aisteoir scannáin (*1970) ♀ | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q1051060|Q1051060]] | 2 |- | [[Deirdre Shannon]] | | ceoltóir Ghaeilge Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-19 | | [[Contae na Mí]] | | [[:d:Q2554305|Q2554305]] | 8 |- | [[Anna Nolan]] | | cispheileadóir Éireannach | [[cispheileadóir]]<br/>[[léiritheoir teilifíse]] | data-sort-value="1970" | 1970-10-16 | | | | [[:d:Q4767381|Q4767381]] | 1 |- | [[Siobhán Hoey]] | | bean spóirt Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-17 | | | | [[:d:Q7525309|Q7525309]] | 2 |- | [[Keelin Fox]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q15729982|Q15729982]] | 2 |- | [[Tanya Cooke]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q27503287|Q27503287]] | 1 |- | [[Claire Russell]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q27503304|Q27503304]] | 0 |- | [[Katy McCandless]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-22 | | | | [[:d:Q42954570|Q42954570]] | 2 |- | [[Breda Dennehy-Willis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí (*1970) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q43016830|Q43016830]] | 1 |- | [[Elaine Kiely]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65027970|Q65027970]] | 0 |- | [[Angela Carr]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65554172|Q65554172]] | 0 |- | [[Annette Taylor]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65554187|Q65554187]] | 0 |- | [[Michelle Amanda Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1970) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1970" | 1970-10-30 | | | | [[:d:Q135387113|Q135387113]] | 0 |- | [[Amira Casar]] | [[Íomhá:Amira Casar Call Me By Your Name Photo Call Berlinale 2017.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Francach | [[aisteoir teilifíse]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-01 | | [[Londain]] | | [[:d:Q271553|Q271553]] | 28 |- | [[Claire Henderson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 | | | | [[:d:Q1094805|Q1094805]] | 2 |- | [[Jayne Plunkett]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1971" | 1971-08-10 | | | | [[:d:Q1636158|Q1636158]] | 2 |- | [[Amanda Coogan]] | | ealaíontóir Éireannach | [[ealaíontóir suiteáin]]<br/>[[taibhealaíontóir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[físealaíontóir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4739597|Q4739597]] | 1 |- | [[Susan Smith-Walsh]] | [[Íomhá:Susan Smith-Walsh in 1996.jpg|center|40px]] | cliathreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-14 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q7648401|Q7648401]] | 2 |- | [[Sinéad Delahunty]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1971" | 1971-02-12 | | [[Contae Chill Chainnigh]] | | [[:d:Q16209027|Q16209027]] | 2 |- | [[Anna McPartlin]] | | úrscéalaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q562441|Q562441]] | 4 |- | [[Alexandria Sharpe]] | [[Íomhá:Alex Sharpe.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-04 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q636386|Q636386]] | 11 |- | [[Bronagh Gallagher]] | [[Íomhá:Bronagh Gallagher.jpg|center|40px]] | aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-26 | | [[Doire]] | | [[:d:Q2926038|Q2926038]] | 12 |- | [[Arlene Hunt]] | | úrscéalaí Éireannach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir coirscéalta]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | | [[:d:Q4792156|Q4792156]] | 3 |- | [[Sharon Foley]] | | léimneoir ard Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-20 | | | | [[:d:Q7490056|Q7490056]] | 2 |- | [[Christine Kiely]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-15 | | | | [[:d:Q135386316|Q135386316]] | 0 |- | [[Jillian Hayes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-10-30 | | | | [[:d:Q135387112|Q135387112]] | 0 |- | [[Karen Hannigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-07-23 | | | | [[:d:Q135388050|Q135388050]] | 0 |- | [[Geraldine O'Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-11 | | | | [[:d:Q135388051|Q135388051]] | 0 |- | [[Sonya McGinn]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[iomaitheoir Oilimpeach]] | data-sort-value="1973" | 1973-12-17 | | [[Binn Éadair]] | | [[:d:Q1603815|Q1603815]] | 5 |- | [[Catherine Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀ | [[rothaí spóirt]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-23 | | | | [[:d:Q16224339|Q16224339]] | 1 |- | [[Sarah Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-03 | | [[Leeds]] | | [[:d:Q32375569|Q32375569]] | 3 |- | [[Kelly Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-06 | | | | [[:d:Q135385380|Q135385380]] | 0 |- | [[Olivia O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-09-09 | | | | [[:d:Q135386317|Q135386317]] | 0 |- | [[Lorraine Grogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-10-26 | | | | [[:d:Q135388053|Q135388053]] | 0 |- | [[Victoria Smurfit]] | [[Íomhá:Victoria Smurfit 2016.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-03-31 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q127333|Q127333]] | 19 |- | [[Lorraine Pilkington]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q467567|Q467567]] | 11 |- | [[Alex Barclay]] | [[Íomhá:Alex Barclay 2010.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[scríbhneoir coirscéalta]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[údar]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q517660|Q517660]] | 10 |- | [[Lisa McDonald]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-09 | | [[Contae Loch Garman]] | | [[:d:Q1827764|Q1827764]] | 2 |- | [[Jennifer Walshe]] | [[Íomhá:Jennifer Walshe MX IL.jpg|center|40px]] | cumadóir Éireannach | [[cumadóir]]<br/>[[leabhrógaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-06-01 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2313131|Q2313131]] | 10 |- | [[Órlagh Fallon]] | | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[cumadóir]]<br/>[[amhránaí ceoldrámaíochta]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-08-24 | | [[Cnoc an Eanaigh]] | | [[:d:Q2447901|Q2447901]] | 12 |- | [[Camille O'Sullivan]] | | aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[péintéir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ailtire]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-30 | | [[Londain]] | | [[:d:Q2935027|Q2935027]] | 6 |- | [[Eva Birthistle]] | [[Íomhá:Eva Birthistle 02 (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[Bré]] | | [[:d:Q3061229|Q3061229]] | 17 |- | [[Elisabeth Dermot Walsh]] | [[Íomhá:Elisabeth Dermot Walsh 2023.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus aisteoir scannáin (*1974) ♀ | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-09-15 | | [[Londain]] | | [[:d:Q3723180|Q3723180]] | 9 |- | [[Amanda Brunker]] | | scríbhneoir Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1974" | 1974-06-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4739579|Q4739579]] | 2 |- | [[Deirdre Gallagher]] | | lúthchleasaí | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-13 | | | | [[:d:Q5252565|Q5252565]] | 2 |- | [[Jenny McCauley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker (*1974) ♀ | [[mountain biker]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q17104427|Q17104427]] | 3 |- | [[Sarah Gillian Aherne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-25 | | | | [[:d:Q135385323|Q135385323]] | 0 |- | [[Emeir Howard]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-23 | | | | [[:d:Q135387108|Q135387108]] | 0 |- | [[Caitriona White]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-24 | | | | [[:d:Q135387109|Q135387109]] | 0 |- | [[Caroline Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-01-22 | | | | [[:d:Q135387111|Q135387111]] | 0 |- | [[Kathy Maryirl Reid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-21 | | | | [[:d:Q135388045|Q135388045]] | 0 |- | [[Patricia Nolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-04 | | | | [[:d:Q135388046|Q135388046]] | 0 |- | [[Tara Blaise]] | | ban-aisteoir agus amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-01 | | [[Londain]] | | [[:d:Q2091210|Q2091210]] | 5 |- | [[Gráinne Hambly]] | | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | | [[Contae Mhaigh Eo]] | | [[:d:Q3774226|Q3774226]] | 2 |- | [[Marie Davenport]] | | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-24 | | [[Inis Díomáin]] | | [[:d:Q6762820|Q6762820]] | 1 |- | [[Maria McCambridge]] | [[Íomhá:Maria McCambridge Berlin 2015.jpg|center|40px]] | cianreathaí Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16210935|Q16210935]] | 2 |- | [[Rosemary Ryan]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-11-08 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q22415175|Q22415175]] | 2 |- | [[Catherine O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1975) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-04 | | [[Ros Mhic Thriúin]] | | [[:d:Q27464978|Q27464978]] | 1 |- | [[Sarah Ennis]] | [[Íomhá:2025 European Eventing Championships 20250920 114320.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1975) ♀ | [[marcach]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-13 | | | | [[:d:Q56697421|Q56697421]] | 4 |- | [[Edel Mary O'Gorman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-22 | | | | [[:d:Q135387107|Q135387107]] | 0 |- | [[Michelle Aspell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-02 | | | | [[:d:Q135387110|Q135387110]] | 0 |- | [[Sinead Vaughan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-05 | | | | [[:d:Q135388047|Q135388047]] | 0 |- | [[Rachel Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-09 | | | | [[:d:Q135388049|Q135388049]] | 0 |- | [[Suzanne Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-05-01 | | | | [[:d:Q135388052|Q135388052]] | 0 |- | [[Olive Loughnane]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-14 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q270214|Q270214]] | 17 |- | [[Gillian O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-21 | | [[Cill Airne]] | | [[:d:Q447794|Q447794]] | 14 |- | [[Natalia O'Shea]] | [[Íomhá:Helavisa5.jpg|center|40px]] | ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach | [[teangeolaí]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[cláirseoir]]<br/>[[cóiritheoir ceoil]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-03 | | [[Moscó]] | | [[:d:Q2378234|Q2378234]] | 10 |- | [[Sinéad Lynch]] | | iomróir Éireannach | [[iomróir]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-30 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q7522382|Q7522382]] | 6 |- | [[Karen Shinkins]] | | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-15 | | [[Droichead Nua]] | | [[:d:Q11735683|Q11735683]] | 4 |- | [[Claire McCarthy]] | | reathaí fadraoin Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-29 | | | | [[:d:Q39073573|Q39073573]] | 1 |- | [[Denise Scally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1976) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-13 | | | | [[:d:Q135388048|Q135388048]] | 0 |- | [[Giada Gray]] | [[Íomhá:Moritz A. Sachs und Giada Gray (1997).jpg|center|40px]] | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[déantóir scannán]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1977" | 1977-06-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q62318|Q62318]] | 2 |- | [[Gemma Hayes]] | [[Íomhá:Gemma Hayes.png|center|40px]] | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]] | data-sort-value="1977" | 1977-08-11 | | [[Béal Átha Póirín]] | | [[:d:Q273220|Q273220]] | 12 |- | [[Genevieve O'Reilly]] | [[Íomhá:Genevieve O'Reilly at a panel at the 2025 Star Wars Celebration in Japan (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q438161|Q438161]] | 22 |- | [[Eileen Walsh]] | [[Íomhá:Eileen Walsh at Berlinale 2024-1.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-16 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q517868|Q517868]] | 14 |- | [[Lisa Dwan]] | [[Íomhá:Lisa dwan 2022 1.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1977" | 1977-11-25 | | [[Coosan]] | | [[:d:Q1827725|Q1827725]] | 5 |- | [[Melanie Clark Pullen]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-02 | data-sort-value="2022" | 2022-03-29 | [[Bré]] | | [[:d:Q1918954|Q1918954]] | 7 |- | [[Laoise Ní Cheallaigh]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-07 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2619994|Q2619994]] | 11 |- | [[Brídín Ní Bhraonáin]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-20 | | [[Gaoth Dobhair]] | | [[:d:Q3247179|Q3247179]] | 6 |- | [[Sinead Keenan]] | [[Íomhá:SineadKeenanMem2011.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3484904|Q3484904]] | 10 |- | [[Áine Minogue]] | | ceoltóir Éireannach | [[cláirseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-27 | | [[Buiríos Uí Chéin]] | | [[:d:Q4053665|Q4053665]] | 2 |- | [[Andrea Roche]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1977" | 1977-11-11 | | [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]] | | [[:d:Q4755254|Q4755254]] | 4 |- | [[Caitriona Beggs]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-15 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q5017933|Q5017933]] | 3 |- | [[Tarja Owens]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker agus oistéapat (*1977) ♀ | [[mountain biker]]<br/>[[oistéapat]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-25 | | [[Cill Mhantáin]]<br/>[[Deilgne]] | | [[:d:Q17106405|Q17106405]] | 4 |- | [[Lindsay Armaou]] | [[Íomhá:Lindsay Armaou in Manchester.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]], [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1997–) (*1978) ♀; member of [[B*Witched]]; spouse of Lee Brennan agus Pahl | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-18 | | [[an Aithin]] | | [[:d:Q2096443|Q2096443]] | 6 |- | [[Cathy Davey]] | [[Íomhá:Cathy Davey.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[giotáraí]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2942190|Q2942190]] | 4 |- | [[Gillian Norris]] | [[Íomhá:Gillian Norris.jpg|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[damhsóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-29 | | [[Coill Mhic Thomáisín]] | | [[:d:Q3106618|Q3106618]] | 6 |- | [[Rosie Fellner]] | [[Íomhá:RoomNextDoorBFILFFRFH191024 (10 of 159) (54080060222) (cropped).jpg|center|40px]] | aisteoir agus léiritheoir scannán | [[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]] | | [[:d:Q3442638|Q3442638]] | 7 |- | [[Aisling O'Loughlin]] | | iriseoir teilifíse | [[iriseoir]]<br/>[[léitheoir nuachta]]<br/>[[láithreoir teilifíse]]<br/>[[láithreoir]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | [[Sionainn (baile)|Sionainn]] | | [[:d:Q4699208|Q4699208]] | 3 |- | [[Aoife Mulholland]] | [[Íomhá:Aoife Mulholland.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-05-29 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q4778632|Q4778632]] | 3 |- | [[Aoife O'Connor]] | | imreoir camógaíochta | [[camogie player]] | data-sort-value="1978" | 1978-11-27 | | | | [[:d:Q4778638|Q4778638]] | 1 |- | [[Grainne Kierans]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1978" | 1978-09-20 | | [[Droichead Átha]] | | [[:d:Q5593528|Q5593528]] | 3 |- | [[Stephanie Reilly]] | | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q7608378|Q7608378]] | 4 |- | [[Breege Connelly]] | [[Íomhá:Breege Connolly Rio2016.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1978) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-01 | | | | [[:d:Q26218407|Q26218407]] | 3 |- | [[Fiona Glennon]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | | [[:d:Q65554285|Q65554285]] | 0 |- | [[Pauline Glennon]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | | [[:d:Q65554524|Q65554524]] | 0 |- | [[Sinead Leahy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-01-16 | | | | [[:d:Q135381706|Q135381706]] | 0 |- | [[Emer Brophy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-07 | | | | [[:d:Q135388212|Q135388212]] | 0 |- | [[Gillian Callaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-04 | | | | [[:d:Q135388213|Q135388213]] | 0 |- | [[Nicola Downing]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-28 | | | | [[:d:Q135388214|Q135388214]] | 0 |- | [[Dara Barrett]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-11-12 | | | | [[:d:Q135388217|Q135388217]] | 0 |- | [[Sinead Harvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-10 | | | | [[:d:Q135388218|Q135388218]] | 0 |- | [[Aisling Palmer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-17 | | | | [[:d:Q135388219|Q135388219]] | 0 |- | [[Nicola O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-02 | | | | [[:d:Q135388220|Q135388220]] | 0 |- | [[Lorraine O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-02 | | | | [[:d:Q135388221|Q135388221]] | 0 |- | [[Bernadette Flynn]] | [[Íomhá:Bernadette Flynn.jpg|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[damhsóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-01 | | [[An tAonach]] | | [[:d:Q445819|Q445819]] | 8 |- | [[Caroline Ryan]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 58.JPG|center|40px]] | rothaí Éireannach | [[iomróir]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-10 | | [[Baile Mhic Andáin]] | | [[:d:Q511066|Q511066]] | 10 |- | [[Emma Byrne]] | [[Íomhá:Emma Byrne 2014 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-06-14 | | [[Léim an Bhradáin]] | | [[:d:Q533443|Q533443]] | 13 |- | [[Maite Kelly]] | [[Íomhá:Zimmer frei - der Abschied-2099.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir ceolamharclannaíochta]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[oideoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-04 | | [[Beirlín Thiar]]<br/>[[Beirlín]] | | [[:d:Q1885940|Q1885940]] | 6 |- | [[Kelly Liggan]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-05 | | [[an Spáinn]] | | [[:d:Q3194905|Q3194905]] | 10 |- | [[Máiréad Nesbitt]] | [[Íomhá:Mairead Nesbitt at MacQuarie Centre 02.jpg|center|40px]] | veidhleadóir Éireannach | [[veidhleadóir]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[classical violinist]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-18 | | [[Luachma]] | | [[:d:Q3300102|Q3300102]] | 14 |- | [[Leigh Arnold]] | | ban-aisteoir | [[aisteoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4444779|Q4444779]] | 4 |- | [[Aideen Barry]] | [[Íomhá:Aideen Barry & H.Romero 2017.jpg|center|40px]] | ealaíontóir Éireannach | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q4696757|Q4696757]] | 2 |- | [[Ciara McCormack]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-09-29 | | [[North Vancouver]] | | [[:d:Q5119123|Q5119123]] | 5 |- | [[Denise Thomas]] | | peileadóir | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-22 | | | | [[:d:Q5257778|Q5257778]] | 2 |- | [[Ruth Kilkenny]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | | | [[:d:Q65554558|Q65554558]] | 0 |- | [[Joanne Riordan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-23 | | | | [[:d:Q135386914|Q135386914]] | 0 |- | [[Emma Jane Brady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-01 | | | | [[:d:Q135386915|Q135386915]] | 0 |- | [[Niamh Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-29 | | | | [[:d:Q135388215|Q135388215]] | 0 |- | [[Louise Harte]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-10 | | | | [[:d:Q135388216|Q135388216]] | 0 |- | [[Clare Flood]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1980" | 1980s | | | | [[:d:Q518775|Q518775]] | 1 |- | [[Amy-Joyce Hastings]] | [[Íomhá:Amy-Joyce Hastings (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4749054|Q4749054]] | 6 |- | [[Aoife Lynskey]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q4778630|Q4778630]] | 1 |- | [[Roisin McGettigan]] | | lúthchleasaí | [[reathaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-23 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q4966678|Q4966678]] | 5 |- | [[Ronnie Gibbons]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-16 | | [[Wandsworth]] | | [[:d:Q7365872|Q7365872]] | 4 |- | [[Ciara Sheehy]] | | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q22002462|Q22002462]] | 1 |- | [[Lizzie Lee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1980) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-22 | | | | [[:d:Q26267482|Q26267482]] | 3 |- | [[Caitriona Farrell]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q27763839|Q27763839]] | 0 |- | [[Jean Carroll]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-19 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q28233007|Q28233007]] | 4 |- | [[Lindsay Peat]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[imreoir sacair]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q42666501|Q42666501]] | 1 |- | [[Lynda Guy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-07-21 | | | | [[:d:Q135381707|Q135381707]] | 0 |- | [[Vanessa Julia Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-02 | | | | [[:d:Q135387264|Q135387264]] | 0 |- | [[Sinead Frances Groarke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-08 | | | | [[:d:Q135387266|Q135387266]] | 0 |- | [[Michelle Brigid Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-02 | | | | [[:d:Q135387268|Q135387268]] | 0 |- | [[Orla Mary Forde]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-01 | | | | [[:d:Q135387269|Q135387269]] | 0 |- | [[Orla Dempsey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-23 | | | | [[:d:Q135387270|Q135387270]] | 0 |- | [[Laura Ellen Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-06 | | | | [[:d:Q135387271|Q135387271]] | 0 |- | [[Paula Mary O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-30 | | | | [[:d:Q135387273|Q135387273]] | 0 |- | [[Claire Anne McLoughlin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-09 | | | | [[:d:Q135387274|Q135387274]] | 0 |- | [[Denise Philippe Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-19 | | | | [[:d:Q135387275|Q135387275]] | 0 |- | [[Juliet Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-06 | | | | [[:d:Q135387278|Q135387278]] | 0 |- | [[Derval O'Rourke]] | [[Íomhá:Derval O'Rourke Barcelona2010.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-28 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q269905|Q269905]] | 20 |- | [[Roberta Howett]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1249563|Q1249563]] | 3 |- | [[Bing Huang]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | [[Shenyang]] | | [[:d:Q1408084|Q1408084]] | 2 |- | [[Rebecca Codd]] | [[Íomhá:Rebecca Codd.JPG|center|40px]] | galfaire Éireannach | [[galfaire]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-25 | | [[Adelaide]] | | [[:d:Q1871491|Q1871491]] | 3 |- | [[Eileen O'Keeffe]] | | caiteoir oird Éireannach | [[caiteoir oird]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-31 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q2741358|Q2741358]] | 5 |- | [[Yvonne Tracy]] | [[Íomhá:Yvonne Tracy at the Emirates Stadium, London - 20090524.jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-27 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q3574236|Q3574236]] | 8 |- | [[Patricia Roberts]] | [[Íomhá:WSoS 2008 Warsaw - 1. ćwierćfinał - Górecki vs Doherty 07.JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Réiteoir|réiteoir]] agus snooker referee (*1981) ♀ | [[réiteoir]]<br/>[[snooker referee]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | [[Contae an Chláir]] | | [[:d:Q4395107|Q4395107]] | 6 |- | [[Ailis McSweeney]] | | rábálaí | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981<br/>1983-10-04 | | | | [[:d:Q4697077|Q4697077]] | 1 |- | [[Aisling Blake]] | [[Íomhá:Aisling Blake.jpg|center|40px]] | imreoir scuaise Éireannach | [[imreoir scuaise]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4699198|Q4699198]] | 5 |- | [[Aoife Clark]] | [[Íomhá:Aoife Clark, 2012 (cropped).jpg|center|40px]] | marcach Éireannach | [[marcach]] | data-sort-value="1981" | 1981-08-06 | | | | [[:d:Q4778629|Q4778629]] | 4 |- | [[Jenny McDonough]] | [[Íomhá:Jenny McDonough.JPG|center|40px]] | imreoir haca Éireannach | [[imreoir haca]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-23 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q6179391|Q6179391]] | 2 |- | [[Michelle Carey]] | [[Íomhá:Michelle Carey (athlete) (cropped).jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-20<br/>1981-02-20 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6836951|Q6836951]] | 6 |- | [[Jennifer O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-09 | | | | [[:d:Q11724189|Q11724189]] | 1 |- | [[Judy Reynolds]] | [[Íomhá:Judy Reynolds, 2014 (cropped).JPG|center|40px]] | marcach eachraíochta | [[dressage rider]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-11 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q19518281|Q19518281]] | 4 |- | [[Kerry O'Flaherty]] | [[Íomhá:10068 Kerry O'Flaherty.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-15 | | [[Baile Nua na hArda]] | | [[:d:Q20967858|Q20967858]] | 7 |- | [[Melanie Späth]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 60.JPG|center|40px]] | rothaí | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-16 | | [[Flensburg]] | | [[:d:Q21197651|Q21197651]] | 5 |- | [[Emily Maher]] | | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-02 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q22002445|Q22002445]] | 2 |- | [[Lisa Lynas]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-03 | | | | [[:d:Q27267562|Q27267562]] | 1 |- | [[Martina McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1981) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-27 | | | | [[:d:Q39270831|Q39270831]] | 1 |- | [[Suzanne Kenealy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1981) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q43289629|Q43289629]] | 3 |- | [[Emma Louise Griffin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-23 | | | | [[:d:Q135386149|Q135386149]] | 0 |- | [[Emma Angela Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-26 | | | | [[:d:Q135387267|Q135387267]] | 0 |- | [[Wallis Bird]] | [[Íomhá:Wallisbird2007.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[cumadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-29 | | [[Loch Garman]] | | [[:d:Q444966|Q444966]] | 10 |- | [[Deirdre Ryan]] | [[Íomhá:RyanDeirdre 2012.jpg|center|40px]] | léimneoir ard Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-01 | | [[Dún Droma]] | | [[:d:Q518463|Q518463]] | 7 |- | [[Eimear Mullan]] | [[Íomhá:Eimear Mullan Ironman 70.3 Austria 2012.jpg|center|40px]] | trí-atlanaí Éireannach | [[trí-atlanaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-21 | | [[Port Stíobhaird]] | | [[:d:Q1279348|Q1279348]] | 5 |- | [[Rachel Neylan]] | [[Íomhá:Women's road race - Rio 2016 (28783792620).jpg|center|40px]] | rothaí Astrálach | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1982" | 1982-03-09 | | [[Sydney]] | | [[:d:Q2125227|Q2125227]] | 14 |- | [[Lynn Hilary]] | | amhránaí agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[cumadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2420865|Q2420865]] | 12 |- | [[Sarah Flannery]] | | matamaiticeoir Éireannach | [[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1982" | 1982 | | [[Contae Chorcaí]] | | [[:d:Q3672830|Q3672830]] | 8 |- | [[Aoife Murray]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1982" | 1982 | | [[Dún Mánmhaí]] | | [[:d:Q4778636|Q4778636]] | 1 |- | [[Mary Cullen]] | | reathaí meánraoin agus fadraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-17 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q4943747|Q4943747]] | 6 |- | [[Marian Heffernan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-16 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q6761898|Q6761898]] | 5 |- | [[Michelle Walsh]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-02 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6837287|Q6837287]] | 3 |- | [[Deirdre Byrne]] | | cianreathaí Éireannach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-21 | | | | [[:d:Q25936076|Q25936076]] | 2 |- | [[Jennifer Coady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-07 | | | | [[:d:Q135385145|Q135385145]] | 0 |- | [[Niamh Marie Furey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-10 | | | | [[:d:Q135386143|Q135386143]] | 0 |- | [[Muirissa Ann Galway]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-11-10 | | | | [[:d:Q135386145|Q135386145]] | 0 |- | [[Michelle Deirdre Canavan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-22 | | | | [[:d:Q135386146|Q135386146]] | 0 |- | [[Neasa O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-30 | | | | [[:d:Q135386147|Q135386147]] | 0 |- | [[April Maria Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-10-20 | | | | [[:d:Q135386148|Q135386148]] | 0 |- | [[Katie McGrath]] | [[Íomhá:Heroes Assemble IMG 9226 (42762338021).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir teilifíse]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-03 | | [[Áth na Fuinseoige]] | | [[:d:Q253440|Q253440]] | 44 |- | [[Carly Smithson]] | [[Íomhá:Carly Smithson in parade.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q292301|Q292301]] | 16 |- | [[Lisa Lambe]] | [[Íomhá:Lisa Lambe.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-08-01 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1704246|Q1704246]] | 13 |- | [[Joanne King]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-20 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3179676|Q3179676]] | 7 |- | [[Ava Hutchinson]] | [[Íomhá:Ava Hutchinson - 2012 Olympics marathon.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-30 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4827385|Q4827385]] | 4 |- | [[Hannah Craig]] | [[Íomhá:Slalom canoeing 2012 Olympics W K1 IRL Hannah Craig.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*1983) ♀ | [[canúálaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-10 | | | | [[:d:Q5648813|Q5648813]] | 2 |- | [[Stef Curtis]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-05 | | [[Briostó]] | | [[:d:Q7605993|Q7605993]] | 4 |- | [[Aoife Hoey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus bobshleamhnóir (*1983) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[bobshleamhnóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-06 | | [[Cúil an tSúdaire]] | | [[:d:Q7905573|Q7905573]] | 5 |- | [[Zoë Brown]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1983) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-15 | | | | [[:d:Q9392042|Q9392042]] | 1 |- | [[Cecelia Joyce]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-25 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q12978229|Q12978229]] | 7 |- | [[Mellissa Prunty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-25 | | | | [[:d:Q135385143|Q135385143]] | 0 |- | [[Miriam Liston]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-04 | | | | [[:d:Q135385144|Q135385144]] | 0 |- | [[Selina Martina McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-02 | | | | [[:d:Q135386554|Q135386554]] | 0 |- | [[Helena Catherine Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-12 | | | | [[:d:Q135386555|Q135386555]] | 0 |- | [[Orla Maria Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-19 | | | | [[:d:Q135386556|Q135386556]] | 0 |- | [[Annmarie Martina Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-03 | | | | [[:d:Q135386557|Q135386557]] | 0 |- | [[Faye Hartigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-22 | | | | [[:d:Q135386558|Q135386558]] | 0 |- | [[Maire Bernadette Guiney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-30 | | | | [[:d:Q135386559|Q135386559]] | 0 |- | [[Carol Anne Fennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-08 | | | | [[:d:Q135386561|Q135386561]] | 0 |- | [[Karen Marie Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-17 | | | | [[:d:Q135386562|Q135386562]] | 0 |- | [[Sandra Marie Duggan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-31 | | | | [[:d:Q135386563|Q135386563]] | 0 |- | [[Edel Rose Cadam]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-18 | | | | [[:d:Q135386564|Q135386564]] | 0 |- | [[Edel Brennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-22 | | | | [[:d:Q135386565|Q135386565]] | 0 |- | [[Dearbhla Breen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-05 | | | | [[:d:Q135386566|Q135386566]] | 0 |- | [[Nora-Jane Noone]] | [[Íomhá:Nora-Jane Noone at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-08 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q292107|Q292107]] | 14 |- | [[Joanne Cuddihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1984) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-11 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q458353|Q458353]] | 7 |- | [[Leanne Moore]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-07-24 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q945587|Q945587]] | 4 |- | [[Ruth Kearney]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-11 | | [[Lambeth]] | | [[:d:Q1535775|Q1535775]] | 12 |- | [[Charlene McKenna]] | [[Íomhá:Charlene McKenna (2008).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-26 | | [[Glasloch]] | | [[:d:Q2957880|Q2957880]] | 12 |- | [[Fionnuala McCormack]] | [[Íomhá:Fionnuala Britton Velenje 2011.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus cianreathaí (*1984) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3072729|Q3072729]] | 11 |- | [[Niamh Briggs]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-30 | | [[Dún na Mainistreach]] | | [[:d:Q3339465|Q3339465]] | 2 |- | [[Rosie Foley]] | [[Íomhá:Rosie foley limbo pic.jpg|center|40px]] | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | | [[:d:Q3442640|Q3442640]] | 1 |- | [[Shannon McDonnell]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-28 | | [[Orland Park]] | | [[:d:Q7488908|Q7488908]] | 3 |- | [[Siobhan Byrne]] | | pionsóir Oilimpeach | [[pionsóir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-13 | | [[Ostfildern]] | | [[:d:Q7525288|Q7525288]] | 2 |- | [[Gillian Búrc]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-28 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q17859745|Q17859745]] | 1 |- | [[Lydia Gurley]] | [[Íomhá:2016 2017 UCI Track World Cup Apeldoorn 226.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] raonrothaí (*1984) ♀ | [[raonrothaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-09 | | [[Baile Átha an Rí]] | | [[:d:Q27517415|Q27517415]] | 9 |- | [[Monika Gedvilaite]] | | Imreoir fichille (*1984) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-16 | | | | [[:d:Q28479153|Q28479153]] | 0 |- | [[Sandra Lynch]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | | [[:d:Q65554564|Q65554564]] | 0 |- | [[Rachel Wyse]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] láithreoir teilifíse agus marcach (*1985) ♀; spouse of Tim Gredley | [[láithreoir teilifíse]]<br/>[[marcach]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-22 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q1568896|Q1568896]] | 3 |- | [[Natalie Britton]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2165668|Q2165668]] | 0 |- | [[Georgia Salpa]] | [[Íomhá:Georgia salpa.jpg|center|40px]] | mainicín Gréagach-Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-14 | | [[an Aithin]] | | [[:d:Q2586982|Q2586982]] | 16 |- | [[Gemma-Leah Devereux]] | | ban-aisteoir | [[aisteoir]] | data-sort-value="1985" | 1985<br/>1990-08-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2688973|Q2688973]] | 6 |- | [[Kirsten McGarry]] | | sciálaí Alpach Éireannach | [[sciálaí Alpach]]<br/>[[sciálaí saorstíle]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-25 | | [[Deilginis]] | | [[:d:Q2780652|Q2780652]] | 6 |- | [[Aoife Neary]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1985" | 1985 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q4778637|Q4778637]] | 1 |- | [[Claire Bergin]] | | bobshleamhnóir Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-01<br/>1985-02-02 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q5125145|Q5125145]] | 5 |- | [[Marie Curtin]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1985" | 1985-08-07 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q6762814|Q6762814]] | 3 |- | [[Caroline O'Sullivan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | | | [[:d:Q65554212|Q65554212]] | 0 |- | [[Eavan Judith Morrissey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-04-10 | | | | [[:d:Q135385420|Q135385420]] | 0 |- | [[Aine Mary O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-12 | | | | [[:d:Q135385421|Q135385421]] | 0 |- | [[Carol Anne O'Donovan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-13 | | | | [[:d:Q135385425|Q135385425]] | 0 |- | [[Vivienne Hilary Shaw]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-12 | | | | [[:d:Q135385426|Q135385426]] | 0 |- | [[Saragh Jane O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-05 | | | | [[:d:Q135385427|Q135385427]] | 0 |- | [[Mary Ellen Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-04-12 | | | | [[:d:Q135385428|Q135385428]] | 0 |- | [[Marie Antoinette Breen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-13 | | | | [[:d:Q135385429|Q135385429]] | 0 |- | [[Aoife Elizabeth Roche]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-22 | | | | [[:d:Q135385430|Q135385430]] | 0 |- | [[Bridget Tara Brosnan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-10-21 | | | | [[:d:Q135385431|Q135385431]] | 0 |- | [[Sarah Mary Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-12 | | | | [[:d:Q135385432|Q135385432]] | 0 |- | [[Mischa Barton]] | [[Íomhá:Mischa Barton 2017.png|center|40px]] | aisteoir Briotanach-Meireacánach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir linbh]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-24 | | [[Hammersmith]] | | [[:d:Q207458|Q207458]] | 52 |- | [[Dominique McElligott]] | [[Íomhá:Dominique McElligott - Cannes.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q456651|Q456651]] | 29 |- | [[Angela Walsh]] | | imreoir peil Ghaelach | [[imreoir peile Gaelaí]] | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q4762581|Q4762581]] | 2 |- | [[Fiona O'Sullivan]] | [[Íomhá:Fiona O'Sullivan in San Jose.jpg|center|40px]] | imreoir sacair gairmiúil | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1986" | 1986-09-17 | | [[San Geronimo]] | | [[:d:Q4970710|Q4970710]] | 12 |- | [[Catriona Cuddihy]] | | lúthchleasaí | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-05 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q5053959|Q5053959]] | 2 |- | [[Sophie Perry]] | [[Íomhá:Sophie Perry.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1986) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-11 | | [[Brighton]] | | [[:d:Q7563050|Q7563050]] | 7 |- | [[Linda Byrne]] | [[Íomhá:Linda Byrne.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q11756918|Q11756918]] | 7 |- | [[Rebecca Rolfe]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16225377|Q16225377]] | 3 |- | [[Jennie King]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q26804583|Q26804583]] | 3 |- | [[Jill Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1986) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27567873|Q27567873]] | 3 |- | [[Sarah McCormack]] | [[Íomhá:20120310-UK-Inter-County-Cross-Country-03555 (6826896314).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1986) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-19 | | [[Michigan]] | | [[:d:Q70926851|Q70926851]] | 2 |- | [[Joanne Maire Ni Mhathuna]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-02 | | | | [[:d:Q135381383|Q135381383]] | 0 |- | [[Cathy Grant]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-05 | | | | [[:d:Q135381384|Q135381384]] | 0 |- | [[Jayne Wisener]] | [[Íomhá:Jayne Wisener.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-19 | | [[Baile Monaidh]] | | [[:d:Q387132|Q387132]] | 15 |- | [[Laura Izibor]] | [[Íomhá:Laura Izibor, 2008 (cropped).jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q437622|Q437622]] | 7 |- | [[Jenna O'Hea]] | [[Íomhá:Jenna O'Hea at day three of the Opals camp.jpg|center|40px]] | cispheileadóir Astrálach | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-06 | | [[Melbourne]] | | [[:d:Q622730|Q622730]] | 17 |- | [[Claire Brady]] | | cianreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-01-20<br/>1987-01-29 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q1094778|Q1094778]] | 3 |- | [[Danielle Fox-Clarke]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3014994|Q3014994]] | 2 |- | [[Aisling Daly]] | | ealaíontóir comhraic Éireannach | [[ealaíontóir comhraic measctha]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4699200|Q4699200]] | 6 |- | [[Brenda Hanney]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1987" | 1987 | | | | [[:d:Q4960689|Q4960689]] | 1 |- | [[Tori Pena]] | [[Íomhá:Tori Pena.jpg|center|40px]] | léimneoir cuaille Meiriceánach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-30 | | [[Los Alamitos]] | | [[:d:Q7825761|Q7825761]] | 7 |- | [[Nicola Twohig]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-28 | | [[Manchain]] | | [[:d:Q10484148|Q10484148]] | 1 |- | [[Roseanne Galligan]] | [[Íomhá:Roseanne Galligan 2013.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-09 | | [[Droichead Nua]] | | [[:d:Q16209460|Q16209460]] | 2 |- | [[Nicola Sinnott]] | [[Íomhá:Nicola Sinnott.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-08 | | | | [[:d:Q22280384|Q22280384]] | 2 |- | [[Emma Beckett]] | [[Íomhá:Emma Beckett, 2021 (cropped).jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-29 | | [[Northampton]] | | [[:d:Q61827370|Q61827370]] | 4 |- | [[Elaine O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-04 | | | | [[:d:Q135379955|Q135379955]] | 0 |- | [[Emma M. Mullane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-09 | | | | [[:d:Q135379956|Q135379956]] | 0 |- | [[Hansey Lucy Sexton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-16 | | | | [[:d:Q135381381|Q135381381]] | 0 |- | [[Hannah Mary Coen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-24 | | | | [[:d:Q135381385|Q135381385]] | 0 |- | [[Natasha Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-27 | | | | [[:d:Q135381842|Q135381842]] | 0 |- | [[Fiona Meany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-17 | | | | [[:d:Q135381843|Q135381843]] | 0 |- | [[Kelly Johnston]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-09-05 | | | | [[:d:Q135381844|Q135381844]] | 0 |- | [[Kathryn Fahy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-17 | | | | [[:d:Q135381845|Q135381845]] | 0 |- | [[Sheena Catherine Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-13 | | | | [[:d:Q135381846|Q135381846]] | 0 |- | [[Miriam Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-05 | | | | [[:d:Q135381847|Q135381847]] | 0 |- | [[Bernice Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-18 | | | | [[:d:Q135381848|Q135381848]] | 0 |- | [[Sinéad Mulvey]] | [[Íomhá:Sinéad Mulvay.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aeróstach]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q255095|Q255095]] | 20 |- | [[Chloe Magee]] | [[Íomhá:Chloe Magee Irish Open Mixed Double Champions 2018 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[iomaitheoir Oilimpeach]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-29 | | [[Ráth Bhoth]] | | [[:d:Q468589|Q468589]] | 13 |- | [[Méabh de Búrca]] | [[Íomhá:Meabh De Burca.jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-11 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q509493|Q509493]] | 5 |- | [[Erin Keery]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1988" | 1988-02-16 | | | | [[:d:Q1354600|Q1354600]] | 2 |- | [[Janet Grogan]] | [[Íomhá:Janet Grogan (cropped).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí is scríbhneoir|amhránaí is scríbhneoir]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (fl. 2009–) (*1988) ♀ | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1424238|Q1424238]] | 4 |- | [[Lynn Styles]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2708041|Q2708041]] | 7 |- | [[Ann Dalton]] | | imreoir camógaíochta | [[camogie player]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-22 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q4766351|Q4766351]] | 1 |- | [[Julia Moriarty]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-03 | | [[Adelaide]] | | [[:d:Q6306589|Q6306589]] | 4 |- | [[Melanie Nocher]] | | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-18 | | [[Contae an Dúin]] | | [[:d:Q6811327|Q6811327]] | 5 |- | [[Kelly Proper]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-01 | | | | [[:d:Q11738678|Q11738678]] | 3 |- | [[Claire Tarplee]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-22 | | | | [[:d:Q15925883|Q15925883]] | 1 |- | [[Amy Kenealy]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16224552|Q16224552]] | 4 |- | [[Amy Foster]] | | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-02 | | | | [[:d:Q19560506|Q19560506]] | 2 |- | [[Hannah Lowry-O'Reilly]] | | Imreoir fichille (*1988) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-19 | | | | [[:d:Q28479756|Q28479756]] | 0 |- | [[Sarah Louise McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-04 | | | | [[:d:Q135381219|Q135381219]] | 0 |- | [[Chloë Agnew]] | [[Íomhá:Chloë Agnew at Macquarie Shopping Centre, Sydney.jpg|center|40px]] | ceoltóir agus amhránaí Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-09 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2228268|Q2228268]] | 17 |- | [[Lisa Kearney]] | [[Íomhá:Lisa Kearney on WIMPS TV.jpg|center|40px]] | cleachtóir júdó Éireannach | [[cleachtóir júdó]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-27 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q2260724|Q2260724]] | 5 |- | [[Emma Britt Waldron]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Mainicín faisin|mainicín]] (*1989) ♀ | [[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q3724627|Q3724627]] | 1 |- | [[Ciara Horne]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 333.JPG|center|40px]] | rothaí | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-07 | | [[Harrow, Londain|Harrow]] | | [[:d:Q5119121|Q5119121]] | 16 |- | [[Jessie Barr]] | | lúthchleasaí | [[rábálaí]] | data-sort-value="1989" | 1989-07-24 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q6187612|Q6187612]] | 5 |- | [[Laura Reynolds]] | | lúthchleasaí | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-21<br/>1989-01-20 | | | | [[:d:Q6499354|Q6499354]] | 3 |- | [[Orla Barry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-21 | | [[Droichead na Scuab]] | | [[:d:Q7102982|Q7102982]] | 2 |- | [[Kate McKenna]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16224853|Q16224853]] | 3 |- | [[Jenny Murphy]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[rugby sevens player]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-30 | | | | [[:d:Q18126994|Q18126994]] | 2 |- | [[Michelle Finn]] | [[Íomhá:2019-09-01 ISTAF 2019 2000 m steeplechase (Martin Rulsch) 43 (cropped).jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-16<br/>1989-12-16 | | | | [[:d:Q20967861|Q20967861]] | 6 |- | [[Sara Louise Treacy]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-22 | | | | [[:d:Q20967862|Q20967862]] | 5 |- | [[Kelly Murphy]] | [[Íomhá:2024 UEC Track Elite European Championships 130.jpg|center|40px]] | rothaí Éireannach | [[rothaí spóirt]]<br/>[[eolaí néarchórais]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-03 | | [[Birmingham]] | | [[:d:Q33083846|Q33083846]] | 8 |- | [[Lisa McGill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-14 | | | | [[:d:Q135380034|Q135380034]] | 0 |- | [[Elaine C. Caffrey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-02-24 | | | | [[:d:Q135380037|Q135380037]] | 0 |- | [[Colleen McInerney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-14 | | | | [[:d:Q135382206|Q135382206]] | 0 |- | [[Aine McKenna]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-23 | | | | [[:d:Q135382207|Q135382207]] | 0 |- | [[Julie Angelina Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-04-21 | | | | [[:d:Q135382208|Q135382208]] | 0 |- | [[Susan Elise Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-02-24 | | | | [[:d:Q135382209|Q135382209]] | 0 |- | [[Rozanna Purcell]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-03 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q1046271|Q1046271]] | 6 |- | [[Adrienne Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir i gcomórtas áilleachta (*1990) ♀ | [[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-11 | | [[Cluain Dolcáin]] | | [[:d:Q4685714|Q4685714]] | 4 |- | [[Aisling Cooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1990) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-27 | | [[Dumhach Thrá]] | | [[:d:Q4699199|Q4699199]] | 3 |- | [[Ruesha Littlejohn]] | [[Íomhá:Ruesha Littlejohn in San Jose.jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-03 | | [[Glaschú]] | | [[:d:Q7377860|Q7377860]] | 11 |- | [[Ciara Everard]] | [[Íomhá:09277 Ciara Everard.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1990) ♀ | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-10 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q9192214|Q9192214]] | 6 |- | [[Claire Lambe]] | | iomróir Éireannach | [[iomróir]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-16 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q11690739|Q11690739]] | 5 |- | [[Melissa Scott-Hayward]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1990) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16225439|Q16225439]] | 2 |- | [[Robyn Stewart]] | [[Íomhá:2017 UEC Track Elite European Championships 412.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1990) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-10 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q27517186|Q27517186]] | 4 |- | [[Niamh Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1990) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-26 | | | | [[:d:Q39814817|Q39814817]] | 1 |- | [[Fionnuala Ross]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1990) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-05 | | | | [[:d:Q69863936|Q69863936]] | 0 |- | [[Orla O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-28 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q74239854|Q74239854]] | 1 |- | [[Danielle O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | | | | [[:d:Q135367014|Q135367014]] | 0 |- | [[Rhiannon Bernadette McNulty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-03-16 | | | | [[:d:Q135378320|Q135378320]] | 0 |- | [[Emma Marron]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-21 | | | | [[:d:Q135378321|Q135378321]] | 0 |- | [[Méabh Malone]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-01 | | | | [[:d:Q135378322|Q135378322]] | 0 |- | [[Ciara Louise Flaherty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-28 | | | | [[:d:Q135378323|Q135378323]] | 0 |- | [[Shelly Behan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-27 | | | | [[:d:Q135378324|Q135378324]] | 0 |- | [[Erica C. Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | | | | [[:d:Q135380031|Q135380031]] | 0 |- | [[Cathy Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-16 | | | | [[:d:Q135380035|Q135380035]] | 0 |- | [[Christine O'Gorman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-28 | | | | [[:d:Q135381052|Q135381052]] | 0 |- | [[Christina Ann Newton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-08 | | | | [[:d:Q135381053|Q135381053]] | 0 |- | [[Michelle Louise Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-01 | | | | [[:d:Q135381055|Q135381055]] | 0 |- | [[Beth Meany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-15 | | | | [[:d:Q135381056|Q135381056]] | 0 |- | [[Eimear Mary Mairtin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-03 | | | | [[:d:Q135381058|Q135381058]] | 0 |- | [[Caroline Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-25 | | | | [[:d:Q135381059|Q135381059]] | 0 |- | [[Kerrie Marie Dore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-14 | | | | [[:d:Q135381060|Q135381060]] | 0 |- | [[Valerie O'Driscoll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-15 | | | | [[:d:Q135382205|Q135382205]] | 0 |- | [[Clara Peters]] | [[Íomhá:European 2011 Clara PETERS.jpg|center|40px]] | scátálaí fíorach Éireannach | [[scátálaí fíorach]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-19 | | [[Essen]] | | [[:d:Q4360258|Q4360258]] | 5 |- | [[Lynsey McCullough]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-01 | | [[Aontroim (baile)]] | | [[:d:Q6709499|Q6709499]] | 1 |- | [[Emma Flanagan]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-07 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16211337|Q16211337]] | 4 |- | [[Cherelle Khassal]] | [[Íomhá:Cherelle Khassal (23697437213).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-09 | | [[Sasana]] | | [[:d:Q22087349|Q22087349]] | 4 |- | [[Alice Kunek]] | [[Íomhá:Alice Kunek - Perth Lynx.jpg|center|40px]] | cispheileadóir Astrálach (1991-) | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-06 | | [[Box Hill]] | | [[:d:Q24452204|Q24452204]] | 10 |- | [[Laura Boylan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1991) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1991" | 1991-12-16 | | [[Contae Lú]] | | [[:d:Q29981448|Q29981448]] | 3 |- | [[Sinéad Denny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1991) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-05 | | | | [[:d:Q69863080|Q69863080]] | 0 |- | [[Aoife McDermott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1991) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-04 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q78047998|Q78047998]] | 1 |- | [[Aine O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-28 | | | | [[:d:Q135367015|Q135367015]] | 0 |- | [[Fiona O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-06-27 | | | | [[:d:Q135370906|Q135370906]] | 0 |- | [[Emma J. Sherwood]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-02-17 | | | | [[:d:Q135379981|Q135379981]] | 0 |- | [[Tracey M. Power]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-04 | | | | [[:d:Q135379982|Q135379982]] | 0 |- | [[Stephanie O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-04-25 | | | | [[:d:Q135379983|Q135379983]] | 0 |- | [[Carol A. McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-22 | | | | [[:d:Q135379987|Q135379987]] | 0 |- | [[Sophie Vavasseur]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2628135|Q2628135]] | 15 |- | [[Aoife Hannon]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[fisiteiripeoir]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q3620544|Q3620544]] | 2 |- | [[Aisling Dunphy]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1992" | 1992 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q4699203|Q4699203]] | 0 |- | [[Ann Marie Starr]] | | imreoir camógaíochta | | data-sort-value="1992" | 1992 | | | | [[:d:Q4766551|Q4766551]] | 1 |- | [[Sinead Chambers]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-01 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q15712412|Q15712412]] | 4 |- | [[Christine McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí agus rábálaí (*1992) ♀ | [[cliathreathaí]]<br/>[[rábálaí]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-06 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q25939025|Q25939025]] | 2 |- | [[Poornima Menon Jayadev]] | | Imreoir fichille (*1992) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | | [[:d:Q28479758|Q28479758]] | 0 |- | [[Naomi Carroll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair, imreoir haca, imreoir peile Gaelaí agus camogie player (*1992) ♀ | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir haca]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]]<br/>[[camogie player]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-13 | | [[Contae an Chláir]] | | [[:d:Q57313561|Q57313561]] | 3 |- | [[Claire Mooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-06-21 | | | | [[:d:Q69812429|Q69812429]] | 0 |- | [[Joan Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-30 | | | | [[:d:Q69814488|Q69814488]] | 1 |- | [[Catherine McManus]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-09 | | | | [[:d:Q69819917|Q69819917]] | 0 |- | [[Tessa Josephine Solan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-19 | | | | [[:d:Q135378015|Q135378015]] | 0 |- | [[Lorraine Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-11-24 | | | | [[:d:Q135378016|Q135378016]] | 0 |- | [[Nichola Rafferty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-04 | | | | [[:d:Q135378017|Q135378017]] | 0 |- | [[Louise Mary O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-24 | | | | [[:d:Q135378019|Q135378019]] | 0 |- | [[Rebecca Teresa Nagle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-04 | | | | [[:d:Q135378020|Q135378020]] | 0 |- | [[Kate Mary McDaid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-18 | | | | [[:d:Q135378021|Q135378021]] | 0 |- | [[Rebecca F. O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-25 | | | | [[:d:Q135379984|Q135379984]] | 0 |- | [[Emily M. O'Callaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-07 | | | | [[:d:Q135379985|Q135379985]] | 0 |- | [[Katie B. Kilbride]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-06 | | | | [[:d:Q135379988|Q135379988]] | 0 |- | [[Catriona M. Foley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-08-16 | | | | [[:d:Q135379989|Q135379989]] | 0 |- | [[Sinead Deegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-13 | | | | [[:d:Q135379990|Q135379990]] | 0 |- | [[Eimhear M. Browne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-01-07 | | | | [[:d:Q135379991|Q135379991]] | 0 |- | [[Amy Bowtell]] | | imreoir leadóige | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-16 | | [[Na Clocha Liatha]] | | [[:d:Q4749116|Q4749116]] | 7 |- | [[Katie Kirk]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] rábálaí (*1993) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-05 | | | | [[:d:Q11737414|Q11737414]] | 1 |- | [[Ciara Grant]] | [[Íomhá:Ciara Grant WUG.jpg|center|40px]] | peileadóir | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir futsal]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-11 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q15960851|Q15960851]] | 8 |- | [[Michaela Walsh]] | | dornálaí as Béal Feirste | [[dornálaí]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-05 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q18218166|Q18218166]] | 9 |- | [[Siobhán Killeen]] | | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]]<br/>[[imreoir futsal]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-15 | | | | [[:d:Q22278600|Q22278600]] | 1 |- | [[Lois Roche]] | [[Íomhá:Lois Roche Lewes FC Women 2 Charlton Ath Women 0 17 10 2021-82 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-18 | | [[Londain]] | | [[:d:Q24150945|Q24150945]] | 5 |- | [[Clare Cryan]] | [[Íomhá:Clare Cryan Kyiv 2019.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*1993) ♀ | [[tumadóir iomaíoachta]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | | | | [[:d:Q65553526|Q65553526]] | 3 |- | [[Emma Mitchell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-02 | | | | [[:d:Q69812822|Q69812822]] | 0 |- | [[Éabhnait Deborah Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-01-08 | | | | [[:d:Q135376728|Q135376728]] | 0 |- | [[Rheanne Marie O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-24 | | | | [[:d:Q135376730|Q135376730]] | 0 |- | [[Ciara Patricia Newell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-17 | | | | [[:d:Q135376733|Q135376733]] | 0 |- | [[Lauren Marie Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-06 | | | | [[:d:Q135376734|Q135376734]] | 0 |- | [[Laoise Maria Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-19 | | | | [[:d:Q135376735|Q135376735]] | 0 |- | [[Laura Catriona Moloney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-24 | | | | [[:d:Q135376736|Q135376736]] | 0 |- | [[Karen Meany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-23 | | | | [[:d:Q135376737|Q135376737]] | 0 |- | [[Méabh Barry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-16 | | | | [[:d:Q135376739|Q135376739]] | 0 |- | [[Marrianna Patricia C. Troy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-09 | | | | [[:d:Q135378014|Q135378014]] | 0 |- | [[Erika Emma O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-06 | | | | [[:d:Q135378018|Q135378018]] | 0 |- | [[Chelsea Jones]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | | | [[:d:Q2377423|Q2377423]] | 0 |- | [[Phoebe Prince]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scoláire (1994–2010) ♀ | [[scoláire]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-24 | data-sort-value="2010" | 2010-01-14 | [[Bedford]] | [[South Hadley]] | [[:d:Q3304893|Q3304893]] | 6 |- | [[Kate Veale]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-05 | | [[Tulach Mhór]] | | [[:d:Q11737264|Q11737264]] | 2 |- | [[Caroline Black]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-04 | | [[Lios na gCearrbhach]] | | [[:d:Q15971927|Q15971927]] | 5 |- | [[Phil Healy]] | [[Íomhá:Womens 400m (46526965474) (cropped).jpg|center|40px]] | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-19 | | [[Béal Átha Fhínín]] | | [[:d:Q25999744|Q25999744]] | 7 |- | [[Niamh McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí (*1994) ♀ | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-04 | | [[Contae Chorcaí]] | | [[:d:Q26905471|Q26905471]] | 2 |- | [[Karina Campbell]] | | Imreoir fichille (*1994) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-19 | | | | [[:d:Q28470777|Q28470777]] | 0 |- | [[Victoria Bell]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="1994" | 1994-06-22 | | [[Sutton Coldfield]] | | [[:d:Q48618566|Q48618566]] | 4 |- | [[Alice Sharpe]] | [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 132.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1994) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-03 | | [[München]] | | [[:d:Q55361867|Q55361867]] | 10 |- | [[Alli Palisch]] | [[Íomhá:Alli Murphy Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-528 (50943521133) (cropped).jpg|center|40px]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1994) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-13 | | [[Plano, Texas|Plano]] | | [[:d:Q56285209|Q56285209]] | 4 |- | [[Shona Heaslip]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-18 | | | | [[:d:Q69820877|Q69820877]] | 0 |- | [[Philippa Rogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-02-04 | | | | [[:d:Q69861835|Q69861835]] | 0 |- | [[Eimear Twomey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-05 | | | | [[:d:Q135375110|Q135375110]] | 0 |- | [[Amy Louise Russell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-02-02 | | | | [[:d:Q135375111|Q135375111]] | 0 |- | [[Ciara Milroy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-18 | | | | [[:d:Q135375114|Q135375114]] | 0 |- | [[Sorcha Maire McNulty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-04 | | | | [[:d:Q135375115|Q135375115]] | 0 |- | [[Leanne McDonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-29 | | | | [[:d:Q135375116|Q135375116]] | 0 |- | [[Laura Hoffman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-04-29 | | | | [[:d:Q135375118|Q135375118]] | 0 |- | [[Deirdre Ann Geaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-16 | | | | [[:d:Q135375120|Q135375120]] | 0 |- | [[Michelle Clarke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[cóitseálaí cispheile]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-03 | | | | [[:d:Q135375123|Q135375123]] | 0 |- | [[Rebecca Barker]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-08-02 | | | | [[:d:Q135375124|Q135375124]] | 0 |- | [[Ailish O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-01 | | | | [[:d:Q135376732|Q135376732]] | 0 |- | [[Cliona Niamh Máirtín]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-06-26 | | | | [[:d:Q135376738|Q135376738]] | 0 |- | [[Sycerika McMahon]] | | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-11 | | [[Contae an Dúin]] | | [[:d:Q3979013|Q3979013]] | 7 |- | [[Carolane Soucisse]] | [[Íomhá:2018 Autumn Classic International - Soucisse & Firus (cropped) - Soucisse.jpg|center|40px]] | damhsóir oighir Ceanadach | [[ice dancer]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-10 | | [[Châteauguay]] | | [[:d:Q24860514|Q24860514]] | 5 |- | [[Aoife Mannion]] | [[Íomhá:Aoife Mannion BCLFC 2015 (22147891741) (cropped).jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1995) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-24 | | [[Solihull]] | | [[:d:Q25714012|Q25714012]] | 12 |- | [[Ellen Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1995) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q26899011|Q26899011]] | 3 |- | [[Síofra Cléirigh Büttner]] | [[Íomhá:Síofra Cléirigh Büttner 2017.jpg|center|40px]] | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q35349110|Q35349110]] | 5 |- | [[Gráinne Walsh]] | | dornálaí Éireannach | [[dornálaí]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-13 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q65091953|Q65091953]] | 5 |- | [[Amy Waters]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-13 | | | | [[:d:Q135367016|Q135367016]] | 0 |- | [[Jennifer Sheehan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-10 | | | | [[:d:Q135373959|Q135373959]] | 0 |- | [[Jessica Blue O Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-11 | | | | [[:d:Q135373960|Q135373960]] | 0 |- | [[Aedin O Donnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-27 | | | | [[:d:Q135373961|Q135373961]] | 0 |- | [[Lorna McNamee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-01 | | | | [[:d:Q135373963|Q135373963]] | 0 |- | [[Orla Keoghegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-21 | | | | [[:d:Q135373964|Q135373964]] | 0 |- | [[Shannon Farrell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-09 | | | | [[:d:Q135373965|Q135373965]] | 0 |- | [[Erin Leigh Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-30 | | | | [[:d:Q135373966|Q135373966]] | 0 |- | [[Aileen Verona Crowley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-05-04 | | | | [[:d:Q135373968|Q135373968]] | 0 |- | [[Katie Ann Moloney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-14 | | | | [[:d:Q135375112|Q135375112]] | 0 |- | [[Samantha Massey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-28 | | | | [[:d:Q135375117|Q135375117]] | 0 |- | [[Lauren Kelly Falvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-27 | | | | [[:d:Q135375122|Q135375122]] | 0 |- | [[Emma Bolger]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q520262|Q520262]] | 11 |- | [[Laoise Murray]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3826973|Q3826973]] | 3 |- | [[Mary C. Cain]] | | reathaí meánraoin Meiriceánach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-03 | | [[Bronxville]] | | [[:d:Q6779145|Q6779145]] | 10 |- | [[Florence Bell]] | | sciálaí Éireannach | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-05 | | [[Sutton Coldfield]] | | [[:d:Q15910753|Q15910753]] | 4 |- | [[Alannah Stephenson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-04 | | [[Lios na gCearrbhach]] | | [[:d:Q17457943|Q17457943]] | 3 |- | [[Tham Nguyen]] | [[Íomhá:Tham Nguyen at the 2023 World Weightlifting Championships training hall.webp|center|40px]] | Tógálaí meáchain (*1996) ♀ | [[tógálaí meáchain]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-15 | | | | [[:d:Q26132016|Q26132016]] | 4 |- | [[Alanna Lally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-30 | | | | [[:d:Q69860533|Q69860533]] | 1 |- | [[Megan Connolly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-06 | | | | [[:d:Q135366913|Q135366913]] | 0 |- | [[Ciara Mary McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | | [[:d:Q135366914|Q135366914]] | 0 |- | [[Caoimhe Rita Moore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-23 | | | | [[:d:Q135366915|Q135366915]] | 0 |- | [[Nadine Cheryl Rice]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-07-29 | | | | [[:d:Q135366916|Q135366916]] | 0 |- | [[Holli Anna Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-10-02 | | | | [[:d:Q135366917|Q135366917]] | 0 |- | [[Meadhbh Helen Campbell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-04-26 | | | | [[:d:Q135370468|Q135370468]] | 0 |- | [[Ruth Mary Leavey]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-25 | | | | [[:d:Q135370469|Q135370469]] | 0 |- | [[Aoibheann Ann Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-24 | | | | [[:d:Q135370470|Q135370470]] | 0 |- | [[Hannah Eileen McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | | [[:d:Q135370471|Q135370471]] | 0 |- | [[Lauren Jane Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-12 | | | | [[:d:Q135370472|Q135370472]] | 0 |- | [[Kate Emma O'Flaherty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-08 | | | | [[:d:Q135370473|Q135370473]] | 0 |- | [[Aoife Catherine Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-04 | | | | [[:d:Q135370474|Q135370474]] | 0 |- | [[Eve Ellen M. O'Mahoney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-29 | | | | [[:d:Q135370475|Q135370475]] | 0 |- | [[Lesley Ann Wilkinson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-16 | | | | [[:d:Q135370476|Q135370476]] | 0 |- | [[Lisa Teresa Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-22 | | | | [[:d:Q135373962|Q135373962]] | 0 |- | [[Aebh Kelly]] | [[Íomhá:AK WikiP.jpg|center|40px]] | soprán Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-06 | | [[Na Sceirí]] | | [[:d:Q4687014|Q4687014]] | 2 |- | [[Megan Connolly]] | [[Íomhá:Megan Connolly 2015 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-07 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q21708017|Q21708017]] | 12 |- | [[Rachael Darragh]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[iomaitheoir Oilimpeach]] | data-sort-value="1997" | 1997-09-24 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q26786740|Q26786740]] | 6 |- | [[Sophie MacMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1997) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29947005|Q29947005]] | 8 |- | [[Sara Boyle]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-31 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q30230598|Q30230598]] | 1 |- | [[Amy Broadhurst]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-17 | | [[Dún Dealgan]] | | [[:d:Q60182060|Q60182060]] | 3 |- | [[Aoife O'Rourke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-02 | | [[An Caisleán Riabhach]] | | [[:d:Q66934867|Q66934867]] | 8 |- | [[Aoife Anne O'Halloran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-05 | | | | [[:d:Q135365106|Q135365106]] | 0 |- | [[Princess Elizabeth Adeogun]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-04-10 | | | | [[:d:Q135367093|Q135367093]] | 0 |- | [[Tia Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-02 | | | | [[:d:Q135368530|Q135368530]] | 0 |- | [[Hayley Nicole Lenihan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-19 | | | | [[:d:Q135368531|Q135368531]] | 0 |- | [[Julie Milroy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-10 | | | | [[:d:Q135368532|Q135368532]] | 0 |- | [[Liadan Tobin-Schnittger]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-10 | | | | [[:d:Q135371775|Q135371775]] | 0 |- | [[Courtney Anne Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-16 | | | | [[:d:Q135371776|Q135371776]] | 0 |- | [[Aoife Mary Tiernan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-30 | | | | [[:d:Q135371777|Q135371777]] | 0 |- | [[Sarah Marie Phelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-02 | | | | [[:d:Q135371778|Q135371778]] | 0 |- | [[Aislinn Finola O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-24 | | | | [[:d:Q135371779|Q135371779]] | 0 |- | [[Aisling Catriona McCann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-01 | | | | [[:d:Q135371780|Q135371780]] | 0 |- | [[Sarah Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-24 | | | | [[:d:Q135371781|Q135371781]] | 0 |- | [[Hollie Herlihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-30 | | | | [[:d:Q135371782|Q135371782]] | 0 |- | [[Shannen Sandra Holbrook]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-24 | | | | [[:d:Q135371783|Q135371783]] | 0 |- | [[Olivia Margaret Dupuy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-27 | | | | [[:d:Q135371784|Q135371784]] | 0 |- | [[Kelly Sarah Diggin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-05 | | | | [[:d:Q135371785|Q135371785]] | 0 |- | [[Caoimhe Ann Blennerhassett]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-15 | | | | [[:d:Q135371786|Q135371786]] | 0 |- | [[Ellis O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] gleacaí ealaíonta (*1998) ♀ | [[gleacaí ealaíonta]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-23 | | [[Kent]] | | [[:d:Q23887651|Q23887651]] | 3 |- | [[Michaela Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-17 | | | | [[:d:Q51098390|Q51098390]] | 2 |- | [[Anna Kerrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1998) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-10 | | [[Sasana]] | | [[:d:Q64148448|Q64148448]] | 3 |- | [[Elizabeth Morland]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-03 | | | | [[:d:Q69815287|Q69815287]] | 0 |- | [[Alison Jane Cleary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-13 | | | | [[:d:Q135365098|Q135365098]] | 0 |- | [[Laura Anne Fortune]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-23 | | | | [[:d:Q135365099|Q135365099]] | 0 |- | [[Katie Joanna Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-02 | | | | [[:d:Q135365102|Q135365102]] | 0 |- | [[Ciara Catherine Wheeler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-19 | | | | [[:d:Q135365103|Q135365103]] | 0 |- | [[Chloe Gina Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-21 | | | | [[:d:Q135365105|Q135365105]] | 0 |- | [[Anna Marie Brennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-06 | | | | [[:d:Q135365107|Q135365107]] | 0 |- | [[Aleksandra Joanna Macheta]] | | [[An Pholainn|Polannach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-13 | | | | [[:d:Q135366449|Q135366449]] | 0 |- | [[Verity Jade Gunn O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-07 | | | | [[:d:Q135370232|Q135370232]] | 0 |- | [[Rachel Alexandra Leavy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-13 | | | | [[:d:Q135370235|Q135370235]] | 0 |- | [[Olivia Ann Reid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-27 | | | | [[:d:Q135370236|Q135370236]] | 0 |- | [[Jenny Rachael Morrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-12 | | | | [[:d:Q135370238|Q135370238]] | 0 |- | [[Annie Fanning]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-16 | | | | [[:d:Q135370239|Q135370239]] | 0 |- | [[Billie Jean Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-23 | | | | [[:d:Q135370241|Q135370241]] | 0 |- | [[Catherine Maria Connaire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-30 | | | | [[:d:Q135370242|Q135370242]] | 0 |- | [[Áine McDonagh]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[imreoir peile Astrálaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-08-28 | | | | [[:d:Q135370247|Q135370247]] | 1 |- | [[Elizabeth Mary McGonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-12 | | | | [[:d:Q135370249|Q135370249]] | 0 |- | [[Aoife Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-10 | | | | [[:d:Q135370251|Q135370251]] | 0 |- | [[Aisling Kindle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-09 | | | | [[:d:Q135370252|Q135370252]] | 0 |- | [[Aoife Beggs]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1999) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29841599|Q29841599]] | 5 |- | [[Gina Akpe-Moses]] | [[Íomhá:Gina Akpe-Moses at the 2018 European Athletics Championships.jpg|center|40px]] | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-02-25 | | [[Lagos]] | | [[:d:Q33133524|Q33133524]] | 7 |- | [[Ciara Neville]] | [[Íomhá:Ciara Neville 2016.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1999) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-14 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q50295760|Q50295760]] | 4 |- | [[Molly Scott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[lúthchleasaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-30 | | [[Ceatharlach]] | | [[:d:Q55587528|Q55587528]] | 2 |- | [[Rachel Huijsdens]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-23 | | | | [[:d:Q135367962|Q135367962]] | 0 |- | [[Maggie Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-08-10 | | | | [[:d:Q135367963|Q135367963]] | 0 |- | [[Mae-Therese Creane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-29 | | | | [[:d:Q135367964|Q135367964]] | 0 |- | [[Sorcha Tiernan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-18 | | | | [[:d:Q135367966|Q135367966]] | 0 |- | [[Amy Dooley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-09 | | | | [[:d:Q135367967|Q135367967]] | 0 |- | [[Louise Scannell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-10 | | | | [[:d:Q135367968|Q135367968]] | 0 |- | [[Amy Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-04-03 | | | | [[:d:Q135367970|Q135367970]] | 0 |- | [[Anne Condon]] | | [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] eolaí ríomhaireachta agus múinteoir ollscoile (*2000) ♀; Comhalta de chuid an ACM, Tulip Award in DNA Computing, Anita Borg Institute Women of Vision Awards agus Comhalta de Chumann Ríoga Cheanada; member of Cumann Ríoga Cheanada agus Association for Computing Machinery | [[eolaí ríomhaireachta]]<br/>[[múinteoir ollscoile]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q11489|Q11489]] | 3 |- | [[Tina Reynolds]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Na Clocha Liatha]] | | [[:d:Q514752|Q514752]] | 9 |- | [[Bernadette Ní Ghallchóir]] | [[Íomhá:Bernadette Ní Ghallchóir PBS 1971.jpg|center|40px]] | láithreoir teilifíse Éireannach | [[láithreoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Muineachán]] | | [[:d:Q822164|Q822164]] | 7 |- | [[Eibhlin Byrne]] | | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1301175|Q1301175]] | 3 |- | [[Sophie Merry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], [[Mainicín faisin|mainicín]], beochantóir, [[Aisteoir|aisteoir]] agus damhsóir (*2000) ♀ | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[beochantóir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1348496|Q1348496]] | 3 |- | [[Maria Corrigan]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q1669568|Q1669568]] | 3 |- | [[Terry O'Flaherty]] | | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1720409|Q1720409]] | 2 |- | [[Lise Hearns]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1827914|Q1827914]] | 1 |- | [[Liz Weir]] | | údar Éireannach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q1866600|Q1866600]] | 4 |- | [[Méav Ní Mhaolchatha]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3268425|Q3268425]] | 8 |- | [[Rebecca Stokell]] | | cruicéadaí Éireannach | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29891153|Q29891153]] | 6 |- | [[Mona McSharry]] | [[Íomhá:Mona McSharry (IRL) 2018.jpg|center|40px]] | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-08-21 | | [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]] | | [[:d:Q33319799|Q33319799]] | 19 |- | [[Cara Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*2000) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-11-01 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q54861582|Q54861582]] | 6 |- | [[Sommer Lecky]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-14<br/>2000-06-16 | | [[Inis Ceithleann]] | | [[:d:Q69813606|Q69813606]] | 2 |- | [[Davicia Patterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-12-15 | | | | [[:d:Q69820489|Q69820489]] | 0 |- | [[Lynn Tunnah]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-14 | | | | [[:d:Q135363157|Q135363157]] | 0 |- | [[Annaliese Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-08 | | | | [[:d:Q135366286|Q135366286]] | 0 |- | [[Maeve Aine O'Seaghdha]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-07-26 | | | | [[:d:Q135366287|Q135366287]] | 0 |- | [[Alison Blaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-22 | | | | [[:d:Q135366288|Q135366288]] | 0 |- | [[Ella McCloskey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-07-20 | | | | [[:d:Q135366289|Q135366289]] | 0 |- | [[Maeve Patricia Cannon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-15 | | | | [[:d:Q135366291|Q135366291]] | 0 |- | [[Nicole Patrice Clancy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-13 | | | | [[:d:Q135366294|Q135366294]] | 0 |- | [[Niamh Christine Masterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-26 | | | | [[:d:Q135367965|Q135367965]] | 0 |- | [[Maeve Phelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-05-05 | | | | [[:d:Q135367969|Q135367969]] | 0 |- | [[Dayna Finn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[imreoir peile Astrálaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-09 | | | | [[:d:Q135367973|Q135367973]] | 1 |- | [[Laura Nicholson]] | [[Íomhá:Laura Nicholson.jpg|center|40px]] | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-29 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q135649345|Q135649345]] | 2 |- | [[Tyler Toland]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2001" | 2001-08-08 | | [[Baile Suingean]] | | [[:d:Q42666544|Q42666544]] | 6 |- | [[Lara Gillespie]] | [[Íomhá:2019 UCI Juniors Track World Championships 007.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*2001) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-21 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q52153640|Q52153640]] | 14 |- | [[Sophie O'Sullivan]] | [[Íomhá:Sophie O'Sullivan.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-23 | | [[Melbourne]] | | [[:d:Q55425594|Q55425594]] | 7 |- | [[Alex Chan-Taylor]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-21 | | | | [[:d:Q55739862|Q55739862]] | 0 |- | [[Tanya Watson]] | [[Íomhá:2018-10-13 Jump 3 (Diving Girls 10m platform) at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–039.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*2001) ♀ | [[tumadóir iomaíoachta]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-24 | | [[Southampton]] | | [[:d:Q65675690|Q65675690]] | 5 |- | [[Niamh Coyne]] | [[Íomhá:2018-10-10 Swimming Girls' 100m Breaststroke Final at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–034.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-22 | | | | [[:d:Q65952719|Q65952719]] | 4 |- | [[Erin Healy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2001) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-05 | | | | [[:d:Q135106443|Q135106443]] | 2 |- | [[Ciara Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-30 | | | | [[:d:Q135360972|Q135360972]] | 0 |- | [[Eve Nealon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-25 | | | | [[:d:Q135363158|Q135363158]] | 0 |- | [[Katie Williamson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-11 | | | | [[:d:Q135364030|Q135364030]] | 0 |- | [[Alexandra Mary Mulligan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-14 | | | | [[:d:Q135364031|Q135364031]] | 0 |- | [[Katie Niamh Walshe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-19 | | | | [[:d:Q135364032|Q135364032]] | 0 |- | [[Lainey Nolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-09-19 | | | | [[:d:Q135364033|Q135364033]] | 0 |- | [[Mia Furlong]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-21 | | | | [[:d:Q135364034|Q135364034]] | 0 |- | [[Niamh Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-28 | | | | [[:d:Q135364035|Q135364035]] | 0 |- | [[Ciara Veronica White]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-15 | | | | [[:d:Q135364036|Q135364036]] | 0 |- | [[Anna Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-10 | | | | [[:d:Q135364037|Q135364037]] | 0 |- | [[Lauren Darcy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | | | [[:d:Q135364038|Q135364038]] | 0 |- | [[Abby Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-05 | | | | [[:d:Q135366295|Q135366295]] | 0 |- | [[Mavie Österreicher]] | | [[An Ostair|Ostarach]] imreoir leadóige (*2002) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="2002" | 2002-04-05 | | [[Vín]] | | [[:d:Q57242668|Q57242668]] | 4 |- | [[Emily Kraft]] | [[Íomhá:Emily Kraft Lewes FC Women (52384339143).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach (2002-) | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-18 | | [[Frankfurt]] | | [[:d:Q60713591|Q60713591]] | 6 |- | [[Alexandra Troy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-07 | | | | [[:d:Q65554597|Q65554597]] | 0 |- | [[Lauryn Homan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | | | | [[:d:Q135356265|Q135356265]] | 0 |- | [[Sarah Flemming]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-06 | | | | [[:d:Q135358786|Q135358786]] | 0 |- | [[Jasmine Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-02 | | | | [[:d:Q135358788|Q135358788]] | 0 |- | [[Fatimah Akorede]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-03 | | | | [[:d:Q135362059|Q135362059]] | 0 |- | [[Gillian Wheeler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-05 | | | | [[:d:Q135362060|Q135362060]] | 0 |- | [[Sinead Boyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-06-01 | | | | [[:d:Q135362061|Q135362061]] | 0 |- | [[Siofra O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-10 | | | | [[:d:Q135362062|Q135362062]] | 0 |- | [[Abigail Rafferty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-28 | | | | [[:d:Q135362063|Q135362063]] | 0 |- | [[Kate Hickey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-15 | | | | [[:d:Q135362064|Q135362064]] | 0 |- | [[Lisa Blaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-02 | | | | [[:d:Q135362170|Q135362170]] | 0 |- | [[Ciara Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-26 | | | | [[:d:Q135362171|Q135362171]] | 0 |- | [[Shauna Dooley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-17 | | | | [[:d:Q135362172|Q135362172]] | 0 |- | [[Fiona McAdams]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-12 | | | | [[:d:Q65554282|Q65554282]] | 0 |- | [[Ellie Glavin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-30 | | | | [[:d:Q135358579|Q135358579]] | 0 |- | [[Shannon Cunningham]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-19 | | | | [[:d:Q135359457|Q135359457]] | 0 |- | [[Rebecca Anne Hynes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-08-21 | | | | [[:d:Q135359458|Q135359458]] | 0 |- | [[Emma Glavin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-30 | | | | [[:d:Q135359460|Q135359460]] | 0 |- | [[Casey Mulvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-06 | | | | [[:d:Q135360144|Q135360144]] | 0 |- | [[Miah Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 | | | | [[:d:Q135360147|Q135360147]] | 0 |- | [[Kara McCleane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-23 | | | | [[:d:Q135360148|Q135360148]] | 0 |- | [[Kate Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-07-09 | | | | [[:d:Q135360149|Q135360149]] | 0 |- | [[Sinead Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-13 | | | | [[:d:Q135360151|Q135360151]] | 0 |- | [[Sophie Moore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-25 | | | | [[:d:Q135360152|Q135360152]] | 0 |- | [[Hazel Finn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-22 | | | | [[:d:Q135362040|Q135362040]] | 0 |- | [[Elizabeth Golding]] | | Scátálaí fíorach (*2004) ♀ | [[scátálaí fíorach]] | data-sort-value="2004" | 2004-09-28 | | [[Moscó]] | | [[:d:Q56395775|Q56395775]] | 0 |- | [[Orla Dullaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-16 | | | | [[:d:Q135352415|Q135352415]] | 0 |- | [[Leilani Turner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-11 | | | | [[:d:Q135352416|Q135352416]] | 0 |- | [[Katie Flanagan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-28 | | | | [[:d:Q135353433|Q135353433]] | 0 |- | [[Emily Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-01 | | | | [[:d:Q135353434|Q135353434]] | 0 |- | [[Rachel Callery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-04 | | | | [[:d:Q135356074|Q135356074]] | 0 |- | [[Niamh Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-04 | | | | [[:d:Q135356077|Q135356077]] | 0 |- | [[Niamh O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-05 | | | | [[:d:Q135356078|Q135356078]] | 0 |- | [[Erica Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-01-09 | | | | [[:d:Q135356079|Q135356079]] | 0 |- | [[Micaiah Fubara]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-10-10 | | | | [[:d:Q135356080|Q135356080]] | 0 |- | [[Lucy Coogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-12 | | | | [[:d:Q135358581|Q135358581]] | 0 |- | [[Maria Kealy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-07-02 | | | | [[:d:Q135359459|Q135359459]] | 0 |- | [[Tania Salvado-McCormack]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-18 | | | | [[:d:Q135360141|Q135360141]] | 0 |- | [[Michelle Ugwah]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-07 | | | | [[:d:Q135360142|Q135360142]] | 0 |- | [[Sarah Hickey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-12 | | | | [[:d:Q135360150|Q135360150]] | 0 |- | [[Anna Gavigan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-19 | | | | [[:d:Q135467791|Q135467791]] | 1 |- | [[Gandy Malou-Mamel]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-31 | | | | [[:d:Q135352417|Q135352417]] | 1 |- | [[Emer Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-29 | | | | [[:d:Q135354136|Q135354136]] | 0 |- | [[Katie O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-11-26 | | | | [[:d:Q135354521|Q135354521]] | 0 |- | [[Rachel Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-21 | | | | [[:d:Q135358213|Q135358213]] | 0 |- | [[Alannah O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-17 | | | | [[:d:Q135358214|Q135358214]] | 0 |- | [[Priya Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-28 | | | | [[:d:Q135358215|Q135358215]] | 0 |- | [[Bree Shelley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-06-18 | | | | [[:d:Q135358239|Q135358239]] | 0 |- | [[Rebecca Sexton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-08-17 | | | | [[:d:Q135358240|Q135358240]] | 0 |- | [[Isabelle McSweeney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-18 | | | | [[:d:Q135358245|Q135358245]] | 0 |- | [[Emma Gribben]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-08 | | | | [[:d:Q135358246|Q135358246]] | 0 |- | [[Caitlin Gloeckner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-03 | | | | [[:d:Q135358247|Q135358247]] | 0 |- | [[Lucy Devoy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-03-09 | | | | [[:d:Q135358248|Q135358248]] | 0 |- | [[Sarah Courtney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-18 | | | | [[:d:Q135351864|Q135351864]] | 0 |- | [[Laura McFarland]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-31 | | | | [[:d:Q135351865|Q135351865]] | 0 |- | [[Karolina Gierszal]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Pholainn|polannach]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-24 | | | | [[:d:Q135355491|Q135355491]] | 0 |- | [[Ava Walshe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 | | | | [[:d:Q135355954|Q135355954]] | 0 |- | [[Clara Boyce]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-03 | | | | [[:d:Q135355996|Q135355996]] | 0 |- | [[Shannon Quigley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-25 | | | | [[:d:Q135356011|Q135356011]] | 0 |- | [[Kelly Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-31 | | | | [[:d:Q135356012|Q135356012]] | 0 |- | [[Grace Prenter]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 | | | | [[:d:Q135356014|Q135356014]] | 0 |- | [[Emma Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-23 | | | | [[:d:Q135356015|Q135356015]] | 0 |- | [[Caoimhe Gilligan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-07 | | | | [[:d:Q135356017|Q135356017]] | 0 |- | [[Leah McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-06-02 | | | | [[:d:Q135358238|Q135358238]] | 0 |- | [[Aisling Moran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-11-23 | | | | [[:d:Q135358244|Q135358244]] | 0 |- | [[Shauna Curran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-02 | | | | [[:d:Q135358249|Q135358249]] | 0 |- | [[Rachel Bowdren]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-01 | | | | [[:d:Q135358250|Q135358250]] | 0 |- | [[Fatima Amusan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2006) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-30 | | | | [[:d:Q135742833|Q135742833]] | 1 |- | [[Precious Akpe-Moses]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus rábálaí (*2006) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[rábálaí]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-09 | | | | [[:d:Q135747915|Q135747915]] | 1 |- | [[Lara Putar]] | | Imreoir fichille (*2007) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-12 | | | | [[:d:Q131767687|Q131767687]] | 0 |- | [[Una O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-05 | | | | [[:d:Q135353330|Q135353330]] | 0 |- | [[Sophie Staunton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-03 | | | | [[:d:Q135353331|Q135353331]] | 0 |- | [[Riodhna McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-11 | | | | [[:d:Q135353332|Q135353332]] | 0 |- | [[Kira Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-09-21 | | | | [[:d:Q135353333|Q135353333]] | 0 |- | [[Sidney Quinn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2007) ♀; child of Kieran Quinn agus Jen Critchley | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-16 | | | | [[:d:Q135353335|Q135353335]] | 0 |- | [[Faye McDonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-05-08 | | | | [[:d:Q135353337|Q135353337]] | 0 |- | [[Andrea Jude]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An India|indiach]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-19 | | | | [[:d:Q135353338|Q135353338]] | 0 |- | [[Helena Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-18 | | | | [[:d:Q135356013|Q135356013]] | 0 |- | [[Ciara Brogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-16 | | | | [[:d:Q135356016|Q135356016]] | 0 |- | [[Amber Buchanan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-21 | | | | [[:d:Q62393479|Q62393479]] | 0 |- | [[Naomi Farrington]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-04-23 | | | | [[:d:Q135352455|Q135352455]] | 0 |- | [[Muireann Teahan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-24 | | | | [[:d:Q135352456|Q135352456]] | 0 |- | [[Maebh Purtill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-10 | | | | [[:d:Q135352459|Q135352459]] | 0 |- | [[Lucy Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-19 | | | | [[:d:Q135352460|Q135352460]] | 0 |- | [[Katie Behan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-25 | | | | [[:d:Q135352464|Q135352464]] | 0 |- | [[Eabha Booth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-05 | | | | [[:d:Q135352465|Q135352465]] | 0 |- | [[Caoimhe Timmons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-14 | | | | [[:d:Q135352518|Q135352518]] | 0 |- | [[Abbie Lyons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 | | | | [[:d:Q135352519|Q135352519]] | 0 |- | [[Kaitlyn Summers]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-18 | | | | [[:d:Q135353334|Q135353334]] | 0 |- | [[Francesca Kyamagero]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Uganda|ugandach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-11 | | | | [[:d:Q135353336|Q135353336]] | 0 |- | [[Aoibheann Donnelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-01 | | | | [[:d:Q135353339|Q135353339]] | 0 |- | [[Madelyn Hartigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-18 | | | | [[:d:Q135352457|Q135352457]] | 0 |- | [[Carmel Gunning]] | | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[ceoleolaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[fliúiteadóir]] | | | [[An Ghaobhach]] | | [[:d:Q951887|Q951887]] | 2 |- | [[Rita Connolly]] | | amhránaí | [[amhránaí]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q956109|Q956109]] | 4 |- | [[Samthann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (†739) ♀ | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | | data-sort-value="739" | 739-12-19 | | | [[:d:Q1278739|Q1278739]] | 4 |- | [[Juanita Wilson]] | | stiúrthóir scannán | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1710722|Q1710722]] | 7 |- | [[Mairéad Phelan]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q1941074|Q1941074]] | 1 |- | [[Vyvienne Long]] | | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q2069395|Q2069395]] | 4 |- | [[Teresa Kidd]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | | | | | [[:d:Q2311088|Q2311088]] | 1 |- | [[Eleanor Shanley]] | [[Íomhá:Eleanor Shanly Paul Kelly Frankie Lane Dublin 2011.png|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q2390709|Q2390709]] | 3 |- | [[Áine Furey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] ♀; child of Finbar Furey | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q2528271|Q2528271]] | 2 |- | [[Maeve Donnelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] veidhleadóir ♀ | [[veidhleadóir]] | | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q2541341|Q2541341]] | 2 |- | [[Rosena Horan]] | [[Íomhá:Rosena Horan.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cumadóir ♀ | [[cumadóir]] | | | | | [[:d:Q3442530|Q3442530]] | 1 |- | [[Ainna Fawcett-Henesy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Altra|altra]] ♀; Fellow of the Royal College of Nursing | [[altra]] | | | | | [[:d:Q4697453|Q4697453]] | 3 |- | [[Ann Breen]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q4766282|Q4766282]] | 1 |- | [[Ann Scott]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | | | | | [[:d:Q4766666|Q4766666]] | 1 |} ---- &sum; 964 items. {{wikidata list end}} [[Catagóir:Mná Éireannacha|*]] h21qfk7oenp6iq31kmi39kc9e7ngqha 14 98267 1330503 1006868 2026-10-23T23:24:49Z TGcoa 21229 1330503 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Béal Feirste]] [[Catagóir:Stair Chontae Aontroma]] [[Catagóir:Stair Chontae an Dúin]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] tktkkzvxk7t0u66h1fyfjyrxwvl2moj 0 100316 1330518 1122893 2026-10-24T03:29:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330518 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Ar 14 Eanáir 2022, tharla brúchtadh pléascach ag an m[[bolcán]] muirí [[Hunga-Tonga Hunga-Ha’apai]], seasca cúig ciliméadar ó thuaidh ó Tongatapu, an t-oileán is mó in [[Tonga]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/22-eanáir-2022-maigh-eo-dEMnbVo3vqm/|teideal=Nuacht Mhall / Maigh Eo(podcast)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=22 Eanáir 2022|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-01-24}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ghin an brúchtadh [[súnámaí]] a d’imigh ar fud [[An tAigéan Ciúin|an Aigéin Chiúin]], agus a mharaigh ar a laghad triúr in Tonga; tonn turrainge san [[atmaisféar]] a d’imigh timpeall an domhain faoi dhó; agus scamall mór deannaigh agus deataigh, agus na céadta splanc thintrí gach nóiméad taobh istigh ann, agus a d’imigh suas go dtí an [[strataisféar]].<ref name=":0"/> Scrios an brúchtadh an cábla cumarsáide le Tonga, agus tar éis an tsunami, bhí na hoileáin uilig faoi bhrat luatha. Bhí an príomh-rúidbhealach glanta agus an t-aerfort ar oscailt cúpla lá níos déanaí. Mar sin féin, bhí díospóireacht ar siúl in Tonga ag an am idir cabhair a ligean isteach, agus [[COVID-19|COVID]] a choimeád amuigh.<ref name=":0"/> == Féach freisin == * [[Bolcán|Bolcáin]] * [[Súnámaí]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:2022]] [[Catagóir:Brúchtaí bolcánacha]] [[Catagóir:Tonga]] 7x4w8ym5oam803aa2n3175vqifbzxix 0 100463 1330523 1196402 2026-10-24T05:52:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330523 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Mauritius Road Signs - Warning Sign - Children.svg|mion]] Is líne chabhrach é '''Childline''', chun tacaíocht a thabhairt do pháistí suas le hocht mbliana déag d'aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/6-samhain-2021-gaillimh-Ir7Og0zkK4S/|teideal=6 Samhain 2021 (Gaillimh) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2021|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-02-16}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Seirbhís sa Bhreatain == Bhunaigh an craoltóir [[BBC]], [[Esther Rantzen]], an tseirbhís (0800 1111) sa Bhreatain sa bhliain 1986.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.childline.org.uk/|teideal=Childline {{!}} Childline|work=www.childline.org.uk|dátarochtana=2022-02-16}}</ref> Is cuid den NSPCC (National Society for the Prevention of Cruelty to Children) í inniu. == Seirbhís in Éirinn == Bhunaigh [[Cumann na hÉireann um Chosaint Leanaí]] Childline sa bhliain 1989 chun tacaíocht a thabhairt do pháistí in Éirinn (1800 666 666).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.childline.ie/|teideal=Home|language=en-GB|work=Childline|dátarochtana=2022-02-16}}</ref> Sa bhliain 2020, fuair Childline thart ar ceithre chéad míle glaoch ó pháistí ar fud na tíre.<ref name=":0" /> === Gaeilge === Sa bhliain 2021, bhí sé ráite ag Childline gur i mBéarla amháin a chuirtear a gcuid seirbhísí ar fáil. Dúirt Childline nach bhfuil polasaí acu faoi labhairt na Gaeilge nó aon teanga eile ach gurb é an Béarla an teanga a úsáidtear chun a gcuid seirbhísí a chur ar fáil do pháistí. Tháinig an scéal seo chun cinn nuair a dúradh le hoibrí Childline gan Gaeilge a labhairt le páistí a úsáideann an tseirbhís tacaíochta, cé gur éirigh leis an oibrí céanna comhrá a dhéanamh as Gaeilge. Tá thart ar fiche cúig míle páistí ina gcónaí sa Ghaeltacht faoi láthair.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Cumann na hÉireann um Chosaint Leanaí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Seirbhísí sláinte]] [[Catagóir:Seirbhísí éigeandála na hÉireann]] [[Catagóir:Leanaí]] rbvuw4phf7zya889y6pa81240x2bbp0 0 100919 1330544 1328098 2026-10-24T10:39:33Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1330544 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} CuimsíonnIs 26 '''cantún na hEilvéise''' ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: ''Kanton''; [[An Fhraincis|Fraincis]]: ''canton''; [[An Iodáilis|Iodáilis]]: ''cantone''; [[An Rómainis|Rumantsch Grischun]]: [[chantun]]) ballstáit Chónaidhm na hEilvéise. D'úsáideadh {{Lang|de|[[Waldstätte]]}} chun tagairt a dhéanamh ar na chéad trí chomhghuaillithe cónasctha a bhunaigh [[An Eilvéis|Cónaidhme na hEilvéise]] sa chéad áit. Tá achoimre ar an dá thréimhse thábhachtach i bhforbairt na Sean-Chónaidhme Eilvéise le téarmaí {{Lang|de|[[Eight Cantons|Acht Orte]]}} (‘Ocht gCantón’; ó 1353–1481) agus {{Lang|de|[[Thirteen Cantons|Dreizehn Orte]]}} (13 Cantóin, ó 1513–1798). <ref name="chrono">léirithe mar "the 'confederacy of eight'" agus "the 'Thirteen-Canton Confederation'", faoi seach, féach: {{lua idirlín | url = https://www.eda.admin.ch/aboutswitzerland/en/home/geschichte/uebersicht.html | teideal = About Switzerland}}</ref> Bhí gach cantún de Shean-Chónaidhm na hEilvéise ar a dtugtaí Ort freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó Stand (‘eastát’, ó c.  1550), ina stát iomlán ceannasach a raibh a rialuithe teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin acu, ó shíniú [[Síocháin Westfalen]] (1648) ar a laghad go dtí bunú an stáit fheidearálaigh san Eilvéis sa bhliain 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta Helvetic (1798-1803). Tá an téarma Kanton in úsáid go forleathan ón 19ú haois. cantún de Chónaidhm na hEilvéise Sean, ar a dtugtaí {{Lang|de|Ort}} freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó {{Lang|de|Stand}} (‘eastát’, ó c. 1550 ), stát iomlán ceannasach a raibh a rialtáin teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin ó [[Síocháin Westfalen|Chonradh Westphalia]] (1648) ar a laghad go dtí bunú stát feidearálach na hEilvéise in 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta <b>Helvética</b> (1798–1803). Tá an téarma Cantún in úsáid go forleathan ón 19ú haois. == Liosta de Chantúin == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q23058. FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?amDeiridh. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],ga,de,fr,it,rm". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Cantún, P395:Cód, P36: Príomhchathair, P571:Bunaithe, P1082:Daonra, P2046:Achar<br>km², P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Cantún ! Cód ! Príomhchathair ! Bunaithe ! Daonra ! Achar<br>km² ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:CHE Aargau COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11972|cantún Aargau]]'' | AG | [[Aarau]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 726894 | 1403.77 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12079|cantún Appenzell Ausserrhoden]]'' | AR | [[Herisau]]<br/>''[[:d:Q68189|Trogen]]'' | data-sort-value="1513" | 1513 | 56495 | 242.84 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:CHE Appenzell Innerrhoden COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12094|cantún Appenzell Innerrhoden]]'' | AI | ''[[:d:Q209270|Appenzell]]'' | data-sort-value="1513" | 1513 | 16585 | 172.48 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12146|cantún Basel-Landschaft]]'' | BL | [[Liestal]] | data-sort-value="1833" | 1833 | 298837 | 517.67 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Wappen Basel-Stadt matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12172|cantún Basel-Stadt]]'' | BS | [[Basel]] | data-sort-value="1833" | 1833 | 200031 | 36.95 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:CHE Bern BE COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11911|cantún Bern]]'' | BE | [[Beirn]] | data-sort-value="1353" | 1353 | 1063533 | 5959 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>''[[:d:Q1480152|Swiss French]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:CHE Canton de Fribourg COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12640|cantún Fribourg]]'' | FR | [[Fribourg]] | data-sort-value="1481" | 1481 | 341537 | 1671.36 km² | [[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:CHE Kanton Glarus COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11922|cantún Glarus]]'' | GL | [[Glarus]] | data-sort-value="1352" | 1352 | 42056 | 685.3 km² | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:CHE Graubünden COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11925|cantún Graubünden]]'' | GR | [[Chur]] | data-sort-value="1496" | 1496 | 204888 | 7105.39 km² | [[an Rómainis]]<br/>[[an Iodáilis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:CHE Jura COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12755|cantún Jura]]'' | JU | [[Delémont]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-01 | 74548 | 838.51 km² | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:CHE Luzern COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12121|cantún Lucerne]]'' | LU | [[Luzern]] | data-sort-value="1332" | 1332 | 432744 | 1493.51 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Wappen Neuenburg matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12738|cantún Neuchâtel]]'' | NE | [[Neuchâtel (cathair)|Neuchâtel]] | data-sort-value="1034" | 1034 | 178291 | 802.24 km² | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Wappen Nidwalden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12592|cantún Nidwalden]]'' | NW | ''[[:d:Q63931|Stans]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 45016 | 275.85 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Wappen Obwalden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12573|cantún Obwalden]]'' | OW | ''[[:d:Q63964|Sarnen]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 39272 | 490.58 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Wappen Schaffhausen matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12697|cantún Schaffhausen]]'' | SH | [[Schaffhausen]] | data-sort-value="1501" | 1501 | 87111 | 298.42 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Wappen Schwyz matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12433|cantún Schwyz]]'' | SZ | [[Schwyz]] | data-sort-value="1240" | 1240 | 167403 | 907.88 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:CHE Solothurn SO COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11929|cantún Solothurn]]'' | SO | [[Solothurn]] | data-sort-value="1481" | 1481 | 286844 | 790.45 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Coat of arms of canton of St. Gallen.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12746|cantún St. Gallen]]'' | SG | [[Sankt Gallen]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 535114 | 2030.75 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:CHE Thurgau COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12713|cantún Thurgau]]'' | TG | [[Frauenfeld]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 295220 | 991.77 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:CHE Ticino COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12724|cantún Ticino]]'' | TI | [[Bellinzona]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 358903 | 2812.15 km² | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Íomhá:Wappen Uri matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12404|cantún Uri]]'' | UR | ''[[:d:Q68150|Altdorf]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 37931 | 1076.57 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Íomhá:CHE Valais COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q834|cantún Valais]]'' | VS | [[Sion]] | data-sort-value="1815" | 1815 | 365844 | 5224.5 km² | [[an Fhraincis]]<br/>''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Íomhá:CHE Vaud COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12771|cantún Vaud]]'' | VD | [[Lausanne]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 845870 | 3211.94 km² | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Íomhá:Wappen Zug matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11933|cantún Zug]]'' | ZG | [[Zug (cathair)|Zug]] | data-sort-value="1352" | 1352 | 132556 | 238.73 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Íomhá:CHE Zürich COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11943|cantún Zürich]]'' | ZH | [[Zürich]] | data-sort-value="1351" | 1351 | 1620020 | 1729 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Íomhá:CHE Canton de Genève écu seul COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11917|cantún na Ginéive]]'' | GE | [[an Ghinéiv]] | data-sort-value="1815" | 1815 | 524410 | 282.49 km² | [[an Fhraincis]]<br/>''[[:d:Q1480152|Swiss French]]'' |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cantúin na hEilvéise| ]] [[Catagóir:Fo-ranna na hEilvéise]] [[Catagóir:Liosta d'fhoranna na hEilvéise|Cantúin]] [[Catagóir:Ranna riaracháin san Eoraip|An Eilvéis 1]] [[Catagóir:Ranna riaracháin den chéad leibhéal de réir tíre|Cantúin, an Eilvéis]] [[Catagóir:Liosta d'áiteanna a bhfuil cónaí ann san Eilvéis]] 33zchatbep2uusysifbqqbb483iea1h 0 103626 1330522 1323812 2026-10-24T04:12:26Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330522 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:We must liberate Taiwan(1958).jpg|mion|Postaer, 1958 i n[[Daon-Phoblacht na Síne|Daonphoblacht na Síne]]|319x319px]] Is cúis mhór teannais an '''caidreamh Sín-Téaváin''' ó 1949, Breathnaíonn na Sínigh, nó [[Daon-Phoblacht na Síne]], ar an [[An Téaváin|Téaváin]] mar chuid de mhórchríoch na [[An tSín|Síne]] agus táthar imníoch go bhfuil rún acu an t-oileán a fhorghabháil.<ref name=":1" /> Maíonn an tSín gur léi an Téaváin cé go bhfuil an t-oileán ag feidhmiú mar thír aisti féin ó tháinig an Páirtí Cumannach i gcumhacht sa chuid eile den tSín i 1949.<ref name=":02">{{Luaigh foilseachán|title=Fórsaí míleata na Síne ar inlíochtaí timpeall na Téaváine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0523/1450765-forsai-mileata-na-sine-ar-inliochtai-timpeall-na-teavaine/|date=2024-05-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Creideann an tSín gur léi an Téaváin ó cheart ach tacaíonn na Meiriceánaigh leis an rialtas neamhspleách ar an oileán agus soláthraíonn siad airm don rialtas ansin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Ceist na Téaváine is mó is cás leis an tSín' – Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0514/1573294-ceist-na-teavaine-is-mo-is-cas-leis-an-tsin-xi/|date=2026-05-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Cúlra === Is é is cúis leis an "[[Neamhspleáchas (polaitíocht)|neamhspleáchas]]" ''de facto'' atá ag an Téaváin inniu ná gur éalaigh cinnirí Pháirtí Náisiúnta na Síne, nó ''Guomindang'', ón mórthír go dtí an Téaváin; fuair na Cumannaigh an lámh in uachtar ar an mórthír, agus b'éigean do [[Chiang Kai-shek]] agus lucht a leanúna glanadh leo go dtí an Téaváin sa bhliain 1949. Tá an scéal gan réiteach fós. [[Íomhá:Flag of the Republic of China in 1952 art, from- China Mainland Today - NARA - 5729930 (cropped).jpg|mion|Cosaint na Téaváine, póstaer, 1952|277x277px]] Maidir le rialtas [[Daon-Phoblacht na Síne|Dhaon-Phoblacht na Síne]] ar an mórthír, is é a dtuiscint ar an scéal inniu nach bhfuil sa Téaváin ach cúige de chuid na Síne agus níl ann ach treascairt rialtais ag lucht ceannairce. Tá stádas na tíre ina chnámh mhór spairne i bpolaitíocht na Téaváine inniu, cé acu ba chóir don oileán... caidreamh níos fearr le Daonphhoblacht na Síne (comhréiteach nó 'géilleadh') nó poblacht neamhspleách ar leith a fhógairt os ard. Dá bhfógródh an Téaváin neamhspleáchas mar Phoblacht na Téaváine, thabharfadh arm na Síne Cumannaí ionsaí ar an oileán ar an toirt, tuairim a chuireann eagla an domhain ar mhuintir na Téaváine. === Cosaint na Stát Aontaithe === Sa bhliain 2021, dúirt [[Joe Biden]] go ndéanfaidh [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] an Téaváin a chosaint i gcás ionsaí ón tSín.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/23-deireadh-fómhair-2021-T5-P40GulId/|teideal=23 Deireadh Fómhair 2021 (Tiobraid Árann) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, London|dáta=2021|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-02-15}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá dlí i bhfeidhm a deir go bhfuil ar Stáit Aontaithe Mheiriceá an Têaváin a chosaint ach níl aon sonraí i gceist maidir le céard a dhéanfaí i gcás ionsaithe. Tá na Stáit Aontaithe ag iarraidh cloí le polasaí ar a dtugtar "éiginnteacht straitéiseach". [[Íomhá:Photo_by_Tsai_Ing-wen.jpg|mion|Uachtarán na Téaváine [[Tsai Ing-wen]]|293x293px]][[Íomhá:Vice President William Lai 2023-04-09.jpg|mion|[[Lai Ching-te]] nó William Lai, 2023|220x220px]] === 2022: Cuairt Pelosi === I mí Lúnasa 2022, tháinig [[Nancy Pelosi]], Spéicéir [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe|Theach Ionadaithe na Stát Aontaith]]<nowiki/>e chuig an [[An Téaváin|Téaváin]], ar an bpolaiteoir Meiriceánach is sinsearaí le cuairt a thabhairt ar an Téaváin le fada an lá, agus d'ainneoin an fholáirimh a bhí tugtha ag Rialtas na Síne di gan cos a leagan ar an oileán.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Cuairt Nancy Pelosi ar an Téaváin cáinte ag an tSín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0803/1313677-cuairt-nancy-pelosi-ar-an-teavain-cainte-ag-an-tsin/|date=2022-08-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I gcruinniú a bhí aici le hUachtarán na Téaváine [[Tsai Ing-wen]], mhaígh Pelosi go bhfuil an Téaváin ar cheann de na sochaithe is saoire ar domhan agus gheall sí nach loicfeadh na Stáit Aontaithe ar an tír go brách. Dúirt Pelosi go bhfuil deis ann an comhar eacnamaíochta idir na Stáit Aontaithe agus an Téaváin a neartú i bhfianaise reachtaíochta nua in Washington.<ref name=":0" /> Mar fhreagra, scaoil fórsaí míleata na Síne [[Diúracán balaistíoch|diúracáin bhalaistíocha]] sna huiscí thart ar an Téaváin.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin scaoilte ag fórsaí na Síne i gCaolas na Téaváine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0804/1313877-diuracain-scaoilte-ag-forsai-na-sine-i-gcaolas-na-teavaine/|date=2022-08-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí longa míleata an dá thír ar aghaidh a chéile amach i gCaolas na Téaváine agus bhí folach bíog á dhéanamh ag scairdeitleáin an dá thaobh ar a chéile chomh maith. === 2024: Toghchán agus teannas === Sa bhliain 2024, roimh an tóghchán uachtaránachta sa Téaváin, thug na Sínigh le fios gur bhreathnaigh siad ar [[Lai Ching-te]] mar "scarúnaí contúirteach a tharraingeodh cogadh agus mírath" ar an oileán. Bhuaigh Lai Ching-te an toghchán agus bhí cabhlach agus aerfhórsa na Síne curtha ar inlíochtaí timpeall na Téaváine le rún meabhrú do rialtas an oileáin, gan dul thar cailc le ráitis faoi neamhspleáchas. Thug rialtas an oileáin le fios go raibh na saighdiúirí ar fad curtha ar fuireachas i bhfianaise inlíochtaí na Síneach.<ref name=":02" /> == Féach freisin == * [[An Téaváin]] * [[Caolas na Téaváine]] * [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:An Téaváin]] [[Catagóir:An tSín]] [[Catagóir:Caolas na Téaváine]] 374yvxqbpa2kdbyqt8orqc2dx0e41a5 0 105259 1330537 1330191 2026-10-24T08:31:23Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330537 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}} Craobhchomórtais [[sacair]] ba ea '''Corn FIFA an Domhain 2022''', a bhí ar siúl i g[[Catar]] ón 20 Samhain go dtí 18 Nollaig 2022 agus 32 foireann idirnáisiúnta páirteach sa chomórtas. Ba é Catar an chéad tír Arabach a eagraíodh [[Corn an Domhain]]. [[Íomhá:Partido Argentina-Polonia.jpg|clé|mion|[[Lionel Messi]]]] [[Íomhá:2022 FIFA World Cup France 4–1 Australia - (8).jpg|clé|mion|Mbappé]] [[Íomhá:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 02.jpg|clé|mion|Cluiche [[An Chóiré Theas]] - [[Uragua]] ]] == Peil == Sa chluiche ceannais, chaill an [[An Fhrainc|Fhrainc]] i gcoinne na h[[An Airgintín|Airgintíne]] ar 18 Nollaig 2022. Tháinig deireadh leis an gcluiche le ciceanna pionóis agus fuair an Airgintín ceithre phionós ar dhá phionós na Fraince.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/24-nollaig-2022-luimneach-Xy58WxoqkpI/|teideal=Nuacht Mhall, Luimneach|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=24 Nollaig 2022|language=ga-IE|work=Listen Notes|dátarochtana=2023-01-01}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí comhscór 3-3 idir an dá fhoireann tar éis am breise. Bhain stair leis an gcluiche mar an chéad chluiche ceannais Chorn an Domhain agus scóráil imreoirí ag an dá fhoireann ar a laghad faoi dhó. Ba iad [[Kylian Mbappe]] na Fraince agus [[Lionel Messi]] ón Airgintín na himreoirí sin. Rinne an comórtas an stair freisin mar go bhfuarthas an líon is mó cúl riamh, agus Kylian Mbappe ag scóráil an dara cúl is céad seachtó. Bhuaigh [[an Chróit]] ar [[Maracó|Mharacó]] ar 17 Nollaig 2022 chun an tríú háit a bhaint amach. ==Conspóidí== Bhí conspóid ag baint leis an gcomórtas ó thús deireadh, agus is amhlaidh a bhí sé sa chluiche ceannais. Maisíodh [[Lionel Messi|Messi]] le róba dubh, comhartha traidisiúnta Araibise de mheas, ach féachann roinnt daoine air mar rud dímheasúil.<ref name=":3" /> === Mealladh === Bhí conspóid mhór ag baint leis an gcomórtas ó fógraíodh sa bhliain 2014 gur i gCatar a bheadh sé ar siúl. Bhí íocaíochtaí rúnda, is cosúil, déanta ag Catar leis an gCorn Domhanda 2022 a mhealladh chun na tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20589552/|teideal=Joe Coll, Tráchtaire Sacair.|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2022-11-20}}</ref> Bhí cur i gcéill sa phróiseas ar fad. Sa bhliain 2022, cúisíodh Sepp Blatter agus Michel Platini as calaois. === Cearta daonna === Dúirt daoine áirithe nach raibh sé ceart a bheith ar nós cuma linn faoi chearta an duine mar gheall ar chomórtas peile.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fillimis-ar-na-bunphrionsabail-caineadh-deanta-ag-roy-keane-ar-chorn-an-domhain-a-bheith-ar-siul-i-gcatar/|teideal=‘Fillimis ar na bunphrionsabail’ – cáineadh déanta ag Roy Keane ar Chorn an Domhain a bheith ar siúl i gCatar|údar=Tuairisc|dáta=22 Samhain 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-26}}</ref> Bhí sé i gceist ag seacht dtír go gcaithfeadh a gcaptaein an banda 'OneLove'<ref>{{Luaigh foilseachán|title=OneLove|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=OneLove&oldid=1123873228|journal=Wikipedia|date=2022-11-26|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/world-cup-2022-what-is-onelove-armband-why-did-fifa-ban-it-2022-11-24/|teideal=World Cup 2022: what is the OneLove armband and why did FIFA ban it?|údar=Reuters|dáta=2022-11-24|language=en|work=Reuters|dátarochtana=2022-11-26}}</ref> chun aird a tharraingt ar na ceisteanna eitice a bhaineann leis an gcomórtas. Ach bhí na foirne róchladhartha le triail a bhaint as. Socraíodh nach gcaithfí an banda nuair a bhagair FIFA go ngearrfaí pionóis ar fhoirne a dhéanfadh a leithéid, ag áireamh cárta buí don chaptaen.<ref name=":2" /> === FIFA === Bhí ceisteanna tarraingthe faoin méid smachta a bhí ag FIFA ar an gcomórtas.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Cosc ar alcól a dhíol ag cluichí an Choirn Dhomhanda|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1118/1336945-cosc-ar-alcol-a-dhiol-ag-cluichi-an-choirn-dhomhanda/|date=2022-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Rinne uachtarán FIFA [[Gianni Infantino]] sciolladh ar Eorpaigh a bhí cáinteach ar Chatar, lá sula gcuirfear tús leis an gCorn Domhanda.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Intantino ag sciolladh ar Eorpaigh a chaitheann anuas ar Chatar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1119/1337088-intantino-ag-sciolladh-ar-eorpaigh-a-chaitheann-anuas-ar-chatar/|date=2022-11-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Alcól === Bhí cosc curtha ar alcól a dhíol ag na staideanna i gCatar. Glacadh an cinneadh gan ach dhá lá fágtha roimh thús an chomórtais.<ref name=":0" /> Ní raibh cead ag aon duine, seachas aíonna corparáideacha, deochanna meisciúla a ól laistigh de theorainneacha na staideanna. Bhí cead ag lucht leanúna na bhfoirne deochanna meisciúla a ól i limistéar speisialta a bheas curtha ar bun dóibh (ach costas 60 euro nó níos mó chun dul isteach ann). === Dúshaothrú oibrithe === Ó roghnaigh FIFA na craobhacha domhanda a lonnú i gCatar, tá an cinneadh sin á cháineadh go forleathan de bharr an chaoi a gcaitear le hoibrithe inimirce agus an easpa cearta don phobal LADTA+, i measc nithe eile. Bhí éileamh déanta ar FIFA ag [[Amnesty International]] agus ag grúpaí eile ciste $450m a bhunú d'oibrithe inimirce agus a gclann a d'fhulaing i rith na deich mbliana ó bronnadh an comórtas ar Chatar.<ref name=":1" /> Ghéill Catar don bhrú idirnáisiúnta cúinsí fostaíochta na gcéadta míle oibrí inimirce agus chuir leasuithe ar bun dá bharr, agus chuir ciste ar bun d'oibrithe nár íocadh pá leo tar éis dóibh a bpostanna a chailliúint. === Timpeallacht === Bhí córas [[Aerchóiriú|aerchóirithe]] sna staidiamaí, creid nó ná creid. == Margaíocht == === Lógó === Nocht FIFA an lógó do Chorn an Domhain 2022 i gCatar ar an 3 Meán Fómhair 2022. === Liathróid === [[Adidas Al Rihla]] (GA: ''An Turas'') b'ainm don liathróid. === Twitter agus RTÉ === Bhí comhpháirtíocht ábhair fógartha ag RTÉ agus Twitter faoina gcuirfear míreanna agus buaicphointí ó Chorn Domhanda.<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2022/09/06/comhphairtiocht-abhair-sinithe-ag-rte-agus-twitter-chun-go-mbeidh-teacht-ag-lucht-leanuna-peile-na-heireann-ar-abhar-on-taobh-line-ag-corn-domhanda-fifa-2022-sa-chatar/|teideal=Comhpháirtíocht ábhair sínithe ag RTÉ agus Twitter chun go mbeidh teacht ag lucht leanúna peile na hÉireann ar ábhar ón taobh líne ag Corn Domhanda FIFA 2022 i gCatar – About RTÉ|work=about.rte.ie|dátarochtana=2022-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221121005345/https://about.rte.ie/ie/2022/09/06/comhphairtiocht-abhair-sinithe-ag-rte-agus-twitter-chun-go-mbeidh-teacht-ag-lucht-leanuna-peile-na-heireann-ar-abhar-on-taobh-line-ag-corn-domhanda-fifa-2022-sa-chatar/|archivedate=2022-11-21}}</ref> {| class="wikitable" ! Rian ! Ealaíontóir(í) ! Dáta eisiúna ! Nótaí |- | ''Hayya Hayya (Better Together)'' || [[Trinidad Cardona]], [[Davido]] & [[Aisha]]|| 01/04/2022 || |- | ''Arhbo'' || [[Ozuna]], [[Maître Gims|Gims]] & [[RedOne]]|| 26/08/2022 || |- | ''The World Is Yours To Take'' || [[Lil Baby]]|| 23/09/2022 || Thar ceann [[Budweiser (Anheuser-Busch)|Budweiser]] |- | ''Light The Sky'' || [[Nora Fatehi]], [[Balqees]], [[Rahma Riad]], [[Manal]] & [[RedOne]]|| 07/10/2022 || |} === Sonóg === [[La'eeb]] (GA: ) b'ainm don tsonóg. ==Cáiliú== {{Príomhalt|Babhtaí cáilithe do Chorn FIFA an Domhain 2022}} {| class="wikitable" !Cónaidhm !Ilchríoch !Grúpa ! {{Leid uirlise|Babhtaí Cáilithe|Áit sa ghrúpa sa bhabhta cáilithe}} ! {{Leid uirlise|Dáta<br />cáil.|An dáta ar imríodh an cluiche a d'fhág go raibh cáiliú cinnte ó thaobh na matamaitice don fhoireann}} ! {{Leid uirlise|#<br />(incl. 2022)|An líon uaireanta a ghlac an tír páirt i gCorn an Domhain}} ! {{Leid uirlise|Céad<br />rannph.|An chéad uair a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}} ! {{Leid uirlise|Rannph.<br />dheir.|An uair dheireanach a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}} ! {{Leid uirlise|Líon rannph.<br />as a chéile|Líon na n-uaireanta as a chéile a raibh an tír rannpháirteach i gCorn an Domhain}} ! {{Leid uirlise|Craobacha<br />(roimh 2022)|Líon na n-uaireanta a bhfuil Corna an Domhain buaite acu}} ! Toradh<br />is fearr |- | align="left"| {{QAT sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] |A|| Óstach || 02/12/2010 || 1 || n/bh || n/bh || 1 || 0 || data-sort-value="8" | n/bh |- | align="left"| {{IRN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] |B|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe AFC)#Gr%C3%BApa A 2|Céad áit i ngrúpa A <small>(an tríú babhta)</small>]]|| 27/01/2022 || 6 || 1978 || 2018 || 3 || 0 || data-sort-value="7" | Babhta na nGrúpaí |- | align="left"| {{KSA sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] |C|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe AFC)#Gr%C3%BApa B 2|Céad áit i ngrúpa B <small>(an tríú babhta)</small>]]|| 24/03/2022 || 6 || 1994 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="6" | Ochtú ceannais |- | align="left"| {{KOR sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] |H|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe AFC)#Gr%C3%BApa A 2|Dara háit i ngrúpa A <small>(an tríú babhta)</small>]]|| 01/02/2022 || 11 || 1954 || 2018 || 10 || 0 || data-sort-value="4" | An cheathrú háit |- | align="left"| {{JPN sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] |E|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe AFC)#Gr%C3%BApa B 2|Dara háit i ngrúpa B <small>(an tríú babhta)</small>]]|| 24/03/2022 || 7 || 1998 || 2018 || 7 || 0 || data-sort-value="6" | Ochtú ceannais |- | align="left"| {{GHA sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] |H|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CAF)#An Tr%C3%AD%C3%BA Babhta|Buaiteoir chluiche díbeartha 1]]|| 29/03/2022 || 4 || 2006 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{SEN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] |A|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CAF)#An Tr%C3%AD%C3%BA Babhta|Buaiteoir chluiche díbeartha 2]]|| 29/03/2022 || 3 || 2002 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{CMR sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] |G|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CAF)#An Tr%C3%AD%C3%BA Babhta|Buaiteoir chluiche díbeartha 3]]|| 29/03/2022 || 8 || 1982 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{MAR sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] |F|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CAF)#An Tr%C3%AD%C3%BA Babhta|Buaiteoir chluiche díbeartha 4]]|| 29/03/2022 || 6 || 1970 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="6" | Ochtú ceannais |- | align="left"| {{TUN sacar}} || [[Confédération Africaine de Football|CAF]] |D|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CAF)#An Tr%C3%AD%C3%BA Babhta|Buaiteoir chluiche díbeartha 5]]|| 29/03/2022 || 6 || 1978 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="7" | Babhta na nGrúpaí |- | align="left"| {{CAN sacar}} || [[CONCACAF]] |F|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONCACAF)]]|| 27/03/2022 || 2 || 1986 || 1986 || 1 || 0 || data-sort-value="7" | Babhta na nGrúpaí |- | align="left"| {{MEX sacar}} || [[CONCACAF]] |C|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONCACAF)]]|| 31/03/2022 || 16 || 1930 || 2018|| 8 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{nowrap|{{USA sacar}}}} || [[CONCACAF]] |B|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONCACAF)]]|| 31/03/2022 || 11 || 1930 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value="3" | Tríú háit |- | align="left"| {{BRA sacar}} || [[CONMEBOL]] |G|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)]]|| 11/11/2021 || 22 || 1930 || 2018 || 22 || 5 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{ARG sacar}} || [[CONMEBOL]] |C|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)]]|| 16/11/2021 || 17 || 1930 || 2018 || 13 || 2 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{URU sacar}} || [[CONMEBOL]] |H|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)]]|| 24/03/2022 || 14 || 1930 || 2018 || 4 || 2 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{ECU sacar}} || [[CONMEBOL]] |A|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe CONMEBOL)]]|| 24/03/2022 || 4 || 2002 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value="6" | Ochtú ceannais |- | align="left"| {{SRB sacar}} || [[UEFA]] |G|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa A|Céad áit i ngrúpa A]]|| 14/11/2021 || 3 || 2010 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="7" | Babhta na nGrúpaí |- | align="left"| {{ESP sacar}} || [[UEFA]] |E|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa B|Céad áit i ngrúpa B]]|| 14/11/2021 || 15 || 1934 || 2018 || 12 || 1 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{SUI sacar}} || [[UEFA]] |G|| [Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa C|Céad áit i ngrúpa C]] || 15/11/2021 || 12 || 1934 || 2018 || 5 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{FRA sacar}} || [[UEFA]] |D|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa D|Céad áit i ngrúpa D]]|| 13/11/2021 || 16 || 1930 || 2018 || 7 || 2 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{BEL sacar}} || [[UEFA]] |F|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa E|Céad áit i ngrúpa E]]|| 13/11/2021 || 14 || 1930 || 2018 || 3 || 0 || data-sort-value="3" | Tríú háit |- | align="left"| {{DEN sacar}} || [[UEFA]] |D|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa F|Céad áit i ngrúpa F]]|| 12/10/2021 || 6 || 1986 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{NED sacar}} || [[UEFA]] |A|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa G|Céad áit i ngrúpa G]]|| 16/11/2021 || 11 || 1934 || 2014 || 1 || 0 || data-sort-value="2" | Tweede plaats |- | align="left"| {{CRO sacar}} || [[UEFA]] |F|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa H|Céad áit i ngrúpa H]]|| 14/11/2021 || 6 || 1998 || 2018 || 3 || 0 || data-sort-value="2" | Tweede plaats |- | align="left"| {{ENG sacar}} || [[UEFA]] |B|| [Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Grúpa I|Céad áit i ngrúpa I]] || 15/11/2021 || 16 || 1950 || 2018 || 7 || 1 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{GER sacar}} || [[UEFA]] |E|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)#Gr%C3%BApa J|Céad áit i ngrúpa J]]|| 11/10/2021 || 20 || 1934 || 2018 || 17 || 4 || data-sort-value="1" | Curadh domhanda |- | align="left"| {{WAL sacar}} || [[UEFA]] |B|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)]]|| 05/06/2022 || 2 || 1958 || 1958 || 1 || 0 || data-sort-value="5" | Ceathrú ceannais |- | align="left"| {{POL sacar}} || [[UEFA]] |C|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)]]|| 29/03/2022 || 9 || 1938 || 2018 || 2 || 0 || data-sort-value="3" | Tríú háit |- | align="left"| {{POR sacar}} || [[UEFA]] |H|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe UEFA)]]|| 29/03/2022 || 8 || 1966 || 2018 || 6 || 0 || data-sort-value="3" | Tríú háit |- | align="left"| {{AUS sacar}} || [[Asian Football Confederation|AFC]] |D|| [[Corn sacair an Domhain 2022 (babhtaí cáilithe AFC)#Cluiche c%C3%A1ilithe idir ilchr%C3%ADocha|Buaiteoir an chluiche cáilithe idir ilchríocha<small>(AFC-CONMEBOL)</small>]]|| 13/06/2022 || 6 || 1974 || 2018 || 5 || 0 || data-sort-value="1" | Ochtú ceannais |- | align="left"| {{CRC sacar}} || [[CONCACAF]] |E|| Buaiteoir an chluiche cáilithe idir ilchríocha<small>(CONCACAF-OFC)</small>]] || 14/06/2022 || 5 || 1990 || 2018 || 3 || 0 || data-sort-value="9" | Ceathrú ceannais |} == Staideanna == Imríodh na cluichí in ocht staid i gcúig chathair i gCatar. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan="3" | [[Ar Rayyan]] ! [[Al Wakrah]] | rowspan="8" colspan="3" | |- | [[Education City Stadium]] | [[Ahmed bin Ali Stadium]] | [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]] | [[Al Janoub Stadium]] |- | Toilleadh: '''45.350''' | Toilleadh: '''43.000''' | Toilleadh: '''48.000''' | Toilleadh: '''40.777''' |- | [[Íomhá:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 01.jpg|150px]] | [[Íomhá:2022_FIFA_World_Cup_United_States_1–1_Wales_-_(39).jpg|150px]] | [[Íomhá:Khalifa Stadium, Doha, Brazil vs Argentina_(2010).jpg|150px]] | [[Íomhá:28 10 2019 Visita ao estádio de futebol Al Janoub (48977932316).jpg|150px]] |- ! colspan="2" | [[Doha]] ! [[Lusail]] ! [[Al Khawr]] |- | [[Staid 974]] | [[Al Thumama Stadium]] | [[Lusail Stadium]] | [[Al Bayt Stadium]] |- | Toilleadh: '''40.000''' | Toilleadh: '''40.000''' | Toilleadh: '''80.000''' | Toilleadh: '''60.000''' |- | | [[Íomhá:2022 FIFA World Cup at Al Thumama Stadium.jpg|150px]] | [[Íomhá:17 11 2021 - Visita ao Estádio Lusail (51688281025).jpg|150px]] | [[Íomhá:2022 FIFA World Cup Qatar 0–2 Ecuador - (21).jpg|150px]] |} == An comórtas == Rinneadh an tarraingt ar an 1 Aibreán 2022 in [[Doha]], [[Catar]]. '''Dáileadh na bhfoirne''' {| class="wikitable" |- ! width=21% | Pota 1 ! width=21% | Pota 2 ! width=21% | Pota 3 ! width=21% | Pota 4 |- | {{QAT sacar}} (51)<br />{{BRA sacar}} (1)<br />{{BEL sacar}} (2)<br />{{FRA sacar}} (3)<br />{{ARG sacar}} (4)<br />{{ENG sacar}} (5)<br />{{ESP sacar}} (7)<br />{{POR sacar}} (8) | {{MEX sacar}} (9)<br />{{NED sacar}} (10)<br />{{DEN sacar}} (11)<br />{{GER sacar}} (12)<br />{{URU sacar}} (13)<br />{{SUI sacar}} (14)<br />{{USA sacar}} (15)<br />{{CRO sacar}} (16) | {{SEN sacar}} (20)<br />{{IRN sacar}} (21)<br />{{JPN sacar}} (23)<br />{{MAR sacar}} (24)<br />{{SRB sacar}} (25)<br />{{POL sacar}} (26)<br />{{KOR sacar}} (29)<br />{{TUN sacar}} (35) | {{WAL sacar}} (18)<br />{{CRC sacar}} (31)<br />{{CMR sacar}} (37)<br />{{CAN sacar}} (38)<br />{{AUS sacar}} (42)<br />{{ECU sacar}} (46)<br />{{KSA sacar}} (49)<br />{{GHA sacar}} (60) |} <small> Idir lúibíní tá an áit a bhí ag an bhfoireann ar [[rangú FIFA]] ar an 31 Márta 2022. '''Grúpaí''' {| class="toccolours" width="100%" | valign="left" align="top" width="12%" | : '''Grúpa A''' :{{QAT sacar}} :{{ECU sacar}} :{{SEN sacar}} :{{NED sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa B''' :{{ENG sacar}} :{{IRN sacar}} :{{USA sacar}} :{{WAL sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa C''' :{{ARG sacar}} :{{KSA sacar}} :{{MEX sacar}} :{{POL sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa D''' :{{FRA sacar}} :{{AUS sacar}} :{{DEN sacar}} :{{TUN sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa E''' :{{ESP sacar}} :{{CRC sacar}} :{{GER sacar}} :{{JPN sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa F''' :{{BEL sacar}} :{{CAN sacar}} :{{MAR sacar}} :{{CRO sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa G''' :{{BRA sacar}} :{{SRB sacar}} :{{SUI sacar}} :{{CMR sacar}} | valign="left" align="top" width="12%" | :'''Grúpa H''' :{{POR sacar}} :{{GHA sacar}} :{{URU sacar}} :{{KOR sacar}} |} === Réiteoirí === {| class="wikitable" width="80%" ! Cónaidhm ! Réiteoir ! Réiteoirí cúnta ! Réiteoirí físe |- | [[Asian Football Confederation|AFC]] | {{Bratach|Qatar}} [[Abdulrahman Al-Jassim]]<br />{{Bratach|Australia}} [[Chris Beath]]<br />{{Bratach|Iran}} [[Alireza Faghani]]<br />{{Bratach|China}} [[Ma Ning]]<br />{{Bratach|United Arab Emirates}} [[Mohammed Abdulla Mohamed]]<br />{{Bratach|Japan}} [[Yoshimi Yamashita]] | {{Bratach|Iran}} Mohammadreza Abolfazli<br />{{Bratach|United Arab Emirates}} Mohamed Al-Hammadi<br />{{Bratach|United Arab Emirates}} Hasan Al-Mahri<br />{{Bratach|Qatar}} Taleb Al-Marri<br />{{Bratach|Qatar}} Saud Al-Maqaleh<br />{{Bratach|Australia}} Ashley Beecham<br />{{Bratach|Iran}} Mohammadreza Mansouri<br />{{Bratach|Australia}} Anton Shchetinin<br />{{Bratach|China}} Cao Yi<br />{{Bratach|China}} Shi Xiang | {{Bratach|Qatar}} [[Abdulla Al-Marri]]<br />{{Bratach|Australia}} [[Shaun Evans]]<br />{{Bratach|Singapore}} [[Muhammad Taqi]] |- | [[Confédération Africaine de Football|CAF]] | {{Bratach|Gambia}} [[Bakary Gassama]]<br />{{Bratach|Algeria}} [[Mustapha Ghorbal]]<br />{{Bratach|South Africa}} [[Victor Gomes (voetbalscheidsrechter)|Victor Gomes]]<br />{{Bratach|Rwanda}} [[Salima Mukansanga]]<br />{{Bratach|Senegal}} [[Maguette Ndiaye]]<br />{{Bratach|Zambia}} [[Janny Sikazwe]] | {{Bratach|Egypt}} Mahmoud Abouelregal<br />{{Bratach|Senegal}} Djibril Camara<br />{{Bratach|Angola}} Jerson Dos Santos<br />{{Bratach|Algeria}} Abdelhak Etchiali<br />{{Bratach|Algeria}} Mokrane Gourari<br />{{Bratach|Mozambique}} Arsénio Marrengula<br />{{Bratach|Cameroon}} Elvis Noupue<br />{{Bratach|Lesotho}} Souru Phatsoane<br />{{Bratach|Senegal}} El Hadj Malick Samba<br />{{Bratach|South Africa}} Zakhele Siwela | {{Bratach|Morocco}} [[Redouane Jiyed]]<br />{{Bratach|Morocco}} [[Adil Zourak]] |- | [[CONCACAF]] | {{Bratach|El Salvador}} [[Iván Barton]]<br />{{Bratach|United States of America}} [[Ismail Elfath]]<br />{{Bratach|Guatemala}} [[Mario Escobar]]<br />{{Bratach|Honduras}} [[Said Martínez]]<br />{{Bratach|Mexico}} [[César Arturo Ramos]] | {{Bratach|United States of America}} Kyle Atkins<br />{{Bratach|Mexico}} Karen Díaz Medina<br />{{Bratach|Mexico}} Miguel Hernández<br />{{Bratach|Honduras}} Walter López<br />{{Bratach|Costa Rica}} Juan Carlos Mora<br />{{Bratach|Mexico}} Alberto Morín<br />{{Bratach|United States of America}} Kathryn Nesbitt<br />{{Bratach|United States of America}} Corey Parker<br />{{Bratach|Dominican Republic}} Helpys Raymundo Feliz<br />{{Bratach|El Salvador}} David Morán<br />{{Bratach|Suriname}} Zachari Zeegelaar | {{Bratach|Canada}} [[Drew Fischer]]<br />{{Bratach|Mexico}} [[Fernando Guerrero (voetbalscheidsrechter)|Fernando Guerrero]]<br />{{Bratach|United States of America}} [[Armando Villarreal]] |- | [[CONMEBOL]] | {{Bratach|Brazil}} [[Raphael Claus]]<br />{{Bratach|Uruguay}} [[Andrés Matonte]]<br />{{Bratach|Peru}} [[Kevin Ortega]]<br />{{Bratach|Argentina}} [[Fernando Rapallini]]<br />{{Bratach|Brazil}} [[Wilton Pereira Sampaio]]<br />{{Bratach|Argentina}} [[Facundo Tello]]<br />{{Bratach|Venezuela}} [[Jesús Valenzuela]] | {{Bratach|Brazil}} Neuza Back<br />{{Bratach|Argentina}} Juan Pablo Belatti<br />{{Bratach|Argentina}} Diego Bonfá<br />{{Bratach|Brazil}} Bruno Boschilia<br />{{Bratach|Argentina}} Ezequiel Brailovsky<br />{{Bratach|Argentina}} Gabriel Chade<br />{{Bratach|Brazil}} Rodrigo Figueiredo<br />{{Bratach|Venezuela}} Tulio Moreno<br />{{Bratach|Peru}} Michael Orué<br />{{Bratach|Brazil}} Bruno Pires<br />{{Bratach|Peru}} Jesús Sánchez<br />{{Bratach|Brazil}} Danilo Manis<br />{{Bratach|Uruguay}} Martín Soppi<br />{{Bratach|Uruguay}} Nicolás Taran<br />{{Bratach|Venezuela}} Jorge Urrego | {{Bratach|Chile}} [[Julio Bascuñán]]<br />{{Bratach|Colombia}} [[Nicolás Gallo]]<br />{{Bratach|Uruguay}} [[Leodán González]]<br />{{Bratach|Venezuela}} [[Juan Soto (voetbalscheidsrechter)|Juan Soto]]<br />{{Bratach|Argentina}} [[Mauro Vigliano]] |- | [[Oceania Football Confederation|OFC]] | {{Bratach|New Zealand}} [[Matthew Conger]] | {{Bratach|Tonga}} Tevita Makasini<br />{{Bratach|New Zealand}} Mark Rule | |- | [[UEFA]] | {{Bratach|France}} [[Stéphanie Frappart]]<br />{{Bratach|Romania}} [[István Kovács (voetbalscheidsrechter)|István Kovács]]<br />{{Bratach|Netherlands}} [[Danny Makkelie]]<br />{{Bratach|Poland}} [[Szymon Marciniak]]<br />{{Bratach|Spain}} [[Antonio Mateu Lahoz]]<br />{{Bratach|England}} [[Michael Oliver]]<br />{{Bratach|Italy}} [[Daniele Orsato]]<br />{{Bratach|Germany}} [[Daniel Siebert]]<br />{{Bratach|England}} [[Anthony Taylor]]<br />{{Bratach|France}} [[Clément Turpin]]<br />{{Bratach|Slovenia}} [[Slavko Vinčić]] | {{Bratach|Romania}} Ovidiu Artene<br />{{Bratach|England}} Simon Bennett<br />{{Bratach|England}} Gary Beswick<br />{{Bratach|England}} Stuart Burt<br />{{Bratach|Italy}} Ciro Carbone<br />{{Bratach|Spain}} Pau Cebrián Devís<br />{{Bratach|France}} Nicolas Danos<br />{{Bratach|Spain}} Roberto Díaz Pérez<br />{{Bratach|Germany}} Rafael Foltyn<br />{{Bratach|Italy}} Alessandro Giallatini<br />{{Bratach|France}} Cyril Gringore<br />{{Bratach|Slovenia}} Tomaž Klančnik<br />{{Bratach|Slovenia}} Andraž Kovačič<br />{{Bratach|Poland}} Tomasz Listkiewicz<br />{{Bratach|Romania}} Vasile Marinescu<br />{{Bratach|England}} Adam Nunn<br />{{Bratach|Germany}} Jan Seidel<br />{{Bratach|Poland}} Paweł Sokolnicki<br />{{Bratach|Netherlands}} Hessel Steegstra<br />{{Bratach|Netherlands}} Jan de Vries | {{Bratach|Netherlands}} [[Pol van Boekel]]<br />{{Bratach|France}} [[Jérôme Brisard]]<br />{{Bratach|Germany}} [[Bastian Dankert]]<br />{{Bratach|Spain}} [[Ricardo de Burgos Bengoetxea]]<br />{{Bratach|Germany}} [[Marco Fritz]]<br />{{Bratach|Spain}} [[Alejandro Hernández]]<br />{{Bratach|Italy}} [[Massimiliano Irrati]]<br />{{Bratach|Poland}} [[Tomasz Kwiatkowski]]<br />{{Bratach|Spain}} [[Juan Martínez Munuera]]<br />{{Bratach|France}} [[Benoît Millot]]<br />{{Bratach|Italy}} [[Paolo Valeri]] |} == Babhta na nGrúpaí == === Grúpa A === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{NED sacar}} |3||2||1||0||5||1||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{SEN sacar}} |3||2||0||1||5||4||+1||'''6''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{ECU sacar}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{QAT sacar}} |3||0||0||3||1||7||-6||'''0''' |} {{Cluiche sacair |data = 20 Samhain 2022 |am = 19:00 |foireann1 = {{QAT sacar}} |scór = 0-2 |foireann2 = {{ECU sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Enner Valencia|Valencia]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 16' ([[cic pionóis|p]]), 31' |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 67,372 |reiteoir = Daniele Orsato ([[An Iodáil]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128082 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 21 Samhain 2022<br /> |am = 19:00 |foireann1 = {{SEN sacar}} |scór = 0–2 |foireann2 = {{NED sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Cody Gakpo|Gakpo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 84' <br />[[Davy Klaassen|Klaassen]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+9' |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 41,721 |reiteoir = Wilton Sampaio ([[An Bhrasaíl]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128121 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 25 Samhain 2022 |am = 16:00 |foireann1 = {{QAT sacar}} |scór = 1–3 |foireann2 = {{SEN sacar}} |Cuil1 = [[Mohammed Muntari|Muntari]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 78' |Cuil2 = [[Boulaye Dia|Dia]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 41' <br/> [[Famara Diédhiou|Diédhiou]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 48' <br/> [[Bamba Dieng|B. Dieng]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 84' |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 41,797 |reiteoir = Antonio Mateu Lahoz ([[An Spáinn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128116 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 25 Samhain 2022 |am = 19:00 |foireann1 = {{NED sacar}} |scór = 1–1 |foireann2 = {{ECU sacar}} |Cuil1 = [[Cody Gakpo|Gakpo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 6' |Cuil2 = [[Enner Valencia|Valencia]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 49' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,833 |reiteoir = Mustapha Ghorbal ([[An Ailgéir]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128084 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 29 Samhain 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{ECU sacar}} |scór = 1–2 |foireann2 = {{SEN sacar}} |Cuil1 = [[Moisés Caicedo|Caicedo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 67' |Cuil2 = [[Ismaïla Sarr|I.Sarr]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 44' ([[cic pionóis|p]]) <br/> [[Kalidou Koulibaly|Koulibaly]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 70' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,569 |reiteoir = Clément Turpin ([[An Frainc]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128124 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 29 Samhain 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{NED sacar}} |scór = 2–0 |foireann2 = {{QAT sacar}} |Cuil1 = [[Cody Gakpo|Gakpo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 26'<br/> [[Frenkie de Jong|F. de Jong]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 49' |Cuil2 = |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 66,784 |reiteoir = Bakary Gassama ([[Gaimbia]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128105 Tuairisc] }} === Grúpa B === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="180" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{ENG sacar}} |3||2||1||0||9||2||+7||'''7''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{USA sacar}} |3||1||2||0||2||1||+1||'''5''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{IRN sacar}} |3||1||0||2||4||7||-3||'''3''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{WAL sacar}} |3||0||1||2||1||6||-5||'''1''' |} {{Cluiche sacair |data = 21 Samhain 2022 |am = 16:00 |foireann1 = {{ENG sacar}} |scór = 6 – 2 |foireann2 = {{IRN sacar}} |Cuil1 = [[Jude Bellingham|Bellingham]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 35' <br/> [[Bukayo Saka|Saka]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 43', 62' <br/> [[Raheem Sterling|Sterling]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 45+1'<br/> [[Marcus Rashford|Rashford]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 71'<br/> [[Jack Grealish|Grealish]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90' |Cuil2 = [[Mehdi Taremi|Taremi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 65', 90+13' ([[cic pionóis|p]]) |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua = 45,334 |reiteoir = Raphael Claus ([[An Bhrasaíl]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128115 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 21 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{USA sacar}} |scór = 1–1 |foireann2 = {{WAL sacar}} |Cuil1 = [[Timothy Weah|Weah]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 36' |Cuil2 = [[Gareth Bale|Bale]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 82' ([[cic pionóis|p]]) |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 43,418 |reiteoir = Abdulrahman Al-Jassim ([[Catar]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128100 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 25 Samhain 2022 |am = 13:00 |foireann1 = {{WAL sacar}} |scór = 0–2 |foireann2 = {{IRN sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Rouzbeh Cheshmi|Cheshmi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+8', <br/>[[Ramin Rezaeian|Rezaeian]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+11' |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 40,875 |reiteoir = Mario Escobar ([[Guatamala]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128120 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 25 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ENG sacar}} |scór = 0–0 |foireann2 = {{USA sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 68,463 |reiteoir = Jesús Valenzuela ([[Veiniséala]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128126 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 29 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{WAL sacar}} |scór = 0–3 |foireann2 = {{ENG sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 =[[Marcus Rashford|Rashford]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 50', 68' <br/>[[Phil Foden|Foden]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 51' |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,297 |reiteoir = Slavko Vinčić ([[An tSlóivéin]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128110 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 29 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{IRN sacar}} |scór = 0–1 |foireann2 = {{USA sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Christian Pulisic|Pulisic]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 38' |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 42,127 |reiteoir = Antonio Mateu Lahoz ([[An Spáinn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128092 Tuairisc] }} === Grúpa C === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{ARG sacar}} |3||2||0||1||5||2||+3||'''6''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{POL sacar}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{MEX sacar}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{KSA sacar}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} {{Cluiche sacair |data = 22 Samhain 2022 |am = 13:00 |foireann1 = {{ARG sacar}} |scór =1–2 |foireann2 = {{KSA sacar}} |Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 10' ([[cic pionóis|p]]) |Cuil2 = [[Saleh Al-Shehri|Al-Shehri]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 48'<br/>[[Salem Al-Dawsari|Al-Dawsari]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 53' |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 88,012 |reiteoir = Slavko Vinčić ([[An tSlóivéin]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128108 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 22 Samhain 2022 |am = 19:00 |foireann1 = {{MEX sacar}} |scór = 0–0 |foireann2 = {{POL sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua = 39,369 |reiteoir = Chris Beath ([[An Astráil]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128090 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 26 Samhain 2022 |am = 16:00 |foireann1 = {{POL sacar}} |scór = 2–0 |foireann2 = {{KSA sacar}} |Cuil1 = [[Piotr Zieliński|Zieliński]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 39' <br/> [[Robert Lewandowski|Lewandowski]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 82' |Cuil2 = |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,259 |reiteoir = Wilton Sampaio ([[An Bhrasaíl]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128125 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 26 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ARG sacar}} |scór = 2–0 |foireann2 = {{MEX sacar}} |Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]][[File:Soccerball shade.svg|13px]]64'<br/>[[Enzo Fernández|Fernández]][[File:Soccerball shade.svg|13px]]87' |Cuil2 = |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua =88,966 |reiteoir = Daniele Orsato ([[An Iodáil]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128099 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 30 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{POL sacar}} |scór = 0–2 |foireann2 = {{ARG sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Alexis Mac Allister|Mac Allister]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]46' <br/> [[Julián Álvarez|Álvarez]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]67' |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua = 44,089 |reiteoir = Danny Makkelie ([[An Ísiltír]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128088 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 30 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{KSA sacar}} |scór = 1–2 |foireann2 = {{MEX sacar}} |Cuil1 = [[Salem Al-Dawsari|Al-Dawsari]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+8' |Cuil2 = [[Henry Martín|Martín]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 47' <br/> [[Luis Chávez|Chávez]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 52' |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 84,985 |reiteoir =Michael Oliver ([[Sasana]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128128 Tuairisc] }} === Grúpa D === === Grúpa D === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{FRA sacar}} |3||2||0||1||6||3||+3||'''6''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{AUS sacar}} |3||2||0||1||3||4||-1||'''3''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{TUN sacar}} |3||1||1||1||1||1||-0||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{DEN sacar}} |3||0||1||2||1||3||-2||'''1''' |} {{Cluiche sacair |data = 22 Samhain 2022 |am = 16:00 |foireann1 = {{DEN sacar}} |scór = 0–0 |foireann2 = {{TUN sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 42,925 |reiteoir = César Arturo Ramos (Meicsiceo) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128096 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 22 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{FRA sacar}} |scór = 4–1 |foireann2 = {{AUS sacar}} |Cuil1 = [[Adrien Rabiot|Rabiot]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 27' <br/>[[Olivier Giroud|Giroud]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 32', 71' <br/> [[Kylian Mbappé|Mbappé]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 68' |Cuil2 = [[Craig Goodwin|Goodwin]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 9' |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = 40,875 |reiteoir = Victor Gomes ([[An Afraic Theas]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128117 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 26 Samhain 2022 |am = 13:00 |foireann1 = {{TUN sacar}} |scór = 0–1 |foireann2 = {{AUS sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Mitchell Duke|Duke]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 23' |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = 41,823 |reiteoir = Daniel Siebert ([[An Ghearmáin]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128095 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 26 Samhain 2022 |am = 19:00 |foireann1 = {{FRA sacar}} |scór = 2–1 |foireann2 = {{DEN sacar}} |Cuil1 = [[Kylian Mbappé|Mbappé]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 61', 86' |Cuil2 = [[Andreas Christensen| A.Christensen]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 68' |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua =42,860 |reiteoir = Szymon Marciniak ([[An Pholainn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128106 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 30 Samhain 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{AUS sacar}} |scór = 1–0 |foireann2 = {{DEN sacar}} |Cuil1 = [[Mathew Leckie|Leckie]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 60' |Cuil2 = |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = 41,232 |reiteoir = Mustapha Ghorbal ([[An Ailgéir]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128123 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 30 Samhain 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{TUN sacar}} |scór = 1–0 |foireann2 = {{FRA sacar}} |Cuil1 = [[Wahbi Khazri|Khazri]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 58' |Cuil2 = |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 43,627 |reiteoir =Matthew Conger ([[An Nua-Shéalainn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128118 Tuairisc] }} === Grúpa E === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{JPN sacar}} |3||2||0||1||4||3||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{ESP sacar}} |3||1||1||1||9||3||+6||'''4''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{GER sacar}} |3||1||1||1||6|| 5 |+2||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{CRC sacar}} |3||1||0||2||3||11||-8||'''3''' |} {{Cluiche sacair |data = 23 Samhain 2022 |am = 16:00 |foireann1 = {{GER sacar}} |scór = 1–2 |foireann2 = {{JPN sacar}} |Cuil1 = [[İlkay Gündoğan|Gündoğan]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 33' ([[cic pionóis|p]]) |Cuil2 = [[Ritsu Dōan|Dōan]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 75' <br/>[[Takuma Asano|Asano]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 83' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua = 42,608 |reiteoir = Iván Barton ([[An tSalvadóir]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128101 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 23 Samhain 2022 |am = 19:00 |foireann1 = {{ESP sacar}} |scór = 7–0 |foireann2 = {{CRC sacar}} |Cuil1 =[[Dani Olmo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 11' <br/> [[Marco Asensio|Asensio]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 21' <br/>[[Ferran Torres|F Torres]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 31' ([[cic pionóis|p]]), 54' <br/> [[Gavi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 74' <br/> [[Carlos Soler|Soler]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90' <br/> [[Álvaro Morata|Morata]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+2' |Cuil2 = |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 40,013 |reiteoir = Mohammed Abdulla Hassan Mohamed ([[Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128127 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 27 Samhain 2022 |am = 13:00 |foireann1 = {{JPN sacar}} |scór = 0-1 |foireann2 = {{CRC sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Keysher Fuller|Fuller]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 81' |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 41,479 |reiteoir =Michael Oliver ([[Sasana]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128112 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 27 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ESP sacar}} |scór = 1–1 |foireann2 = {{GER sacar}} |Cuil1 =[[Álvaro Morata|Morata]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 62' |Cuil2 =[[Niclas Füllkrug|Füllkrug]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 83' |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 68,895 |reiteoir = Danny Makkelie ([[An Ísiltír]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128114 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 1 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{JPN sacar}} |scór = 2–1 |foireann2 = {{ESP sacar}} |Cuil1 = [[Ritsu Dōan|Dōan]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 48' <br/>[[Ao Tanaka|Tanaka]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 51' |Cuil2 =[[Álvaro Morata|Morata]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 11' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua =44,851 |reiteoir =Victor Gomes ([[An Afraic Theas]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128111 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 1 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{CRC sacar}} |scór = 2–4 |foireann2 = {{GER sacar}} |Cuil1 = [[Yeltsin Tejeda|Tejeda]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 58'<br/> [[Manuel Neuer|Neuer]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 70' ([[Féinchúl|fc]]) |Cuil2 = [[Serge Gnabry|Gnabry]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]10' <br/>[[Kai Havertz|Havertz]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 73', 85' <br/>[[Niclas Füllkrug|Füllkrug]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 89' |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 67,054 |reiteoir = Stéphanie Frappart ([[An Fhrainc]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128103 Tuairisc] }} === Grúpa F === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{MAR sacar}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{CRO sacar}} |3||1||2||0||4||1||+3||'''5''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{BEL sacar}} |3||1||1||1||1||2||-1||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{CAN sacar}} |3||0||0||3||2||7||-5||'''0''' |} {{Cluiche sacair |data = 23 Samhain 2022<br /> |am = 13:00 |foireann1 = {{MAR sacar}} |scór = 0–0 |foireann2 = {{CRO sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 59,407 |reiteoir = Fernando Rapallini ([[An Airgintín]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128085 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 23 Samhain 2022<br /> |am = 22:00 |foireann1 = {{BEL sacar}} |scór = 1–0 |foireann2 = {{CAN sacar}} |Cuil1 = [[Michy Batshuayi|Batshuayi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 44' |Cuil2 = |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 40,432 |reiteoir = Janny Sikazwe ([[An tSaimbia]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128086 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 27 Samhain 2022<br /> |am = 16:00 |foireann1 = {{BEL sacar}} |scór = 0–2 |foireann2 = {{MAR sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Romain Saïss|Saïss]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 73'<br/>[[Zakaria Aboukhlal|Aboukhlal]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+2' |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 43,738 |reiteoir = César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128104 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 27 Samhain 2022<br /> |am = 19:00 |foireann1 = {{CRO sacar}} |scór = 4–1 |foireann2 = {{CAN sacar}} |Cuil1 = [[Andrej Kramarić|Kramarić]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 36', 70' <br/>[[Marko Livaja|Livaja]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 44' <br/>[[Lovro Majer|Majer]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+4' |Cuil2 = [[Alphonso Davies|Davies]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 2' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,374 |reiteoir = Andrés Matonte ([[Uragua]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128083 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 1 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{CRO sacar}} |scór = 0–0 |foireann2 = {{BEL sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 43,984 |reiteoir = Anthony Taylor ([[Sasana]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128098 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 1 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{CAN sacar}} |scór = 1–2 |foireann2 = {{MAR sacar}} |Cuil1 = [[Nayef Aguerd|Aguerd]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 40' ([[Féinchúl|fc]]) |Cuil2 = [[Hakim Ziyech|Ziyech]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 4' <br/> [[Youssef En-Nesyri|En-Nesyri]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 23' |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua =43,102 |reiteoir = Raphael Claus ([[An Bhrasaíl]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128119 Tuairisc] }} === Grúpa G === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{BRA sacar}} |3||2||0||1||3||1||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{SUI sacar}} |3||2||0||1||4||3||0||'''6''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{CMR sacar}} |3||1||1||1||4||4||0||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{SRB sacar}} |2||0||1||2||5||8||-3||'''1''' |} {{Cluiche sacair |data = 24 Samhain 2022<br /> |am = 13:00 |foireann1 = {{SUI sacar}} |scór = 1–0 |foireann2 = {{CMR sacar}} |Cuil1 = [[Breel Embolo|Embolo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 48' |Cuil2 = |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = 39,089 |reiteoir = Facundo Tello ([[An Airgintín]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128109 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 24 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{BRA sacar}} |scór = 2–0 |foireann2 = {{SRB sacar}} |Cuil1 = [[Richarlison]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 62', 73' |Cuil2 = |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 88,103 |reiteoir =Alireza Faghani ([[An Iaráin]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128102 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 28 Samhain 2022<br /> |am = 13:00 |foireann1 = {{CMR sacar}} |scór = 3–3 |foireann2 = {{SRB sacar}} |Cuil1 = [[Castelletto]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 29' </br> Aboubakar [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 63'</br> Choupo-Moting [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 66' |Cuil2 = [[Pavlović]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 45+1' </br> [[S. Milinković-Savić]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 45+3' </br> [[A. Mitrović]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 53' |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = |reiteoir = |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128087 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 28 Samhain 2022<br /> |am = 18:00 |foireann1 = {{BRA sacar}} |scór = 1 – 0 |foireann2 = {{SUI sacar}} |Cuil1 = [[Carlos Henrique Casemiro|Casemiro]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 83' |Cuil2 = |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua = |reiteoir = |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128097 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 2 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{SRB sacar}} |scór = 2–3 |foireann2 = {{SUI sacar}} |Cuil1 = [[Aleksandar Mitrović|A. Aleksandar]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 26' <br/> [[Dušan Vlahović|Vlahović]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 35' |Cuil2 = [[Xherdan Shaqiri|Shaqiri]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]20' <br/> [[Breel Embolo|Embolo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]44' <br/> [[Remo Freuler|Freuler]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 48' |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua = 41,378 |reiteoir =Fernando Rapallini ([[An Airgintín]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128089 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 2 Nollaig 2022<br /> |am = 22:00 |foireann1 = {{CMR sacar}} |scór = 1–0 |foireann2 = {{BRA sacar}} |Cuil1 = [[Vincent Aboubakar|Aboubakar]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+2' |Cuil2 = |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 85,986 |reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128107 Tuairisc] }} === Grúpa H === {| class="wikitable" style=" text-align:left; font-size:95%" |- align="center" bgcolor="#efefef" ! width="20" |Áit ! width="165" |Tír ! width="20" |{{Leid uirlise|Im|Cluichí a imríodh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|B|Buaite}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Cs|Comhscóir}} ! width="20" |{{Leid uirlise|C|Caillte}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CS|Líon na gcúl a scóráladh}} ! width="20" |{{Leid uirlise|CC|Líon na gcúl ina gcoinne}} ! width="20" |{{Leid uirlise|+/-|Difríocht}} ! width="20" |{{Leid uirlise|Ptí|Pointí}} |- style="background:#cfc;" | '''1''' | style="text-align:left;" |{{POR sacar}} |3||2||0||1||6||4||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | '''2''' | style="text-align:left;" |{{KOR sacar}} |3||1||1||1||4||4||0||'''4''' |- | '''3''' | style="text-align:left;" |{{URU sacar}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- | '''4''' | style="text-align:left;" |{{GHA sacar}} |3||1||0||2||5||7||-2||'''3''' |} {{Cluiche sacair |data = 24 Samhain 2022<br /> |am = 16:00 |foireann1 = {{URU sacar}} |scór = 0–0 |foireann2 = {{KOR sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua =41,663 |reiteoir =Clément Turpin ([[An Fhrainc]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128091 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 24 Samhain 2022 |am = 19:00 |foireann1 = {{POR sacar}} |scór = 3–2 |foireann2 = {{GHA sacar}} |Cuil1 = [[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 65' ([[cic pionóis|p]]) <br/>[[João Félix|Félix]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 78' <br/>[[Rafael Leão|Leão]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 80' |Cuil2 =[[André Ayew|A. Ayew]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 73' <br/>[[Osman Bukari|Bukari]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 89' |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua = 42,662 |reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128122 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 28 Samhain 2022<br /> |am = 16:00 |foireann1 = {{KOR sacar}} |scór = 2–3 |foireann2 = {{GHA sacar}} |Cuil1 = Cho Gue-sung [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 58', 61' |Cuil2 = Salisu [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 24' </br> Kudus 34', 68' |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = |reiteoir = |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128129 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 28 Samhain 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{POR sacar}} |scór = 2–0 |foireann2 = {{URU sacar}} |Cuil1 = [[Bruno Fernandes|Fernandes]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 54', 90+3' (c.p.) |Cuil2 = |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = |reiteoir = |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128093 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 2 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{GHA sacar}} |scór = 0–2 |foireann2 = {{URU sacar}} |Cuil1 = |Cuil2 = [[Giorgian de Arrascaeta|De Arrascaeta]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 26', 32' |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = 43,443 |reiteoir = Daniel Siebert ([[An Ghearmáin]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128113 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 2 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{KOR sacar}} |scór = 2–1 |foireann2 = {{POR sacar}} |Cuil1 = [[Kim Young-gwon]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 27' <br/>[[Hwang Hee-chan]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+1' |Cuil2 = [[Ricardo Horta|Horta]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 5' |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,097 |reiteoir = Facundo Tello ([[An Airgintín]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/match-center/400128094 Tuairisc] }} == Babhtaí díbeartha == === Ochtú ceannais === {{Cluiche sacair |data = 3 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{NED sacar}} |scór = 3-1 |foireann2 = {{USA sacar}} |Cuil1 = [[Memphis Depay|Depay]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 10' <br/> [[Daley Blind|Blind]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 45+1' <br/>[[Denzel Dumfries|Dumfries]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 81' |Cuil2 = [[Haji Wright|Wright]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 76' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,846 |reiteoir = Wilton Sampaio ([[An Bhrasaíl]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 3 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ARG sacar}} |scór = 2-1 |foireann2 = {{AUS sacar}} |Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]35' <br/> [[Julián Álvarez|Álvarez]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 57' |Cuil2 = [[Enzo Fernández|Fernández]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 77' ([[Féinchúl|fc]]) |staid = [[Ahmed bin Ali Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 45,032 |reiteoir = Szymon Marciniak ([[An Pholainn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128131 Tuairisc]] }} {{Cluiche sacair |data = 4 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{FRA sacar}} |scór = 3 - 1 |foireann2 = {{POL sacar}} |Cuil1 = [[Olivier Giroud|Giroud]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 44' <br/> [[Kylian Mbappé|Mbappé]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 74', 90+1' |Cuil2 = [[Robert Lewandowski|Lewandowski]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+9' ([[cic pionóis|p]]) |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 40,989 |reiteoir = Jesús Valenzuela ([[Veiniséala]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128135 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 4 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ENG sacar}} |scór = 3 - 0 |foireann2 = {{SEN sacar}} |Cuil1 = [[Jordan Henderson|Henderson]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 38' <br/>[[Harry Kane|Kane]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 45+3' <br/>[[Bukayo Saka|Saka]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 57' |Cuil2 = |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 65,985 |reiteoir = Iván Barton ([[An tSalvadóir]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128134 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 5 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{JPN sacar}} |scór = 1 - 1 (a.b.) <br/>Pionóis<br/>1 - 3 |foireann2 = {{CRO sacar}} |Cuil1 = [[Daizen Maeda|Maeda]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 43' <hr> [[Takumi Minamino|Minamino]] [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] <br/> [[Kaoru Mitoma|Mitoma]] [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] <br/> [[Takuma Asano|Asano]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/> [[Maya Yoshida|Yoshida]] [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] |Cuil2 = [[Perišić|Ivan Perišić]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 55' <hr> [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Nikola Vlašić|Vlašić]]<br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]][[Marcelo Brozović|Brozović]] <br/>[[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Marko Livaja|Livaja]]<br/> [[File:Soccerball shade check.svg|13px]][[Mario Pašalić|Pašalić]] |staid = [[Al Janoub Stadium]], [[Al Wakrah]] |slua = 42,523 |reiteoir = Ismail Elfath ([[SAM]])) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128132 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 5 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{BRA sacar}} |scór = 4 - 1 |foireann2 = {{KOR sacar}} |Cuil1 = [[Vinícius Júnior|Vinícius]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 7' <br/>[[Neymar]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 13' ([[cic pionóis|p]])<br/>[[Richarlison]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 29' <br/>[[Lucas Paquetá|Paquetá]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 36' |Cuil2 = [[Paik Seung-ho]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 76' |staid = [[Staid 974]], [[Doha]] |slua = 43,847 |reiteoir = Clément Turpin ([[An Fhrainc]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128133 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 6 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{MAR sacar}} |scór = 0 - 0 (a.b.) <br/>Pionóis<br/>3 - 0 |foireann2 = {{ESP sacar}} |Cuil1 = [[Abdelhamid Sabiri|Sabiri]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] <br/>[[Hakim Ziyech|Ziyech]][[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/> [[Badr Benoun|Benoun]] [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] <br/>[[Achraf Hakimi|Hakimi]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] |Cuil2 = [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Pablo Sarabia|Sarabia]] <br/>[[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Carlos Soler|Soler]] <br/>[[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Sergio Busquets|Busquets]] |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 44,667 |reiteoir = Fernando Rapallini ([[An Airgintín]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128137 tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 6 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{POR sacar}} |scór = 6 - 1 |foireann2 = {{SUI sacar}} |Cuil1 = [[Gonçalo Ramos|Ramos]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 17', 51', 67' <br/>[[Pepe (peileadóir)|Pepe]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 33' <br/>[[Raphaël Guerreiro|Guerreiro]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 55'<br/>[[Rafael Leão|Leão]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 90+2' |Cuil2 = [[Manuel Akanji|Akanji]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 58' |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 83,720 |reiteoir = César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]]) |tuairisc =[https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128130 tuairisc] }} === Ceathrú ceannais === {{Cluiche sacair |data = 9 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{CRO sacar}} |scór = 1 - 1 (a.b.) <br/>Pionóis<br/>4 - 2 |foireann2 = {{BRA sacar}} |Cuil1 = [[Bruno Petković|Petković]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 117' <hr> [[Nikola Vlašić|Vlašić]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] <br/>[[Lovro Majer|Majer]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/>[[Luka Modrić|Modrić]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/>[[Mislav Oršić|Oršić]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] |Cuil2 = [[Neymar]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 105+1' <hr> [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Rodrygo]]<br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Casemiro]] <br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Pedro (peileadóir)|Pedro]] <br/>[[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Marquinhos]] |staid = [[Education City Stadium]], [[Ar Rayyan]] |slua = 43,893 |reiteoir = Michael Oliver ([[Sasana]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285074/400128141 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 9 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{NED sacar}} |scór = 2 - 2 (a.b.) <br/>Pionóis<br/>3 - 4 |foireann2 = {{ARG sacar}} |Cuil1 = [[Wout Weghorst| Weghorst]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 83', 90+11' <br/>&nbsp; <hr> [[Virgil van Dijk|Van Dijk]] [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] <br/>[[Steven Berghuis|Berghuis]] [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] <br/>[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] <br/>[[Wout Weghorst|Weghorst]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/>[[Luuk de Jong|L. de Jong]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] |Cuil2 = [[Nahuel Molina|Molina]] 35'<br/> [[Lionel Messi|Messi]] 73' ([[Cic pionóis|p]]) <hr> [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Lionel Messi|Messi]] <br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Leandro Paredes|Paredes]]<br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Gonzalo Montiel|Montiel]]<br/>[[File:Soccerball shade cross.svg|13px]][[Enzo Fernández|Fernández]]<br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]][[Lautaro Martínez|La. Martínez]] |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 88,235 |reiteoir = Antonio Mateu Lahoz ([[an Spáinn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285074/400128139 tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 10 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{MAR sacar}} |scór = 1 - 0 |foireann2 = {{POR sacar}} |Cuil1 = [[Youssef En-Nesyri|En-Nesyri]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 42' |Cuil2 = |staid = [[Al Thumama Stadium]], [[Doha]] |slua = 44,198 |reiteoir = Facundo Tello ([[An Airgintín]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285074/400128140 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 10 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ENG sacar}} |scór = 1 - 2 |foireann2 = {{FRA sacar}} |Cuil1 = [[Harry Kane|Kane]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 54' ([[Cic pionóis|p]]) |Cuil2 =[[Aurélien Tchouaméni|Tchouaméni]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 17'<br/>[[Olivier Giroud|Giroud]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 78' |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 68,895 |reiteoir = Wilton Sampaio ([[An Bhrasaíl]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285074/400128138 tuairisc] }} === Leathcheannaiss === {{Cluiche sacair |data = 13 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{ARG sacar}} |scór = 3 - 0 |foireann2 = {{CRO sacar}} |Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 34' ([[Cic pionóis|p]]) <br/> [[Julián Álvarez|Álvarez]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]]39', 69' |Cuil2 = |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 88,966 |reiteoir = Daniele Orsato ([[an Iodáil]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285075/400128143 Tuairisc] }} {{Cluiche sacair |data = 14 Nollaig 2022 |am = 22:00 |foireann1 = {{FRA sacar}} |scór = 2 - 0 |foireann2 = {{MAR sacar}} |Cuil1 = [[Théo Hernandez|T. Hernandez]] 5'[[File:Soccerball shade.svg|13px]] <br/>[[Randal Kolo Muani|Kolo Muani]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 79' |Cuil2 = |staid = [[Al Bayt Stadium]], [[Al Khawr]] |slua = 68,294 |reiteoir = César Arturo Ramos ([[Meicsiceo]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285075/400128142 Tuairisc] }} === Tríú háit === {{Cluiche sacair |data = 17 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{CRO sacar}} |scór = 2 - 1 |foireann2 = {{MAR sacar}} |Cuil1 = [[Joško Gvardiol|Gvardiol]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 7'<br/>[[Mislav Oršić|Oršić]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 42' |Cuil2 = [[Achraf Dari|Dari]][[File:Soccerball shade.svg|13px]] 9' |staid = [[Staid Idirnáisiúnta Khalifa]], [[Ar Rayyan]] |slua =44,137 |reiteoir = Abdulrahman Al-Jassim ([[Catar]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285076/400128144 Tuairisc] }} === Cluiche ceannais === {{Cluiche sacair |data = 18 Nollaig 2022 |am = 18:00 |foireann1 = {{ARG sacar}} |scór = 3 - 3 (a.b.) <br/>Pionóis<br/>4 - 2 |foireann2 = {{FRA sacar}} |Cuil1 = [[Lionel Messi|Messi]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 23' ([[Cic pionóis|p]]), 108' <br/> [[Ángel Di María|Di María]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 36' <hr>[[Lionel Messi|Messi]][[File:Soccerball shade check.svg|13px]] <br/>[[Paulo Dybala|Dybala]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/>[[Leandro Paredes|Paredes]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]]<br/>[[Gonzalo Montiel|Montiel]] [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] |Cuil2 = [[Kylian Mbappé|Mbappé]] [[File:Soccerball shade.svg|13px]] 80' ([[Cic pionóis|p]]), 81', 118' ([[Cic pionóis|p]]) <br/>&nbsp;<hr> [[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Kylian Mbappé|Mbappé]] <br/> [[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Kingsley Coman|Coman]] <br/>[[File:Soccerball shade cross.svg|13px]] [[Aurélien Tchouaméni|Tchouaméni]] <br/>[[File:Soccerball shade check.svg|13px]] [[Randal Kolo Muani|Kolo Muani]] |staid = [[Lusail Stadium]], [[Lusail]] |slua = 88,966 |reiteoir = Szymon Marciniak ([[an Pholainn]]) |tuairisc = [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285077/400128145 tuairisc] }} == Féach freisin == * [[Corn FIFA an Domhain 2018]], [[Corn FIFA an Domhain 2026]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2022]] [[Catagóir:Scannail]] [[Catagóir:Spórt i 2022]] 1w2hyikacn6inkf8ol5gh81ycbmz4gq 0 112016 1330497 1325756 2026-10-23T22:41:35Z TGcoa 21229 1330497 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Déanann an '''Fhéile Idirnáisiúnta Phan Cheilteach'''<ref>nó an '''Féile Idirnáisiúnta Phan Cheilteach,''' i mBéarla, t''he International Pan Celtic Festival''</ref> ceiliúradh ar chultúir, ar thraidisiúin agus ar na teangacha ceilteacha as Alba ([[Albain]]), Breizh ([[An Bhriotáin]]), Cymru ([[An Bhreatain Bheag]]), Éire, Kernow ([[Corn na Breataine]]) agus Mannin ([[Oileán Mhanann]]); déantar ceiliúradh chomh maith ar na naisc chultúrtha idir na [[Na Náisiúin Cheilteacha|náisiúin ceilteacha]] ar fad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.panceltic.ie/|teideal=Home {{!}}{{!}} The International Pan Celtic Festival|work=www.panceltic.ie|dátarochtana=2025-04-18}}</ref> Bíonn réimse leathan imeachtaí ar siúl do cheoltóirí, amhránaithe, cumadóirí, damhsóirí, córacha, filí agus scéalaithe. Bíonn léachtaí, coirmeacha ceoil agus comórtais éagsúla ann.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/an-fheile-pan-cheilteach-le-filleadh-ar-cheatharlach-le-haghaidh-chomoradh-na-leathcheid/|teideal=An Fhéile Pan Cheilteach le filleadh ar Cheatharlach le haghaidh chomóradh na leathchéid|údar=[[Nós (iris)|NÓS]]|dáta=2023-05-31|language=|dátarochtana=2023-06-05}}</ref> [[Íomhá:Movinghearts-anoriant2008.png|mion|321x321px|Donal Lunny agus Moving Hearts, Lorient, 2008: [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]]]] == Eagraíocht == Bíonn réimse leathan imeachtaí ar siúl le linn na féile, ceolchoirmeacha, comórtais taibhealaíona, ceardlanna, seisiúin, taispeántais, clubanna, paráidí agus go leor eile ina measc. Is é sprioc na féile freisin an turasóireacht, an trádáil, agus an tráchtáil agus nascadh sóisialta Idir-Cheilteach a “éascú agus a fhorbairt”.<ref name=":0" /> Reáchtáiltear comórtais [[Fidil|fhidle]], [[Cruit|cruite]], ceol beirte, córacha agus [[damhsa]] idir na tíortha Ceilteacha le linn na féile. Is minic a bhíonn sí ar siúl i g[[Ceatharlach]]. Tá an Comórtas Idirnáisiúnta Amhrán Nuachumtha ina bhuaicphointe de chuid na féile. Is iad buaiteoirí na mbabhtaí náisiúnta a théann san iomaíocht sa chomórtas seo agus amhrán nuachumtha ina dteanga Cheilteach féin á chur i láthair acu. Cuirtear fáilte roimh "gach stíl amhráin idir amhráin [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|traidisiúnta]], [[Popcheol|pop]], amhráin tíre, [[Rac-cheol|rac]] nó [[Rapcheol|rap]], [[snagcheol]] agus eile", agus bíonn duaiseanna airgid le buachan sna comórtais náisiúnta agus idirnáisiúnta araon.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0403/1441281-ionsai-na-gceilteach/|teideal=Ceatharlach Pancheilteach ag rince arís|dáta=03 Aibreán 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=12 Eanáir 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250112211721/https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0403/1441281-ionsai-na-gceilteach/|archivedate=12 Eanáir 2025}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.panceltic.ie/2025-comortas-naisiunta-amhran-nuachumtha/|teideal=Comórtas Náisiúnta 2025|údar=An Fhéile Pan Ceilteach|dátarochtana=12 Eanáir 2025|archivedate=14 Eanáir 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250114122840/http://www.panceltic.ie/2025-comortas-naisiunta-amhran-nuachumtha/}}</ref>[[Íomhá:Cuirm Celtic Connections.jpg|mion|[[Na h-Òganaich]] i 2007. Ba iad Na h-Óganaich, na chéad ionadaithe d’Albain ag an bhFéile Phan Cheilteach 1971. Rinne siad ionadaíocht ar Albain arís i 1972, leis an amhrán "Mi le m'Uillin", ag críochnú sa chéad áit.<ref>{{Cite web-en|url=http://projects.handsupfortrad.scot/hall-of-fame/na-hoganaich/|title=Na h'Oganaich|work=Scottish Traditional Music Hall of Fame|access-date=11 April 2015}}</ref>|220x220px]] [[Íomhá:Capercaillie + Rare Folk, en Salamanca 2016, 1.jpg|mion|Capercaillie in 2016, buaiteoir sa bhliain 1985 le "Urnuigh a Bhan Thigreach".|220x220px]] == Bunús agus stair == Reáchtáladh an chéad fhéile i gCill Airne i mBealtaine 1971, le Phyllis <small>[<nowiki/>[[:cy:Phyllis_Kinney|cy]]]</small> agus Meredydd Evans <small>[<nowiki/>[[:cy:Meredydd_Evans|cy]]]</small> ón Bhreatain Bheag agus Les Tregerez Group agus [[Alan Stivell]] ón Bhriotáin.<ref>[http://www.gwylbangeltaidd.com/eng/hanes.html Gwyl Ban Geltaidd]</ref> Níos déanaí in 1971, bhí Meredydd Evans i mbun cainteanna le heagraí na féile, Con Ó Conaill, agus thug sé cuireadh dó chuig [[Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige]]. Thall ansin, bhuail Ó Conaill le baill ó [[Náisiúin Cheilteacha|náisiúin Cheilteacha eile]], agus bhunaigh sé coiste don Fhéile Phan-Cheilteach. Ghlac rannpháirtithe ó shé náisiún Cheilteacha páirt sa dara Féile Phan-Cheilteach, a reáchtáladh i gCill Airne arís in 1972. Ba le linn na féile seo a tugadh bunstruchtúr na hócáide chun críche tar éis cruinniú le baill an choiste. Is iad na prionsabail seo ná; na teangacha, buanna ceoil agus cultúir a chur chun cinn laistigh de na sé chríoch a aithnítear mar náisiúin [[Na Ceiltigh|Cheilteacha]].<ref name="PCF History" /> Is é an Bhreatain Bheag an náisiún is rathúla le ceithre bhua dhéag, (go dtí 2015) agus tá Éire sa dara háit, tar éis an chomórtais a bhuachan aon uair déag. Ba é [[Bénjad]], a rinne ionadaíocht ar son an Choirn sa bhliain 2012 agus 2013, an chéad ealaíontóir i stair na féile a bhuaigh faoi dhó. Is é [[Oileán Mhanann]] an náisiún is lú rath, d'uireasa bua ach aon uair amháin sa bhliain 2014. Rinne an Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach ceiliúradh ar 50 bliain ar an bhfód sa bhliain 2024. == Rannpháirtíocht == Reáchtálann gach náisiún rannpháirteach a imeacht roghnúcháin náisiúnta féin, chun a ionadaithe a roghnú don Fhéile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.panceltic.ie/competitions/|teideal=2025 Competitions {{!}}{{!}} The International Pan Celtic Festival|work=www.panceltic.ie|dátarochtana=2025-04-18|archivedate=2025-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250421020347/https://www.panceltic.ie/competitions/}}</ref> Tá náisiúin Cheilteacha ó na críocha i dTuaisceart agus in Iarthar na hEorpa ina bhfuil teangacha Ceilteacha nó tréithe cultúrtha tagtha slán, agus atá ina mbaill den [[An Conradh Ceilteach|Chonradh Cheilteach]] incháilithe chun dul san iomaíocht ag an bhFéile Phan-Cheilteach.<ref name="kochnation">{{Cite book-en|last=Koch|first=John|title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia|publisher=ABL-CIO|year=2005|pages=xx, 300, 421, 495, 512, 583, 985|url=https://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&q=celtic+nation|isbn=978-1-85109-440-0|access-date=24 November 2011}}</ref> Úsáidtear an téarma “[[náisiún]]” sa chiall bhunaidh chun pobal a roinneann féiniúlacht agus cultúr coiteann agus a shainaithnítear le críoch thraidisiúnta. Níl sé comhchiallach le "stát ceannasach".<ref name="PCF History">{{Cite web-en|url=http://www.gwylbangeltaidd.com/eng/hanes.html|title=Gwyl Ban Geltaidd: History|work=Gŵyl Ban Geltaidd|access-date=10 April 2015}}</ref> === Éire: Comórtas Amhrán Náisiúnta === I gcás na gcomórtas amhránaíochta traidisiúnta, is iad buaiteoirí [[Corn Uí Riada|Chorn Uí Riada]], Shean-Nós na mBan agus Shean-Nós na bhFear ó [[Oireachtas na Samhna]] 2023 a ghlacann páirt ar son na hÉireann.<ref>Mar shampla, sa bhliain 2024 ba í [[Éabha Breathnach]] as an g[[An Cheathrú Rua|Ceathrú Rua]] i gConamara a bhí san iomaíocht don duais mhór ag an gComórtas Amhrán Nua Pan Cheilteach théis di an comórtas náisiúnta a bhuachan ag deireadh Eanáir.</ref><ref name=":1" /> Is é an Comórtas Amhrán Náisiúnta próiseas roghnaithe na hÉireann chun ionadaithe na hÉireann le dul san iomaíocht san Fhéile Idirnáisiúnta. Glacann an comórtas seo le hamhráin i nGaeilge atá nuachumtha idir cheol agus focail, i ngach seánra beo "idir amhráin [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|traidisiúnta]], [[Popcheol|pop]], amhráin tíre, [[Rac-cheol|rac]] nó [[Rapcheol|rap]], [[snagcheol]] agus eile", agus bronnfar corn náisiúnta agus duais €1000 ar an mbuaiteoir.<ref name=":1" /> {{Féach freisin|Buaiteoirí Chomórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha Pan Ceilteach na hÉireann}} === Oileán Mhanann: Arrane son Mannin === Is é an Comórtas [[Arrane son Mannin]] (Amhrán ar son Mhanann) an comórtas [[Gaeilge Mhanann|Manannach]] trína roghnaítear amhrán don Fhéile Phan-Cheilteach. === Albain: Am Mòd Náisiúnta Ríoga === Tá próiseas roghnúcháin na hAlban á bhainistiú ag [[An Comunn Gàidhealach]] ag an [[An Mód Náisiúnta Ríoga|Mòd Náisiúnta Ríoga]], chun ionadaí Albanach a aimsiú don Fhéile Phan-Cheilteach.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.ancomunn.co.uk/about/history|title=ACG History|work=[[An Comunn Gàidhealach]]|access-date=11 April 2015}}</ref> === An Bhriotáin: Gouelioù Etrekeltikek An Oriant === Tá próiseas roghnúcháin na na Briotáine á bhainistiú ag [[Féile Idircheilteach Lorient]] nó ''Emvod Ar Gelted An Orian.'' === Corn na Breataine: Kan Rag Kernow === Comórtas amhrán bliantúil Coirnise is ea [[Kan Rag Kernow]] ({{Lang-ga|Amhrán don Chorn}}) chun ionadaí a aimsiú do Chorn ag an bhFéile Phan-Cheilteach, a reáchtáiltear in Éirinn gach bliain.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.magakernow.org.uk/default.aspx?page=534|title=Kan rag Kernow|work=Maga Kernow|access-date=11 April 2015}}</ref> {{Féach freisin|Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach}} == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [http://www.panceltic.ie/ panceltic.ie] * [https://www.panceltic.ie/2025-comortas-naisiunta-amhran-nuachumtha/ Comórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha 2025 (Éire)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114122840/http://www.panceltic.ie/2025-comortas-naisiunta-amhran-nuachumtha/ |date=2025-01-14 }} == Féach freisin == * [[Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach]] * [[Buaiteoirí Chomórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha Pan Ceilteach na hÉireann]] * [[Gradaim NÓS]] * [[Féile Idircheilteach Lorient]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Feile Idirnaisiunta Pan Cheilteach, An}} [[Catagóir:An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach| ]] [[Catagóir:Comórtais cheoil]] [[Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Ceol Comhaimseartha na Gaeilge]] [[Catagóir:Ceol na hÉireann]] [[Catagóir:Ceol na hAlban]] [[Catagóir:Ceol Oileán Mhanann]] [[Catagóir:Ceol na Breataine Bige]] [[Catagóir:Ceol na Briotáine]] [[Catagóir:Ceol Chorn na Breataine]] [[Catagóir:Féilte Ceilteacha|*]] [[Catagóir:Féilte Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte ealaíon]] [[Catagóir:Féilte a bunaíodh in 1971]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1971]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1970í]] [[Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte Ghaeilge Mhanann]] [[Catagóir:Féilte Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Tograí idirghaelacha]] [[Catagóir:Tograí idircheilteacha]] civx53otzk63tpiv0xkdo9x0o86btwz 1 116455 1330452 1247131 2026-10-23T12:54:18Z Pdeburca 77501 /* comhairle preas */ mír nua 1330452 wikitext text/x-wiki == Cathal Ó Murchú == Sloinne coitianta go leor é Ó Murchú. An é an t-iriseoir an fear céanna a luaitear anseo? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:54, 10 Samhain 2024 (UTC) == comhairle preas == is ball den chomhairle í An Páipéar anois (Deireadh Fómhair 2026) Member Publications | Press Council https://pressombudsman.ie/member-publications/ ba chóir an alt a thógáil suas chun dáta. [[Úsáideoir:Pdeburca|Pdeburca]] ([[Plé úsáideora:Pdeburca|plé]]) 12:54, 23 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) ehz791gc8es1lot3mgny250awh1ptv8 0 119759 1330467 1327387 2026-10-23T14:59:06Z TGcoa 21229 1330467 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Bhris círéibeacha frith-inimirceach amach ar an m[[An Baile Meánach|Baile Meánach]] agus i [[Latharna]] (agus i gCarraig Fhearghais i gCo Aontroma agus i dtuaisceart Bhéal Feirste agus bailte nach iad) idir 9-13 Meitheamh 2025.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Caismirtí ar an mBaile Meánach tar éis éisteacht cúirte|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0610/1517630-caismirti-ar-an-mbaile-meanach-tar-eis-eisteacht-cuirte/|date=2025-06-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Círéibeacha sa Bhaile Meánach den dara hoíche as a chéile|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0611/1517815-cireibeacha-sa-bhaile-meanach-den-dara-hoiche-as-a-cheile/|date=2025-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=http://www.judecollins.com/2025/06/protecting-people-or-sheer-racism-by-michael-lagan/|teideal=Protecting People or Sheer Racism? by Michael Lagan|údar=Jude Collins|dáta=2025-06-11|language=en-US|work=Jude Collins|dátarochtana=2025-06-16}}</ref> [[Íomhá:Welcome to Ballymena (April 2014) - geograph.org.uk - 3948375.jpg|clé|mion|"Fáilte", [[An Baile Meánach]]]] [[Íomhá:Waveney Avenue, Ballymena - geograph.org.uk - 532743.jpg|clé|mion|Waveney Avenue, [[An Baile Meánach]]; in aice leis an stáisiún póilíní; [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|tharla círéib ann i mí Lúnasa 2024]]<ref name=":2" />]] [[Íomhá:Larne Leisure Centre - geograph.org.uk - 149038.jpg|clé|mion|Ionsaíodh an t-ionad fóillíochta i [[Latharna]]]] == Imeachtaí == Thosaigh an foréigean ar an 9 Meitheamh tar éis do bheirt ógánach teacht os comhair cúirte i g[[Cúil Raithin]] agus iarracht ar ionsaí gnéis a dhéanamh ar chailín sa Bhaile Meánach (Clonavon Terrace, ar an 7 Meitheamh) curtha ina leith. Ceithre bliana déag a bhí an bheirt bhuachaillí agus is le cúnamh ó ateangaire a héisteadh an cás. Phléadáil siad neamhchiontach sa chúis;<ref name=":0" /> ateangaire a d’aistrigh ó [[An Rómáinis|Rómáinis]] a thug a bhfreagraí. Ar an 9 Meitheamh, ghlac na céadta daoine páirt i léirsiú in aghaidh na hinimirce i lár an Bhaile Mheánaigh. Nuair a bhí formhór mór an tslua imithe abhaile thug grúpa a raibh púicíní orthu fogha faoi thithe ar Ardán Chluain Abhann, an tsráid ina líomhnaítear gur tharla an t-ionsaí gnéis. Tithe ina raibh cónaí ar dhaoine de bhunadh Roma a ionsaíodh i dtosach – náisiúntacht na mbuachaillí atá cúisithe mar leithscéal ag lucht an fhoréigin. Scaipeadh scéal ar mheáin shóisialta agus ba ghearr go raibh sé soiléir go rabhthas sa tóir ar ‘strainséirí’ de gach cineál. Ionsaíodh tithe agus gnóthais a creideadh gur le hinimircigh iad Ar an 10 Meitheamh, bhí an foréigean níos measa. Caitheadh buamaí peitril, péint agus ábhar coincréite leis na póilíní i lár an bhaile. Réabadh doirse roinnt tithe, briseadh fuinneoga roinnt eile agus cuireadh tithe trí thine. Lasadh tinte i gceantar tráchtála an bhaile chomh maith.<ref name=":0" /> Scaip na trioblóidí, roinnt réabadh is damáistí i dtuaisceart Bhéal Feirste, i gCúil Raithin agus i b[[Port an Dúnáin]] i measc bhailte eile. Ar an 11 Meitheamh i Latharna, ionsaíodh an t-ionad fóillíochta, gortaíodh póilíní agus b’éigean mná agus páistí a thabhairt amach cúldoirse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y2n92zpypo|teideal=Larne: Man speaks of fear during rioting at NI leisure centre|dáta=2025-06-12|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-06-16}}</ref> Scaipeadh scéal faoi bhus lán le Roma a bheith tagtha thar teorann aneas go tuaisceart Aontroma – inimirce mhídhleathach. Fuarthas amach gur bus turasóireachta a bhí ann, ar thuras lae, daoine nár fhan oiread agus oíche amháin.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bithiuntas-cinioch-ata-ann-agus-meatacht-is-ea-e-aon-rud-eile-a-ra/|teideal=Bithiúntas ciníoch atá ann agus meatacht is ea é aon rud eile a rá|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=15 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-15}}</ref> === Ceart === Bhain na póilíní leas as canóin uisce leis na círéibeoirí a scaipeadh agus scaoil siad roinnt piléar plaisteach freisin. Gortaíodh 64 oifigeach le linn an réabadh in iomlán agus na scórtha gafa – a bhformhór a mbeidh taifead coiriúil acu de bharr a ‘laochais’.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean agus a hiníon (13) sa gCúirt faoi chíréib ó Thuaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0616/1518772-bean-agus-a-hinion-13-sa-gcuirt-faoi-chireib-o-thuaidh/|date=2025-06-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":1" /> == Cúiseanna == Chuaigh An Baile Meánach i léig sa 20ú haois. Mar shampla dúnadh na monarchana Michelin agus JTI Gallaher. agus poll dubh díobhála atá ann in áiteanna. Bhí baint mhór ag paraimíleataigh dhílseacha leis an bhforéigean agus bhí bratacha dílseacha crochta i bhfuinneoga a dtithe ag daoine le súil is nach n-ionsófaí iad.<ref name=":0" /> Sa bhliain 2018, chuir "Britain First" tús le feachtas frithrialtais sa Bhaile Meánach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britainfirst.org/the_riots_in_ballymena|teideal=The riots in Ballymena|language=en|work=Britain First - OFFICIAL WEBSITE|dátarochtana=2025-06-16}}</ref> Tharla [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|círéib ann i mí Lúnasa 2024]] chomh maith.<ref name=":2" /> "Bithiúntas ciníoch" a thug Príomh-Chonstábla cúnta an [[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann|SPTÉ]] ar an bhforéigean a tharla in 2025. Dúirt an Príomh-Chonstábla, Jon Boutcher, gur biogóideacht agus ciníochas é agus go mbéarfadh na póilíní orthu sin a bhí freagrach. Léiríodh an brú atá ar an SPTÉ de cheal maoine agus de bharr ganntanas foirne, iad ag brath ar chabhair chúltaca ón mBreatain.<ref name=":1" /> Cháin na páirtithe polaitíochta ar fad an foréigean agus d’achainigh siad ar lucht na gcíréibeacha éirí as. Cháin Sinn Féin, Alliance, SDLP, Pobal seachas Brabús agus an Comhaontas Glas an ciníochas as éadan ach níorbh amhlaidh an scéal leis an DUP agus TUV. Cháin siad an foréigean ach dúirt go gcaithfí “an comhthéacs” a chur san áireamh. Inimirce an comhthéacs, dar leo. Tharla an t-aighneas, nuair a sheol [[Gordon Lyons]], an tAire Pobal in Stormont, teachtaireacht ar Facebook a deir seisean a bhí ag soiléiriú go raibh daoine a fuair tearmann san ionad fóillíochta i Latharna ansin imithe as. Níor ghlaoigh sé íobartaigh ar na daoine ab éigean a aistriú mar gur ionsaíodh a dtithe. Níor ghlaoigh sé tearmann ar an dídean a fuair siad. De dheasca chur chuige Gordon Lyons, DUP i leith na gcíréibeacha, d’éiligh Sinn Féin, Alliance, an SDLP agus an Comhaontas Glas go n-éireodh sé as oifig mar Aire.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northern-ireland/sinn-fein-finance-minister-says-gordon-lyons-failed-to-lead-over-larne-leisure-centre-social-media-post-V3PUH25EOFG7HPJ7HRCU7WP7WA/|teideal=First Minister adds to calls for DUP minister Gordon Lyons to resign for ‘inflaming’ tensions over Larne arson attack|dáta=2025-06-12|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2025-06-15}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] * [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024]] * [[Agóidíocht frith-inimirce agus frith-chiníochais in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:2025]] [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:An Baile Meánach]] [[Catagóir:Latharna]] [[Catagóir:Agóidí bainteach leis an inimirce]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn]] 5cm2qdorgzygfqnqw9ekeqninqd3s7z 2 120000 1330469 1330447 2026-10-23T15:55:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Náisiúin Aontaithe */ 1330469 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] # Climate action # Climate change denial * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Náisiúin Aontaithe === * ''[[:en:United Nations Climate Change Conference|United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] * ''[[:en:Convention on Biological Diversity|Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide == {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg | mion | '' Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Comhaontú Aeráide Pháras]]]] | date = 1995–inniu | organizers = [[Náisiúin Aontaithe]] }} '' The '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide''' (Béarla: ''United Nations Climate Change Conferences'') are yearly conferences held in the [[Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (CCNAAA). They serve as the [[comhdháil na bpáirtithe]] (COP) to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Prótacal Kyoto, 1997]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]].<ref name=climate-leaders.org /> Starting in 2005 the conferences have also served as the "Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol" (CMP);<ref name=adaptation-fund /> also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers. From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Comhaontú Aeráide Pháras]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].<ref name="Cambridge University Press" /> Any final text of a COP must be agreed by consensus.<ref name=bbc2021 /> '' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.<ref name=bmub /><ref name=UNFCCC /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=climate-leaders.org>{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC & the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}</ref> <ref name=adaptation-fund>[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.</ref> <ref name="Cambridge University Press">{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}</ref> <ref name=bbc2021>{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}</ref> <ref name=bmub>{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}</ref> <ref name=UNFCCC>{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}</ref> }} == Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh == {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].<ref name=UIA /> The 32 member countries and 13<ref name=Latvia /> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=:4 /> == Structure The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.<ref name=:6 /> == Ballraíocht The 32 member countries and 13<ref name="kenya-and-senegal"/> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=":4" /> === Ballstáit Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}</ref> <ref name=:1 /> Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.<ref name=:1 /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 0.95em;" ! style="width:115px;" | Tír ! Ballraíocht ! Nótaí |- | style="text-align:left;" |{{flag|Australia}} | align="right" |1979<ref name=":03"/> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Austria}} | align="right" |18 November 1974 <ref name=:5>{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}</ref> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Belgium}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Canada}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Czech Republic}} | align="right" |5 February 2001<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Denmark}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Estonia}} | align="right" |9 May 2014 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Finland}} | align="right" |1992<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|France}} | align="right" |1992<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Germany}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Greece}} | align="right" |1976<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Hungary}} | align="right" |3 June 1997<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Ireland}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Italy}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Japan}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Latvia}} | align="right" | 2024<ref>{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Lithuania}} | align="right" |2022 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Luxembourg}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Mexico}} | align="right" |2018 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Netherlands}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|New Zealand}} | align="right" |1977<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Norway}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member (under a special Agreement)<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Portugal}} | align="right" |1981<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Poland}} | align="right" |25 September 2008 <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Slovakia}} | align="right" |30 November 2007 <ref>{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|South Korea}} | align="right" |20 April 2001 <ref name=>{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Spain}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Sweden}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Switzerland}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Turkey}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|United States}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |} === Tíortha aontachais '' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat. <ref name=>{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}</ref> '' The following countries are undergoing the accession process:<ref name="AccessionAssociate">{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries & Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}</ref> * {{Flag|Colombia}} * {{Flag|Brazil}} <ref name=>{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}</ref> * {{Flag|Chile}} * {{Flag|Costa Rica}} * {{Flag|Israel}} * {{Flag|Romania}} === Association countries '' Association was formally launched in 2015 with a 13<ref name="kenya-and-senegal" /> country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}</ref> India officially declared its "Association" status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}</ref> Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,<ref name=":2" /> <ref name=>{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}</ref> and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}</ref> In July 2025, Brazil started the process to become a member country. <ref name{>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}</ref> '' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:<ref name="AccessionAssociate"/> * {{Flag|Argentina}} * {{Flag|China}} * {{Flag|Egypt}} * {{Flag|India}} * {{Flag|Indonesia}} * {{Flag|Kenya}} * {{Flag|Morocco}} * {{Flag|Nigeria}} * {{Flag|Senegal}} * {{Flag|Singapore}} * {{Flag|South Africa}} * {{Flag|Thailand}} * {{Flag|Ukraine}} * {{Flag|Vietnam}} == Areas of work '' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries. === Dáta === Scenarios IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes: * Stated Policies Scenario (STEPS) <ref>{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}</ref> * Announced Pledges Scenario (APS) <ref>{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}</ref> * Net Zero Scenario (NZE) <ref>{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}</ref><ref name=":8" /> === Key publications [[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]] * '''World Energy Outlook''' (WEO) * '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector''' * '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) * '''Global EV Outlook''' (GEVO) * '''Oil Market Report''' * '''Electricity Market Report''' * '''Gas Market Report''' * '''Energy Efficiency''' * '''Renewable Energy Market Update''' * '''World Energy Investment''' * '''Tracking Clean Energy Progress''' * '''Country Reviews''' == Cáineadh === Bias against renewable energy [[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]] '' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.<ref name=Creutzig2017 /><ref name=Hoekstra2017 /><ref name=Mertens /> === Accuracy of forecasting '' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. <ref name=guardian2 /> === Restricting access to data '' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, "[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it".<ref name=ambrose-2021 /><ref name=ritchie-2021 /><ref name=roser-and-ritchie-2021 /><ref name=schaefer-2021 /> The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that "countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding".<ref name=roser-and-ritchie-2021 /> '' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.<ref name=Ritchie2024 /> '' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.<ref name=ieadataset /> == Féach freisin * [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=UIA>{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}</ref> <ref name=Latvia>{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> <ref name=:4>{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}</ref> <ref name="guardian2">{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}</ref> <ref name=Creutzig2017>[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]</ref> <ref name=Hoekstra2017>Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]</ref> <ref name=Mertens>Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.</ref> <ref name=ambrose-2021>{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}</ref> <ref name=ritchie-2021>{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=roser-and-ritchie-2021>{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}</ref> <ref name=schaefer-2021>{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}</ref> <ref name=Ritchie2024>{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}</ref> <ref name=ieadataset>{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}</ref> <ref name=:6>{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}</ref> }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ibnmctkzpcq7b5w52nx5nw7axwmv5vl 1330470 1330469 2026-10-23T15:56:37Z Marcas.oduinn 33120 1330470 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] # Climate action # Climate change denial * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Náisiúin Aontaithe === * ''[[:en:United Nations Climate Change Conference|United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] * ''[[:en:Convention on Biological Diversity|Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide == {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg | mion | '' Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Comhaontú Aeráide Pháras]]]] | date = 1995–inniu | organizers = [[Náisiúin Aontaithe]] }} '' The '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide''' (Béarla: ''United Nations Climate Change Conferences'') are yearly conferences held in the [[Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (CCNAAA). They serve as the [[comhdháil na bpáirtithe]] (COP) to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Prótacal Kyoto, 1997]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]].<ref name=climate-leaders.org /> Starting in 2005 the conferences have also served as the "Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol" (CMP);<ref name=adaptation-fund /> also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers. From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Comhaontú Aeráide Pháras]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].<ref name="Cambridge University Press" /> Any final text of a COP must be agreed by consensus.<ref name=bbc2021 /> '' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.<ref name=bmub /><ref name=UNFCCC /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=climate-leaders.org>{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC & the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}</ref> <ref name=adaptation-fund>[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.</ref> <ref name="Cambridge University Press">{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}</ref> <ref name=bbc2021>{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}</ref> <ref name=bmub>{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}</ref> <ref name=UNFCCC>{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}</ref> }} == Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch == {{Short description|Multilateral environmental agreement}} {{Use dmy dates|date=November 2020}} {{Infobox treaty | name = Convention on Biological Diversity | long_name = | image = Convention on Biological Diversity logo.svg | image_size = | alt = | caption = | type = [[Multilateral treaty|Multilateral]] [[International environmental agreement|environmental agreement]] | context = [[Environmentalism]], [[Biodiversity#Conservation|Biodiversity conservation]] | date_drafted = {{Start date|1992|05|22|df=yes}} | date_signed = 5 June 1992 – 4 June 1993 | location_signed = Rio de Janeiro, Brazil <br /> New York, United States | date_effective = {{Start date|1993|12|29|df=yes}} | condition_effective = Ratification by 30 States | parties = {{Collapsible list | expand = | framestyle = | titlestyle = | title = 196 States | liststyle = | hlist = | bullets = | {{flag|Cook Islands}} | {{flag|EU|name=European Union}} | {{flag|Niue}} | {{flag|State of Palestine}} | {{flagdeco|UN}} [[Member states of the United Nations|All UN Member States]] except | {{USA}} }} | depositor = [[Secretary-General of the United Nations]] | languages = {{Plainlist| * [[Arabic language|Arabic]] * [[Chinese language|Chinese]] * [[English language|English]] * [[French language|French]] * [[Russian language|Russian]] * [[Spanish language|Spanish]] }} | wikisource = United Nations Convention on Biological Diversity | footnotes = }} The '''Convention on Biological Diversity''' ('''CBD'''), known informally as the '''Biodiversity Convention''', is a [[multilateral treaty]]. The Convention has three main goals: the conservation of biological diversity (or [[biodiversity]]); the sustainable use of its components; and the fair and equitable sharing of benefits arising from [[genetic resources]]. Its objective is to develop national strategies for the conservation and sustainable use of biological diversity, and it is often seen as the key document regarding [[sustainable development]]. The Convention was opened for signature at the [[Earth Summit]] in [[Rio de Janeiro]] on 5 June 1992 and entered into force on 29 December 1993. The United States is the only UN member state which has not ratified the Convention.<ref name=vox>{{Cite web|last=Jones|first=Benji|date=20 May 2021|title=Why the US won't join the single most important treaty to protect nature|url=https://www.vox.com/22434172/us-cbd-treaty-biological-diversity-nature-conservation|website=Vox|access-date=3 December 2021}}</ref> It has two supplementary agreements, the [[Cartagena Protocol]] and [[Nagoya Protocol]]. The Cartagena Protocol is an international treaty governing the movements of [[living modified organism]]s (LMOs) resulting from modern [[biotechnology]] from one country to another. It was adopted on 29 January 2000 as a supplementary agreement to the CBD and entered into force on 11 September 2003. The Nagoya Protocol is another supplementary agreement to the CBD. It provides a transparent legal framework for the effective implementation of one of the three objectives of the CBD: the fair and equitable sharing of benefits arising out of the utilization of genetic resources. The Nagoya Protocol was adopted on 29 October 2010 in [[Nagoya]], Japan, and entered into force on 12 October 2014. The Secretariat of the CBD was the focal point of the 2010 [[International Year of Biodiversity]]. Following a recommendation of CBD signatories at Nagoya, the UN declared 2011 to 2020 as the [[United Nations Decade on Biodiversity]] in December 2010. The Convention's ''Strategic Plan for Biodiversity 2011–2020'', created in 2010, include the Aichi Biodiversity Targets. The Aichi Biodiversity Targets were 20 international goals set under the Convention to protect biodiversity, sustainable use of natural resources, and to protect species.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Maney |first=Calum |last2=Guaras |first2=Daniela |last3=Harrison |first3=Jerry |last4=Guizar-Coutiño |first4=Alejandro |last5=Harfoot |first5=Michael B. J. |last6=Hill |first6=Samantha L. L. |last7=Burgess |first7=Neil D. |last8=Sutherland |first8=William |date=2024-04-03 |title=National commitments to Aichi Targets and their implications for monitoring the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework |url=https://www.nature.com/articles/s44185-024-00039-5 |journal=npj Biodiversity |language=en |volume=3 |issue=1 |pages=6 |doi=10.1038/s44185-024-00039-5 |doi-access=free|issn=2731-4243}}</ref> However, countries failed to meet the Aichi Targets as they lacked clarity, were hard to measure, actions were unreported, and there was limited funding.<ref name=":3" /> Low prioritization was given to this matter when compared to other industries like agriculture,<ref name=":3" /> further leading to its ineffectiveness. The meetings of the Parties to the Convention are known as Conferences of the Parties (COP), with the first one (COP 1) held in [[Nassau, Bahamas]], in 1994 and the most recent one ([[2024 United Nations Biodiversity Conference|COP 16]]) in 2024 in [[Cali]], Colombia.<ref>{{Cite web|title=Convention on Biological Diversity|url=https://www.undp.org/events/UN-CBD-COP16|access-date=2024-11-07|website=UN CBD COP16|language=en}}</ref> In the area of marine and coastal biodiversity CBD's focus at present is to identify Ecologically or Biologically Significant Marine Areas (EBSAs) in specific ocean locations based on scientific criteria. The aim is to create an international legally binding instrument (ILBI) involving area-based planning and decision-making under UNCLOS to support the conservation and sustainable use of marine biological diversity beyond areas of national jurisdiction (BBNJ treaty or [[High Seas Treaty]]).<ref>{{cite web|last1=Convention on Biological Diversity|title=Ecologically or Biologically Significant Marine Areas (EBSAs)|url=https://www.cbd.int/ebsa/about|website=CBD|access-date=21 October 2023}}</ref> == Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh == {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].<ref name=UIA /> The 32 member countries and 13<ref name=Latvia /> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=:4 /> == Structure The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.<ref name=:6 /> == Ballraíocht The 32 member countries and 13<ref name="kenya-and-senegal"/> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=":4" /> === Ballstáit Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}</ref> <ref name=:1 /> Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.<ref name=:1 /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 0.95em;" ! style="width:115px;" | Tír ! Ballraíocht ! Nótaí |- | style="text-align:left;" |{{flag|Australia}} | align="right" |1979<ref name=":03"/> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Austria}} | align="right" |18 November 1974 <ref name=:5>{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}</ref> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Belgium}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Canada}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Czech Republic}} | align="right" |5 February 2001<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Denmark}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Estonia}} | align="right" |9 May 2014 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Finland}} | align="right" |1992<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|France}} | align="right" |1992<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Germany}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Greece}} | align="right" |1976<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Hungary}} | align="right" |3 June 1997<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Ireland}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Italy}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Japan}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Latvia}} | align="right" | 2024<ref>{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Lithuania}} | align="right" |2022 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Luxembourg}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Mexico}} | align="right" |2018 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Netherlands}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|New Zealand}} | align="right" |1977<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Norway}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member (under a special Agreement)<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Portugal}} | align="right" |1981<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Poland}} | align="right" |25 September 2008 <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Slovakia}} | align="right" |30 November 2007 <ref>{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|South Korea}} | align="right" |20 April 2001 <ref name=>{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Spain}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Sweden}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Switzerland}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Turkey}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|United States}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |} === Tíortha aontachais '' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat. <ref name=>{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}</ref> '' The following countries are undergoing the accession process:<ref name="AccessionAssociate">{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries & Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}</ref> * {{Flag|Colombia}} * {{Flag|Brazil}} <ref name=>{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}</ref> * {{Flag|Chile}} * {{Flag|Costa Rica}} * {{Flag|Israel}} * {{Flag|Romania}} === Association countries '' Association was formally launched in 2015 with a 13<ref name="kenya-and-senegal" /> country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}</ref> India officially declared its "Association" status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}</ref> Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,<ref name=":2" /> <ref name=>{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}</ref> and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}</ref> In July 2025, Brazil started the process to become a member country. <ref name{>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}</ref> '' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:<ref name="AccessionAssociate"/> * {{Flag|Argentina}} * {{Flag|China}} * {{Flag|Egypt}} * {{Flag|India}} * {{Flag|Indonesia}} * {{Flag|Kenya}} * {{Flag|Morocco}} * {{Flag|Nigeria}} * {{Flag|Senegal}} * {{Flag|Singapore}} * {{Flag|South Africa}} * {{Flag|Thailand}} * {{Flag|Ukraine}} * {{Flag|Vietnam}} == Areas of work '' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries. === Dáta === Scenarios IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes: * Stated Policies Scenario (STEPS) <ref>{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}</ref> * Announced Pledges Scenario (APS) <ref>{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}</ref> * Net Zero Scenario (NZE) <ref>{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}</ref><ref name=":8" /> === Key publications [[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]] * '''World Energy Outlook''' (WEO) * '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector''' * '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) * '''Global EV Outlook''' (GEVO) * '''Oil Market Report''' * '''Electricity Market Report''' * '''Gas Market Report''' * '''Energy Efficiency''' * '''Renewable Energy Market Update''' * '''World Energy Investment''' * '''Tracking Clean Energy Progress''' * '''Country Reviews''' == Cáineadh === Bias against renewable energy [[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]] '' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.<ref name=Creutzig2017 /><ref name=Hoekstra2017 /><ref name=Mertens /> === Accuracy of forecasting '' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. <ref name=guardian2 /> === Restricting access to data '' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, "[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it".<ref name=ambrose-2021 /><ref name=ritchie-2021 /><ref name=roser-and-ritchie-2021 /><ref name=schaefer-2021 /> The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that "countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding".<ref name=roser-and-ritchie-2021 /> '' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.<ref name=Ritchie2024 /> '' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.<ref name=ieadataset /> == Féach freisin * [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=UIA>{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}</ref> <ref name=Latvia>{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> <ref name=:4>{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}</ref> <ref name="guardian2">{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}</ref> <ref name=Creutzig2017>[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]</ref> <ref name=Hoekstra2017>Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]</ref> <ref name=Mertens>Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.</ref> <ref name=ambrose-2021>{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}</ref> <ref name=ritchie-2021>{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=roser-and-ritchie-2021>{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}</ref> <ref name=schaefer-2021>{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}</ref> <ref name=Ritchie2024>{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}</ref> <ref name=ieadataset>{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}</ref> <ref name=:6>{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}</ref> }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ byqz47f1n8z5z5whaeu2j3k9xw9x81l 1330472 1330470 2026-10-23T16:07:43Z Marcas.oduinn 33120 1330472 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh toinne]] | [[Cumhacht toinne]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] # Climate action # Climate change denial * [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Náisiúin Aontaithe === * ''[[:en:United Nations Climate Change Conference|United Nations Climate Change Conference]]'' - [[ Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] * ''[[:en:Convention on Biological Diversity|Convention on Biological Diversity]]'' - [[ Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]], [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]], [[Cumhacht toinne]]=[[Cumhacht na dtonnta]], [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] #* [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide == {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:GUSTAVO-CAMACHO-GONZALEZ-L1060274 (23430273715).jpg | mion | '' Heads of delegations at the [[2015 United Nations Climate Change Conference]], which established the [[Comhaontú Aeráide Pháras]]]] | date = 1995–inniu | organizers = [[Náisiúin Aontaithe]] }} '' The '''Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide''' (Béarla: ''United Nations Climate Change Conferences'') are yearly conferences held in the [[Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide]] (CCNAAA). They serve as the [[comhdháil na bpáirtithe]] (COP) to assess progress in dealing with [[athrú aeráide]], and beginning in the mid-1990s, to negotiate the [[Prótacal Kyoto, 1997]] to establish legally binding obligations for developed countries to reduce their [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]].<ref name=climate-leaders.org /> Starting in 2005 the conferences have also served as the "Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol" (CMP);<ref name=adaptation-fund /> also parties to the convention that are not parties to the protocol can participate in protocol-related meetings as observers. From 2011 to 2015, the meetings were used to negotiate the [[Comhaontú Aeráide Pháras]] as part of the [[2011 United Nations Climate Change Conference#Durban Platform|Durban platform]], which created a general path towards [[climate action]].<ref name="Cambridge University Press" /> Any final text of a COP must be agreed by consensus.<ref name=bbc2021 /> '' The first UN Climate Change Conference (COP 1) was held in 1995 in Berlin.<ref name=bmub /><ref name=UNFCCC /> == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=climate-leaders.org>{{lua idirlín | url = http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | teideal = What is the UNFCCC & the COP | dáta = 2009 | work = Climate Leaders | foilsitheoir = Lead India | dátarochtana = 5 Nollaig 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327142028/http://www.climate-leaders.org/climate-change-resources/india-at-cop-15/unfccc-cop | archive-date = 27 March 2009 | url-status = dead}}</ref> <ref name=adaptation-fund>[https://www.adaptation-fund.org/keydecisions The Adaptation Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140152/https://www.adaptation-fund.org/keydecisions |date=14 March 2014 }}. Retrieved 14 March 2014.</ref> <ref name="Cambridge University Press">{{cite book | last1=Jepsen | display-authors=etal | first1=Henrik | title=Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories | publisher=Cambridge University Press | url=https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | date=2021 | isbn=9781108886246 | access-date=2022-12-16 | archive-date=2022-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221210111459/https://www.cambridge.org/core/books/negotiating-the-paris-agreement/660C5CB692E6AE32FE9244374CD1EF39 | url-status=live}}</ref> <ref name=bbc2021>{{cite news | dáta = 8 Samhain 2021 | teideal = COP26: Rich countries 'pushing back' on paying for climate loss | teanga = en-GB | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | dátarochtana = 8 Samhain 2021 | archive-date=2021-12-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211209124113/https://www.bbc.com/news/science-environment-59206814 | url-status=live}}</ref> <ref name=bmub>{{cite journal | title=Stages of climate change negotiations | url=http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | journal=Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Building and Nuclear Safety | date=27 December 2012 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170113134034/http://www.bmub.bund.de/en/topics/climate-energy/climate/international-climate-policy/climate-conferences/chronicle-of-climate-change-conferences/ | archive-date=13 January 2017 | url-status=live}}</ref> <ref name=UNFCCC>{{cite journal | title=More Background on the COP|url=http://unfccc.int/bodies/body/6383.php|journal=UNFCC | date=2014 | access-date=15 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161115111224/http://unfccc.int/bodies/body/6383.php | archive-date=15 November 2016 | url-status=live}}</ref> }} == Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch == [[Íomhá:Convention on Biological Diversity logo.svg | mion | xxx]] | type = [[Multilateral treaty|Multilateral]] [[International environmental agreement|environmental agreement]] | context = [[Environmentalism]], [[Biodiversity#Conservation|Biodiversity conservation]] | date_drafted = {{Start date|1992|05|22|df=yes}} | date_signed = 5 June 1992 – 4 June 1993 | location_signed = Rio de Janeiro, Brazil <br /> New York, United States | date_effective = {{Start date|1993|12|29|df=yes}} | condition_effective = Ratification by 30 States '' The '''Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch''' (Béarla: ''Convention on Biological Diversity''), known informally as the '''Biodiversity Convention''', is a [[multilateral treaty]]. The Convention has three main goals: the conservation of biological diversity (or [[biodiversity]]); the sustainable use of its components; and the fair and equitable sharing of benefits arising from [[genetic resources]]. Its objective is to develop national strategies for the conservation and sustainable use of biological diversity, and it is often seen as the key document regarding [[sustainable development]]. The Convention was opened for signature at the [[Earth Summit]] in [[Rio de Janeiro]] on 5 June 1992 and entered into force on 29 December 1993. The United States is the only UN member state which has not ratified the Convention. <ref name=vox>{{lua idirlín | sloinne =Jones| ainm =Benji| dáta =20 May 2021| teideal =Why the US won't join the single most important treaty to protect nature | url=https://www.vox.com/22434172/us-cbd-treaty-biological-diversity-nature-conservation| work =Vox| dátarochtana date=3 Nollaig 2021}}</ref> It has two supplementary agreements, the [[Cartagena Protocol]] and [[Nagoya Protocol]]. '' The Cartagena Protocol is an international treaty governing the movements from one country to another of [[living modified organism]]s (LMOs) resulting from modern [[biotechnology]]. It was adopted on 29 January 2000 as a supplementary agreement to the CBD and entered into force on 11 September 2003. '' The Nagoya Protocol is another supplementary agreement to the CBD. It provides a transparent legal framework for the effective implementation of one of the three objectives of the CBD: the fair and equitable sharing of benefits arising out of the utilization of genetic resources. The Nagoya Protocol was adopted on 29 October 2010 in [[Nagoya]], Japan, and entered into force on 12 October 2014. '' The Secretariat of the CBD was the focal point of the 2010 [[International Year of Biodiversity]]. Following a recommendation of CBD signatories at Nagoya, the UN declared 2011 to 2020 as the [[United Nations Decade on Biodiversity]] in December 2010. The Convention's ''Strategic Plan for Biodiversity 2011–2020'', created in 2010, include the Aichi Biodiversity Targets. The Aichi Biodiversity Targets were 20 international goals set under the Convention to protect biodiversity, sustainable use of natural resources, and to protect species. <ref name=:3>{{cite journal | last=Maney | first=Calum | last2=Guaras |first2=Daniela |last3=Harrison |first3=Jerry |last4=Guizar-Coutiño |first4=Alejandro |last5=Harfoot |first5=Michael B. J. |last6=Hill |first6=Samantha L. L. |last7=Burgess |first7=Neil D. |last8=Sutherland |first8=William |date=2024-04-03 |title=National commitments to Aichi Targets and their implications for monitoring the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework |url=https://www.nature.com/articles/s44185-024-00039-5 |journal=npj Biodiversity |language=en |volume=3 |issue=1 |pages=6 |doi=10.1038/s44185-024-00039-5 |doi-access=free|issn=2731-4243}}</ref> However, countries failed to meet the Aichi Targets as they lacked clarity, were hard to measure, actions were unreported, and there was limited funding.<ref name=":3" /> Low prioritization was given to this matter when compared to other industries like agriculture,<ref name=":3" /> further leading to its ineffectiveness. '' The meetings of the Parties to the Convention are known as Conferences of the Parties (COP), with the first one (COP 1) held in [[Nassau, Bahamas]], in 1994 and the most recent one ([[2024 United Nations Biodiversity Conference|COP 16]]) in 2024 in [[Cali]], Colombia. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Convention on Biological Diversity | url = https://www.undp.org/events/UN-CBD-COP16 | dátarochtana = 2024-11-07 | work = undp.org | teanga = en}}</ref> '' In the area of marine and coastal biodiversity CBD's focus at present is to identify Ecologically or Biologically Significant Marine Areas (EBSAs) in specific ocean locations based on scientific criteria. The aim is to create an international legally binding instrument (ILBI) involving area-based planning and decision-making under UNCLOS to support the conservation and sustainable use of marine biological diversity beyond areas of national jurisdiction (BBNJ treaty or [[High Seas Treaty]]). <ref name=>{{lua idirlín | foilsitheoir =Convention on Biological Diversity| teideal =Ecologically or Biologically Significant Marine Areas (EBSAs)| url=https://www.cbd.int/ebsa/about|website=CBD| dátarochtana =21 Deireadh Fómhair 2023}}</ref> == Tagairtí {{reflist | refs = }} == Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh == {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} '' an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh (Béarla: '''International Energy Agency''' ('''IEA''')) is a [[Paris]]-based autonomous [[intergovernmental organization]], established in 1974, that provides policy recommendations, analysis and data on the global [[energy industry|energy sector]].<ref name=UIA /> The 32 member countries and 13<ref name=Latvia /> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=:4 /> == Structure The IEA's structure includes a Governing Board, Ministerial Meetings, and Standing Groups and Committees.<ref name=:6 /> == Ballraíocht The 32 member countries and 13<ref name="kenya-and-senegal"/> association countries of the IEA represent 75% of global energy demand.<ref name=":4" /> === Ballstáit Only [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] member states may join the IEA. Members are required to maintain total [[Global strategic petroleum reserves|oil stock]] levels equivalent to at least 90 days of the previous year's net imports. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = IEA marks historic day in global energy governance with first member country in Latin America – News |url=https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |access-date=2022-07-23 |website=IEA |date=18 February 2018 |language=en-GB |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118113141/https://www.iea.org/news/iea-marks-historic-day-in-global-energy-governance-with-first-member-country-in-latin-america |url-status=live }}</ref> <ref name=:1 /> Member countries commit to respond to significant oil disruptions through a collective action to allow more [[crude oil]] to enter the global market.<ref name=:1 /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 0.95em;" ! style="width:115px;" | Tír ! Ballraíocht ! Nótaí |- | style="text-align:left;" |{{flag|Australia}} | align="right" |1979<ref name=":03"/> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Austria}} | align="right" |18 November 1974 <ref name=:5>{{Cite book |last=Scott |first=Richard |title=The History of the IEA, 1974–1994: The First 20 Years |publisher=International Energy Agency |year=1994 |location=Paris |pages=67}}</ref> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Belgium}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Canada}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Czech Republic}} | align="right" |5 February 2001<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Denmark}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Estonia}} | align="right" |9 May 2014 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Finland}} | align="right" |1992<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|France}} | align="right" |1992<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Germany}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Greece}} | align="right" |1976<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Hungary}} | align="right" |3 June 1997<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Ireland}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Italy}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Japan}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Latvia}} | align="right" | 2024<ref>{{cite web | title=IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member - News | date=14 February 2024 | url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agencys-32nd-member }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Lithuania}} | align="right" |2022 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Luxembourg}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Mexico}} | align="right" |2018 | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Netherlands}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|New Zealand}} | align="right" |1977<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Norway}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member (under a special Agreement)<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Portugal}} | align="right" |1981<ref name=":03" /> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Poland}} | align="right" |25 September 2008 <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Poland becomes 28th member country of the IEA |url=https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |access-date=2024-06-18 |website=iea.org |date=25 September 2008 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618154322/https://www.iea.org/news/poland-becomes-28th-member-country-of-the-iea |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Slovakia}} | align="right" |30 November 2007 <ref>{{lua idirlín | teideal =Slovak Republic to become 27th member of the IEA |url=https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |access-date=2024-06-25 |website=UPI |date=30 November 2007 |language=en |archive-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625121054/https://www.iea.org/news/slovak-republic-to-become-27th-member-of-the-iea |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|South Korea}} | align="right" |20 April 2001 <ref name=>{{lua idirlín | dáta = 20 Aibreán 2001 | teideal = Korea Joins International Energy Agency; Becomes IEA's Twenty-Sixth Member |url=https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |access-date=2022-05-25 |publisher=IEA |location=Paris |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525120845/https://www.iea.org/news/korea-joins-international-energy-agency-becomes-ieas-twenty-sixth-member |url-status=live }}</ref> | |- | style="text-align:left;" |{{flag|Spain}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Sweden}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Switzerland}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|Turkey}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{nowrap|{{flag|United Kingdom}}}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |- | style="text-align:left;" |{{flag|United States}} | align="right" |18 November 1974<ref name=":5" /> |Founding member<ref name=":03" /> |} === Tíortha aontachais '' Accession countries are those going through the process of becoming full members. The process involves authorisation by the Governing Board, discussions with the executive director, and the sharing of information related to the criteria for membership with the Secretariat. <ref name=>{{cite book | last=Scott | first=Richard | url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | title=The History of the International Energy Agency, 1974–1994 | publisher=International Energy Agency | year=1994 | volume=1 | location=Paris | pages=336 | archive-date=1 October 2022 |access-date=3 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221001235542/https://iea.blob.core.windows.net/assets/b73b0800-ed54-48ba-bf16-cc6820b723a3/1ieahistory.pdf | url-status=live}}</ref> '' The following countries are undergoing the accession process:<ref name="AccessionAssociate">{{cite web|url=https://www.iea.org/countries|title=Countries & Regions - IEA|publisher=International Energy Agency|access-date=2026-10-06}}</ref> * {{Flag|Colombia}} * {{Flag|Brazil}} <ref name=>{{lua idirlín | url = https://www.gov.br/mre/pt-br/canais_atendimento/imprensa/notas-a-imprensa/inicio-do-processo-de-acessao-do-brasil-a-agencia-internacional-de-energia-como-membro-pleno-nota-conjunta-mre-mme-2 | teideal =Início do processo de acessão do Brasil à Agência Internacional de Energia como membro pleno - Nota Conjunta MRE/MME|access-date=21 February 2026 | work = [[Ministry of Foreign Affairs (Brazil)|MRE]] | dáta = 20 Feabhra 2026 | teanga = pt}}</ref> * {{Flag|Chile}} * {{Flag|Costa Rica}} * {{Flag|Israel}} * {{Flag|Romania}} === Association countries '' Association was formally launched in 2015 with a 13<ref name="kenya-and-senegal" /> country membership. The IEA collaborates with Association countries on a wide range of energy-related issues determined through joint programmes of work. Association countries may also participate in most Standing Groups and Ministerial meetings. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Singapore becomes IEA Association Country – News | url = https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | dáta = 24 Deireadh Fómhair 2016 | teanga = en-GB | archive-date=23 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220723142050/https://www.iea.org/news/singapore-becomes-iea-association-country | url-status=live}}</ref> India officially declared its "Association" status with the International Energy Agency (IEA) on March 30, 2017. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = India becomes IEA Association Country | url = https://www.iea.org/news/india-and-the-iea-enter-new-phase-of-closer-collaboration-with-signing-of-strategic-partnership-framework | dátarochtana = 27 Eanáir 2021 | work = IEA | dáta = 27 Eanáir 2021 | teanga = en-GB | url-status=live}}</ref> Egypt and Argentina joined as Association countries in March 2022,<ref name=":2" /> <ref name=>{{lua idirlín | dáta = 24 Márta 2022 | teideal = Argentina joins the International Energy Agency as a member – the Canadian News | url = https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | dátarochtana = 24 Márta 2022 | archive-date=28 March 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220328202427/https://thecanadian.news/argentina-joins-the-international-energy-agency-as-a-member/ | url-status=live }}</ref> and Ukraine was formally invited on 16 June 2022, and joined in July 2022. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Ukraine signs association pact with the IEA | url =anhttps://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | dátarochtana = 2022-07-23 | work = aljazeera.com | teanga = en | archive-date=30 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220730052007/https://www.aljazeera.com/news/2022/7/19/ukraine-association-pact-international-energy-agency-iea | url-status=live}}</ref> In July 2025, Brazil started the process to become a member country. <ref name{>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Governo brasileiro formaliza adesão à AIE | url = https://brasilenergia.com.br/energia/governo-regulacao/governo-brasileiro-formaliza-adesao-a-aie | dátarochtana = 2025-07-31 | work = brasilenergia.com.br | teanga = pt-br}}</ref> '' As of October 2026 the IEA has 14 association countries:<ref name="AccessionAssociate"/> * {{Flag|Argentina}} * {{Flag|China}} * {{Flag|Egypt}} * {{Flag|India}} * {{Flag|Indonesia}} * {{Flag|Kenya}} * {{Flag|Morocco}} * {{Flag|Nigeria}} * {{Flag|Senegal}} * {{Flag|Singapore}} * {{Flag|South Africa}} * {{Flag|Thailand}} * {{Flag|Ukraine}} * {{Flag|Vietnam}} == Areas of work '' The IEA produces analyses on all energy sources and technologies, on global and regional markets, as well as specific country-level reports and studies on key technologies, minerals, and materials for the clean energy transition. It also produces comprehensive data and statistics for over 150 countries. === Dáta === Scenarios IEA publications give projections based on sets of assumptions called ''scenarios'', with criteria that includes: * Stated Policies Scenario (STEPS) <ref>{{Cite web |title=Stated Policies Scenario (STEPS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000550/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/stated-policies-scenario-steps |url-status=live}}</ref> * Announced Pledges Scenario (APS) <ref>{{Cite web |title=Announced Pledges Scenario (APS) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823000552/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/announced-pledges-scenario-aps |url-status=live}}</ref> * Net Zero Scenario (NZE) <ref>{{Cite web |title=Net Zero Emissions by 2050 Scenario (NZE) – Global Energy and Climate Model – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |access-date=2023-08-25 |website=IEA |language=en-GB |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828023443/https://www.iea.org/reports/global-energy-and-climate-model/net-zero-emissions-by-2050-scenario-nze |url-status=live}}</ref><ref name=":8" /> === Key publications [[Íomhá:Renewables 2022.pdf| mion | ''A 2022 report on [[fuinneamh in-athnuaite]]]] * '''World Energy Outlook''' (WEO) * '''Net Zero by 2050: a roadmap for the global energy sector''' * '''Energy Technology Perspectives''' (ETP) * '''Global EV Outlook''' (GEVO) * '''Oil Market Report''' * '''Electricity Market Report''' * '''Gas Market Report''' * '''Energy Efficiency''' * '''Renewable Energy Market Update''' * '''World Energy Investment''' * '''Tracking Clean Energy Progress''' * '''Country Reviews''' == Cáineadh === Bias against renewable energy [[Íomhá:Reality_versus_IEA_predictions_-_annual_photovoltaic_additions_2002-2016.png | mion | '' Real development of global [[photovoltaics]] additions (in [[gigawatt]]) vs. predictions by the IEA, 2002–2016]] '' The IEA has been criticised for systematically underestimating the role of [[fuinneamh in-athnuaite]] sources in future energy systems such as [[photovoltaics]] and their cost reductions.<ref name=Creutzig2017 /><ref name=Hoekstra2017 /><ref name=Mertens /> === Accuracy of forecasting '' ''The Guardian'' referred to a team of scientists from [[Uppsala University]] in Sweden who studied the 2008 World Energy Outlook and concluded the forecasts of the IEA were unattainable. <ref name=guardian2 /> === Restricting access to data '' In 2021, the IEA was publicly criticized by more than 30 international academics and researchers at [[Our World in Data]] for publishing its detailed, global energy data behind paywalls, "[making] it unusable in the public discourse and [preventing] many researchers from accessing it".<ref name=ambrose-2021 /><ref name=ritchie-2021 /><ref name=roser-and-ritchie-2021 /><ref name=schaefer-2021 /> The authors of the Our World in Data suggested in an open letter that "countries that fund the IEA drop the requirement to place data behind paywalls and increase their funding".<ref name=roser-and-ritchie-2021 /> '' In January 2022, the IEA announced plans to make all its data and analyses freely available and [[Open access|open-access]], a move endorsed by its executive director and governing board. This initiative was awaiting final endorsement from IEA member countries to become effective.<ref name=Ritchie2024 /> '' In October 2023, the IEA made the World Energy Outlook 2023 dataset available for non-commercial use under a [[Creative Commons license]]. This dataset encompasses global aggregated data for various scenarios, alongside detailed regional and country-specific data up to 2050.<ref name=ieadataset /> == Féach freisin * [[Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=UIA>{{lua idirlín | url = https://uia.org/s/or/en/1100010487 | teideal =International Energy Agency (IEA) | údar = Staff writer | bhliain = 2024 | department=UIA Global Civil Society Database | work = uia.org | foilsitheoir = [[Union of International Associations]] | agency=Yearbook of International Organizations Online | location=Brussels, Belgium | dátarochtana = 12 Eanáir 2025}}</ref> <ref name=Latvia>{{lua idirlín | teideal =IEA Ministers invite Latvia to become Agency's 32nd member |url=https://www.iea.org/news/iea-ministers-invite-latvia-to-become-agency-s-32nd-member |access-date=2024-02-14 |website=IEA |date=14 February 2024 |language=en-GB}}</ref> <ref name=:4>{{lua idirlín | teideal = History – About | url = https://www.iea.org/about/history | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=25 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231025164432/https://www.iea.org/about/history | url-status=live}}</ref> <ref name="guardian2">{{cite news | údar = Terry Macalister | dáta = 2009-11-12 | teideal =Oil: future world shortages are being drastically underplayed, say experts |newspaper=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |access-date=2010-01-23 |archive-date=26 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065355/http://www.guardian.co.uk/business/2009/nov/12/oil-shortage-uppsala-aleklett |url-status=live }}</ref> <ref name=Creutzig2017>[[Felix Creutzig]] et al.: The underestimated potential of solar energy to mitigate climate change. In: Nature Energy 2, 2017, [[doi:10.1038/nenergy.2017.140]]</ref> <ref name=Hoekstra2017>Auke Hoekstra et al.: Creating Agent-Based Energy Transition Management Models That Can Uncover Profitable Pathways to Climate Change Mitigation. In: [[Complexity]]. 2017, [[doi:10.1155/2017/1967645]]</ref> <ref name=Mertens>Konrad Mertens: ''Photovoltaik: Lehrbuch zu Grundlagen, Technologie und Praxis''. 4ú eagrán, Hanser, (München) loch. 340.</ref> <ref name=ambrose-2021>{{cite news | sloinne = Ambrose | ainm = Jillian | dáta = 10 Nollaig 2021 | teideal = Energy watchdog urged to give free access to government data |work=The Guardian | location=London, United Kingdom | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/dec/10/academics-urge-iea-to-give-free-access-to-national-energy-data | dátarochtana = 2021-12-10 |issn=0261-3077}}</ref> <ref name=ritchie-2021>{{cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | date=5 October 2021 | title=Covid's lessons for climate, sustainability and more from our World in Data | url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | journal=Nature | volume=598 | issue=7879 | pages=9 | bibcode=2021Natur.598....9R | doi=10.1038/d41586-021-02691-4 | issn=1476-4687 | pmid=34611360 | access-date=2021-11-10 | s2cid=238411009 | archive-date=24 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220524080856/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-02691-4/d41586-021-02691-4.pdf | url-status=live }}</ref> <ref name=roser-and-ritchie-2021>{{lua idirlín | sloinne = Roser | ainm = Max | last2=Ritchie | first2=Hannah | dáta = 7 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = The International Energy Agency publishes the detailed, global energy data we all need, but its funders force it behind paywalls: let's ask them to change it | url = https://ourworldindata.org/iea-open-data | dátarochtana = 2021-10-08 | work=Our World in Data | location=Oxford, United Kingdom | dátarochtana = 8 Deireadh Fómhair 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008085608/https://ourworldindata.org/iea-open-data | url-status=live}}</ref> <ref name=schaefer-2021>{{lua idirlín | sloinne = Schäfer | ainm = Malte | display-authors=etal | dáta = 8 Nollaig 2021 | teideal = Open letter to the International Energy Agency and its member countries: please remove paywalls from global energy data and add appropriate open licenses | url = https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 | dátarochtana = 2022-01-19 | foilsitheoir = Open Energy Modelling Initiative | archive-date=19 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220119192423/https://forum.openmod.org/t/open-letter-to-iea-and-member-countries-requesting-open-data/2949#open-letter-to-the-international-energy-agency-and-its-member-countries-please-remove-paywalls-from-global-energy-data-and-add-appropriate-open-licenses-1 url-status=live}}</ref> <ref name=Ritchie2024>{{cite journal | last=Ritchie | first=Hannah | last2=Roser | first2=Max | date=2024-03-04 | title=The IEA wants to make their data available to the public – now it is on governments of the world's rich countries to make this happen | url=https://ourworldindata.org/free-data-iea | work = Our World in Data | archive-date=17 March 2024 | access-date= March | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317084939/https://ourworldindata.org/free-data-iea | url-status=live}}</ref> <ref name=ieadataset>{{lua idirlín | teideal = World Energy Outlook 2023 Free Dataset - Data product | url = https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | dátarochtana = 2024-03-17 | work = IEA | teanga = en-GB | archive-date=17 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240317083750/https://www.iea.org/data-and-statistics/data-product/world-energy-outlook-2023-free-dataset-2 | url-status=live}}</ref> <ref name=:6>{{lua idirlín | teideal = Structure – About | url = https://www.iea.org/about/structure | dátarochtana = 2022-07-23 | work = IEA | archive-date=31 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220731192528/https://www.iea.org/about/structure | url-status=live}}</ref> }} {{síol}} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ llhx5avchcmruzilo9pjqetb38wilmo 0 123891 1330506 1301304 2026-10-23T23:29:24Z TGcoa 21229 1330506 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Gníomhaí teanga, pobail agus cearta ó Iarthar [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] é '''Fergus Ó hÍr'''. Is feachtasóir iomráiteach ar son ceartas sóisialta é Ó hÍr. Tá 50 bliain taithí aige le gluaiseachtaí agus i bhfeachtais éagsúla. Bhí sé lárnach san fheachtas ar son [[Cearta Sibhialta|Chearta Sibhialta]] agus sa ghluaiseacht in éadan na m[[Na Blocanna H|Blocanna H]]. Bronnadh Gradam Uachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]], 2026 air.<ref name="CnaG">{{Lua idirlín|url=https://sceal.ie/2026/02/ni-rachaidh-gaeil-bheal-feirste-ar-ais-sna-hallai-beaga-taise-aris-fergus-o-hir/|teideal='Ní rachaidh Gaeil Bhéal Feirste ar ais sna hallaí beaga taise arís' – Fergus Ó hÍr|language=ga|dáta=26 Feabhra 2026}}</ref> == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ni}} {{DEFAULTSORT:Ír, Fergus Ó}} [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Gníomhaithe pobail Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] 5afm2snk131olufmi0xg6h481j2lhgi 14 123898 1330507 1301305 2026-10-23T23:29:59Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] 1330507 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste ]] 07cqv4ne47t2hin50jkxuolqtz30n5b 14 125761 1330505 1310042 2026-10-23T23:29:04Z TGcoa 21229 1330505 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] 4nlfw4qitbrjceer9h0q53r89m8jicx 0 126730 1330526 1329680 2026-10-24T07:47:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1330526 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tá '''[[Comórtas Gearrscéalta RTÉ]]''' ar na duaiseanna [[Litríocht|liteartha]] is faide seanbhunaithe agus is suntasaí in [[Éire|Éirinn]]. Bunaíodh in ómós don scríbhneoir agus craoltóir {{Interlanguage link|Francis MacManus|en|Francis MacManus}} é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2025/03/24/ta-comortas-gearrscealta-rte-2025-oscailte-anois-diontralacha/|teideal=Tá Comórtas Gearrscéalta RTÉ 2025 oscailte anois d'iontrálacha|dáta=2025-03-24|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=2026-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260603230819/https://about.rte.ie/ie/2025/03/24/ta-comortas-gearrscealta-rte-2025-oscailte-anois-diontralacha/|archivedate=2026-06-03}}</ref> Glacann sé le scéalta idir 1800–2000 focal i m[[An Béarla|Béarla]] nó i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/nuacht/spriocdhata-26-bealtaine-do-chomortas-gearrscealta-rte/|teideal=Spriocdháta 26 Bealtaine do chomórtas gearrscéalta RTÉ|dáta=20 Aibreán 2023|work=[[Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge]]|dátarochtana=2026-06-03}}</ref> I measc na scríbhneoirí ar an ngearrliosta in imeacht na mblianta tá [[Claire Keegan]], [[Molly McCloskey]], [[Danielle McLaughlin]], [[Anthony Glavin]], [[Chris Binchy]] agus neart daoine nach iad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2025/10/24/2006541/|teideal=COMÓRTAS GEARSCÉALAÍOCHTA RTÉ 2025: NA BUAITEOIRÍ FÓGARTHA|dáta=2025-10-24|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=2026-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260603230819/https://about.rte.ie/ie/2025/10/24/2006541/|archivedate=2026-06-03}}</ref> Sa bhliain 2026 agus an comórtas dhá scór bliana ar an bhfód, cuireadh isteach beagnach 2,500 iontráil faoi bhráid na moltóirí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-snod-26-gearrscealta-rte-leacht-ui-chadhain-curlews-song-clare-sands-la-bui-bealtaine-tra-phaidin-sa-taibhdhearc/|teideal=SNOD 26, Gearrscéalta RTÉ, Léacht Uí Chadhain, ‘Curlew’s Song’ Clare Sands, ‘Lá Buí Bealtaine’, Trá Pháidín sa Taibhdhearc|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2026-10-02|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-10-09}}</ref> == Buaiteoirí == {| class="sortable wikitable" !Bliain !Buaiteoir |- | | |} ==Féach freisin== * [[Comórtais Liteartha an Oireachtais]] * [[Comórtas Scríbhneoireachta Manchain]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Comortas Gearrscealta RTE}} [[Catagóir:Comórtais Gearrscéalta]] [[Catagóir:Gearrscéalta Gaeilge|*]] [[Catagóir:Gearrscéalta]] [[Catagóir:Litríocht na hÉireann]] [[Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge]] [[Catagóir:Duaiseanna Liteartha]] [[Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe]] [[Catagóir:RTÉ]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1986]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1980í]] {{Síol-leabhar}} gcvhhq1q88eruyumb6woswwo1n5ab7j 0 128473 1330531 1328810 2026-10-24T08:09:57Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330531 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Global greenhouse gas emissions from food production.png | mion | Is mar thoradh talmhaíochta é ceathrú de shárú d'astaíochtaí gás ceaptha teasa (sonraí ó 2019).<ref name=owid202307 />]] Cuireann '''astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta''' idir 13% agus 21% le [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] domhanda.<ref name=:0 /> I measc foinsí astaíochtaí, tá idir ''díreach'' (talmhaíocht [[rís]]e agus [[beostoc|beostoic]]<ref name=vc2006 />) agus ''indíreach'' (amhail is glanadh[[foraois]]e<ref name=hlpe2012 /><ref name=Sarkodie2019 />). Cuimsíonn [[ocsaíd nítriúil]] agus [[meatán]] níos mó ná leath desna gáis cheaptha teasa ginte ag talmhaíocht.<ref name=FAO2020 /> I dteannta sin, caithfear a chur san áireamh ídiú [[breosla iontaise|bhreoslaí iontaise]] le haghaidh iompair agus táirgeadh [[Leasú (talmhaíocht)|leasaithe]]. Mar shampla, idir an [[próiseas process|déantús]] agus an úsáid leasachán nítrigine, déantar 5% d'astaíochtaí domhanda.<ref name=sd2023 /> Tríd is tríd, is foinse mhór astaíochtaí é [[tionchar talmhaíochta ainmhithe ar an gcomhshaol|talmhaíocht bheostoic]]<ref name=dte2022 /> Ag breathnú ar a gcórais díleá de, is féidir ainmhithe feirme a chur i ndá chatagóir ó thaobh ghás ceaptha teasa: * [[monaghastrach]]: muc agus éanlaith chlóis, astaíochtaí ísle.<ref name=strategies /><ref name=owid202003 /> * [[athchogantach]]: eallach, astaíochtaí arda. I dtuairisc a scríobhadh sa bhliain 2023, moltar straitéisí maolaithe, ina n-áirítear curaíocht caomhnaithe, beacht-talmhaíocht, úsáid uisce níos fearr, agus leathadh [[bithghualach|bithghualaigh]].<ref name=Kumar2023 /> Is féidir bearta maoluithe sa chóras bia a roinn ina gceithre chatagóir: * bainistiú an éilimh * cosaintí éiceachóras * ar feirme * sa [[slabhra soláthair]] Ó thaobh éilimh de, caithfear [[cur amú bia]] a laghdú, agus [chothú bunaithe ar plandaí]], amhail is ionadaigh idir [[ionadach bainne|bainne]] agus [[ionadach feoil|feol]], a chur chun cinn.<ref name=UNEP-2022 /> This could include '' Tá taighde á dhéanamh chun astaíochtaí de bharr talmhaíochta beostoic a laghdú, san áireamh roghnú géiniteach,<ref name=gc2019 /><ref name=Airhart /> [[meatánatrófach|methanotrophic bacteria]] a chur sa chogansach isteach,<ref name=Jeyamalar2014 /><ref name=Parmar2015 /> vacsaíní,<ref name=Hegde2025 /> beathaí,<ref name=guard2021 /> athrú réim bia agus bainistiú inír.<ref name=Boadi2004 /><ref name=Martin2010 /><ref name=Eckard2010 /> == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=owid202307>{{lua idirlín | teideal = Food production is responsible for one-quarter of the world's greenhouse gas emissions | url = https://ourworldindata.org/food-ghg-emissions | dátarochtana = 2023-07-20 | foilsitheoir = Our World in Data | dáta = 6 Samhain 2019 | sloinne = Ritchie | ainm = Hannah}}</ref> <ref name=:0>{{cite book | chapter-url= https://ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_Chapter07.pdf | chapter= Chapter 7: Agriculture, Forestry and Other Land Uses (AFOLU) | title=Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change | display-authors= etal | last1= Nabuurs | first1=G-J. |last2= Mrabet | first2=R. | last3=Abu Hatab | first3=A. | last4=Bustamante | first4=M. | doi=10.1017/9781009157926.009 | page=750}}</ref> <ref name=vc2006>{{cite book | url=http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.pdf | title=Livestock's long shadow: environmental issues and options | authors=Steinfeld H, Gerber P, Wassenaar T, Castel V, Rosales M, de Haan C | date=2006 | publisher=Food and Agriculture Organization of the UN | isbn=978-92-5-105571-7 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20080625012113/http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.pdf | archive-date=25 June 2008}}</ref> <ref name=hlpe2012>Section 4.2: Agriculture's current contribution to greenhouse gas emissions, in: {{cite book | author=HLPE | url=http://www.fao.org/cfs/cfs-hlpe/reports/hlpe-food-security-and-climate-change-report-elaboration-process/en/ | title=Food security and climate change. A report by the High Level Panel of Experts (HLPE) on Food Security and Nutrition of the Committee on World Food Security | date=June 2012 | publisher=[[Food and Agriculture Organization of the United Nations]] | location=An Roimh | pages=67–69 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141212075812/http://www.fao.org/cfs/cfs-hlpe/reports/hlpe-food-security-and-climate-change-report-elaboration-process/en/ | archive-date=12 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141212075812/http://www.fao.org/cfs/cfs-hlpe/reports/hlpe-food-security-and-climate-change-report-elaboration-process/en/ |date=12 Nollaig 2014 }}</ref> <ref name=Sarkodie2019>{{Cite journal | last1=Sarkodie | first1=Samuel A. | last2=Ntiamoah | first2=Evans B. | last3=Li | first3=Dongmei | date=2019 | title=Panel heterogeneous distribution analysis of trade and modernized agriculture on {{CO2}} emissions: The role of renewable and fossil fuel energy consumption | journal=Natural Resources Forum | language=en | volume=43 | issue=3 | pages=135–153 | doi=10.1111/1477-8947.12183 | issn=1477-8947 | doi-access=free}}</ref> <ref name=FAO2020>{{cite report | url=https://www.fao.org/3/cb3808en/cb3808en.pdf | title=Emissions due to agriculture. Global, regional and country trends 2000–2018. | author=FAO | location=Rome | volume=18 | page=2 | issn=2709-0078 | year=2020 | series=FAOSTAT Analytical Brief Series}}</ref> <ref name=Kumar2023>{{cite journal | last1=Kumar | first1=R. | last2=Singh | first2=R. | last3=Sharma | first3=R. | title=Greenhouse gases emission from agricultural soil: A review | journal=Environmental Advances | volume=13 | article-number=100040 | year=2023 | doi=10.1016/j.envadv.2023.100040 | doi-broken-date=1 July 2025}}</ref> <ref name=sd2023>{{lua idirlín | teideal = Carbon emissions from fertilizers could be reduced by as much as 80% by 2050 | url = https://www.sciencedaily.com/releases/2023/02/230209114736.htm | dátarochtana = 17 Feabhra 2023 | work = sciencedaily.com | foilsitheoir = University of Cambridge}}</ref> <ref name=dte2022>{{lua idirlín | teideal = How livestock farming affects the environment | url = https://www.downtoearth.org.in/factsheet/how-livestock-farming-affects-the-environment-64218 | dátarochtana = 2022-02-10 | work = downtoearth.org.in | teanga = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230130055211/https://www.downtoearth.org.in/factsheet/how-livestock-farming-affects-the-environment-64218 | archivedate = 2023-01-30}}</ref> <ref name=strategies>{{Cite journal | last1=Friel | first1=Sharon | last2=Dangour | first2=Alan D. | last3=Garnett | first3=Tara | last4=Lock | first4=Karen | last5=Chalabi | first5=Zaid | last6=Roberts | first6=Ian | last7=Butler | first7=Ainslie | last8=Butler | first8=Colin D. | last9=Waage | first9=Jeff | last10=McMichael | first10=Anthony J. | last11=Haines | first11=Andy | display-authors=3 | year=2009 | title=Public health benefits of strategies to reduce greenhouse-gas emissions: food and agriculture | journal=The Lancet | volume=374 | issue=9706 | pages=2016–2025 |doi=10.1016/S0140-6736(09)61753-0 | pmid=19942280 | s2cid=6318195}}</ref> <ref name=owid202003>{{lua idirlín | teideal = The carbon footprint of foods: are differences explained by the impacts of methane? | url = https://ourworldindata.org/carbon-footprint-food-methane | dátarochtana = 2023-04-14 | foilsitheoir = Our World in Data | dáta = 10 Márta 2020 | sloinne = Ritchie | ainm = Hannah}}</ref> <ref name=UNEP-2022>{{lua idirlín | dáta = 2022-10-21 | teideal = Emissions Gap Report 2022 | url = https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2022 | dátarochtana = 2026-09-08 | work = www.unep.org | teanga = en}}</ref> <ref name=gc2019>{{lua idirlín | teideal = Bovine Genomics | url = https://www.genomecanada.ca/en/programs/large-scale-science/past-competitions/strategic-initiatives/bovine-genomics | archive-url = https://web.archive.org/web/20190810023632/https://www.genomecanada.ca/en/programs/large-scale-science/past-competitions/strategic-initiatives/bovine-genomics | archive-date = 10 August 2019 | dátarochtana = 2 Lúnasa 2019 | work = genomecanada.ca | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190810023632/https://www.genomecanada.ca/en/programs/large-scale-science/past-competitions/strategic-initiatives/bovine-genomics | archivedate = 10 Lúnasa 2019}}</ref> <ref name=Airhart>{{cite magazine | last1=Airhart | first1=Ellen | title=Canada Is Using Genetics to Make Cows Less Gassy | url=https://www.wired.com/story/canada-is-using-genetics-to-make-cows-less-gassy/ | magazine=Wired | via=www.wired.com}}</ref> <ref name=Jeyamalar2014>{{lua idirlín | teideal = The use of direct-fed microbials for mitigation of ruminant methane emissions: a review | url = https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01137190/document | sloinne = Jeyamalar | ainm = Jeyanathan | last2 = Martin | first2 = Cécile | last3 = Morgavi | first3 = Diego | dáta = 2014 | work = HAL | leathanach = 250-261 | foilsitheoir = Animal}}</ref> <ref name=Parmar2015>{{cite journal | last1=Parmar | first1=N.R. | last2=Nirmal Kumar | first2=J.I. | last3=Joshi | first3=C.G. | year=2015 | title=Exploring diet-dependent shifts in methanogen and methanotroph diversity in the rumen of Mehsani buffalo by a metagenomics approach | journal=Frontiers in Life Science | volume=8 | issue=4 | pages=371–378 | doi=10.1080/21553769.2015.1063550 | s2cid=89217740}}</ref> <ref name=Hegde2025>{{lua idirlín | sloinne = Hegde | ainm = Swati | dáta = 2025-03-11 | teideal = From Better Breeding to Cow-Burp Vaccines, Emerging Solutions Could Curb Agricultural Emissions | url = https://www.ccacoalition.org/news/better-breeding-cow-burp-vaccines-emerging-solutions-could-curb-agricultural-emissions | dátarochtana = 2026-09-08 | = ccacoalition.org | teanga = en}}</ref> <ref name=guard2021>{{cite news | dáta = 30 Meán Fómhair 2021 | teideal = Kowbucha, seaweed, vaccines: the race to reduce cows' methane emissions | url = https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/30/cow-methane-emissions-reduce-seaweed-kowbucha | dátarochtana = 1 Nollaig 2021 | foilsitheoir = The Guardian | teanga = en}}</ref> <ref name=Boadi2004>{{cite journal | last1=Boadi | first1=D. | year=2004 | title=Mitigation strategies to reduce enteric methane emissions from dairy cows: Update review | url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-animal-science_2004-09_84_3/page/319 | journal=Can. J. Anim. Sci. | volume=84 | issue=3 | pages=319–335 | doi=10.4141/a03-109 | doi-access=free}}</ref> <ref name=Martin2010>Martin, C. et al. 2010. Methane mitigation in ruminants: from microbe to the farm scale. ''Animal'' 4: pp. 351-365.</ref> <ref name=Eckard2010>{{cite journal | last1=Eckard | first1=R. J. | display-authors=etal | year=2010 | title=Options for the abatement of methane and nitrous oxide from ruminant production: A review | journal=Livestock Science | volume=130 | issue=1–3 | pages=47–56 | doi=10.1016/j.livsci.2010.02.010}}</ref> }} [[Catagóir:Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] 6g9xw7kfitrkxr2aq3cu0k65bv7rrku 0 128504 1330456 1328984 2026-10-23T13:44:00Z NMacseagháin 77542 Requesting deletion 1330456 wikitext text/x-wiki {{db-author}} [[Íomhá:County Antrim Civil Parish Map.svg|mion|Condae Aondroma]] Is í Gaeilge Aontroma (''Endonym:'' Gaedhilc Aondroma, Gaelca Reachraidh) canamhaint na Gaeilge atá dúchasach i [[Gleannta Aontroma|gCondae Aondroma]] agus [[Reachlainn|Eileán Reachraidh]]. Is í canamhaint [[Gaeilge Uladh|Ghaedhilg Uladh]] atá inte a labhraíodh go dtí an bhliain 2012. Tá dhá chraobh díthe a bhfeil teangeolaithe cinnte fútha: [[Gleannta Aontroma|Gaedhilc na nGlinntí]] agus [[Reachlainn|Gaelca Reachraidh]], mar a beirtear ortha. Is féidir go rabh canamhaint ar leith á labhairt in Aontroim Theas, de thairbhe thionchar na ríochta [[Clann Aodha Buí|Clann Aodha Buidhe]] a bhá suite in Aontroim Theas agus anns an Dún Thuaidh. Tá na taifide tanaí, ámh, agus is foinsí liteartha atá ionta den chuid is mó, nach fheil eolas ar an ghnáthchaint ionta. <ref>https://irishmanuscripts.ie/digital/LeabarCloinneAodhaBuide/Leabhar%20Cloinne%20Aodha%20Buidhe.pdf?x80640</ref> D'imigh Gaedhilc na nGlinntí in éag i mí Feabhra 1983 in éis bhás Shéamus Bhriain Mac Amhlaoibh.<ref>https://antrimhistory.net/lament-for-seamus-bhriain-mac-amhlaigh/</ref>. <br><br>D'imigh Gaelca Reachraidh in éag anns an bhliain 2012 in éis bhás Alex Morrison. <ref>https://meitheal.logainm.ie/en/info/rathlin-island/</ref> Ó thachair gur mharaigh an Ghaedhilc go dtí an 20adh haois, tá gos leor eolas againn uirthe a bhfeil cruinniste i mbailiúchán ''Doegen''. <ref>https://www.doegen.ie/</ref> == Príomhghnéithe Ghaedhilc na nGlinntí == Tá cuma Ghaedhilc na nGlinntí a dheas don [[Gaeilge na hAlban|Ghàidhlig]] ach tá go leor gnéithe na Gaeilge inte cuideacht. === Grámadach agus Focla === Leaganacha na Gàidhlig atá inte: ''Bhá'' (Caighdeán ''Bhí'' in úsáid fosta) mar aimsir láithreach an bhriathair 'Bí'; ''cha(n)'' nó ''char'' i bhfoirm dhiúltach an bhriathair Bí, in éineacht le foirmeacha na copaile ''cha (dual), chan (mhaith liom), char (mhaith liom), charbh (fhéidir)'' agus ar aile; úsáid na haimsire gnáth-láithrí diúltaí in áit na haimsire fáistiní diúltaí, eadhon ''cha bhím'' (caighdeán ''ní bheidh''); ''anns an / anns a''' = 'in the' (caighdeán ''sa, san'' agus Gaedhilg Uladh ''ins an'') agus ''ann an'' (standard Irish i(n)) mar ''ann an Íle'' 'in Islay'. Tá nás mó samplaí nach fheil annseo. Samplaí d'fhocla a thá in úsáid sa Ghaedhilc agus sa Ghàidhlig: ''air folamh'', 'away' (Sc. Gaelic ''air folbh'') ''chan urra'' 'can't help (doing something)' (Sc. Gaelic ''chan urrainn'' 'cannot'), ''glé mhaith'' 'very good' (Sc. Gaelic ''glè mhath''), ''tol'' 'going' (Sc. Gaelic ''dol'', standard Irish ''dul''), ''caoinnigh'' 'to expose to sun to dry' (Sc. Gaelic ''caoinnich''). Is é foclóir na Gaedhilce is flúirsí an bailiúchán a dtug Aoidhmhín mac Gréagóir do Patrick S. Dineen ar son ''<nowiki/>'Foclóir Gaedhilge agus Béarla (1927).''' === Foghareolaíocht === Léiríonn foghareolaíocht Ghaedhilc na nGlinntí leis na príomhgnéithe seo a leanas: ardachadh ''ai'' (foghraíocht an chaighdeáin: [ɑ]) go [ɛ]; fuaimnítear ''ao'' mar [ö] (cosúil le Gàidhlig Ìle); fuaimnítear ''aoi'' mar [I:] agus défhogharaítear (it is diphthongized) san fhocal ''naoi'' é<ref>https://doegen.ie/LA_1202d3</ref>; ''fuaimnítear ea'' mar [ɛ] go staireamhail, gné atá le feiceáil i logainmeacha áiteamhla (cf: [[An Bhinn Mhór, Contae Aontroma|Benmore]] ón Ghaedhilc ''Beann mór'' 'big cliff'); gearrtar ''á'' agus í deireanach, gné a léirítear i bhfoghraíocht áiteamhail an fhocail ''cailean'' (caighdeán ''cailín'') nó san fhocal ''tógáil (fuaimnítear mar a bheadh'' ''tógail ann)''; crapadh ''-(a)idh'' deireanach go dtí an 'ghuta éagóimheasta' [ə] nó fuaim atá cosamhail le ''-ee'', gidh go bhfeil sé fuathasach goirid; agus foghraítear ''ai'' in éis chonsan bhallánach (a palatal consonant) mar [ɔ] cosamhail le Barra. <ref>https://www.academia.edu/92939923/S%C3%A9amus_%C3%93_Duilearga_s_Antrim_Notebooks_I_Texts</ref> <ref>https://www.teanga.info/oduibhin/leabharthai/On_some_relics_of_the_Irish_dialect_spoken_in_the_glens_of_Antrim_Holmer.pdf</ref> <ref>https://www.academia.edu/92939763/S%C3%A9amus_%C3%93_Duilearga_s_Antrim_Notebooks_II_Language</ref>. == Príomhghnéithe Ghaelca Reachraidh == Tá Gaelca Reachraidh i bhfad nás 'Alabanaigh' ná canamhaint na Gaeilge eileag in Éirinn, agus pléadh le fada ar chanamhaint na Gaeilge nó chanamhaint na Gàidhlig a bhá inte. Sa lá atá inniu ann, cuireann scolairí in amhail canamhaint na Gaeilge a bheir uirthe, gidh go rabh tionchar láidir ag Gàidhlig [[Earra-Ghàidheal|Earra-Ghàidheal]] agus Gàidhlig Innse Gall uirthe. === Grámadach agus Focla === Is í gné na Gaelca is soiléire ná go gcruthaítear foirm iolra na bhfocal le ''-(e)an'' a chur le deireadh an ainmfhocail. Tá cosúlachtaí eadar ainmfhocail fhirinscneacha áirithe i nGaelca agus i nGàidhlig, mar shampla ''each'' (uatha) agus ''eich'' (iolra). Gnéithe eile a bhfeil tionchar ag an Ghàidhlig ortha: ''gon robh'' (caighdeán ''go raibh''); ''gos leor'' (caighdeán, go leor); agus cruthaítear an aimsir láithreach dhiúltach le ''cha do'' (caighdeán: ''níor''), mar shampla ''cha d'fhuair mé'' (caighdeán ''ní bhfuair''). == Gléidheadh agus Cosaint == Cuireadh iarracht mór ar bun leis an Ghaedhilc agus an Ghaelca a ghléidheadh agus a chosaint, a bhá faoi stiúir fhoireann ''Fheis na nGleann''. Dh'eagraigh Feis na nGleann féile Ghaelach bhliantúil, a ceiliúradh i [[Bun Abhann Dalla|mBun Abhann Dalla]] agus a rabh an t-ainm céanna uirthe (''Feis na nGleann''). Ba iad fondúirí na ''Feise'': Miss Barbara McDonnell, Monavart, Cushendall (Uachtarán); Miss Ada McNeill, Cushendun (Rúnaí) (cara agus comhghleacaí le cosantóir na Gaedhilce, Margaret Dobbs); Daniel McAllister, Mill Street, Cushendall (Cúntóir Rúnaí); Francis Joseph Bigger, 'Ard Righ', [[Béal Feirste|Béal Fearsaide]] (Cisteoir); agus Joseph Duffy (Cisteoir). <ref>https://antrimhistory.net/the-founders-of-feis-na-ngleann-by-eileen-mcauley/</ref> Cuideacht, i lár an ghléidhidh a bhá: Róis Ní Ógáin, uaslathaí Protastúnach arbh as Galgorm Castle anns an [[An Baile Meánach|Bhaile Mheadhonach]] dí, a dtug taighde fuathasach tábhachtach d'fhoilsithe Gaeilge, ''An Claidheamh Soluis'' ina measc; Aoidhmhín mac Gréagóir, teangeolaí agus béaloideasaí a rabh cónaí air ann a' Lag an Aoil i mBéal Fearsaide, agus a dtug tuilleadh is a chórr ná 300 focla do Patrick S. Dinneen ar son a fhoclóra ''Foclóir Gaedhilge agus Béarla''. I lár an ghléidhidh cuideacht, a bhfeil cuimhní maithe ag seanfhondúirí na nGlinntí air, a bhí An tAthair Domhnaill Ó Tuathail (Father O'Toole), a scríobh ''Modh na Ráidhte'' <ref>https://www.duchas.ie/en/cbef/6100242/6252086</ref> In éineacht le ceiliúradh na staire agus an chultúir, rinneadh sainstaidéar ar an teanga fhéin. Is iad na leabhartha is tábhachtaí ná ''On some relics of the Irish dialect spoken in the Glens of Antrim'' agus ''The Irish language in Rathlin Island'' leis an teangeolaí Sualannach Nils Holmer. Tá Feis na nGleann á rith sa lá atá inniu ann in éineacht le ''Éigse na nGlinntí''.<ref>https://www.glinnti.net/</ref> == References == [[Category:Contae Aontroma]] [[Category:An Ghaeilge]] 1ihupt632itua87a39k8ypybnj5pkp0 1330457 1330456 2026-10-23T13:49:43Z NMacseagháin 77542 Requesting deletion #2 1330457 wikitext text/x-wiki Scrios an leathanach seo, le do thoil! Níl an Ghaeilge i gceart. [[Category:Contae Aontroma]] [[Category:An Ghaeilge]] efcoqlnanga62rs45rlkqy1wly9pod0 0 128555 1330527 1329550 2026-10-24T07:59:13Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 5 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330527 wikitext text/x-wiki Tagraíonn an téarma '''ceimic bhithortagánach''' d'aon [[imoibriú ceimiceach]] a d'fhéadfadh tarlú taobh istigh de chórais bheo gan cur isteach ar phróisis bithcheimiceacha dúchasacha. <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1002/anie.200900942|title=Bioorthogonal Chemistry: Fishing for Selectivity in a Sea of Functionality|year=2009|author=Sletten|first=Ellen M.|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=48|issue=38|pages=6974–98|pmid=19714693|pmc=2864149|bibcode=2009ACIE...48.6974S}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1038/nature02791|title=Chemical remodelling of cell surfaces in living animals|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-08-19_430_7002/page/873|year=2004|author=Prescher|first=Jennifer A.|journal=Nature|volume=430|issue=7002|pages=873–7|pmid=15318217|bibcode=2004Natur.430..873P}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1038/nchembio0605-13|title=Chemistry in living systems|year=2005|author=Prescher|first=Jennifer A|journal=Nature Chemical Biology|volume=1|pages=13–21|pmid=16407987|issue=1}}</ref> Chum Carolyn R. Bertozzi an téarma sa bhliain 2003. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hang|first=Howard C.|date=2003-12-09|title=A metabolic labeling approach toward proteomic analysis of mucin-type O-linked glycosylation|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2003-12-09_100_25/page/14846|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=100|issue=25|pages=14846–14851|doi=10.1073/pnas.2335201100|issn=0027-8424|pmc=299823|pmid=14657396|bibcode=2003PNAS..10014846H}}</ref> <ref name="Doiarz">{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/ar200148z|pmid=21838330|title=From Mechanism to Mouse: A Tale of Two Bioorthogonal Reactions|year=2011|author=Sletten|first=Ellen M.|journal=Accounts of Chemical Research|pages=666–676|volume=44|issue=9|pmc=3184615}}</ref> Ó tugadh isteach é, tá coincheap an imoibrithe bhithortagánaigh tar éis cur ar chumas staidéar a dhéanamh ar bhithmhóilíní amhail [[Carbaihiodráit|glicáin]], [[Próitéin|próitéiní]], <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1002/anie.201008178|pmid=21433234|title=Genetically Encoded Copper-Free Click Chemistry|year=2011|author=Plass|first=Tilman|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=50|issue=17|pages=3878–3881|pmc=3210829|bibcode=2011ACIE...50.3878P}}</ref> agus [[lipidí]] <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1002/anie.200805507|title=Selective Fluorescence Labeling of Lipids in Living Cells|year=2009|author=Neef|first=Anne B.|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=48|issue=8|pages=1498–500|pmid=19145623|bibcode=2009ACIE...48.1498N}}</ref> i bhfíor-am i gcórais bheo gan tocsaineacht cheallach. Forbraíodh roinnt straitéisí ceangail cheimiceacha a chomhlíonann riachtanais bhithortagánaigh , lena n-áirítear an ''1,3-dipolar cycloaddition'' idir aisídí agus ''cyclooctynes'' (ar a dtugtar "''Copper-free click chemistry''" freisin), <ref name="Doipnas">{{Luaigh foilseachán|doi=10.1073/pnas.0707090104|title=Copper-free click chemistry for dynamic in vivo imaging|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-10-23_104_43/page/16793|year=2007|author=Baskin|first=J. M.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=104|issue=43|pages=16793–7|pmid=17942682|pmc=2040404|bibcode=2007PNAS..10416793B}}</ref> idir nitrones agus cyclooctynesí, <ref name="Doianie">{{Luaigh foilseachán|doi=10.1002/anie.201000408|title=Protein Modification by Strain-Promoted Alkyne-Nitrone Cycloaddition|year=2010|author=Ning|first=Xinghai|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=49|issue=17|pages=3065–8|pmid=20333639|pmc=2871956|bibcode=2010ACIE...49.3065N}}</ref> foirmiú ocsaím / [[:en:Hydrazone|''hydrazone'']] ó [[Aildéad|aildéid]]í agus [[Céatón|céatóin]], <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1074/jbc.273.47.31168|title=Metabolic Delivery of Ketone Groups to Sialic Acid Residues. Application to Cell Surface Glycoform Engineering|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1998-11-20_273_47/page/31168|year=1998|author=Yarema|first=K. J.|journal=Journal of Biological Chemistry|volume=273|issue=47|pages=31168–79|pmid=9813021}}</ref> an ceangal teatraisín, <ref name="Doija_a">{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/ja8053805|title=The Tetrazine Ligation: Fast Bioconjugation based on Inverse-electron-demand Diels-Alder Reactivity|year=2008|author=Blackman|first=Melissa L.|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=130|issue=41|pages=13518–9|pmid=18798613|pmc=2653060}}</ref> an t-imoibriú cliceáil bunaithe ar isiciainíd, <ref name="DoiCOBJ">{{Luaigh foilseachán|doi=10.1039/C1OB06424J|pmid=21915395|title=Exploring isonitrile-based click chemistry for ligation with biomolecules|url=https://archive.org/details/sim_organic-biomolecular-chemistry_2011-11-07_9_21/page/7303|year=2011|author=Stöckmann|first=Henning|journal=Organic & Biomolecular Chemistry|volume=9|issue=21|pages=7303–5}}</ref> agus le déanaí, an ceangal ''quadricyclane'' . <ref name="Doija_b">{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/ja2072934|title=A Bioorthogonal Quadricyclane Ligation|year=2011|author=Sletten|first=Ellen M.|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=133|issue=44|pages=17570–3|pmid=21962173|pmc=3206493|bibcode=2011JAChS.13317570S}}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir:Bitheolaíocht cheimiceach]] [[Catagóir:Nuafhocailí 2003]] b63fiw0gs83fez91ic5xsra13itpj6a 0 128560 1330528 1329576 2026-10-24T08:00:21Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330528 wikitext text/x-wiki [[File:Mesoporous Silica Nanoparticle.jpg|thumb|400px|Micreascópacht leictreon tarchurtha (MLT) (a, b, and c) íomhánna de nanacháithníní shilice méiseaphóiriúla ullmhaithe a bhfuil meán-trastomhas seachtrach acu: (a) 20nm, (b) 45nm, and (c) 80nm. [[Leictreonmhicreascóp scanacháin|LMS]] (d) íomhá a fhreagraíonn do (b). Is íomhánna ard-mhéadaithe de cháithnín shilice méiseaphóiriúla iad na híomhánna ionsuite.]] Is ionanncáithnín agus struchtúr atá 1 go 100 nanaiméadar (nm) agus a bhfuil cúpla céad adamh ann. Úsáidtear an téarma uaireanta le haghaidh cáithníní níos mó, suas le 500 nm, nó snáithíní agus feadáin atá níos lú ná 100 nm i dhá threo amháin. {{Rp|page=394}}Ag an raon is ísle, cáithníní miotail níos lú ná 1&nbsp;De ghnáth tugtar adamhbhraislí ar cháithníní miotail atá níos lú ná 1 nm. Déantar idirdhealú idir nanacháithníní agus micreacháithníní (1–1000 μm), "cáithníní míne" (a bhfuil a méid idir 100 agus 2500 nm), agus "cáithníní garbha" (idir 2500 agus 10,000 nm), toisc go mbíonn airíonna fisiceacha nó ceimiceacha an-difriúla ag baint leo de bharr a méide níos lú — amhail airíonna [[Collóideach|collóideacha]] agus éifeachtaí optúla ultra-ghasta <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Torres-Torres|first=C|date=2015-07-24|title=Collective optical Kerr effect exhibited by an integrated configuration of silicon quantum dots and gold nanoparticles embedded in ion-implanted silica|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0957-4484/26/29/295701|journal=Nanotechnology|volume=26|issue=29|doi=10.1088/0957-4484/26/29/295701|pmid=26135968|bibcode=2015Nanot..26C5701T|issn=0957-4484}}</ref> nó airíonna leictreacha. Ós rud é go bhfuil siad níos mó faoi réir [[Gluaisne de Brún]], ní gnách leo dríodrú, , cosúil le [[Collóideach|cáithníní collóideacha]] a thuigtear de ghnáth a bheith idir 1 agus 1000 nm. I bhfad níos lú ná tonnfhaid an [[Solas|tsolais infheicthe]] (400–700&nbsp;nm), ní féidir nana-cháithníní a fheiceáil le gnáth [[Micreascóp solais|micreascóip optúla]], agus mar sin tá gá le leictreonmhicreascóip, nó micreascóip le léasar . Ar an gcúis chéanna, is féidir le scaipeadh nana-cháithníní i meáin thrédhearcacha a bheith trédhearcach, ach is gnách [[Scaipeadh (fisic)|go scaipeann]] fuaidreáin cáithníní níos mó, cuid nó an solas infheicthe go léir, a théann i bhfeidhm orthu. Téann nanacháithníní go héasca trí scagairí coitianta freisin, amhail coinnle ceirmeacha coitianta, agus mar sinm tá teicnící speisialta nanascagacháin ag teastáil chun iad a scaradh ó leachtanna. Is minic a bhíonn difríocht shuntasach idir airíonna nanacháithníní agus airíonna cáithníní níos mó den tsubstaint chéanna. Ós rud é go bhfuil [[Ga adamhach|trastomhas tipiciúil an adaimh]] idir 0.15 agus 0.6 nm, bíonn cuid mhór d'ábhar an nanacháithnín laistigh de chúpla trastomhas adamhach dá dhromchla. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh airíonna an chisil dromchla sin a bheith níos suntasaí ná airíonna an mhórchoda den ábhar féin. Tá an éifeacht seo thar a bheith láidir i gcás nanacháithníní atá scaipthe i meán de chomhdhéanamh difriúil ós rud é go mbíonn na hidirghníomhaíochtaí idir an dá ábhar ag an gcomhéadan eatarthu suntasach freisin.. [[File:Cluster2nm.jpg|deas|mion| Múnla idéalaithe de nanacháithnín criostalach [[Platanam|platanaim]], thart ar 2 nm ar trastomhas, ag taispeáint adaimh aonair.]] Faightear nanacháithníní go forleathan sa nádúr agus déantar staidéar orthu i réimsí eolaíochta éagsúla, amhail [[ceimic]], [[fisic]], [[geolaíocht]] agus [[bitheolaíocht]] . Ós rud é go bhfuil siad suite ag an trasdul, idir ábhair mhórchóire agus struchtúir [[Adamh|adamhacha]] nó [[Móilín|mhóilíneacha]], is minic a léiríonn siad feiniméin nach bhfeictear ag ceachtar den dá scála sin. Is cuid thábhachtach de [[Truailliú aeir|thruailliú atmaisféarach]] iad, agus is comhábhair thábhachtacha iad i go leor táirgí tionsclaithe amhail [[Péint|péinteanna]], [[Plaisteach|plaistigh]], [[Miotal|miotail]], [[Ceirmeacht|criadóireacht]] agus táirgí [[Maighnéadas|maighnéadacha]] . Is brainse den [[Nanaitheicneolaíocht|nanateicneolaíocht]] é táirgeadh nanacháithníní a bhfuil airíonna sonracha ag baint leo. Go ginearálta, bíonn tiúchan níos ísle de [[Lochtanna criostail|lochtanna pointe]] mar thoradh ar mhéid beag na nanacháithníní i gcomparáid lena mbulc-chomhghleacaithe, <ref>{{Cite book-en|title=Imperfections in Crystalline Solids|url=https://www.cambridge.org/core/books/imperfections-in-crystalline-solids/3A193C8DEF36073F9E2EF07EEA6A5D96|author=Cai|first=Wei|date=September 2016|publisher=Cambridge Core|language=en|doi=10.1017/cbo9781316389508|isbn=978-1-107-12313-7|access-date=2020-05-21}}</ref> ach tacaíonn siad le réimse díláithrithe is féidir a shamhlú, ag baint úsáide as leictreonmhicreascóip ardtaifigh. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Chen|first=Chien-Chun|title=Three-dimensional imaging of dislocations in a nanoparticle at atomic resolution|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-04-04_496_7443/page/74|journal=Nature|date=April 2013|volume=496|issue=7443|pages=74–77|doi=10.1038/nature12009|pmid=23535594|bibcode=2013Natur.496...74C}}</ref> Mar sin féin, Léiríonn nanacháithníní meicnic asáitithe dhifriúil, áfach; rud a fhágann, mar aon lena struchtúir dhromchla uathúla, go bhfuil airíonna meicniúla difriúil acu ó airíonna an bhulcábhair. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Guo|first=Dan|title=Mechanical properties of nanoparticles: basics and applications|journal=Journal of Physics D: Applied Physics|date=8 January 2014|volume=47|issue=1|doi=10.1088/0022-3727/47/1/013001|bibcode=2014JPhD...47a3001G}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Khan|first=Ibrahim|title=Nanoparticles: Properties, applications and toxicities|journal=Arabian Journal of Chemistry|date=November 2019|volume=12|issue=7|pages=908–931|doi=10.1016/j.arabjc.2017.05.011|bibcode=2019ArJC...12..908K}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Carlton|first=C.E.|title=On the nucleation of partial dislocations in nanoparticles|journal=Philosophical Magazine Letters|date=September 2008|volume=88|issue=9–10|pages=715–724|doi=10.1080/09500830802307641|bibcode=2008PMagL..88..715C}}</ref> Léiríonn nanacháithníní neamh-sféarúla (m.sh., priosmaí, ciúbanna, slata srl.) airíonna (ceimiceacha agus fisiceacha araon) a bhraitheann ar a gcruth agus ar a méid ( [[Ainiseatrópacht|ainisotrópacht]] ). <ref>{{Cite web-en|url=https://mirkin-group.northwestern.edu/project/anisotropic-nanostructures/|title=Anisotropic Nanostructures|language=en-US|work=Mirkin|access-date=2021-08-22}}</ref> <ref name="Sajanlal-2011">{{Luaigh foilseachán|author=Sajanlal|first=Panikkanvalappil R.|date=2011-02-16|title=Anisotropic nanomaterials: structure, growth, assembly, and functions|journal=Nano Reviews|volume=2|doi=10.3402/nano.v2i0.5883|issn=2000-5121|pmc=3215190|pmid=22110867}}</ref> Tá feidhmeanna éagsúla á bhaint as nanacháithníní neamh-sféarúla [[Ór|óir]] (Au), [[Airgead (dúil)|airgid]] (Ag), agus [[platanam]] (Pt) mar gheall ar a n-airíonna optúla suimiúla. Mar thoradh ar gheoiméadracht neamh-sféarúil na nanapriosmaí, bíonn trasghearrthacha éifeachtacha móra agus dathanna níos doimhne ag na tuaslagáin choilóideacha. A bhuí leis an bhféidearthacht tonnfhaid an [[Athshondas (meicnic)|athshondais]] a athrú trí gheoiméadracht na gcáithníní a choigeartú, rud a cheadaíonn iad a úsáid i réimsí ar nós lipéadú móilíneach, measúnachtaí bithmhóilíneacha, braite rianmhiotal, nó feidhmeanna nanatheicniúla. Léiríonn nanacháithníní ainisotrópacha iompar ionsúcháin ar leith agus treoshuíomh stocastach cáithníní faoi sholas neamhpholaraithe, ag taispeáint modh athshondais ar leith do gach ais in-spreagtha. ==Naisc sheachtracha== *[https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Comhaid%20F%C3%ADric%C3%AD/2026/Aonad%201.4%20Nanacha%CC%81ithni%CC%81ni%CC%81.pdf COMHAD FÍRICÍ:EOLAÍOCHT TEASTAIS DHÚBAILTE – CEIMIC] ==Tagairtí== [[Catagóir:Nanacháithníní| ]] r7cmgljsctbhyh9togogburtnn53fl0 0 128596 1330476 1330420 2026-10-23T18:05:39Z Ériugena 188 /* C */ 1330476 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caeisiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafoirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sár-mhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam shince – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín ) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd cróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd cróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd cróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit cróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit cróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd cróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde cróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd cróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd cróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit cobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd cobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit cobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd cobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd cobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd cobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit cobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit cobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit cobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit cobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit cobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd cobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd cobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit cobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd cobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd copair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd copair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd copair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd copair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd copair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd copair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit copair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd copair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd copair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit copair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd copair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd copair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít copair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít copair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd copair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit copair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd copair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit copair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit copair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd copair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd copair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd copair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit copair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit copair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit copair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd copair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít copair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit copair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd copair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd copair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit copair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd copair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamíncopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd ciúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd ciúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd ciainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd ciainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd ciainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd ciainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit ciainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit ciainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd ciainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trí-fluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trí-fluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd shince – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd shince – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit shince – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd shince – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd shince – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd shince – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd shince – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd shince – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit shince – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd shince – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd shince – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit shince – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit shince – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd shince – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít shince – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit shince – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit shince – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd shince – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít shince – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd shince – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit shince – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit shince – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit shiarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd shiarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd shiarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sharcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd shiarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd shiarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd shiarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit shiarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit shiarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd shiorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} llflez6lw0zybhzg6dkapq02i9y573e 1330478 1330476 2026-10-23T18:14:20Z Ériugena 188 1330478 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caeisiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafoirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín ) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd chiainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd shince – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd shince – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit shince – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd shince – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd shince – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd shince – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd shince – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd shince – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit shince – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd shince – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd shince – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit shince – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit shince – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd shince – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít shince – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit shince – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit shince – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd shince – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít shince – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd shince – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit shince – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit shince – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit shiarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd shiarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd shiarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sharcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd shiarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd shiarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd shiarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit shiarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit shiarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd shiarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd shiarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit shiarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd shiorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} src96862eem6995hdh1ljlv7xarx5iu 1330480 1330478 2026-10-23T18:16:28Z Ériugena 188 /* Z */ 1330480 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – Peinteaclóiríd antamóin – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caeisiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafoirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín ) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd chiainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} o87bmgxaqj476mdx1d9okbr3lvzmapo 1330484 1330480 2026-10-23T19:04:24Z Ériugena 188 1330484 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] (Achtainiam) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] (Alúmanam) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] (Aimeiricam) === [[Americium(II) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF₆H₁₂N₃ [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F₆H₄NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – [[Peinteaclóiríd Antamóin|Peinteaclóiríd antamóin]] – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] (Argón) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] (Airsín ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI₃ [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] (Bairiam) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB₆ [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] (Beirilliam) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] (Biosmat) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl₃ [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH₃O₃ [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI₃ [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN₃O₉ [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi₂S₃ [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] (Bórón) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI₃ [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] (Bróimín) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr₇ [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] (Caidmiam) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] (Caeisiam) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] (Calafoirniam) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] (Cailciam) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] (Carbón) === [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] (Ceiriam) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] (Clóirín ) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] (Cróimiam) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] (Cobailt) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chobailt(II) – Co(CH₃CO₂)₂ [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chobailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chobailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chobailt(II) – CoF₂ [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chobailt(II) – Co(OH)₂ [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chobailt(II) – CoI₂ [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chobailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chobailt(II) – Co(ClO₄)₂ [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chobailt(II) – Co₃(PO₄)₂ [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chobailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chobailt(II) – Co(SCN)₂ [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II,III) – Co₃O₄ [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chobailt(III) – CoCl₃ [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chobailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chobailt(III) – Co(OH)₃ [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chobailt(III) – Co(NO₃)₃ [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chobailt(III) – Co₂O₃ === [[Copper|Cu]] (Copar) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN₃ [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO₃ [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu₃P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu₂Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu₂Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu₃(SO₃)₂ [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu₃(AsO₄)₂ [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu₃(BO₃)₂ [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr₂ [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu₂(CO₃)(OH)₂ [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO₃)₂ [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF₂ [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO₄)₂ [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu₃(PO₄)₂ [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO₃ [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)₂ [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] (Ciúiriam) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN (Ciainigine) === [[Cyanogen bromide]] – Bróimíd chiainigine – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] (Diospróisiam) === [[Dysprosium(II) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(II) – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy₂(CO₃)₃ [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy₂(C₂O₄)₃ [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] (Einstéiniam) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] (Eirbiam) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] (Eoraipiam) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] (Fluairín) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluairíantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluairíhiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluairímeatánsulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} Other fluorides – Fluairídí eile: [[Aluminium fluoride|AlF₃]] (Fluairíd alúmanaim), [[Americium(III) fluoride|AmF₃]] (Fluairíd aimeiriciam(III)), [[Ammonium fluoride|NH₄F]] (Fluairíd amóiniam), [[Ammonium hydrogen fluoride|NH₄HF₂]] (Fluairíd hidrigine amóiniam), [[Ammonium tetrafluoroborate|NH₄BF₄]] (Teitreafluairíbóráit amóiniam), [[Antimony pentafluoride|SbF₅]] (Peinteafluairíd antamóin), [[Antimony trifluoride|SbF₃]] (Trí-fluairíd antamóin), [[Arsenic pentafluoride|AsF₅]] (Peinteafluairíd arsaenach), [[Arsenic trifluoride|AsF₃]] (Trí-fluairíd arsaenach), [[Barium fluoride|BaF₂]] (Fluairíd bairiam), [[Beryllium fluoride|BeF₂]] (Fluairíd beirilliam), [[Bismuth(III) fluoride|BiF₃]] (Fluairíd biosmait(III)), [[Bis(pentafluorosulfanyl) peroxide|F₅SOOSF₅]] (Sárocsaíd pheinteafluairísulfanaile), [[Boron trifluoride|BF₃]] (Trí-fluairíd bóróin), [[Bromine pentafluoride|BrF₅]] (Peinteafluairíd bróimín), [[Bromine trifluoride|BrF₃]] (Trí-fluairíd bróimín), [[Bromine monofluoride|BrF]] (Mónafluairíd bróimín), [[Cadmium fluoride|CdF₂]] (Fluairíd caidmiam), [[Caesium fluoride|CsF]] (Fluairíd caesiam), [[Calcium fluoride|CaF₂]] (Fluairíd cailciam), [[Carbon tetrafluoride|CF₄]] (Teitreafluairíd charbóin), [[Carbonyl fluoride|COF₂]] (Fluairíd carbóinile), [[Cerium(III) fluoride|CeF₃]] (Fluairíd ceiriam(III)), [[Cerium(IV) fluoride|CeF₄]] (Fluairíd ceiriam(IV)), [[Chlorine pentafluoride|ClF₅]] (Peinteafluairíd clóirín), [[Chlorine trifluoride|ClF₃]] (Trí-fluairíd clóirín), [[Chlorine monofluoride|ClF]] (Mónafluairíd clóirín), [[Chromium(III) fluoride|CrF₃]] (Fluairíd cróimiam(III)), [[Chromium(V) fluoride|CrF₅]] (Fluairíd cróimiam(V)), [[Chromyl fluoride|CrO₂F₂]] (Fluairíd cróimile), [[Cobalt(II) fluoride|CoF₂]] (Fluairíd cobailt(II)), [[Cobalt(III) fluoride|CoF₃]] (Fluairíd cobailt(III)), [[Copper(I) fluoride|CuF]] (Fluairíd copair(I)), [[Copper(II) fluoride|CuF₂]] (Fluairíd copair(II)), [[Curium(III) fluoride|CmF₃]] (Fluairíd ciúiriam(III)), [[Dinitrogen difluoride|N₂F₂]] (Défluairíd dénítrigine), [[Dinitrogen tetrafluoride|N₂F₄]] (Teitreafluairíd dénítrigine), [[Dioxygen difluoride|O₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaigine), [[Diphosphorus tetrafluoride|P₂F₄]] (Teitreafluairíd défosfair), [[Disulfur difluoride|S₂F₂]] (Défluairíd déshulfair), [[Dysprosium(III) fluoride|DyF₃]] (Fluairíd diospróisiam(III)), [[Erbium(III) fluoride|ErF₃]] (Fluairíd eirbiam(III)), [[Europium(III) fluoride|EuF₃]] (Fluairíd eoraipiam(III)), [[Fluoroboric acid|HBF₄]] (Aigéad fluairíbórach), [[Fluorine azide|FN₃]] (Aisíd fluairín), [[Fluorine fluorosulfate|FOSO₂F]] (Fluairí fluairísulfáit), [[Fluorine nitrate|FNO₃]] (Níotráit fluairín), [[Fluorosulfonic acid|FSO₃H]] (Aigéad fluairísulfónach), [[Gadolinium(III) fluoride|GdF₃]] (Fluairíd gadailiniam(III)), [[Gallium(III) fluoride|GaF₃]] (Fluairíd gailliam(III)), [[Germanium tetrafluoride|GeF₄]] (Teitreafluairíd gearmáiniam), [[Gold(III) fluoride|AuF₃]] (Fluairíd óir(III)), [[Hafnium(IV) fluoride|HfF₄]] (Fluairíd haifniam(IV)), [[Hexafluoroantimonic acid|H₂SbF₆]] (Aigéad heicseafluairíantamónach), [[Hexafluorophosphoric acid|HPF₆]] (Aigéad heicseafluairífosfarach), [[Hexafluorosilicic acid|H₂SiF₆]] (Aigéad heicseafluairísileacach), [[Hexafluorotitanic acid|H₂TiF₆]] (Aigéad heicseafluairítiotanach), [[Hydrogen fluoride|HF]] (Fluairíd hidrigine), [[Hydrofluoric acid|HF(aq)]] (Aigéad hiodrafluarach), [[Hypofluorous acid|HFO]] (Aigéad hipeafluarach), [[Indium(III) fluoride|InF₃]] (Fluairíd indiam(III)), [[Iodine heptafluoride|IF₇]] (Heipteafluairíd iaidín), [[Iodine monofluoride|IF]] (Mónafluairíd iaidín), [[Iodine pentafluoride|IF₅]] (Peinteafluairíd iaidín), [[Iridium(III) fluoride|IrF₃]] (Fluairíd iridiam(III)), [[Iridium(VI) fluoride|IrF₆]] (Fluairíd iridiam(VI)), [[Iron(II) fluoride|FeF₂]] (Fluairíd iarainn(II)), [[Iron(III) fluoride|FeF₃]] (Fluairíd iarainn(III)), [[Krypton difluoride|KrF₂]] (Défluairíd crioptón), [[Lanthanum fluoride|LaF₃]] (Fluairíd lantainim), [[Lead(II) fluoride|PbF₂]] (Fluairíd luaidhe(II)), [[Lead(IV) fluoride|PbF₄]] (Fluairíd luaidhe(IV)), [[Lithium fluoride|LiF]] (Fluairíd litiam), [[Magnesium fluoride|MgF₂]] (Fluairíd maignéisiam), [[Manganese(II) fluoride|MnF₂]] (Fluairíd mangainéise(II)), [[Manganese(III) fluoride|MnF₃]] (Fluairíd mangainéise(III)), [[Manganese(IV) fluoride|MnF₄]] (Fluairíd mangainéise(IV)), [[Mercury(I) fluoride|Hg₂F₂]] (Fluairíd mearcair(I)), [[Mercury(II) fluoride|HgF₂]] (Fluairíd mearcair(II)), [[Molybdenum(III) fluoride|MoF₃]] (Fluairíd molabdaim(III)), [[Molybdenum(V) fluoride|MoF₅]] (Fluairíd molabdaim(V)), [[Molybdenum(VI) fluoride|MoF₆]] (Fluairíd molabdaim(VI)), [[Niobium(IV) fluoride|NbF₄]] (Fluairíd niaibiam(IV)), [[Niobium(V) fluoride|NbF₅]] (Fluairíd niaibiam(V)), [[Neodymium(III) fluoride|NdF₃]] (Fluairíd niaidimiam(III)), [[Nickel(II) fluoride|NiF₂]] (Fluairíd nicil(II)), [[Neptunium(IV) fluoride|NpF₄]] (Fluairíd neiptiúiniam(IV)), [[Neptunium(V) fluoride|NpF₅]] (Fluairíd neiptiúiniam(V)), [[Neptunium(VI) fluoride|NpF₆]] (Fluairíd neiptiúiniam(VI)), [[Nitrogen oxide trifluoride|ONF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde nítrigine), [[Nitrogen trifluoride|NF₃]] (Trí-fluairíd nítrigine), [[Nitronium tetrafluoroborate|NO₂BF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróiniam), [[Nitrosonium tetrafluoroborate|NOBF₄]] (Teitreafluairíbóráit níotróisiam), [[Nitrosyl fluoride|NOF]] (Fluairíd níotraisil), [[Nitryl fluoride|NO₂F]] (Fluairíd nítrile), [[Osmium(IV) fluoride|OsF₄]] (Fluairíd oismiam(IV)), [[Osmium(VI) fluoride|OsF₆]] (Fluairíd oismiam(VI)), [[Osmium(VII) fluoride|OsF₇]] (Fluairíd oismiam(VII)), [[Oxygen difluoride|OF₂]] (Défluairíd ocsaigine), [[Palladium(II) fluoride|PdF₂]] (Fluairíd pailéidiam(II)), [[Palladium(IV) fluoride|PdF₄]] (Fluairíd pailéidiam(IV)), [[Peroxydisulfuryl difluoride|FSO₂OOSO₂F]] (Défluairíd sárocsaídéshulfairile), [[Phosphenothious fluoride|FPS]] (Fluairíd fosfainitiam), [[Phosphorus oxyfluoride|POF₃]] (Trí-fluairíd ocsaíde fosfair), [[Phosphorus pentafluoride|PF₅]] (Peinteafluairíd fosfair), [[Phosphorus trifluoride|PF₃]] (Trí-fluairíd fosfair), [[Platinum(II) fluoride|PtF₂]] (Fluairíd platanaim(II)), [[Platinum(IV) fluoride|PtF₄]] (Fluairíd platanaim(IV)), [[Platinum(VI) fluoride|PtF₆]] (Fluairíd platanaim(VI)), [[Plutonium(III) fluoride|PuF₃]] (Fluairíd plútóiniam(III)), [[Plutonium(IV) fluoride|PuF₄]] (Fluairíd plútóiniam(IV)), [[Plutonium(VI) fluoride|PuF₆]] (Fluairíd plútóiniam(VI)), [[Potassium fluoride|KF]] (Fluairíd potaisiam), [[Potassium hexafluorophosphate|KPF₆]] (Heicseafluairífosfáit potaisiam), [[Potassium tetrafluoroborate|KBF₄]] (Teitreafluairíbóráit potaisiam), [[Praseodymium(III) fluoride|PrF₃]] (Fluairíd praiséidimiam(III)), [[Protactinium(V) fluoride|PaF₅]] (Fluairíd prótachtiniam(V)), [[Radium fluoride|RaF₂]] (Fluairíd raidiam), [[Radon difluoride|RnF₂]] (Défluairíd radóin), [[Rhenium(IV) fluoride|ReF₄]] (Fluairíd réiniam(IV)), [[Rhenium(VI) fluoride|ReF₆]] (Fluairíd réiniam(VI)), [[Rhenium(VII) fluoride|ReF₇]] (Fluairíd réiniam(VII)), [[Rhodium(III) fluoride|RhF₃]] (Fluairíd róidiam(III)), [[Rubidium fluoride|RbF]] (Fluairíd rubaidiam), [[Ruthenium(III) fluoride|RuF₃]] (Fluairíd ruitéiniam(III)), [[Ruthenium(IV) fluoride|RuF₄]] (Fluairíd ruitéiniam(IV)), [[Ruthenium(VI) fluoride|RuF₆]] (Fluairíd ruitéiniam(VI)), [[Samarium(III) fluoride|SmF₃]] (Fluairíd samairiam(III)), [[Scandium fluoride|ScF₃]] (Fluairíd scaindiam), [[Selenium hexafluoride|SeF₆]] (Heicseafluairíd seiléiniam), [[Selenium tetrafluoride|SeF₄]] (Teitreafluairíd seiléiniam), [[Silicon tetrafluoride|SiF₄]] (Teitreafluairíd sileacain), [[Silver(I) fluoride|AgF]] (Fluairíd airgid(I)), [[Silver(II) fluoride|AgF₂]] (Fluairíd airgid(II)), [[Silver(I) tetrafluoroborate|AgBF₄]] (Teitreafluairíbóráit airgid(I)), [[Sodium fluoride|NaF]] (Fluairíd sóidiam), [[Sodium fluorosulfate|NaFSO₃]] (Fluairísulfáit sóidiam), [[Sodium hexafluoroaluminate|Na₃AlF₆]] (Heicseafluairíalúmanaít sóidiam), [[Sodium hexafluoroantimonate|NaSbF₆]] (Heicseafluairíantamónáit sóidiam), [[Sodium hexafluorophosphate|NaPF₆]] (Heicseafluairífosfáit sóidiam), [[Sodium hexafluorosilicate|Na₂SiF₆]] (Heicseafluairísileacáit sóidiam), [[Sodium hexafluorotitanate|Na₂TiF₆]] (Heicseafluairítiotanáit sóidiam), [[Sodium tetrafluoroborate|NaBF₄]] (Teitreafluairíbóráit sóidiam), [[Strontium fluoride|SrF₂]] (Fluairíd strointiam), [[Sulfur difluoride|SF₂]] (Défluairíd sulfair), [[Sulfur hexafluoride|SF₆]] (Heicseafluairíd sulfair), [[Sulfur tetrafluoride|SF₄]] (Teitreafluairíd sulfair), [[Sulfuryl fluoride|SO₂F₂]] (Défluairíd suilfirile), [[Tantalum(V) fluoride|TaF₅]] (Fluairíd tantalam(V)), [[Technetium hexafluoride|TcF₆]] (Heicseafluairíd teicnéitiam), [[Tellurium hexafluoride|TeF₆]] (Heicseafluairíd teallúiriam), [[Tellurium tetrafluoride|TeF₄]] (Teitreafluairíd teallúiriam), [[Thallium(I) fluoride|TlF]] (Fluairíd tailliam(I)), [[Thallium(III) fluoride|TlF₃]] (Fluairíd tailliam(III)), [[Thionyl fluoride|SOF₂]] (Défluairíd tiainile), [[Thorium(IV) fluoride|ThF₄]] (Fluairíd tóiriam(IV)), [[Tin(II) fluoride|SnF₂]] (Fluairíd stáin(II)), [[Tin(IV) fluoride|SnF₄]] (Fluairíd stáin(IV)), [[Titanium(III) fluoride|TiF₃]] (Fluairíd tiotáiniam(III)), [[Titanium tetrafluoride|TiF₄]] (Teitreafluairíd tiotáiniam), [[Trifluorosilane|HSiF₃]] (Trí-fluairísileán), [[Tungsten hexafluoride|WF₆]] (Heicseafluairíd tungstain), [[Uranium(IV) fluoride|UF₄]] (Fluairíd úráiniam(IV)), [[Uranium(V) fluoride|UF₅]] (Fluairíd úráiniam(V)), [[Uranium(VI) fluoride|UF₆]] (Fluairíd úráiniam(VI)), [[Uranyl fluoride|UO₂F₂]] (Fluairíd úrainile), [[Vanadium(III) fluoride|VF₃]] (Fluairíd vanaidiam(III)), [[Vanadium(IV) fluoride|VF₄]] (Fluairíd vanaidiam(IV)), [[Vanadium(V) fluoride|VF₅]] (Fluairíd vanaidiam(V)), [[Xenon difluoride|XeF₂]] (Défluairíd xeanóin), [[Xenon dioxide difluoride|XeO₂F₂]] (Défluairíd dé-ocsaíde xeanóin), [[Xenon hexafluoride|XeF₆]] (Heicseafluairíd xeanóin), [[Xenon hexafluoroplatinate|XePtF₆]] (Heicseafluairíplatanáit xeanóin), [[Xenon tetrafluoride|XeF₄]] (Teitreafluairíd xeanóin), [[Ytterbium(III) fluoride|YbF₃]] (Fluairíd iaitirbiam(III)), [[Yttrium fluoride|YF₃]] (Fluairíd itriam), [[Zinc fluoride|ZnF₂]] (Fluairíd since), [[Zirconium(IV) fluoride|ZrF₄]] (Fluairíd siarcóiniam(IV)) === [[Francium|Fr]] (Frainciam) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] (Gadailiniam) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd gadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd gadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae gadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit gadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] (Gailliam) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd gailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd gailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd gailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd gailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd gailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd gailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd gailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] (Gearmáiniam) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd gearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd gearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd gearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd gearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd gearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] (Ór) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] (Haifniam) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] (Haisiam) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] (Hoilmiam) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb₂ [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO₃)₃ [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho₂Ti₂O₇ [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH₃COO₃)₃ [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)₃ [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr₃ [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)₃ [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI₃ [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho₂(C₂O₄)₃ [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho₂Se₃ [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho₂S₃ [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho₂Te₃ === [[Hydrogen|H]] (Hidrigin) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H₂O === [[Helium|He]] (Héiliam) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] (Indiam) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] (Iaidín) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl₄ === [[Iridium|Ir]] (Iridiam) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] (Iarann) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] (Crioptón) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] (Lantainim) === [[Lanthanum aluminium]] – Lantainim alúmanaim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Lantainim caidmiam – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Lantainim maignéisiam – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Lantainim mearcair – LaHg [[Lanthanum silver]] – Lantainim airgid – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Lantainim tailliam – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Lantainim since – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] (Luaidhe) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] (Litiam) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] (Maignéisiam) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit maignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd maignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit maignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit maignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit maignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit maignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd maignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd maignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd maignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd maignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit maignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit maignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd maignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Dé-maignéisiam fosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd maignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít maignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd maignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit maignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit maignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit maignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd maignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit maignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] (Mangainéis) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] (Mearcair) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury selenide|Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mearcair(II) – HgS [[Mercury telluride|Mercury(II) telluride]] – Teallúiríd mearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiicianáit mearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] (Molabdaim) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd molabdaim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd molabdaim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd molabdaim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd molabdaim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd molabdaim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd molabdaim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd molabdaim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd molabdaim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd molabdaim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd molabdaim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil molabdaim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd molabdaim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd molabdaim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd molabdaim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molabdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] (Niaidimiam) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit niaidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate|Neodymium(III) arsenate]] – Arsanaít niaidimiam(III) – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad niaidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd niaidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd niaidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit niaidimiam – {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réanáit niaidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd niaidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit niaidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit niaidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] (Neiptiúiniam) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] (Nicil) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] (Niaibiam) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] (Nítrigin) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO (Níotraisil) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit níotróisiam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit níotróisiam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotraisilsulfarach – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] (Oismiam) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] (Ocsaigin) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd beirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd biosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd biosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd cróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd cobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd copair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd ciúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd gadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd gailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd maignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd potaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (only simple oxides, oxyhalides, and related compounds, not hydroxides, carbonates, acids, or other compounds listed elsewhere) == P == === [[Palladium|Pd]] (Pailéidiam) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd pailéidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit pailéidiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd pailéidiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit pailéidiam – {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd pailéidiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] (Fosfar) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Fosfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarúil – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fosfair – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fosfair – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fosfair – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fosfair – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Trí-bhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fosfair – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trí-fluairíd fosfair – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fosfair – {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] (Platanam) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd platanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd platanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd platanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd platanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd platanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] (Plútóiniam) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd plútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd plútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd plútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd plútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd plútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] (Polóiniam) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd polóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd polóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd polóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] (Posatróiniam) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd posatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] (Potaisiam) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd potaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd potaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít potaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd potaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit potaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít potaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit potaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd potaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit potaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd potaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít potaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit potaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd potaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit potaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít potaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit potaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit potaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd potaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd potaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit potaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit potaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit potaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd potaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd potaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd potaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit potaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit potaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit potaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit potaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit potaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit potaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit potaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit potaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít potaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd potaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit potaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit potaisiam(III) – KICl₄ [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit potaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit potaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile potaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit potaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Trí-photaisiam fosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] (Praiséidimiam) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd praiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit praiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd praiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] (Próiméitiam) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd próiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd próiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit próiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd próiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] (Raidiam) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] (Radón) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] (Réiniam) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] (Róidiam) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] (Rubaidiam) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] (Ruitéiniam) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] (Samairiam) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] (Scaindiam) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] (Seabóirgiam) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seabóirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] (Seiléiniam) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd seiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd seiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd seiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd seiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd seiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd seiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd seiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] (Sileacan) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad sileacach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd sileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd sileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Mónaocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] (Airgead) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] (Sóidiam) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Dé-charbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Dé-sheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Dé-shuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – Dé-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Dé-chrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Dé-ocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déithianít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sár-mhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sár-réanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tiaantamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] (Strointiam) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] (Sulfar) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – Dé-ocsaíd sulfair – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] (Tantalam) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalam – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalam – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalam – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] (Teicnéitiam) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] (Teallúiriam) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd détheallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd biosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd caidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd caidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mearcair caidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mearcair since – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] (Teirbiam) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] (Tailliam) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO (Tiainil) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS (Tiafosgéin) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] (Tóiriam) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] (Tiúiliam) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] (Stán) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] (Tiotáiniam) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO (Tiotainil) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] (Úráiniam) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO₂ (Úrainil) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] (Vanaidiam) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – Uisce – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] (Xeanón) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] (Iaitirbiam) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] (Iitriam) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] (Sinc) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] (Siarcóiniam) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} olajtiokr1lxnp4tsuklmp0st532vv6 0 128624 1330533 1330167 2026-10-24T08:12:31Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330533 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Faightear '''tríshuilfíd antamóin''' ({{Chem2|Sb2S3}}) sa dúlra mar an mianra criostalach [[stibnít]] agus an mianra dearg neamhchruthach ('mianróideach' i ndáiríre) <ref>{{Cite web-en|url=https://www.mindat.org/min-2686.html|title=Metastibnite}}</ref> meitistibnít. Táigtear í lena úsáid i lasáin shábhálacha, in armlón míleata, i bpléascáin agus i dtinte ealaíne. Úsáidtear í freisin mar ábhar frithchuimilte i líneálacha coscáin. Is ábhar prímeálach ríthábhachtach í le haghaidh feidhmeanna míleata agus rianphiléir. Úsáidtear í freisin i dtáirgeadh gloine rua agus i bplaistigh mar lasairmhoillitheach. Go stairiúil, úsáideadh an fhoirm stibníte mar lí liath i bpictiúir a táirgeadh sa 16ú haois. <ref>{{Cite book-en|author=Eastaugh|first=Nicholas|title=Pigment Compendium: A Dictionary of Historical Pigments|publisher=[[Butterworth-Heinemann]]|year=2004|isbn=978-0-7506-5749-5}}</ref> Sa bhliain 1817, d'aimsigh an ceimiceoir ruaime agus fabraice, John Mercer, an comhdhúil neamh-stoicheiméadrach Antamón flannbhuí (foirmle garbh {{Chem2|Sb2S3*Sb2O3}} ), an chéad lí flannbhuí maith atá ar fáil le haghaidh priontáil fabraice cadáis. <ref>{{Cite book-en|author=Parnell|first=Edward A|title=The life and labours of John Mercer|publisher=Longmans, Green & Co.|location=London|date=1886|pages=23}}</ref> Úsáideadh tríshulfíd antamóin freisin mar an [[Fótaisheoltacht|fhótaisheoltóir]] íogair íomhá i bhfeadáin ceamara vidíocóin . Is [[leathsheoltóir]] í le bearna bhanda dhíreach de 1.8–2.5 eV.  Le dópáil oiriúnach, is féidir ábhair de chineál p agus n a tháirgeadh. == Ullmhúchán agus imoibrithe == Is féidir í a hullmhú ó na dúile, ag teocht 500–900&nbsp;°C: : {{Chem2|2 Sb + 3 S → Sb2S3}} Deasctar ({{chem2|Sb2S3}}) nuair a cuirtear {{chem2|H2S}} í trí thuaslagán aigéadaithe de Sb(III). Baineadh úsáid as an imoibriú seo mar mhodh mheá-mhéadrach chun antamón a chinneadh, trí {{chem2|H2S}} a chur trí thuaslagán de chomhdhúil Sb(III) in [[Aigéad hidreaclórach|HCl]] te, deascann foirm fhlannbhuí de ({{chem2|Sb2S3}}), a éiríonn dubh faoi choinníollacha an imoibrithe. Ocsaídítear go héasca, ag imoibriú go bríomhar le gníomhairí ocsaídiúcháin. Dóitear í san aer le lasair ghorm. Imoibríonn sí go gealbhruthach le clóráití caidmiam, maignéisiam agus since. D’fhéadfadh meascáin de ({{chem2|Sb2S3}}) pléascadh. Agus antamóin á bhaint as mianta antamóin, úsáidtear an próiseas sulfíde alcaileach, ina n-imoibríonn {{Chem2|Sb2S3}}Imoibríonn chun salainn thia-antamonáite(III) (ar a dtugtar thiɑ-antamóinít freisin) a chrúthú: <ref name="Anderson2012">{{Luaigh foilseachán|author=Anderson|first=Corby G.|title=The metallurgy of antimony|journal=Chemie der Erde - Geochemistry|volume=72|year=2012|pages=3–8|issn=0009-2819|doi=10.1016/j.chemer.2012.04.001|bibcode=2012ChEG...72....3A}}</ref> : {{Chem2|3 Na2S + Sb2S3 → 2 Na3SbS3}} Is féidir roinnt salann ina bhfuil iain thia-antamonáite(III) éagsúla a ullmhú ó {{Chem2|Sb2S3}} . Áirítear orthu seo: : {{Chem2|[SbS3](3−), [SbS2]−, [Sb2S5](4−), [Sb4S9](6−), [Sb4S7](2−) and [Sb8S17](10−)}} Cruthaítear salann Schlippe, {{Chem2|Na3SbS4*9H2O}}, salann thia-antamonáite(V) nuair a bhruitear {{Chem2|Sb2S3}} le sulfair agus hiodrocsaíd sóidiam. Is féidir an t-imoibriú a léiriú mar: : {{Chem2|Sb2S3 + 3 S(2−) + 2 S → 2 [SbS4](3−)}} == Struchtúr == I struchtúr na foirme snáthaidchruthaí duibhe de {{chem2|Sb2S3}}, [[stibnít]], ribíní, tá sé comhdhéanta de ribíní nasctha ina bhfuil adaimh antamóin i dhá thimpeallacht chomhordúcháin éagsúla, tríogánach pirimidiúil agus cearnógach pirimidiúil . Bíonn ribíní comhchosúla le fáil i {{Chem2|Bi2S3}} agus {{Chem2|Sb2Se3}} <ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Tá an fhoirm dhearg, meitistibnít, éagruthach. Le déanaí, léiríonn taighde go bhfuil roinnt struchtúr teocht-spleách de stibnít gaolmhar lena chéile ar a dtugtar stibnít (I), an fhoirm ardteochta, a sainaithníodh roimhe seo, mar stibnít (II) agus stibnít (III). Léiríonn páipéar eile go bhfuil polaihéadráin chomhordaithe iarbhír antamóin i ndáiríre {{Chem2|SbS7}}, le comhordú (3+4) ag suíomh M1 agus (5+2) ag suíomh M2.  Breithníonn na comhordanáidí seo láithreacht na nasc tánaisteach san áireamh. Tugann cuid de na naisc tánaisteacha comhtháthú dóibh agus tá siad ceangailte le pacáil. <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1007/s00269-001-0227-1|volume=29|issue=4|title=Low-temperature crystal structures of stibnite implying orbital overlap of Sb 5s 2 inert pair electrons|url=https://archive.org/details/sim_physics-and-chemistry-of-minerals_2002-05_29_4/page/254|journal=Physics and Chemistry of Minerals|pages=254–260|year=2002|author=Kyono|first=A.|bibcode=2002PCM....29..254K}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Breoslaí Piriteicniúla]] [[Catagóir:Comhdhúile Antamón(iii)]] [[Catagóir:Seisceasuilfídí]] 6suyb5klvozj2gt2gxw9ta4o8ke9o09 0 128625 1330525 1330175 2026-10-24T07:38:16Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 1 book for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330525 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is [[comhdhúil neamhorgánach]] í '''fluraihidríd argóin''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] HArF (scríofa ArHF freisin). Is comhdhúil den [[dúil cheimiceach]] [[Argón|argón í]] . == Fionnachtain == Cuirtear fionnachtain na comhdhúile argóin seo i leith grúpa eolaithe Fionlannacha, faoi stirúr Markku Räsänen, <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Räsänen|first=Markku|date=17 December 2013|title=Argon out of thin air|journal=Nature Chemistry|volume=6|pages=82|doi=10.1038/nchem.1825|pmid=24345939|issue=1}}</ref> Ar an 24 Lúnasa 2000, d’fhógair siad san iris ''Nature'' gur aimsigh siad fluraihidríd argóin. <ref name="ASAC">{{Luaigh foilseachán|author=Khriachtchev|first=Leonid|date=24 August 2000|title=A stable argon compound|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-08-24_406_6798/page/874|journal=Nature|volume=406|pages=874–876|doi=10.1038/35022551|pmid=10972285|issue=6798|bibcode=2000Natur.406..874K}}</ref> Ba é ba chúis leis an bhfionnachtain seo ná an t-aitheantas go bhféadfadh argón comhdhúile lagnasctha a chrúthú, cé nach é an chéad chomhdhúil a rinneadh le gáis uaisle í. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.sciencenews.org/article/harf-argons-not-so-noble-after-all|title="HArF! Argon's not so noble after all – researchers make argon fluorohydride"|author=Perkins|first=Sid|date=29 April 2003|work=Science News|access-date=24 April 2024}}</ref> == Sintéis == Sintéisíodh an ceimiceán seo trí [[argón]] agus fluairíd hidrigine a mheascadh ar dhromchla iaidíd caeisiam ag 8 K (−265 °C), agus an meascán a nochtadh do radaíocht ultraivialait. Chuir sé seo na gáis le chéile. Léiríonn [[Speictreascópacht infridhearg|speictream infridhearg]] an mheascáin gháis a thagann as sin go bhfuil naisc cheimiceacha ann go cinnte, cé go bhfuil siad an-lag; dá bhrí sin, is fluairhidríd argóin atá ann, agus ní sármhóilín ná meascán d'argón agus fluairíd hidrigine. Ní bhíonn a naisc cheimiceacha cobhsaí ach amháin má choinnítea an tsubstaint ag teochtaí faoi bhun 27 K (−246 °C); nuair a théitear í, dianscaoileann sí ina hargón agus fluairíd hidrigine. <ref name="ASAC" /> == Tagairtí == {{Reflist}} == Tuilleadh léitheoireachta == * {{Cite book-en|author=Emsley|first=John|title=Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements|year=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-850341-5}} [[Catagóir:Fluairídí]] [[Catagóir:Hailídí neamh-mhiotalacha]] [[Catagóir:Comhdhúile Argon]] [[Catagóir:Comhdhúile hidrigine]] [[Catagóir:Móilíní trí-adamhacha]] hkozln9ifd3msjgsozbl749d3zyhfk9 0 128638 1330475 1330444 2026-10-23T16:43:19Z Conradder 34685 /* Éirne Thiar */ 1330475 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Ceantair Fhear Manach agus na hÓmaí|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]] == Torthaí== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | Toradh Toghcháin 2023 i [[Comhairle Ceantair Lár Uladh|Lár Uladh]] |- ! colspan ="2" |Páirtí ! Suíocháin ! Méaduithe ! Caillteanais ! Glan-mhéadú <br/>nó caillteanas ! Suíocháin % ! Vótaí % ! Vótaí ! +/− |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | | [[Sinn Féin]] ||21 ||6||0 ||{{increase}}6||52.50||'''49.24'''||'''26,749'''||{{increase}}12.43 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | | [[PAU]] ||7 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||17.50 ||13.75 ||7,467 ||{{decrease}}2.84 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | | [[PAD]] ||6|| 1 ||0 ||{{increase}}1 ||15.00||15.80||8,580||{{decrease}}0.14 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | | [[PSDLO]] ||2 ||1 ||3|| {{decrease}}2||7.50||7.89||4,283||{{decrease}}2.66 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||1 ||1 ||0 ||{{increase}}1 ||5.00||5.98||3,248||{{increase}}2.06 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||1 ||0 ||3||{{decrease}}3 ||2.50||4.57||2,482||{{decrease}}5.35 |- ! style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};" | | [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0|| 0 ||0 ||{{steady}}0|| 0.00 ||1.71||931||{{decrease}}0.36 |- |scope="row" style="background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};"| |Lucht Oibre Eile||0|| 0|| 1||{{decrease}}1 ||0.00 ||0.93 ||504||{{decrease}}0.46 |- ! colspan ="2" | Iomlán: || 40 || || || || || || 54,319|| |- |} <small>'''Nóta''': Is iad "vótaí" an chéad rogha vótaí</small> *Bhí 87,488 sa toghthóirí agus vótáil 62.89%. Bhí 702 vóta millte ann. ==Achoimre dhúiche== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- class="unsortable" align="centre" !rowspan=2 align="left"|Ceantar ! % <br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> !rowspan=2|Iomlán<br />Comhairleoirí<br /> |- class="unsortable" align="center" !colspan=2 | Sinn Féin ! colspan=2 | PAU ! colspan=2| PAD !colspan=2 | PSDLO ! colspan=2 | PCTÉ !colspan=2 | Neamhspleách <br/> agus eile |- |align="left"|Inis Ceithleann |bgcolor="#008800"|34.52 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |16.01 |'''2''' {{steady}} |19.10 |'''1''' {{steady}} |7.02 |0 {{decrease}} 1 |10.15 |'''1''' {{increase}} 1 |13.20 |0 {{decrease}} 1 |'''6''' |- |align="left"|Éirne Thoir |bgcolor="#008800"|52.33 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |13.15 |'''1''' {{steady}} |16.63 |'''1''' {{steady}} |5.87 |'''1''' {{steady}} |2.61 |0 {{steady}} |9.42 |0 {{decrease}} 1 |'''6''' |- |align="left"|Éirne Thuaidh |bgcolor="#008800"|33.99 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |27.06 |'''2''' {{steady}} |16.94 |'''1''' {{steady}} |11.03 |0 {{decrease}} 1 |5.04 |0 {{steady}} |5.94 |0 {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|Éirne Thiar |bgcolor="#008800"|54.19 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |15.78 |'''1''' {{steady}} |9.06 |0 {{steady}} |11.01 |'''1''' {{steady}} |3.30 |0 {{steady}} |6.67 |0 {{decrease}} 1 |'''5''' |- |align="left"|Lár Thír Eoghain |bgcolor="#008800"|62.77 |bgcolor="#008800"|'''4''' {{steady}} |8.04 |0 {{decrease}} 1 |12.37 |'''1''' {{increase}} 1 |5.82 |'''1''' {{increase}} 1 |3.64 |0 {{steady}} |7.36 |0 {{decrease}} 1 |'''6''' |- |align="left"|An Ómaigh |bgcolor="#008800"|47.14 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |7.37 |0 {{decrease}} 1 |17.15 |'''1''' {{steady}} |5.80 |0 {{steady}} |13.14 |'''1''' {{steady}} |9.41 |'''1''' {{steady}} |'''6''' |- |align="left"|Iarthar Thír Eoghain |bgcolor="#008800"|56.02 |bgcolor="#008800"|'''4''' {{increase}} 1 |9.99 |'''1''' {{steady}} |19.50 |'''1''' {{steady}} |8.99 |0 {{decrease}} 1 |5.51 |0 {{steady}} |0.00 |0 {{steady}} |'''6''' |- class="unsortable" class="sortbottom" style="background:#C9C9C9" |align="left"| '''Iomlán''' |'''49.24''' |'''21''' {{increase}} 6 |'''13.75''' |'''7''' {{decrease}} 2 |'''15.80''' |'''6''' {{increase}} 1 |'''7.89''' |'''3''' {{decrease}} 2 |'''5.98''' |'''2''' {{increase}} 1 |'''7.21''' |'''1''' {{decrease}} 4 |'''40''' |- |} ==Torthaí na ndúichí== ===Inis Ceithleann=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| Inis Ceithleann- 6 shuíochán |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 !! Comhair 8 !! Comhair 9 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''Keith Elliott* †'''|| 13.41% ||1,029 ||'''1,412'''|| || || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||'''Eddie Roofe'''|| 10.15% ||779 ||783 ||789.8 ||953.8 ||'''1,257.8 '''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Tommy Maguire*'''|| 13.34% ||1,024 ||1,024 ||1,024 ||1,091 ||'''1,135'''|| || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||'''Roy Crawford*'''|| 8.69% ||667 ||674 ||752.2 ||766.2 ||784.2 ||810.12 ||810.12 ||'''1,130.43 ''' || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Dermot Browne''' ||11.02% ||846 ||846 ||846 ||879 ||1,003 ||1,057.72 ||1,074.21 ||1,077.17 ||'''1,077.17''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||'''Robert Irvine*'''|| 7.32% ||562 ||580 ||673.5 ||684.5 ||701.5 ||720.7 ||721.67 ||995.32 ||'''1,028.47''' |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || Andrea McManus ||10.16% ||780 ||780 ||780 ||817 ||884 ||941.6 ||961.97 ||963.97 ||963.97 |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Donald Crawford ||6.63% ||509 ||531 ||665.3 ||668.3 ||680.3 ||683.18 ||683.18|| || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] ||Paul Blake*|| 7.02% ||539 ||539 ||539 ||663 || || || || || |- | style="background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};"| ||Lucht Oibre Eile ||Donal O'Cofaigh* ||6.57% ||504 ||506 ||507.7|| || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || Jill Mahon ||5.69%|| 437 || || || || || || || || |- | align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 13,642''' Bailí:'''7,676 ''' Millte:''' 99 ''' Cuóta:'''1,097''' Vótóirí:''' 7,775 (56.99%) |} ===Éirne Thoir=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| Éirne Thoir- 6 shuíochán |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Sheamus Greene*'''|| 20.68% ||'''1,753'''|| || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''Paul Robinson*'''|| 16.63% ||'''1,410'''|| || || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Thomas O'Reilly]]*'''|| 16.36% ||'''1,387'''|| || || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Noeleen Hayes'''|| 15.29% ||'''1,296'''|| || || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||'''Victor Warrington*'''|| 13.15% ||1,115 ||1,118.08 ||'''1,309.46 '''|| || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] ||'''Garbhan McPhillips* ‡'''|| 5.87% ||498 ||747.48 ||748.46 ||824.36 ||855.02 ||893.94 ||'''1,145.86 ''' |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Eamon Keenan* ||6.61% ||560 ||719.39 ||719.81 ||760.61 ||764.81 ||794.35 ||1,068.17 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || Richard Bullick ||2.61% ||221 ||277.98 ||278.98 ||298.78 ||352.68 ||363.18 || |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Tina McDermott|| 2.81% ||238 ||307.30 ||307.44 ||345.24 ||348.88 ||351.82|| |- | align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 12,127''' Bailí:'''8,478 ''' Millte:''' 110''' Cuóta:'''1,212''' Vótóirí:''' 8,588 (70.82%) |} ===Éirne Thuaidh=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| Éirne Thuaidh - 5 shuíochán |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Debbie Coyle*'''|| 21.99% ||'''1,561'''|| || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||'''[[Diana Armstrong]]* †'''|| 19.61% ||'''1,392 '''|| || || || || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''David Mahon'''|| 13.86% ||984 ||984.24 ||1,009.44 ||'''1,184.20 '''|| || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''John Feely'''|| 12.00% ||852 ||1,181.76 ||1,181.76 ||1,181.76 ||'''1,210.76'''|| |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||'''John McClaughry*'''|| 7.45% ||529 ||529 ||673.34 ||699.58 ||771.68 ||'''1,146.04''' |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] ||John Coyle* ||11.03% ||783 ||815.16 ||818.66 ||818.66 ||1,023.54 ||1,034.48 |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Alex Elliott ||5.94%|| 422 ||422.24 ||433.72 ||453.14 ||461.42 || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||Eric Bullick|| 5.04% ||358 ||366.16 ||370.36 ||370.36|| || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || Paul Stevenson* ||3.08% ||219 ||219.24 ||224.70|| || || |- | align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 11,509''' Bailí:'''7,100 ''' Millte:''' 93 ''' Cuóta:'''1,184''' Vótóirí:''' 7,193 (62.46%) |} ===Éirne Thiar === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| Éirne Thiar - 5 shuíochán |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Anthony Feely*'''||19.68% ||'''1,493 '''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Elaine Brough'''|| 17.95% ||'''1,362'''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Declan McArdle''' ||16.56% ||1,256 ||'''1,426.40 '''|| || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] ||'''Adam Gannon*'''|| 11.01% ||835 ||869.35 ||1,005.55 ||1,053.40 ||'''1,313.40''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||'''Mark Ovens'''|| 15.78% ||1,197 ||1,198.35 ||1,250.35 ||1,250.95 ||1,273.95 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || Aaron Elliott ||9.06% ||687 ||687.90 ||692.90 ||693.05 ||699.05 |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || Neamhspleách ||Paul McColdrick||6.67% ||506 ||517.85 ||555.15 ||580.65|| |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||Gerard McCusker ||3.30% ||250 ||251.95|| || || |- | align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 11,196''' Bailí:'''7,586''' Millte:''' 66''' Cuóta:'''1,265''' Vótóirí:''' 7,652 (68.35%) |} ===Lár Thír Eoghain=== ===An Ómaigh=== ===Iarthar Thír Eoghain=== ==Athruithe i rith an téarma== == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}} [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]] 0vz28n13vnkbytbhmq38ba7o014l01n 0 128644 1330451 1330299 2026-10-23T12:45:04Z TGcoa 21229 1330451 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Reáchtáladh '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' ar an 19 Deireadh Fómhair 2026. Fiafraíodh de vótálaithe [[Alberta]] ar cheart don chúige fanacht ina chúige de chuid [[Ceanada|Cheanada]], nó ar cheart do Rialtas Alberta tús a chur leis an bpróiseas dlí atá riachtanach faoi Bhunreacht Cheanada chun reifreann ceangailteach ar scaradh ó Cheanada a reáchtáil.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_independence_referendum|teideal=2026 Alberta independence referendum|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Dhiúltaigh triúr as gach ceathrar de phobal vótála Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada. [[Íomhá:Alberta Separatist Poster Seba Beach (cropped).jpg|clé|mion|220px|Póstaer de chuid lucht an neamhspleáchais in Seba Beach]] [[Íomhá:'Remain' sign for 2026 Alberta independence referendum, Edmonton, Alberta, 2026-09-24 (cropped).jpg|clé|mion|220px|Comhartha ar son fanacht i gCeanada in [[Edmonton]], Meán Fómhair 2026]] == Cúlra == Is fada míshástacht ar chuid de mhuintir Alberta le cumhacht an rialtais fheidearálaigh. Maíonn lucht an neamhspleáchais go n-íocann an cúige níos mó le Ceanada ná mar a fhaigheann sé ar ais, agus go ndéanann srianta feidearálacha ar thionscal na hola agus an gháis dochar do gheilleagar an chúige.<ref name="aljazeera">{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/20/alberta-rejects-separation-referendum-whats-next-for-canadian-province|teideal=Alberta rejects separation referendum: What's next for Canadian province?|dáta=2026-10-20|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Bhailigh an grúpa scarúnaíoch Stay Free Alberta sínithe ar achainí ag éileamh reifrinn ar an neamhspleáchas, agus mhaígh siad gur shínigh 300,000 duine í. Ar an 13 Bealtaine 2026, chuir cúirt in Alberta an achainí sin ar ceal, de bhrí nach ndeachthas i gcomhairle mar ba cheart leis na pobail dhúchais. Shínigh breis is 400,000 duine achainí eile, a d'eagraigh Thomas Lukaszuk, ar son fanacht i gCeanada.<ref name="enwiki" /> == Feachtas == Ar an 21 Bealtaine 2026, d'fhógair Príomh-Aire Alberta, Danielle Smith, go gcuirfí ceist an neamhspleáchais leis na naoi gceist eile a bhí socraithe cheana don vótáil i mí Dheireadh Fómhair.<ref name="enwiki" /> Cé go raibh sí féin in aghaidh an scartha, dúirt sí gur theastaigh uaithi meas a léiriú ar na daoine a shínigh an achainí.<ref name="aljazeera" /> Bhí cinneadh á dhéanamh ag pobal an chúige an bhfanfadh siad ina gcuid de Cheanada nó an rachaidís ar aghaidh le reifreann ar neamhspleáchas ón tír. Bhí roinnt ábhar le socrú ag an vótáil seo, agus an vóta ar reifreann a mbeadh stádas dlí aige ar an neamhspleáchas don chúige ar cheann acu. Vótáil an pobal freisin ar an inimirce go Alberta, ar rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh, ar chomhartha aitheantais vótálaithe, agus ar leasuithe ar Bhunreacht Cheanada, deireadh a chur leis an tSeanad feidearálach ina measc.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-diultu-tugtha-ag-triur-as-gach-ceathrar-de-phobal-alberta-don-neamhspleachas-o-cheanada/|teideal=An diúltú tugtha ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada|dáta=2026-10-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_referendums|teideal=2026 Alberta referendums|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Torthaí == Caitheadh breis is dhá mhilliún vóta ar cheist an neamhspleáchais. De réir na dtorthaí neamhoifigiúla, vótáil 1,549,666 duine (74.9%) ar son fanacht i gCeanada, agus 519,207 duine (25.1%) ar son an reifrinn.<ref name="enwiki" /> Ní raibh ach an ceathrú cuid de phobal vótála Alberta ag iarraidh reifreann ar an neamhspleáchas, mar sin. Bhí tromlach mór ar son fanacht i gCeanada in [[Calgary]] agus in [[Edmonton]]; ba sna ceantair thuaithe agus i dtuaisceart an chúige ba láidre an tacaíocht don reifreann.<ref name="enwiki" /> Ba mhór an t-údar díomá do na scarúnaithe an tromlach tréan a bhí in aghaidh an reifrinn. Mhaígh ceannairí na gluaiseachta sin nach raibh an "cath" seo thart ná baol air agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí.<ref name="tuairisc" /> Dúirt Danielle Smith gur vótáil muintir Alberta "ar son Alberta níos láidre i gCeanada aontaithe".<ref>Béarla: ''"Albertans have voted for a stronger Alberta in a united Canada."'' {{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/newshour/world/alberta-voters-reject-independence-from-canada-in-victory-for-carney|teideal=Alberta voters reject independence from Canada in victory for Carney|údar=Rob Gillies|dáta=2026-10-20|language=en|work=PBS News|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Dúirt Príomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], go raibh "rogha shoiléir" déanta ag pobal Alberta diúltú don neamhspleáchas.<ref name="tuairisc" /> == Féach freisin == * [[Alberta]] * [[Mark Carney]] * [[Québec]] * [[Neamhspleáchas na hAlban]] * [[Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Alberta]] [[Catagóir:Stair Cheanada]] [[Catagóir:Reifrinn]] pwvait3kkdjxe4e81zdk5l1v0bfjxgn 1330453 1330451 2026-10-23T12:59:47Z TGcoa 21229 1330453 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ba é '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' an vótáil a reáchtáladh in [[Alberta]], cúige in iarthar [[Ceanada|Cheanada]], ar an 19 Deireadh Fómhair 2026, ar cheist scaradh an chúige ó Cheanada. Ní ar an neamhspleáchas féin a vótáladh, áfach, ach ar cheart do Rialtas Alberta tús a chur leis an bpróiseas dlí a bheadh riachtanach faoi Bhunreacht Cheanada chun reifreann ceangailteach ar scaradh a reáchtáil.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_independence_referendum|teideal=2026 Alberta independence referendum|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Dhiúltaigh beagnach trí cheathrú de na vótálaithe don mholadh. [[Íomhá:Alberta Separatist Poster Seba Beach (cropped).jpg|clé|mion|220px|Póstaer de chuid lucht an neamhspleáchais in Seba Beach]] [[Íomhá:'Remain' sign for 2026 Alberta independence referendum, Edmonton, Alberta, 2026-09-24 (cropped).jpg|clé|mion|220px|Comhartha ar son fanacht i gCeanada in [[Edmonton]], Meán Fómhair 2026]] == Cúlra == Is fada cuid de mhuintir Alberta míshásta le cumhacht an rialtais fheidearálaigh. Maíonn lucht an neamhspleáchais go n-íocann an cúige níos mó le Ceanada ná mar a fhaigheann sé ar ais, agus go ndéanann srianta feidearálacha ar thionscal na hola agus an gháis dochar do gheilleagar an chúige.<ref name="aljazeera">{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/20/alberta-rejects-separation-referendum-whats-next-for-canadian-province|teideal=Alberta rejects separation referendum: What's next for Canadian province?|dáta=2026-10-20|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Ag deireadh na bliana 2025 bhí brú ar Phríomh-Aire Alberta, Danielle Smith, reifreann ar an scaradh a ghairm, agus ar an 11 Nollaig 2025 leasaigh a rialtas an dlí ionas go bhféadfaí a leithéid a reáchtáil. Bhailigh an grúpa scarúnaíoch Stay Free Alberta sínithe ar achainí ag éileamh reifrinn ar an neamhspleáchas, agus mhaígh sé gur shínigh 300,000 duine í. Ar an 13 Bealtaine 2026, áfach, chuir cúirt in Alberta an achainí ar ceal, de bhrí nach raibh comhairliúchán ceart ag lucht an neamhspleáchais leis na pobail dhúchais. Idir an dá linn, shínigh breis is 400,000 duine achainí eile, a d'eagraigh Thomas Lukaszuk, ar son fanacht i gCeanada.<ref name="enwiki" /> == Feachtas == Ar an 21 Bealtaine 2026, d'fhógair Smith go gcuirfí ceist an neamhspleáchais leis na naoi gceist eile a bhí socraithe cheana don vótáil i mí Dheireadh Fómhair.<ref name="enwiki" /> Bhí sí féin in aghaidh an scartha, ach dúirt sí gur theastaigh uaithi meas a léiriú ar na daoine a shínigh an achainí.<ref name="aljazeera" /> Bhain na ceisteanna eile leis an inimirce go Alberta, le rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh, le cruthúnas saoránachta a éileamh ar vótálaithe, agus le leasuithe ar Bhunreacht Cheanada.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-diultu-tugtha-ag-triur-as-gach-ceathrar-de-phobal-alberta-don-neamhspleachas-o-cheanada/|teideal=An diúltú tugtha ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada|dáta=2026-10-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_referendums|teideal=2026 Alberta referendums|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Torthaí == Caitheadh breis is dhá mhilliún vóta ar cheist an neamhspleáchais. De réir na dtorthaí neamhoifigiúla, vótáil 1 rodbpt5atb565wdwi7jhqaf67y07cll 1330454 1330453 2026-10-23T13:01:01Z TGcoa 21229 1330454 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ba é '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' an vótáil a reáchtáladh in [[Alberta]], cúige in iarthar [[Ceanada|Cheanada]], ar an 19 Deireadh Fómhair 2026, ar cheist scaradh an chúige ó Cheanada. Ní ar an neamhspleáchas féin a vótáladh, áfach, ach ar cheart do Rialtas Alberta tús a chur leis an bpróiseas dlí a bheadh riachtanach faoi Bhunreacht Cheanada chun reifreann ceangailteach ar scaradh a reáchtáil.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_independence_referendum|teideal=2026 Alberta independence referendum|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Dhiúltaigh beagnach trí cheathrú de na vótálaithe don mholadh. [[Íomhá:Alberta Separatist Poster Seba Beach (cropped).jpg|clé|mion|220px|Póstaer de chuid lucht an neamhspleáchais in Seba Beach]] [[Íomhá:'Remain' sign for 2026 Alberta independence referendum, Edmonton, Alberta, 2026-09-24 (cropped).jpg|clé|mion|220px|Comhartha ar son fanacht i gCeanada in [[Edmonton]], Meán Fómhair 2026]] == Cúlra == Is fada cuid de mhuintir Alberta míshásta le cumhacht an rialtais fheidearálaigh. Maíonn lucht an neamhspleáchais go n-íocann an cúige níos mó le Ceanada ná mar a fhaigheann sé ar ais, agus go ndéanann srianta feidearálacha ar thionscal na hola agus an gháis dochar do gheilleagar an chúige.<ref name="aljazeera">{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/20/alberta-rejects-separation-referendum-whats-next-for-canadian-province|teideal=Alberta rejects separation referendum: What's next for Canadian province?|dáta=2026-10-20|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Ag deireadh na bliana 2025 bhí brú ar Phríomh-Aire Alberta, Danielle Smith, reifreann ar an scaradh a ghairm, agus ar an 11 Nollaig 2025 leasaigh a rialtas an dlí ionas go bhféadfaí a leithéid a reáchtáil. Bhailigh an grúpa scarúnaíoch Stay Free Alberta sínithe ar achainí ag éileamh reifrinn ar an neamhspleáchas, agus mhaígh sé gur shínigh 300,000 duine í. Ar an 13 Bealtaine 2026, áfach, chuir cúirt in Alberta an achainí ar ceal, de bhrí nach raibh comhairliúchán ceart ag lucht an neamhspleáchais leis na pobail dhúchais. Idir an dá linn, shínigh breis is 400,000 duine achainí eile, a d'eagraigh Thomas Lukaszuk, ar son fanacht i gCeanada.<ref name="enwiki" /> == Feachtas == Ar an 21 Bealtaine 2026, d'fhógair Smith go gcuirfí ceist an neamhspleáchais leis na naoi gceist eile a bhí socraithe cheana don vótáil i mí Dheireadh Fómhair.<ref name="enwiki" /> Bhí sí féin in aghaidh an scartha, ach dúirt sí gur theastaigh uaithi meas a léiriú ar na daoine a shínigh an achainí.<ref name="aljazeera" /> Bhain na ceisteanna eile leis an inimirce go Alberta, le rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh, le cruthúnas saoránachta a éileamh ar vótálaithe, agus le leasuithe ar Bhunreacht Cheanada.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-diultu-tugtha-ag-triur-as-gach-ceathrar-de-phobal-alberta-don-neamhspleachas-o-cheanada/|teideal=An diúltú tugtha ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada|dáta=2026-10-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_referendums|teideal=2026 Alberta referendums|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Torthaí == Caitheadh breis is dhá mhilliún vóta ar cheist an neamhspleáchais. De réir na dtorthaí neamhoifigiúla, vótáil 1,549,666 duine (74.9%) ar son fanacht i gCeanada, agus 519,207 duine (25.1%) ar son an reifrinn.<ref name="enwiki" /> Bhí tromlach mór ar son fanacht i gCeanada in [[Calgary]] agus in [[Edmonton]], agus ba sna ceantair thuaithe agus i dtuaisceart an chúige ba láidre an tacaíocht don reifreann.<ref name="enwiki" /> Tá na torthaí oifigiúla le foilsiú ar an 29 Deireadh Fómhair 2026.<ref>{{Lua idirlín|url=https://dailyhive.com/calgary/alberta-referendum-unofficial-results|teideal=Majority of Albertans vote to stay in Canada in historic referendum|údar=Laine Mitchell|dáta=2026-10-20|language=en|work=Daily Hive|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Ba mhór an díomá an toradh do lucht an neamhspleáchais. Mhaígh a gceannairí, áfach, nach raibh deireadh leis an gcath agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí.<ref name="tuairisc" /> Dúirt Príomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], go raibh "rogha shoiléir" déanta ag muintir Alberta.<ref name="tuairisc" /> Dúirt Smith gur vótáil muintir Alberta "ar son Alberta níos láidre i gCeanada aontaithe",<ref>Béarla: ''"Albertans have voted for a stronger Alberta in a united Canada."'' {{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/newshour/world/alberta-voters-reject-independence-from-canada-in-victory-for-carney|teideal=Alberta voters reject independence from Canada in victory for Carney|údar=Rob Gillies|dáta=2026-10-20|language=en|work=PBS News|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> agus nach mbeadh reifreann eile ann fad a bheadh sí ina Príomh-Aire.<ref name="aljazeera" /> == Féach freisin == * [[Alberta]] * [[Mark Carney]] * [[Québec]] * [[Neamhspleáchas na hAlban]] * [[Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Alberta]] [[Catagóir:Stair Cheanada]] [[Catagóir:Reifrinn]] isoao30rch4qx1n88vvuwhs12cjqmfe 1330458 1330454 2026-10-23T14:00:54Z TGcoa 21229 1330458 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ba é '''reifreann ar neamhspleáchas Alberta''' an vótáil a reáchtáladh in [[Alberta]], cúige in iarthar [[Ceanada|Cheanada]], ar an 19 Deireadh Fómhair 2026, ar cheist scaradh an chúige ó Cheanada. Ní ar an neamhspleáchas féin a vótáladh, áfach, ach ar cheart do Rialtas Alberta tús a chur leis an bpróiseas dlí a bheadh riachtanach faoi Bhunreacht Cheanada chun reifreann ceangailteach ar scaradh a reáchtáil.<ref name="enwiki">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_independence_referendum|teideal=2026 Alberta independence referendum|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Dhiúltaigh beagnach trí cheathrú de na vótálaithe don mholadh. [[Íomhá:'Remain' sign for 2026 Alberta independence referendum, Edmonton, Alberta, 2026-09-24 (cropped).jpg|clé|mion|220px|Comhartha ar son fanacht i gCeanada in [[Edmonton]], Meán Fómhair 2026]] [[Íomhá:Republic of Alberta Flag 2.jpg|clé|mion|220x220px|Bratach Alberta]] [[Íomhá:Alberta Separatist Poster Seba Beach (cropped).jpg|clé|mion|220px|Póstaer de chuid lucht an neamhspleáchais in Seba Beach]] == Cúlra == Is fada cuid de mhuintir Alberta míshásta le cumhacht an rialtais fheidearálaigh. Maíonn lucht an neamhspleáchais go n-íocann an cúige níos mó le Ceanada ná mar a fhaigheann sé ar ais, agus go ndéanann srianta feidearálacha ar thionscal na hola agus an gháis dochar do gheilleagar an chúige.<ref name="aljazeera">{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/20/alberta-rejects-separation-referendum-whats-next-for-canadian-province|teideal=Alberta rejects separation referendum: What's next for Canadian province?|dáta=2026-10-20|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Ag deireadh na bliana 2025 bhí brú ar Phríomh-Aire Alberta, Danielle Smith, reifreann ar an scaradh a ghairm, agus ar an 11 Nollaig 2025 leasaigh a rialtas an dlí ionas go bhféadfaí a leithéid a reáchtáil. Bhailigh an grúpa scarúnaíoch Stay Free Alberta sínithe ar achainí ag éileamh reifrinn ar an neamhspleáchas, agus mhaígh sé gur shínigh 300,000 duine í. Ar an 13 Bealtaine 2026, áfach, chuir cúirt in Alberta an achainí ar ceal, de bhrí nach raibh comhairliúchán ceart ag lucht an neamhspleáchais leis na pobail dhúchais. Idir an dá linn, shínigh breis is 400,000 duine achainí eile, a d'eagraigh Thomas Lukaszuk, ar son fanacht i gCeanada.<ref name="enwiki" /> == Feachtas == Ar an 21 Bealtaine 2026, d'fhógair Smith go gcuirfí ceist an neamhspleáchais leis na naoi gceist eile a bhí socraithe cheana don vótáil i mí Dheireadh Fómhair.<ref name="enwiki" /> Bhí sí féin in aghaidh an scartha, ach dúirt sí gur theastaigh uaithi meas a léiriú ar na daoine a shínigh an achainí.<ref name="aljazeera" /> Bhain na ceisteanna eile leis an inimirce go Alberta, le rochtain ar sheirbhísí leasa shóisialaigh, le cruthúnas saoránachta a éileamh ar vótálaithe, agus le leasuithe ar Bhunreacht Cheanada.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-diultu-tugtha-ag-triur-as-gach-ceathrar-de-phobal-alberta-don-neamhspleachas-o-cheanada/|teideal=An diúltú tugtha ag triúr as gach ceathrar de phobal Alberta don neamhspleáchas ó Cheanada|dáta=2026-10-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Alberta_referendums|teideal=2026 Alberta referendums|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> == Torthaí == Caitheadh breis is dhá mhilliún vóta ar cheist an neamhspleáchais. De réir na dtorthaí neamhoifigiúla, vótáil 1,549,666 duine (74.9%) ar son fanacht i gCeanada, agus 519,207 duine (25.1%) ar son an reifrinn.<ref name="enwiki" /> Bhí tromlach mór ar son fanacht i gCeanada in [[Calgary]] agus in [[Edmonton]], agus ba sna ceantair thuaithe agus i dtuaisceart an chúige ba láidre an tacaíocht don reifreann.<ref name="enwiki" /> Tá na torthaí oifigiúla le foilsiú ar an 29 Deireadh Fómhair 2026.<ref>{{Lua idirlín|url=https://dailyhive.com/calgary/alberta-referendum-unofficial-results|teideal=Majority of Albertans vote to stay in Canada in historic referendum|údar=Laine Mitchell|dáta=2026-10-20|language=en|work=Daily Hive|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> Ba mhór an díomá an toradh do lucht an neamhspleáchais. Mhaígh a gceannairí, áfach, nach raibh deireadh leis an gcath agus go mbeadh ceist an neamhspleáchais lárnach i bpolaitíocht Alberta i gcónaí.<ref name="tuairisc" /> Dúirt Príomh-Aire Cheanada, [[Mark Carney]], go raibh "rogha shoiléir" déanta ag muintir Alberta.<ref name="tuairisc" /> Dúirt Smith gur vótáil muintir Alberta "ar son Alberta níos láidre i gCeanada aontaithe",<ref>Béarla: ''"Albertans have voted for a stronger Alberta in a united Canada."'' {{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/newshour/world/alberta-voters-reject-independence-from-canada-in-victory-for-carney|teideal=Alberta voters reject independence from Canada in victory for Carney|údar=Rob Gillies|dáta=2026-10-20|language=en|work=PBS News|dátarochtana=2026-10-23}}</ref> agus nach mbeadh reifreann eile ann fad a bheadh sí ina Príomh-Aire.<ref name="aljazeera" /> == Féach freisin == * [[Alberta]] * [[Mark Carney]] * [[Québec]] * [[Neamhspleáchas na hAlban]] * [[Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Reifreann ar neamhspleáchas Alberta 2026}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Alberta]] [[Catagóir:Stair Cheanada]] [[Catagóir:Reifrinn]] 0ceq2wo5yxpkgkfxiaqts6us1hue5l0 0 128656 1330524 1330365 2026-10-24T07:37:05Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 2 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330524 wikitext text/x-wiki Is [[Comhdhúil neamhorgánach|comhdhúil cheimiceach neamhorgánach]] í '''clóiríd amóiniam''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]]{{Chem2|NH4Cl}}, scríofa freisin mar {{Chem2|[NH4]Cl}} . Is salann [[amóiniam]] [[Clóirídí|de chlóiríd]] atá ann. Tá sí comhdhéanta de chaitiain amóiniam {{Chem2|[NH4]+}} agus d'ainiain [[Clóirídí|chlóiríde]] {{Chem2|Cl−}} . Is salann criostalach bán í atá an-intuaslagtha in uisce. Tá tuaslagáin chlóiríd amóiniam beagán aigéadach. Ina fhoirm mhianreolaíoch nádúrtha, tugtar salann amóiniach uirthi. Is gnách go bhfoirmítear an mianra ar dhumpaí [[Gual|guail]] a dhóitear ó chomhdhlúthú gás díorthaithe ó ghual. Faightear í freisin timpeall ar roinnt cineálacha gaothairí bolcánacha. Úsáidtear í den chuid is mó mar leasachán agus mar bhreiseán bia. Is táirge í de imoibriú [[aigéad hidreaclórach]] agus [[amóinia]] . == Struchtúr == [[File:NH4Cl.png|clé|mion|160x160px| Aonadchill de ghnáthfhoirm de chlóiríd amóiniam soladach]] Is salann í clóiríd amóiniam a chriostalaíonn i bpatrún atá cosúil leis an bpatrún a bhaineann le clóirídí miotal alcaile. Tá trí chéim ar a laghad tréithrithe. <ref name="Pistorius">{{Luaigh foilseachán|author=Pistorius|first=Carl W.F.T.|title=Phase relations and structures of solids at high pressures|url=https://archive.org/details/sim_progress-in-solid-state-chemistry_1976_11/page/n30|journal=Progress in Solid State Chemistry|date=1976|volume=11|pages=1–151|doi=10.1016/0079-6786(76)90012-1}}</ref> De réir [[Criostalagrafaíocht x-ghathach|criostalagrafaíocht X-gha]], áirítear sna céimeanna seo athruithe ordaithe agus neamhordaithe de struchtúir [[Clóiríd sóidiam|chlóiríd sóidiam]] agus chlóiríd céisiam . <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ross|first=R. G.|title=Thermal conductivity and heat capacity of solid phases of NH₄Cl under pressure|journal=Journal of Physics C: Solid State Physics|date=1979|volume=12|issue=18|pages=3649–3660|doi=10.1088/0022-3719/12/18/009}}</ref> Sa struchtúr NaCl, a fhaightear ag teocht an tseomra agus 1 atmaisféar, déann [[Nasc hidrigine|caitiain]] [[Nasc hidrigine|amóiniam teitreahéadracha]] nascadh hidrigine le ceithre cinn de na hocht n-ian clóiríde a chlúdaíonn an catión. Leáíonn clóiríd amóiniam go hinathraithe ar ghnáthbhealach gar do 500 °C ach faoi bhrú amháin. <ref name="Pistorius" /> Nuair a bhíonn sé tuaslagtha, díscaoiltear an laitís ina chaitiain clóiríde agus amóiniam ar leithligh. Ag pH neodrach, malartaíonn na naisc N-H go tapa le huisce. == Táirgeadh == [[File:08._Директна_синтеза_на_амониум_хлорид.webm|clé|mion|280x280px| Foirmiú clóiríd amóiniam ó amóinia agus clóiríd hidrigine, a scaoiltear faoi seach ó amóinia uiscí agus aigéad hidreaclórach.]] Is táirge í den [[Próiseas Solvay|phróiseas Solvay]] a úsáidtear chun [[carbónáit sóidiam]] a tháirgeadh: <ref name="Wiberg&Holleman">{{Cite book-en|first=Egon|author=Wiberg|year=2001|title=Inorganic Chemistry|url=https://books.google.com/books?id=vEwj1WZKThEC&pg=PA614|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-352651-9|edition=illustrated|access-date=2 November 2016}}</ref> : CO ₂ + 2 NH ₃ + 2 NaCl + H ₂ O → 2 NH ₄ Cl + Na ₂ CO ₃ Ní hamháin gurb é sin an modh is mó chun clóiríd amóiniam a mhonarú, ach úsáidtear é freisin chun scaoileadh amóinia a laghdú i roinnt oibríochtaí tionsclaíocha. Ullmhaítear clóiríd amóiniam go tráchtála trí [[amóinia]] (NH₃) a chomhcheangal le clóiríd hidrigine (gás) nó [[aigéad hidreaclórach]] : <ref name="Wiberg&Holleman" /> : _NH3 + HCl → _NH4Cl Tarlaíonn clóiríd amóiniam go nádúrtha i réigiúin [[Bolcán|bholcánacha]], agus feictear í mar néaláit ar charraigeacha in aice le gaothairí a scaoileann bearnaí scaoilte múch ( [[Fúmaról|fúmaróil]] ). Scaoileann na criostail go díreach ón staid ghásach agus is gnách go mbíonn siad gearrshaolach, toisc go dtuaslagann siad go héasca in uisce. <ref name="Rowley">{{Cite book-en|title=General Chemistry I Laboratory Manual|edition=Second|author=Rowley|first=Steven P.|publisher=Kendall Hunt|year=2011|isbn=978-0-7575-8942-3}}</ref> == Imoibrithe == [[File:Ammonium_chloride_pyrolyses_and_reforms.jpg|clé|mion| Déanann clóiríd amóiniam pirealú agus athchruthaíonn sí ina dheatach clóiríd amóiniam tar éis fuaraithe.]] '''Néalaíonn''' clóiríd amóiniam nuair a théitear í, agus dianscaoileann sí go hinchúlaithe ina [[amóinia]] agus ina ghás clóiríd hidrigine : <ref name="Wiberg&Holleman" /> : _NH4Cl ⇌ _NH3 + HCl '''feidhmeanna'''Imoibríonn clóiríd amóiniam le bonn láidir, amhail hiodrocsaíd shóidiam, chun amóinia a scaoileadh: : _NH₄Cl + NaOH → _NH₃ + NaCl + _H₂O Ar an gcaoi chéanna, imoibríonn clóiríd amóiniam le carbónáití alcaile-mhiotail ag teochtaí arda freisin, rud a thugann amóinia agus clóiríd alcaile-mhiotail: : 2 NH ₄ Cl + Na ₂ CO ₃ → 2 NaCl + CO ₂ + H ₂ O + 2 NH ₃ Tá [[pH]] idir 4.6 agus 6.0 ag tuaslagán de 5% de mhais chlóiríd amóiniam in uisce. <ref>{{Cite book-en|author=Bothara, K. G.|title=Inorganic Pharmaceutical Chemistry|url=https://books.google.com/books?id=vOtFj8b7P9MC&pg=SA13-PA7|date=2008|publisher=Pragati Books Pvt. Ltd.|isbn=978-81-85790-05-3|pages=13–|access-date=2 November 2016}}</ref> == Feidhmeanna == === Talmhaíocht === Is é an príomhfheidhm a bhaintear as clóiríd amóiniam ná mar fhoinse [[Nítrigin|nítrigine]] i [[Leasú (talmhaíocht)|leasacháin]] (arb ionann é agus 90% de tháirgeadh domhanda clóiríd amóiniam) amhail fosfáit chlóramóiniam. <ref>{{Cite book-en|author=Kishi|first=Atsushi|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|edition=7th|publisher=Wiley-VCH|year=2012|doi=10.1002/14356007.a02_161.pub3|pages=1–6|doi_brokendate=11 July 2025}}</ref> Is iad [[rís]] agus cruithneacht na príomhbharra a thorraítear ar an mbealach seo san [[An Áise|Áise]] . <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Sanjuan|first=Juan|title=Ammonium Chloride as a Nitrogen Source in Asian Agriculture: Effects on Rice and Wheat Production|journal=Journal of Plant Nutrition|volume=35|issue=8|year=2012|pages=1234–1245|doi=10.1080/01904167.2012.686993|doi_brokendate=11 July 2025}}</ref> Agus clóiríd amóiniam á úsáid mar leasachán nítrigine do phlandaí, cuirtear an tiúchan cuí i bhfeidhm chun cothaithigh leordhóthanacha a sholáthar gan dochar a dhéanamh. <ref>{{Cite book-en|author=Havlin|first=John L.|title=Soil Fertility and Fertilizers: An Introduction to Nutrient Management|edition=7th|publisher=Prentice Hall|year=2005|isbn=978-0130278241|pages=146–148}}</ref> Is thart ar 26% nítrigine de réir meáchain atá i gclóiríd amóiniam agus is féidir í a úsáid chun nítrigin a sholáthar do phlandaí, go háirithe iad siúd ar fearr leo dálaí beagán aigéadacha. <ref>{{Cite book-en|author=Brady|first=Nyle C.|title=The Nature and Properties of Soils|edition=15th|publisher=Pearson Education|year=2016|isbn=978-0133254488|pages=594–595|url=https://www.pearson.com/us/higher-education/program/Brady-Nature-and-Properties-of-Soils-The-15th-Edition/PGM203380.html}}</ref> Is é an tiúchan le haghaidh leasacháin nítrigine i dtuaslagán ná idir 50 agus 100 milleagram nítrigine in aghaidh an lítir uisce (mg N/L), arb ionann é agus 50–100 cuid in aghaidh an mhilliúin (ppm) nítrigine, rud a aistríonn go thart ar 0.2 go 0.4 gram de chlóiríd amóiniam in aghaidh an lítir uisce. <ref>{{Cite book-en|author=Jones|first=J. Benton Jr.|title=Hydroponics: A Practical Guide for the Soilless Grower|edition=2nd|publisher=CRC Press|year=2005|isbn=978-0849331671|pages=181–183}}</ref> Is féidir le clóiríd amóiniam an ithir a aigéadú le himeacht ama, mar sin déantar monatóireacht rialta ar pH na hithreach, go háirithe agus plandaí atá íogair do dhálaí aigéadacha á saothrú. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Fageria|first=N. K.|title=Influence of Nitrogen Sources on Soil Acidity Under Common Bean|journal=Scientia Agricola|volume=64|issue=5|year=2007|pages=583–587|doi=10.1590/S0103-90162007000500011}}</ref> Bíonn roinnt plandaí íogair d’iain chlóiríde (m.sh., abhacáid, pónairí, fíonchaora), mar sin ba chóir an tiúchan cuí a chur i bhfeidhm chun cothaithigh leordhóthanacha a sholáthar chun tocsaineacht clóiríde a chosc. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=White|first=Philip J.|title=Chloride in soils and its uptake and movement within the plant: A review|url=https://archive.org/details/annals-of-botany_2001-12_88_6/page/967|journal=Annals of Botany|volume=88|issue=6|year=2001|pages=967–988|doi=10.1006/anbo.2001.1540|bibcode=2001AnBot..88..967W}}</ref> Cé gur féidir le clóiríd amóiniam a bheith tairbheach mar fhoinse nítrigine, is féidir le mí-úsáid dochar a dhéanamh do phlandaí agus don chomhshaol. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Goulding|first=Keith W. T.|title=Nitrate leaching from arable and horticultural land|journal=Soil Use and Management|volume=16|issue=4|year=2000|pages=145–151|doi=10.1111/j.1475-2743.2000.tb00189.x}}</ref> Bíonn tuaslagáin de chlóiríd amóiniam cobhsaí de ghnáth agus is féidir iad a stóráil ar feadh tréimhse áirithe má choimeádtar iad faoi choinníollacha cuí, <ref name="merck">{{Cite book-en|title=The Merck Index: An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals|edition=10th|publisher=Merck & Co.|year=1983|isbn=9780911910278|url=https://www.powerpak.com/courses/107888/107888_sample.pdf}}</ref> is é sin le rá, i gcoimeádáin aerdhíonacha (chun éilliú, galú agus hidrealú a chosc), ar shiúl ó sholas (chun fótadhíghrádú a chosc) agus ó fhoinsí teasa (chun fás miocróbach agus díghrádú ceimiceach a laghdú), agus má chuirtear cosc ar éilliú. <ref name="merck" /> I gcomhthéacsanna talmhaíochta, úsáidtear an tuaslagán go gairid i ndiaidh a ullmhúcháin, <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Shaviv|first=Avner|title=Controlled Release Fertilizers to Increase Efficiency of Nitrogen Use in Agricultural Systems|journal=Fertilizer Research|volume=3|issue=1|year=1982|pages=263–279|doi=10.1007/BF01063471|pmid=67590}}</ref> ar na cúiseanna seo a leanas: # Is féidir le tuaslagáin atá saibhir i gcothaithigh fás miocrorgánach a chur chun cinn le himeacht ama, ionas gur féidir le gníomhaíocht mhiocróbach comhdhéanamh ceimiceach an tuaslagáin a athrú, rud a d’fhéadfadh a éifeachtúlacht mar leasachán a laghdú agus pataiginí a thabhairt isteach i bplandaí. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Jiao|first=Wei|title=Effects of Nitrogen Fertilization on Soil Microbial Biomass and Community Structure with Ammonium Chloride Application|journal=Frontiers in Microbiology|volume=10|year=2019|doi=10.3389/fmicb.2019.02528|pmid=31736838|pmc=6834691}}</ref> # Le himeacht ama, is féidir le huisce galú ón tuaslagán, go háirithe mura stóráiltear é i gcoimeádán atá séalaithe go docht, rud a mhéadaíonn tiúchan clóiríd amóiniam, agus d’fhéadfadh sé go mbeadh ró-thorthú agus damáiste féideartha do phlandaí mar thoradh air nuair a chuirtear i bhfeidhm é. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Guertal|first=Elizabeth A.|title=Avoiding Fertilizer Burn in Plants|journal=Crop, Soil and Environmental News|publisher=Virginia Cooperative Extension|year=2000|url=https://vtechworks.lib.vt.edu/bitstream/handle/10919/48303/424-036.pdf}}</ref> # Cé go bhfuil clóiríd amóiniam réasúnta cobhsaí, d’fhéadfadh athruithe beaga i [[pH]] a bheith mar thoradh ar stóráil fhada mar gheall ar hidrealú leanúnach, go háirithe má bhíonn an tuaslagán nochtaithe don aer, rud a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar phlandaí atá íogair d’aigéadacht na hithreach. <ref>{{Cite book-en|author=Marschner|first=Petra|title=Marschner's Mineral Nutrition of Higher Plants|edition=3rd|publisher=Academic Press|year=2012|isbn=978-0-12-384905-2|pages=597–598}}</ref> # Mura ndéantar an t-uisce a úsáidtear a dhriogadh ná a dhí-ianú, féadfaidh mianraí agus eisíontais thuaslagtha deascadh le himeacht ama, rud a athróidh cothromaíocht chothaitheach an tuaslagáin. <ref>{{Cite book-en|author=Jones|first=J. Benton Jr.|title=Hydroponics: A Practical Guide for the Soilless Grower|edition=2nd|publisher=CRC Press|year=2005|isbn=978-0-8493-3167-1|pages=181–183}}</ref> === Piriteicnicí === Úsáideadh clóiríd amóiniam i bpiriteicnicí sa 18ú haois, ach tháinig ceimiceáin a bhí níos sábháilte agus níos lú [[Tais-scópacht|higreascópacha]] ina áit. Ba é an cuspóir a bhí leis ná foinse clóirín a sholáthar chun na dathanna glasa agus gorma a thagann ó iain chopair sa lasair a threisiú. Bhí úsáid thánaisteach aige chun deatach bán a sholáthar, ach rinne a imoibriú dianscaoilte dúbailte le clóráit photaisiam, rud a chruthaíonn clóráit amóiniam atá thar a bheith éagobhsaí,— bhí sé an-chontúirteach é a úsáid. <ref>{{Cite book-en|title=Chemistry of Pyrotechnics|author=Conkling, John A.|edition=2nd|publisher=CRC Press|year=2010|isbn=978-1574447408}}</ref> <ref>{{Cite book-en|title=Chemistry of Powder and Explosives|author=Davis, Tenney L|publisher=Angriff Press|year=2012|isbn=978-0945001171}}</ref> <ref>{{Cite book-en|title=Encyclopedic Dictionary of Pyrotechnics (and Related Subjects)|author=Kosanke, K. L.|publisher=Journal of Pyrotechnics|year=2012|isbn=978-1889526195}}</ref> === Miotalóireacht === Úsáidtear clóiríd amóiniam mar [[Flosc (miotalóireacht)|fhlosc]] agus miotail á n-ullmhú le haghaidh stánaithe, ghalbhánaithe nó sádrála. Feidhmíonn sé mar [[Flosc (miotalóireacht)|fhlosc]] trí dhromchla na bpíosaí oibre a ghlanadh trí imoibriú leis na hocsaídí miotail ar an dromchla chun clóiríd miotail so-ghalaithe a chruthú. Chuige sin, i bhfoirm bloic i siopaí crua-earraí lena úsáid chun barr iarainn sádrála a ghlanadh, agus is féidir é a chur san áireamh i sádráil mar [[Flosc (miotalóireacht)|fhlosc]] freisin. === Cógas === [[Catagóir:Naisc wayback teimpléad webarchive]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] i0ekg70yhkmvyr6wri5pgcq6wx0jpw5 0 128664 1330482 2026-10-23T18:55:39Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380598103|Antimony pentachloride]]" 1330482 wikitext text/x-wiki Is comhdhúil cheimiceach í p'''einteaclóiríd antamóin''' leis an bhfoirmle {{Chem2|SbCl5}} . Is ola gan dath í, ach bíonn samplaí tipiciúla buí mar gheall ar [[Clóirín|chlóirín]] tuaslagtha. Mar gheall ar a chlaonadh chun [[hidrealú]] go [[Aigéad hidreaclórach|haigéad hidreaclórach]]. Is substaint an-chreimneach í agus ní mór í a stóráil i gcoimeádáin ghloine nó [[Polaiteitreafluaireitiléin|PTFE]] . == Ullmhúchán agus struchtúr == Ullmhaítear peinteaclóiríd antamóin trí [[Clóirín|ghás clóirín]] a chur isteach i dtríchlóiríd antamóin leáite: : {{Chem2|SbCl3 + Cl2 → SbCl5}} Tá struchtúr tríghónach déphirimideach ag {{Chem2|SbCl5}} gásach. == Imoibrithe == Imoibríonn an comhdhúil seo le huisce chun peantocsaíd antamóin agus [[aigéad hidreaclórach]] a dhéanamh:: : {{Chem2|2 SbCl5 + 5 H2O → Sb2O5 + 10 HCl}} Tá mona- agus teitreahiodráití ar eolas, {{Chem2|SbCl5*H2O}} agus{{Chem2|SbCl5*4H2O}} . Cruthaíonn an comhdhúil seo aduchtanna le go leor bunanna Lewis.{{Chem2|SbCl5}}Is aigéad bog é Lewis agus is iad a pharaiméadair mhúnla ECW ná E _A = 3.64 agus C _A = 10.42. Úsáidtear é mar an t-aigéad caighdeánach Lewis i scála Gutmann de bhunachtacht Lewis . <ref>{{Luaigh foilseachán|author=V. Gutmann|journal=[[Coord. Chem. Rev.]]|volume=18|year=1976|pages=225–255|doi=10.1016/S0010-8545(00)82045-7|title=Solvent effects on the reactivities of organometallic compounds|issue=2}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cramer, R. E.|year=1977|title=Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases|journal=Journal of Chemical Education|volume=54|pages=612–613|doi=10.1021/ed054p612}} </ref> Is [[Oibreán ocsaídithe|gníomhaire ocsaídiúcháin]] láidir í freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Connelly, N. G.|title=Chemical Redox Agents for Organometallic Chemistry|journal=[[Chem. Rev.]]|year=1996|volume=96|issue=2|pages=877–922|doi=10.1021/cr940053x|pmid=11848774}}</ref> Mar shampla, ocsaídítear éitir aramatacha go dtí a caitiain radacacha de réir na stócaiméadrachta seo a leanas: <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/jo980407a|title=Preparation and Structures of Crystalline Aromatic Cation-Radical Salts. Triethyloxonium Hexachloroantimonate as a Novel (One-Electron) Oxidant|year=1998|author=Rathore|first=R.|journal=The Journal of Organic Chemistry|volume=63|issue=17|pages=5847–5856|pmid=11672186|url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1696&context=chem_fac}}</ref> : {{Chem2|3 SbCl5 + 2 ArH → 2 (ArH+)(SbCl_{6}−) + SbCl3}} == Feidhmeanna == Úsáidtear peinteaclóiríd antamóin mar [[Catalú|chatalaíoch]] [[Polaiméiriúchán|polaiméirithe]] agus chun comhdhúile orgánacha a chlóiríniú . == Réamhchúraimí == Is substaint an-chreimneach í peantaclóiríd antamóin agus ba chóir í a stóráil ar shiúl ó theas agus taise. Is gníomhaire clóirínithe í agus, i láthair taise, scaoileann sí gás clóiríd hidrigine. Mar gheall air seo, d'fhéadfadh sí fiú uirlisí cruach dhosmálta dhosmálta (amhail snáthaidí) a eitseáil, má láimhseáiltear iad in atmaisféar tais. Níor cheart í a láimhseáil le plaistigh neamhfhluairínithe (amhail steallairí plaisteacha, seiptim phlaisteacha, nó snáthaidí le feistis phlaisteacha), ós rud é go leáíonn sí agus go gcarbónaíonn sí ábhair phlaisteacha. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] kswxky6k2jueonlpg4f9zvq72l0zatv 1330483 1330482 2026-10-23T19:00:08Z Ériugena 188 1330483 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is comhdhúil cheimiceach í p'''einteaclóiríd antamóin''' leis an bhfoirmle {{Chem2|SbCl5}} . Is ola gan dath í, ach bíonn samplaí tipiciúla buí mar gheall ar [[Clóirín|chlóirín]] tuaslagtha. Mar gheall ar a chlaonadh chun [[hidrealú]] go [[Aigéad hidreaclórach|haigéad hidreaclórach]]. Is substaint an-chreimneach í agus ní mór í a stóráil i gcoimeádáin ghloine nó [[Polaiteitreafluaireitiléin|PTFE]] . == Ullmhúchán agus struchtúr == Ullmhaítear peinteaclóiríd antamóin trí [[Clóirín|ghás clóirín]] a chur isteach i dtríchlóiríd antamóin leáite: : {{Chem2|SbCl3 + Cl2 → SbCl5}} Tá struchtúr tríghónach déphirimideach ag {{Chem2|SbCl5}} gásach. == Imoibrithe == Imoibríonn an comhdhúil seo le huisce chun peantocsaíd antamóin agus [[aigéad hidreaclórach]] a dhéanamh:: : {{Chem2|2 SbCl5 + 5 H2O → Sb2O5 + 10 HCl}} Tá mona- agus teitreahiodráití ar eolas, {{Chem2|SbCl5*H2O}} agus{{Chem2|SbCl5*4H2O}} . Cruthaíonn an comhdhúil seo aduchtanna le go leor bunanna Lewis.{{Chem2|SbCl5}}Is aigéad bog é Lewis agus is iad a pharaiméadair mhúnla ECW ná E _A = 3.64 agus C _A = 10.42. Úsáidtear é mar an t-aigéad caighdeánach Lewis i scála Gutmann de bhunachtacht Lewis . <ref>{{Luaigh foilseachán|author=V. Gutmann|journal=[[Coord. Chem. Rev.]]|volume=18|year=1976|pages=225–255|doi=10.1016/S0010-8545(00)82045-7|title=Solvent effects on the reactivities of organometallic compounds|issue=2}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cramer, R. E.|year=1977|title=Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases|journal=Journal of Chemical Education|volume=54|pages=612–613|doi=10.1021/ed054p612}} </ref> Is [[Oibreán ocsaídithe|gníomhaire ocsaídiúcháin]] láidir í freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Connelly, N. G.|title=Chemical Redox Agents for Organometallic Chemistry|journal=[[Chem. Rev.]]|year=1996|volume=96|issue=2|pages=877–922|doi=10.1021/cr940053x|pmid=11848774}}</ref> Mar shampla, ocsaídítear éitir aramatacha go dtí a caitiain radacacha de réir na stócaiméadrachta seo a leanas: <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/jo980407a|title=Preparation and Structures of Crystalline Aromatic Cation-Radical Salts. Triethyloxonium Hexachloroantimonate as a Novel (One-Electron) Oxidant|year=1998|author=Rathore|first=R.|journal=The Journal of Organic Chemistry|volume=63|issue=17|pages=5847–5856|pmid=11672186|url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1696&context=chem_fac}}</ref> : {{Chem2|3 SbCl5 + 2 ArH → 2 (ArH+)(SbCl_{6}−) + SbCl3}} == Feidhmeanna == Úsáidtear peinteaclóiríd antamóin mar [[Catalú|chatalaíoch]] [[Polaiméiriúchán|polaiméirithe]] agus chun comhdhúile orgánacha a chlóiríniú . == Réamhchúraimí == Is substaint an-chreimneach í peantaclóiríd antamóin agus ba chóir í a stóráil ar shiúl ó theas agus taise. Is gníomhaire clóirínithe í agus, i láthair taise, scaoileann sí gás clóiríd hidrigine. Mar gheall air seo, d'fhéadfadh sí fiú uirlisí cruach dhosmálta dhosmálta (amhail snáthaidí) a eitseáil, má láimhseáiltear iad in atmaisféar tais. Níor cheart í a láimhseáil le plaistigh neamhfhluairínithe (amhail steallairí plaisteacha, seiptim phlaisteacha, nó snáthaidí le feistis phlaisteacha), ós rud é go leáíonn sí agus go gcarbónaíonn sí ábhair phlaisteacha. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile Antamón(V)]] [[Catagóir:Clóirídí]] [[Catagóir:Hailídí miiotaile]] [[Catagóir:Gníomhairí ocsaídiúcháin]] maormlwx89u8cxqt4io1yibbyzewd15 1330485 1330483 2026-10-23T19:04:59Z Ériugena 188 Bhog Ériugena an leathanach [[Peinteaclóiríd Antamóin]] go [[Peinteaclóiríd antamóin]] 1330483 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is comhdhúil cheimiceach í p'''einteaclóiríd antamóin''' leis an bhfoirmle {{Chem2|SbCl5}} . Is ola gan dath í, ach bíonn samplaí tipiciúla buí mar gheall ar [[Clóirín|chlóirín]] tuaslagtha. Mar gheall ar a chlaonadh chun [[hidrealú]] go [[Aigéad hidreaclórach|haigéad hidreaclórach]]. Is substaint an-chreimneach í agus ní mór í a stóráil i gcoimeádáin ghloine nó [[Polaiteitreafluaireitiléin|PTFE]] . == Ullmhúchán agus struchtúr == Ullmhaítear peinteaclóiríd antamóin trí [[Clóirín|ghás clóirín]] a chur isteach i dtríchlóiríd antamóin leáite: : {{Chem2|SbCl3 + Cl2 → SbCl5}} Tá struchtúr tríghónach déphirimideach ag {{Chem2|SbCl5}} gásach. == Imoibrithe == Imoibríonn an comhdhúil seo le huisce chun peantocsaíd antamóin agus [[aigéad hidreaclórach]] a dhéanamh:: : {{Chem2|2 SbCl5 + 5 H2O → Sb2O5 + 10 HCl}} Tá mona- agus teitreahiodráití ar eolas, {{Chem2|SbCl5*H2O}} agus{{Chem2|SbCl5*4H2O}} . Cruthaíonn an comhdhúil seo aduchtanna le go leor bunanna Lewis.{{Chem2|SbCl5}}Is aigéad bog é Lewis agus is iad a pharaiméadair mhúnla ECW ná E _A = 3.64 agus C _A = 10.42. Úsáidtear é mar an t-aigéad caighdeánach Lewis i scála Gutmann de bhunachtacht Lewis . <ref>{{Luaigh foilseachán|author=V. Gutmann|journal=[[Coord. Chem. Rev.]]|volume=18|year=1976|pages=225–255|doi=10.1016/S0010-8545(00)82045-7|title=Solvent effects on the reactivities of organometallic compounds|issue=2}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cramer, R. E.|year=1977|title=Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases|journal=Journal of Chemical Education|volume=54|pages=612–613|doi=10.1021/ed054p612}} </ref> Is [[Oibreán ocsaídithe|gníomhaire ocsaídiúcháin]] láidir í freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Connelly, N. G.|title=Chemical Redox Agents for Organometallic Chemistry|journal=[[Chem. Rev.]]|year=1996|volume=96|issue=2|pages=877–922|doi=10.1021/cr940053x|pmid=11848774}}</ref> Mar shampla, ocsaídítear éitir aramatacha go dtí a caitiain radacacha de réir na stócaiméadrachta seo a leanas: <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/jo980407a|title=Preparation and Structures of Crystalline Aromatic Cation-Radical Salts. Triethyloxonium Hexachloroantimonate as a Novel (One-Electron) Oxidant|year=1998|author=Rathore|first=R.|journal=The Journal of Organic Chemistry|volume=63|issue=17|pages=5847–5856|pmid=11672186|url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1696&context=chem_fac}}</ref> : {{Chem2|3 SbCl5 + 2 ArH → 2 (ArH+)(SbCl_{6}−) + SbCl3}} == Feidhmeanna == Úsáidtear peinteaclóiríd antamóin mar [[Catalú|chatalaíoch]] [[Polaiméiriúchán|polaiméirithe]] agus chun comhdhúile orgánacha a chlóiríniú . == Réamhchúraimí == Is substaint an-chreimneach í peantaclóiríd antamóin agus ba chóir í a stóráil ar shiúl ó theas agus taise. Is gníomhaire clóirínithe í agus, i láthair taise, scaoileann sí gás clóiríd hidrigine. Mar gheall air seo, d'fhéadfadh sí fiú uirlisí cruach dhosmálta dhosmálta (amhail snáthaidí) a eitseáil, má láimhseáiltear iad in atmaisféar tais. Níor cheart í a láimhseáil le plaistigh neamhfhluairínithe (amhail steallairí plaisteacha, seiptim phlaisteacha, nó snáthaidí le feistis phlaisteacha), ós rud é go leáíonn sí agus go gcarbónaíonn sí ábhair phlaisteacha. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile Antamón(V)]] [[Catagóir:Clóirídí]] [[Catagóir:Hailídí miiotaile]] [[Catagóir:Gníomhairí ocsaídiúcháin]] maormlwx89u8cxqt4io1yibbyzewd15 1330489 1330485 2026-10-23T20:02:57Z Ériugena 188 1330489 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is comhdhúil cheimiceach í '''peinteaclóiríd antamóin''' leis an bhfoirmle {{Chem2|SbCl5}} . Is ola gan dath í, ach bíonn samplaí tipiciúla buí mar gheall ar [[Clóirín|chlóirín]] tuaslagtha. Mar gheall ar a chlaonadh chun [[hidrealú]] go [[Aigéad hidreaclórach|haigéad hidreaclórach]]. Is substaint an-chreimneach í agus ní mór í a stóráil i gcoimeádáin ghloine nó [[Polaiteitreafluaireitiléin|PTFE]] . == Ullmhúchán agus struchtúr == Ullmhaítear peinteaclóiríd antamóin trí [[Clóirín|ghás clóirín]] a chur isteach i dtríchlóiríd antamóin leáite: : {{Chem2|SbCl3 + Cl2 → SbCl5}} Tá struchtúr tríghónach déphirimideach ag {{Chem2|SbCl5}} gásach. == Imoibrithe == Imoibríonn an comhdhúil seo le huisce chun peantocsaíd antamóin agus [[aigéad hidreaclórach]] a dhéanamh:: : {{Chem2|2 SbCl5 + 5 H2O → Sb2O5 + 10 HCl}} Tá mona- agus teitreahiodráití ar eolas, {{Chem2|SbCl5*H2O}} agus{{Chem2|SbCl5*4H2O}} . Cruthaíonn an comhdhúil seo aduchtanna le go leor bunanna Lewis. Is aigéad bog é {{Chem2|SbCl5}} Lewis agus is iad a pharaiméadair mhúnla ECW ná E _A = 3.64 agus C _A = 10.42. Úsáidtear í mar an t-aigéad caighdeánach Lewis i scála Gutmann de bhunachtacht Lewis. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=V. Gutmann|journal=[[Coord. Chem. Rev.]]|volume=18|year=1976|pages=225–255|doi=10.1016/S0010-8545(00)82045-7|title=Solvent effects on the reactivities of organometallic compounds|issue=2}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cramer, R. E.|year=1977|title=Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases|journal=Journal of Chemical Education|volume=54|pages=612–613|doi=10.1021/ed054p612}} </ref> Is [[Oibreán ocsaídithe]] láidir í freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Connelly, N. G.|title=Chemical Redox Agents for Organometallic Chemistry|journal=[[Chem. Rev.]]|year=1996|volume=96|issue=2|pages=877–922|doi=10.1021/cr940053x|pmid=11848774}}</ref> Mar shampla, ocsaídítear [[Éitear|éitir]] aramatacha go dtí a caitiain radacacha de réir na stócaiméadrachta seo a leanas: <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/jo980407a|title=Preparation and Structures of Crystalline Aromatic Cation-Radical Salts. Triethyloxonium Hexachloroantimonate as a Novel (One-Electron) Oxidant|year=1998|author=Rathore|first=R.|journal=The Journal of Organic Chemistry|volume=63|issue=17|pages=5847–5856|pmid=11672186|url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1696&context=chem_fac}}</ref> : {{Chem2|3 SbCl5 + 2 ArH → 2 (ArH+)(SbCl_{6}−) + SbCl3}} == Feidhmeanna == Úsáidtear peinteaclóiríd antamóin mar [[Catalú|chatalaíoch]] [[Polaiméiriúchán|polaiméirithe]] agus chun comhdhúile orgánacha a chlóiríniú . == Réamhchúraimí == Is substaint an-chreimneach í peantaclóiríd antamóin agus ba chóir í a stóráil ar shiúl ó theas agus taise. Is gníomhaire clóirínithe í agus, i láthair taise, scaoileann sí gás clóiríd hidrigine. Mar gheall air seo, d'fhéadfadh sí fiú uirlisí cruach dhosmálta dhosmálta (amhail snáthaidí) a eitseáil, má láimhseáiltear iad in atmaisféar tais. Níor cheart í a láimhseáil le plaistigh neamhfhluairínithe (amhail steallairí plaisteacha, seiptim phlaisteacha, nó snáthaidí le feistis phlaisteacha), ós rud é go leáíonn sí agus go gcarbónaíonn sí ábhair phlaisteacha. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile Antamón(V)]] [[Catagóir:Clóirídí]] [[Catagóir:Hailídí miiotaile]] [[Catagóir:Gníomhairí ocsaídiúcháin]] dddg96ojujhvoou778w4s4bxjkl3m91 1330529 1330489 2026-10-24T08:05:15Z InternetArchiveBot 47196 Bluelink 2 books for [[Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261024sim) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1330529 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is comhdhúil cheimiceach í '''peinteaclóiríd antamóin''' leis an bhfoirmle {{Chem2|SbCl5}} . Is ola gan dath í, ach bíonn samplaí tipiciúla buí mar gheall ar [[Clóirín|chlóirín]] tuaslagtha. Mar gheall ar a chlaonadh chun [[hidrealú]] go [[Aigéad hidreaclórach|haigéad hidreaclórach]]. Is substaint an-chreimneach í agus ní mór í a stóráil i gcoimeádáin ghloine nó [[Polaiteitreafluaireitiléin|PTFE]] . == Ullmhúchán agus struchtúr == Ullmhaítear peinteaclóiríd antamóin trí [[Clóirín|ghás clóirín]] a chur isteach i dtríchlóiríd antamóin leáite: : {{Chem2|SbCl3 + Cl2 → SbCl5}} Tá struchtúr tríghónach déphirimideach ag {{Chem2|SbCl5}} gásach. == Imoibrithe == Imoibríonn an comhdhúil seo le huisce chun peantocsaíd antamóin agus [[aigéad hidreaclórach]] a dhéanamh:: : {{Chem2|2 SbCl5 + 5 H2O → Sb2O5 + 10 HCl}} Tá mona- agus teitreahiodráití ar eolas, {{Chem2|SbCl5*H2O}} agus{{Chem2|SbCl5*4H2O}} . Cruthaíonn an comhdhúil seo aduchtanna le go leor bunanna Lewis. Is aigéad bog é {{Chem2|SbCl5}} Lewis agus is iad a pharaiméadair mhúnla ECW ná E _A = 3.64 agus C _A = 10.42. Úsáidtear í mar an t-aigéad caighdeánach Lewis i scála Gutmann de bhunachtacht Lewis. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=V. Gutmann|journal=[[Coord. Chem. Rev.]]|volume=18|year=1976|pages=225–255|doi=10.1016/S0010-8545(00)82045-7|title=Solvent effects on the reactivities of organometallic compounds|url=https://archive.org/details/coordination-chemistry-reviews_1976-02_18_2/page/225|issue=2}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cramer, R. E.|year=1977|title=Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1977-10_54_10/page/612|journal=Journal of Chemical Education|volume=54|pages=612–613|doi=10.1021/ed054p612}} </ref> Is [[Oibreán ocsaídithe]] láidir í freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Connelly, N. G.|title=Chemical Redox Agents for Organometallic Chemistry|journal=[[Chem. Rev.]]|year=1996|volume=96|issue=2|pages=877–922|doi=10.1021/cr940053x|pmid=11848774}}</ref> Mar shampla, ocsaídítear [[Éitear|éitir]] aramatacha go dtí a caitiain radacacha de réir na stócaiméadrachta seo a leanas: <ref>{{Luaigh foilseachán|doi=10.1021/jo980407a|title=Preparation and Structures of Crystalline Aromatic Cation-Radical Salts. Triethyloxonium Hexachloroantimonate as a Novel (One-Electron) Oxidant|year=1998|author=Rathore|first=R.|journal=The Journal of Organic Chemistry|volume=63|issue=17|pages=5847–5856|pmid=11672186|url=https://epublications.marquette.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1696&context=chem_fac}}</ref> : {{Chem2|3 SbCl5 + 2 ArH → 2 (ArH+)(SbCl_{6}−) + SbCl3}} == Feidhmeanna == Úsáidtear peinteaclóiríd antamóin mar [[Catalú|chatalaíoch]] [[Polaiméiriúchán|polaiméirithe]] agus chun comhdhúile orgánacha a chlóiríniú . == Réamhchúraimí == Is substaint an-chreimneach í peantaclóiríd antamóin agus ba chóir í a stóráil ar shiúl ó theas agus taise. Is gníomhaire clóirínithe í agus, i láthair taise, scaoileann sí gás clóiríd hidrigine. Mar gheall air seo, d'fhéadfadh sí fiú uirlisí cruach dhosmálta dhosmálta (amhail snáthaidí) a eitseáil, má láimhseáiltear iad in atmaisféar tais. Níor cheart í a láimhseáil le plaistigh neamhfhluairínithe (amhail steallairí plaisteacha, seiptim phlaisteacha, nó snáthaidí le feistis phlaisteacha), ós rud é go leáíonn sí agus go gcarbónaíonn sí ábhair phlaisteacha. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhdhúile Antamón(V)]] [[Catagóir:Clóirídí]] [[Catagóir:Hailídí miiotaile]] [[Catagóir:Gníomhairí ocsaídiúcháin]] dz238vg9alknaacm28dtvf0xt6x2ps7 0 128665 1330486 2026-10-23T19:04:59Z Ériugena 188 Bhog Ériugena an leathanach [[Peinteaclóiríd Antamóin]] go [[Peinteaclóiríd antamóin]] 1330486 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Peinteaclóiríd antamóin]] fiahf00frjhw0aggpj881hhbt2uc6p1 0 128666 1330492 2026-10-23T21:57:25Z Aaronapplis 796 Fásach san Afraic - Réamhrá 1330492 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Kalahari Desert and Kalahari Basin map little.png|mion|Léarscáil de Fhásach Kalahari agus Imchuach Kalahari]] Is réigiún mór gainmheach é an '''Fásach Kalahari''' atá suite i ndeisceart na [[An Afraic|hAfraice]]. Síneann sé thar chuid mhór den [[An Bhotsuáin|Bhotsuáin]], oirthear na [[An Namaib|Namaibe]] agus codanna de thuaisceart na [[An Afraic Theas|hAfraice Theas]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://sahistory.org.za/place/kalahari-desert|teideal=Kalahari Desert}}</ref> Tá an Kalahari suite ar ardchlár intíre dheisceart na hAfraice, agus tá machairí gainimh, dumhcha ísle, féarthailte agus limistéir ina bhfásann crainn agus toir mar thréithe den tírdhreach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://openstax.org/books/world-history-volume-1/pages/9-1-africas-geography-and-climate|teideal=9.1 Africa’s Geography and Climate}}</ref> Cé go dtugtar fásach air, ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad. Tá an aeráid leath-thirim i gcuid mhór den réigiún, agus athraíonn an méid báistí go mór ó áit go háit. Faigheann na limistéir thuaidh níos mó báistí ná na limistéir thiar theas, agus tá éagsúlacht shuntasach sa bhfásra dá bharr.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/geography-and-cartography/kalahari-desert/|teideal=Kalahari Desert}}</ref> Tá éagsúlacht mhór ainmhithe agus plandaí sa Kalahari, lena n-áirítear speicis atá oiriúnaithe do dhálaí tirime. Tá an réigiún tábhachtach freisin ó thaobh stair agus cultúr na bpobal San de, a bhfuil dlúthbhaint fhada acu leis an timpeallacht agus lena hacmhainní nádúrtha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1545|teideal=ǂKhomani Cultural Landscape}}</ref> =Tagairtí= [[Catagóir:An Namaib]] el7ubvv8ehidca9comr1mvd3ymbpyuj 1330493 1330492 2026-10-23T21:58:36Z Aaronapplis 796 1330493 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Kalahari Desert and Kalahari Basin map little.png|mion|Léarscáil de Fhásach Kalahari agus Imchuach Kalahari]] Is réigiún mór gainmheach é an '''Fásach Kalahari''' atá suite i ndeisceart na [[An Afraic|hAfraice]]. Síneann sé thar chuid mhór den [[An Bhotsuáin|Bhotsuáin]], oirthear na [[An Namaib|Namaibe]] agus codanna de thuaisceart na [[An Afraic Theas|hAfraice Theas]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://sahistory.org.za/place/kalahari-desert|teideal=Kalahari Desert}}</ref> Tá an Kalahari suite ar ardchlár intíre dheisceart na hAfraice, agus tá machairí gainimh, dumhcha ísle, féarthailte agus limistéir ina bhfásann crainn agus toir mar thréithe den tírdhreach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://openstax.org/books/world-history-volume-1/pages/9-1-africas-geography-and-climate|teideal=9.1 Africa’s Geography and Climate}}</ref> Cé go dtugtar fásach air, ní fásach fíorthirim é ar fud a raoin ar fad. Tá an aeráid leath-thirim i gcuid mhór den réigiún, agus athraíonn an méid báistí go mór ó áit go háit. Faigheann na limistéir thuaidh níos mó báistí ná na limistéir thiar theas, agus tá éagsúlacht shuntasach sa bhfásra dá bharr.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/geography-and-cartography/kalahari-desert/|teideal=Kalahari Desert}}</ref> Tá éagsúlacht mhór ainmhithe agus plandaí sa Kalahari, lena n-áirítear speicis atá oiriúnaithe do dhálaí tirime. Tá an réigiún tábhachtach freisin ó thaobh stair agus cultúr na bpobal San de, a bhfuil dlúthbhaint fhada acu leis an timpeallacht agus lena hacmhainní nádúrtha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/1545|teideal=ǂKhomani Cultural Landscape}}</ref> =Tagairtí= [[Catagóir:An Namaib]] <references /> [[Catagóir:An Afraic]] [[Catagóir:An Afraic Theas]] bm9432t1e11sqriv8o8j0w31klt4j5a 0 128667 1330496 2026-10-23T22:29:06Z Aaronapplis 796 Fásach san Afraic 1330496 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Dune Namib Naukluft 1.jpg|mion|Naukluft]] Is fásach cósta é an '''Fásach Namib''' atá suite in iardheisceart na [[An Afraic|hAfraice]], feadh chósta an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]]. Síneann sé feadh chósta na [[An Namaib|Namaibe]] agus isteach i gcodanna de dheisceart [[Angóla]] agus de thuaisceart na h[[An Afraic Theas|Afraice Theas]].<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand-sea | url = https://world-heritage-datasheets.unep-wcmc.org/datasheet/output/site/namib-sand-sea/ }}</ref> Aithnítear é mar cheann de na fásaigh is sine ar domhan, agus tá sé suntasach mar gheall ar a aeráid an-tirim, a dhumhcha gainimh, a mhachairí gairbhéil agus an ceo a thagann isteach ón Aigéan Atlantach.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namib Desert Biome | url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-18923-4_16 }}</ref> Tá an fásach suite faoi thionchar Shruth Benguela, sruth fuar aigéin a shreabhann ó thuaidh feadh chósta iardheisceart na hAfraice. Cuireann an sruth seo le dálaí fuara agus tirime feadh an chósta agus le foirmiú ceo, ar foinse thábhachtach taise é do chuid de na horgánaigh a mhaireann sa bhfásach.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> Tá cuid den fhásach, an '''Muir Gainimh an Namib''', a bhfuil réimsí móra dumhcha gluaisteacha ann, ainmnithe mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda de chuid [[UNESCO]].<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> == Tíreolaíocht == Síneann an Fásach Namib feadh chósta an Atlantaigh ar feadh thart ar 1,000 ciliméadar. Athraíonn a leithead ó áit go háit, agus síneann sé isteach faoin tír go dtí bun an Ardchlaonta Mhóir in iardheisceart na hAfraice.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand-sea | url = https://world-heritage-datasheets.unep-wcmc.org/datasheet/output/site/namib-sand-sea/ }}</ref> Tá cineálacha éagsúla tírdhreacha ann, lena n-áirítear dumhcha gainimh, machairí gairbhéil, gleannta tirime abhann, cnoic charraigeacha agus limistéir chósta. Tá na dumhcha is suntasaí le fáil sa Muir Gainimh an Namib, go háirithe i bPáirc Náisiúnta Namib-Naukluft. Tá na dumhcha seo éagsúil ó thaobh crutha agus méide de, agus tá cuid acu an-ard. Tá dumhcha líneacha, dumhcha trasnacha agus dumhcha réaltchruthacha le fáil sa réigiún.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> == Geolaíocht agus bunús an fhásaigh == Tá stair gheolaíoch fhada ag an Namib. Tugann taighde le fios go bhfuil dálaí ardaireachta agus triomaigh i réigiún an fhásaigh ann le na mílte milliún bliain, agus aithnítear é mar cheann de na fásaigh is sine ar domhan.<ref>{{Lua idirlín | teideal = The Namib Desert Biome | url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-18923-4_16 }}</ref> Tá gaineamh an Muir Gainimh an Namib tagtha ó ábhar carraigeach a creimeadh intíre agus a iompraíodh chuig an gcósta trí aibhneacha, sruthanna aigéin agus gaotha. Le himeacht ama, charnadh an gaineamh agus chruthaigh na gaotha córais mhóra dumhcha. Leanann próisis nádúrtha den sórt sin ag athrú chruth na ndumhcha sa lá atá inniu ann.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> == Aeráid == Tá aeráid thar a bheith tirim sa Namib. Is beag báisteach a thiteann i gcuid mhór den fhásach, agus tá tionchar mór ag Sruth fuar Benguela ar an gcósta. Cuireann an t-aer fuar tais ón Atlantach le ceo a fhoirmiú, go háirithe san oíche agus go luath ar maidin.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> Tá an ceo thar a bheith tábhachtach d'éiceachóras an fhásaigh. I roinnt limistéar cósta, is foinse níos iontaofa taise é ná an bháisteach. Braitheann roinnt plandaí agus ainmhithe ar an taise a bhailíonn siad ón gceo chun maireachtáil sna dálaí tirime.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> == Flóra agus fána == [[Íomhá:Namaqua Chamäleon-01.jpg|mion|Chamaeleo namaquensis]] In ainneoin na ndálaí crua, tá éagsúlacht shuntasach beatha sa Namib. Tá speicis plandaí agus ainmhithe ann a bhfuil oiriúnuithe forbartha acu chun maireachtáil le fíorbheagán uisce. I measc na n-oiriúnuithe sin tá taise a bhailiú ón gceo agus leas a bhaint as tréimhsí gearra ina mbíonn uisce ar fáil.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> Tá tábhacht ar leith ag baint leis an Muir Gainimh an Namib ó thaobh na bithéagsúlachta de. Tá speicis [[Inveirteabrach|inveirteabracha]], [[Reiptíl|reiptílí]] agus mamaigh ann atá oiriúnaithe do thimpeallacht an-ghainmheach agus an-tirim. Tá roinnt speiceas dúchasach don réigiún agus braitheann siad ar na dálaí uathúla a chruthaíonn an gaineamh, an ghaoth agus an ceo.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> == Caomhnú == Tá codanna móra den Namib faoi chosaint i limistéir chaomhantais. Tá Páirc Náisiúnta Namib-Naukluft ar cheann de na limistéir chosanta is mó sa Namaib, agus tá cuid shuntasach den Namib Sand Sea suite inti.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib-Naukluft Park | url = https://meft.gov.na/national-parks/namib-naukluft-park/224/ }}</ref> Sa bhliain 2013, cuireadh an Muir Gainimh an Namib ar Liosta Oidhreachta Domhanda UNESCO mar gheall ar a thírdhreach uathúil, ar phróisis gheolaíocha leanúnacha agus ar a éiceachóras speisialaithe. Aithnítear an suíomh mar shampla eisceachtúil d'fhásach cósta ina mbíonn tionchar mór ag an gceo ar an gcomhshaol agus ar na speicis a mhaireann ann.<ref>{{Lua idirlín | teideal = Namib Sand Sea | url = https://whc.unesco.org/en/list/1430/ }}</ref> =Tagairtí= [[Catagóir:An Namaib]] 9y5d0xsj8k92vth918c3vjlgfcw9jts 0 128668 1330509 2026-10-23T23:53:54Z TGcoa 21229 Cóip díreach ón alt "Béal Feirste" 1330509 wikitext text/x-wiki Tá fianaise ann go raibh áitreabh daonna san áit a bhfuil Béal Feirste inniu ó ré na [[An Chré-umhaois|Cré-umhaoise]] anuas, agus tá iarsmaí so-aitheanta de ráth ón [[An Iarannaois|Iarannaois]] fágtha ann. == Réamhstair == == Plandáil Uladh == I dtús an [[17ú haois]], tháinig lucht plandála ó Shasana agus ó Albain, agus shocraigh cuid mhaith acu i mBéal Feirste. Bhí sé sin mar chuid den phlean a bhí beartaithe ag an Ridire [[Arthur Chichester]] leis an gceantar a choilíniú le nua-áitritheoirí Protastúnacha. Ba é oighear an scéil é go raibh Gaeil ann cheana féin, agus iad réidh le troid in aghaidh na muintire a bhí ag teacht isteach. Chuaigh siad i ngleic leis na Gaill, go háirithe sa bhliain [[1641]], nuair a d'éirigh siad amach in aghaidh na gcoilíneach. Maraíodh go leor de na plandóirí [[Protastúnachas|Protastúnacha]] le linn na ceannairce seo, agus mhair cuimhne an áir sin in intinn an phobail [[Albanaigh Uladh|Albanaigh]] go dtí an lá atá inniu ann. I ndiaidh na chéad [[Plandáil Uladh|phlandóirí]], tháinig na [[Úgónaigh|hÚgónaigh]] ón [[An Fhrainc|bhFrainc]] chun cur fúthu sa chathair, agus bhí an-tábhacht leo i bhforbairt eacnamaíoch na cathrach, mar ba iadsan thar aon dream eile a chuir bun le gnó an línéadaigh. == Ré na Tionsclaíochta == De réir mar a tháinig rath agus bláth ar an gcathair le fás thionscal an línéadaigh, d'fhás meon áirithe liobrálachais agus caoinfhulaingthe san áit dá réir. Mhaolaigh ar an drochamhras a bhí ag na hintleachtóirí Protastúnacha ar na Caitlicigh, agus tháinig radacachas chun cinn i measc an phobail Phreispitéirigh, mar bhí siad thíos leis na [[Na Péindlíthe|Péindlíthe]] chomh maith leis na Caitlicigh féin. Chuir daoine ar nós [[Liam Mac Néill|Liam Mhic Néill]], an ministir Preispitéireach, suim sa Ghaeilge. Bhí cuid de na luath-Ghaeilgeoirí Protastúnacha seo den bharúil gur cheart an teanga a shaothrú mar ghléas leis na Caitlicigh a iompú chuig an gcreideamh Protastúnach, ach ba ábhar spéise don chuid eile acu an teanga inti féin, chomh maith leis na seanscéalta, na seanmhiotais agus na seandánta a bhí beo i gcónaí i mbéal na ndaoine. Iontas na n-iontas, is féidir a rá gurbh iad Protastúnaigh Bhéal Feirste an dream ba mhó Gaelachais in Éirinn i ndeireadh an ochtú haois déag agus i dtús an naoú haois déag. Is i mBéal Feirste a tháinig an chéad eagraíocht ar a dtugtaí Óglaigh na hÉireann ar an bhfód sa bhliain 1778, agus is ansin, freisin, a bunaíodh [[Cumann na nÉireannach Aontaithe]] sa bhliain 1791. Ní raibh mórán bainte ag Béal Feirste le hÉirí Amach na bliana 1798, "[[Bliain na bhFrancach]]", áfach, mar choinnigh na Gaill greim daingean ar an gcathair, agus eagla orthu roimh an réabhlóideachas ó ilchríoch na hEorpa. Is sa naoú haois déag is mó a chuaigh an áit chun cinn, áfach, i gcúrsaí geilleagair agus tionsclaíochta. I ndeireadh na haoise sin, fiú, bhí sí ní ba mhó ná Baile Átha Cliath féin ó thaobh daonra de, ar feadh tamaill. Bhí an línéadach ann cheana féin i dtús an naoú haois déag, ach tháinig an longcheártaíocht, gnó an tobac agus an trominnealtóireacht chun cinn ina dhiaidh. Nuair a bhí an longcheártaíocht i mbarr a maitheasa, bhí 35,000 duine ag obair do Harland and Wolff amháin. Thagadh lucht imirce ar lorg oibre ó Albain agus ó Shasana féin, ach is ó cheantair thuaithe Uladh a tháinig an chuid ba mhó acu, Caitlicigh go háirithe. Shocraigh formhór na gCaitliceach in Iarthar Bhéal Feirste ón mbliain 1840 anuas. Ceantair Chaitliceacha eile i dTuaisceart Bhéal Feirste iad [[Ard Eoin]] agus an [[Lóiste Nua]]. Bhí saol an [[lucht oibre]] go dona, agus na galair thromchúiseacha, an calar go háirithe, ag scriosadh mhuintir na gceantar plódaithe. Thairis sin, thosaigh an seicteachas ag dul i dtreise i mBéal Feirste, agus ba mhinic a bhíodh bruíonta agus círéibeacha idir an dá phobal — na Caitlicigh agus na Protastúnaigh. San fhichiú haois, cuireadh scéim chuimsitheach i bhfeidhm leis na drochthithe a leagan, agus tháinig feabhas ar chúrsaí dá réir. == Béal Feirste ina Phríomhchathair ar Thuaisceart Éireann == Sa bhliain 1920, d'achtaigh Parlaimint Westminster an tAcht um Rialtas na hÉireann, agus is é an reacht seo a bhronn stádas na príomhchathrach ar Bhéal Feirste i dTuaisceart Éireann nua. Osclaíodh [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Parlaimint Thuaisceart Éireann]] go hoifigiúil i Halla na Cathrach i mí an Mheithimh 1921. Idir an dá linn, bhí trioblóidí móra sa chathair, agus coimhthíos ag teacht ar an dá phobal roimh a chéile. Ní raibh an IRA láidir i mBéal Feirste, ach nuair a mharaídís duine de na póilíní, d'agraíodh na Dílseoirí díoltas cruálach ar na sibhialtaigh Chaitliceacha, agus uaireanta, bhíodh cúnamh acu ó fhórsaí slándála an stáit. Cailleadh tuairim is 500 duine sna trioblóidí seo. Mhaolaigh ar an bhforéigean arís i mí Iúil 1922, ach is iomaí Caitliceach a d'fhág an áit le teacht slán ón seicteachas. Le linn [[an Dara Cogadh Domhanda]], bhuamáil [[Luftwaffe|Aerfhórsa na Gearmáine]] an chathair go trom, mar bhí na longcheártaí agus tionscal na n-aerárthaí ina spriocanna straitéiseacha. Ba é an t-ionsaí a rinneadh oíche an 15ú lá de mhí Aibreáin 1941 an ceann ba mheasa de [[Blitz Bhéal Feirste]]. An oíche sin, rinne 200 eitleán buamála de chuid an Luftwaffe aer-ruathar ar an gcathair, agus bhí ceantair an lucht oibre timpeall na longcheártaí thíos go mór leis. Fuair beagnach 1,000 duine (987) bás i rith na hoíche sin, agus gortaíodh 1,500 eile. Le linn na n-ionsaithe ar fad, leagadh breis is 1,300 teach agus rinneadh damáiste do na mílte eile. Agus an méid sin ráite, tháinig an-bhorradh eacnamaíoch ar an gcathair le linn an chogaidh, mar bhí tábhacht straitéiseach le táirgí na tionsclaíochta áitiúla. == Na Trioblóidí == Go gairid i ndiaidh an chogaidh, bhí an saol sách suaimhneach i mBéal Feirste. Mar sin féin, níor chneasaigh goimh an tseicteachais riamh i gceart. I mí Lúnasa 1969, phléasc círéibeacha amach ar fud na cathrach. Nuair a scaoil póilíní de chuid [[Constáblacht Ríoga Uladh|Chonstáblacht Ríoga Uladh]] le meaisínghunna ó ghluaisteán armúrtha i gceantar Árasáin Dhuibhise, maraíodh beirt, an gasúr naoi mbliana d'aois Patrick Rooney ina measc. Chuir na Dílseoirí Sráid Bombay trí thine, mar ba cheantar Caitliceach é. Bhain an pobal Caitliceach an tátal as an scéal go raibh na póilíní ag tacú leis na Dílseoirí, agus dá bharr sin, bunaíodh an IRA Sealadach leis an bpobal Caitliceach a chosaint. Chuaigh an foréigean i dtreise i dtús na seachtóidí, agus lucht an dá thaobh ag druileáil saighdiúirí paraimíleata le haghaidh troda. I mblianta [[Na Trioblóidí|na dTrioblóidí]], ní raibh éalú ann ó na síorbhuamálacha, ón bhfeallmharú ná ón bhforéigean sráide. Ar an 21ú lá de mhí Iúil 1972 ("Aoine na Fola"), phléasc an IRA dhá bhuama is fiche i limistéar sách teoranta i lár na cathrach, agus fuair naonúr bás de thoradh na bpléascanna seo. Ní raibh na Dílseoirí paraimíleata i [[Cumann Cosanta Uladh|gCumann Cosanta Uladh]] (UDA) agus in [[Óglaigh Uladh]] (UVF) mall ag tabhairt freagra. I lár na seachtóidí, bhí drong as an ngnáth i mbun na hoibre seo — [[Búistéirí na Seanchille]], mar a thugtaí orthu. Bhí siad bunaithe i gceantar Protastúnach na Seanchille, agus iad faoi cheannas Lenny Murphy, dearg-Dhílseoir agus ball d'Fhórsa Óglaigh Uladh. Bhí duine de na "búistéirí", fear darbh ainm William Moore, tar éis obair i ngléasra feola, agus ghoid sé sceana móra agus tuanna búistéara ón áit sin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Butchers|title=Shankill Butchers|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Bhaintí úsáid as na huirlisí sin leis na híobartaigh a mharú agus a gcorpáin a ghearradh, agus ba mhinic a d'fhág an sceanairt sin as aithne iad ar fad. Creidtear go raibh na "búistéirí" ní ba chosúla le sraithmharfóirí ná le sceimhlitheoirí. Is éadócha go mbeadh fáilte ar bith ag an bpobal Protastúnach roimh na fir bhuile seo, ach murach go raibh Tuaisceart Éireann ina chíor thuathail ag an sceimhlitheoireacht, ní bheadh deis acu éalú le hainghníomhartha chomh huafásach sin. Ó bhí saol Thuaisceart Éireann ag dul ó smacht ar rialtas na Ríochta Aontaithe, chinn an rialtas ar dhíormaí de chuid Arm na Breataine a imlonnú i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969. Ón am sin i leith, bhí na saighdiúirí ina gcuid bhuan de shaol Bhéal Feirste. Tógadh beairicí móra daingnithe, go háirithe in Iarthar Bhéal Feirste, áit a raibh na Caitlicigh ina gcónaí. I dtosach báire, chuir na Caitlicigh fáilte chroíúil roimh na saighdiúirí, mar cheap siad go mbeidís mar sciath chosanta idir iad féin agus na Dílseoirí. Ní mar a shíltear a bítear, áfach. Chuaigh caidreamh na gCaitliceach agus na saighdiúirí ó mhaith, go háirithe i ndiaidh imeachtaí ar nós Chuirfiú Íochtar na bhFál (1970), a d'iompaigh ina chath trí lá idir an IRA agus na saighdiúirí, agus inar maraíodh ceathrar sibhialtach. Níor mhaolaigh ar an gcogadh idir an dá dhream seo i rith na seachtóidí, ach ba í Oibríocht Motorman (1972) barr an donais. Le linn na hoibríochta seo, chuaigh na mílte saighdiúirí isteach sna ceantair Chaitliceacha i mBéal Feirste agus i n[[Doire]] le smacht na Breataine a chur i bhfeidhm arís in áit smacht an IRA. I dtús na seachtóidí, b'éigean do go leor de theaghlaigh na cathrach aistriú, agus an pobal ba mhó i ngach ceantar ag ruaigeadh an mhionlaigh as an gcomharsanacht — na Protastúnaigh ag caitheamh na gCaitliceach amach agus a mhalairt, cé gur Chaitlicigh iad an chuid ba mhó a díbríodh ar an gcaoi sin. Tháinig meath ar gheilleagar na cathrach, mar thosaigh an tionsclaíocht déantúsaíochta ag cailleadh a tábhachta ar fud na hEorpa i dtús na n-ochtóidí, agus ní raibh na Trioblóidí ag déanamh maitheasa don gheilleagar ach an oiread. Bhí an chothromaíocht idir an dá phobal ag athrú chomh maith. Chomh deireanach leis an mbliain 1971, ba iad na Protastúnaigh formhór mhuintir na cathrach, ach ó shin i leith, tá an dá phobal tagtha chun cothromaíochta. Chuidigh ráta ard torthúlachta na gCaitliceach leis an athrú, chomh maith leis an líon Protastúnach a d'fhág an chathair, cuid acu ag socrú síos in áiteanna eile i dTuaisceart Éireann ar nós thuaisceart Chontae an Dúin, agus an chuid eile taobh amuigh de Thuaisceart Éireann, in Albain go háirithe. Sa bhliain 1981, chuaigh scata de phríosúnaigh Phoblachtánacha ar stailc ocrais ag éileamh stádas an phríosúnaigh pholaitiúil, agus ba é [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh|Roibeard Ó Seachnasaigh]] an chéad duine acu a fuair bás. Ba as [[Baile na Mainistreach]] in aice le Béal Feirste dó. Spreag bás an tSeachnasaigh círéibeacha móra ar fud Bhéal Feirste. Is sa bhliain 1988 a chuaigh an chathair trí na himeachtaí ba mhó a tharraing míchliú uirthi sna hochtóidí. Ar dtús, d'ionsaigh Dílseoir paraimíleata darbh ainm Michael Stone lucht sochraide i Reilig Bhaile an Mhuilinn a bhí ag adhlacadh triúr Óglach de chuid na Sealadach — [[Mairéad Farrell (paramíleatach)|Mairéad Farrell]], Seán Savage agus Daniel McCann — a maraíodh i nGiobráltar roimhe sin, agus mharaigh sé triúr. Nuair a bhí íobartaigh an ionsaí seo á n-adhlacadh, chuir beirt cheannairí d'Arm na Breataine isteach ar lucht na sochraide de thaisme, agus rinneadh [[linseáil]] orthu sa chambús a lean. I dtús na nóchaidí, chuaigh ainghníomhartha na bparaimíleatach ón dá thaobh i méid, agus iad ag marú sibhialtach ón taobh eile chomh maith le cath a chur ar a chéile. Bhí siad ag tabhairt cor in aghaidh an chaim dá chéile gan stad gan staonadh. Ba é an t-ainghníomh ba mheasa sa tréimhse seo an bhuamáil a rinne an IRA ar shiopa éisc ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] ar an 23 Deireadh Fómhair 1993. Ba é aidhm na buamála ceannairí na nDílseoirí paraimíleata a mharú, mar fuair an IRA boladh de go raibh a leithéidí le teacht le chéile i ndáil chomhairle thuas staighre san fhoirgneamh ina raibh an siopa éisc. Le fírinne, ní raibh a leithéid de chruinniú ar siúl nuair a phléasc an buama. Maraíodh naonúr Protastúnach — ochtar sibhialtach agus ball amháin den UDA — chomh maith le fear an bhuama féin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Road_bombing|title=Shankill Road bombing|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Ansin, tháinig an sos cogaidh: d'fhógair an IRA Sealadach sos cogaidh i mí Lúnasa 1994, agus i mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna, tháinig fógra den chineál céanna ó Chomhcheannasaíocht Mhíleata na nDílseoirí (''Combined Loyalist Military Command''). Cé gur chuir sos cogaidh na bparaimíleatach deireadh leis an sceimhlitheoireacht, maireann an ghoimh a d'fhág blianta fada na dTrioblóidí ina ndiaidh. Ón mbliain 1969 anuas, cailleadh os cionn 1,500 duine sa chathair de thoradh an fhoréigin pholaitiúil. Is minic nach mbíonn ach lucht aon chreidimh amháin ina gcónaí i gcomharsanacht áirithe, agus is minic a bhíonn siad faoi léigear ag an bpobal eile, dar leo féin. Ceantar beag Caitliceach i lár ceantair Phrotastúnaigh is ea [[an Trá Ghearr]] in Oirthear Bhéal Feirste, mar shampla. Pléascann an foréigean paraimíleata amach ó am go ham, ach anois, is é an t-imreas inmheánach is minicí a bhíonn ann. Mar shampla, bíonn na dronganna éagsúla Dílseoirí ag ionsaí a chéile uaireanta, agus i mí Eanáir 2005, maraíodh fear darbh ainm Robert McCartney, agus cuireadh an marú i leith baill den IRA Sealadach. Caitliceach ba ea é, agus fuarthas sínte é i Sráid Chormaic i ndiaidh achrainn i dteach tábhairne i Sráid na Bealtaine i lár na cathrach. Bhí sé gonta go dona le sceana, agus fuair sé bás san otharlann ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1997, chaill na hAontachtóirí an lámh in uachtar ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste den chéad uair riamh. Ba é [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Páirtí na Comhghuaillíochta]] a bhí ina mheá idir na Náisiúnaithe agus na hAontachtóirí. Ní dhearna toghcháin chomhairle na mblianta 2001 agus 2005 ach an staid sin a dhaingniú arís. Ba é Alban Maginness (SDLP) an chéad Ard-Mhéara Náisiúnach ar an gcathair, sa bhliain 1997, agus ba é Alex Maskey an chéad Ard-Mhéara de chuid Shinn Féin, sa bhliain 2002. == Féach freisin == * [[Stair Thuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] j3oun431yl37i1nmobblftglksycrwi 1330541 1330509 2026-10-24T08:47:46Z TGcoa 21229 1330541 wikitext text/x-wiki Tá fianaise ann go raibh áitreabh daonna san áit a bhfuil [[Béal Feirste]] inniu ón [[Neoiliteach|Ré Neoiliteach]] anuas, agus tá iarsmaí so-aitheanta de ráth ón [[An Iarannaois|Iarannaois]] fágtha ann. [[Íomhá:Northern Ireland Belfast Giants Ring 001.jpg|deas|mion|220px|An tuama pasáiste taobh istigh de ''Giant's Ring'', [[heinse]] ón Ré Neoiliteach ó dheas de Bhéal Feirste]] [[Íomhá:McArt's Fort, Belfast - geograph.org.uk - 1629203.jpg|deas|mion|220px|''McArt's Fort'' ar bharr Bhinn Uamha, agus Béal Feirste thíos faoi]] [[Íomhá:O'Neill of Clanaboy.png|deas|mion|220px|Armas Chlann Aodha Buí]] [[Íomhá:British School - Walter Devereux (1539–1576), 1st Earl of Essex - BELUM.U4755 - Ulster Museum.jpg|deas|mion|220px|Walter Devereux, Iarla Essex, sa bhliain 1572]] [[Íomhá:ArthurChichester BaronChichesterOfBelfast Belfast Harbour Commissioners.jpg|deas|mion|220px|An Ridire [[Arthur Chichester]] (1563–1625)]] [[Íomhá:Bastille-day-belfast-1791.jpg|deas|mion|220px|Óglaigh ag ceiliúradh [[Lá Bastille]] i mBéal Feirste i dtús na 1790idí]] [[Íomhá:Wolfe Tone.jpg|deas|mion|220px|[[Theobald Wolfe Tone]], duine de bhunaitheoirí Chumann na nÉireannach Aontaithe i mBéal Feirste sa bhliain 1791]] [[Íomhá:Belfast 1854 (Doyle).jpg|deas|mion|220px|Radharc ar Bhéal Feirste ó na cnoic, léaráid a foilsíodh sa bhliain 1854]] [[Íomhá:The Royal Irish Constabulary charging anti-Home Rule crowds in Belfast during the riots of 1886.jpg|deas|mion|220px|[[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] agus ionsaí ar shlua a bhí in aghaidh an [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dúchais]] le linn na gcíréibeacha i mBéal Feirste sa bhliain 1886]] [[Íomhá:Linen Hall Library, 1888.jpg|deas|mion|220px|An ''White Linen Hall'', margadh an línéadaigh i mBéal Feirste, sa bhliain 1888. Leagadh é chun Halla na Cathrach a thógáil.]] [[Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|deas|mion|220px|An ''[[RMS Titanic|Titanic]]'' réidh le seoladh i longcheárta Harland and Wolff, 1911]] [[Íomhá:Hamill Street Area- Johnstone's Court (8899823124).jpg|deas|mion|220px|Tithe an lucht oibre i gcúirt chúng i mBéal Feirste, 1912, agus muilte Ross sa chúlra]] [[Íomhá:Belfast City Hall 2010.JPG|deas|mion|220px|[[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]], áit ar osclaíodh Parlaimint Thuaisceart Éireann sa bhliain 1921]] [[Íomhá:Rescue workers search through the rubble of Eglington Street in Belfast, Northern Ireland after a German air raid, 7 May 1941. H9476.jpg|deas|mion|220px|Lucht tarrthála ag cuardach sa smionagar i mBéal Feirste i ndiaidh aer-ruathair de chuid an Luftwaffe, 7 Bealtaine 1941]] [[Íomhá:Shorland armoured car mk1.jpg|deas|mion|220px|Gluaisteán armúrtha Shorland. D'úsáid Constáblacht Ríoga Uladh gluaisteáin den chineál seo, agus meaisínghunnaí orthu, le linn na gcíréibeacha i mí Lúnasa 1969.]] [[Íomhá:Belfast peaceline Bombay Street.jpg|deas|mion|220px|An líne shíochána ag Sráid Bombay, 2009. Dódh an tsráid i mí Lúnasa 1969.]] [[Íomhá:British troops investigate a couple on the street in Belfast.jpg|deas|mion|220px|Saighdiúirí de chuid Arm na Breataine agus póilíní ar dualgas i lár Bhéal Feirste, 1974]] [[Íomhá:Bobby Sands mural.jpg|deas|mion|220px|Múrphictiúr de [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]]]] [[Íomhá:Milltown Cemetery Massacre memorial.jpg|deas|mion|220px|Leac chuimhneacháin i Reilig Bhaile an Mhuilinn ar an triúr a maraíodh san ionsaí ar an tsochraid, 16 Márta 1988]] [[Íomhá:Shankill Bombing Memorials.jpg|deas|mion|220px|Cuimhneacháin ar íobartaigh bhuamáil Bhóthar na Seanchille (1993), ar shuíomh an tsiopa éisc]] == Réamhstair == Is ón [[Neoiliteach|Ré Neoiliteach]] na hiarsmaí is sine atá fós ina seasamh i gceantar Bhéal Feirste. Tá fianaise ar roinnt tuamaí meigiliteacha sna cnoic os cionn na cathrach,<ref name="BHP">{{Cite web-en|url=http://www.belfasthills.org/content/archaeology-hills|title=Archaeology in the hills|publisher=Belfast Hills Partnership|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130129045447/http://www.belfasthills.org/content/archaeology-hills|archive-date=2013-01-29|access-date=2026-10-24}}</ref> agus díreach ó dheas den chathair, i mbaile fearainn Ballynahatty i g[[Contae an Dúin]], tá ''Giant's Ring''.<ref name="GR">Níl leagan Gaeilge den ainm i [[Logainm.ie|mBunachar Logainmneacha na hÉireann]]; is é is brí leis an ainm Béarla ná "fáinne an fhathaigh". {{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/120021|title=Giant's Ring {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)|access-date=2026-10-24}}</ref> Is [[heinse]] mór é a tógadh thart ar 2700 R.C. Imfhálú ciorclach atá ann, 180 méadar ar trastomhas, agus múr 3.5 méadar ar airde timpeall air. Tá [[tuama pasáiste]] beag taobh istigh den imfhálú, soir ó lár an chiorcail.<ref name="enGR">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giant%27s_Ring|title=Giant's Ring|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> In aice le barr [[Duibhis|Dhuibhise]] tá carn adhlactha atá ón g[[An Chré-umhaois|Cré-umhaois]], is dócha.<ref name="BHP" /> Ar bharr [[Binn Mhadagáin|Bhinn Uamha]],<ref name="BU">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1417946|title=Binn Uamha/Cavehill {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)|access-date=2026-10-24}}</ref> an cnoc atá ag breathnú anuas ar an gcathair ó thuaidh, tá ''McArt's Fort'',<ref name="McArt">Níl leagan Gaeilge den ainm i mBunachar Logainmneacha na hÉireann; is é is brí leis an ainm Béarla ná "dún Mhic Airt".</ref> [[dún cnoic]] ón [[An Iarannaois|Iarannaois]]. Meastar gur sna céadta bliain roimh Chríost a tógadh é.<ref name="BHP" /> Tá sé cosanta ag aill ghéar ar thaobh amháin, agus ag díog dhomhain ar na taobhanna eile.<ref name="enCH">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Cavehill|title=Cavehill|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> == An Mheánaois == Is ón bhfocal ''fearsaid'', a chiallaíonn droim gainimh in uisce taoide nó áth, a tháinig an dara cuid den ainm ''Béal Feirste''.<ref name="FGB-fearsaid">{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fearsaid|title=fearsaid|work=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill)|publisher=teanglann.ie|language=ga|access-date=2026-10-24}}</ref> Bhí a leithéid d'áth san áit ar shnigh [[An Fhearsaid|Abhainn na Feirste]] isteach in [[Abhainn an Lagáin]], agus is timpeall ar an áth sin a d'fhás an chéad lonnaíocht.<ref name="enStair">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Belfast|title=History of Belfast|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> Bhí an t-áth ar an teorainn idir dhá chríoch Ghaelacha, [[Dál Fiatach]] ó dheas agus [[Dál nAraidi]] ó thuaidh, agus luann na hannála cath a troideadh ann idir an dá dhream sin sa seachtú haois.<ref name="enStair" /> Sa bhliain 1177, ghabh an ridire Normannach [[Seán de Cúirse (Iarla Uladh)|John de Courcy]] oirthear Uladh, Béal Feirste san áireamh. Creidtear gur thóg na Normannaigh [[Caisleán Bhéal Feirste|caisleán]] ag an áth chun an trasnú a chosaint; is ón mbliain 1262 an tagairt is sine dó. Rinne [[Éadbhard Brús]] léigear ar an gcaisleán sa bhliain 1315, agus scrios sé é níos déanaí. Faoi lár an cheathrú haois déag, bhí an caisleán agus a thailte gafa ag [[Ó Néill|muintir Néill]], agus ba chuid de chríoch [[Clann Aodha Buí|Chlann Aodha Buí]] an ceantar as sin amach, ar feadh breis is dhá chéad bliain.<ref name="enStair" /> Sa bhliain 1574, thug Iarla Essex cuireadh chun féasta i gCaisleán Bhéal Feirste do thaoiseach Chlann Aodha Buí. Maraíodh a lucht coimhdeachta, agus cuireadh an taoiseach féin chun báis i mBaile Átha Cliath ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1597, le linn [[Cogadh na Naoi mBliana|Chogadh na Naoi mBliana]], gabhadh agus maraíodh an garastún Sasanach a bhí sa chaisleán, agus scriosadh an caisleán, an sráidbhaile agus na ceantair máguaird.<ref name="enStair" /> == Plandáil Uladh == I dtús an [[17ú haois]], tháinig lucht plandála ó Shasana agus ó Albain, agus shocraigh cuid mhaith acu i mBéal Feirste. Bhí sé sin mar chuid den phlean a bhí beartaithe ag an Ridire [[Arthur Chichester]] leis an gceantar a choilíniú le nua-áitritheoirí Protastúnacha. Ba é oighear an scéil é go raibh Gaeil ann cheana féin, agus iad réidh le troid in aghaidh na muintire a bhí ag teacht isteach. Chuaigh siad i ngleic leis na Gaill, go háirithe sa bhliain [[1641]], nuair a d'éirigh siad amach in aghaidh na gcoilíneach. Maraíodh go leor de na plandóirí [[Protastúnachas|Protastúnacha]] le linn na ceannairce seo, agus mhair cuimhne an áir sin in intinn an phobail [[Albanaigh Uladh|Albanaigh]] go dtí an lá atá inniu ann. I ndiaidh na chéad [[Plandáil Uladh|phlandóirí]], tháinig na [[Úgónaigh|hÚgónaigh]] ón [[An Fhrainc|bhFrainc]] chun cur fúthu sa chathair, agus bhí an-tábhacht leo i bhforbairt eacnamaíoch na cathrach, mar ba iadsan thar aon dream eile a chuir bun le gnó an línéadaigh. == Ré na Tionsclaíochta == De réir mar a tháinig rath agus bláth ar an gcathair le fás thionscal an línéadaigh, d'fhás meon áirithe liobrálachais agus caoinfhulaingthe san áit dá réir. Mhaolaigh ar an drochamhras a bhí ag na hintleachtóirí Protastúnacha ar na Caitlicigh, agus tháinig radacachas chun cinn i measc an phobail Phreispitéirigh, mar bhí siad thíos leis na [[Na Péindlíthe|Péindlíthe]] chomh maith leis na Caitlicigh féin. Chuir daoine ar nós [[Liam Mac Néill|Liam Mhic Néill]], an ministir Preispitéireach, suim sa Ghaeilge. Bhí cuid de na luath-Ghaeilgeoirí Protastúnacha seo den bharúil gur cheart an teanga a shaothrú mar ghléas leis na Caitlicigh a iompú chuig an gcreideamh Protastúnach, ach b'ábhar spéise don chuid eile acu an teanga inti féin, chomh maith leis na seanscéalta, na seanmhiotais agus na seandánta a bhí beo i gcónaí i mbéal na ndaoine. Iontas na n-iontas, is féidir a rá gurbh iad Protastúnaigh Bhéal Feirste an dream ba mhó Gaelachais in Éirinn i ndeireadh an ochtú haois déag agus i dtús an naoú haois déag. Is i mBéal Feirste a tháinig an chéad eagraíocht ar a dtugtaí Óglaigh na hÉireann ar an bhfód sa bhliain 1778, agus is ansin, freisin, a bunaíodh [[Cumann na nÉireannach Aontaithe]] sa bhliain 1791. Ní raibh mórán bainte ag Béal Feirste le hÉirí Amach na bliana 1798, "[[Bliain na bhFrancach]]", áfach, mar choinnigh na Gaill greim daingean ar an gcathair, agus eagla orthu roimh an réabhlóideachas ó ilchríoch na hEorpa. Is sa naoú haois déag is mó a chuaigh an áit chun cinn, áfach, i gcúrsaí geilleagair agus tionsclaíochta. I ndeireadh na haoise sin, fiú, bhí sí ní ba mhó ná Baile Átha Cliath féin ó thaobh daonra de, ar feadh tamaill. Bhí an línéadach ann cheana féin i dtús an naoú haois déag, ach tháinig an longthógáil, gnó an tobac agus an innealtóireacht throm chun cinn ina dhiaidh. Nuair a bhí an longthógáil i mbarr a maitheasa, bhí 35,000 duine ag obair do Harland and Wolff amháin. Thagadh lucht imirce ar lorg oibre ó Albain agus ó Shasana féin, ach is ó cheantair thuaithe Uladh a tháinig an chuid ba mhó acu, Caitlicigh go háirithe. Shocraigh formhór na gCaitliceach in Iarthar Bhéal Feirste ón mbliain 1840 anuas. Ceantair Chaitliceacha eile i dTuaisceart Bhéal Feirste iad [[Ard Eoin]] agus an [[Lóiste Nua]]. Bhí saol an [[lucht oibre]] go dona, agus na galair thromchúiseacha, an calar go háirithe, ag scriosadh mhuintir na gceantar plódaithe. Thairis sin, thosaigh an seicteachas ag dul i dtreise i mBéal Feirste, agus ba mhinic a bhíodh bruíonta agus círéibeacha idir an dá phobal — na Caitlicigh agus na Protastúnaigh. San fhichiú haois, cuireadh scéim chuimsitheach i bhfeidhm leis na drochthithe a leagan, agus tháinig feabhas ar chúrsaí dá réir. == Béal Feirste ina phríomhchathair ar Thuaisceart Éireann == Sa bhliain 1920, d'achtaigh Parlaimint Westminster [[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)|an tAcht um Rialtas na hÉireann]], agus is é an reacht seo a bhronn stádas na príomhchathrach ar Bhéal Feirste i dTuaisceart Éireann nua. Osclaíodh [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Parlaimint Thuaisceart Éireann]] go hoifigiúil i [[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]] i mí an Mheithimh 1921. Idir an dá linn, bhí trioblóidí móra sa chathair, agus coimhthíos ag teacht ar an dá phobal roimh a chéile. Ní raibh an IRA láidir i mBéal Feirste, ach nuair a mharaídís duine de na póilíní, d'agraíodh na Dílseoirí díoltas cruálach ar na sibhialtaigh Chaitliceacha, agus uaireanta, bhíodh cúnamh acu ó fhórsaí slándála an stáit. Cailleadh tuairim is 500 duine sna trioblóidí seo. Mhaolaigh ar an bhforéigean arís i mí Iúil 1922, ach is iomaí Caitliceach a d'fhág an áit le teacht slán ón seicteachas. Le linn [[an Dara Cogadh Domhanda]], bhuamáil [[Luftwaffe|Aerfhórsa na Gearmáine]] an chathair go trom, mar bhí na longcheártaí agus tionscal na n-aerárthaí ina spriocanna straitéiseacha. Ba é an t-ionsaí a rinneadh oíche an 15ú lá de mhí Aibreáin 1941 an ceann ba mheasa de [[Blitz Bhéal Feirste]]. An oíche sin, rinne 200 eitleán buamála de chuid an Luftwaffe aer-ruathar ar an gcathair, agus bhí ceantair an lucht oibre timpeall na longcheártaí thíos go mór leis. Fuair beagnach 1,000 duine (987) bás i rith na hoíche sin, agus gortaíodh 1,500 eile. Le linn na n-ionsaithe ar fad, leagadh breis is 1,300 teach agus rinneadh damáiste do na mílte eile. Agus an méid sin ráite, tháinig an-bhorradh eacnamaíoch ar an gcathair le linn an chogaidh, mar bhí tábhacht straitéiseach le táirgí na tionsclaíochta áitiúla. == Na Trioblóidí == Go gairid i ndiaidh an chogaidh, bhí an saol sách suaimhneach i mBéal Feirste. Mar sin féin, níor chneasaigh goimh an tseicteachais riamh i gceart. I mí Lúnasa 1969, phléasc círéibeacha amach ar fud na cathrach. Nuair a scaoil póilíní de chuid [[Constáblacht Ríoga Uladh|Chonstáblacht Ríoga Uladh]] le meaisínghunna ó ghluaisteán armúrtha i gceantar Árasáin Dhuibhise, maraíodh beirt, an gasúr naoi mbliana d'aois Patrick Rooney ina measc. Chuir na Dílseoirí Sráid Bombay trí thine, mar ba cheantar Caitliceach é. Bhain an pobal Caitliceach an tátal as an scéal go raibh na póilíní ag tacú leis na Dílseoirí, agus dá bharr sin, bunaíodh [[An tIRA Sealadach|an IRA Sealadach]] leis an bpobal Caitliceach a chosaint. Chuaigh an foréigean i dtreise i dtús na seachtóidí, agus lucht an dá thaobh ag druileáil saighdiúirí paraimíleata le haghaidh troda. I mblianta [[Na Trioblóidí|na dTrioblóidí]], ní raibh éalú ann ó na síorbhuamálacha, ón bhfeallmharú ná ón bhforéigean sráide. Ar an 21ú lá de mhí Iúil 1972 ("Aoine na Fola"), phléasc an IRA dhá bhuama is fiche i limistéar sách teoranta i lár na cathrach, agus fuair naonúr bás de thoradh na bpléascanna seo. Ní raibh na Dílseoirí paraimíleata i [[Cumann Cosanta Uladh|gCumann Cosanta Uladh]] (UDA) agus in [[Óglaigh Uladh]] (UVF) mall ag tabhairt freagra. I lár na seachtóidí, bhí drong as an ngnáth i mbun na hoibre seo — [[Búistéirí na Seanchille]], mar a thugtaí orthu. Bhí siad bunaithe i gceantar Protastúnach na Seanchille, agus iad faoi cheannas Lenny Murphy, dearg-Dhílseoir agus ball d'Fhórsa Óglaigh Uladh. Bhí duine de na "búistéirí", fear darbh ainm William Moore, tar éis obair i ngléasra feola, agus ghoid sé sceana móra agus tuanna búistéara ón áit sin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Butchers|title=Shankill Butchers|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Bhaintí úsáid as na huirlisí sin leis na híobartaigh a mharú agus a gcorpáin a ghearradh, agus ba mhinic a d'fhág an sceanairt sin as aithne iad ar fad. Creidtear go raibh na "búistéirí" ní ba chosúla le sraithmharfóirí ná le sceimhlitheoirí. Is éadócha go mbeadh fáilte ar bith ag an bpobal Protastúnach roimh na fir bhuile seo, ach murach go raibh Tuaisceart Éireann ina chíor thuathail ag an sceimhlitheoireacht, ní bheadh deis acu éalú le hainghníomhartha chomh huafásach sin. Ó bhí saol Thuaisceart Éireann ag dul ó smacht ar rialtas na Ríochta Aontaithe, chinn an rialtas ar dhíormaí de chuid [[Arm na Breataine]] a imlonnú i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969. Ón am sin i leith, bhí na saighdiúirí ina gcuid bhuan de shaol Bhéal Feirste. Tógadh beairicí móra daingnithe, go háirithe in Iarthar Bhéal Feirste, áit a raibh na Caitlicigh ina gcónaí. I dtosach báire, chuir na Caitlicigh fáilte chroíúil roimh na saighdiúirí, mar cheap siad go mbeidís mar sciath chosanta idir iad féin agus na Dílseoirí. Ní mar a shíltear a bítear, áfach. Chuaigh caidreamh na gCaitliceach agus na saighdiúirí ó mhaith, go háirithe i ndiaidh imeachtaí ar nós Chuirfiú Íochtar na bhFál (1970), a d'iompaigh ina chath trí lá idir an IRA agus na saighdiúirí, agus inar maraíodh ceathrar sibhialtach. Níor mhaolaigh ar an gcogadh idir an dá dhream seo i rith na seachtóidí, ach ba í Oibríocht Motorman (1972) barr an donais. Le linn na hoibríochta seo, chuaigh na mílte saighdiúirí isteach sna ceantair Chaitliceacha i mBéal Feirste agus i n[[Doire]] le smacht na Breataine a chur i bhfeidhm arís in áit smacht an IRA. I dtús na seachtóidí, b'éigean do go leor de theaghlaigh na cathrach aistriú, agus an pobal ba mhó i ngach ceantar ag ruaigeadh an mhionlaigh as an gcomharsanacht — na Protastúnaigh ag caitheamh na gCaitliceach amach agus a mhalairt, cé gur Chaitlicigh iad an chuid ba mhó a díbríodh ar an gcaoi sin. Tháinig meath ar gheilleagar na cathrach, mar thosaigh an tionsclaíocht déantúsaíochta ag cailleadh a tábhachta ar fud na hEorpa i dtús na n-ochtóidí, agus ní raibh na Trioblóidí ag déanamh maitheasa don gheilleagar ach an oiread. Bhí an chothromaíocht idir an dá phobal ag athrú chomh maith. Chomh deireanach leis an mbliain 1971, ba iad na Protastúnaigh formhór mhuintir na cathrach, ach ó shin i leith, tá an dá phobal tagtha chun cothromaíochta. Chuidigh ráta ard torthúlachta na gCaitliceach leis an athrú, chomh maith leis an líon Protastúnach a d'fhág an chathair, cuid acu ag socrú síos in áiteanna eile i dTuaisceart Éireann ar nós thuaisceart Chontae an Dúin, agus an chuid eile taobh amuigh de Thuaisceart Éireann, in Albain go háirithe. Sa bhliain 1981, chuaigh scata de phríosúnaigh Phoblachtánacha ar [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais]] ag éileamh stádas an phríosúnaigh pholaitiúil, agus ba é [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh|Roibeard Ó Seachnasaigh]] an chéad duine acu a fuair bás. Ba as [[Baile na Mainistreach]] in aice le Béal Feirste dó. Spreag bás an tSeachnasaigh círéibeacha móra ar fud Bhéal Feirste. Is sa bhliain 1988 a chuaigh an chathair trí na himeachtaí ba mhó a tharraing míchliú uirthi sna hochtóidí. Ar dtús, d'ionsaigh Dílseoir paraimíleata darbh ainm Michael Stone lucht sochraide i Reilig Bhaile an Mhuilinn a bhí ag adhlacadh triúr Óglach de chuid na Sealadach — [[Mairéad Farrell (paramíleatach)|Mairéad Farrell]], Seán Savage agus Daniel McCann — a maraíodh i nGiobráltar roimhe sin, agus mharaigh sé triúr. Nuair a bhí íobartaigh an ionsaí seo á n-adhlacadh, chuir beirt cheannairí d'Arm na Breataine isteach ar lucht na sochraide de thaisme, agus rinneadh [[linseáil]] orthu sa chambús a lean. I dtús na nóchaidí, chuaigh ainghníomhartha na bparaimíleatach ón dá thaobh i méid, agus iad ag marú sibhialtach ón taobh eile chomh maith le cath a chur ar a chéile. Bhí siad ag tabhairt cor in aghaidh an chaim dá chéile gan stad gan staonadh. Ba é an t-ainghníomh ba mheasa sa tréimhse seo an bhuamáil a rinne an IRA ar shiopa éisc ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] ar an 23 Deireadh Fómhair 1993. Ba é aidhm na buamála ceannairí na nDílseoirí paraimíleata a mharú, mar fuair an IRA boladh de go raibh a leithéidí le teacht le chéile i ndáil chomhairle thuas staighre san fhoirgneamh ina raibh an siopa éisc. Le fírinne, ní raibh a leithéid de chruinniú ar siúl nuair a phléasc an buama. Maraíodh naonúr Protastúnach — ochtar sibhialtach agus ball amháin den UDA — chomh maith le fear an bhuama féin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Road_bombing|title=Shankill Road bombing|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Ansin, tháinig an sos cogaidh: d'fhógair an IRA Sealadach sos cogaidh i mí Lúnasa 1994, agus i mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna, tháinig fógra den chineál céanna ó Chomhcheannasaíocht Mhíleata na nDílseoirí.<ref>Béarla: ''Combined Loyalist Military Command''.</ref> Cé gur chuir sos cogaidh na bparaimíleatach deireadh leis an sceimhlitheoireacht, maireann an ghoimh a d'fhág blianta fada na dTrioblóidí ina ndiaidh. Ón mbliain 1969 anuas, cailleadh os cionn 1,500 duine sa chathair de thoradh an fhoréigin pholaitiúil. Is minic nach mbíonn ach lucht aon chreidimh amháin ina gcónaí i gcomharsanacht áirithe, agus is minic a bhíonn siad faoi léigear ag an bpobal eile, dar leo féin. Ceantar beag Caitliceach i lár ceantair Phrotastúnaigh is ea [[an Trá Ghearr]] in Oirthear Bhéal Feirste, mar shampla. Pléascann an foréigean paraimíleata amach ó am go ham, ach anois, is é an t-imreas inmheánach is minicí a bhíonn ann. Mar shampla, bíonn na dronganna éagsúla Dílseoirí ag ionsaí a chéile uaireanta, agus i mí Eanáir 2005, maraíodh fear darbh ainm Robert McCartney, agus cuireadh an marú i leith baill den IRA Sealadach. Caitliceach ba ea é, agus fuarthas sínte é i Sráid Chormaic i ndiaidh achrainn i dteach tábhairne i Sráid na Bealtaine i lár na cathrach. Bhí sé gonta go dona le sceana, agus fuair sé bás san otharlann ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1997, chaill na hAontachtóirí an lámh in uachtar ar [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste]] den chéad uair riamh. Ba é [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Páirtí na Comhghuaillíochta]] a bhí ina mheá idir na Náisiúnaithe agus na hAontachtóirí. Ní dhearna toghcháin chomhairle na mblianta 2001 agus 2005 ach an staid sin a dhaingniú arís. Ba é Alban Maginness ([[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]]) an chéad Ard-Mhéara Náisiúnach ar an gcathair, sa bhliain 1997, agus ba é Alex Maskey an chéad Ard-Mhéara de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]], sa bhliain 2002. == Féach freisin == * [[Béal Feirste]] * [[Caisleán Bhéal Feirste]] * [[Blitz Bhéal Feirste]] * [[Na Trioblóidí]] * [[Stair Thuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] jromf002a63j72jwrddjbs62g8t7lsp 1330542 1330541 2026-10-24T08:55:05Z TGcoa 21229 1330542 wikitext text/x-wiki Tá fianaise ann go raibh áitreabh daonna san áit a bhfuil [[Béal Feirste]] inniu ón [[Neoiliteach|Ré Neoiliteach]] anuas, agus tá iarsmaí so-aitheanta de ráth ón [[An Iarannaois|Iarannaois]] fágtha ann. [[Íomhá:Northern Ireland Belfast Giants Ring 001.jpg|deas|mion|220px|An tuama pasáiste taobh istigh de ''Giant's Ring'', [[heinse]] ón Ré Neoiliteach ó dheas de Bhéal Feirste]] [[Íomhá:McArt's Fort, Belfast - geograph.org.uk - 1629203.jpg|deas|mion|220px|''McArt's Fort'' ar bharr Bhinn Uamha, agus Béal Feirste thíos faoi]] [[Íomhá:O'Neill of Clanaboy.png|deas|mion|220px|Armas Chlann Aodha Buí]] [[Íomhá:British School - Walter Devereux (1539–1576), 1st Earl of Essex - BELUM.U4755 - Ulster Museum.jpg|deas|mion|220px|Walter Devereux, Iarla Essex, sa bhliain 1572]] [[Íomhá:ArthurChichester BaronChichesterOfBelfast Belfast Harbour Commissioners.jpg|deas|mion|220px|An Ridire [[Arthur Chichester]] (1563–1625)]] [[Íomhá:Bastille-day-belfast-1791.jpg|deas|mion|220px|Óglaigh ag ceiliúradh [[Lá Bastille]] i mBéal Feirste i dtús na 1790idí]] [[Íomhá:Wolfe Tone.jpg|deas|mion|220px|[[Theobald Wolfe Tone]], duine de bhunaitheoirí Chumann na nÉireannach Aontaithe i mBéal Feirste sa bhliain 1791]] [[Íomhá:Belfast 1854 (Doyle).jpg|deas|mion|220px|Radharc ar Bhéal Feirste ó na cnoic, léaráid a foilsíodh sa bhliain 1854]] [[Íomhá:The Royal Irish Constabulary charging anti-Home Rule crowds in Belfast during the riots of 1886.jpg|deas|mion|220px|[[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] agus ionsaí ar shlua a bhí in aghaidh an [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dúchais]] le linn na gcíréibeacha i mBéal Feirste sa bhliain 1886]] [[Íomhá:Linen Hall Library, 1888.jpg|deas|mion|220px|An ''White Linen Hall'', margadh an línéadaigh i mBéal Feirste, sa bhliain 1888. Leagadh é chun Halla na Cathrach a thógáil.]] [[Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|deas|mion|220px|An ''[[RMS Titanic|Titanic]]'' réidh le seoladh i longcheárta Harland and Wolff, 1911]] [[Íomhá:Hamill Street Area- Johnstone's Court (8899823124).jpg|deas|mion|220px|Tithe an lucht oibre i gcúirt chúng i mBéal Feirste, 1912, agus muilte Ross sa chúlra]] [[Íomhá:Belfast City Hall 2010.JPG|deas|mion|220px|[[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]], áit ar osclaíodh Parlaimint Thuaisceart Éireann sa bhliain 1921]] [[Íomhá:Rescue workers search through the rubble of Eglington Street in Belfast, Northern Ireland after a German air raid, 7 May 1941. H9476.jpg|deas|mion|220px|Lucht tarrthála ag cuardach sa smionagar i mBéal Feirste i ndiaidh aer-ruathair de chuid an Luftwaffe, 7 Bealtaine 1941]] [[Íomhá:Shorland armoured car mk1.jpg|deas|mion|220px|Gluaisteán armúrtha Shorland. D'úsáid Constáblacht Ríoga Uladh gluaisteáin den chineál seo, agus meaisínghunnaí orthu, le linn na gcíréibeacha i mí Lúnasa 1969.]] [[Íomhá:Belfast peaceline Bombay Street.jpg|deas|mion|220px|An líne shíochána ag Sráid Bombay, 2009. Dódh an tsráid i mí Lúnasa 1969.]] [[Íomhá:British troops investigate a couple on the street in Belfast.jpg|deas|mion|220px|Saighdiúirí de chuid Arm na Breataine agus póilíní ar dualgas i lár Bhéal Feirste, 1974]] [[Íomhá:Bobby Sands mural.jpg|deas|mion|220px|Múrphictiúr de [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]]]] [[Íomhá:Milltown Cemetery Massacre memorial.jpg|deas|mion|220px|Leac chuimhneacháin i Reilig Bhaile an Mhuilinn ar an triúr a maraíodh san ionsaí ar an tsochraid, 16 Márta 1988]] [[Íomhá:Shankill Bombing Memorials.jpg|deas|mion|220px|Cuimhneacháin ar íobartaigh bhuamáil Bhóthar na Seanchille (1993), ar shuíomh an tsiopa éisc]] == Réamhstair == Is ón [[Neoiliteach|Ré Neoiliteach]] na hiarsmaí is sine atá fós ina seasamh i gceantar Bhéal Feirste. Tá fianaise ar roinnt tuamaí meigiliteacha sna cnoic os cionn na cathrach.<ref name="BHP">{{Cite web-en|url=http://www.belfasthills.org/content/archaeology-hills|title=Archaeology in the hills|publisher=Belfast Hills Partnership|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130129045447/http://www.belfasthills.org/content/archaeology-hills|archive-date=2013-01-29|access-date=2026-10-24}}</ref> Díreach ó dheas den chathair, i mbaile fearainn Ballynahatty i g[[Contae an Dúin]], tá ''Giant's Ring'', [[heinse]] mór é a tógadh thart ar 2700 R.C.<ref name="GR">Níl leagan Gaeilge den ainm i [[Logainm.ie|mBunachar Logainmneacha na hÉireann]]; is é is brí leis an ainm Béarla ná "fáinne an fhathaigh". {{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/120021|title=Giant's Ring {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)|access-date=2026-10-24}}</ref> Imfhálú ciorclach atá ann, 180 méadar ar trastomhas, agus múr 3.5 méadar ar airde timpeall air. Tá [[tuama pasáiste]] beag taobh istigh den imfhálú, soir ó lár an chiorcail.<ref name="enGR">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giant%27s_Ring|title=Giant's Ring|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> In aice le barr [[Duibhis|Dhuibhise]] tá carn adhlactha atá ón g[[An Chré-umhaois|Cré-umhaois]], is dócha.<ref name="BHP" /> Ar bharr [[Binn Mhadagáin|Bhinn Uamha]],<ref name="BU">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1417946|title=Binn Uamha/Cavehill {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)|access-date=2026-10-24}}</ref> an cnoc atá ag breathnú anuas ar an gcathair ó thuaidh, tá ''McArt's Fort'',<ref name="McArt">Níl leagan Gaeilge den ainm i mBunachar Logainmneacha na hÉireann; is é is brí leis an ainm Béarla ná "dún Mhic Airt".</ref> [[dún cnoic]] ón [[An Iarannaois|Iarannaois]]. Meastar gur sna céadta bliain roimh Chríost a tógadh é.<ref name="BHP" /> Tá aill ghéar ar thaobh amháin, agus díog dhomhain ar na taobhanna eile.<ref name="enCH">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Cavehill|title=Cavehill|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> == An Mheánaois == Is ón bhfocal ''fearsaid'', a chiallaíonn droim gainimh in uisce taoide nó áth, a tháinig an dara cuid den ainm ''Béal Feirste''.<ref name="FGB-fearsaid">{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fearsaid|title=fearsaid|work=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill)|publisher=teanglann.ie|language=ga|access-date=2026-10-24}}</ref> Bhí a leithéid d'áth san áit ar shnigh [[An Fhearsaid|Abhainn na Feirste]] isteach in [[Abhainn an Lagáin]], agus is timpeall ar an áth sin a d'fhás an chéad lonnaíocht.<ref name="enStair">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Belfast|title=History of Belfast|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> Bhí an t-áth ar an teorainn idir dhá chríoch Ghaelacha, [[Dál Fiatach]] ó dheas agus [[Dál nAraidi]] ó thuaidh, agus luann na hannála cath a troideadh ann idir an dá dhream sin sa seachtú haois.<ref name="enStair" /> Sa bhliain 1177, ghabh an ridire Normannach [[Seán de Cúirse (Iarla Uladh)|John de Courcy]] oirthear Uladh, Béal Feirste san áireamh. Creidtear gur thóg na Normannaigh [[Caisleán Bhéal Feirste|caisleán]] ag an áth chun an trasnú a chosaint; is ón mbliain 1262 an tagairt is sine dó. Rinne [[Éadbhard Brús]] léigear ar an gcaisleán sa bhliain 1315, agus scrios sé é níos déanaí. Faoi lár an cheathrú haois déag, bhí an caisleán agus a thailte gafa ag [[Ó Néill|muintir Néill]], agus ba chuid de chríoch [[Clann Aodha Buí|Chlann Aodha Buí]] an ceantar as sin amach, ar feadh breis is dhá chéad bliain.<ref name="enStair" /> Sa bhliain 1574, thug Iarla Essex cuireadh chun féasta i gCaisleán Bhéal Feirste do thaoiseach Chlann Aodha Buí. Maraíodh a lucht coimhdeachta, agus cuireadh an taoiseach féin chun báis i mBaile Átha Cliath ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1597, le linn [[Cogadh na Naoi mBliana|Chogadh na Naoi mBliana]], gabhadh agus maraíodh an garastún Sasanach a bhí sa chaisleán, agus scriosadh an caisleán, an sráidbhaile agus na ceantair máguaird.<ref name="enStair" /> == Plandáil Uladh == I dtús an [[17ú haois]], tháinig lucht plandála ó Shasana agus ó Albain, agus shocraigh cuid mhaith acu i mBéal Feirste. Bhí sé sin mar chuid den phlean a bhí beartaithe ag an Ridire [[Arthur Chichester]] leis an gceantar a choilíniú le nua-áitritheoirí Protastúnacha. Ba é oighear an scéil é go raibh Gaeil ann cheana féin, agus iad réidh le troid in aghaidh na muintire a bhí ag teacht isteach. Chuaigh siad i ngleic leis na Gaill, go háirithe sa bhliain [[1641]], nuair a d'éirigh siad amach in aghaidh na gcoilíneach. Maraíodh go leor de na plandóirí [[Protastúnachas|Protastúnacha]] le linn na ceannairce seo, agus mhair cuimhne an áir sin in intinn an phobail [[Albanaigh Uladh|Albanaigh]] go dtí an lá atá inniu ann. I ndiaidh na chéad [[Plandáil Uladh|phlandóirí]], tháinig na [[Úgónaigh|hÚgónaigh]] ón [[An Fhrainc|bhFrainc]] chun cur fúthu sa chathair, agus bhí an-tábhacht leo i bhforbairt eacnamaíoch na cathrach, mar ba iadsan thar aon dream eile a chuir bun le gnó an línéadaigh. == Ré na Tionsclaíochta == De réir mar a tháinig rath agus bláth ar an gcathair le fás thionscal an línéadaigh, d'fhás meon áirithe liobrálachais agus caoinfhulaingthe san áit dá réir. Mhaolaigh ar an drochamhras a bhí ag na hintleachtóirí Protastúnacha ar na Caitlicigh, agus tháinig radacachas chun cinn i measc an phobail Phreispitéirigh, mar bhí siad thíos leis na [[Na Péindlíthe|Péindlíthe]] chomh maith leis na Caitlicigh féin. Chuir daoine ar nós [[Liam Mac Néill|Liam Mhic Néill]], an ministir Preispitéireach, suim sa Ghaeilge. Bhí cuid de na luath-Ghaeilgeoirí Protastúnacha seo den bharúil gur cheart an teanga a shaothrú mar ghléas leis na Caitlicigh a iompú chuig an gcreideamh Protastúnach, ach b'ábhar spéise don chuid eile acu an teanga inti féin, chomh maith leis na seanscéalta, na seanmhiotais agus na seandánta a bhí beo i gcónaí i mbéal na ndaoine. Iontas na n-iontas, is féidir a rá gurbh iad Protastúnaigh Bhéal Feirste an dream ba mhó Gaelachais in Éirinn i ndeireadh an ochtú haois déag agus i dtús an naoú haois déag. Is i mBéal Feirste a tháinig an chéad eagraíocht ar a dtugtaí Óglaigh na hÉireann ar an bhfód sa bhliain 1778, agus is ansin, freisin, a bunaíodh [[Cumann na nÉireannach Aontaithe]] sa bhliain 1791. Ní raibh mórán bainte ag Béal Feirste le hÉirí Amach na bliana 1798, "[[Bliain na bhFrancach]]", áfach, mar choinnigh na Gaill greim daingean ar an gcathair, agus eagla orthu roimh an réabhlóideachas ó ilchríoch na hEorpa. Is sa naoú haois déag is mó a chuaigh an áit chun cinn, áfach, i gcúrsaí geilleagair agus tionsclaíochta. I ndeireadh na haoise sin, fiú, bhí sí ní ba mhó ná Baile Átha Cliath féin ó thaobh daonra de, ar feadh tamaill. Bhí an línéadach ann cheana féin i dtús an naoú haois déag, ach tháinig an longthógáil, gnó an tobac agus an innealtóireacht throm chun cinn ina dhiaidh. Nuair a bhí an longthógáil i mbarr a maitheasa, bhí 35,000 duine ag obair do Harland and Wolff amháin. Thagadh lucht imirce ar lorg oibre ó Albain agus ó Shasana féin, ach is ó cheantair thuaithe Uladh a tháinig an chuid ba mhó acu, Caitlicigh go háirithe. Shocraigh formhór na gCaitliceach in Iarthar Bhéal Feirste ón mbliain 1840 anuas. Ceantair Chaitliceacha eile i dTuaisceart Bhéal Feirste iad [[Ard Eoin]] agus an [[Lóiste Nua]]. Bhí saol an [[lucht oibre]] go dona, agus na galair thromchúiseacha, an calar go háirithe, ag scriosadh mhuintir na gceantar plódaithe. Thairis sin, thosaigh an seicteachas ag dul i dtreise i mBéal Feirste, agus ba mhinic a bhíodh bruíonta agus círéibeacha idir an dá phobal — na Caitlicigh agus na Protastúnaigh. San fhichiú haois, cuireadh scéim chuimsitheach i bhfeidhm leis na drochthithe a leagan, agus tháinig feabhas ar chúrsaí dá réir. == Béal Feirste ina phríomhchathair ar Thuaisceart Éireann == Sa bhliain 1920, d'achtaigh Parlaimint Westminster [[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)|an tAcht um Rialtas na hÉireann]], agus is é an reacht seo a bhronn stádas na príomhchathrach ar Bhéal Feirste i dTuaisceart Éireann nua. Osclaíodh [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Parlaimint Thuaisceart Éireann]] go hoifigiúil i [[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]] i mí an Mheithimh 1921. Idir an dá linn, bhí trioblóidí móra sa chathair, agus coimhthíos ag teacht ar an dá phobal roimh a chéile. Ní raibh an IRA láidir i mBéal Feirste, ach nuair a mharaídís duine de na póilíní, d'agraíodh na Dílseoirí díoltas cruálach ar na sibhialtaigh Chaitliceacha, agus uaireanta, bhíodh cúnamh acu ó fhórsaí slándála an stáit. Cailleadh tuairim is 500 duine sna trioblóidí seo. Mhaolaigh ar an bhforéigean arís i mí Iúil 1922, ach is iomaí Caitliceach a d'fhág an áit le teacht slán ón seicteachas. Le linn [[an Dara Cogadh Domhanda]], bhuamáil [[Luftwaffe|Aerfhórsa na Gearmáine]] an chathair go trom, mar bhí na longcheártaí agus tionscal na n-aerárthaí ina spriocanna straitéiseacha. Ba é an t-ionsaí a rinneadh oíche an 15ú lá de mhí Aibreáin 1941 an ceann ba mheasa de [[Blitz Bhéal Feirste]]. An oíche sin, rinne 200 eitleán buamála de chuid an Luftwaffe aer-ruathar ar an gcathair, agus bhí ceantair an lucht oibre timpeall na longcheártaí thíos go mór leis. Fuair beagnach 1,000 duine (987) bás i rith na hoíche sin, agus gortaíodh 1,500 eile. Le linn na n-ionsaithe ar fad, leagadh breis is 1,300 teach agus rinneadh damáiste do na mílte eile. Agus an méid sin ráite, tháinig an-bhorradh eacnamaíoch ar an gcathair le linn an chogaidh, mar bhí tábhacht straitéiseach le táirgí na tionsclaíochta áitiúla. == Na Trioblóidí == Go gairid i ndiaidh an chogaidh, bhí an saol sách suaimhneach i mBéal Feirste. Mar sin féin, níor chneasaigh goimh an tseicteachais riamh i gceart. I mí Lúnasa 1969, phléasc círéibeacha amach ar fud na cathrach. Nuair a scaoil póilíní de chuid [[Constáblacht Ríoga Uladh|Chonstáblacht Ríoga Uladh]] le meaisínghunna ó ghluaisteán armúrtha i gceantar Árasáin Dhuibhise, maraíodh beirt, an gasúr naoi mbliana d'aois Patrick Rooney ina measc. Chuir na Dílseoirí Sráid Bombay trí thine, mar ba cheantar Caitliceach é. Bhain an pobal Caitliceach an tátal as an scéal go raibh na póilíní ag tacú leis na Dílseoirí, agus dá bharr sin, bunaíodh [[An tIRA Sealadach|an IRA Sealadach]] leis an bpobal Caitliceach a chosaint. Chuaigh an foréigean i dtreise i dtús na seachtóidí, agus lucht an dá thaobh ag druileáil saighdiúirí paraimíleata le haghaidh troda. I mblianta [[Na Trioblóidí|na dTrioblóidí]], ní raibh éalú ann ó na síorbhuamálacha, ón bhfeallmharú ná ón bhforéigean sráide. Ar an 21ú lá de mhí Iúil 1972 ("Aoine na Fola"), phléasc an IRA dhá bhuama is fiche i limistéar sách teoranta i lár na cathrach, agus fuair naonúr bás de thoradh na bpléascanna seo. Ní raibh na Dílseoirí paraimíleata i [[Cumann Cosanta Uladh|gCumann Cosanta Uladh]] (UDA) agus in [[Óglaigh Uladh]] (UVF) mall ag tabhairt freagra. I lár na seachtóidí, bhí drong as an ngnáth i mbun na hoibre seo — [[Búistéirí na Seanchille]], mar a thugtaí orthu. Bhí siad bunaithe i gceantar Protastúnach na Seanchille, agus iad faoi cheannas Lenny Murphy, dearg-Dhílseoir agus ball d'Fhórsa Óglaigh Uladh. Bhí duine de na "búistéirí", fear darbh ainm William Moore, tar éis obair i ngléasra feola, agus ghoid sé sceana móra agus tuanna búistéara ón áit sin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Butchers|title=Shankill Butchers|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Bhaintí úsáid as na huirlisí sin leis na híobartaigh a mharú agus a gcorpáin a ghearradh, agus ba mhinic a d'fhág an sceanairt sin as aithne iad ar fad. Creidtear go raibh na "búistéirí" ní ba chosúla le sraithmharfóirí ná le sceimhlitheoirí. Is éadócha go mbeadh fáilte ar bith ag an bpobal Protastúnach roimh na fir bhuile seo, ach murach go raibh Tuaisceart Éireann ina chíor thuathail ag an sceimhlitheoireacht, ní bheadh deis acu éalú le hainghníomhartha chomh huafásach sin. Ó bhí saol Thuaisceart Éireann ag dul ó smacht ar rialtas na Ríochta Aontaithe, chinn an rialtas ar dhíormaí de chuid [[Arm na Breataine]] a imlonnú i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969. Ón am sin i leith, bhí na saighdiúirí ina gcuid bhuan de shaol Bhéal Feirste. Tógadh beairicí móra daingnithe, go háirithe in Iarthar Bhéal Feirste, áit a raibh na Caitlicigh ina gcónaí. I dtosach báire, chuir na Caitlicigh fáilte chroíúil roimh na saighdiúirí, mar cheap siad go mbeidís mar sciath chosanta idir iad féin agus na Dílseoirí. Ní mar a shíltear a bítear, áfach. Chuaigh caidreamh na gCaitliceach agus na saighdiúirí ó mhaith, go háirithe i ndiaidh imeachtaí ar nós Chuirfiú Íochtar na bhFál (1970), a d'iompaigh ina chath trí lá idir an IRA agus na saighdiúirí, agus inar maraíodh ceathrar sibhialtach. Níor mhaolaigh ar an gcogadh idir an dá dhream seo i rith na seachtóidí, ach ba í Oibríocht Motorman (1972) barr an donais. Le linn na hoibríochta seo, chuaigh na mílte saighdiúirí isteach sna ceantair Chaitliceacha i mBéal Feirste agus i n[[Doire]] le smacht na Breataine a chur i bhfeidhm arís in áit smacht an IRA. I dtús na seachtóidí, b'éigean do go leor de theaghlaigh na cathrach aistriú, agus an pobal ba mhó i ngach ceantar ag ruaigeadh an mhionlaigh as an gcomharsanacht — na Protastúnaigh ag caitheamh na gCaitliceach amach agus a mhalairt, cé gur Chaitlicigh iad an chuid ba mhó a díbríodh ar an gcaoi sin. Tháinig meath ar gheilleagar na cathrach, mar thosaigh an tionsclaíocht déantúsaíochta ag cailleadh a tábhachta ar fud na hEorpa i dtús na n-ochtóidí, agus ní raibh na Trioblóidí ag déanamh maitheasa don gheilleagar ach an oiread. Bhí an chothromaíocht idir an dá phobal ag athrú chomh maith. Chomh deireanach leis an mbliain 1971, ba iad na Protastúnaigh formhór mhuintir na cathrach, ach ó shin i leith, tá an dá phobal tagtha chun cothromaíochta. Chuidigh ráta ard torthúlachta na gCaitliceach leis an athrú, chomh maith leis an líon Protastúnach a d'fhág an chathair, cuid acu ag socrú síos in áiteanna eile i dTuaisceart Éireann ar nós thuaisceart Chontae an Dúin, agus an chuid eile taobh amuigh de Thuaisceart Éireann, in Albain go háirithe. Sa bhliain 1981, chuaigh scata de phríosúnaigh Phoblachtánacha ar [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais]] ag éileamh stádas an phríosúnaigh pholaitiúil, agus ba é [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh|Roibeard Ó Seachnasaigh]] an chéad duine acu a fuair bás. Ba as [[Baile na Mainistreach]] in aice le Béal Feirste dó. Spreag bás an tSeachnasaigh círéibeacha móra ar fud Bhéal Feirste. Is sa bhliain 1988 a chuaigh an chathair trí na himeachtaí ba mhó a tharraing míchliú uirthi sna hochtóidí. Ar dtús, d'ionsaigh Dílseoir paraimíleata darbh ainm Michael Stone lucht sochraide i Reilig Bhaile an Mhuilinn a bhí ag adhlacadh triúr Óglach de chuid na Sealadach — [[Mairéad Farrell (paramíleatach)|Mairéad Farrell]], Seán Savage agus Daniel McCann — a maraíodh i nGiobráltar roimhe sin, agus mharaigh sé triúr. Nuair a bhí íobartaigh an ionsaí seo á n-adhlacadh, chuir beirt cheannairí d'Arm na Breataine isteach ar lucht na sochraide de thaisme, agus rinneadh [[linseáil]] orthu sa chambús a lean. I dtús na nóchaidí, chuaigh ainghníomhartha na bparaimíleatach ón dá thaobh i méid, agus iad ag marú sibhialtach ón taobh eile chomh maith le cath a chur ar a chéile. Bhí siad ag tabhairt cor in aghaidh an chaim dá chéile gan stad gan staonadh. Ba é an t-ainghníomh ba mheasa sa tréimhse seo an bhuamáil a rinne an IRA ar shiopa éisc ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] ar an 23 Deireadh Fómhair 1993. Ba é aidhm na buamála ceannairí na nDílseoirí paraimíleata a mharú, mar fuair an IRA boladh de go raibh a leithéidí le teacht le chéile i ndáil chomhairle thuas staighre san fhoirgneamh ina raibh an siopa éisc. Le fírinne, ní raibh a leithéid de chruinniú ar siúl nuair a phléasc an buama. Maraíodh naonúr Protastúnach — ochtar sibhialtach agus ball amháin den UDA — chomh maith le fear an bhuama féin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Road_bombing|title=Shankill Road bombing|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Ansin, tháinig an sos cogaidh: d'fhógair an IRA Sealadach sos cogaidh i mí Lúnasa 1994, agus i mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna, tháinig fógra den chineál céanna ó Chomhcheannasaíocht Mhíleata na nDílseoirí.<ref>Béarla: ''Combined Loyalist Military Command''.</ref> Cé gur chuir sos cogaidh na bparaimíleatach deireadh leis an sceimhlitheoireacht, maireann an ghoimh a d'fhág blianta fada na dTrioblóidí ina ndiaidh. Ón mbliain 1969 anuas, cailleadh os cionn 1,500 duine sa chathair de thoradh an fhoréigin pholaitiúil. Is minic nach mbíonn ach lucht aon chreidimh amháin ina gcónaí i gcomharsanacht áirithe, agus is minic a bhíonn siad faoi léigear ag an bpobal eile, dar leo féin. Ceantar beag Caitliceach i lár ceantair Phrotastúnaigh is ea [[an Trá Ghearr]] in Oirthear Bhéal Feirste, mar shampla. Pléascann an foréigean paraimíleata amach ó am go ham, ach anois, is é an t-imreas inmheánach is minicí a bhíonn ann. Mar shampla, bíonn na dronganna éagsúla Dílseoirí ag ionsaí a chéile uaireanta, agus i mí Eanáir 2005, maraíodh fear darbh ainm Robert McCartney, agus cuireadh an marú i leith baill den IRA Sealadach. Caitliceach ba ea é, agus fuarthas sínte é i Sráid Chormaic i ndiaidh achrainn i dteach tábhairne i Sráid na Bealtaine i lár na cathrach. Bhí sé gonta go dona le sceana, agus fuair sé bás san otharlann ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1997, chaill na hAontachtóirí an lámh in uachtar ar [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste]] den chéad uair riamh. Ba é [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Páirtí na Comhghuaillíochta]] a bhí ina mheá idir na Náisiúnaithe agus na hAontachtóirí. Ní dhearna toghcháin chomhairle na mblianta 2001 agus 2005 ach an staid sin a dhaingniú arís. Ba é Alban Maginness ([[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]]) an chéad Ard-Mhéara Náisiúnach ar an gcathair, sa bhliain 1997, agus ba é Alex Maskey an chéad Ard-Mhéara de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]], sa bhliain 2002. == Féach freisin == * [[Béal Feirste]] * [[Caisleán Bhéal Feirste]] * [[Blitz Bhéal Feirste]] * [[Na Trioblóidí]] * [[Stair Thuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] 0t7x9y5h5ppesnnrzu2j8cbsj37iczo 1330543 1330542 2026-10-24T09:04:47Z TGcoa 21229 /* Na Trioblóidí */ 1330543 wikitext text/x-wiki Tá fianaise ann go raibh áitreabh daonna san áit a bhfuil [[Béal Feirste]] inniu ón [[Neoiliteach|Ré Neoiliteach]] anuas, agus tá iarsmaí so-aitheanta de ráth ón [[An Iarannaois|Iarannaois]] fágtha ann. [[Íomhá:Northern Ireland Belfast Giants Ring 001.jpg|deas|mion|220px|An tuama pasáiste taobh istigh de ''Giant's Ring'', [[heinse]] ón Ré Neoiliteach ó dheas de Bhéal Feirste]] [[Íomhá:McArt's Fort, Belfast - geograph.org.uk - 1629203.jpg|deas|mion|220px|''McArt's Fort'' ar bharr Bhinn Uamha, agus Béal Feirste thíos faoi]] [[Íomhá:O'Neill of Clanaboy.png|deas|mion|220px|Armas Chlann Aodha Buí]] [[Íomhá:British School - Walter Devereux (1539–1576), 1st Earl of Essex - BELUM.U4755 - Ulster Museum.jpg|deas|mion|220px|Walter Devereux, Iarla Essex, sa bhliain 1572]] [[Íomhá:ArthurChichester BaronChichesterOfBelfast Belfast Harbour Commissioners.jpg|deas|mion|220px|An Ridire [[Arthur Chichester]] (1563–1625)]] [[Íomhá:Bastille-day-belfast-1791.jpg|deas|mion|220px|Óglaigh ag ceiliúradh [[Lá Bastille]] i mBéal Feirste i dtús na 1790idí]] [[Íomhá:Wolfe Tone.jpg|deas|mion|220px|[[Theobald Wolfe Tone]], duine de bhunaitheoirí Chumann na nÉireannach Aontaithe i mBéal Feirste sa bhliain 1791]] [[Íomhá:Belfast 1854 (Doyle).jpg|deas|mion|220px|Radharc ar Bhéal Feirste ó na cnoic, léaráid a foilsíodh sa bhliain 1854]] [[Íomhá:The Royal Irish Constabulary charging anti-Home Rule crowds in Belfast during the riots of 1886.jpg|deas|mion|220px|[[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] agus ionsaí ar shlua a bhí in aghaidh an [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dúchais]] le linn na gcíréibeacha i mBéal Feirste sa bhliain 1886]] [[Íomhá:Linen Hall Library, 1888.jpg|deas|mion|220px|An ''White Linen Hall'', margadh an línéadaigh i mBéal Feirste, sa bhliain 1888. Leagadh é chun Halla na Cathrach a thógáil.]] [[Íomhá:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|deas|mion|220px|An ''[[RMS Titanic|Titanic]]'' réidh le seoladh i longcheárta Harland and Wolff, 1911]] [[Íomhá:Hamill Street Area- Johnstone's Court (8899823124).jpg|deas|mion|220px|Tithe an lucht oibre i gcúirt chúng i mBéal Feirste, 1912, agus muilte Ross sa chúlra]] [[Íomhá:Belfast City Hall 2010.JPG|deas|mion|220px|[[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]], áit ar osclaíodh Parlaimint Thuaisceart Éireann sa bhliain 1921]] [[Íomhá:Rescue workers search through the rubble of Eglington Street in Belfast, Northern Ireland after a German air raid, 7 May 1941. H9476.jpg|deas|mion|220px|Lucht tarrthála ag cuardach sa smionagar i mBéal Feirste i ndiaidh aer-ruathair de chuid an Luftwaffe, 7 Bealtaine 1941]] [[Íomhá:Shorland armoured car mk1.jpg|deas|mion|220px|Gluaisteán armúrtha Shorland. D'úsáid Constáblacht Ríoga Uladh gluaisteáin den chineál seo, agus meaisínghunnaí orthu, le linn na gcíréibeacha i mí Lúnasa 1969.]] [[Íomhá:Belfast peaceline Bombay Street.jpg|deas|mion|220px|An líne shíochána ag Sráid Bombay, 2009. Dódh an tsráid i mí Lúnasa 1969.]] [[Íomhá:British troops investigate a couple on the street in Belfast.jpg|deas|mion|220px|Saighdiúirí de chuid Arm na Breataine agus póilíní ar dualgas i lár Bhéal Feirste, 1974]] [[Íomhá:Bobby Sands mural.jpg|deas|mion|220px|Múrphictiúr de [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]]]] [[Íomhá:Milltown Cemetery Massacre memorial.jpg|deas|mion|220px|Leac chuimhneacháin i Reilig Bhaile an Mhuilinn ar an triúr a maraíodh san ionsaí ar an tsochraid, 16 Márta 1988]] [[Íomhá:Shankill Bombing Memorials.jpg|deas|mion|220px|Cuimhneacháin ar íobartaigh bhuamáil Bhóthar na Seanchille (1993), ar shuíomh an tsiopa éisc]] == Réamhstair == Is ón [[Neoiliteach|Ré Neoiliteach]] na hiarsmaí is sine atá fós ina seasamh i gceantar Bhéal Feirste. Tá fianaise ar roinnt tuamaí meigiliteacha sna cnoic os cionn na cathrach.<ref name="BHP">{{Cite web-en|url=http://www.belfasthills.org/content/archaeology-hills|title=Archaeology in the hills|publisher=Belfast Hills Partnership|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130129045447/http://www.belfasthills.org/content/archaeology-hills|archive-date=2013-01-29|access-date=2026-10-24}}</ref> Díreach ó dheas den chathair, i mbaile fearainn Ballynahatty i g[[Contae an Dúin]], tá ''Giant's Ring'', [[heinse]] mór é a tógadh thart ar 2700 R.C.<ref name="GR">Níl leagan Gaeilge den ainm i [[Logainm.ie|mBunachar Logainmneacha na hÉireann]]; is é is brí leis an ainm Béarla ná "fáinne an fhathaigh". {{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/120021|title=Giant's Ring {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)|access-date=2026-10-24}}</ref> Imfhálú ciorclach atá ann, 180 méadar ar trastomhas, agus múr 3.5 méadar ar airde timpeall air. Tá [[tuama pasáiste]] beag taobh istigh den imfhálú, soir ó lár an chiorcail.<ref name="enGR">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giant%27s_Ring|title=Giant's Ring|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> In aice le barr [[Duibhis|Dhuibhise]] tá carn adhlactha atá ón g[[An Chré-umhaois|Cré-umhaois]], is dócha.<ref name="BHP" /> Ar bharr [[Binn Mhadagáin|Bhinn Uamha]],<ref name="BU">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1417946|title=Binn Uamha/Cavehill {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)|access-date=2026-10-24}}</ref> an cnoc atá ag breathnú anuas ar an gcathair ó thuaidh, tá ''McArt's Fort'',<ref name="McArt">Níl leagan Gaeilge den ainm i mBunachar Logainmneacha na hÉireann; is é is brí leis an ainm Béarla ná "dún Mhic Airt".</ref> [[dún cnoic]] ón [[An Iarannaois|Iarannaois]]. Meastar gur sna céadta bliain roimh Chríost a tógadh é.<ref name="BHP" /> Tá aill ghéar ar thaobh amháin, agus díog dhomhain ar na taobhanna eile.<ref name="enCH">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Cavehill|title=Cavehill|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> == An Mheánaois == Is ón bhfocal ''fearsaid'', a chiallaíonn droim gainimh in uisce taoide nó áth, a tháinig an dara cuid den ainm ''Béal Feirste''.<ref name="FGB-fearsaid">{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fearsaid|title=fearsaid|work=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill)|publisher=teanglann.ie|language=ga|access-date=2026-10-24}}</ref> Bhí a leithéid d'áth san áit ar shnigh [[An Fhearsaid|Abhainn na Feirste]] isteach in [[Abhainn an Lagáin]], agus is timpeall ar an áth sin a d'fhás an chéad lonnaíocht.<ref name="enStair">{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Belfast|title=History of Belfast|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-24}}</ref> Bhí an t-áth ar an teorainn idir dhá chríoch Ghaelacha, [[Dál Fiatach]] ó dheas agus [[Dál nAraidi]] ó thuaidh, agus luann na hannála cath a troideadh ann idir an dá dhream sin sa seachtú haois.<ref name="enStair" /> Sa bhliain 1177, ghabh an ridire Normannach [[Seán de Cúirse (Iarla Uladh)|John de Courcy]] oirthear Uladh, Béal Feirste san áireamh. Creidtear gur thóg na Normannaigh [[Caisleán Bhéal Feirste|caisleán]] ag an áth chun an trasnú a chosaint; is ón mbliain 1262 an tagairt is sine dó. Rinne [[Éadbhard Brús]] léigear ar an gcaisleán sa bhliain 1315, agus scrios sé é níos déanaí. Faoi lár an cheathrú haois déag, bhí an caisleán agus a thailte gafa ag [[Ó Néill|muintir Néill]], agus ba chuid de chríoch [[Clann Aodha Buí|Chlann Aodha Buí]] an ceantar as sin amach, ar feadh breis is dhá chéad bliain.<ref name="enStair" /> Sa bhliain 1574, thug Iarla Essex cuireadh chun féasta i gCaisleán Bhéal Feirste do thaoiseach Chlann Aodha Buí. Maraíodh a lucht coimhdeachta, agus cuireadh an taoiseach féin chun báis i mBaile Átha Cliath ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1597, le linn [[Cogadh na Naoi mBliana|Chogadh na Naoi mBliana]], gabhadh agus maraíodh an garastún Sasanach a bhí sa chaisleán, agus scriosadh an caisleán, an sráidbhaile agus na ceantair máguaird.<ref name="enStair" /> == Plandáil Uladh == I dtús an [[17ú haois]], tháinig lucht plandála ó Shasana agus ó Albain, agus shocraigh cuid mhaith acu i mBéal Feirste. Bhí sé sin mar chuid den phlean a bhí beartaithe ag an Ridire [[Arthur Chichester]] leis an gceantar a choilíniú le nua-áitritheoirí Protastúnacha. Ba é oighear an scéil é go raibh Gaeil ann cheana féin, agus iad réidh le troid in aghaidh na muintire a bhí ag teacht isteach. Chuaigh siad i ngleic leis na Gaill, go háirithe sa bhliain [[1641]], nuair a d'éirigh siad amach in aghaidh na gcoilíneach. Maraíodh go leor de na plandóirí [[Protastúnachas|Protastúnacha]] le linn na ceannairce seo, agus mhair cuimhne an áir sin in intinn an phobail [[Albanaigh Uladh|Albanaigh]] go dtí an lá atá inniu ann. I ndiaidh na chéad [[Plandáil Uladh|phlandóirí]], tháinig na [[Úgónaigh|hÚgónaigh]] ón [[An Fhrainc|bhFrainc]] chun cur fúthu sa chathair, agus bhí an-tábhacht leo i bhforbairt eacnamaíoch na cathrach, mar ba iadsan thar aon dream eile a chuir bun le gnó an línéadaigh. == Ré na Tionsclaíochta == De réir mar a tháinig rath agus bláth ar an gcathair le fás thionscal an línéadaigh, d'fhás meon áirithe liobrálachais agus caoinfhulaingthe san áit dá réir. Mhaolaigh ar an drochamhras a bhí ag na hintleachtóirí Protastúnacha ar na Caitlicigh, agus tháinig radacachas chun cinn i measc an phobail Phreispitéirigh, mar bhí siad thíos leis na [[Na Péindlíthe|Péindlíthe]] chomh maith leis na Caitlicigh féin. Chuir daoine ar nós [[Liam Mac Néill|Liam Mhic Néill]], an ministir Preispitéireach, suim sa Ghaeilge. Bhí cuid de na luath-Ghaeilgeoirí Protastúnacha seo den bharúil gur cheart an teanga a shaothrú mar ghléas leis na Caitlicigh a iompú chuig an gcreideamh Protastúnach, ach b'ábhar spéise don chuid eile acu an teanga inti féin, chomh maith leis na seanscéalta, na seanmhiotais agus na seandánta a bhí beo i gcónaí i mbéal na ndaoine. Iontas na n-iontas, is féidir a rá gurbh iad Protastúnaigh Bhéal Feirste an dream ba mhó Gaelachais in Éirinn i ndeireadh an ochtú haois déag agus i dtús an naoú haois déag. Is i mBéal Feirste a tháinig an chéad eagraíocht ar a dtugtaí Óglaigh na hÉireann ar an bhfód sa bhliain 1778, agus is ansin, freisin, a bunaíodh [[Cumann na nÉireannach Aontaithe]] sa bhliain 1791. Ní raibh mórán bainte ag Béal Feirste le hÉirí Amach na bliana 1798, "[[Bliain na bhFrancach]]", áfach, mar choinnigh na Gaill greim daingean ar an gcathair, agus eagla orthu roimh an réabhlóideachas ó ilchríoch na hEorpa. Is sa naoú haois déag is mó a chuaigh an áit chun cinn, áfach, i gcúrsaí geilleagair agus tionsclaíochta. I ndeireadh na haoise sin, fiú, bhí sí ní ba mhó ná Baile Átha Cliath féin ó thaobh daonra de, ar feadh tamaill. Bhí an línéadach ann cheana féin i dtús an naoú haois déag, ach tháinig an longthógáil, gnó an tobac agus an innealtóireacht throm chun cinn ina dhiaidh. Nuair a bhí an longthógáil i mbarr a maitheasa, bhí 35,000 duine ag obair do Harland and Wolff amháin. Thagadh lucht imirce ar lorg oibre ó Albain agus ó Shasana féin, ach is ó cheantair thuaithe Uladh a tháinig an chuid ba mhó acu, Caitlicigh go háirithe. Shocraigh formhór na gCaitliceach in Iarthar Bhéal Feirste ón mbliain 1840 anuas. Ceantair Chaitliceacha eile i dTuaisceart Bhéal Feirste iad [[Ard Eoin]] agus an [[Lóiste Nua]]. Bhí saol an [[lucht oibre]] go dona, agus na galair thromchúiseacha, an calar go háirithe, ag scriosadh mhuintir na gceantar plódaithe. Thairis sin, thosaigh an seicteachas ag dul i dtreise i mBéal Feirste, agus ba mhinic a bhíodh bruíonta agus círéibeacha idir an dá phobal — na Caitlicigh agus na Protastúnaigh. San fhichiú haois, cuireadh scéim chuimsitheach i bhfeidhm leis na drochthithe a leagan, agus tháinig feabhas ar chúrsaí dá réir. == Béal Feirste ina phríomhchathair ar Thuaisceart Éireann == Sa bhliain 1920, d'achtaigh Parlaimint Westminster [[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)|an tAcht um Rialtas na hÉireann]], agus is é an reacht seo a bhronn stádas na príomhchathrach ar Bhéal Feirste i dTuaisceart Éireann nua. Osclaíodh [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Parlaimint Thuaisceart Éireann]] go hoifigiúil i [[Halla na Cathrach, Béal Feirste|Halla na Cathrach]] i mí an Mheithimh 1921. Idir an dá linn, bhí trioblóidí móra sa chathair, agus coimhthíos ag teacht ar an dá phobal roimh a chéile. Ní raibh an IRA láidir i mBéal Feirste, ach nuair a mharaídís duine de na póilíní, d'agraíodh na Dílseoirí díoltas cruálach ar na sibhialtaigh Chaitliceacha, agus uaireanta, bhíodh cúnamh acu ó fhórsaí slándála an stáit. Cailleadh tuairim is 500 duine sna trioblóidí seo. Mhaolaigh ar an bhforéigean arís i mí Iúil 1922, ach is iomaí Caitliceach a d'fhág an áit le teacht slán ón seicteachas. Le linn [[an Dara Cogadh Domhanda]], bhuamáil [[Luftwaffe|Aerfhórsa na Gearmáine]] an chathair go trom, mar bhí na longcheártaí agus tionscal na n-aerárthaí ina spriocanna straitéiseacha. Ba é an t-ionsaí a rinneadh oíche an 15ú lá de mhí Aibreáin 1941 an ceann ba mheasa de [[Blitz Bhéal Feirste]]. An oíche sin, rinne 200 eitleán buamála de chuid an Luftwaffe aer-ruathar ar an gcathair, agus bhí ceantair an lucht oibre timpeall na longcheártaí thíos go mór leis. Fuair beagnach 1,000 duine (987) bás i rith na hoíche sin, agus gortaíodh 1,500 eile. Le linn na n-ionsaithe ar fad, leagadh breis is 1,300 teach agus rinneadh damáiste do na mílte eile. Agus an méid sin ráite, tháinig an-bhorradh eacnamaíoch ar an gcathair le linn an chogaidh, mar bhí tábhacht straitéiseach le táirgí na tionsclaíochta áitiúla. == Na Trioblóidí == Go gairid i ndiaidh an chogaidh, bhí an saol sách suaimhneach i mBéal Feirste. Mar sin féin, níor chneasaigh goimh an tseicteachais riamh i gceart. I mí Lúnasa 1969, phléasc círéibeacha amach ar fud na cathrach. Nuair a scaoil póilíní de chuid [[Constáblacht Ríoga Uladh|Chonstáblacht Ríoga Uladh]] le meaisínghunna ó ghluaisteán armúrtha i gceantar Árasáin Dhuibhise, maraíodh beirt, an gasúr naoi mbliana d'aois Patrick Rooney ina measc. Chuir na Dílseoirí Sráid Bombay trí thine, mar ba cheantar Caitliceach é. Bhain an pobal Caitliceach an tátal as an scéal go raibh na póilíní ag tacú leis na Dílseoirí, agus dá bharr sin, bunaíodh [[An tIRA Sealadach|an IRA Sealadach]] leis an bpobal Caitliceach a chosaint. Chuaigh an foréigean i dtreise i dtús na seachtóidí, agus lucht an dá thaobh ag druileáil saighdiúirí paraimíleata le haghaidh troda. I mblianta [[Na Trioblóidí|na dTrioblóidí]], ní raibh éalú ann ó na síorbhuamálacha, ón bhfeallmharú ná ón bhforéigean sráide. Ar an 21ú lá de mhí Iúil 1972 ("Aoine na Fola"), phléasc an IRA dhá bhuama is fiche i limistéar sách teoranta i lár na cathrach, agus fuair naonúr bás de thoradh na bpléascanna seo. Ní raibh na Dílseoirí paraimíleata i [[Cumann Cosanta Uladh|gCumann Cosanta Uladh]] (UDA) agus in [[Óglaigh Uladh]] (UVF) mall ag tabhairt freagra. Ó bhí saol Thuaisceart Éireann ag dul ó smacht ar rialtas na Ríochta Aontaithe, chinn an rialtas ar dhíormaí de chuid [[Arm na Breataine]] a imlonnú i dTuaisceart Éireann sa bhliain 1969. Ón am sin i leith, bhí na saighdiúirí ina gcuid bhuan de shaol Bhéal Feirste. Tógadh beairicí móra daingnithe, go háirithe in Iarthar Bhéal Feirste, áit a raibh na Caitlicigh ina gcónaí. I dtosach báire, chuir na Caitlicigh fáilte chroíúil roimh na saighdiúirí, mar cheap siad go mbeidís mar sciath chosanta idir iad féin agus na Dílseoirí. Ní mar a shíltear a bítear, áfach. Chuaigh caidreamh na gCaitliceach agus na saighdiúirí ó mhaith, go háirithe i ndiaidh imeachtaí ar nós Chuirfiú Íochtar na bhFál (1970), a d'iompaigh ina chath trí lá idir an IRA agus na saighdiúirí, agus inar maraíodh ceathrar sibhialtach. Níor mhaolaigh ar an gcogadh idir an dá dhream seo i rith na seachtóidí, ach ba í Oibríocht Motorman (1972) barr an donais. Le linn na hoibríochta seo, chuaigh na mílte saighdiúirí isteach sna ceantair Chaitliceacha i mBéal Feirste agus i n[[Doire]] le smacht na Breataine a chur i bhfeidhm arís in áit smacht an IRA. I dtús na seachtóidí, b'éigean do go leor de theaghlaigh na cathrach aistriú, agus an pobal ba mhó i ngach ceantar ag ruaigeadh an mhionlaigh as an gcomharsanacht — na Protastúnaigh ag caitheamh na gCaitliceach amach agus a mhalairt, cé gur Chaitlicigh iad an chuid ba mhó a díbríodh ar an gcaoi sin. Tháinig meath ar gheilleagar na cathrach, mar thosaigh an tionsclaíocht déantúsaíochta ag cailleadh a tábhachta ar fud na hEorpa i dtús na n-ochtóidí, agus ní raibh na Trioblóidí ag déanamh maitheasa don gheilleagar ach an oiread. Bhí an chothromaíocht idir an dá phobal ag athrú chomh maith. Chomh deireanach leis an mbliain 1971, ba iad na Protastúnaigh formhór mhuintir na cathrach, ach ó shin i leith, tá an dá phobal tagtha chun cothromaíochta. Chuidigh ráta ard torthúlachta na gCaitliceach leis an athrú, chomh maith leis an líon Protastúnach a d'fhág an chathair, cuid acu ag socrú síos in áiteanna eile i dTuaisceart Éireann ar nós thuaisceart Chontae an Dúin, agus an chuid eile taobh amuigh de Thuaisceart Éireann, in Albain go háirithe. === Lár na seachtóidí === I lár na seachtóidí, bhí drong as an ngnáth i mbun na hoibre seo — [[Búistéirí na Seanchille]], mar a thugtaí orthu. Bhí siad bunaithe i gceantar Protastúnach na Seanchille, agus iad faoi cheannas Lenny Murphy, dearg-Dhílseoir agus ball d'Fhórsa Óglaigh Uladh. Bhí duine de na "búistéirí", fear darbh ainm William Moore, tar éis obair i ngléasra feola, agus ghoid sé sceana móra agus tuanna búistéara ón áit sin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Butchers|title=Shankill Butchers|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Bhaintí úsáid as na huirlisí sin leis na híobartaigh a mharú agus a gcorpáin a ghearradh, agus ba mhinic a d'fhág an sceanairt sin as aithne iad ar fad. Creidtear go raibh na "búistéirí" ní ba chosúla le sraithmharfóirí ná le sceimhlitheoirí. Is éadócha go mbeadh fáilte ar bith ag an bpobal Protastúnach roimh na fir bhuile seo, ach murach go raibh Tuaisceart Éireann ina chíor thuathail ag an sceimhlitheoireacht, ní bheadh deis acu éalú le hainghníomhartha chomh huafásach sin. === 1980idí === Sa bhliain 1981, chuaigh scata de phríosúnaigh Phoblachtánacha ar [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais]] ag éileamh stádas an phríosúnaigh pholaitiúil, agus ba é [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh|Roibeard Ó Seachnasaigh]] an chéad duine acu a fuair bás. Ba as [[Baile na Mainistreach]] in aice le Béal Feirste dó. Spreag bás an tSeachnasaigh círéibeacha móra ar fud Bhéal Feirste. Is sa bhliain 1988 a chuaigh an chathair trí na himeachtaí ba mhó a tharraing míchliú uirthi sna hochtóidí. Ar dtús, d'ionsaigh Dílseoir paraimíleata darbh ainm Michael Stone lucht sochraide i Reilig Bhaile an Mhuilinn a bhí ag adhlacadh triúr Óglach de chuid na Sealadach — [[Mairéad Farrell (paramíleatach)|Mairéad Farrell]], Seán Savage agus Daniel McCann — a maraíodh i nGiobráltar roimhe sin, agus mharaigh sé triúr. Nuair a bhí íobartaigh an ionsaí seo á n-adhlacadh, chuir beirt cheannairí d'Arm na Breataine isteach ar lucht na sochraide de thaisme, agus rinneadh [[linseáil]] orthu sa chambús a lean. === 1990idí === I dtús na nóchaidí, chuaigh ainghníomhartha na bparaimíleatach ón dá thaobh i méid, agus iad ag marú sibhialtach ón taobh eile chomh maith le cath a chur ar a chéile. Bhí siad ag tabhairt cor in aghaidh an chaim dá chéile gan stad gan staonadh. Ba é an t-ainghníomh ba mheasa sa tréimhse seo an bhuamáil a rinne an IRA ar shiopa éisc ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] ar an 23 Deireadh Fómhair 1993. Ba é aidhm na buamála ceannairí na nDílseoirí paraimíleata a mharú, mar fuair an IRA boladh de go raibh a leithéidí le teacht le chéile i ndáil chomhairle thuas staighre san fhoirgneamh ina raibh an siopa éisc. Le fírinne, ní raibh a leithéid de chruinniú ar siúl nuair a phléasc an buama. Maraíodh naonúr Protastúnach — ochtar sibhialtach agus ball amháin den UDA — chomh maith le fear an bhuama féin.<ref>{{Cite web-en|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shankill_Road_bombing|title=Shankill Road bombing|language=en|publisher=Wikipedia|access-date=2026-10-20}}</ref> Ansin, tháinig an sos cogaidh: d'fhógair an IRA Sealadach sos cogaidh i mí Lúnasa 1994, agus i mí Dheireadh Fómhair na bliana céanna, tháinig fógra den chineál céanna ó Chomhcheannasaíocht Mhíleata na nDílseoirí.<ref>Béarla: ''Combined Loyalist Military Command''.</ref> Cé gur chuir sos cogaidh na bparaimíleatach deireadh leis an sceimhlitheoireacht, maireann an ghoimh a d'fhág blianta fada na dTrioblóidí ina ndiaidh. Ón mbliain 1969 anuas, cailleadh os cionn 1,500 duine sa chathair de thoradh an fhoréigin pholaitiúil. Is minic nach mbíonn ach lucht aon chreidimh amháin ina gcónaí i gcomharsanacht áirithe, agus is minic a bhíonn siad faoi léigear ag an bpobal eile, dar leo féin. Ceantar beag Caitliceach i lár ceantair Phrotastúnaigh is ea [[an Trá Ghearr]] in Oirthear Bhéal Feirste, mar shampla. '''2000idí''' Pléascann an foréigean paraimíleata amach ó am go ham, ach anois, is é an t-imreas inmheánach is minicí a bhíonn ann. Mar shampla, bíonn na dronganna éagsúla Dílseoirí ag ionsaí a chéile uaireanta, agus i mí Eanáir 2005, maraíodh fear darbh ainm Robert McCartney, agus cuireadh an marú i leith baill den IRA Sealadach. Caitliceach ba ea é, agus fuarthas sínte é i Sráid Chormaic i ndiaidh achrainn i dteach tábhairne i Sráid na Bealtaine i lár na cathrach. Bhí sé gonta go dona le sceana, agus fuair sé bás san otharlann ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1997, chaill na hAontachtóirí an lámh in uachtar ar [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste]] den chéad uair riamh. Ba é [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Páirtí na Comhghuaillíochta]] a bhí ina mheá idir na Náisiúnaithe agus na hAontachtóirí. Ní dhearna toghcháin chomhairle na mblianta 2001 agus 2005 ach an staid sin a dhaingniú arís. Ba é Alban Maginness ([[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]]) an chéad Ard-Mhéara Náisiúnach ar an gcathair, sa bhliain 1997, agus ba é Alex Maskey an chéad Ard-Mhéara de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]], sa bhliain 2002. == Féach freisin == * [[Béal Feirste]] * [[Caisleán Bhéal Feirste]] * [[Blitz Bhéal Feirste]] * [[Na Trioblóidí]] * [[Stair Thuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] o5sw66myve5pppgp0dcehqoldc4y73v 0 128669 1330539 2026-10-24T08:46:21Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh]] go [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] 1330539 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Roibeard Ó Seachnasaigh]] 6wuczvn0vdnwshw0obhaywu6fowp9ie