Vicipéid
gawiki
https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Meán
Speisialta
Plé
Úsáideoir
Plé úsáideora
Vicipéid
Plé Vicipéide
Íomhá
Plé íomhá
MediaWiki
Plé MediaWiki
Teimpléad
Plé teimpléid
Cabhair
Plé cabhrach
Catagóir
Plé catagóire
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
6 Iúil
0
1898
1331006
1319634
2026-10-30T14:39:02Z
LametinoWiki
23199
1331006
wikitext
text/x-wiki
{{Iúil}}
Is é an '''6 Iúil''' an 187ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 188ú lá i mbliain bhisigh. Tá 178 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[An Mhaláiv]] - Lá na Saoirse ([[1964]]) agus Lá na Poblachta ([[1966]])
* [[Oileáin Chomóra]] - Lá na Saoirse ([[1975]])
* [[Poblacht na Seice]] - Lá [[Jan Hus]] ([[1415]])
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1796]] — [[Nioclás I na Rúise]], (b. [[1855]])
* [[1859]] — [[Verner von Heidenstam]], scríbhneoir Sualannach (b. [[1940]])
* [[1896]] — [[Máire Ní Ghuairim]], múinteoir, scríbhneoir, agus amhránaí Éireannach (b. [[1964]])
* [[1907]] — [[Frida Kahlo]], péintéir Meicsiceach (b. [[1954]])
* [[1916]] — [[Hugh Gibbons]], polaiteoir agus dochtúir Éireannach (b. [[2007]])
* [[1921]] — [[Nancy Reagan]], Céad-Bhean na Stát Aontaithe (b. [[2016]])
* [[1925]] — [[Bill Haley]], ceoltóir Meiriceánach (b. [[1981]])
* [[1925]] — [[Ruth Cracknell]], ban-aisteoir Astrálach (b. [[2002]])
* [[1926]] — [[Hartley Rogers, Jr.]], matamaiticeoir Meiriceánach (b. [[2015]])
* [[1929]] — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach (b. [[2023]])
* [[1936]] — [[Dave Allen]], fuirseoir (b. [[2005]])
* [[1937]] — [[Ned Beatty]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2021]])
* [[1940]] — [[Nursultan Nazarbaev]], Uachtarán na Casacstáine ó 1990 go 2019
* [[1940]] — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach (b. [[2023]])
* [[1946]] — [[George W. Bush]], Uachtarán Mheiriceá
* [[1946]] — [[Sylvester Stallone]], aisteoir Meiriceánach
* [[1951]] — [[Geoffrey Rush]], aisteoir
* [[1956]] — [[Jean-Paul Agon]], fear gnó Francach
* [[1959]] — [[Danny Kennedy]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[1961]] — [[Jonas Jonasson]], iriseoir agus scríbhneoir Sualannach
* [[1963]] — [[Paul Girvan]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[1975]] — [[50 Cent]], rapcheoltóir
* [[1976]] — [[Rory Delap]], imreoir sacair
* [[1977]] — [[Piaras Ó Dochartaigh]], polaiteoir Éireannach
* [[1987]] — [[Kate Nash]], ceoltóir Sasanach
* [[1990]] — [[Jeremy Suarez]], aisteoir Meiriceánach
* [[1993]] — [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]], imreoir peil Ghaelach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1189]] — [[Anraí II Shasana]], Rí Shasana (r. [[1133]])
* [[1249]] — [[Alasdair II na hAlban]] (r. [[1198]])
* [[1854]] — [[Georg Ohm]], eolaí ón Ghearmáin (r. [[1789]])
* [[1885]] — [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]], politician (r. [[1806]])
* [[1893]] — [[Guy de Maupassant]], scríbhneoir Francach (r. [[1850]])
* [[1902]] — [[Maria Goretti]], naomh Iodálach (r. [[1890]])
* [[1916]] — [[Odilon Redon]], péintéir Francach ((r. [[1894]])
* [[1958]] — [[John Esmonde, Bairnéad an 14ú]], polaiteoir Éireannach (r. [[1893]])
* [[1960]] — [[Aneurin Bevan]], polaiteoir Breatnach (r. [[1897]])
* [[1962]] — [[William Faulkner]], Scríbhneoir Meiriceánach (r. [[1897]])
* [[1970]] — [[Michael Sheridan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1971]] — [[Louis Armstrong]], 69, amhránaí Meiriceánach (r. [[1901]])
* [[1974]] — [[Ambrose Victor Martin]], gníomhaí poblachtach Éireannach (r. [[1900]])
* [[1980]] — [[Gail Patrick]], ban-aisteoir agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach (r. [[1911]])
* [[1998]] — [[Roy Rogers]], aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. [[1911]])
* [[2003]] — [[Buddy Ebsen]], aisteoir agus damhsóir Meiriceánach (r. [[1908]])
* [[2005]] — [[Claude Simon]], Scríbhneoir Francach (r. [[1913]])
* [[2020]] — [[Ennio Morricone]], Cumadóir Iodálach (r. [[1928]])
* [[2022]] — [[James Caan]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1940]])
== Tarluithe eile ==
* [[1483]] - Corónaíodh [[Risteard III Shasana]] ina rí
* [[1536]] - Cuireadh [[Thomas More]] chun báis
* [[1854]] - Reáchtáil [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Poblachtach]] na [[Stát Aontaithe]] a gcéad chomhdháil i [[Jackson, Michigan]].
* [[1942]] - Chuaigh [[Anne Frank]] agus a teaghlach dul i bhfolach
* [[1947]] - Tosaíodh táirgeadh den [[AK-47]] san [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]]
* [[1952]] - Cuireadh deireadh le seirbhís na d[[tram]]anna i [[Londain]]
* [[1957]] - Bhuail [[John Lennon]] agus [[Paul McCartney]] le chéile den chéad uair ag ''Woolton Fete''
* [[1962]] - Chraol [[RTÉ a hAon]] ''[[The Late Late Show (RTÉ)|The Late Late Show ]]'' den chéad uair
* [[1964]] - D'fhógair [[An Mhaláiv]] neamhspleáchas ón [[Ríocht Aontaithe]]
* [[1966]] - D'éirigh [[An Mhaláiv]] ina poblacht
* [[1975]] - D'fhógair [[Aontas Oileáin Chomóra]] neamhspleáchas ón [[an Fhrainc|Fhrainc]]
* [[1988]] - Bhris tine amach ar bhord rige ola an [[Piper Alpha]], [[an Mhuir Thuaidh]]. Maraíodh an 167 fear a bhí ar bord
* [[2005]] - D'fhógair [[Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha]] gur i [[Londain]] a reáchtáilfear na [[Cluichí Oilimpeacha]] sa bhliain [[2012]]
[[Catagóir:Dátaí|0706]]
[[Catagóir:Míonna|Iúil, 06]]
ar12ntdgxukmuhurl8ukhzfsatjl7r2
Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann
0
2149
1331088
1317650
2026-10-30T18:02:23Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331088
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is éard atá i '''Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann''',<ref name="Sainmhíniú ar an RA sna teangacha éagsúla régiúnacha">Sa Ríocht Aontaithe agus sna Spleáchais, aithnítear [[Teangacha na Ríocht Aontaithe|teangacha eile]] go dleathach mar theangacha dúchasacha régiúnacha faoin [[An Chairt Eorpach um Theangacha Réigiúnacha agus Mionlaigh|Chairt Eorpach um Theangacha Réigiúnacha agus Mionlaigh]]. In achan cheann acu seo is é ainm na tíre:
* {{lang-kw|Rywvaneth Unys Breten Veur ha Kledhbarth Iwerdhon}};
* {{lang-ga|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann}};
* {{lang-sco|Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Irland}};
** [[Ulster Scots dialects|Ulster-Scots]]: ''{{lang|sco-UKN|Claught Kängrick o Docht Brätain an Norlin Airlann}}''<br />nó ''{{lang|sco-UKN|Unitet Kängdom o Great Brittain an Norlin Airlann}}'';
* {{lang-gd|Rìoghachd Aonaichte na Breatainne Mòire is Èireann a Tuath}};
* {{lang-cy|Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}}</ref> ar a dtugtar '''An Ríocht Aontaithe''' ('''RA''') agus '''An Bhreatain''' fosta ([[An Béarla|Béarla]]: ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'' nó ''United Kingdom'' nó ''UK''), ná stát atá suite siar ó thuaidh ó chósta Mhór-Roinn na [[An Eoraip|hEorpa]]. Áiríonn an tír oileán na [[An Bhreatain|Breataine Móire]], an chuid thoir thuaidh d’[[Éire|oileán na hÉireann]], agus go leor oileán níos lú eile. Is é Tuaisceart Éireann é an t-aon chuid den RA a bhfuil teorainn talún aige le stát ceannasach eile nuair nach nglactar na Spleáchais ([[Giobráltar]] agus [[Akrotiri agus Dhekelia]]) san áireamh. Tá teorainn idir Giobráltar agus an Spáinn, chomh maith leis sin tá teorainn ag Akrotiri agus Dhekelia le [[An Chipir|Poblacht na Cipire]] agus ag Dhekelia le Poblacht Thuaisceart na Cipire (atá faoi cheannas Turcaigh an oileáin ach nach bhfuil aitheantas idirnáisiúnta aige), agus an Crios Maolánach de chuid na [[Náisiúin Aontaithe|NA]] a scarann an dá thír ar an oileán. Seachas an teorainn talún seo, bíonn an [[An tAigéan Atlantach|tAigéan Atlantach]] thart timpeall na tíre ar fad siar agus ó thuaidh, bíonn an Mhuir Thuaidh ina luí soir, [[Muir nIocht]] ó dheas agus [[Muir Éireann]] siar.
Is í foirm rialtais na tíre í [[Monarcacht Bhunreachtúil|monarcacht bhunreachtúil]] le córas parlaiminteach. Is í cathair [[Londain]] í an phríomhchathair. Tá [[Tíortha Comhdhéanaimh na Ríochta Aontaithe|4 thír chomhdhéanaimh]] sa RA: [[Tuaisceart Éireann]], [[Albain|Alba]], [[An Bhreatain Bheag]] agus [[Sasana]].<ref name="page823">{{cite web |url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.number10.gov.uk/Page823 |teideal=Tíortha laistigh de thír |publisher=Oifig an Phríomh-Aire |date=10ú Eanáir 2003 |dátarochtana=2013-01-20 |archivedate=2015-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150401232410/http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.number10.gov.uk/Page823 }}</ref>
Tá fo-rialtais chineachta ag na chéad 3 chinn acu seo, a bhfuil cumhachtaí athraitheacha acu<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7859034.stm |teideal= Titim i líon na mac léinn sa RA |work= BBC News |date =29ú Eanáir 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |teideal=Foramhairc Tíortha: An Ríocht Aonraithe |publisher=Transport Research Knowledge Centre |accessdate=28ú Márta 2010 |dátarochtana=2013-01-20 |archivedate=2010-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm }}</ref> bunaithe ina bpríomhchathracha, [[Béal Feirste]], [[Dún Éideann]] agus [[Caerdydd]] faoi seach. Gaolmhar leis an RA gan a bheith ina gcodanna di atá 3 [[Spleáchas na Corónach]]: [[Geansaí (oileán)|Geansaí]], [[Geirsí]] agus [[Oileán Mhanann|Manainn]].<ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |teideal=Bunfhíricí na Ríochta Aontaithe |accessdate=3ú Bealtaine 2011 |publisher=[[Directgov]] |quote=The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. 'The UK' is made up of England, Scotland, Wales, and Northern Ireland. 'Britain' is used informally, usually meaning the United Kingdom. 'Great Britain' is made up of England, Scotland and Wales. The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK. |dátarochtana=2013-01-20 |archivedate=2012-10-03 |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121003003526/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 }}</ref> Tá 14 [[Críocha na Ríochta Aontaithe Thar Lear|Chríoch Thar Lear]].<ref>{{cite web |url= http://www.fco.gov.uk/en/about-us/what-we-do/overseas-territories |teideal= Ag Obair le Spleáchais Thar Lear |publisher= [[Foreign and Commonwealth Office]] |accessdate=3ú Bealtaine 2011}}</ref> Is ionann iad seo agus píosa iarmharacha de [[Impireacht na Breataine|Impireacht na Ríochta Aontaithe]], ina raibh beagnach ceathrú iomlán de dhromchla an domhain ag deireadh an 19ú haois agus toiseacht an 20ú haois. Ba í an Impireacht í an ceann is mó riamh ar domhan. Tchítear tionchar na RA i leitheadúlacht an [[An Béarla|Bhéarla]] mar mheán cumarsáide, cultúr na [[Éire agus an Bhreatain Mhór|nOileán Briotanach]], agus [[An Dlí Coiteann|córais dlí]] i dtíortha ar fud na cruinne.
Is tír fhorbartha í an RA, a bhfuil an [[Liosta tíortha de réir OTI|cúigiú geilleagar is mó]] ar domhan aige de réir [[OTI]] ainmneach agus an [[Liosta na dtíortha de réir Paireachta Cumhacht Cheannaigh|naoú ceann is mó]] ar domhan de réir [[Paireacht Cumhacht Cheannaigh|Paireachta Cumhacht Cheannaigh]]. Ba í an chéad tír [[Tionsclaíocht|thionsclaíoch]] ar domhan í <ref>{{cite book |teideal= An Chéad Náisiún Tionsclaíoch: Stair Gheilleagrach na Ríochta Aontaithe, 1700–1914 |publisher= Routledge |location =Londain |author=Mathias, P. |year=2001 |isbn=0-415-26672-6}}</ref> agus an neart is tábhachtaí ar domhan i rith an 19ú haois agus go luath san 20ú haois.<ref name="ferguson">{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |year=2004 |teideal=Impireacht: Fás agus Titim an Oird Bhriotanaigh Domhanda agus na Ceachtanna do Cumhacht Domhanda |publisher=Basic Books |location =New York |isbn=0-465-02328-2}}</ref> Déantar tagairt go seadh don RA mar [[neart ollmhór]] agus tá go fóill cumhachtaí ollmhóra aigi i leith na heacnamaíochta, an chultúir, an mhíleata agus na n-eolaíochtaí aici, mar aon le tionchar nach beag go hidirnáisiúnta.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |author=Sheridan, Greg |teideal=Tá deis ag Cameron an RA a thabhairt chun bearr a fheabhais in athuair |accessdate=23ú Bealtaine 2011 |work=The Australian |location=Sydney |date=15 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120121359/http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |archivedate=20 Eanáir 2012 |dátarochtana=20 Eanáir 2013}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/britain-is-now-most-powerful-nation-on-earth-8326452.html |author=Dugan, Emily |teideal=Is í an RA an náisiún is cumhachtaí ar domhan |accessdate=18 November 2012 |work=The Independent |location =London |date =18 November 2012}}</ref> Is stát [[Liosta na dtíortha a bhfuil Airm Núicléacha acu|núicléach]] [[Conradh in Aghaidh Iomadú Núicléach|aitheanta]] é agus caitheann sé an [[Liosta na dtíortha de réir Caiteachas Míleata|ceathrú caiteachas is mó]] ar domhan ar chúrsaí míleata.<ref>{{cite web |url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders |teideal=Na 15 Thír is mó Caithimh i 2011 |work=Military Expenditures |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]] |accessdate=3ú Bealtaine 2012 |dátarochtana=2013-01-20 |archivedate=2010-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328104327/http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders }}</ref>
Tá tuairim is 65 milliún duine ina gcónaí sa Ríocht Aontaithe: breis is 55 milliún i [[Sasana]], cúig mhilliún in [[Albain]], trí mhilliún [[an Bhreatain Bheag|sa Bhreatain Bheag]] agus cúpla milliún i d[[Tuaisceart Éireann]].
Rinne Sasana concas ar an mBreatain Bheag i rith na Meánaoise. Chruthaigh Acht an Aontais 1707 Ríocht Aontaithe na Breataine Móire, agus chruthaigh Acht an Aontais 1800 Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. Nuair a bhain [[Saorstát Éireann]] a neamhspleáchas amach san fhichiú céad, cruthaíodh Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann.
Is stát aonadach é an Ríocht Aontaithe, rialaithe faoi monarcacht bhunreachtúil agus córas parlaiminteach, lena shuíochán rialtais sa phríomhchathair, [[Londain]].
== Geilleagar ==
Úsáidtear an [[punt steirling]] mar [[airgeadra]] sa Ríocht Aontaithe. Dar le tuairisc na bliana 2022 ón [[Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta]], is é geilleagar na Ríochta Aontaithe an 9ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre ([[Olltáirgeacht intíre|OTI]]) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 6ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 26ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ríocht Aontaithe, é ar $55,862 don chónaitheach.
De réir ''Innéacs Forbartha Daonna, Socraithe don Éagothroime, 2021'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] ([[:en:Human_Development_Index#Inequality-adjusted_HDI|en]]), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomhas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an 16ú tír is forbartha ar domhan í an Ríocht Aontaithe, as 156 tír a tomhaiseadh, cothrom leis an [[An tSeic|tSeic]], leis an [[An tSeapáin|tSeapáin]], agus le [[Lucsamburg]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf|teideal=Human Development Report 2019 - Overview|údar=Náisiúin Aontaithe|dáta=2019|language=Béarla|dátarochtana=15-03-2020}}</ref> Dá mbeadh an Ríocht Aontaithe ina ballstát san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], chuirfeadh sé sin ar an 9ú tír ba fhorbartha san eagraíocht sin í. I ''dTuarascáil Sonas Domhanda'' ''2018'' na Náisiún Aontaithe, meaadh gurbh í an Ríocht Aontaithe an 19ú tír ba shona, as 156 thír.
Is í an earnáil seirbhíse (nó an ''tríú earnáil'') an earnáil is mó i ngeilleagair na tíre, agus timpeall ar 80% de phostanna sa Ríocht Aontaithe san earnáil seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lorna Booth|date=2019-01-11|url=https://researchbriefings.parliament.uk/ResearchBriefing/Summary/SN02787|title=Components of GDP: Key Economic Indicators}}</ref> I Mí na Samhna 2019, bhí ráta dífhostaíochta na tíre ar 3.7%, an seachtú leibhéal is lú san Aontas Eorpach dá mbeadh an Ríocht Aontaithe páirteach san eagraíocht sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|teideal=Unemployment statistics - Statistics Explained|work=ec.europa.eu|dátarochtana=2019-01-26}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Náisiúin G-20}}
{{Comhlathas na Náisiún}}
{{Síol}}
{{DEFAULTSORT:Riocht Aontaithe}}
[[Catagóir:Ríocht Aontaithe]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Náisiúin G-20]]
[[Catagóir:Náisiúin G-8]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Ríochtaí]]
7v3ur0gv7tnaxnaa0ichk8ltimco13y
30 Deireadh Fómhair
0
4887
1331112
1285318
2026-10-30T22:10:41Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1331112
wikitext
text/x-wiki
{{Deireadh Fómhair}}
Is é an '''30 Deireadh Fómhair''' an 303ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 304ú lá i mbliain bhisigh. Tá 62 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
*
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1632]] — [[Christopher Wren]], ailtire Sasanach (b. [[1723]])
* [[1735]] — [[John Adams]], 2ú uachtarán na Stát Aontaithe (b.[[1826]])
* [[1751]] — [[Richard Brinsley Sheridan]], drámadóir agus polaiteoir Éireannach (b.[[1816]])
* [[1839]] — [[Alfred Sisley]], péintéir Sasanach (b. [[1899]])
* [[1848]] — [[Jorge Holguín]], polaiteoir Colómach (b. [[1928]])
* [[1873]] — [[Rube Ferns]], dornálaí Meiriceánach (b . [[1952]])
* [[1885]] — [[Ezra Pound]], file Meiriceánach (b. [[1972]])
* [[1893]] — [[Roland Freisler]], dlíodóir agus breitheamh Gearmánach (b. [[1945]])
* [[1895]] — [[Gerhard Domagk|Gerhard Johannes Paul Domagk]], baictéareolaí Gearmánach (b. [[1964]])
* [[1900]] — [[James Collins]], polaiteoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1939]] — [[Leland Harrison Hartwell]], bitheolaí Meiriceánach
* [[1948]] — [[Garry McDonald]], aisteoir Astrálach
* [[1955]] — [[Heidi Heitkamp]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1960]] — [[Diego Maradona]], imreoir sacair ón Airgintín (b. [[2020]])
* [[1961]] — [[Eamon Martin]], ardeaspag Caitliceach
* [[1963]] — [[Brendan Mullin]], imreoir rugbaí Éireannach
* [[1970]] — [[Nia Long]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[1971]] — [[Stephen Kenny]], imreoir sacair
* [[1984]] — [[Dave Mooney]], imreoir sacair Éireannach
* [[1986]] — [[Gabriel Zucman]], eacnamaí Francach
* [[1988]] — [[Cian Ó Diolún]], iománaí Éireannach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1809]] — [[William Cavendish-Bentinck, 3ú Diúc Portland|William Cavendish-Bentinck]], polaiteoir Príomh-Aire na Breataine (r. [[1738]])
* [[1823]] — [[Edmund Cartwright]], ceapadóir Briotanach (r. [[1743]])
* [[1824]] — [[Charles Maturin (scríbhneoir, 1782-1824)|Charles Maturin]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1782]])
* [[1827]] — [[Henry Salt]], taidhleoir agus Éigipteolaí (r.[[1780]])
* [[1910]] — [[Henry Dunant|Jean Henri Dunant]], daonchara Eilvéiseach (r. [[1828]])
* [[1918]] — [[Ernst Windisch]], scoláire Gearmánach (r. [[1844]])
* [[1923]] — [[Andrew Bonar Law]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (r. [[1858]])
* [[1948]] — [[Neal Blaney]], polaiteoir Éireannach (r.[[1893]])
* [[1956]] — [[Pío Baroja]], scríbhneoir Spáinneach (r. [[1872]])
* [[1963]] — [[Domhnall Ua Buachalla]], polaiteoir Éireannach (r. [[1866]])
* [[1963]] — [[Hugh O'Flaherty]], sagart Éireannach (r. [[1898]])
* [[1975]] — [[Gustav Hertz]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1887]])
* [[1989]] — [[Patrick Mooney]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[2010]] — [[Harry Mulisch]], scríbhneoir Ísiltíreach (r. [[1927]])
* [[2020]] — [[Robert Fisk]], scríbhneoir agus iriseoir Sasanach (r. [[1946]])
* [[2021]] — [[Bert Newton]], láithreoir teilifíse Astrálach (r. [[1938]])
== Tarluithe eile ==
* [[701]] - Toghadh [[Pápa Eoin VI]] i ndiaidh do [[Pápa Sergius I|Phápa Sergius I]] bás a fháil an mhí roimhe sin
* [[758]] - Chreach píoráidí Arabacha agus Peirseacha [[Guangzhou]]
* [[942]] - Toghadh [[Pápa Marinus II]] i ndiaidh do [[Pápa Stiofán VIII|Stiofán VIII]] bás a fháil sa mhí chéanna
* [[1270]] - Chríochnaigh [[An tOchtú Crosáid]]
* [[1925]] - Taispeánadh pictiúr den chéad uair ar an [[teilifís]]
* [[1944]] - [[An tUileloscadh]]: dhíbir [[Anne Frank]] agus a deirfiúr, Margot, ó [[Campa Géibhinn Auschwitz|Auschwitz]]. Chuir siad [[Campa géibhinn Bergen-Belsen]] agus gheobhaidís bás bliain ina dhiaidh sin
* [[1961]] - Cháin an domhan mór tástáil núicléach na [[APSS|Rúise]]
* [[1975]] - Tháinig [[Juan Carlos I na Spáinne]] in ionad [[Francisco Franco]] mar cheann stáit sa [[an Spáinn|Spáinn]].
* [[1995]] - Vótáil saoránaigh [[Québec]] fanacht le [[Ceanada]] ar éigean (50.58% le 49.42%).
* [[2001]] - D'fhill [[Michael Jordan]] ar an NBA tar éis 3.5 bliain ar scoir
* [[2012]] - Cheannaigh [[Disney]] [[Lucasfilm]] ar $4.05 billiún mar sin tá [[Star Wars]] ag Disney
* [[2014]] - Ghlac [[an tSualainn]] le [[Stát na Palaistíne]] go hoifigiúil. B'iadsan an chéad bhall den [[Aontas Eorpach]] a rinne é seo.
* [[2025]] - D'fhógair Pálás Buckingham go mbainfear teidil ríoga as Phrionsa Andrew agus "Andrew Mountbatten Windsor" a dtabharfaí air anois
[[Catagóir:Dátaí|1030]]
[[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 30]]
8k8jp4jlrbdnt3z9bb44bui5rvshoao
1331113
1331112
2026-10-30T22:13:23Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1331113
wikitext
text/x-wiki
{{Deireadh Fómhair}}
Is é an '''30 Deireadh Fómhair''' an 303ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 304ú lá i mbliain bhisigh. Tá 62 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
*
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1632]] — [[Christopher Wren]], ailtire Sasanach (b. [[1723]])
* [[1735]] — [[John Adams]], 2ú uachtarán na Stát Aontaithe (b.[[1826]])
* [[1751]] — [[Richard Brinsley Sheridan]], drámadóir agus polaiteoir Éireannach (b.[[1816]])
* [[1839]] — [[Alfred Sisley]], péintéir Sasanach (b. [[1899]])
* [[1848]] — [[Jorge Holguín]], polaiteoir Colómach (b. [[1928]])
* [[1873]] — [[Rube Ferns]], dornálaí Meiriceánach (b . [[1952]])
* [[1885]] — [[Ezra Pound]], file Meiriceánach (b. [[1972]])
* [[1893]] — [[Roland Freisler]], dlíodóir agus breitheamh Gearmánach (b. [[1945]])
* [[1895]] — [[Gerhard Domagk|Gerhard Johannes Paul Domagk]], baictéareolaí Gearmánach (b. [[1964]])
* [[1900]] — [[James Collins]], polaiteoir Éireannach (b. [[1967]])
* [[1939]] — [[Leland Harrison Hartwell]], bitheolaí Meiriceánach
* [[1948]] — [[Garry McDonald]], aisteoir Astrálach
* [[1955]] — [[Heidi Heitkamp]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1960]] — [[Diego Maradona]], imreoir sacair ón Airgintín (b. [[2020]])
* [[1961]] — [[Eamon Martin]], ardeaspag Caitliceach
* [[1963]] — [[Brendan Mullin]], imreoir rugbaí Éireannach
* [[1970]] — [[Nia Long]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[1971]] — [[Stephen Kenny]], imreoir sacair
* [[1984]] — [[Dave Mooney]], imreoir sacair Éireannach
* [[1986]] — [[Gabriel Zucman]], eacnamaí Francach
* [[1988]] — [[Cian Ó Diolún]], iománaí Éireannach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1809]] — [[William Cavendish-Bentinck, 3ú Diúc Portland|William Cavendish-Bentinck]], polaiteoir Príomh-Aire na Breataine (r. [[1738]])
* [[1823]] — [[Edmund Cartwright]], ceapadóir Briotanach (r. [[1743]])
* [[1824]] — [[Charles Maturin (scríbhneoir, 1782-1824)|Charles Maturin]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1782]])
* [[1827]] — [[Henry Salt]], taidhleoir agus Éigipteolaí (r.[[1780]])
* [[1910]] — [[Henry Dunant|Jean Henri Dunant]], daonchara Eilvéiseach (r. [[1828]])
* [[1918]] — [[Ernst Windisch]], scoláire Gearmánach (r. [[1844]])
* [[1923]] — [[Andrew Bonar Law]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (r. [[1858]])
* [[1948]] — [[Neal Blaney]], polaiteoir Éireannach (r.[[1893]])
* [[1956]] — [[Pío Baroja]], scríbhneoir Spáinneach (r. [[1872]])
* [[1963]] — [[Domhnall Ua Buachalla]], polaiteoir Éireannach (r. [[1866]])
* [[1963]] — [[Hugh O'Flaherty]], sagart Éireannach (r. [[1898]])
* [[1975]] — [[Gustav Hertz]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1887]])
* [[1989]] — [[Patrick Mooney]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[2010]] — [[Harry Mulisch]], scríbhneoir Ísiltíreach (r. [[1927]])
* [[2020]] — [[Robert Fisk]], scríbhneoir agus iriseoir Sasanach (r. [[1946]])
* [[2021]] — [[Bert Newton]], láithreoir teilifíse Astrálach (r. [[1938]])
== Tarluithe eile ==
* [[701]] - Toghadh [[Pápa Eoin VI]] i ndiaidh do [[Pápa Sergius I|Phápa Sergius I]] bás a fháil an mhí roimhe sin
* [[758]] - Chreach píoráidí Arabacha agus Peirseacha [[Guangzhou]]
* [[942]] - Toghadh [[Pápa Marinus II]] i ndiaidh do [[Pápa Stiofán VIII|Stiofán VIII]] bás a fháil sa mhí chéanna
* [[1270]] - Chríochnaigh [[An tOchtú Crosáid]]
* [[1925]] - Taispeánadh pictiúr den chéad uair ar an [[teilifís]]
* [[1944]] - [[An tUileloscadh]]: dhíbir [[Anne Frank]] agus a deirfiúr, Margot, ó [[Campa Géibhinn Auschwitz|Auschwitz]]. Chuir siad [[Campa géibhinn Bergen-Belsen]] agus gheobhaidís bás bliain ina dhiaidh sin
* [[1961]] - Cháin an domhan mór tástáil núicléach na [[APSS|Rúise]]
* [[1975]] - Tháinig [[Juan Carlos I na Spáinne]] in ionad [[Francisco Franco]] mar cheann stáit sa [[an Spáinn|Spáinn]].
* [[1995]] - Vótáil saoránaigh [[Québec]] fanacht le [[Ceanada]] ar éigean (50.58% le 49.42%).
* [[2001]] - D'fhill [[Michael Jordan]] ar an NBA tar éis 3.5 bliain ar scoir
* [[2012]] - Cheannaigh [[Disney]] [[Lucasfilm]] ar $4.05 billiún mar sin tá [[Star Wars]] ag Disney
* [[2014]] - Ghlac [[an tSualainn]] le [[Stát na Palaistíne]] go hoifigiúil. B'iadsan an chéad bhall den [[Aontas Eorpach]] a rinne é seo.
* [[2025]] - D'fhógair Pálás Buckingham go mbainfear teidil ríoga as Prionsa Andrew agus "[[Andrew Mountbatten Windsor]]" a dtabharfaí air anois
[[Catagóir:Dátaí|1030]]
[[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 30]]
rtw8dx8mxft7gaomdiyz3bew75wzjls
1977
0
6371
1331005
1234129
2026-10-30T14:38:29Z
LametinoWiki
23199
/* Breitheanna */
1331005
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Bliain}}
== Eachtraí ==
* [[27 Márta]] - Tubáiste Tenerife s[[na hOileáin Chanáracha]]. Bhuail eitleán de chuid KLM agus Boeing 747 de chuid Pan Am le chéile ag an aerfort. Fuair 583 duine bás.
* [[26 Deireadh Fómhair]] - Fuarthas an cás calair deireanach ar Domhan, é sin sa t[[An tSomáil|Somáil]], in oirthuaisceart na h[[Afraic]]e.
[[Íomhá:G7 leaders 1977.jpg|mion|225px|dheis|8 Bealtaine 1977: Cruinniú an G7. Tháinig ceannairí na 7 dtír ba mhó eacnamaíochtaí ag an am le chéile i [[Londain]] le cúrsaí [[eacnamaíocht]]a a phlé.]]
== Breitheanna ==
* [[3 Eanáir]] — [[Marc Ó Cathasaigh]], polaiteoir Éireannach
* [[4 Eanáir]] — [[Dónal Ó Seancháin]], iománaí Éireannach
* [[4 Eanáir]] — [[Dónal Ó Sheancháin]], iománaí [[Éire]]annach
* [[7 Eanáir]] — [[Tomm Moore]], stiúrthóir scannán Éireannach
* [[10 Eanáir]] — [[Michelle O'Neill]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[13 Eanáir]] — [[Orlando Bloom]], aisteoir Sasanach
* [[15 Eanáir]] — [[Giorgia Meloni]], polaiteoir Iodálach
* [[18 Eanáir]] — [[Neale Fenn]], imreoir sacair Sasanach
* [[21 Eanáir]] — [[Phil Neville]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* [[22 Eanáir]] — [[Hidetoshi Nakata]], imreoir sacair Seapánach
* [[27 Eanáir]] — [[James Nolan]] - reathaí Éireannach
* [[2 Feabhra]] — [[Shakira]], amhránaí [[an Cholóim|Colómach]]
* [[5 Feabhra]] — [[Ben Ainslie]], seoltóir Briotanach
* [[8 Feabhra]] — [[Ousmane Dabo]], imreoir sacair Francach
* [[11 Feabhra]] — [[Mike Shinoda]], ceoltóir
* [[17 Feabhra]] — [[Sinéad Diver]], cianreathaí Astrálach
* [[18 Feabhra]] — [[Ike Barinholtz]], fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
* [[24 Feabhra]] — [[Floyd Mayweather, Jr.|Floyd Mayweather Jr.]], dornálaí Meiriceánach
* [[2 Márta]] — [[Chris Martin]], amhránaí
* [[3 Márta]] — [[Ronan Keating]], amhránaí Éireannach
* [[7 Márta]] — [[Ronan O'Gara]], imreoir rugbaí [[Éire]]annach
* [[12 Márta]] — [[Ben Kenney]], ceoltóir Meiriceánach
* [[16 Márta]] — [[Dónal Óg Ó Cíosóg]], iománaí Éireannach
* [[16 Márta]] — [[Steve Jones (láithreoir)|Steve Jones]], láithreoir teilifíse Breatnach
* [[17 Márta]] — [[Simon Hamilton]], polaiteoir Briotanach
* [[18 Márta]] — [[Danny Murphy]], imreoir sacair Sasanach
* [[21 Márta]] — [[Pádraig Ó Donnabháin]], polaiteoir Éireannach
* [[24 Márta]] — [[Jessica Chastain]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[26 Márta]] — [[Kevin Davies]], imreoir sacair Sasanach
* [[2 Aibreán]] — [[Michael Fassbender]], aisteoir
* [[3 Aibreán]] — [[César Martín]], imreoir sacair Spáinneach
* [[12 Aibreán]] — [[Vyacheslav Senchenko]], dornálaí Úcránach
* [[22 Aibreán]] — [[Mark van Bommel]], imreoir sacair agus bainisteoir Ísiltíreach
* [[23 Aibreán]] — [[John Cena]], iomrascálaí gairmiúil agus aisteoir Meiriceánach
* [[1 Bealtaine]] — [[Hildegarde Naughton]], Méara Chathair na Gaillimhe
* [[3 Bealtaine]] — [[Jeffrey Garcia]], aisteoir Meiriceánach
* [[13 Bealtaine]] — [[Tom Cotton]], polaiteoir Meiriceánach
* [[21 Bealtaine]] — [[Quinton Fortune]], imreoir sacair as an Afraic Theas
* [[22 Bealtaine]] — [[Seán Óg Ó hAilpín]], imreoir peil Ghaelach agus iománaí
* [[1 Meitheamh]] — [[Thomas Byrne]], polaiteoir Éireannach
* [[7 Meitheamh]] — [[Jun Matsuda]], ceoltóir Seapánach
* [[8 Meitheamh]] — [[Kanye West]], Rapcheoltóir Meiriceánach
* [[15 Meitheamh]] — [[P.S. Ó Riain]], iománaí [[Éire]]annach
* [[24 Meitheamh]] — [[Amir Talai]], fuirseoir Meiriceánach
* [[27 Meitheamh]] — [[Raúl (peileadóir)|Raúl]], imreoir sacair Spáinneach
* [[29 Meitheamh]] — [[Sam Bailey]], amhránaí, cumadóir amhrán Pop-cheol Sasanach
* [[5 Iúil]] — [[Nicolas Kiefer]], imreoir leadóige Gearmánach
* [[6 Iúil]] — [[Piaras Ó Dochartaigh]], polaiteoir Éireannach
* [[11 Iúil]] — [[Edward Moss]], aisteoir Meiriceánach
* [[19 Iúil]] — [[Matt Carthy]], polaiteoir Éireannach de chuid Sinn Féin
* [[27 Iúil]] — [[Ana Pontón]], polaiteoir Spáinneach
* [[27 Iúil]] — [[Jonathan Rhys Meyers]], aisteoir [[Éire]]annach
* [[3 Lúnasa]] — [[Tom Brady]], imreoir peile Meiriceánaí
* [[9 Lúnasa]] — [[Mikaël Silvestre]], imreoir sacair Francach
* [[17 Lúnasa]] — [[Thierry Henry]], imreoir sacair Francach
* [[17 Lúnasa]] — [[William Gallas]], imreoir sacair Francach
* [[22 Lúnasa]] — [[Heiðar Helguson]], imreoir sacair Íoslannach
* [[27 Lúnasa]] — [[Deco]], imreoir sacair [[An Phortaingéil|Portaingéalach]]
* [[7 Meán Fómhair]] — [[Timmy McCarthy]], iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* [[11 Meán Fómhair]] — [[Ludacris]], rapálaí agus aisteoir Meiriceánach
* [[15 Meán Fómhair]] — [[Tom Hardy]], aisteoir Sasanach
* [[22 Meán Fómhair]] — [[Adonis Stevenson]], dornálaí Ceanadach
* [[4 Deireadh Fómhair]] — [[Charlie McConalogue]], polaiteoir Éireannach
* [[4 Deireadh Fómhair]] — [[Isaac Hlatshwayo]], dornálaí as an Afraic Theas
* [[5 Deireadh Fómhair]] — [[Vinnie Paz]], rapálaí Meiriceánach
* [[6 Deireadh Fómhair]] — [[Joshua Clottey]], dornálaí Gánach
* [[7 Deireadh Fómhair]] — [[Lapo Elkann]], fear gnó Iodálach
* [[8 Deireadh Fómhair]] — [[Reese Hoffa]], caiteoir meáchain Meiriceánach
* [[11 Deireadh Fómhair]] — [[Jason McKay]], dornálaí Briotanach
* [[15 Deireadh Fómhair]] — [[David Trezeguet]], imreoir sacair Francach
* [[18 Deireadh Fómhair]] — [[Brian Ó Domhnaill]], polaiteoir Éireannach
* [[27 Deireadh Fómhair]] — [[Jiří Jarošík]], imreoir sacair Seiceach
* [[27 Deireadh Fómhair]] — [[Zab Judah]], dornálaí Meiriceánach
* [[2 Samhain]] — [[Maajid Nawaz]], gníomhaí Briotanach
* [[10 Samhain]] — [[Brittany Murphy]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2009]])
* [[15 Samhain]] — [[Seosamh Ó Déin]], iománaí [[Éire]]annach
* [[16 Samhain]] — [[Maggie Gyllenhaal]], aisteoir [[SAM|Meiriceánach]]
* [[6 Nollaig]] — [[Andrew Flintoff]], Cruicéadaí Sasanach
* [[13 Nollaig]] — [[Peter Stringer]], imreoir rugbaí [[Éire]]annach
* [[16 Nollaig]] — [[Sylvain Distin]], imreoir sacair Francach
* [[19 Nollaig]] — [[Samy Deluxe]], rapálaí Gearmánach
* [[21 Nollaig]] — [[Emmanuel Macron]], Uachtarán na Fraince
* [[25 Nollaig]] — [[Glen Crowe]], imreoir sacair [[Éire]]annach
* [[29 Nollaig]] — [[Alan Farrell]], polaiteoir Éireannach
* [[31 Nollaig]] — [[Psy]], amhránaí as an gCóiré Theas
== Básanna ==
* [[5 Eanáir]] — [[Patrick Cogan]], polaiteoir Éireannach
* [[14 Eanáir]] — [[Anthony Eden]], Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe
* [[17 Eanáir]] — [[Gary Gilmore]], dúnmharfóir Meiriceánach
* [[17 Feabhra]] — [[Breandán Mac Fheorais]], polaiteoir [[Éire]]annach (r. 1918)
* [[21 Feabhra]] — [[Seán Ó Ríordáin]], file Éireannach
* [[28 Feabhra]] — [[Eddie "Rochester" Anderson]], fuirseoir agus aisteoir
* [[3 Márta]] — [[Brian Faulkner]], polaiteoir Briotanach
* [[8 Aibreán]] — [[Stefania Turkewich]], cumadóir, pianódóir agus ceoleolaí Úcránach
* [[11 Aibreán]] — [[Jacques Prévert]], file agus scríbhneoir scáileáin Francach
* [[21 Aibreán]] — [[Gummo Marx]], fuirseoir Meiriceánach
* [[10 Bealtaine]] — [[Joan Crawford]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[15 Bealtaine]] — [[Michael Lydon]], polaiteoir Éireannach
* [[16 Meitheamh]] — [[Nioclás Tóibín (scríbhneoir)|Nioclás Tóibín]], scríbhneoir Éireannach
* [[16 Meitheamh]] — [[Werner von Braun]], eolaí agus innealtóir Gearmánach-Mheiriceánach (r. [[1912]])
* [[2 Iúil]] — [[Vladimir Nabokov]], úrscéalaí agus ollamh Rúiseach-Meiriceánach
* [[4 Lúnasa]] — [[Edgar Douglas Adrian]], fiseolaí Sasanach (r. [[1889]])
* [[16 Lúnasa]] — [[Elvis Presley]], ceoltóir [[SAM|Meiriceánach]] (r. 1935)
* [[19 Lúnasa]] — [[Groucho Marx]], fuirseoir agus aisteoir [[SAM|Meiriceánach]] (r. 1890)
* [[4 Meán Fómhair]] — [[Ernst Friedrich Schumacher]], eacnamaí [[an Ghearmáin|Gearmánach]] (r. 1911)
* [[16 Meán Fómhair]] — [[Maria Callas]], soprán cáiliúil Meiriceánach
* [[29 Meán Fómhair]] — [[Hans Habe]], scríbhneoir [[an Ghearmáin|Gearmánach]] (r. 1911)
* [[14 Deireadh Fómhair]] — [[Bing Crosby]], amhránaí, rinceoir agus aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] (r. 1903)
* [[31 Deireadh Fómhair]] — [[John Tully]], polaiteoir Éireannach
* [[5 Samhain]] — [[René Goscinny]], cartúnaí Francach
* [[21 Nollaig]] — [[Seán Céitinn]], péintéir Éireannach
* [[25 Nollaig]] — [[Charlie Chaplin]], aisteoir Sasanach (r. 1889)
== Teilifís ==
{{Príomhalt|1977 sa teilifís}}
== Scannáin ==
{{Príomhalt|1977 sa scannán}}
== Duaiseanna Nobel ==
* [[Síocháin]] - [[Amnesty International]]
* [[Fisic]] - [[Philip Warren Anderson]], [[Sir Nevill Francis Mott]], agus [[John Hasbrouck van Vleck]]
* [[Ceimic]] - [[Ilya Prigogine]]
* [[Leigheas]] – [[Roger Guillemin]], [[Andrew V. Schally]], [[Rosalyn Yalow]]
* [[Litríocht]] – [[Vicente Aleixandre]]
* [[Eacnamaíocht]] - [[Bertil Ohlin]], [[James Meade]]
== Litríocht na Gaeilge ==
* ''An Lomnochtán'', [[Eoghan Ó Tuairisc]]
* ''Nead na gCreabhar'', [[Annraoi Ó Liatháin]]
* ''Is Glas na Cnoic'', [[Seán 'Ac Fhionnlaoich]]
== Scannáin ==
*[[22 Meitheamh]] - [[The Rescuers]]
*[[25 Bealtaine]] - [[Star Wars Episode IV: A New Hope]]
*[[3 Samhain]] - [[Pete's Dragon]]
[[Catagóir:Blianta]]
avvz1f9yf8ji0zx1vvxy8t7pdu9b7qj
Madagascar
0
7646
1330994
1330109
2026-10-30T13:03:09Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1330994
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.
Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />
Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Geilleagar ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|[[Isalo]]]]Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Daonra agus Cultúr ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.<ref name="CIAhistory">[https://worldfactbook.com/edition.php?country=madagascar&year=2023 ''The World Factbook: Madagascar, 2023 edition''] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonraí stairiúla faoin lonnú agus faoin imirce.</ref>
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava. Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.<ref name="CIAteangacha2" />
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
srs1mxvylowz7e4ya295fwchtxxzcfw
1331116
1330994
2026-10-30T23:23:36Z
Aaronapplis
796
1331116
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.
Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />
Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Geilleagar ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|[[Isalo]]]]Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Daonra agus Cultúr ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.<ref name="CIAhistory">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/madagascar/ ''The World Factbook: Madagascar, 2023 edition''] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonraí stairiúla faoin lonnú agus faoin imirce.</ref>
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava. Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.<ref name="CIAteangacha2" />
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
jvd3apgoebj04cy359viyyqnpp44df5
1331119
1331116
2026-10-30T23:29:51Z
Aaronapplis
796
glanadh tagairtí
1331119
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.
Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />
Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Geilleagar ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|[[Isalo]]]]Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Daonra agus Cultúr ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava. Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
p6sovv343eqrd4ka1km10luu77610gc
Gaoth Dobhair
0
7927
1331004
1329613
2026-10-30T14:36:43Z
LametinoWiki
23199
/* Daoine clúiteacha as Gaoth Dobhair */
1331004
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil
|nom_original= Gaoth Dobhair
}}
'''Gaoth Dobhair'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/130384|title=Gaoth Dobhair/Gweedore {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref>: ceantar [[Gaeltacht]]a i g[[Contae Dhún na nGall]], [[Éire]]. Anseo atá oifig réigiúnach sheirbhís [[Raidió na Gaeltachta]], agus is é Gaoth Dobhair an paróiste Gaeltachta is mó in [[Éirinn]] (daonra 4,065). Is iad na príomhbhailte fearainn ná [[Croithlí]], [[Dún Lúiche]], [[An Bun Beag]], [[Doirí Beaga]] agus Cnoc Fola. Tá Gaoth Dobhair faoi scáth [[an Earagail|na hEaragaile]], an cnoc is airde i gContae Dhún na nGall.
Tá clú ar Ghaoth Dobhair mar go bhfuil an traidisiún Gaelach beo go fóill i measc na ndaoine áitiúla, idir sean-nósanna, ceol traidisiúnta, drámaíocht, cluichí Gaelacha agus an Ghaeilge. Meallann seo agus radharcra an cheantair cuid mhór turasóirí ó achan chearn den tír, go háirithe ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.irishabroad.com/Travel/Features/gweedore.asp |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-11-10 |archivedate=2014-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140624071054/http://www.irishabroad.com/Travel/Features/gweedore.asp }}</ref> Tá Gaoth Dobhair suite idir [[Na Rosann]] ó dheas agus [[Cloch Cheann Fhaola]] ó thuaidh, agus tugtar ''na trí paróistí'' orthu. Is réigiún cultúrtha agus sóisialta ar leith iad, áit ina bhfuil Gaoth Dobhair mar phríomhcheantar do thionscal agus saol oíche.
== Ainm ==
''An Gaoth'' an t-ainm atá ar ghóilín atá ag bun Abhainn Chroithlí atá ina theorainn idir Gaoth Dobhair agus [[na Rosa]]. Is seanfhocal é ''Dobhar'' fá choinne uisce. ''Inbhear uisciúil'' an chiall bhunúsach atá leis an ainm Gaoth Dobhair.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.gaothdobhair.com/gaothdobhair.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-05-08 |archivedate=2008-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121175935/http://www.gaothdobhair.com/gaothdobhair.htm }}</ref>
== Teanga ==
Is í [[an Ghaeilge]] príomhtheanga na ndaoine sa pharóiste, ach tuigtear an [[Béarla]] freisin. Meallann an Ghaeilge na mílte turasóirí agus scoláirí gach bliain chuig na [[:Catagóir:Coláistí Samhraidh Gaeltachta|coláistí samhraidh]], le tuigbheáil níos fearr a fháil ar an teanga. Faigheann páistí agus déagóirí na háite [[oideachas]] s'acu fríd mheán na Gaeilge, agus bíonn na seirbhísí reiligiúnacha agus an chuid is mó de na fógraí poiblí i n[[Gaeilge]]. Ach, is cosúil go bhfuil meath ag teacht ar an Ghaeilge sa cheantar le cúpla bliain anuas.
Siocair go bhfuil an dá theanga ag muintir na háite, is minic a chuireann siad focail Bhéarla isteach sa Ghaeilge agus a mhalairt fosta. Dá bhrí sin tá stór focal neamhghnách forbartha ag muintir Ghaoth Dobhair. Tá siad ag tarraingt aird foclóirithe dá bharr seo. Seo a leanas roinnt samplaí de na frásaí agus focail seo:
* Bammy - 1. éalárnach; amaideach. 2. Ag léiriú feirge. [Athrú ar an fhocal Bhéarla - Barmy]
* Shy (ball) - Úsáidtear seo in áit an téarma 'throw-in' i sacar [Foinse anaithnid.]
* Big wow - Ag léiriú nach bhfuil rud éigin mórthaibhseach.(Is téarma searbhasach é.)
(Úsáidtear na téarmaí seo i n[[Glaschú]]. Chuaigh léar daoine as an cheantar seo go h[[Albain]] blianta ó shin, agus tá cuid mhór nascanna idir an dá thír fós.)
* -áilte/-eáilte - Gaelú ar bhriathra Bhéarla: wreckáilte - tuirseach.
== Stair an cheantair ==
Chuir [[Plandáil Uladh]] casadh ar stair an pharóiste sa bhliain [[1609]]. B'éigean do dhaoine Ghaelacha talamh torthúil s'acu a fhágáil sa Lagáin agus imeacht go dtí iarthar [[Contae Dhún na nGall|Dhún na nGall]], agus shroich cuid mhaith acu Gaoth Dobhair. Ag an am chéanna, thosaigh lonnaitheoirí [[Sasana]]cha agus [[Albain|Albanacha]] a theacht, agus roinn siad an talamh ina m[[Barúntacht (Éire)|barúntachtaí]]. De réir chosúlachta, ní raibh mórán de dhaonra sa pharóiste suas go dtí an [[17ú haois]]. Chónaigh na daoine ar na hoileáin agus ar imeall na farraige i n[[Gráig|gráigeanna]], agus thóg siad na tithe in aice a chéile i bpócaí beaga.
Ní raibh daonra mór ann suas go dtí an [[19ú haois]], agus tuigtear go raibh caidreamh measartha maith idir na tionóntaí agus na tiarnaí talún. Tháinig laghdú mór ar chaighdeán an tsaoil le linn theacht na dtiarnaí talún úra san [[19ú haois]], go háirithe an Tiarna George Hill (1801-1879) agus a mhac Arthur. Threoraigh an sagart Seán Mac Pháidín muintir na háite agus iad ag troid leis na tiarnaí talún seo nuair a bunaíodh [[Conradh na Talún]] agus an Plean Feachtais. Ba é eachtra ''Marú an Mháirtínigh'' (An Cigire Dúiche William Martin) taobh amuigh de theach pobail [[Dhoirí Beaga]] buaicphointe Chogadh na Talún i nGaoth Dobhair.<ref>{{Lua idirlín|url=http://crannog.ie/gaoth-dobhair/stair/|teideal=Stair {{!}} Comharchumann Forbartha Ghaoth Dobhair|language=en-GB|dátarochtana=2019-07-16|archivedate=2019-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716132937/http://crannog.ie/gaoth-dobhair/stair/}}</ref>
Tá léar leabhar staire foilsithe faoi stair Ghaoth Dobhair. Ba í Cáit Nic Giolla Bhríde (nach maireann) duine de na staraithe ba chlúití sa cheantar.
== Eacnamaíocht ==
[[File:Cnocfola335.jpg|left|300px|thumb|Íomhá lánléargais do Ghaoth Dobhair ó Chnoc Fola.]]
Bunaíodh cuid mhór [[Monarcha|monarchana]] i nGaoth Dobhair sna [[1970idí]], [[1980idí]] agus sna [[1990idí]], nuair a chuir coiste áitiúil brú ar na húdaráis gníomh dearfach a dhéanamh mar chomóradh ar [[Éirí Amach na Cásca]]. Ach dhruid an chuid is mó acu seo sa bhliain [[2001]] mar gheall ar tháirgíocht níos saoire in [[Oirthear na hEorpa]], agus bhuail seo buille an-olc ar gheilleagar na háite agus na gceantar máguaird. Táthar ag táirgeadh bábóga phoircealláin i nGaoth Dobhair ó 1939 faoin ainm ''Bábógaí Chroichshlí'' nó ''Crolly Dolls''. Cé nach bhfuil ionad uirbeach ar bith ann tá dlús daonra an-ard i nGaoth Dobhair le blianta fada, agus chuaigh daoine ar imirce shéasúrach go hAlbain ar feadh na mblianta. Le fás na tionsclaíochta agus na turasóireachta tógadh na céadta teach úr ar fud an cheantair, iad uilig spréite amach ar fud an pharóiste.
Athainmníodh an t-eastát tionsclaíoch go dtí ''Pháirc Ghnó Ghaoth Dobhair'' in [[2003]], agus chuir [[Údarás na Gaeltachta]] feachtas ar bun chun níos mó comhlachtaí a mhealladh go dtí an ceantar. D'éirigh go measartha leis an fheachtas seo. Sa cheantar anois tá roinnt ollmhargaí, siopaí áise, sciamheolaithe, gruagairí, conraitheoirí, garáistí, poitigéirí, tithe leanna, caiféanna, agus sé theach ósta.
== Oideachas ==
[[Íomhá:Doiribeaga.jpg|300px|thumb|An bóthar R257 a théann fríd Ghaoth Dobhair, le feiceáil anseo i n[[Doirí Beaga]].]]
Tá cúig bhunscoil i nGaoth Dobhair, sna bailte fearainn seo a leanas: [[Doirí Beaga]], [[An Bun Beag]], Mín an Chladaigh, Dobhar agus An Luinneach. Is í [[Pobalscoil Ghaoth Dobhair]] an t-aon mheánscoil sa pharóiste. Bunaíodh an scoil i 1973. Bhí an scoil idir dhá fhoirgnimh (Ard Scoil Mhuire agus An Gairm Scoil) go dtí 1980 nuair a tógadh scoil úr ar an Luinnigh. Is é Séamus Ó Briain atá ina phríomhoide inti, agus tá suas le 400 scoláire ag freastal ar faoi láthair. Cuirtear an t-oideachas seo uilig ar fáil fríd mheán na [[Gaeilge]] agus déanann na mic léinn na scrúduithe stáit i nGaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.psgd.ie/ar-scoil/culra-na-scoile/|teideal=Cúlra na Scoile|language=wp-dev-ga|work=Pobalscoil Ghaoth Dobhair|dátarochtana=2019-07-16}}</ref>
Sa bhliain [[2004]] d'oscail [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]] ionad ''[[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]]'' le hoideachas tríú leibhéal a chur ar fáil fríd mheán na Gaeilge do mhuintir na háite.<ref>http://acadamh.ie/acadamh/ionaid/gaothdobhair/</ref>
== Gnéithe fisiceacha ==
Tá Gaoth Dobhair cáiliúil mar gheall ar a áilleacht mara agus tíre. Is dócha gurb í [[an Earagail]] os cionn [[Loch Dhún Lúiche]] an ghné is so-aitheanta sa cheantar. Is é an sliabh is airde é i g[[Contae Dhún na nGall]]. Thart ar Ghaoth Dobhair tá gleanntáin fhairsinge, ina measc tá Gleann Nimhe, [[Caisleán Ghleann Bheatha]] agus [[Páirc Náisiúnta Ghleann Bheatha]], an pháirc náisiúnta is mó sa tír. Radharc suntasach eile i nGaoth Dobhair ná 'Bád Eddie', bád iascaigh a chuaigh ar ancaire i mbá Mhachaire Chlochair sna [[1970idí]] agus atá ann go fóill.
Ar chósta Ghaoth Dobhair tá cuid mhór tráigheanna agus aillte le fáil, chomh maith le hoileáin cosúil le [[Toraigh]] agus [[Gabhla]] agus na caoráin atá forleathan timpeall na háite. Taobh le Gabhla tá na hoileáin Iomphainn, Inis Meán agus [[Inis Oirthir|Inis Oirthear]].
== Iompar ==
D'oscail stáisiún traenach i nGaoth Dobhair ar [[9 Márta]] [[1903]], dúnadh é mar sheirbhís do phaisinéirí ar [[3 Meitheamh]] [[1940]], agus dúnadh é go hiomlán ar [[6 Eanáir]] [[1947]]. Tá roinnt cóistí a théann ó Ghaoth Dobhair go háiteanna ar nós [[Gaillimh]], [[Béal Feirste]] agus [[Baile Átha Cliath]] ann freisin. Chuir Comhlacht Iarnród Loch tSúillí (''Lough Swilly Railway Company'') seirbhísí bhusanna ar fáil don cheantar ar feadh na mblianta fada.
== Spórt ==
[[Íomhá:Clgghaothdobhair.jpg|500px|thumb|Clubtheach CLG Ghaoth Dobhair, suite i Machaire Gathlán.]]
Tá tábhacht mhór ag spórt i saol an pharóiste, mar shampla [[peil Ghaelach]], [[sacar]], [[galf]] agus a leithéidí. Tá [[CLG Ghaoth Dobhair]] ann a thugann áiseanna peile Gaelaí ar fáil do dhaoine sa cheantar, agus tá na clubanna sacair Ceiltigh Ghaoth Dobhair, Gaoth Dobhair Aontaithe agus Ceiltigh Dhún Lúiche. Tá neart peileadóirí iomráiteacha sa cheantar ar nós Hugh Rua Gallagher, Niall Ó Gallchóir, Jack Phaddy Óig, Jim Mc Fadden, Kevin Cassidy, Antoin Carroll, Hiúdaí Beag Ó Gallchóir agus Hughie Tim Boyle. Is as Gaoth Dobhair máthair agus seanmháthair na peileadóirí Albanacha [[Pat Crerand]] agus [[Aiden McGeady]].
== Na healaíona ==
[[Íomhá:Hiudaibeag.jpg|220px|thumb|Teach tábhairne Hiúdaí Beag, An Bun Beag.]]
=== An Ceol ===
Tá aird [[An Domhan|an domhain]] tarraingthe ag ceoltóirí Ghaoth Dobhair ar an pharóiste. Cruthaíodh an grúpa ceoil [[Clannad]] sa bhliain [[1970]], agus ó shin tá breis agus 20 milliún ceirnín díolta acu. Thosaigh an grúpa [[Altan]] i nGaoth Dobhair fosta, agus tagann an príomhamhránaí [[Mairéad Ní Mhaonaigh]] ó Chois Claidí. Is dócha gurb í Eithne Ní Bhraonáin, nó [[Enya]] ab fhearr aithne uirthi, an ceoltóir is clúití ó Ghaoth Dobhair. Thosaigh sí ar stáitse [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] le linn a hóige, agus anois tá níos mó ná 75 milliún ceirnín díolta aici. Tá clú agus cáil ar cheoltóirí eile ón pharóiste, san áireamh: [[Aoife Ní Fhearraigh]], Brídín Brennan, Maria McCool, [[Gearóidín Bhreathnach|Gearóidín Breathnach]], [[Na Casaidigh]], Proinsias Ó Maonaigh, agus Seamus McGee. Bhí nasc mór ag Gaoth Dobhair leis an ghrúpa [[Skara Brae]] fosta. Tá dhá chór ghníomhacha sa pharóiste, Cór Mhuire Dhoirí Beaga (faoi stiúir Mháire 'Baba' Bn. Uí Bhroanáin agus Eibhlín Nic Suibhne) agus Cór Thaobh a' Leithid (faoi stiúir [[Doiminic Mac Giolla Bhríde|Doimnic Mac Giolla Bhríde]]). Tá albaim eisithe ag an dá dhream.
Scríobh Phroinsias Ó Maonaigh an t-amhrán "''[[Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair]]''", atá anois ina aintiún do mhuintir na háite sa bhaile agus i gcéin.
=== Féilte ===
[[Íomhá:Fist.svg|upright=0.7|alt=Stionsal dubh de dhorn|mion|Rosc gnímh le [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] ab ea "dorn san aer" chun misneach a mhúscailt sna [[An Ghaeilge|Gaeil]]]]
Bíonn ''[[Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy]]'' ar siúl gach bliain úr i nGaoth Dobhair in ómós don cheoltóir aithnidiúil Frankie Kennedy ó [[Bhéal Feirste]] ó dhúchas, a bhí pósta ar [[Mhairéad Ní Mhaonaigh]] go dtí go bhfuair sé bás le hailse in [[1994]].
==== Dorn san Aer ====
I Meán Fómhair sa bhliain 2024, cuireadh féile úr ceoil ar siúl i gceantar dúchais Rónáin, Gaoth Dobhair. Féile ceoil trí lá é [[Dorn san Aer]] a thug cairde, clann agus pobal Rónáin ar an saol le comóradh a dhéanamh ar a rinne sé le ceol comhaimseartha na Gaeilge a chur chun cinn agus le dlúthpháirtíocht a chothú idir na [[An Ghaeilge|Gaeil]] agus pobail uile a chuirtear faoi chois. Breis agus 20 banna a ghlac páirt ann idir ceoltóirí [[Rac-cheol|rac]], [[Hip hop|hip-hop]], trad-leictreach, [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceol Gaelach]], ska, agus [[reigé]]. Is í an gníomhaí [[Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann|cearta sibhialta]] [[Bernadette Devlin (McAliskey)|Bernadette McAliskey]] a d'oscail an fhéile go hoifigiúil in [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] ar an 27<sup>ú</sup> Meán Fómhair 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|teideal=Féile Dorn San Aer in ómós do Rónán le titim amach faoi scáth na hEaragaile|údar=|dáta=2024-06-26|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626155512/https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|archivedate=26 Meitheamh 2024}}</ref>
=== An Amharclannaíocht ===
Tá traidisiún fada [[Aisteoir|aisteoireachta]] sa phobal agus bhí an-cháil ar [[Aisteoirí Ghaoth Dobhair]] agus ar [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] ar feadh na mblianta.
== Grianghraif ==
<gallery>
Image:Amharclann2.jpg|[[Amharclann Ghaoth Dobhair]]
Image:Machairechlochair2.JPG|Machaire Chlochair agus Óstán Ghaoth Dobhair
Image:Machairegathlan.jpg|Machaire Gathlán
Image:Magheragallonpier2.JPG|Bád i Machaire Gathlán
Image:Anbunbeag2.jpg|Cé an [[An Bun Beag|Bhun Bhig]]
Image:Anbunbeag.JPG|Cé an Bhun Bhig
Image:Aislanngd.jpg|Áislann Ghaoth Dobhair
Image:RTÉ Raidió na Gaeltachta, Doirí Beaga, Gaoth Dobhair, Dún na nGall.jpg|[[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] na [[Doirí Beaga]]
</gallery>
== Daoine clúiteacha as Gaoth Dobhair ==
* [[Aoife Ní Fhearraigh]], amhránaí
* Áine Ní Churráin, pearsantacht raidió
* Breandán de Gallaí, rinceoir
* [[Bríd Rodgers]], polaiteoir
* Cáit Nic Giolla Bhríde, staraí áitiúil
* [[Clannad]], banna ceoil
* [[Cormac Breslin]], iar-TD agus [[Ceann Comhairle]]
* [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich]], TD
* [[Enya]], ceoltóir
* James Duffy, faighteoir bonn Victoria Cross
* [[Mad Dog Coll]], coirpeach Meiriceánach
* [[Mairéad Ní Mhaonaigh]], ceoltóir
* [[Moya Brennan]], ceoltóir
* [[Piaras Ó Dochartaigh]], TD
* [[Pádraig Ó Domhnaill]], ball des na Invincibles
* Proinsias Ó Maonaigh, ceoltóir
* [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir
* Seán 'ac Fhionnlaoich, scríbhneoir
* Tarlach Mac Suibhne, ''An Píobaire Mór''
== Logainmneacha i nGaoth Dobhair ==
* Ard na gCeapairí
* Baile an Droichid
* Baile Láir
* [[An Bun Beag]]
* Bun an Leaca
* Cnoc Fola
* Cnoc an Stolaire
* An Charraic
* Carraig an tSeascain
[[File:Bunbeg3333.jpg|300px|thumb|'Bád Eddie' (''Cara Na Mara'') agus Gaoth Dobhair agus [[an Earagail]] sa chúlra.]]
* An Choiteann
* [[Croithlí]]
* [[Doirí Beaga]]
* Dobhar
* [[Dún Lúiche]]
* An Ghlaisigh
* Glaise Chú '''nó''' Glais Dhobhar Chú
* Gleann Tornáin
* An Luinneach
* Machaire Chlochair
* Machaire Gathlán
* Mín an Chladaigh
* Mín na Cuinge
* Mín an Iolair
* Mín Doire Dhamh
* An tArd Donn
* Srath Máirtín
== Oileáin ==
* Inis Sionnaigh
* [[Gabhla]]
* Inis Meáin
* [[Inis Oirthir]]
== Féach freisin ==
* "Na Trí Paróistí": Gaoth Dobhair, [[Na Rosann]], agus [[Cloch Cheann Fhaola]]
* [[C.U. Burn]] (sraith ghrinn)
* [[Gaeltacht]]
* [[Gaeilge Uladh]]
* [[Aisteoirí Ghaoth Dobhair]]
* [[Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy]]
* [[Dorn san Aer]] (féile nuacheoil)
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Léitheoireacht ==
''Scéal Ghaoth Dobhair'', Seán 'ac Fhionnlaoich ([[Foilseacháin Náisiunta Teoranta|FNT]], 1983)
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20220603210658/http://www.gaothdobhair.ie/ Suíomh Oifigiúil Ghaoth Dobhair]
* [https://www.logainm.ie/ga/130384 Logainm.ie]
* [https://amharclann.com/ Amharclann Ghaoth Dobhair]
* [http://www.clgghaothdobhair.com/ Cumann Lúthchleas Gael Ghaoth Dobhair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404004254/http://www.clgghaothdobhair.com/ |date=2008-04-04 }}
* [http://www.crannog.ie/gaothbear.htm An Chrannóg, lárionad Gaeilge i nGaoth Dobhair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022064325/http://crannog.ie/gaothbear.htm |date=2007-10-22 }}
* [https://www.facebook.com/MOLSCEALTG4/videos/1213586792465747/ Zú peataí] ''(Errigal View Pet Zoo - físeán 4:08)''
{{An Ghaeltacht}}
[[Catagóir:Gaoth Dobhair| ]]
[[Catagóir:Gaeltacht Thír Chonaill]]
[[Catagóir:Gaeltacht]]
[[Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall]]
mnquirm0phmpkblq4ujogjquhe8dunm
Rosa Luxemburg
0
8105
1331074
1286278
2026-10-30T17:44:27Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331074
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba theoiricí [[polaitíocht|polaitiúil]] Marxach, [[fealsúnacht|fealsúnaí]] [[sóisialachas|sóisialach]] (nó [[Cumannachas|cumannach]]) agus réabhlóidí [[an Ghearmáin|Gearmánach]] í '''Rosa Luxemburg''' ([[5 Márta]], [[1870]] nó [[1871]] – [[15 Eanáir]], [[1919]]).
Mórphearsa pholaitiúil ab ea Luxemburg le linn éirí amach i m[[Beirlín]] in Eanáir 1919. Gabhadh Luxemburg agus a comhghleacaí [[Karl Liebknecht]] faoi dheireadh agus mharaigh baill den [[Freikorps]] iad.
Rinneadh mairtírigh bolscaireachta den bheirt acu ar son an chumannachais ó shin. Tá siad go fóill i mbéal an phobail, nó i gcuimhne na sóisialaithe ar aon nós, agus daoine ag déanamh déithe dóibh anois.
[[Íomhá:Rote-Fahne-1918.jpg|clé|mion|Bhunaigh Luxemburg an nuachtán Rote-Fahne]]
== Saol ==
Rugadh sa [[An Pholainn|Pholainn]] í agus tugadh Róża Luksemburg (i b[[An Pholainnis|Polainnis]]) uirthi.
Ba theoiricí í don [[Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine|Pháirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine]] (SPD) ar dtús.
Ach ag tús an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogaidh Dhomhanda]], vótáil páirtí parlaiminte an SPD ar son an chogaidh. Chreid baill áirithe den pháirtí go raibh an polasaí seo i gcoinne phrionsabail an pháirtí. Cuireadh a lán daoine as an bpáirtí, [[Rosa Luxemburg]] ina measc. Bunaíodh grúpaí nua: an USPD (''Unabhängige SPD'' — [[SPD Neamhspleách]]) agus a gcomhghleacaithe, an ''Spartakusbund'' ([[Conradh na Spartacach]]).
D'fhoilsigh Luxemburg poileimici in aghaidh na cogaíochta agus gabhadh í sa bhliain 1916. Scaoileadh as an bpríosún í ar an 8 Samhain 1918.
=== Réabhlóid 1918/1919 ===
D'fhéach an Ghluaiseacht Spartacach, an Léig Spartacach nó an [[Spartakusbund]], le réabhlóid shóisialach a chur i gcrích sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] ag deireadh an chogaidh, ach theip uirthi go gasta.
Ag tús na [[Réabhlóid Ghearmánach|Réabhlóide Gearmánaí]], tháinig an SPD agus an USPD le chéile chun ceannaire an SPD, [[Friedrich Ebert]], a chur san Uachtaránacht.
Thar a bheith míshásta, ar an [[1 Eanáir]] [[1919]], bhunaigh Luxemburg agus a comhghleacaí Karl Leibknecht an Páirtí Cumannach na Gearmáine (KPD).
Ar 4 Eanáir 1919, chuir an Léig Spartacach tús le héirí amach i gcoinne rialtais Ebert. An aidhm a bhí acu ná deireadh a chur leis. Bhí Rosa Luxemburg agus Karl Liebknecht i gceannas ar an éirí amach i mBeirlín.
=== Bás ===
D’úsáid Gustav Noske, Aire Cosanta, an Freikorps chun deireadh a chur leis na Spartacaigh.
Dúnmharaíodh Luxemburg i rith éirí amach i m[[Beirlín]] in Eanáir 1919, mar gheall ar a tuairimí polaitíochta. Céasadh Luxemburg chun báis, agus briseadh a blaosc le punt raidhfil. Caitheadh a corp amach sa chanáil, áit ar imigh sí leis an sruth.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-duais-turner.aspx|teideal=Duais Turner|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2011|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-01-15}}</ref>
Bhí na Saor-Chóir in ann dul i bhfad thar cheasaí ag cur catha ar an lucht oibre radacach. An dóigh ar dhúnmharaigh siad [[Karl Liebknecht]] agus [[Rosa Luxemburg]], cinnirí intleachtúla na Spartacach, ní raibh ann ach an cineál gnáthrud nach sílfeadh na fir seo mórán de.
Tar éis toghcháin Eanáir 1919, bhuail comhthionóil nua náisiúnta i gcathair Weimar. Bunaíodh Poblacht Weimar.
== Oidhreacht ==
Tá go leor conspóide faoina teoiricí fós. Mar shampla, ina leabhar,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.goodreads.com/book/show/22929685-women-in-dark-times|teideal=Women in Dark Times|work=www.goodreads.com|dátarochtana=2021-01-15}}</ref> scrúdaigh Jacqueline Rose "uathúlacht tuiscint pholaitiúil Luxemburg, gur ghlac sí le teip mar chuid d’athrú stairiúil, a príomhchoincheap spontáineachta mar chroílár an chlaochlaithe réabhlóidigh, agus an dóigh uathúil ar cheangail sí dúshláin an tsaoil phoiblí le muirneacht chroí an duine".<ref>{{Lua idirlín|url=http://feilebelfast.com/wp-content/uploads/2019/06/F%C3%A9ile-2019-s.pdf|teideal=ROSA LUXEMBURG AGUS SPIORAD LEANÚNACH NA RÉABHLÓIDE|údar=Féile Belfast|dáta=2019|dátarochtana=2021|archivedate=2021-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206135029/http://www.feilebelfast.com/wp-content/uploads/2019/06/F%C3%A9ile-2019-s.pdf}}</ref>
Ach níl daoine eile ar aon tuairim, beag ná mór, faoin na na smaointe seo; thacaigh Luxemburg an [[deachtóireacht]] agus an [[foréigean]]. Sheas sí an fód ar son an réabhlóideachais agus ar son na saoirse ag am céanna. Ach deirtear lena leithéid nach féidir é a bheith 'ina ghruth is ina mheidhg' ag duine.
B’amhlaidh gur bronnadh stádas an mhairtírigh uirthi ar aon nós. Shéan sí an náisiúnachas agus rinne sí dlúthcheangal idir an streachailt ar son saoirse agus streachailt na n-aicmí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://blosc.wordpress.com/2020/04/27/luxembourg-leinin-agus-an-cheist-naisiunta/|teideal=Luxemburg, Leinín agus an cheist Náisiúnta|údar=Fearghal Mac Bhloscaidh|dáta=2020-04-27|language=en|work=BLOSC|dátarochtana=2021-01-15}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Poblacht Weimar]]
* [[Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine]]
== Naisc sheachtracha ==
* Aistriú [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ar shaothar tábhachtach a scríobh Rosa Luxemburg. "Red Banner" issue 49 <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.indymedia.ie/article/102432?author_name=ed&condense_comments=true&userlanguage=ga&save_prefs=true|teideal=Red Banner issue 49 out now - Indymedia Ireland|work=www.indymedia.ie|dátarochtana=2021-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614185559/https://www.indymedia.ie/article/102432?author_name=ed&condense_comments=true&userlanguage=ga&save_prefs=true|archivedate=2021-06-14}}</ref>
*[http://www.marxists.org/archive/luxemburg/ Cartlann Béarla le téacsanna a scríobh Rosa Luxemburg]
* [http://www.marxists.org/deutsch/archiv/luxemburg/ Cartlann Gearmáinis le téacsanna a scríobh Rosa Luxemburg]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Luxemburg, Rosa}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]]
[[Catagóir:Básanna i 1919]]
[[Catagóir:Aindiachaithe Rúiseacha]]
[[Catagóir:Cumannaithe]]
[[Catagóir:Daoine curtha chun báis]]
[[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]]
[[Catagóir:Feiminigh]]
[[Catagóir:Giúdaigh Ghearmánacha]]
[[Catagóir:Impireacht na Rúise]]
[[Catagóir:Iriseoirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]]
[[Catagóir:Poblacht Weimar]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Gearmáine]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Polainne]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmáinise]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Polannacha]]
60a68gh77a1akdi2mm8nrx5nj04avef
Máire Laoise Mhic Dhomhnaill
0
8606
1331106
1279137
2026-10-30T20:30:36Z
LametinoWiki
23199
1331106
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Éire]]annach í '''Máire Laoise Mhic Dhomhnaill''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/65/eng/initiated/b6526d.pdf|teideal=An Bille um Pleanáil le haghaidh Athrú Bunreachtúil, 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meitheamh, 2026}}</ref> nó '''Mary Lou McDonald''' as [[An Béarla|Béarla]] ([[1 Bealtaine]], [[1969]] a rugadh í). Is uachtarán [[Sinn Féin|Shinn Féin]], [[Teachta Dála]] agus is iar-[[Parlaimint na hEorpa|FPE]] í. Is ball de Ard-Chomhairle Shinn Féin í. Tá sí ina huachtarán ar Shinn Féin ó mí Feabhra na bliana 2018 (agus í ceaptha in áit [[Gearóid Mac Ádhaimh|Ghearóid Mhic Ádhaimh]]). Tá sí ina Teachta Dála le haghaidh [[Baile Átha Cliath Láir|Bhaile Átha Cliath Láir]] ó [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|Olltoghchán na hÉireann 2011]] i leith. Bhí sí ina Leas-Uachtáran Shinn Féin idir 2009 agus 2018
[[Íomhá:Mary Lou McDonald 2009.jpg|clé|mion|220x220px|2009]]
[[Íomhá:Mary Lou McDonald (official portrait).jpg|clé|mion|259x259px|2016]]
[[Íomhá:Mary Lou McDonald, 8 November 2024 03.jpg|clé|mion|220x220px|2024]]
== Cúlra ==
Rugadh Máire Laoise Mhic Dhomhnaill i m[[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]] i ndeisceart [[BÁC|Bhaile Átha Cliath]]. Fuair Mhic Dhomhnaill a cuid oideachais ag an [[Notre Dame School, Baile Atha Cliath|Notre Dame School]],<ref>{{cite news| url=http://www.independent.ie/national-news/tds-who-went-to-private-schools-split-over-cuts-3258025.html | work=Irish Independent | teideal=TDs who went to private schools split over cuts | date=2 December 2012}}</ref> scoil táille Chaitliceach do chailíní i mBaile an Teampaill, áit a raibh baint aici i ndíospóireacht.
Tar éis na scoile, d'fhreastail Mhic Dhomhnaill ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], Baile Átha Cliath, agus fuair sí céim Bhaitsiléara i Litríocht an Bhéarla
chais, [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], in [[Ollscoil Luimnigh]] agus in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] í. Ba iad na hábhair faoi staidéar aici ná [[litríocht]] an Bhéarla, Staidéar Um Lánpháirtiú na hEorpa agus Bainistíocht Acmhainní Daonna.
== Polaitíocht ==
Ag tús na bliana 2025, chuir Mhic Dhomhnaill í féin as an áireamh don [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|Uachtarántacht]]. Ach sula dtáinig Sos an [[Samhradh|tSamhraidh]] san [[An tOireachtas|Oireachtas]], dúirt sí nach raibh sí ag cur aon ní as an áireamh go mbeadh machnamh déanta ag an bpáirtí. Ansin chuir sí í féin as an áireamh san iomaíocht ar an 8 Meán Fómhair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ní bheidh Ceannaire Shinn Féin sa Rás don Áras|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0908/1532359-ni-bheidh-ceannaire-shinn-fein-sa-ras-don-aras/|date=2025-09-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir]]
== Naisc sheachtracha ==
* [http://sinnfein.ie/gaelic/euteam/candidate/mcdonald Leathanach Gréasáin Shinn Féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060520215026/http://sinnfein.ie/gaelic/euteam/candidate/mcdonald |date=2006-05-20 }}
* [http://www.europarl.eu.int/members/public/geoSearch/view.do?country=IE&partNumber=1&zone=Dublin&language=EN&id=28111 Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{FPE Poblacht na hÉireann/2004-2009}}
{{DEFAULTSORT:McDonald, Mary Lou}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)]]
kwbabx0q6u7ah3dnbjrx57hph8bkepc
1331108
1331106
2026-10-30T20:32:51Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Mary Lou McDonald]] go [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]: Leagan Gaeilge
1331106
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Éire]]annach í '''Máire Laoise Mhic Dhomhnaill''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/65/eng/initiated/b6526d.pdf|teideal=An Bille um Pleanáil le haghaidh Athrú Bunreachtúil, 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meitheamh, 2026}}</ref> nó '''Mary Lou McDonald''' as [[An Béarla|Béarla]] ([[1 Bealtaine]], [[1969]] a rugadh í). Is uachtarán [[Sinn Féin|Shinn Féin]], [[Teachta Dála]] agus is iar-[[Parlaimint na hEorpa|FPE]] í. Is ball de Ard-Chomhairle Shinn Féin í. Tá sí ina huachtarán ar Shinn Féin ó mí Feabhra na bliana 2018 (agus í ceaptha in áit [[Gearóid Mac Ádhaimh|Ghearóid Mhic Ádhaimh]]). Tá sí ina Teachta Dála le haghaidh [[Baile Átha Cliath Láir|Bhaile Átha Cliath Láir]] ó [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|Olltoghchán na hÉireann 2011]] i leith. Bhí sí ina Leas-Uachtáran Shinn Féin idir 2009 agus 2018
[[Íomhá:Mary Lou McDonald 2009.jpg|clé|mion|220x220px|2009]]
[[Íomhá:Mary Lou McDonald (official portrait).jpg|clé|mion|259x259px|2016]]
[[Íomhá:Mary Lou McDonald, 8 November 2024 03.jpg|clé|mion|220x220px|2024]]
== Cúlra ==
Rugadh Máire Laoise Mhic Dhomhnaill i m[[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]] i ndeisceart [[BÁC|Bhaile Átha Cliath]]. Fuair Mhic Dhomhnaill a cuid oideachais ag an [[Notre Dame School, Baile Atha Cliath|Notre Dame School]],<ref>{{cite news| url=http://www.independent.ie/national-news/tds-who-went-to-private-schools-split-over-cuts-3258025.html | work=Irish Independent | teideal=TDs who went to private schools split over cuts | date=2 December 2012}}</ref> scoil táille Chaitliceach do chailíní i mBaile an Teampaill, áit a raibh baint aici i ndíospóireacht.
Tar éis na scoile, d'fhreastail Mhic Dhomhnaill ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], Baile Átha Cliath, agus fuair sí céim Bhaitsiléara i Litríocht an Bhéarla
chais, [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], in [[Ollscoil Luimnigh]] agus in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] í. Ba iad na hábhair faoi staidéar aici ná [[litríocht]] an Bhéarla, Staidéar Um Lánpháirtiú na hEorpa agus Bainistíocht Acmhainní Daonna.
== Polaitíocht ==
Ag tús na bliana 2025, chuir Mhic Dhomhnaill í féin as an áireamh don [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|Uachtarántacht]]. Ach sula dtáinig Sos an [[Samhradh|tSamhraidh]] san [[An tOireachtas|Oireachtas]], dúirt sí nach raibh sí ag cur aon ní as an áireamh go mbeadh machnamh déanta ag an bpáirtí. Ansin chuir sí í féin as an áireamh san iomaíocht ar an 8 Meán Fómhair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ní bheidh Ceannaire Shinn Féin sa Rás don Áras|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0908/1532359-ni-bheidh-ceannaire-shinn-fein-sa-ras-don-aras/|date=2025-09-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir]]
== Naisc sheachtracha ==
* [http://sinnfein.ie/gaelic/euteam/candidate/mcdonald Leathanach Gréasáin Shinn Féin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060520215026/http://sinnfein.ie/gaelic/euteam/candidate/mcdonald |date=2006-05-20 }}
* [http://www.europarl.eu.int/members/public/geoSearch/view.do?country=IE&partNumber=1&zone=Dublin&language=EN&id=28111 Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{FPE Poblacht na hÉireann/2004-2009}}
{{DEFAULTSORT:McDonald, Mary Lou}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)]]
kwbabx0q6u7ah3dnbjrx57hph8bkepc
Gaeilgeoir
0
15214
1331003
1287475
2026-10-30T14:35:17Z
LametinoWiki
23199
1331003
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Fáinne.jpg|mion|Fáinne]]
[[Íomhá:odhranmacniallais cropped.jpg|mion|Is Gaeilgeoir é an peileadóir [[Odhrán Mac Niallais]].|636x636px]]
[[Íomhá:Douglas Hyde 2.jpg|mion|Ba Ghaeilgeoir é [[Dubhghlas de hÍde]].|348x348px]]
[[Íomhá:Micheál Ó Muircheartaigh in Villa Maria, Waterville. 2012.JPG|mion|Is Gaeilgeoir é an tráchtaire raidió agaus teilifíse [[Mícheál Ó Muircheartaigh]].|279x279px]]
[[Íomhá:Éamon Ó Cuív clutching a cup.png|mion|Is Gaeilgeoir é an polaiteoir [[Éamon Ó Cuív]].|325x325px]]
Is duine a labhraíonn [[Gaeilge]] é '''Gaeilgeoir'''.
Sa [[Gaeltacht|Ghaeltacht]] áfach is ionann é agus foghlaimeoir Gaeilge, agus is téarma leath-mhaslach é uaireanta ar dhuine a bhfuil a dhíograis i leith na teanga níos mó ná a chumas chun í a labhairt. Bíonn Gaeilgeoirí ag Gaeilgeoireacht.
==Liosta==
* [[Páraic Breathnach]]
* [[Seán Bán Breathnach]]<ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/about/en/press-office/press-releases/2012/1016/341878-hall-of-fame-honour-for-sean-ban-breathnach-at-ppi-awards/|teideal=Hall of Fame honour for Seán Bán Breathnach at PPI Awards|work=RTÉ|date=5 October 2012|accessdate=5 October 2012|quote=Seán Bán Breathnach ... started his career with Radio Éireann in 1969 when he presented Popseó na Máirte, the first Irish-language pop music show, and became the first Gaeilgeoir pinup.}}</ref>
* [[Kevin Cassidy]]
* [[Caitríona Ní Chonghaile]]<ref name=galad1102016/>
* [[John Creedon]]
* [[Carrie Crowley]]<ref>{{cite news|url=http://www.munster-express.ie/entertainment/a-taste-of-beckett-at-the-theatre-royal-2/|teideal='A Taste of Beckett' at the Theatre Royal|work=The Munster Express|date=13 June 2017|accessdate=13 June 2017|quote=Carrie Crowley returns to her home city for a five-week residency to play the role of May. Carrie has performed extensively on stage and her return to the Theatre Royal is like coming home for this Waterford Gaeilgeoir.|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=24 Deireadh Fómhair 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024064240/http://www.munster-express.ie/entertainment/a-taste-of-beckett-at-the-theatre-royal-2/}}</ref>
* [[Maura Derrane]]<ref>{{cite news|first=Geraldine|last=Gittens|url=https://www.independent.ie/life/family/parenting/its-her-choice-but-there-are-myths-about-it-language-expert-on-maura-derranes-decision-not-to-speak-irish-with-son-cal-36998124.html|teideal='It's her choice but there are myths about it' - Language expert on Maura Derrane's decision not to speak Irish with son Cal|newspaper=Irish Independent|publisher=Independent News & Media|date=11 June 2018|accessdate=11 June 2018|quote=RTE presenter and proud gaeilgeoir Maura Derrane has admitted that doesn't speak her native language with her four-year-old son. Maura, who hails from Inis Mór, speaks Irish on air with her Afternoon Show co-host Dáithí Ó Sé...}}</ref>
* [[Piaras Ó Dochartaigh]]<ref>{{cite news|first=Joanne|last=Corcoran|url=http://www.anphoblacht.com/contents/11772|teideal=Polls put Pearse in contention|work=[[An Phoblacht (nuachtán)|An Phoblacht]]|date=27 Bealtaine 2004|quote=The Irish language is another issue for Northwestern voters, and it's an issue where Pearse outstrips his rivals. He is a committed Gaeilgeoir and his speech at this year's Stádas march was considered the best of the day.}}</ref>
* [[Éamon Mac Giollamóir]]<ref>{{cite news|url=http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=5532|teideal=Please show respect for our language|newspaper=Irish Independent|publisher=Independent News & Media|date=27 January 2011|accessdate=27 January 2011|quote=Nessa Childers... has, it seems, nothing better to do than question the use of Irish in the EU institutions... Her party leader Eamon Gilmore, a fluent Irish speaker, has always been very supportive of the language.|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=17 Nollaig 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217042940/http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=5532}}</ref>
* [[Art Ó Gríofa]]
* [[Joe Higgins]]
* [[Mícheál D. Ó hUigínn]]<ref>{{cite news|first=Alan|last=O'Keeffe|url=https://www.herald.ie/news/gaeilgeoir-higgins-hopes-to-talk-his-way-past-rivals-as-candidates-face-tg4-debate-27990674.html|teideal=Gaeilgeoir Higgins hopes to talk his way past rivals as candidates face TG4 debate|newspaper=Evening Herald|publisher=Independent News & Media|date=4 October 2011|accessdate=4 October 2011|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=13 Feabhra 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213233634/https://www.herald.ie/news/gaeilgeoir-higgins-hopes-to-talk-his-way-past-rivals-as-candidates-face-tg4-debate-27990674.html}}</ref>
* [[Dubhghlas de hÍde]]<ref>{{cite news|first=Susan|last=Daly|url=https://www.thejournal.ie/gallery-inauguration-of-irelands-first-poet-president-in-1938-276206-Nov2011/|teideal=Inauguration of Ireland's first poet-President... in 1938|work=TheJournal.ie|date=11 November 2011|accessdate=11 November 2011|quote=As a Gaeilgeoir, poet, academic (and physically, he was apparently a man of small stature), Hyde has much in common with our President-elect.}}</ref>
* [[Seán Kelly (Irish politician)|Seán Kelly]]
* [[Éanna Ó Coinnigh]]
* [[Micheál Ó Maolallaí]] ?
* [[Eoghan Mac Diarmada]]<ref>{{cite news|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent/20120314/283502202955993|teideal=How DJ Eoghan got his grá don Ghaeilge|newspaper=Irish Independent|publisher=Independent News & Media|date=14 March 2012|accessdate=14 March 2012}}</ref>
* [[Thomas MacDonagh]]
* [[Seán Mac Fhionnghaile]]
* [[Charlie McGeever]]<ref>{{cite news|first=Seán|last=Kenny|url=http://www.pressreader.com/ireland/the-irish-times-monday-sport/20080804/281870114219780|teideal=Peil-mell in Brandywell as Charlie makes caid of soccer|work=[[The Irish Times]]|date=4 August 2008|accessdate=4 August 2008}}</ref>
* [[Seán McGinley]]<ref>{{cite news|first=Eddie|last=Holt|url=https://www.irishtimes.com/news/poetry-and-emotion-1.212262|teideal=Poetry and emotion|work=The Irish Times|date=7 November 1998|quote=Lipservice (TnaG, Tuesday): Sean McGinley was the examining muinteoir, the sort of testy Gaeilgeoir who features prominently in Leaving Cert nightmares... Holding up a pen to one of the students, McGinley probed for its Irish name. "Mala?" chanced the candidate. "Ni h-ea," said McGinley.}}</ref>
* [[Pádraig Mac Lochlainn]]
* [[Odhrán Mac Niallais]]<ref>{{cite news|first=Niall|last=McIntyre|url=https://www.sportsjoe.ie/gaa/odhran-mac-niallais-sums-club-one-powerful-post-match-interview-186659|teideal=Odhran Mac Niallais sums up what club is all about in one powerful post-match interview}}</ref>
* [[Joe McDonagh]]<ref>{{cite news|first=Joe|last=Connolly|authorlink=Joe Connolly (hurler)|teideal=A sporting tribute|work=Cois Coiribe|date=Autumn 2016|page=20-21|quote=...linguist who did an MA in Celtic Studies, he was fluent in three languages, Irish, English and Welsh... a beautiful singer with a vast repertoire of songs in all three languages... He captained the UCG Freshers to victory in 1972, and made a huge contribution as a midfielder to the UCG Fitzgibbon win in 1977... what was then his sixth Fitzgibbon campaign... He was also a fine footballer, and played in five Sigersons... In November 2015, we organised a 40th reunion in UCG... Joe was invited, but he sent a message of regret "tá mé sinte le núimónia le seachtain san ospideal". Only it wasn't pnemonia, but the insidious cancer that was to claim his life on May 20th, 2016... Joe's son Eoin, himself a warrior of six Fitzgibbon campaigns with UCG, finished his poignant oration at his father's funeral mass by quoting Michéal O'Hehir of RTÉ after Joe had performed on the steps of the Hogan Stand [singing "The West's Awake" after Galway's win in the All-Ireland hurling final of 1980]: "Well done Joe McDonagh".}}</ref>
* [[Aengus Mac Grianna]]<ref>{{cite news|first=Hannah|last=Moran|url=https://evoke.ie/2018/03/17/news/irish-news/aengus-macgreanna-signs-off-final-rte-news-broadcast|teideal=Aengus Mac Grianna signs off ahead of final RTE News broadcast on St Patrick’s Day|date=17 March 2018|quote=The gaeilgeoir started working in radio news two years later, before moving into television and landing a spot on the newsreading team.}}</ref>
* [[Eoin MacNeill]]
* [[Manchán Magan]]<ref>{{cite news|first=Charlie|last=McBride|url=http://www.advertiser.ie/galway/article/102645/weve-encoded-our-folk-memory-in-language|teideal='We've encoded our folk memory in language'|work=Galway Advertiser|date=30 August 2018|accessdate=30 August 2018|quote=Globe-trotting Gaeilgeoir extraordinaire, Manchán Magan, brings two delightful interactive shows to the Town Hall Theatre next month, where he will invite audiences to explore and celebrate Irish language and culture.}}</ref>
* [[Mícheál Ó Máirtín]]
* [[Sharon Ní Bheoláin]]<ref>{{cite news|first=D.|last=McManus|url=https://www.independent.ie/lifestyle/ive-no-problem-with-middle-age-in-my-mind-im-still-22-not-42-29560010.html|teideal=I've no problem with middle age. In my mind I'm still 22, not 42: The iconic RTÉ anchor talks to Darragh McManus about being a Gaeilgeoir, keeping a low-profile and her itchy feet|work=Sunday Independent?|date=8 September 2013|accessdate=8 September 2013}}</ref>
* [[Bláthnaid Ní Chofaigh]]<ref>{{cite news|first=Barry|last=Egan|url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-features/blathnaid-ni-chofaigh-i-dont-think-there-is-a-future-for-people-like-me-in-rte-i-care-too-much-35300408.html|teideal=Blathnaid Ni Chofaigh: 'I don't think there is a future for people like me in RTE - I care too much'|work=Sunday Independent?|date=19 December 2016|accessdate=19 December 2016|quote=Further evidence of her lack of bland is that the fiery Gaeilgeoir who grew up in Rathcairn, the Gaeltacht region of Co Meath, once said that she has sex in Irish.}}</ref>
* [[Eimear Ní Chonaola]]
* [[Siún Nic Gearailt]]
* [[Liadh Ní Riada]]<ref>{{cite news|url=https://www.donegalnow.com/news/huge-crowds-attend-liadh-ni-riadas-presidential-campaign-launch-night-donegal/251842|teideal=Huge crowds attend Liadh Ní Riada's presidential campaign launch night in Donegal|work=Donegal Now|date=8 October 2018|accessdate=8 October 2018|quote=Liadh is a passionate Gaeilgeoir and is in fact the first person from the Gaeltacht to contest a presidential race, and so the fact that the local launch of her campaign is being held right here in the heart of the Donegal Gaeltacht is very fitting indeed.|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=9 Deireadh Fómhair 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009121058/https://www.donegalnow.com/news/huge-crowds-attend-liadh-ni-riadas-presidential-campaign-launch-night-donegal/251842}}</ref>
* [[Aoibhinn Ní Shúilleabháin]]<ref>{{cite news|first=Vicky|last=Notaro|url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-features/a-single-rose-aoibhinn-n-shilleabhin-looking-forward-to-a-brighter-2015-30944916.html|teideal=A single rose: Aoibhinn Ní Shúilleabháin looking forward to a brighter 2015|work=Sunday Independent?|date=1 February 2015|accessdate=1 February 2015|quote=Our conversation turns back to the Fleadh, something Aoibhinn herself used to take part in as a child. A gaeilgeoir and trad musician, she's a perfect fit to front the RTÉ show. "For me, Irish culture is so important. I dance, I play, I speak the language, and I think maybe a lot of Irish people don't tap into it as much. It's so great to go to the Fleadh, because it makes you realise how important it all is. People come from all over the world to attend it."}}</ref>
* [[Dara Ó Briain]]
* [[Eoin Ó Broin]]
* [[Caoimhghín Ó Caoláin]] ?
* [[Trevor Ó Clochartaigh]]<ref name=galad1102016>{{cite news|url=http://www.advertiser.ie/galway/article/82773/galway-can-lead-the-state-in-voting-for-change-this-month|teideal=Galway can lead the State in voting for change this month|work=Galway Advertiser|date=11 February 2016|accessdate=11 February 2016|quote=Galway West could lead the country in showing this is possible in Ireland - we are unique in having many credible centre-Left candidates in Seamus Sheridan (Green Party), Niall Ó Tuathail (Social Democrats), Catherine Connolly (Independent), and Trevor Ó Clochartaigh (Sinn Féin)... Three of our candidates – Ó Clochartaigh, Connolly, and Ó Tuathail - are Gaeilgeoirs, with Trevor being the Sinn Féin spokesman for the language and Gaeltacht.}}</ref>
* [[Dara Ó Cinnéide]]
* [[Éamon Ó Cuív]]<ref>{{cite news|first=D.|last=Bradley|url=https://connachttribune.ie/dev-og-puts-smacht-nuig-o-cuiv-bill/|teideal=Dev Óg puts smacht on NUIG with 'Ó Cuív Bill'|work=Connacht Tribune|date=28 July 2017|accessdate=28 July 2017|quote=Éamon Ó Cuív may seem like a gentle giant, and for the most part, he is. But whatever you do, don't mess with Dev Óg's beloved Irish language. Hell hath no fury like a Gaeilgeoir scorned, which NUIG is discovering to its cost. As a fluent speaker, and longstanding supporter of Gaeilge, Éamó is one of the great defenders of the language, which is on the 'endangered species' list.|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=28 Iúil 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728094409/http://connachttribune.ie/dev-og-puts-smacht-nuig-o-cuiv-bill/}}</ref>
* [[Cearbhall Ó Dálaigh]]
* [[Máirtín Ó Direáin]]
* [[Seán Óg Ó hAilpín]]<ref>{{cite news|first=Jason|last=O'Brien|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent/20100304/282626028846607|teideal=Dancing in streets as stars put in word for cupla focal: Famous Gaeilgeoirs[sic] doing their bit to make Irish sexy|newspaper=Irish Independent|publisher=Independent News & Media|date=4 March 2010|accessdate=4 March 2010}}</ref>
* [[Hector Ó hEochagáin]]<ref>{{cite news|first=Jerome|last=Reilly|url=https://www.independent.ie/opinion/analysis/rte-shuts-the-gate-after-bolting-horse-26216772.html|teideal=RTE shuts the gate after bolting horse|work=Sunday Independent?|date=18 January 2004|quote=As well as the irrepressible Navan gaeilgeoir who had spent most of his previous career in the bilingual backwater of TG4, the nation was also introduced to another new star.}}</ref>
* [[Breandán Ó hEithir]]
* [[Liam Ó Maonlaí]]
* [[Mícheál Ó Muircheartaigh]]<ref>{{cite news|url=https://www.pressreader.com/ireland/the-kerryman-north-kerry/20180228/281724090044780|teideal=Mícheál will celebrate St Patrick's in Listowel|work=The Kerryman|date=28 February 2018|accessdate=28 February 2018}}</ref>
* [[Seán Ó Riada]]
* [[Dáithí Ó Sé]]<ref>{{cite news|first=Stewart|last=Griffin|url=https://www.todayfm.com/podcasts/90154/D%C3%A1ith%C3%AD-%C3%93-S%C3%A9-Chats-About-What-It-Takes-To-Host-Kerrys-Most-Prestigious-Event|teideal=Dáithí Ó Sé Chats About What It Takes To Host Kerry's Most Prestigious Event|work=The Ian Dempsey Breakfast Show|publisher=[[Today FM]]|date=20 August 2018|accessdate=20 August 2018|quote=We gave the hunky gaeilgeoir a call to hear all about his preparation and how he gets his game face on for a hectic couple of nights on stage (not to mention the build-up over the past few weeks).}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Maidhc Dainín Ó Sé]]<ref>{{cite news|url=http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=10205|teideal=A Gaeilgeoir and champion of Irish language writing|work=Irish Independent|publisher=Independent News & Media|date=31 August 2013|accessdate=31 August 2013|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=17 Nollaig 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181217040610/http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=10205}}</ref>
* [[Páidí Ó Sé]]<ref>{{cite news|first=Patrick|last=Counihan|url=https://www.irishcentral.com/sports/bbc-awards-show-remembers-gaelic-football-legend-paidi-o-se-183773001-237758331|teideal=BBC awards show remembers Gaelic Football legend Paidi O Se|work=Irish Central|date=17 December 2012|accessdate=17 December 2012|quote=Everywhere he appeared he epitomised the game. He was a Gaeilgeoir, almost a historian, nearly a politician.}}</ref>
* [[Cathal Ó Searcaigh]]
* [[Aengus Ó Snodaigh]]
* [[Pádraig Mac Piarais]]
* [[Joseph Plunkett]]
* [[Gráinne Seoige]]<ref>{{cite news|first=Barry|last=Egan|url=https://www.independent.ie/irish-news/grainne-why-im-up-for-big-gaa-final-37273954.html|teideal=Grainne: 'Why I'm up for big GAA final'|work=Sunday Independent|date=2 September 2018|accessdate=2 September 2018|quote=The gorgeous Gaeilgeoir... began her career on October 31, 1996...}}</ref>
* [[Síle Seoige]]<ref>{{cite news|url=http://www.advertiser.ie/mayo/article/59408/marathon-for-cancer-care-west|teideal=Marathon for Cancer Care West|work=Mayo Advertiser|date=15 March 2013|accessdate=15 March 2013|quote=Cancer Care West has announced that Síle Seoige will be supporting the charity in this year’s Connemara Marathon this April. The Newstalk broadcaster and Gaeilgeoir is organising a team of people including her sister Gráinne as well as chef Clodagh McKenna and models Roz Purcell and Rosanna Davison to take part in the marathon on April 7.}}</ref>
* [[Peadar Tóibín]] ?
Agus na duine seo ón taobh amuigh:
* [[Stan Collymore]]<ref>{{cite news|first=Niall|last=Kelly|url=https://www.the42.ie/what-the-focal-stan-collymore-shows-off-by-tweeting-as-gaeilge-316417-Dec2011/|teideal=What the focal? Stan Collymore shows off by tweeting 'as Gaeilge'|date=30 December 2011|accessdate=30 December 2011}}</ref>
* [[Stephen Fry]]<ref>{{cite news|first=Gavan|last=Reilly|url=https://www.dailyedge.ie/heres-a-peek-at-stephen-frys-cameo-on-ros-na-run-95025-Mar2011/|teideal=Here's a peek at Stephen Fry's cameo on Ros na Rún|date=2 March 2011|accessdate=2 March 2011}}</ref>
* [[Elizabeth II|Elizabeth Windsor]]<ref>{{cite news|first=Aoife|last=Finneran|url=https://www.herald.ie/opinion/aoife-finneran-with-a-cupla-focal-her-majesty-charms-at-glittering-gathering-27980286.html|teideal=With a cupla focal, her majesty charms at glittering gathering|newspaper=Evening Herald|date=19 May 2011|accessdate=19 May 2011|quote=In a strong voice that belied her 85 years, she began with the words "A Uachtarain agus a chairde". The mouth of President Mary McAleese dropped open in delighted astonishment at the use of the Irish language, before she turned to her dining companions and exclaimed: "Wow!"|dátarochtana=17 Feabhra 2019|archivedate=13 Feabhra 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213233638/https://www.herald.ie/opinion/aoife-finneran-with-a-cupla-focal-her-majesty-charms-at-glittering-gathering-27980286.html}}</ref>
==Féach freisin==
* [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]]
* [[Conradh na Gaeilge]]
* [[Gaeltacht]]
* [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]]
* [[Taibhdhearc na Gaillimhe]]
* [[TG4]]
==Foinse==
* Foclóir Gaeilge- Béarla, Niall Ó Domhnaill, Rialtas na hÉireann 1977 (lch. 600).
==Tagairtí==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Liostaí daoine]]
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
t7bewoxf41epxwer9gj0wfrpi6cudw9
Éamon Mac Giollamóir
0
17109
1331002
1314722
2026-10-30T14:31:14Z
LametinoWiki
23199
1331002
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] é '''Éamon Mac Giollamóir''' ([[24 Aibreán]] [[1955]] a rugadh é), a bhí ina cheannaire ar [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] idir [[2007]] agus 2014. Is [[Teachta Dála]] é ar son [[Dún Laoghaire|Dhún Laoghaire]] sa [[Dáil Éireann|Dáil]] ó [[1989]]. Sa bhliain [[2011]] ceapadh é mar [[Tánaiste|hTánaiste]] agus [[Aire Gnóthaí Eachtracha]]. '''''Eamon Gilmore''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]].
D'fhógair Gilmore ar an 26 Bealtaine 2014 go raibh ag éirí as a phost mar cheannaire an pháirtí agus go mbeadh sé ag éirí as ról an Tánaiste ar an 4 Iúil 2014 tar éis gur éirigh go dona lena pháirtí sna toghcháin áitiúla agus Eorpacha.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-27578504] Alt ag suíomh an BBC</ref>
[[Íomhá:Eamon Gilmore, circa 2002 01.jpg|clé|mion|circa 2002]]
[[Íomhá:Eamon Gilmore TD 2014 (cropped).jpg|clé|mion|2014]]
== Saol ==
Rugadh Éamon Mac Giollamóir ar an 24 Aibreán 1955 sa [[An Chealtrach|Chealtrach]], [[Contae na Gaillimhe]]. Fuair sé a chuid oideachais meánscoile i gColáiste Ghearrbhaile, [[Béal Átha na Sluaighe]] agus ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]], áit ar chaith sé bliain mar Uachtarán Aontais na Mac Léinn.
Bhí sé ina Uachtarán ar Aontas na Mac Léinn in Éirinn ó 1976 go 1978. Ag an am sin, bhí a ainm luaite le [[Sinn Féin]] Oifigiúil. D’oibrigh sé mar oifigeach ar Cheardchumann Oibrithe Iompair sna 1980idí.
[[Íomhá:Sr. Eamon Gilmore (37968766581).jpg|clé|mion|2017 sa [[An Cholóim|Cholóim]] ]]
Sa bhliain 1985, toghadh Mac Giollamóir mar chomhalta ar Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath. Toghadh é do Dháil Éireann den chéad uair in olltoghchán na bliana 1989 agus atoghadh é i ngach olltoghchán go dtí 2011.
Idir 1994 agus 1997 ba Aire Stáit é ag Roinn na Mara. Ó 1992 ba bhall den [[Daonlathas Clé]] é go dtí gur nascadh an páirtí sin le Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1999. Nuair a d'éirigh Pat Rabbitte as ceannaireacht an pháirtí i mí Lúnasa 2007, d'fhógair Mac Giollamóir go mbeadh sé ina iarrthóir don cheannaireacht. Fuair sé tacaíocht fhorleathan taobh istigh den pháirtí agus fógraíodh ina cheannaire é d'aon ghuth ar an 6 Meán Fómhair gan ballóid ar bith.
Níor ghlac sé páirt in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]].
D'éirigh sé ina Thoscaire Speisialta AE do Phróiseas na Síochána sa [[An Cholóim|Cholóim]] in 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.universityofgalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2016/june2016/nui-galway-honorary-doctorate-conferring-ceremony.html|teideal=June 2016 - University of Galway|work=www.universityofgalway.ie|dátarochtana=2024-10-24}}</ref> Bronnadh Céim Dhochtúireachta le Dlíthe ''(honoris causa)'' ar Gilmore in 2016.
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.gilmore.ie/ Suíomh gréasáin pearsanta Mhic Giollamóir]
* [http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3531 Stair thoghchánaíochta Mhic Giollamóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929125926/http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3531 |date=2007-09-29 }}
{{Tánaistí na hÉireann}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{síol-beath-ie}}
{{DEFAULTSORT:Giollamoir, Eamon Mac}}
[[Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire) ]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
iphptmsx9x0vw0zcisq2udwm8djtn9w
Sanasaíocht
0
18994
1331094
1059439
2026-10-30T18:22:01Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331094
wikitext
text/x-wiki
Staidéar stair na bhfocal is ea '''sanasaíocht'''. Baineann an staidéar seo le cá huair ar tháinig focal isteach i [[teanga (cumarsáid)|dteanga]], cá háit ónar tháinig sé agus cad é mar a d'athraigh sé trí am maidir lena fhoirm agus a chiall. Tá an tsanasaíocht bunaithe ar dhlíthe na foghraíochta stairiúla agus an éabhlóid shéimeantach de na téarmaí atá i gceist.
Toisc go bhfuil teangacha éigine ró-shean le heolas díreach a aimsiú fúthu (eolas scríofa mar shampla), is minic a bhaintear úsáid as [[teangeolaíocht chomparáideach]] le heolas a athchruthú. Trí úsáid teicníce a thugtar an "modh comparáideach" uirthi, is féidir le teangeolaithe fios a bhaint amach faoi mhatháirtheangacha roinnte agus iad ag amharc ar theangacha gaolta.
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20220130010558/https://www3.smo.uhi.ac.uk/teanga/bunadas/?hl=ga Bunadas] – bunachar d’fhocail ghaolmhara i dteangacha éagsúla
[[Catagóir:Sanasaíocht| ]]
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]
q3pci3argz1lmpp5lwredk6pq0sr1wp
Muintir na hÉireann
0
21189
1331096
1330630
2026-10-30T19:39:10Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1331096
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
Tá 6.38 mhilliún '''duine in Éirinn''' (Gaeilge: ''Muintir na hÉireann'', ''na hÉireannaigh'', ''na Gaeil'') (Béarla: ''The People of Ireland'') (Ultais: ''Tha fowk o Airlann''). Is de bhunadh [[Na Ceiltigh|Ceilteach]] an chuid is mó den daonra, a tháinig i dtír ó mhór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]] thar na cianta. Bhí cuid mhaith inimirce, freisin, ó am go ham ó thíortha eile, go háirithe as [[Alba]], agus ar bhonn níos lú, as [[Sasana]].
Is [[Caitliceachas|Caitlicigh]] formhór (os cionn 70%) an daonra. Is [[Protastúnachas|Protastúnaigh]] formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in [[Cúige Uladh|Ulaidh]], agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] agus Anglacaigh (a bhaineann le h[[Eaglais na hÉireann]]. Féach ar an alt [[Creideamh in Éirinn]] le tuilleadh sonraí).
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?yob ?yod WHERE {
?item wdt:P19 ?pob .
?pob wdt:P131* wd:Q27.
OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. BIND(YEAR(?dob) as ?yob) }
OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) as ?yod) }
. }
|wdq=.
|sort=569
|section=31
|links=local
|columns=number:#,P18,label:nome,P569,P570,P19
}}
== duine ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Benjamin Guinness ILN.jpg|center|128px]]
| [[Benjamin Lee Guinness|Benjamin Guinness]]
| data-sort-value="1798" | 1798-11-01
| data-sort-value="1868" | 1868-05-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| [[Seán Eichingeam]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1923" | 1923-04-23
| [[Cuan Bhaile na Cúirte]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Austin Stack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aibhistín de Staic]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-07
| data-sort-value="1929" | 1929-04-27
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Michael Conaghan, 2008 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Conaghan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-04
| data-sort-value="2026" | 2026-08-04
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Sir Phelim O’Neill.png|center|128px]]
| [[Féilim Ó Néill]]
| data-sort-value="1603" | 1603
| data-sort-value="1653" | 1653<br/>1652-03-10
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:John Toland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Tuathaláin|John Toland]]
| data-sort-value="1670" | 1670-11-30
| data-sort-value="1722" | 1722-03-11
| ''[[:d:Q4068887|Ardagh]]''
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Maurice O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738-03-25
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Lawrence Parsons.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Parsons]]
| data-sort-value="1840" | 1840-11-17
| data-sort-value="1908" | 1908-08-29
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:1stEarlOfIveagh.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cecil Guinness]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-10
| data-sort-value="1927" | 1927-10-07
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan NGI.4328.PNG|center|128px]]
| [[Pádraig Sáirséal]]
| data-sort-value="1655" | 1655
| data-sort-value="1693" | 1693-08-21
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Feargus Edward O'Connor-crop.jpg|center|128px]]
| [[Feargus O'Connor]]
| data-sort-value="1794" | 1794-07-18
| data-sort-value="1855" | 1855-08-30<br/>1855-08-31
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Arthur Griffith (1871-1922).jpg|center|128px]]
| [[Art Ó Gríofa]]
| data-sort-value="1872" | 1872-03-31
| data-sort-value="1922" | 1922-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Richard Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Brinsley Sheridan]]
| data-sort-value="1751" | 1751-10-30
| data-sort-value="1816" | 1816-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:John Tyndall portrait mid career.jpg|center|128px]]
| [[John Tyndall]]
| data-sort-value="1820" | 1820-08-02
| data-sort-value="1893" | 1893-12-04
| [[Leithghlinn an Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Ronnie drew 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Drew]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-16
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Gerald Fitzgerald 9th Earl of Kildare 2.JPG|center|128px]]
| [[Gearóid Óg Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1487" | 1487
| data-sort-value="1534" | 1534-09-02
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Ray-Sachs-Ivor-Robinson-Art-Komar-and-John-Lighton-Synge-Jablonna-1962-Photo.png|center|128px]]
| [[John Lighton Synge]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-23
| data-sort-value="1995" | 1995-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Charles Villiers Stanford c1894bw.jpg|center|128px]]
| [[Charles Villiers Stanford]]
| data-sort-value="1852" | 1852-09-30
| data-sort-value="1924" | 1924-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Statua di Luke Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Luke Kelly]]
| data-sort-value="1940" | 1940-11-17
| data-sort-value="1984" | 1984-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:Liam O'Flaherty.jpeg|center|128px]]
| [[Liam Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-28<br/>1896-04-28<br/>1897-04-19
| data-sort-value="1984" | 1984-09-07<br/>1984-07-07
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Íomhá:Anton abbadia.png|center|128px]]
| [[Antoine Thomson d'Abbadie]]
| data-sort-value="1810" | 1810-01-03
| data-sort-value="1897" | 1897-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[Íomhá:Henry Hughes Wilson, British general, photo portrait standing in uniform.jpg|center|128px]]
| [[Henry Wilson]]
| data-sort-value="1864" | 1864-05-05
| data-sort-value="1922" | 1922-06-22
| [[Meathas Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Íomhá:Albert Reynolds (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ailbhe Mac Raghnaill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-03
| data-sort-value="2014" | 2014-08-21
| [[Rúscaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Íomhá:Bernard Allen November 1996.png|center|128px]]
| [[Bernard Ó hAilín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-06-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Íomhá:Cearbhall Ó Dálaigh, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cearbhall Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1911" | 1911-02-12
| data-sort-value="1978" | 1978-03-21
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Íomhá:John field.jpg|center|128px]]
| [[John Field]]
| data-sort-value="1782" | 1782-07-26
| data-sort-value="1837" | 1837-01-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Íomhá:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[John Millington Synge]]
| data-sort-value="1871" | 1871-04-16
| data-sort-value="1909" | 1909-03-24
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Íomhá:Stephen Gately 2009.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Gately]]
| data-sort-value="1976" | 1976-03-17
| data-sort-value="2009" | 2009-10-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Íomhá:Herbert Kitchener 1914.jpg|center|128px]]
| [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Horatio Kitchener]]
| data-sort-value="1850" | 1850-06-24
| data-sort-value="1916" | 1916-06-05
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 30
|
| [[Iris Murdoch]]
| data-sort-value="1919" | 1919-07-15
| data-sort-value="1999" | 1999-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Íomhá:Laurence Sterne by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Sterne]]
| data-sort-value="1713" | 1713-11-24
| data-sort-value="1768" | 1768-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Íomhá:WP2016 GlenHansard FFM.jpg|center|128px]]
| [[Glen Hansard]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-21
| data-sort-value="2026" | 2026-07-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Íomhá:Seán Barrett Ceann Comhairle 2015.png|center|128px]]
| [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944-08-09
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Iníon Léinín]]
|-
| style='text-align:right'| 34
|
| [[Christopher Nolan (scríbhneoir)|Christopher Nolan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-06
| data-sort-value="2009" | 2009-02-20
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|center|128px]]
| [[Seán Mac Réamainn]]
| data-sort-value="1856" | 1856-09-01
| data-sort-value="1918" | 1918-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Íomhá:Autographed Photograph From Maureen O'Hara Price to Clifton Cates, circa 1945 (22479452472).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Hara]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-17
| data-sort-value="2015" | 2015-10-24
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Íomhá:Maureen O Sullivan, The New Movie Magazine, 1934.jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (aisteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1911" | 1911-05-17
| data-sort-value="1998" | 1998-06-23
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Íomhá:Brenda Fricker March 1990.jpg|center|128px]]
| [[Brenda Fricker]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-17
| data-sort-value="2026" | 2026-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Íomhá:Stained Glass Window in St Margaret's Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cille]]
| data-sort-value="521" | 521-12-07
| data-sort-value="597" | 597-06-09
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[Íomhá:Veronica Guerin 1.jpg|center|128px]]
| [[Veronica Guerin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-05
| data-sort-value="1996" | 1996-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[Dubhghlas de hÍde]]
| data-sort-value="1860" | 1860-01-17
| data-sort-value="1949" | 1949-07-12
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[Íomhá:Moya Brennan - backstage at Glastonbury 2011.JPG|center|128px]]
| [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-04
| data-sort-value="2026" | 2026-04-13
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[Íomhá:Lady gregory.jpg|center|128px]]
| [[Lady Gregory]]
| data-sort-value="1852" | 1852-03-15
| data-sort-value="1932" | 1932-05-22
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[Íomhá:William O'Brien 1917.jpg|center|128px]]
| [[William O'Brien]]
| data-sort-value="1852" | 1852-10-02
| data-sort-value="1928" | 1928-02-25
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Íomhá:Smith O'Brien, The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]]
| data-sort-value="1803" | 1803-10-17
| data-sort-value="1864" | 1864-06-18
| [[Caisleán Dhrom Ólainn]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church St. Brendan Window 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Brendan mac Nemainn]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="573" | 573
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 48
|
| [[Frank O'Farrell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-10-09
| data-sort-value="2022" | 2022-03-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Íomhá:Grainne Mhaol Ni Mhaille Statue.jpg|center|128px]]
| [[Gráinne Ní Mháille]]
| data-sort-value="1539" | 1539
| data-sort-value="1603" | 1603<br/>1599-06-18
| [[Oileán Chliara|Cliara]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Íomhá:Jordan by Hoppner.jpg|center|128px]]
| [[Dorothea Jordan]]
| data-sort-value="1761" | 1761-11-22<br/>1761-11-21
| data-sort-value="1816" | 1816-07-05
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[Íomhá:Frank Fahy .PNG|center|128px]]
| [[Proinsias Ó Fathaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-12
| data-sort-value="1953" | 1953-07-12
| [[Contae na Gaillimhe]]<br/>[[Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Íomhá:Ladywilde.jpg|center|128px]]
| [[Jane Francesca Agnes Wilde|Jane Wilde]]
| data-sort-value="1821" | 1821-12-27
| data-sort-value="1896" | 1896-02-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Íomhá:Brian Bóruma mac Cennétig (1723) (crop).jpg|center|128px]]
| [[Brian Bóramha]]
| data-sort-value="941" | 941
| data-sort-value="1014" | 1014-04-23
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Íomhá:Patrick Pearse cph.3b15294.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Mac Piarais]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-10
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Íomhá:Paul Durcan 2018.png|center|128px]]
| [[Paul Durcan|Pól Mac Duarcáin]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-16
| data-sort-value="2025" | 2025-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[Íomhá:Poet Patrick Kavanagh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Kavanagh]]
| data-sort-value="1904" | 1904-10-21
| data-sort-value="1967" | 1967-11-30
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Íomhá:Brigid of Kildare, Vitrall, 1903 (Macon, Georgia, St. Joseph Parish Church).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Bríd]]
| data-sort-value="451" | 451<br/>453
| data-sort-value="525" | 525
| ''[[:d:Q5438072|Fochaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Íomhá:Richard Harris 1985 (1).jpg|center|128px]]
| [[Richard Harris]]
| data-sort-value="1930" | 1930-10-01
| data-sort-value="2002" | 2002-10-25
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[Íomhá:Mother Jones no. 3.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harris Jones]]
|
| data-sort-value="1930" | 1930-11-30
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Íomhá:William Thomas Mulvany by Schaarwächter.jpg|center|128px]]
| [[William Thomas Mulvany]]
| data-sort-value="1806" | 1806-03-11
| data-sort-value="1885" | 1885-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 62
|
| [[Sandie Jones]]
| data-sort-value="1951" | 1951-11-09
| data-sort-value="2019" | 2019-09-19
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Íomhá:Raphoe Cathedral Church of St. Eunan Choir Window W02 Saint Eunan II 2016 09 02.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Adhamhnán]]
| data-sort-value="624" | 624
| data-sort-value="704" | 704
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Íomhá:Sir Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington]]
| data-sort-value="1769" | 1769-05-01
| data-sort-value="1852" | 1852-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[Íomhá:Saint Aidan.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán Lindisfarne]]
| data-sort-value="590" | 590
| data-sort-value="651" | 651-08-31
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Íomhá:Binchy33 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maeve Binchy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-28<br/>1939-05-28<br/>1939-05-29
| data-sort-value="2012" | 2012-07-30
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Íomhá:George Gabriel Stokes, ante 1903 - Accademia delle Scienze di Torino 0155 B.jpg|center|128px]]
| [[George Gabriel Stokes]]
| data-sort-value="1819" | 1819-08-13
| data-sort-value="1903" | 1903-02-01
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Íomhá:Stieler - Lola Montez (Schönheitengalerie).jpg|center|128px]]
| [[Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)|Lola Montez]]
| data-sort-value="1821" | 1821-02-17
| data-sort-value="1861" | 1861-01-17
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Íomhá:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]]
| [[Edmund Burke|Edmond Búrc]]
| data-sort-value="1729" | 1729-01-12
| data-sort-value="1797" | 1797-07-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Íomhá:Sir Charles Gavan Duffy (Weekly Times, 1874).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1816" | 1816-04-12
| data-sort-value="1903" | 1903-02-09
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 71
|
| [[John Desmond Bernal]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-09-15
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Íomhá:Eddie Jordan 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eddie Jordan]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-30<br/>1948
| data-sort-value="2025" | 2025-03-20<br/>2025
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Íomhá:Michael Collins 1922 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-10-16
| data-sort-value="1922" | 1922-08-22
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[Íomhá:Seán MacSwiney, Oct 1920 (cropped).png|center|128px]]
| [[Seán MacSwiney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-03-19
| data-sort-value="1942" | 1942-01-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 75
|
| [[James O'Keeffe]]
| data-sort-value="1912" | 1912
| data-sort-value="1986" | 1986-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Íomhá:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated (cropped)(2).jpg|center|128px]]
| [[Edward Carson]]
| data-sort-value="1854" | 1854-02-09
| data-sort-value="1935" | 1935-10-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 77
|
| [[Conor Maguire]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-16
| data-sort-value="1971" | 1971-09-26
| [[Conga]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Íomhá:Edna O'Brien (2016).jpg|center|128px]]
| [[Edna O'Brien]]
| data-sort-value="1930" | 1930-12-15
| data-sort-value="2024" | 2024-07-27
| [[Tuaim Gréine]]
|-
| style='text-align:right'| 79
|
| [[Ben Briscoe]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-07-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[Íomhá:Heilbronn-Kilianskirche-SeyfferAltar03.JPG|center|128px]]
| [[Naomh Cilian]]
| data-sort-value="640" | 640
| data-sort-value="689" | 689
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Íomhá:Ernest Walton.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Walton|Ernest Thomas Sinton Walton]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-06
| data-sort-value="1995" | 1995-06-25
| [[Dún na Mainistreach]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[Íomhá:Sinead O'Connor (14828633401) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-08
| data-sort-value="2023" | 2023-07-26
| [[Gleann na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Íomhá:Dr James Ryan, 1932 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-12-06
| data-sort-value="1970" | 1970-09-25
| ''[[:d:Q22084281|Teach Munna]]''
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Íomhá:Michael Gambon cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Gambon]]
| data-sort-value="1940" | 1940-10-19
| data-sort-value="2023" | 2023-09-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 85
|
| [[Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan]]
| data-sort-value="1509" | 1509
| data-sort-value="1565" | 1565-01-02
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Íomhá:Saint brendan german manuscript.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Breandán]]
| data-sort-value="486" | 486
| data-sort-value="577" | 577
| [[An Fhianait]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Íomhá:Thomas Ashe, half-length portrait (34628644896).jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ághas]]
| data-sort-value="1885" | 1885-01-12
| data-sort-value="1917" | 1917-09-25
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 88
|
| [[Tony Gregory]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-05
| data-sort-value="2009" | 2009-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 89
|
| [[Michael Keyes]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-31
| data-sort-value="1959" | 1959-09-08
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Íomhá:Joseph Mary Plunkett.jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Pluincéad]]
| data-sort-value="1887" | 1887-11-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[Íomhá:John Joly.jpg|center|128px]]
| [[John Joly]]
| data-sort-value="1857" | 1857-11-01
| data-sort-value="1933" | 1933-12-08
| [[Breacánach]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Íomhá:Cork (47) 1.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnbarra|Naomh Fionnbharra]]
| data-sort-value="550" | 550
| data-sort-value="623" | 623-09-25
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Íomhá:Eilean Mor Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Abbán]]
| data-sort-value="570" | 570
| data-sort-value="620" | 620-03-16
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Íomhá:Patrick Hillery (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hIrighile]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-02
| data-sort-value="2008" | 2008-04-12
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Íomhá:Edward Sabine Maull&Fox BNF Gallica.jpg|center|128px]]
| [[Edward Sabine]]
| data-sort-value="1788" | 1788-10-14
| data-sort-value="1883" | 1883-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[Íomhá:Celebrated spies and famous mysteries of the great war (1919) (14765772825).jpg|center|128px]]
| [[Roger Casement|Ruairí Mac Easmainn]]
| data-sort-value="1864" | 1864-09-01
| data-sort-value="1916" | 1916-08-03
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Íomhá:Joshua Reynolds - William Petty.jpg|center|128px]]
| [[William Petty, 2ú hIarla Shelburne|William Petty]]
| data-sort-value="1737" | 1737-05-02
| data-sort-value="1805" | 1805-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Íomhá:BRENDANBEHAN.jpg|center|128px]]
| [[Breandán Ó Beacháin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-02-09
| data-sort-value="1964" | 1964-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Íomhá:Daniel O'Connell.png|center|128px]]
| [[Dónall Ó Conaill]]
| data-sort-value="1775" | 1775-08-06
| data-sort-value="1847" | 1847-05-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Íomhá:Sean ocasey 1924.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1964" | 1964-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Íomhá:Thomas Moore from NPG.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Moore]]
| data-sort-value="1779" | 1779-05-28<br/>1779
| data-sort-value="1852" | 1852-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Íomhá:Charles Stewart Parnell (Portrait).jpg|center|128px]]
| [[Charles Stewart Parnell]]
| data-sort-value="1846" | 1846-06-27
| data-sort-value="1891" | 1891-10-06
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Íomhá:San Colombano.jpg|center|128px]]
| [[Columbán]]
| data-sort-value="543" | 543
| data-sort-value="615" | 615-11-23
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Íomhá:Sean T OKelly WhiteHouse 19390517.jpg|center|128px]]
| [[Seán T. Ó Ceallaigh|Seán Tomás Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-25
| data-sort-value="1966" | 1966-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Íomhá:Rory Gallagher 1982.jpg|center|128px]]
| [[Rory Gallagher]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-02
| data-sort-value="1995" | 1995-06-14
| [[Béal Átha Seanaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|center|128px]]
| [[Henry Grattan]]
| data-sort-value="1746" | 1746-07-03
| data-sort-value="1820" | 1820-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Íomhá:Lord Castlereagh Marquess of Londonderry.jpg|center|128px]]
| [[Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh]]
| data-sort-value="1769" | 1769-06-18
| data-sort-value="1822" | 1822-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Íomhá:Timothy Michael Healy Thoms Whos Who 1923.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tadhg Ó hEaluithe]]
| data-sort-value="1855" | 1855-05-17
| data-sort-value="1931" | 1931-03-26
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Íomhá:William Martin Murphy Oil Painting by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[William Martin Murphy|William Máirtín Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-06
| data-sort-value="1919" | 1919-06-26
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Íomhá:James Ussher by Sir Peter Lely.jpg|center|128px]]
| [[James Ussher]]
| data-sort-value="1581" | 1581-01-04
| data-sort-value="1656" | 1656-03-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Íomhá:John Bruton 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Bruton|Seán de Briotún]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-18
| data-sort-value="2024" | 2024-02-06
| [[Dún Búinne]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Íomhá:Charles Haughey 1967 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-16
| data-sort-value="2006" | 2006-06-13
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[Íomhá:James Campbell, Vanity Fair, 1909-08-25.jpg|center|128px]]
| [[James Campbell]]
| data-sort-value="1851" | 1851-04-04
| data-sort-value="1931" | 1931-03-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Íomhá:James Clarence Mangan.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Mangáin]]
| data-sort-value="1803" | 1803-05-01
| data-sort-value="1849" | 1849-06-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 115
|
| [[Peadar Doyle]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="1956" | 1956-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Íomhá:Gearoid O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-28
| data-sort-value="1948" | 1948-03-25
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 117
|
| [[Shane McEntee]]
| data-sort-value="1956" | 1956-12-19
| data-sort-value="2012" | 2012-12-21
| [[An Obair]]
|-
| style='text-align:right'| 118
|
| [[Gemma Hussey]]
| data-sort-value="1938" | 1938-11-11
| data-sort-value="2024" | 2024-11-26
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[Íomhá:Gene Fitzgerald, 1978 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Gene Fitzgerald]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-21
| data-sort-value="2007" | 2007-12-14
| [[An Baile Gallda]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Íomhá:George Colley, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seoirse Ó Colla]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-18
| data-sort-value="1983" | 1983-09-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 121
|
| [[Gerard Sweetman]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[Íomhá:Gerry Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Ryan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-04
| data-sort-value="2010" | 2010-04-30
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Íomhá:PJ Ruttledge.png|center|128px]]
| [[P. J. Ruttledge]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-01
| data-sort-value="1952" | 1952-05-08
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 124
|
| [[Ray McAnally]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-30
| data-sort-value="1989" | 1989-06-15
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[Íomhá:President John F. Kennedy Meets with Lord Mayor of Dublin Robert Briscoe (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robert Briscoe]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-25
| data-sort-value="1969" | 1969-03-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 126
|
| [[Paddy O’Toole]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-15
| data-sort-value="2025" | 2025-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Íomhá:Sir Hugh Percy Lane.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Lane]]
| data-sort-value="1875" | 1875-11-09
| data-sort-value="1915" | 1915-05-07
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 128
|
| [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-06
| data-sort-value="1949" | 1949-05-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 129
|
| [[Seachnassach mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="671" | 671
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 130
|
| [[Blathmac mac Aodha Sláine]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="665" | 665
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 131
|
| [[Conghal Ceannmhaghair]]
|
| data-sort-value="710" | 710
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 132
|
| [[Fógartach mac Néill]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="724" | 724
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Íomhá:Thomas Kinsella - University of Pennsylvania - 16 November 2009 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kinsella]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2021" | 2021-12-22
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Íomhá:Violet Florence Martin.jpg|center|128px]]
| [[Violet Florence Martin]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-11
| data-sort-value="1915" | 1915-12-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 135
|
| [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-10<br/>1943-06-17
| data-sort-value="2023" | 2023-01-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 136
|
| [[John McCann]]
| data-sort-value="1905" | 1905-06-17
| data-sort-value="1980" | 1980-02-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Íomhá:William O'Brien.png|center|128px]]
| [[William O'Brien (Páirtí an Lucht Oibre)|William O'Brien]]
| data-sort-value="1881" | 1881-01-23
| data-sort-value="1968" | 1968-10-31
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 138
|
| [[Henry Kenny]]
| data-sort-value="1913" | 1913-09-07
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[Íomhá:H. M. Dockrell 1948 election pamphlet (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Morgan Dockrell]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 140
|
| [[Mervyn Taylor]]
| data-sort-value="1931" | 1931-12-01
| data-sort-value="2021" | 2021-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[Íomhá:Hugh Leonard, Playwright, 2004.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Leonard]]
| data-sort-value="1926" | 1926-11-09
| data-sort-value="2009" | 2009-02-12
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[Íomhá:Humphrey Lloyd.jpg|center|128px]]
| [[Humphrey Lloyd]]
| data-sort-value="1800" | 1800-04-16
| data-sort-value="1881" | 1881-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 143
|
| [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2009" | 2009-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 144
|
| [[Paddy Belton]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-25
| data-sort-value="1987" | 1987-05-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[Íomhá:Séamus Brennan Jan 2008.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Brennan|Séamus Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-16
| data-sort-value="2008" | 2008-07-09
| [[Bóthar na Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 146
|
| [[William Murphy]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-12
| data-sort-value="1967" | 1967-11-16
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[Íomhá:Rory O'Connor Stone Carving.jpg|center|128px]]
| [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]
| data-sort-value="1116" | 1116
| data-sort-value="1198" | 1198-12-02
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 148
|
| [[Séamus Ó Beaglaoich]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09
| data-sort-value="2023" | 2023-01-09
| [[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]]
|-
| style='text-align:right'| 149
|
| [[Tom Nolan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-07-27
| data-sort-value="1992" | 1992-08-17
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 150
|
| [[Joe Heaney|Seosamh Ó hÉanaí]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-15
| data-sort-value="1984" | 1984-05-01
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[Íomhá:01 St. Ruadhan, James Watson & Co., Youghal Stained Glass, at St. Ruadhan Church in Lorrha.png|center|128px]]
| [[Naomh Ruadhán]]
|
| data-sort-value="584" | 584-04-15
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[Íomhá:JohnO'Mahony1867 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1815" | 1815-01-12
| data-sort-value="1877" | 1877-02-07<br/>1877-02-06
| ''[[:d:Q104312834|Loch an Eanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[Íomhá:Sihtric 989 1036 ruler of Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Sitric II]]
| data-sort-value="970" | 970
| data-sort-value="1042" | 1042
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 154
|
| [[William J. Murphy (Páirtí an Lucht Oibre)|William J. Murphy]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-17
| data-sort-value="2018" | 2018-09-17
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Íomhá:William Norton circa 1927 to 1932.png|center|128px]]
| [[William Norton|Liam Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1963" | 1963-12-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[Íomhá:Patrick Cardinal Moran.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Francis Moran]]
| data-sort-value="1830" | 1830-09-16
| data-sort-value="1911" | 1911-08-16
| [[Leithghlinn an Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[Íomhá:Lord Edward Fitzgerald by Hugh Douglas Hamilton.jpg|center|128px]]
| [[an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1763" | 1763-10-15
| data-sort-value="1798" | 1798-06-04
| ''[[:d:Q5047391|Teach Carton]]''
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[Íomhá:GenPEConnor.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Edward Connor]]
| data-sort-value="1820" | 1820-03-17
| data-sort-value="1891" | 1891-12-17
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[Íomhá:William Lamport.jpg|center|128px]]
| [[William Lamport]]
| data-sort-value="1611" | 1611<br/>1615
| data-sort-value="1659" | 1659-11-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[Íomhá:AlexanderMitchellWithDundalkBayInRearGround Portrait 1873 OilOnCanvas ByRobertHooke BelfastHarbourCommissioners.jpg|center|128px]]
| [[Alexander Mitchell]]
| data-sort-value="1780" | 1780-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 161
|
| [[Alexis FitzGerald Óg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
| data-sort-value="2015" | 2015-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[Íomhá:Alfred Byrne.jpeg|center|128px]]
| [[Alfie Byrne]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-17
| data-sort-value="1956" | 1956-03-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 163
|
| [[Alfred P. Byrne]]
| data-sort-value="1913" | 1913
| data-sort-value="1952" | 1952-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[Íomhá:Raiftearaí.jpg|center|128px]]
| [[Antoine Raiftearaí|Antaine Raiftearaí]]
| data-sort-value="1779" | 1779-03-30
| data-sort-value="1835" | 1835-12-25
| ''[[:d:Q60555058|Cill Liadáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 165
|
| [[Tomás Ó Rathile]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-11<br/>1883-11-11
| data-sort-value="1953" | 1953-11-16
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Íomhá:Jim stynes.jpg|center|128px]]
| [[Jim Stynes]]
| data-sort-value="1966" | 1966-04-23
| data-sort-value="2012" | 2012-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[Íomhá:Gaelic Chieftain.jpg|center|128px]]
| [[Aodh Rua Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1572" | 1572-10-30
| data-sort-value="1602" | 1602-09-10
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[Íomhá:Joe Kinnear Hull City v. Newcastle United 1.png|center|128px]]
| [[Joe Kinnear]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-27
| data-sort-value="2024" | 2024-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Íomhá:Robert Emmet--The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[Roibeard Emmet]]
| data-sort-value="1780" | 1780-03-04
| data-sort-value="1803" | 1803-09-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[Íomhá:Michael O'Leary, September 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-08
| data-sort-value="2006" | 2006-05-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[Íomhá:Justin Keating 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Keating]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-07
| data-sort-value="2009" | 2009-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 172
|
| [[Breandán Ó hEithir]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-18
| data-sort-value="1990" | 1990-10-26
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[Íomhá:Tomás Mac Giolla.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Giolla]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-04
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[Íomhá:James Dillon circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[James Dillon|Séamus Diolún]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-26
| data-sort-value="1986" | 1986-02-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[Íomhá:Portrait of Sir Richard John Griffith, 1st Bt. (by Stephen Catterson Smith).jpg|center|128px]]
| [[Richard Griffith]]
| data-sort-value="1784" | 1784-09-20
| data-sort-value="1878" | 1878-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[Íomhá:Edward Hincks.jpg|center|128px]]
| [[Edward Hincks]]
| data-sort-value="1792" | 1792-08-19
| data-sort-value="1866" | 1866-12-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[Íomhá:William Thomas Cosgrave.jpg|center|128px]]
| [[Liam Tomás Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1880" | 1880-06-06
| data-sort-value="1965" | 1965-11-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[Íomhá:Séamus Pattison, 1982 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Pattison]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-19
| data-sort-value="2018" | 2018-02-04
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 179
|
| [[Seán Flanagan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-26
| data-sort-value="1993" | 1993-02-05
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 180
|
| [[Nuala O'Faolain|Nuala Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-01
| data-sort-value="2008" | 2008-05-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[Íomhá:Seán Lemass, 1966.jpg|center|128px]]
| [[Seán F. Lemass]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-15
| data-sort-value="1971" | 1971-05-11
| [[An Baile Breac (Baile Átha Cliath)|An Baile Breac]]
|-
| style='text-align:right'| 182
|
| [[Margaret Hassan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-18
| data-sort-value="2004" | 2004-11-08
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[Íomhá:Noel Browne, 1948 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Browne|Nollaig de Brún]]
| data-sort-value="1915" | 1915-12-20
| data-sort-value="1997" | 1997-05-21
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 184
|
| [[David Kelly]]
| data-sort-value="1929" | 1929-07-11
| data-sort-value="2012" | 2012-02-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[Íomhá:Tom Crean2b.JPG|center|128px]]
| [[Tom Crean|Tomás Ó Croidheáin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-02-16
| data-sort-value="1938" | 1938-07-27
| [[Abhainn an Scáil]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[Íomhá:James Hoban circa 1800 - Crop.jpg|center|128px]]
| [[James Hoban]]
| data-sort-value="1762" | 1762
| data-sort-value="1831" | 1831-12-08
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[Íomhá:James Stephens, 1935.jpg|center|128px]]
| [[James Stephens (scríbhneoir)]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-09
| data-sort-value="1950" | 1950-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[Íomhá:Thomas F. Meagher.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Francis Meagher]]
| data-sort-value="1823" | 1823-08-03
| data-sort-value="1867" | 1867-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[Íomhá:Ó Mórna agus Dánta Eile.png|center|128px]]
| [[Máirtín Ó Direáin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-29
| data-sort-value="1988" | 1988-03-19
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[Íomhá:Tras Honan at the meeting of the European Parliament in Luxembourg (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tras Honan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-04
| data-sort-value="2023" | 2023-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 191
|
| [[William Trevor]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-24
| data-sort-value="2016" | 2016-11-20
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[Íomhá:Dave Allen 1968.JPG|center|128px]]
| [[Dave Allen]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-06
| data-sort-value="2005" | 2005-03-10
| [[Teach na Giúise]]
|-
| style='text-align:right'| 193
|
| [[Christy Brown]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-05
| data-sort-value="1981" | 1981-09-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 194
|
| [[Éinde Ó Callaráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05
| data-sort-value="2004" | 2004-04-08
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[Íomhá:PSM V63 D476 George Francis FitzGerald.png|center|128px]]
| [[George Francis Fitzgerald]]
| data-sort-value="1851" | 1851-08-03
| data-sort-value="1901" | 1901-02-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Maighréad de Bhál]]
| data-sort-value="1515" | 1515
| data-sort-value="1584" | 1584
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[Íomhá:Mary O'Rourke, September 2009.jpg|center|128px]]
| [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]]
| data-sort-value="1937" | 1937-05-31
| data-sort-value="2024" | 2024-10-03
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[Íomhá:Dolores O'Riordan 2016 (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Dolores O'Riordan|Dolores Ní Ríordáin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-06
| data-sort-value="2018" | 2018-01-15
| [[Baile Uí Bhricín Thuaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[Íomhá:Mary Ward (scientist).jpg|center|128px]]
| [[Mary Ward]]
| data-sort-value="1827" | 1827-04-27
| data-sort-value="1869" | 1869-08-31
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 200
|
| [[Paddy Canny]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-09
| data-sort-value="2008" | 2008-06-28
| ''[[:d:Q104294289|Gleann Dríth]]''
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[Íomhá:Jim Gibbons, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jim Gibbons]]
| data-sort-value="1924" | 1924-08-03
| data-sort-value="1997" | 1997-12-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 202
|
| [[Séamas Ó hArgadáin]]
| data-sort-value="1782" | 1782
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[Íomhá:James Tully, 1954 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Tully]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-18
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
| [[Droichead Chearbhalláin]]
|-
| style='text-align:right'| 204
|
| [[Martin O'Sullivan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1956" | 1956-01-20
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 205
|
| [[Jerry Cronin]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-15
| data-sort-value="1990" | 1990-10-19
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[Íomhá:Seán Garland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Garland]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-07
| data-sort-value="2018" | 2018-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| [[Íomhá:JoeDolan1975.jpg|center|128px]]
| [[Joe Dolan]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-16
| data-sort-value="2007" | 2007-12-26
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[Íomhá:Sean MacEoin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Eoin]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-30
| data-sort-value="1973" | 1973-07-07
| [[Béal Átha na Lao]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| [[Íomhá:JJ O'Kelly, circa 1918 to 1931.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1957" | 1957-03-26
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[Íomhá:John Marcus O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John M. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-02-18
| data-sort-value="1948" | 1948-02-09
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 211
| [[Íomhá:John Wilson, 1987 (cropped).png|center|128px]]
| [[John Wilson|Seán P. Mac Uilliam]]
| data-sort-value="1923" | 1923-07-08
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[Íomhá:John Sealy Townsend.jpg|center|128px]]
| [[John Sealy Townsend]]
| data-sort-value="1868" | 1868-06-07
| data-sort-value="1957" | 1957-02-16
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 213
|
| [[Larry Gogan]]
| data-sort-value="1934" | 1934-05-03
| data-sort-value="2020" | 2020-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 214
|
| [[Joseph Blowick]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-13
| data-sort-value="1970" | 1970-08-12
| [[Baile na Cora]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[Íomhá:Joseph Brennan TD for Donegal Leitrim 1970.jpg|center|128px]]
| [[Joseph Brennan (Ceann Comhairle)|Joseph Brennan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| data-sort-value="1980" | 1980-07-13
| [[Dún Cionnaola]]
|-
| style='text-align:right'| 216
|
| [[Neil Blaney]]
| data-sort-value="1922" | 1922-10-29
| data-sort-value="1995" | 1995-11-08
| [[Fánaid]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| [[Íomhá:Kathleen Clarke as Lord Mayor of Dublin, circa 1940, colourised.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Bean Uí Chléirigh|Kathleen Clarke]]
| data-sort-value="1878" | 1878-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-09-29
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[Íomhá:Kevin Boland 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Boland]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2001" | 2001-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 219
|
| [[Thomas Kilroy]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-23
| data-sort-value="2023" | 2023-12-07
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 220
|
| [[Tom O'Higgins]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-23
| data-sort-value="2003" | 2003-02-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| [[Íomhá:Portrait of Luke Wadding P2027.jpg|center|128px]]
| [[Luke Wadding]]
| data-sort-value="1588" | 1588-10-16
| data-sort-value="1657" | 1657-11-18
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[Íomhá:Osborn Bergin, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Osborn Bergin|Osborn Joseph Bergin]]
| data-sort-value="1873" | 1873-11-26
| data-sort-value="1950" | 1950-10-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 223
|
| [[Sam Maguire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-11
| data-sort-value="1927" | 1927-02-06
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[Íomhá:Jeremiah O'Donovan Rossa.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa|Diarmaid Ó Donnabháin Rossa]]
| data-sort-value="1831" | 1831-09-10
| data-sort-value="1915" | 1915-06-29
| [[Ros Ó gCairbre]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| [[Íomhá:Harry Boland Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Harry Boland|Énrí Ó Beóláin]]
| data-sort-value="1887" | 1887-04-27
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 226
|
| [[Alice Kyteler]]
| data-sort-value="1263" | 1263
| No/unknown value
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| [[Íomhá:Taoiseach Liam Cosgrave-Patricks Day 1976.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-13
| data-sort-value="2017" | 2017-10-04
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[Íomhá:Vincent Coll leaving court NYWTS.jpg|center|128px]]
| [[Uinseann Ó Colla (Mad Dog Coll)|Uinseann Ó Colla]]
| data-sort-value="1908" | 1908-07-20
| data-sort-value="1932" | 1932-02-08
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[Íomhá:Jack Lynch, 1972 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-15
| data-sort-value="1999" | 1999-10-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| [[Íomhá:US visit of Taoiseach Costello in 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John A. Costello|Seán A Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1891" | 1891-06-20
| data-sort-value="1976" | 1976-01-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[Íomhá:Thomas FitzGerald, 10th Earl of Kildare.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Gearailt, 10ú hIarla Chill Dara|Tomás Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1513" | 1513
| data-sort-value="1537" | 1537
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[Íomhá:Enniscorthy St. Aidan's Cathedral East Aisle Fifth Window Saint Aidan Detail 2009 09 28.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán (Maodhóg)]]
| data-sort-value="550" | 6th century
| data-sort-value="627" | 627
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 233
| [[Íomhá:William Stokes (1804 - 1878).jpg|center|128px]]
| [[William Stokes]]
| data-sort-value="1804" | 1804-10-01
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[Íomhá:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|center|128px]]
| [[Andrew Kerins]]
| data-sort-value="1840" | 1840-05-18
| data-sort-value="1915" | 1915-04-17
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[Íomhá:PadraicColum.jpeg|center|128px]]
| [[Padraic Colum]]
| data-sort-value="1881" | 1881-12-08
| data-sort-value="1972" | 1972-01-11
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| [[Íomhá:Eileen Desmond 1981 02.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Desmond]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12-29
| data-sort-value="2005" | 2005-01-06
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 237
|
| [[Josephine Hart]]
| data-sort-value="1942" | 1942-03-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-02
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 238
|
| [[Dónal McCann]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-07
| data-sort-value="1999" | 1999-07-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| [[Íomhá:Dan O'Herlihy 1955.JPG|center|128px]]
| [[Dan O'Herlihy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-01
| data-sort-value="2005" | 2005-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[Íomhá:Portrait of Theobald Wolfe Tone (4672711).jpg|center|128px]]
| [[Theobald Wolfe Tone]]
| data-sort-value="1763" | 1763-06-20
| data-sort-value="1798" | 1798-11-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[Íomhá:Eileen Gray.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Gray]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-08<br/>1879
| data-sort-value="1976" | 1976-10-31
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[Íomhá:Kate O'Brien, 1926.jpg|center|128px]]
| [[Cáit Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-12-03
| data-sort-value="1974" | 1974-08-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[Íomhá:Portrait of Nora Joyce (Mrs. James Joyce) 1926–1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Nora Barnacle]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-21
| data-sort-value="1951" | 1951-04-10
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[Íomhá:Catherine Hayes.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Hayes]]
| data-sort-value="1818" | 1818-10-29<br/>1825
| data-sort-value="1861" | 1861-08-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[Íomhá:Frank Cluskey, 1981 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Cluskey]]
| data-sort-value="1930" | 1930-04-08
| data-sort-value="1989" | 1989-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| [[Íomhá:Padraig Faulkner, 1980 (cropped).png|center|128px]]
| [[Pádraig Faulkner]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-12
| data-sort-value="2012" | 2012-06-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 247
|
| [[John O'Connell (Baile Átha Cliath)|John O'Connell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-20
| data-sort-value="2013" | 2013-03-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[Íomhá:Tony O'Reilly 1959.jpg|center|128px]]
| [[Tony O'Reilly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-07
| data-sort-value="2024" | 2024-05-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[Íomhá:Arthur Guinness.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Guinness]]
| data-sort-value="1725" | 1725-09-24
| data-sort-value="1803" | 1803-01-23
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 250
| [[Íomhá:George Noble Plunkett, circa 1915.jpg|center|128px]]
| [[George Noble Plunkett|An Cunta Pluincéad]]
| data-sort-value="1851" | 1851-12-03
| data-sort-value="1948" | 1948-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[Íomhá:Isle of Iona, St. Oran's Chapel doorway - geograph.org.uk - 921177.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Odhrán]]
| data-sort-value="450" | 5th century
| data-sort-value="563" | 563
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| [[Íomhá:Timothy Daniel Sullivan00.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Daniel Sullivan]]
| data-sort-value="1827" | 1827-05-29
| data-sort-value="1914" | 1914-03-31
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-08594, Daniel A. Binchy.jpg|center|128px]]
| [[D. A. Binchy]]
| data-sort-value="1899" | 1899-06-03
| data-sort-value="1989" | 1989-05-04
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| [[Íomhá:Ardara Sculpture of John Doherty by Redmond Herrity 2014 09 05.jpg|center|128px]]
| [[John Doherty]]
| data-sort-value="1895" | 1895<br/>1900
| data-sort-value="1980" | 1980-01-26
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| [[Íomhá:Sean Hales, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Sean Hales]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1922" | 1922-12-07
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[Íomhá:Tom J. O'Connell, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. O'Connell]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-21
| data-sort-value="1969" | 1969-06-22
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 257
|
| [[Óengus mac Óengobann]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="824" | 824
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 258
| [[Íomhá:Ernie O'Malley Prison 2.jpg|center|128px]]
| [[Earnán Ó Máille]]
| data-sort-value="1897" | 1897-05-26
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 259
|
| [[Risteárd Mac Aoidh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-04-04
| data-sort-value="1920" | 1920-11-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 260
|
| [[Bill Loughnane]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-18
| [[An Fhiacail]]
|-
| style='text-align:right'| 261
|
| [[Bill O'Herlihy]]
| data-sort-value="1938" | 1938-09-26
| data-sort-value="2015" | 2015-05-25
| [[An Glaisín]]
|-
| style='text-align:right'| 262
|
| [[Billy Fox]]
| data-sort-value="1939" | 1939-01-03
| data-sort-value="1974" | 1974-03-12
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 263
|
| [[Billy Kenneally]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-12
| data-sort-value="2009" | 2009-08-26
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| [[Íomhá:BobDoyleDeath.JPG|center|128px]]
| [[Bob Doyle]]
| data-sort-value="1916" | 1916-02-12
| data-sort-value="2009" | 2009-01-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| [[Íomhá:Lady Mary Bailey.jpg|center|128px]]
| [[Mary Bailey]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-01
| data-sort-value="1960" | 1960-07-29
| ''[[:d:Q7369899|Caisleán an Rosa Mhóir]]''
|-
| style='text-align:right'| 266
| [[Íomhá:Margaret E. Cousins, 1932.png|center|128px]]
| [[Margaret Cousins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-07
| data-sort-value="1954" | 1954-03-11
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 267
|
| [[Breandán Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-05-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 268
|
| [[Brendan Crinion]]
| data-sort-value="1923" | 1923-11-11
| data-sort-value="1989" | 1989-07-02
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 269
|
| [[Brendan Glynn]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-06
| data-sort-value="1986" | 1986-07-10
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| [[Íomhá:Brendan Grace.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Grace]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-01
| data-sort-value="2019" | 2019-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| [[Íomhá:Brendan Halligan, circa 1983.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Halligan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2020" | 2020-08-09
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 272
|
| [[Brendan Ingle]]
| data-sort-value="1940" | 1940-06-19
| data-sort-value="2018" | 2018-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| [[Íomhá:Brendan-Kehoe.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Kehoe]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-03
| data-sort-value="2011" | 2011-07-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 274
|
| [[Brendan Kennelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2021" | 2021-10-17
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 275
|
| [[Brian Brady]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-29
| data-sort-value="1949" | 1949-09-10
| [[Na Cealla Beaga]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[Íomhá:Brian O'Higgins - Banba.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-03
| [[Cill Scíre]]
|-
| style='text-align:right'| 277
|
| [[Bridget Rice]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-07
| data-sort-value="1967" | 1967-12-08
| [[Cluain Cearbán]]
|-
| style='text-align:right'| 278
| [[Íomhá:Bryan Cusack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Cusack]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-05-24
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[Íomhá:Caitlín Brugha.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Brugha]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-11
| data-sort-value="1959" | 1959-12-01
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 280
| [[Íomhá:William Strutt, Portrait of Robert O'Hara Burke, 1860.jpg|center|128px]]
| [[Robert O'Hara Burke]]
| data-sort-value="1821" | 1821-05-06
| data-sort-value="1861" | 1861-06-28<br/>1861-07-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| [[Íomhá:Peter von Lacy.PNG|center|128px]]
| [[Peadar de Lása]]
| data-sort-value="1678" | 1678-09-29
| data-sort-value="1751" | 1751-04-19
| [[Cill Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[Íomhá:Cathalbrugha.JPG|center|128px]]
| [[Cathal Brugha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-07-18
| data-sort-value="1922" | 1922-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 283
|
| [[Máirtín Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1970" | 1970-10-18
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 284
| [[Íomhá:Gen. Richard Mulcahy LCCN2014717121.jpg|center|128px]]
| [[Risteárd Ó Maolchatha]]
| data-sort-value="1886" | 1886-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-12-16
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 285
| [[Íomhá:Maturin.jpg|center|128px]]
| [[Charles Maturin]]
| data-sort-value="1782" | 1782-09-25
| data-sort-value="1824" | 1824-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 286
| [[Íomhá:Saint Virgilius, Salzburg.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Feargal]]
| data-sort-value="700" | 700
| data-sort-value="784" | 784-11-27
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 287
| [[Íomhá:Paddy Keenan ACF.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Keenan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-01-30
| data-sort-value="2026" | 2026-09-09
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| [[Íomhá:James Fintan Lalor (Young Irelander).jpg|center|128px]]
| [[James Fintan Lalor (Éire Óg)|James Fintan Lalor]]
| data-sort-value="1807" | 1807-03-10
| data-sort-value="1849" | 1849-12-27
| ''[[:d:Q136402282|Tenakill House]]''
|-
| style='text-align:right'| 289
| [[Íomhá:DionBoucicault.jpg|center|128px]]
| [[Dion Boucicault]]
| data-sort-value="1822" | 1822-12-26
| data-sort-value="1890" | 1890-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 290
|
| [[Niall Caille]]
| data-sort-value="850" | 9th century
| data-sort-value="846" | 846
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| [[Íomhá:Statue St Finnian of Clonard (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnán (Cluain Ioraird)|Fionnán Chluain Ioraird]]
| data-sort-value="470" | 470
| data-sort-value="549" | 549<br/>552
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[Íomhá:James Everett, 1949.jpg|center|128px]]
| [[James Everett]]
| data-sort-value="1894" | 1894-05-01
| data-sort-value="1967" | 1967-12-18
| ''[[:d:Q104276727|Ráth Droma]]''
|-
| style='text-align:right'| 293
| [[Íomhá:Brian-Crowley-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Amhlaidh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-04
| data-sort-value="2026" | 2026-01-23
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 294
|
| [[Seán Treacy]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-22
| data-sort-value="2018" | 2018-03-23
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 295
|
| [[Hugh O'Flaherty]]
| data-sort-value="1898" | 1898-02-28
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| [[Íomhá:Drbarnardo.jpg|center|128px]]
| [[Thomas John Barnardo]]
| data-sort-value="1845" | 1845-07-04
| data-sort-value="1905" | 1905-09-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 297
|
| [[Patrick Hogan (Ceann Comhairle)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-01-01
| data-sort-value="1969" | 1969-01-24
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| [[Íomhá:Portrait of George Brown.jpg|center|128px]]
| [[Seoirse de Brún]]
| data-sort-value="1698" | 1698-06-15
| data-sort-value="1792" | 1792-02-18<br/>1792-09-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 299
| [[Íomhá:Art O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Art O'Connor]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1950" | 1950-05-10
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| [[Íomhá:John Thomas Romney Robinson by James Simonton c1850s.png|center|128px]]
| [[Thomas Romney Robinson|John Thomas Romney Robinson]]
| data-sort-value="1792" | 1792-04-23
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 301
| [[Íomhá:Oliver Plunket by Edward Luttrell.jpg|center|128px]]
| [[Oilibhéar Pluincéad|Oilibhéar Pluincéid]]
| data-sort-value="1629" | 1629-11-01
| data-sort-value="1681" | 1681-07-01
| [[Loch Craobh]]
|-
| style='text-align:right'| 302
|
| [[Carey Joyce]]
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| data-sort-value="2010" | 2010-10-24
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| [[Íomhá:Carmel snow.jpg|center|128px]]
| [[Carmel Snow]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-27
| data-sort-value="1961" | 1961-05-07
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 304
|
| [[Carrie Acheson]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| data-sort-value="2023" | 2023-01-16
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 305
|
| [[Cathal Coughlan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-03
| data-sort-value="1986" | 1986-06-21
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[Íomhá:Cathal Ó Murchadha (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-16
| data-sort-value="1958" | 1958-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 307
|
| [[Celia Lynch]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-06
| data-sort-value="1989" | 1989-06-16
| [[Cinn Mhara]]
|-
| style='text-align:right'| 308
|
| [[Charles Fagan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-10-01
| data-sort-value="1974" | 1974-05-08
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[Íomhá:Charles J Kickham.JPG|center|128px]]
| [[Charles J. Kickham]]
| data-sort-value="1828" | 1828-05-09
| data-sort-value="1882" | 1882-08-22
| [[Muileann na hUamhan]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| [[Íomhá:Charles O'Conor of Belanagare.png|center|128px]]
| [[Cathal Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1710" | 1710-01-01
| data-sort-value="1791" | 1791-07-01
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[Íomhá:Image reproduced by permission of the National Folklore Collection, University Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)|Eibhlís Uí Chróinín]]
| data-sort-value="1879" | 1879-05-29
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
| ''[[:d:Q65558645|An Ráth Thiar]]''
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[Íomhá:Sean-Heuston.jpg|center|128px]]
| [[Seán Heuston]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[Íomhá:Sculpture of Brian Merriman, Ennistymon - geograph.org.uk - 1602652.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Giolla Meidhre]]
| data-sort-value="1749" | 1749
| data-sort-value="1805" | 1805-07-27
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 314
|
| [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]]
| data-sort-value="1088" | 1088
| data-sort-value="1156" | 1156
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| [[Íomhá:Milo O'Shea 1967.jpg|center|128px]]
| [[Milo O'Shea]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-02
| data-sort-value="2013" | 2013-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| [[Íomhá:Agnes Mary Clerke portrait photo.jpg|center|128px]]
| [[Agnes Mary Clerke]]
| data-sort-value="1842" | 1842-02-10
| data-sort-value="1907" | 1907-01-20
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[Íomhá:John Devoy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Dubhuí]]
| data-sort-value="1842" | 1842-09-03
| data-sort-value="1928" | 1928-09-29
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 318
|
| [[Seán Mac Fhionnghaile]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2009" | 2009-11-01
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| [[Íomhá:Eliza lynch 1864.jpg|center|128px]]
| [[Eliza Lynch]]
| data-sort-value="1835" | 1835-03-06
| data-sort-value="1886" | 1886-07-27
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 320
|
| [[Breandán Breathnach]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="1985" | 1985-11-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 321
|
| [[Cathal Goulding|Cathal Ó Goillín]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-02
| data-sort-value="1998" | 1998-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| [[Íomhá:Christy Ring visits (1) 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Ó Rinn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-10-12
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[Íomhá:Ciaran O Lionaird (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-06-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[Íomhá:Constance Smith in Man in the Attic.jpg|center|128px]]
| [[Constance Smith]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-22
| data-sort-value="2003" | 2003-06-30
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 325
|
| [[Dónal Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-02
| data-sort-value="1967" | 1967-06-02
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 326
|
| [[Diarmaid mac Maoil na mBó|Diarmait mac Maíl na mBó]]
|
| data-sort-value="1072" | 1072-02-07
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 327
| [[Íomhá:D-keane-1985 Restored.jpg|center|128px]]
| [[Dolores Keane]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-26
| data-sort-value="2026" | 2026-03-16
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 328
|
| [[Domnall Mór Ua Briain|Domhnall Mór Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1194" | 1194
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[Íomhá:Stowe Missal cumdach (inverted).png|center|128px]]
| [[Donnchadh mac Briain|Donnchad mac Briain]]
| data-sort-value="980" | 980<br/>981
| data-sort-value="1064" | 1064
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 330
| [[Íomhá:Talbot.jpg|center|128px]]
| [[Matt Talbot]]
| data-sort-value="1856" | 1856-05-02
| data-sort-value="1925" | 1925-06-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[Íomhá:Major John MacBride.jpg|center|128px]]
| [[John MacBride (réabhlóidí)|Seán Mac Giolla Bhríde]]
| data-sort-value="1868" | 1868-05-07
| data-sort-value="1916" | 1916-05-05
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 332
|
| [[William FitzGerald (breitheamh)|William FitzGerald]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1974" | 1974-10-17
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| [[Íomhá:Rory O'Hanlon, November 2006 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Hanlon]]
| data-sort-value="1934" | 1934-02-07
| data-sort-value="2026" | 2026-03-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| [[Íomhá:Right Hon Laurence O'Neill The Lord Mayor cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Laurence O'Neill]]
| data-sort-value="1874" | 1874
| data-sort-value="1943" | 1943-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 335
| [[Íomhá:Kevin Barry.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Barry]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-20
| data-sort-value="1920" | 1920-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 336
|
| [[Louis le Brocquy]]
| data-sort-value="1916" | 1916-11-10
| data-sort-value="2012" | 2012-04-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| [[Íomhá:Mark Clinton, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mark Clinton]]
| data-sort-value="1915" | 1915-02-07
| data-sort-value="2001" | 2001-12-23
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 338
|
| [[Martin O'Donoghue]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-13
| data-sort-value="2018" | 2018-07-20
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 339
|
| [[Maurice E. Dockrell]]
| data-sort-value="1908" | 1908-10-06
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 340
| [[Íomhá:Michael cusack portrait.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Cíosóg]]
| data-sort-value="1847" | 1847-09-20
| data-sort-value="1906" | 1906-11-27
| [[Cora Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 341
|
| [[Michael Hayes]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1976" | 1976-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 342
|
| [[Michael Hilliard]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-11
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 343
|
| [[Niall Tóibín]]
| data-sort-value="1929" | 1929-11-21
| data-sort-value="2019" | 2019-11-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| [[Íomhá:Liam O'Flinn.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Floinn]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-15
| data-sort-value="2018" | 2018-03-14
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[Íomhá:CardinalPaulCullen.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Cuilinn]]
| data-sort-value="1803" | 1803-04-29
| data-sort-value="1878" | 1878-10-24
| ''[[:d:Q6966181|An Fhorrach Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[Íomhá:Tp1web.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Peoples]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2018" | 2018-08-04
| [[Baile Suingean]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| [[Íomhá:Oscar Traynor (under the X) (7541615018).jpg|center|128px]]
| [[Oscar Traynor]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-21
| data-sort-value="1963" | 1963-12-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 348
| [[Íomhá:Odonovan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1806" | 1806-07-25
| data-sort-value="1861" | 1861-12-10
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 349
| [[Íomhá:Patrick Cooney, 1994 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cooney|Pádraig Ó Cuanaigh]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-02
| data-sort-value="2025" | 2025-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| [[Íomhá:Patrick J. Reynolds 1984.jpg|center|128px]]
| [[Patrick J. Reynolds]]
| data-sort-value="1920" | 1920-11-25
| data-sort-value="2003" | 2003-12-27
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 351
|
| [[Patrick Lalor]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-19
| data-sort-value="2016" | 2016-07-29
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 352
|
| [[Patrick Little]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-17
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 353
|
| [[Patrick McGrath]]
| data-sort-value="1900" | 2nd millennium
| data-sort-value="1956" | 1956-06-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 354
|
| [[Peadar Mercier]]
| data-sort-value="1914" | 1914
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 355
|
| [[Pearse Wyse]]
| data-sort-value="1928" | 1928-03-02
| data-sort-value="2009" | 2009-04-28
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| [[Íomhá:Peter Barry.jpg|center|128px]]
| [[Peter Barry|Peadar de Barra]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-10
| data-sort-value="2016" | 2016-08-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 357
|
| [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1748" | 1748
| data-sort-value="1784" | 1784-06-17
| ''[[:d:Q81944530|Na Mínteoga]]''
|-
| style='text-align:right'| 358
|
| [[Peter Hughes]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1954" | 1954-06-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 359
|
| [[Kevin Danaher]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-30
| data-sort-value="2002" | 2002-03-14
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| [[Íomhá:SeamusEnnis.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ennis]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-05
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 361
|
| [[Alec Reid]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-05
| data-sort-value="2013" | 2013-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 362
|
| [[Fiach mac Aodha Ó Broin]]
| data-sort-value="1534" | 1534
| data-sort-value="1597" | 1597-05-08
| [[Síol Éalaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 363
|
| [[Francis Browne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-03
| data-sort-value="1960" | 1960-07-07
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 364
|
| [[Frank Kelly]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-28
| data-sort-value="2016" | 2016-02-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| [[Íomhá:George Gardiner (boxer).jpg|center|128px]]
| [[George Gardner]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1954" | 1954-07-08
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 366
|
| [[Gormflaith ingen Murchada]]
| data-sort-value="960" | 960
| data-sort-value="1030" | 1030
| [[An Nás]]
|-
| style='text-align:right'| 367
| [[Íomhá:Grace Gifford by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[Grace Gifford]]
| data-sort-value="1888" | 1888-03-04
| data-sort-value="1955" | 1955-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 368
|
| [[Henry Bagenal]]
| data-sort-value="1556" | 1556
| data-sort-value="1598" | 1598-08-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| [[Íomhá:John Colgan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Colgáin]]
| data-sort-value="1592" | 1592
| data-sort-value="1658" | 1658-01-15
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 370
|
| [[Seán Seosamh Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="1952" | 1952
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| [[Íomhá:John O Leary 1900 Hollyer.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Laoghaire (Fínín)|Seán Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1830" | 1830-07-23
| data-sort-value="1907" | 1907-03-16
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| [[Íomhá:Johnoshanassy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Seachnasaigh]]
| data-sort-value="1818" | 1818-01-01
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 373
| [[Íomhá:John Philpot Curran from NPG.jpg|center|128px]]
| [[John Philpot Curran]]
| data-sort-value="1750" | 1750-07-24
| data-sort-value="1817" | 1817-10-14
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| [[Íomhá:Tomás Ó Criomhthain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Criomhthain]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1937" | 1937-03-07
| [[Na Blascaodaí]]
|-
| style='text-align:right'| 375
| [[Íomhá:James Napper Tandy.jpg|center|128px]]
| [[James Napper Tandy]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1803" | 1803-08-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[Íomhá:Domhnall Ua Buachalla circa 1916.png|center|128px]]
| [[Domhnall Ua Buachalla]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-05
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[Íomhá:John McCormack, 1884-1945 LCCN2003677331.jpg|center|128px]]
| [[John McCormack]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-14
| data-sort-value="1945" | 1945-09-16
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 378
|
| [[Seathrún Céitinn]]
| data-sort-value="1569" | 1569
| data-sort-value="1644" | 1644
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[Íomhá:Terry Wogan MBE Investiture cropped.jpg|center|128px]]
| [[Terry Wogan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-03
| data-sort-value="2016" | 2016-01-31
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[Íomhá:Ron Delany 1957.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Delany]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-06
| data-sort-value="2026" | 2026-03-11
| [[an tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| [[Íomhá:PSM V79 D211 George Johnston Stoney.png|center|128px]]
| [[George Johnstone Stoney]]
| data-sort-value="1826" | 1826-02-15
| data-sort-value="1911" | 1911-07-05
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 382
|
| [[Conchúr Crús Ó Briain]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-04
| data-sort-value="2008" | 2008-12-18
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| [[Íomhá:Paddy Maloney of the Chieftains (214371161) (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Moloney]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-01
| data-sort-value="2021" | 2021-10-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church Saint Kieran Window Detail 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Ciarán]]
| data-sort-value="516" | 516
| data-sort-value="546" | 546
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[Íomhá:Gabriel Rosenstock.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Rosenstock]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-29
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Fhíonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[Íomhá:MichaelHartnett.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hAirtnéide]]
| data-sort-value="1941" | 1941-09-18
| data-sort-value="1999" | 1999-10-13
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| [[Íomhá:Robert Kane (chemist).jpg|center|128px]]
| [[Robert Kane]]
| data-sort-value="1809" | 1809-09-24
| data-sort-value="1890" | 1890-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| [[Íomhá:Adhemar de Barros e Patrick Peyton (1964).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Peyton]]
| data-sort-value="1909" | 1909-01-09
| data-sort-value="1992" | 1992-06-03
| [[Áth Tí an Mheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 389
|
| [[Austin Clarke]]
| data-sort-value="1896" | 1896-05-09
| data-sort-value="1974" | 1974-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| [[Íomhá:Diarmaid Mac Murrough Expugnatio Hibernica.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Mac Murchadha]]
| data-sort-value="1110" | 1110
| data-sort-value="1171" | 1171-05-01
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| [[Íomhá:Bobby Aylward.jpg|center|128px]]
| [[Bobby Aylward]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
| data-sort-value="2022" | 2022-07-14
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 392
|
| [[Bobby Molloy]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-09
| data-sort-value="2016" | 2016-10-02
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| [[Íomhá:Kirwan Richard portrait.jpg|center|128px]]
| [[Richard Kirwan]]
| data-sort-value="1733" | 1733-08-01
| data-sort-value="1812" | 1812-06-01<br/>1812-06-22
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 394
| [[Íomhá:Brendan Corish 1949.png|center|128px]]
| [[Brendan Corish|Breandán Mac Fheorais]]
| data-sort-value="1918" | 1918-11-19
| data-sort-value="1990" | 1990-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 395
|
| [[Peadar de Bhulbh]]
| data-sort-value="1727" | 1727
| data-sort-value="1803" | 1803
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| [[Íomhá:Brian Lenihan, July 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Seosamh Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-05-21
| data-sort-value="2011" | 2011-06-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 397
| [[Íomhá:Brian Lenihan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Pádraig Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1930" | 1930-11-17
| data-sort-value="1995" | 1995-11-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 398
| [[Íomhá:George Charles Beresford - William Orpen (1903).jpg|center|128px]]
| [[William Orpen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-27
| data-sort-value="1931" | 1931-09-29
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 399
| [[Íomhá:Declans church.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Deaglán]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| [[Íomhá:Sir John Lavery – His Eminence Cardinal Logue.jpg|center|128px]]
| [[Michael Logue]]
| data-sort-value="1840" | 1840-10-01
| data-sort-value="1924" | 1924-11-19
| [[Cill Mhic Réanáin]]
|-
| style='text-align:right'| 401
|
| [[Ceann Faoladh mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="675" | 675
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 402
|
| [[Ann Lovett]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-06
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 403
|
| [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="2001" | 2001-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| [[Íomhá:Ada English.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Inglis]]
| data-sort-value="1875" | 1875-01-10
| data-sort-value="1944" | 1944-01-27
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 405
| [[Íomhá:Adrian Hardiman - 20090224.jpg|center|128px]]
| [[Adrian Hardiman]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-21
| data-sort-value="2016" | 2016-03-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 406
| [[Íomhá:Agnes O'Farrelly, circa 1890.png|center|128px]]
| [[Úna Ní Fhaircheallaigh]]
| data-sort-value="1874" | 1874-06-24
| data-sort-value="1951" | 1951-11-05
| [[Achadh an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 407
|
| [[Alexander Haslett]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-02
| data-sort-value="1951" | 1951-01-17
| [[Glasloch]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| [[Íomhá:Alexander McCabe (1922).jpg|center|128px]]
| [[Alexander McCabe]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-05
| data-sort-value="1972" | 1972-05-31
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 409
|
| [[Alfred O'Rahilly]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-01
| data-sort-value="1969" | 1969-08-01
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| [[Íomhá:Madame-Alicia-Adelaide-Needham.jpg|center|128px]]
| [[Alicia Adélaide Needham]]
| data-sort-value="1863" | 1863-10-31
| data-sort-value="1945" | 1945-12-24
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 411
|
| [[Amhlaoibh Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1780" | 1780<br/>1783-05-01
| data-sort-value="1838" | 1838-11-20
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[Íomhá:Louis Hersent-Crossing the bridge at Landshut.jpg|center|128px]]
| [[Andrew O'Reilly von Ballinlough]]
| data-sort-value="1742" | 1742-08-03<br/>1742
| data-sort-value="1832" | 1832-07-05<br/>1832-04-05
| [[Baile an Locha, Contae Ros Comáin|Baile an Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 413
|
| [[Andrew Fogarty]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-13
| data-sort-value="1953" | 1953-04-24
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 414
|
| [[Andrew Lavin]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1959" | 1959-03-26
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 415
|
| [[Andrew O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1866" | 1866-07-28
| data-sort-value="1956" | 1956
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 416
| [[Íomhá:Anna Parnell c1878.jpg|center|128px]]
| [[Anna Parnell|Anna Catherine Parnell]]
| data-sort-value="1852" | 1852-05-13
| data-sort-value="1911" | 1911-09-20
| ''[[:d:Q2699632|Teach Avondale]]''
|-
| style='text-align:right'| 417
| [[Íomhá:Annahaslam.jpg|center|128px]]
| [[Anna Haslam]]
| data-sort-value="1829" | 1829-04-06
| data-sort-value="1922" | 1922-11-28
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 418
| [[Íomhá:Portrait-of-anne-devlin.jpg|center|128px]]
| [[Anne Devlin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1851" | 1851-09-18
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 419
|
| [[Anthony Barry]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-07
| data-sort-value="1983" | 1983-10-24
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 420
|
| [[Art Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1879" | 1879-10-25
| data-sort-value="1932" | 1932-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 421
|
| [[Augustine Martin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-13
| data-sort-value="1995" | 1995-10-16
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 422
|
| [[Bang Bang]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-19
| data-sort-value="1981" | 1981-01-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 423
|
| [[Barney Mellows]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-29
| data-sort-value="1942" | 1942-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 424
|
| [[Barry Egan]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1954" | 1954-03-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 425
| [[Íomhá:Batt O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Batt O'Connor]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-04
| data-sort-value="1935" | 1935-02-07
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 426
|
| [[Batt Donegan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-21
| data-sort-value="1978" | 1978-08-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 427
|
| [[Beatrice Gubbins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-19
| data-sort-value="1944" | 1944-08-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 428
|
| [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]]
| data-sort-value="1949" | 1949-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-11-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| [[Íomhá:Bernadette O'Farrell - Sponsor, July 25, 1959.jpg|center|128px]]
| [[Bernadette O'Farrell]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-30
| data-sort-value="1999" | 1999-09-26
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 430
|
| [[Bernard Commons]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-15
| data-sort-value="1965" | 1965-04-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 431
|
| [[Bernard Cowen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-01-29
| data-sort-value="1984" | 1984-01-24
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 432
| [[Íomhá:Charlie Bird crop.jpg|center|128px]]
| [[Charlie Bird]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-03-11
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| [[Íomhá:John Doyle by Henry Edward Doyle mw01929.jpg|center|128px]]
| [[John Doyle]]
| data-sort-value="1797" | 1797
| data-sort-value="1868" | 1868-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| [[Íomhá:Christie Hennessy.jpg|center|128px]]
| [[Christie Hennessy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-19
| data-sort-value="2007" | 2007-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 435
| [[Íomhá:Christopher Byrne, 1920s (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Christopher Byrne]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1957" | 1957-09-05
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[Íomhá:Christydignam.jpg|center|128px]]
| [[Christy Dignam]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-23
| data-sort-value="2023" | 2023-06-13
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 437
|
| [[Ciarán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1925" | 1925-11-26
| data-sort-value="2009" | 2009-12-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 438
|
| [[Clement Coughlan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-14
| data-sort-value="1983" | 1983-02-01
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 439
| [[Íomhá:Colm de Bhailís.png|center|128px]]
| [[Colm de Bhailís]]
| data-sort-value="1796" | 1796-05-02
| data-sort-value="1906" | 1906-02-27
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| [[Íomhá:Saint Colman MacDuagh window, Hugh Lane Gallery.jpg|center|128px]]
| [[Colmán mac Duach]]
| data-sort-value="550" | 550<br/>6th century
| data-sort-value="632" | 632-10-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| [[Íomhá:Con Collins.jpg|center|128px]]
| [[Conchubhar Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-13
| data-sort-value="1937" | 1937-11-23
| ''[[:d:Q65559960|Aránach]]''
|-
| style='text-align:right'| 442
|
| [[Con Meaney]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-08
| data-sort-value="1970" | 1970-09-11
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 443
| [[Íomhá:David Patrick Moran.png|center|128px]]
| [[D.P. Moran|David Patrick Moran]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-22
| data-sort-value="1936" | 1936-01-31
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| [[Íomhá:Willie clancy statue.jpg|center|128px]]
| [[Willie Clancy]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-24
| data-sort-value="1973" | 1973-01-24
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 445
|
| [[Philip Brady]]
| data-sort-value="1898" | 1898-06-10
| data-sort-value="1995" | 1995-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 446
|
| [[Philip Cosgrave]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-02
| data-sort-value="1923" | 1923-10-23
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 447
| [[Íomhá:William Molyneux - Kneller.jpg|center|128px]]
| [[William Molyneux]]
| data-sort-value="1656" | 1656-04-17
| data-sort-value="1698" | 1698-10-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 448
| [[Íomhá:Dervla Murphy 2008.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Murphy]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-28
| data-sort-value="2022" | 2022-05-22
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| [[Íomhá:McGee-sm.jpg|center|128px]]
| [[Thomas D'Arcy McGee]]
| data-sort-value="1825" | 1825-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-04-07
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 450
|
| [[Robert Hilliard]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-07
| data-sort-value="1937" | 1937-02-22
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| [[Íomhá:Comandante John Riley 1848, bust Mexico.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pádraig Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1824" | 1824-02-08
| data-sort-value="1879" | 1879-10-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 452
|
| [[Seán Doherty (Ros Comáin)|Seán Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-29
| data-sort-value="2005" | 2005-06-07
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 453
|
| [[Seán Gibbons]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-31
| data-sort-value="1952" | 1952-04-19
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 454
|
| [[Seán Goulding]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1959" | 1959-12-15
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 455
|
| [[Seán Sherwin]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[Íomhá:Window depicting St. Kieran, Seir Kieran Church, Bell Hill.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Saighre]]
| data-sort-value="500" | 1st millennium<br/>375
| data-sort-value="530" | 530
| [[Cléire]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| [[Íomhá:Val Doonican.png|center|128px]]
| [[Val Doonican]]
| data-sort-value="1927" | 1927-02-03
| data-sort-value="2015" | 2015-07-02<br/>2015-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[Íomhá:Seumas Burke LCCN2014716858.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Burke|Séamus Búrc]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1967" | 1967-01-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 459
|
| [[Séamus Dolan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-10
| [[An Blaic]]
|-
| style='text-align:right'| 460
| [[Íomhá:Mike McTigue.jpg|center|128px]]
| [[Mike McTigue]]
| data-sort-value="1892" | 1892-11-26
| data-sort-value="1966" | 1966-08-12
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 461
| [[Íomhá:Wexford Church of the Immaculate Conception South Aisle Window Saint Laurentius O Toole Detail 2010 09 29.jpg|center|128px]]
| [[Lorcán Ua Tuathail]]
| data-sort-value="1128" | 1128
| data-sort-value="1180" | 1180-11-14
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[Íomhá:Michealod.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Domhnaill|Micheál Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-07<br/>1952-10-07
| data-sort-value="2006" | 2006-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[Íomhá:Thomas William Croke 2.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Croke]]
| data-sort-value="1823" | 1823-05-28
| data-sort-value="1902" | 1902-07-22
| ''[[:d:Q60554581|Cill Bhrain]]''
|-
| style='text-align:right'| 464
|
| [[Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1922" | 1922-09-17
| data-sort-value="2017" | 2017-12-03
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| [[Íomhá:Thomas J. Fitzpatrick 1984.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. Fitzpatrick (An Cabhán)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1918" | 1918-02-14
| data-sort-value="2006" | 2006-10-02
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 466
| [[Íomhá:Robert Adams Irish Surgeon.jpg|center|128px]]
| [[Robert Adams]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1875" | 1875-01-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 467
| [[Íomhá:Daniel Morrissey 1927.png|center|128px]]
| [[Daniel Morrissey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-28
| data-sort-value="1981" | 1981-01-01
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[Íomhá:Cormac Breathnach 1933 (cropped).png|center|128px]]
| [[Cormac Breathnach]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1956" | 1956-05-29
| [[Cathair Saidhbhín]]<br/>''[[:d:Q65557497|An Chnapóg]]''
|-
| style='text-align:right'| 469
|
| [[Thomas Walsh]]
| data-sort-value="1901" | 1901-12-18
| data-sort-value="1956" | 1956-07-14
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 470
|
| [[T. P. McKenna]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-07
| data-sort-value="2011" | 2011-02-13
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| [[Íomhá:Thomas Derrig.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Ó Deirg]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-26
| data-sort-value="1956" | 1956-11-19
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 472
| [[Íomhá:Blason famille ie Fitzgerald de Desmond.svg|center|128px]]
| [[Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan]]
| data-sort-value="1533" | 1533
| data-sort-value="1583" | 1583-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 473
|
| [[Patrick O'Donnell]]
| data-sort-value="1907" | 1907-08-21
| data-sort-value="1970" | 1970-10-04
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 474
| [[Íomhá:Ernest Henry Shackleton Nadar.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Shackleton]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-15
| data-sort-value="1922" | 1922-01-05
| [[Caisleán Cill Chá]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| [[Íomhá:JohnPhilipHolland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pilib Ó Maolchalann]]
| data-sort-value="1840" | 1840-02-29
| data-sort-value="1914" | 1914-08-12
| [[Lios Ceannúir]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| [[Íomhá:Full length picture, Kevin O'Higgins, Minister of Home Affairs (23878736159) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin O’Higgins|Caoimhín Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1892" | 1892-06-07
| data-sort-value="1927" | 1927-07-10
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| [[Íomhá:Eoin O'Duffy.png|center|128px]]
| [[Eoin O'Duffy|Eoin Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-20
| data-sort-value="1944" | 1944-11-30
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 478
| [[Íomhá:Peter Sutherland (1985).jpg|center|128px]]
| [[Peter Sutherland]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-25
| data-sort-value="2018" | 2018-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 479
|
| [[Darren Sutherland]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-18
| data-sort-value="2009" | 2009-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 480
| [[Íomhá:RobertChildersBarton.jpg|center|128px]]
| [[Riobárd Bartún]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-14
| data-sort-value="1975" | 1975-08-10
| [[Áth na mBó]]
|-
| style='text-align:right'| 481
| [[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Curtáin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-03-20
| ''[[:d:Q81933233|Baile an Chnocáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 482
| [[Íomhá:Éamonn Ceannt.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ceannt]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 483
| [[Íomhá:Mick lally.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó Maolallaí]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-31
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 484
| [[Íomhá:Edouard Manet Georges Moore.jpg|center|128px]]
| [[George Moore (úrscéalaí)|George Moore]]
| data-sort-value="1852" | 1852-02-24
| data-sort-value="1933" | 1933-01-21
| ''[[:d:Q805406|An Baile Glas]]''
|-
| style='text-align:right'| 485
| [[Íomhá:Daguerrotipo Brown.jpg|center|128px]]
| [[William Brown (aimiréal)|William Brown]]
| data-sort-value="1777" | 1777-06-22
| data-sort-value="1857" | 1857-03-14<br/>1857-03-03
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 486
| [[Íomhá:Seán Moylan, c. 1920 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Moylan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-11-19
| data-sort-value="1957" | 1957-11-16
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| [[Íomhá:Michael Kelly by Adele Romany.jpg|center|128px]]
| [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]]
| data-sort-value="1762" | 1762-12-25
| data-sort-value="1826" | 1826-10-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 488
| [[Íomhá:Harry Clarke (photo).jpg|center|128px]]
| [[Harry Clarke]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1931" | 1931-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 489
| [[Íomhá:Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland (1916) (14780125542).jpg|center|128px]]
| [[George Petrie]]
| data-sort-value="1790" | 1790-01-01
| data-sort-value="1866" | 1866-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| [[Íomhá:Robert Alexander Stewart Macalister - 1870-to-1950.jpg|center|128px]]
| [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-08
| data-sort-value="1950" | 1950-04-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[Íomhá:RobertMallet.jpg|center|128px]]
| [[Robert Mallet]]
| data-sort-value="1810" | 1810-06-03
| data-sort-value="1881" | 1881-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| [[Íomhá:George Charles Beresford 1934-5.jpg|center|128px]]
| [[George Charles Beresford]]
| data-sort-value="1864" | 1864-07-10
| data-sort-value="1938" | 1938-02-21
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 493
| [[Íomhá:Donal-lunny-the-basement-sydney-australia-24-03-06.jpg|center|128px]]
| [[Donal Lunny]]
| data-sort-value="1947" | 1947-03-10
| data-sort-value="2026" | 2026-10-23
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| [[Íomhá:Tom O'Donnell, 1982 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Tom O'Donnell]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-30
| data-sort-value="2020" | 2020-10-08
| ''[[:d:Q104313425|Builgidín]]''
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[Íomhá:Robert McClure.jpg|center|128px]]
| [[Robert McClure]]
| data-sort-value="1807" | 1807-01-28
| data-sort-value="1873" | 1873-10-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| [[Íomhá:TJ Murphy Cork Labour.png|center|128px]]
| [[Timothy J. Murphy]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-17
| data-sort-value="1949" | 1949-04-29
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 497
| [[Íomhá:MarcusDaly.jpg|center|128px]]
| [[Marcus Daly]]
| data-sort-value="1841" | 1841-12-05
| data-sort-value="1900" | 1900-11-12
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 498
| [[Íomhá:VioletGibson1926.jpg|center|128px]]
| [[Violet Gibson]]
| data-sort-value="1876" | 1876-08-31
| data-sort-value="1956" | 1956-05-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| [[Íomhá:David Andrews.jpg|center|128px]]
| [[David Andrews]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-15
| data-sort-value="2026" | 2026-06-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 500
| [[Íomhá:Pictiúr fíorach.jpg|center|128px]]
| [[Graham Knuttel]]
| data-sort-value="1954" | 1954
| data-sort-value="2023" | 2023
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 501
|
| [[Margaretta Bowen]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-01
| data-sort-value="1981" | 1981-04-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 502
|
| [[Roddy Connolly]]
| data-sort-value="1901" | 1901-02-11
| data-sort-value="1980" | 1980-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| [[Íomhá:William Dargan - Project Gutenberg eText 17293.jpg|center|128px]]
| [[William Dargan]]
| data-sort-value="1799" | 1799-02-28
| data-sort-value="1867" | 1867-02-07
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 504
|
| [[Gus Healy]]
| data-sort-value="1904" | 1904-05-20
| data-sort-value="1987" | 1987-07-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 505
| [[Íomhá:Hanna Sheehy-Skeffington, circa 1920.jpg|center|128px]]
| [[Hanna Sheehy-Skeffington]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-24
| data-sort-value="1946" | 1946-04-20
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 506
|
| [[Helena Molony]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-15
| data-sort-value="1967" | 1967-01-28<br/>1967-01-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 507
| [[Íomhá:ThomasAddisEmmet.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Addis Emmet]]
| data-sort-value="1764" | 1764-04-24
| data-sort-value="1827" | 1827-11-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 508
|
| [[Henry Barron (breitheamh)|Henry Barron]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-25
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| [[Íomhá:Dublin Old Library Trinity College 05.jpg|center|128px]]
| [[Henry Joseph Monck Mason]]
| data-sort-value="1778" | 1778-07-15
| data-sort-value="1858" | 1858-04-14
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| [[Íomhá:Henry Kelly hosting 'After Dark' (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Kelly]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-17
| data-sort-value="2025" | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 511
|
| [[Henry McDevitt]]
| data-sort-value="1904" | 1904
| data-sort-value="1966" | 1966-01-04
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 512
| [[Íomhá:Tom Hales, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Tom Hales]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-05
| data-sort-value="1966" | 1966-04-29
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| [[Íomhá:Timothy Harrington.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Harrington]]
| data-sort-value="1851" | 1851
| data-sort-value="1910" | 1910-03-12
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 514
|
| [[Caoimhín Ó hIfearnáin]]
| data-sort-value="1929" | 1929-08-20
| data-sort-value="2013" | 2013-01-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| [[Íomhá:Williepearse.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Piarais]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-15
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 516
|
| [[Michael Coleman]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-31
| data-sort-value="1945" | 1945-01-04
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| [[Íomhá:Michael Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Michael Herbert]]
| data-sort-value="1925" | 1925-05-17
| data-sort-value="2006" | 2006-06-20
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 518
| [[Íomhá:Thomas MacDonagh.png|center|128px]]
| [[Tomás Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 519
| [[Íomhá:Seán Mac Diarmada.png|center|128px]]
| [[Seán Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-28
| data-sort-value="1916" | 1916-05-12
| [[Coillte Clochair]]
|-
| style='text-align:right'| 520
| [[Íomhá:Conn Colbert.JPG|center|128px]]
| [[Conchur Ó Colbaird]]
| data-sort-value="1888" | 1888-10-19
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| [[Íomhá:Michael O'Hanrahan.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó hAnnracháin|Micheál Ó hAnnracháin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-16
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| [[Íomhá:Michael Mallin - (Commandant Irish Republican Army) Executed May 8th, 1916. (36052732403).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Mulláin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-12-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 523
| [[Íomhá:Edwarddaly.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-25
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 524
| [[Íomhá:The O'Rahilly (28201706279) (2).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-22<br/>1875-04-21
| data-sort-value="1916" | 1916-04-29<br/>1916-04-28
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 525
|
| [[Máire Mhac an tSaoi]]
| data-sort-value="1922" | 1922-04-04
| data-sort-value="2021" | 2021-10-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 526
| [[Íomhá:Seán Ó Ríordáin - Bust.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-03
| data-sort-value="1977" | 1977-02-21
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| [[Íomhá:Peig Sayers c1945.png|center|128px]]
| [[Peig Sayers]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1958" | 1958-12-08
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 528
|
| [[Moss Keane]]
| data-sort-value="1948" | 1948-07-27
| data-sort-value="2010" | 2010-10-05
| [[Corra]]
|-
| style='text-align:right'| 529
|
| [[Eoghan Ó Tuairisc]]
| data-sort-value="1919" | 1919-04-03
| data-sort-value="1982" | 1982-08-24
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 530
|
| [[Muiris Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1904" | 1904-02-19
| data-sort-value="1950" | 1950-06-25
| [[An Blascaod Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 531
|
| [[Seán Ó Tuama]]
| data-sort-value="1926" | 1926-01-28
| data-sort-value="2006" | 2006-10-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 532
|
| [[Murchadh mac Diarmada|Murchad mac Diarmata]]
|
| data-sort-value="1070" | 1070
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 533
|
| [[Ulick O'Connor]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2019" | 2019-10-07
| [[Ráth Garbh]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| [[Íomhá:Peadar Ua Laoghaire.png|center|128px]]
| [[Peadar Ua Laoghaire]]
| data-sort-value="1839" | 1839-04
| data-sort-value="1920" | 1920-03-21
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 535
|
| [[Seán Clárach Mac Domhnaill]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1754" | 1754-01-07
| ''[[:d:Q4518970|Baile an Teampaill]]''
|-
| style='text-align:right'| 536
|
| [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Tóibín]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-05
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
| ''[[:d:Q65559250|Baile Uí Raghallaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 537
|
| [[Paddy Ambrose]]
| data-sort-value="1928" | 1928-10-17
| data-sort-value="2002" | 2002-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 538
|
| [[Paddy Coad]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-04
| data-sort-value="1992" | 1992-08-03<br/>1992-03-08
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 539
| [[Íomhá:P W Joyce.png|center|128px]]
| [[Patrick Weston Joyce]]
| data-sort-value="1827" | 1827
| data-sort-value="1914" | 1914-01-07
| [[Luimneach]]<br/>[[An Sliabh Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 540
|
| [[Séamus Ó Grianna]]
| data-sort-value="1889" | 1889-11-17
| data-sort-value="1969" | 1969-11-27
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 541
|
| [[Myles Dillon]]
| data-sort-value="1900" | 1900-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| [[Íomhá:Edmund Ignatius Rice.JPG|center|128px]]
| [[Éamann Iognáid Rís]]
| data-sort-value="1762" | 1762-06-01
| data-sort-value="1844" | 1844-08-29
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 543
|
| [[Patrick Byrne]]
| data-sort-value="1925" | 1925-04-02
| data-sort-value="2021" | 2021-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 544
|
| [[Dan Desmond]]
| data-sort-value="1913" | 1913-10-03
| data-sort-value="1964" | 1964-12-09
| [[Bun an Tábhairne]]
|-
| style='text-align:right'| 545
| [[Íomhá:Dankeating.jpg|center|128px]]
| [[Dan Keating]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-02
| data-sort-value="2007" | 2007-10-02
| [[Caisleán na Mainge]]
|-
| style='text-align:right'| 546
|
| [[Dan Spring]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-01
| data-sort-value="1988" | 1988-01-01
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 547
|
| [[Daniel Bourke|Daniel Búrc]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1952" | 1952-04-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 548
|
| [[Daniel Byrne]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-05
| data-sort-value="1952" | 1952-06-09
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 549
|
| [[Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-20
| data-sort-value="1961" | 1961-04-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 550
|
| [[Daniel Corkery (údar)|Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-14
| data-sort-value="1964" | 1964-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 551
|
| [[Daniel McCarthy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-22
| data-sort-value="1957" | 1957-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 552
|
| [[Daniel McMenamin]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-01
| data-sort-value="1964" | 1964-02-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 553
|
| [[Daniel Moloney]]
| data-sort-value="1909" | 1909-10-14
| data-sort-value="1963" | 1963-06-26
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 554
|
| [[Daniel O'Leary (Fine Gael)|Daniel O'Leary]]
| data-sort-value="1877" | 1877-09-01
| data-sort-value="1951" | 1951-03-31
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 555
|
| [[Dan O’Rourke|Daniel O'Rourke]]
|
| data-sort-value="1968" | 1968-08-04
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 556
|
| [[Daniel Vaughan]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-27
| data-sort-value="1975" | 1975-09-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 557
|
| [[Darach Ó Catháin]]
| data-sort-value="1922" | 1922
| data-sort-value="1987" | 1987
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[Íomhá:Darrell Figgis, 1924.jpg|center|128px]]
| [[Darrell Figgis]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-17
| data-sort-value="1925" | 1925-10-27
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 559
|
| [[David Madden]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-07-31
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 560
|
| [[David O'Gorman]]
| data-sort-value="1865" | 1865
| data-sort-value="1945" | 1945
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 561
|
| [[Declan Costello]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-06
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 562
|
| [[Denis Allen]]
| data-sort-value="1896" | 1896-01-02
| data-sort-value="1961" | 1961-03-29
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 563
|
| [[Cormac Breslin]]
| data-sort-value="1902" | 1902-04-25
| data-sort-value="1978" | 1978-01-23
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[Íomhá:Portrait of Isaac Butt.jpg|center|128px]]
| [[Isaac Butt]]
| data-sort-value="1813" | 1813-09-06
| data-sort-value="1879" | 1879-05-05
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 565
|
| [[Fearghal mac Maoil Dúin]]
|
| data-sort-value="722" | 722-12-11
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 566
| [[Íomhá:Dublin St. Patrick's Cathedral North Transept Window King Cormac of Cashel Detail King Cormac 2012 09 26.jpg|center|128px]]
| [[Cormac mac Cuileannáin]]
| data-sort-value="801" | 9th century<br/>836
| data-sort-value="908" | 908-09-13
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 567
|
| [[Conghalach Chnóbha|Congalach Cnogba]]
| data-sort-value="950" | 10th century
| data-sort-value="956" | 956
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 568
|
| [[Domhnall mac Aodha]]
| data-sort-value="501" | 6th century
| data-sort-value="642" | 642-01
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 569
|
| [[Aodh Allán]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="743" | 743
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 570
|
| [[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="695" | 695
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| [[Íomhá:DaisyBates1921-2.jpg|center|128px]]
| [[Daisy Bates]]
| data-sort-value="1859" | 1859-10-16<br/>1859-01
| data-sort-value="1951" | 1951-04-18
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[Íomhá:Daniel Maclise1857Lithograph.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Maclise]]
| data-sort-value="1806" | 1806-01-25
| data-sort-value="1870" | 1870-04-25<br/>1870-04-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 573
| [[Íomhá:Daniel Mannix 1926.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Mannix]]
| data-sort-value="1864" | 1864-03-04
| data-sort-value="1963" | 1963-11-06
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 574
|
| [[Denis J. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-05
| data-sort-value="1987" | 1987-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[Íomhá:Dermot Earley 2009.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Mochóir (Mór)|Diarmuid Ó Mochóir]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-24
| data-sort-value="2010" | 2010-06-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 576
| [[Íomhá:Father Ted's wax figure.jpg|center|128px]]
| [[Dermot Morgan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-03-31
| data-sort-value="1998" | 1998-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[Íomhá:Desmond O'Malley, 1979 (election box crop).tif|center|128px]]
| [[Deasún Ó Máille]]
| data-sort-value="1939" | 1939-02-02<br/>1939-02-01
| data-sort-value="2021" | 2021-07-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 578
| [[Íomhá:Liamlynchira.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-11-20
| data-sort-value="1923" | 1923-04-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 579
|
| [[John O'Donohue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-01
| data-sort-value="2008" | 2008-01-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 580
|
| [[Donnchadha Ó Máille]]
| data-sort-value="1921" | 1921-01
| data-sort-value="1968" | 1968-03-10
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| [[Íomhá:Joseph McGrath 1922.png|center|128px]]
| [[Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)|Seosamh Mac Craith]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1966" | 1966-03-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 582
|
| [[Pádraig Ó Donnagáin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-10-29
| data-sort-value="2000" | 2000-11-26
| [[Mainistir Bhuithe]]
|-
| style='text-align:right'| 583
|
| [[Aodh Fionnliath|Áed Findliath]]
|
| data-sort-value="879" | 879-11-20
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 584
|
| [[Donnchadh Donn|Donnchad Donn]]
| data-sort-value="801" | 9th century
| data-sort-value="944" | 944
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 585
| [[Íomhá:Victor Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Victor Herbert]]
| data-sort-value="1859" | 1859-02-01
| data-sort-value="1924" | 1924-05-26
| [[Baile Átha Cliath]]<br/>[[Geansaí (oileán)|Geansaí]]
|-
| style='text-align:right'| 586
|
| [[Kieran Crotty]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2022" | 2022-07-22
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 587
|
| [[Eamonn Casey]]
| data-sort-value="1927" | 1927-04-24
| data-sort-value="2017" | 2017-03-13
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 588
|
| [[John McGahern]]
| data-sort-value="1934" | 1934-11-12
| data-sort-value="2006" | 2006-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| [[Íomhá:Flann for Érinn.png|center|128px]]
| [[Fland Mac Máel Sechnaill|Fland mac Máel Sechnaill]]
| data-sort-value="847" | 847<br/>848
| data-sort-value="916" | 916-05-25
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 590
|
| [[Domhnall mac Murchadha]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="763" | 763
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 591
| [[Íomhá:Statue of Pádraic Ó Conaire in Eyre Square Galway.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Conaire]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| data-sort-value="1928" | 1928-10-06
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 592
| [[Íomhá:Whitleystokes.jpg|center|128px]]
| [[Whitley Stokes]]
| data-sort-value="1830" | 1830-02-28
| data-sort-value="1909" | 1909-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 593
|
| [[Patrick Baxter]]
| data-sort-value="1891" | 1891-10-01
| data-sort-value="1959" | 1959-04-03
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 594
|
| [[Patrick Lindsay|Patrick J. Lindsay]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-18
| data-sort-value="1993" | 1993-06-29
| [[Cearnóg Parnell]]
|-
| style='text-align:right'| 595
| [[Íomhá:Buttevant St. Mary's Church North Window Lower Lights Detail Saint Colman of Cloyne Detail 2012 09 08.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Colmán|Colmán mac Léníne]]
| data-sort-value="522" | 522-10-15
| data-sort-value="600" | 600-11-24
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 596
|
| [[Donnchad Midi|Donnchad Midi mac Domnaill]]
| data-sort-value="733" | 733
| data-sort-value="797" | 797-02-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 597
|
| [[Conchúr mac Donnchadha|Conchobar mac Donnchada]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="833" | 833
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 598
|
| [[Honor Crowley]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-19
| data-sort-value="1966" | 1966-10-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 599
|
| [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]]
| data-sort-value="1939" | 1939-07-05
| data-sort-value="2023" | 2023-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 600
|
| [[Hugh Colohan]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-30
| data-sort-value="1931" | 1931-04-15
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 601
|
| [[Hugh Geoghegan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-05-16
| data-sort-value="2024" | 2024-07-07
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| [[Íomhá:Dr Hugh Gibbons.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Gibbons]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-06
| data-sort-value="2007" | 2007-11-13
| [[Béal na mBuillí]]
|-
| style='text-align:right'| 603
| [[Íomhá:John T O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tuathmhumhain Ó Briain]]
| data-sort-value="1786" | 1786-06-24
| data-sort-value="1861" | 1861-06-01
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 604
| [[Íomhá:Frank Ryan from the International Brigades, Zaragoza, 5 April 1938 (28963225728).jpg|center|128px]]
| [[Frank Ryan|Proinsias Ó Riain]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-11
| data-sort-value="1944" | 1944-06-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 605
|
| [[J. J. Clancy]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-23
| data-sort-value="1932" | 1932-05-01
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| [[Íomhá:Jack Doyle, circa the early 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Jack Doyle]]
| data-sort-value="1913" | 1913-08-31
| data-sort-value="1978" | 1978-12-13
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 607
| [[Íomhá:Jack Finlay (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jack Finlay]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1942" | 1942-09-30
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 608
|
| [[Jackie Fahey]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-23
| data-sort-value="2019" | 2019-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 609
|
| [[Jackie Healy-Rae]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-09
| data-sort-value="2014" | 2014-12-05
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 610
|
| [[Seán de Paor]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1994" | 1994-02-23
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 611
|
| [[James Kelly (Fianna Fáil)|James Kelly]]
| No/unknown value
| No/unknown value
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 612
|
| [[James B. Lynch]]
|
| data-sort-value="1954" | 1954-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 613
|
| [[James Berry]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1914" | 1914-06-04
| [[Bun Abhann, Contae Mhaigh Eo|Bun Abhann]]
|-
| style='text-align:right'| 614
|
| [[James Burke (Corcaigh)|James Burke]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1936" | 1936-09-10
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 615
|
| [[James Burke (Ros Comáin)|James Burke]]
| No/unknown value
| data-sort-value="1964" | 1964-05-12
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 616
|
| [[James Coburn (polaiteoir)|James Coburn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1953" | 1953-12-05
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 617
| [[Íomhá:James Colbert, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Colbert]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-03
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Caisleán Maí Tamhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 618
|
| [[James Collins]]
| data-sort-value="1900" | 1900-10-30
| data-sort-value="1967" | 1967-09-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 619
|
| [[James Cosgrave]]
| data-sort-value="1865" | 1865-09-12
| data-sort-value="1936" | 1936-04-18
| [[Dún an Uchta]]
|-
| style='text-align:right'| 620
|
| [[James Daly]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1920" | 1920-11-02
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 621
|
| [[James Devins]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1922" | 1922-09-20
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 622
|
| [[James Dolan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-07-14
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 623
|
| [[James Douglas (polaiteoir)|James Douglas]]
| data-sort-value="1887" | 1887-07-11
| data-sort-value="1954" | 1954-09-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 624
|
| [[James Griffin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-04-17
| data-sort-value="1959" | 1959-03-22
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| [[Íomhá:Portrait of Professor J.H. Todd P4908.jpg|center|128px]]
| [[James Henthorn Todd]]
| data-sort-value="1805" | 1805-04-23
| data-sort-value="1869" | 1869-06-28
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 626
|
| [[James Hession]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-05
| data-sort-value="1999" | 1999-01-12
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 627
| [[Íomhá:James Hickey, 1937.jpg|center|128px]]
| [[James Hickey]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1966" | 1966-06-07
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 628
|
| [[James Hughes]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1948" | 1948-01-01
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 629
| [[Íomhá:James (Seamus) Lennon, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[James Lennon]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
| [[An Bhuiríos, Contae Cheatharlach|An Bhuiríos]]
|-
| style='text-align:right'| 630
|
| [[James McGuire]]
| data-sort-value="1903" | 1903-07-24
| data-sort-value="1989" | 1989
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 631
|
| [[James McHugh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-08-10
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 632
|
| [[James Morrisroe]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-05
| data-sort-value="1937" | 1937-12-31
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 633
|
| [[James Murphy]]
| data-sort-value="1887" | 1887-12-28
| data-sort-value="1961" | 1961-10-07
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 634
|
| [[James Myles]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 635
|
| [[John Moher]]
| data-sort-value="1909" | 1909-02-07
| data-sort-value="1985" | 1985-11-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 636
|
| [[John Munnelly]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1941" | 1941-10-18
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 637
|
| [[Seán Ó Murchú (sagart)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1753" | 1753
| data-sort-value="1798" | 1798<br/>1798-06-26
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 638
|
| [[John Nolan]]
|
| data-sort-value="1948" | 1948
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 639
|
| [[John O’Byrne|John O'Byrne]]
| data-sort-value="1884" | 1884-04-24
| data-sort-value="1954" | 1954-01-14
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 640
|
| [[John O'Donovan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-01-23
| data-sort-value="1982" | 1982-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 641
|
| [[John O'Leary (Loch Garman)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-01
| data-sort-value="1959" | 1959-06-21
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 642
|
| [[John O'Leary (Ciarraí)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-03
| data-sort-value="2015" | 2015-10-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 643
| [[Íomhá:John O'Mahony.jpg|center|128px]]
| [[John O'Mahony]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-08
| data-sort-value="2024" | 2024-07-06
| [[Cill Mobhí]]
|-
| style='text-align:right'| 644
|
| [[John O'Sullivan (Corcaigh)|John O'Sullivan]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-08
| data-sort-value="1990" | 1990-02-28
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 645
|
| [[John Timoney]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-23
| data-sort-value="1961" | 1961-05-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 646
|
| [[Johnny Callanan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-05-20
| data-sort-value="1982" | 1982-06-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 647
|
| [[Johnny Connor]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-01
| data-sort-value="1955" | 1955-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 648
|
| [[Donncha Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-07
| data-sort-value="2026" | 2026-06-05
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 649
|
| [[Denis Cullen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-23
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| [[Íomhá:Denis Daly, 1922 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Daly (Ciarraí)|Denis Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1965" | 1965-03-21
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 651
|
| [[Denis Farrelly]]
| data-sort-value="1912" | 1912-09-18
| data-sort-value="1974" | 1974-12-27
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 652
| [[Íomhá:Portrait of Denis Florence McCarthy P549.jpg|center|128px]]
| [[Denis Florence MacCarthy]]
| data-sort-value="1817" | 1817-05-26
| data-sort-value="1882" | 1882-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 653
| [[Íomhá:Denis Gorey, 1931.jpg|center|128px]]
| [[Denis Gorey]]
| data-sort-value="1874" | 1874-05-25
| data-sort-value="1940" | 1940-02-20
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 654
|
| [[Denis Heskin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-02-17
| data-sort-value="1975" | 1975-04-30
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 655
|
| [[Denis Jones]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-12
| data-sort-value="1987" | 1987-05-06
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 656
|
| [[Dearbhorghaill iníon Mhurchaidh Uí Mhaoil Sheachlainn|Derbforgaill]]
| data-sort-value="1108" | 1108
| data-sort-value="1193" | 1193
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 657
| [[Íomhá:Derek Keating 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Derek Keating]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2023" | 2023-05-06
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 658
|
| [[Dermot O'Mahony]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-02
| data-sort-value="1960" | 1960-04-22
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 659
| [[Íomhá:Derry O`Sullivan poet 41x33cm 2002.jpg|center|128px]]
| [[Derry O'Sullivan]]
| data-sort-value="1944" | 1944
| data-sort-value="2025" | 2025-08-16
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 660
|
| [[Desmond Governey]]
| data-sort-value="1920" | 1920-09-11
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 661
|
| [[Diarmuid Lynch]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| data-sort-value="1950" | 1950-11-09
| [[Trácht Fhionn]]
|-
| style='text-align:right'| 662
|
| [[Dick Dowling]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-03-30
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 663
|
| [[Don Davern]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-04
| data-sort-value="1968" | 1968-11-02
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 664
| [[Íomhá:Donal Creed MEP (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donal Creed]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2017" | 2017-11-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 665
|
| [[Donal O'Donoghue]]
| data-sort-value="1894" | 1894-06-05
| data-sort-value="1971" | 1971-07-26
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 666
| [[Íomhá:James O'Mara.jpg|center|128px]]
| [[James O'Mara]]
| data-sort-value="1873" | 1873-08-06
| data-sort-value="1948" | 1948-11-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 667
|
| [[James Pattison]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-28
| data-sort-value="1963" | 1963-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 668
|
| [[James Reidy]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1963" | 1963-12-07
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 669
|
| [[James Shannon (polaiteoir)|James Shannon]]
|
| data-sort-value="1933" | 1933-10-17
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 670
|
| [[James Tunney]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 671
|
| [[Jasper Wolfe]]
| data-sort-value="1872" | 1872-08-03
| data-sort-value="1952" | 1952-08-27
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 672
|
| [[Jeremiah Hurley]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1943" | 1943-02-02
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 673
|
| [[Séamas Langtún]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-18
| data-sort-value="1987" | 1987-04-18
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 674
|
| [[Michael K. Noonan]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 675
|
| [[Feargal Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-02
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 676
| [[Íomhá:Boys Town founder Edward J. Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Edward J. Flanagan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-07-13
| data-sort-value="1948" | 1948-05-15
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 677
| [[Íomhá:Peadar Kearney, 1912 (retouched).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-12
| data-sort-value="1942" | 1942-11-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 678
| [[Íomhá:Edward Joshua Cooper.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cooper]]
| data-sort-value="1798" | 1798-05-01
| data-sort-value="1863" | 1863-04-28<br/>1863-04-23
| [[Faiche Stiabhna]]
|-
| style='text-align:right'| 679
| [[Íomhá:Wilfred Bramble (Hospital Fete) (5722158967) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Wilfrid Brambell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-03-22
| data-sort-value="1985" | 1985-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| [[Íomhá:James Barry.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Ann Bulkley (James Barry)|James Barry]]
| data-sort-value="1789" | 1789
| data-sort-value="1865" | 1865-07-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 681
| [[Íomhá:Edwin Maxwell in Romance on the Run (1938).jpg|center|128px]]
| [[Edwin Maxwell (aisteoir)|Edwin Maxwell]]
| data-sort-value="1886" | 1886-02-09
| data-sort-value="1948" | 1948-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 682
|
| [[Seán Moore]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-19
| data-sort-value="1986" | 1986-10-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 683
|
| [[Lochlainn Ó Raifeartaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-11
| data-sort-value="2000" | 2000-11-18
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 684
| [[Íomhá:Roger Boyle, 1st Earl of Orrery 1571466001 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roger Boyle, 1ú Iarla Orbhraí|Roger Boyle, Céad Iarla Orbhraí]]
| data-sort-value="1621" | 1621-04-25
| data-sort-value="1679" | 1679-10-16
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 685
|
| [[Oliver J. Flanagan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-05-22
| data-sort-value="1987" | 1987-04-26
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 686
| [[Íomhá:Paddy Smith, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Patrick "Paddy" Smith|Patrick Smith]]
| data-sort-value="1901" | 1901-07-17
| data-sort-value="1982" | 1982-03-18
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 687
| [[Íomhá:Grayscalecurry.png|center|128px]]
| [[Eoghan Ó Comhraí]]
| data-sort-value="1794" | 1794-11-20
| data-sort-value="1862" | 1862-07-30
| ''[[:d:Q5297157|Dún Átha]]''
|-
| style='text-align:right'| 688
| [[Íomhá:Rory O'Connor portrait.jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Connor|Ruairí Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1883" | 1883-11-28
| data-sort-value="1922" | 1922-12-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 689
|
| [[James Geoghegan (Fianna Fáil)|James Geoghegan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-08
| data-sort-value="1951" | 1951-03-27
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 690
| [[Íomhá:For remembrance, soldier poets who have fallen in the war, Adcock, 1920 DJVU pg 71.jpg|center|128px]]
| [[Francis Ledwidge]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-19
| data-sort-value="1917" | 1917-07-31
| [[Baile Shláine]]
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[Íomhá:Michael Davitt (Charlie Farr) restored.png|center|128px]]
| [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]]
| data-sort-value="1846" | 1846-03-25
| data-sort-value="1906" | 1906-05-30
| [[An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 692
|
| [[Marianus Scottus]]
| data-sort-value="1028" | 1028
| data-sort-value="1082" | 1082-12-22
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[Íomhá:Portrait of Ambrosio O'Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Ambrós Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1720" | 1720-02-13
| data-sort-value="1801" | 1801-03-19
| [[Baile an Fharaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 694
|
| [[Martin Cahill]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-23
| data-sort-value="1994" | 1994-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 695
| [[Íomhá:Orpen OSJGogarty.jpg|center|128px]]
| [[Oliver St. John Gogarty|Oliver St John Gogarty]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-17
| data-sort-value="1957" | 1957-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 696
| [[Íomhá:Thomas Kent, executed Irish nationalist 1916.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ceannt]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-29
| data-sort-value="1916" | 1916-05-09
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[Íomhá:Hugh Kennedy.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Kennedy]]
| data-sort-value="1879" | 1879-07-11
| data-sort-value="1936" | 1936-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 698
|
| [[Peadar Rís]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-16<br/>1935-01-16
| data-sort-value="1992" | 1992-10-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 699
|
| [[Timothy O'Donovan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-04
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 700
|
| [[John Ormonde]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-15
| data-sort-value="1981" | 1981-06-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 701
| [[Íomhá:Seanoriada.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Riada]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-01
| data-sort-value="1971" | 1971-10-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 702
| [[Íomhá:Terrence mac swiney.jpg|center|128px]]
| [[Traolach Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-28<br/>1879-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-10-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 703
| [[Íomhá:John B. Keane, Irish playwright, cropped.jpg|center|128px]]
| [[John B. Keane]]
| data-sort-value="1928" | 1928-07-21
| data-sort-value="2002" | 2002-05-30
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 704
|
| [[Joan Burke]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-08
| data-sort-value="2016" | 2016-11-27
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 705
|
| [[Joe Fox]]
| data-sort-value="1931" | 1931-04-04
| data-sort-value="1981" | 1981-10-01
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 706
|
| [[Seosamh Mac Donncha]]
| data-sort-value="1953" | 1953
| data-sort-value="2016" | 2016-05-20
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 707
|
| [[Joe Steve Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1942" | 1942
| data-sort-value="2020" | 2020-01-19
| ''[[:d:Q113192695|An Chré Dhubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 708
|
| [[John A. Murphy]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-17
| data-sort-value="2022" | 2022-02-28
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 709
|
| [[John Byrne]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-23
| data-sort-value="1942" | 1942-07-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 710
|
| [[John Carew]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-05
| data-sort-value="1968" | 1968-07-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 711
|
| [[John Coffey (iománaí)|Seán Ó Cofaigh]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-14
| data-sort-value="2019" | 2019-08-12
| [[An Bóthar Leathan]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| [[Íomhá:Dr John Crowley TD.png|center|128px]]
| [[John Crowley]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1934" | 1934
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 713
|
| [[Mícheál Ó Móráin|Micheál Ó Móráin]]
| data-sort-value="1912" | 1912-12-25
| data-sort-value="1983" | 1983-05-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 714
|
| [[James FitzGerald-Kenney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-01
| data-sort-value="1956" | 1956-10-21
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 715
|
| [[Fiachra Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-18
| data-sort-value="2018" | 2018-07-29
| [[Lios Uí Chathasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 716
| [[Íomhá:Richie Ryan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richie Ryan]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-27
| data-sort-value="2019" | 2019-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| [[Íomhá:Judge Fionan O'Loingsigh - 1948.tif|center|128px]]
| [[Fionán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1966" | 1966-06-03
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 718
| [[Íomhá:Katherine Plunket.jpg|center|128px]]
| [[Katherine Plunket]]
| data-sort-value="1820" | 1820-11-22
| data-sort-value="1932" | 1932-10-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| [[Íomhá:Garret FitzGerald 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Garret Fitzgerald|Gearóid Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1926" | 1926-02-09
| data-sort-value="2011" | 2011-05-19
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 720
| [[Íomhá:Nonpareil Jack Dempsey portrait.jpg|center|128px]]
| [[Nonpareil Dempsey]]
| data-sort-value="1862" | 1862-12-15
| data-sort-value="1895" | 1895-11-02<br/>1896-11-01
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 721
|
| [[Frank Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1950" | 1950-02-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 722
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Táilliúir (mairtíreach)|Proinnsias Táiliúr]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1621" | 1621-01-30
| [[Sord]]
|-
| style='text-align:right'| 723
| [[Íomhá:Niamh Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Bhreathnach]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-02-06
| [[Baile Uí Lachnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 724
|
| [[Donncha Ó Dúlaing]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-15
| data-sort-value="2021" | 2021-09-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 725
|
| [[Donnchadh Ó Briain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-17
| data-sort-value="1981" | 1981-09-22
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 726
|
| [[Donnchadh Ó Corráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-28
| data-sort-value="2017" | 2017-10-25
| ''[[:d:Q104308060|Graighin]]''
|-
| style='text-align:right'| 727
| [[Íomhá:Dora Sigerson.jpg|center|128px]]
| [[Dora Sigerson Shorter]]
| data-sort-value="1866" | 1866-08-16
| data-sort-value="1918" | 1918-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 728
|
| [[Dorothy Stopford-Price]]
| data-sort-value="1890" | 1890-09-09
| data-sort-value="1954" | 1954-01-30<br/>1954-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 729
|
| [[Dónall Mac Amhlaigh]]
| data-sort-value="1926" | 1926
| data-sort-value="1989" | 1989-01-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 730
|
| [[Edward Conway]]
| data-sort-value="1894" | 1894-07-03
| data-sort-value="1968" | 1968-12-29
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 731
|
| [[Eamon Corbett]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1945" | 1945-08-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 732
|
| [[Eamon Dee]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1936" | 1936-09-07
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 733
|
| [[Eamon Rice]]
| data-sort-value="1873" | 1873-04-26
| data-sort-value="1937" | 1937-11-07
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 734
|
| [[Eamonn Coogan]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-30
| data-sort-value="1948" | 1948-01-22
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 735
|
| [[Eamonn Cooney]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1975" | 1975-02-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 736
|
| [[Éamon Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-01-13
| data-sort-value="1979" | 1979-05-20
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 737
|
| [[Éamonn Ó Néill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1954" | 1954-11-03
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 738
| [[Íomhá:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]]
| [[Eavan Boland]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-24
| data-sort-value="2020" | 2020-04-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 739
|
| [[Eddie Filgate]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-16
| data-sort-value="2017" | 2017-01-19
| [[Lú, Contae Lú|Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 740
|
| [[Eddie Fullerton]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-09
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 741
|
| [[Edmond Carey]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-06
| data-sort-value="1943" | 1943-03-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 742
|
| [[Edward Aylward]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1976" | 1976-02-01
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 743
|
| [[Edward Cotter]]
| data-sort-value="1902" | 1902-06-27
| data-sort-value="1972" | 1972-12-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 744
| [[Íomhá:Edward John Gwynn.jpg|center|128px]]
| [[Edward Gwynn]]
| data-sort-value="1868" | 1868-04-01
| data-sort-value="1941" | 1941-02-10
| [[Ráth Mealtain]]
|-
| style='text-align:right'| 745
|
| [[Edward Kelly (Muineacháin)|Edward Kelly]]
| data-sort-value="1883" | 1883-10-06
| data-sort-value="1972" | 1972-04-23
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 746
|
| [[John Daly]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1932" | 1932-02-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 747
|
| [[John Dinneen]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1942" | 1942-01-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 748
|
| [[John Fanning]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-22
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 749
|
| [[John Finan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-09-10
| data-sort-value="1984" | 1984-05-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 750
|
| [[John Flynn]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-10
| data-sort-value="1968" | 1968-08-22
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 751
|
| [[John Galvin]]
| data-sort-value="1907" | 1907-05-15
| data-sort-value="1963" | 1963-10-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 752
| [[Íomhá:Revised John George Adair thVHV7GP97.jpg|center|128px]]
| [[John George Adair]]
| data-sort-value="1823" | 1823-03-03
| data-sort-value="1885" | 1885-05-04
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| [[Íomhá:John Good (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John Good]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 754
|
| [[John Hassett]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1955" | 1955-11-24
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 755
|
| [[John Healy]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-26
| data-sort-value="1995" | 1995-01-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| [[Íomhá:John Hely-Hutchinson.jpg|center|128px]]
| [[John Hely-Hutchinson]]
| data-sort-value="1724" | 1724
| data-sort-value="1794" | 1794-09-04
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 757
|
| [[John Jinks]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| [[Droim Chliabh]]
|-
| style='text-align:right'| 758
|
| [[John Joe Doyle]]
| data-sort-value="1906" | 1906-06-14
| data-sort-value="2000" | 2000-08-11
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 759
|
| [[John Joe McGirl]]
| data-sort-value="1921" | 1921-03-25
| data-sort-value="1988" | 1988-12-08
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 760
|
| [[John Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-24
| data-sort-value="1967" | 1967-12-28
| [[Carraig Álainn]]
|-
| style='text-align:right'| 761
|
| [[John Joe Rice]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-19
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 762
|
| [[Seán Ó Céin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-02-18
| data-sort-value="1975" | 1975-10-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 763
|
| [[John Kiersey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-23
| data-sort-value="1960" | 1960-03-18
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 764
|
| [[Johnny Geoghegan]]
| data-sort-value="1913" | 1913-11-05
| data-sort-value="1975" | 1975-01-05
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 765
| [[Íomhá:Jon Kenny and Seán Kelly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jon Kenny]]
| data-sort-value="1957" | 1957-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-11-15
| [[An tOspidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 766
| [[Íomhá:Jonathan Pim 1806-1885.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1885" | 1885-07-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 767
|
| [[Joseph Bermingham]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="1995" | 1995-08-11
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 768
|
| [[Joseph Dowling]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-02
| data-sort-value="2014" | 2014-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 769
|
| [[Joseph Farrell]]
| data-sort-value="1905" | 1905-07-01
| data-sort-value="1999" | 1999-11-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 770
|
| [[Joseph Hughes]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-18
| data-sort-value="1960" | 1960-01-20
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 771
|
| [[Joseph Lenehan]]
| data-sort-value="1916" | 1916
| data-sort-value="1981" | 1981-12-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 772
|
| [[Joseph McGinley]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1974" | 1974
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 773
| [[Íomhá:Joseph McGuiness (38537799191).jpg|center|128px]]
| [[Joseph McGuinness]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-10
| data-sort-value="1922" | 1922-05-31
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 774
|
| [[Joseph Mongan]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-11
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| [[Íomhá:Joseph Sweeney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Joseph Sweeney]]
| data-sort-value="1897" | 1897-06-13
| data-sort-value="1980" | 1980-11-25
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 776
|
| [[Joseph Whelehan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-05-19
| data-sort-value="1968" | 1968-10-29
| [[Bealach an Tirialaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 777
|
| [[Justin McKenna]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-09
| data-sort-value="1950" | 1950-03-23
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 778
| [[Íomhá:Kate Meyrick.jpg|center|128px]]
| [[Kate Meyrick]]
| data-sort-value="1875" | 1875-08-07
| data-sort-value="1933" | 1933-01-19
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 779
| [[Íomhá:Sinn Fein Standing Committee - Ard Fheis in Dublin 21 Feb1922.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynn]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-28
| data-sort-value="1955" | 1955-09-14
| [[Cill Ala]]
|-
| style='text-align:right'| 780
| [[Íomhá:Kathleen O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen O'Callaghan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-11
| data-sort-value="1961" | 1961-03-16
| ''[[:d:Q104304114|Crois Uí Mhathúna]]''
|-
| style='text-align:right'| 781
|
| [[Kathleen O'Connor]]
| data-sort-value="1934" | 1934-07-30
| data-sort-value="2017" | 2017-12-13
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 782
|
| [[Kieran Egan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-26
| data-sort-value="1976" | 1976-03-25
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 783
| [[Íomhá:Dinneen by Yeats.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ua Duinnín]]
| data-sort-value="1860" | 1860-12-25
| data-sort-value="1934" | 1934-09-29
| [[An Ráth Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 784
|
| [[Seosamh Mac Grianna]]
| data-sort-value="1901" | 1901-01-15
| data-sort-value="1990" | 1990-06-11
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 785
|
| [[Michael Davitt (file)|Michael Davitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-04-20
| data-sort-value="2005" | 2005-06-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 786
|
| [[Caitlín Maude]]
| data-sort-value="1941" | 1941-06-22
| data-sort-value="1982" | 1982-06-06
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 787
| [[Íomhá:Seán-south.jpg|center|128px]]
| [[Seán Sabhat]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 788
|
| [[Tomás Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1938" | 1938-02-19
| data-sort-value="2022" | 2022-02-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 789
|
| [[Máire Mullarney]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-01
| data-sort-value="2008" | 2008-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 790
| [[Íomhá:Daniel Breen police notice1.jpg|center|128px]]
| [[Dan Breen|Dónall Ó Braoin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-11
| data-sort-value="1969" | 1969-12-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 791
| [[Íomhá:Gay Byrne.JPG|center|128px]]
| [[Gay Byrne]]
| data-sort-value="1934" | 1934-08-05
| data-sort-value="2019" | 2019-11-04
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 792
|
| [[Vivion de Valera]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-13
| data-sort-value="1982" | 1982-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 793
|
| [[Sinéad de Valera]]
| data-sort-value="1878" | 1878-06-03
| data-sort-value="1975" | 1975-01-07
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 794
| [[Íomhá:Robert Dwyer Joyce.jpg|center|128px]]
| [[Robert Dwyer Joyce]]
| data-sort-value="1830" | 1830<br/>1836
| data-sort-value="1883" | 1883
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 795
| [[Íomhá:Ruairí Ó Brádaigh 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Brádaigh]]
| data-sort-value="1932" | 1932-10-02
| data-sort-value="2013" | 2013-06-05
| [[An Longfort]]
|-
| style='text-align:right'| 796
|
| [[Seán 'ac Dhonncha]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-02
| data-sort-value="1996" | 1996-12-14
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 797
|
| [[Seán Puircell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-17
| data-sort-value="2005" | 2005-08-27
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 798
|
| [[Seán Ó Conaill]]
| data-sort-value="1853" | 1853-01-21
| data-sort-value="1931" | 1931-05-21
| ''[[:d:Q104310160|Cill Rialaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 799
|
| [[Dáibhí Ó Bruadair]]
| data-sort-value="1625" | 1625
| data-sort-value="1698" | 1698-01
| [[Barraigh Mhóra]]
|-
| style='text-align:right'| 800
| [[Íomhá:John Dillon.jpg|center|128px]]
| [[John Dillon|Seán Diolún]]
| data-sort-value="1851" | 1851-09-04
| data-sort-value="1927" | 1927-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 801
| [[Íomhá:Bridie gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Bridie Gallagher]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2012" | 2012-01-09
| [[An Craoslach]]
|-
| style='text-align:right'| 802
| [[Íomhá:Thomas Antisell (1817-1893).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Antisell]]
| data-sort-value="1817" | 1817-01-16
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 803
|
| [[Tom Munnelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-25
| data-sort-value="2007" | 2007-08-30
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 804
|
| [[Tommy Langan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-23
| data-sort-value="1974" | 1974-09-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 805
|
| [[Tomás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1921" | 1921
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 806
|
| [[Peadar Ó Gealacáin]]
| data-sort-value="1793" | 1793
| data-sort-value="1860" | 1860
| [[Maigh nEalta]]
|-
| style='text-align:right'| 807
|
| [[Éamon de Buitléar]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-22
| data-sort-value="2013" | 2013-01-27
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 808
|
| [[Aodh Mac Gabhráin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738
| [[Gleann Ghaibhle]]
|-
| style='text-align:right'| 809
|
| [[Brión mac Echach Muigmedóin]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 810
|
| [[Páidí Ó Sé]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2012" | 2012-12-15
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 811
| [[Íomhá:Micheál Ó Muircheartaigh in Villa Maria, Waterville. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2024" | 2024-06-25
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 812
| [[Íomhá:Tom Barry IRA.jpg|center|128px]]
| [[Tom Barry (Óglach na hÉireann)|Tomás de Barra]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-01
| data-sort-value="1980" | 1980-07-02
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 813
| [[Íomhá:James Stephens Fenian.jpg|center|128px]]
| [[Séamas Mac Stiofáin]]
| data-sort-value="1825" | 1825-01-26
| data-sort-value="1901" | 1901-04-28
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 814
| [[Íomhá:Sean Keating self-portrait.jpg|center|128px]]
| [[Seán Céitinn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-09-28
| data-sort-value="1977" | 1977-12-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 815
| [[Íomhá:Peadar O'Donnell, 1930.jpg|center|128px]]
| [[Peadar O'Donnell]]
| data-sort-value="1893" | 1893-02-22
| data-sort-value="1986" | 1986-05-13
| [[An Clochán Liath]]
|-
| style='text-align:right'| 816
| [[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|center|128px]]
| [[Máiréad Ní Ghráda]]
| data-sort-value="1896" | 1896-12-23
| data-sort-value="1971" | 1971-06-13
| [[Cill Mháille]]
|-
| style='text-align:right'| 817
| [[Íomhá:Farrenmark.JPG|center|128px]]
| [[Mark Farren]]
| data-sort-value="1982" | 1982-05-01
| data-sort-value="2016" | 2016-02-03
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 818
|
| [[Brian O'Shea]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-09
| data-sort-value="2026" | 2026-01-28
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 819
| [[Íomhá:Emmet Stagg, circa 2002 02.jpg|center|128px]]
| [[Emmet Stagg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-01
| data-sort-value="2024" | 2024-03-17
| [[Maolla]]
|-
| style='text-align:right'| 820
|
| [[Oilibhéar Breathnach]]
| data-sort-value="1937" | 1937-07-13
| data-sort-value="1996" | 1996-03-09
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 821
|
| [[Tomás de Bhaldraithe]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-14
| data-sort-value="1996" | 1996-04-24
| ''[[:d:Q65559040|Baile na Cora]]''
|-
| style='text-align:right'| 822
|
| [[Brian O'Doherty]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2022" | 2022-11-07
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 823
| [[Íomhá:Eamonn Andrews, 1954.jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Andrews]]
| data-sort-value="1922" | 1922-12-19
| data-sort-value="1987" | 1987-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 824
|
| [[John Lynch (Ciarraí)|John Lynch]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-10
| data-sort-value="1957" | 1957-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 825
|
| [[John Mannion, Mór]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-04
| data-sort-value="1978" | 1978-09-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 826
|
| [[John Mannion Óg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-26
| data-sort-value="2006" | 2006-04-02
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 827
|
| [[John Meighan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1978" | 1978-03-04
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 828
|
| [[Timothy Killeen]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-10
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 829
|
| [[Timothy Linehan]]
| data-sort-value="1905" | 1905-08-04
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 830
|
| [[Timothy O'Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-01
| data-sort-value="1986" | 1986-07-21
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 831
|
| [[Timothy O'Sullivan (Fianna Fáil)|Timothy O'Sullivan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-26
| data-sort-value="1971" | 1971-03-03
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 832
| [[Íomhá:Timothy Quill 1930.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Quill]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-09
| data-sort-value="1960" | 1960-06-10
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 833
|
| [[Todd Andrews]]
| data-sort-value="1901" | 1901-10-06
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
| [[Tuaisceart Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 834
|
| [[Tom Clancy]]
| data-sort-value="1924" | 1924-10-29
| data-sort-value="1990" | 1990-11-07
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 835
| [[Íomhá:Tom Kettle.jpg|center|128px]]
| [[Tom Kettle]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-09
| data-sort-value="1916" | 1916-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 836
|
| [[Tom Leonard]]
| data-sort-value="1924" | 1924-05-30
| data-sort-value="2004" | 2004-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 837
|
| [[Tom McEllistrim (1894–1973)|Tom McEllistrim]]
| data-sort-value="1894" | 1894-10-14
| data-sort-value="1973" | 1973-12-04
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 838
|
| [[Tom Murphy]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-23
| data-sort-value="2018" | 2018-05-15
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 839
|
| [[Tom O'Reilly (An Cabhán)|Tom O'Reilly]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-06
| data-sort-value="1995" | 1995-02-01
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 840
|
| [[Máire Mac Néill]]
| data-sort-value="1904" | 1904-12-07
| data-sort-value="1987" | 1987-05-15
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 841
|
| [[Michael Morrissey]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-10
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 842
|
| [[Michael Murphy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-03-12
| data-sort-value="2000" | 2000-10-28
| [[An Scoil]]
|-
| style='text-align:right'| 843
|
| [[Mícheál Ó hEithir]]
| data-sort-value="1920" | 1920-06-02
| data-sort-value="1996" | 1996-11-24
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 844
| [[Íomhá:Michael P O'Hickey.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hIceadha]]
| data-sort-value="1860" | 1860-03-12<br/>1861-03-12
| data-sort-value="1916" | 1916-11-19
| ''[[:d:Q104319975|An Charraig Bheag]]''
|-
| style='text-align:right'| 845
|
| [[Micheál Ó Síothcháin]]
| data-sort-value="1870" | 1870-12-17
| data-sort-value="1945" | 1945-03-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 846
|
| [[Michael Sheridan]]
| data-sort-value="1896" | 1896
| data-sort-value="1970" | 1970-07-06
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 847
| [[Íomhá:Michael Staines 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Staines]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-01
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 848
|
| [[Michael ffrench-O'Carroll]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-15
| data-sort-value="2007" | 2007-05-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 849
|
| [[Michael Óg McFadden]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-08-27
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 850
|
| [[Micheál Ó Síoda]]
| data-sort-value="1888" | 1888-05-30
| data-sort-value="1966" | 1966-10-19
| [[An Carn Mór, Contae na Gaillimhe|An Carn Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 851
|
| [[Mick Doyle (rugbaí)|Mick Doyle]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-13
| data-sort-value="2004" | 2004-05-11
| [[Oileán Ciarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 852
|
| [[Mick Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1893" | 1893
| data-sort-value="1968" | 1968-10-08
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 853
|
| [[Mícheál Mac Aodha]]
| data-sort-value="1912" | 1912-07-12
| data-sort-value="1982" | 1982-09-13
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[Íomhá:Mick Moloney.jpg|center|128px]]
| [[Mick Moloney]]
| data-sort-value="1944" | 1944-11-15
| data-sort-value="2022" | 2022-07-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 855
| [[Íomhá:Mick O'Dwyer in 2012.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-09
| data-sort-value="2025" | 2025-04-03
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 856
|
| [[Mildred Anne Butler]]
| data-sort-value="1858" | 1858-01-11
| data-sort-value="1941" | 1941-10-11
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 857
|
| [[Monica Barnes]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-12
| data-sort-value="2018" | 2018-05-03
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 858
|
| [[Muiris Mac Conghail]]
| data-sort-value="1941" | 1941-05-12
| data-sort-value="2019" | 2019-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 859
|
| [[Myrtle Allen]]
| data-sort-value="1924" | 1924-03-13
| data-sort-value="2018" | 2018-06-13
| ''[[:d:Q7810423|Tivoli, Corcaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 860
|
| [[Richard Wilson]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1957" | 1957-02-20
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 861
|
| [[Risteard de Hindeberg]]
| data-sort-value="1863" | 1863-09-18
| data-sort-value="1916" | 1916-03-17
| ''[[:d:Q104320133|Barr Beithí]]''
|-
| style='text-align:right'| 862
| [[Íomhá:Pól Ó Foighil.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Foighil]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-21
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 863
|
| [[Richard Anthony]]
| data-sort-value="1875" | 1875-10-20
| data-sort-value="1962" | 1962-01-03
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 864
| [[Íomhá:Barrington,Richard Manliffe01.png|center|128px]]
| [[Richard Barrington]]
| data-sort-value="1849" | 1849
| data-sort-value="1915" | 1915-09-15
| ''[[:d:Q104277926|An Fásach Rua]]''
|-
| style='text-align:right'| 865
|
| [[Richard Barry]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-04
| data-sort-value="2013" | 2013-04-28
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 866
|
| [[Richard Beamish]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-16<br/>1861-06-16
| data-sort-value="1938" | 1938-02-23
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 867
| [[Íomhá:Richard Corish, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Richard Corish]]
| data-sort-value="1889" | 1889-01-01
| data-sort-value="1945" | 1945-07-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 868
|
| [[Richard Curran]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-18
| data-sort-value="1961" | 1961-01-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| [[Íomhá:Richard Gogan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Gogan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-11-29
| data-sort-value="1982" | 1982-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 870
|
| [[Risteárd de hAe]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1976" | 1976
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 871
|
| [[Richard O'Connell]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-13
| data-sort-value="1964" | 1964-10-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 872
|
| [[Richard Stanihurst|Richard Stanyhurst]]
| data-sort-value="1547" | 1547
| data-sort-value="1618" | 1618
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 873
|
| [[Richard Stapleton]]
|
| data-sort-value="1949" | 1949-07-31
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 874
|
| [[Richard Walsh]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1957" | 1957-12-04
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 875
|
| [[Edward Moane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-07-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 876
|
| [[Edward Walsh]]
| data-sort-value="1805" | 1805
| data-sort-value="1850" | 1850-08-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 877
|
| [[Eighneachán Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="1994" | 1994-12-14
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 878
|
| [[Eileen Cassidy]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-22
| data-sort-value="1995" | 1995-10-06
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 879
| [[Íomhá:Eithne Coyle circa 1910s.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Ní Cumhaill]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[An Fál Carrach]]
|-
| style='text-align:right'| 880
| [[Íomhá:Professor Eleanor Maguire FMedSci FRS.jpg|center|128px]]
| [[Eleanor Maguire]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-27
| data-sort-value="2025" | 2025-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 881
| [[Íomhá:Elizabeth O'Farrell, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Elizabeth O'Farrell]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-05
| data-sort-value="1957" | 1957-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 882
|
| [[Ellen Hutchins]]
| data-sort-value="1785" | 1785-03-17
| data-sort-value="1815" | 1815-02-09
| [[Béal Átha Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 883
|
| [[Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh|Eoghan Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1756" | 1756
| [[An Eatharla]]
|-
| style='text-align:right'| 884
|
| [[Eoghan Rua Mac an Bhaird]]
| data-sort-value="1570" | 1570
| data-sort-value="1630" | 1630
| ''[[:d:Q60554538|Cill Bharrainn]]''
|-
| style='text-align:right'| 885
|
| [[Patrick Power (Staraí Éireannach)|Patrick Power]]
| data-sort-value="1862" | 1862-03-08
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 886
|
| [[Ernest Alton]]
| data-sort-value="1873" | 1873-09-21
| data-sort-value="1952" | 1952-02-18
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 887
| [[Íomhá:JJ Walsh Mugshots.jpg|center|128px]]
| [[James Walsh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-20
| data-sort-value="1948" | 1948-11-30
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 888
|
| [[Eugene Doherty]]
| data-sort-value="1862" | 1862-01-22
| data-sort-value="1937" | 1937-05-01
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 889
|
| [[Eugene Gilbride]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-01
| data-sort-value="1972" | 1972-03-11
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 890
| [[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth (c. late1880s).jpg|center|128px]]
| [[Eva Gore-Booth]]
| data-sort-value="1870" | 1870-05-22
| data-sort-value="1926" | 1926-06-30
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 891
|
| [[Eva Philbin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-04
| data-sort-value="2005" | 2005-06-24
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 892
|
| [[Evie Hone]]
| data-sort-value="1894" | 1894-04-22
| data-sort-value="1955" | 1955-03-13
| ''[[:d:Q54870214|Reabóg]]''
|-
| style='text-align:right'| 893
|
| [[Robert Anthony Welch]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2013" | 2013-02-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 894
|
| [[Robert Davitt]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-12
| data-sort-value="1981" | 1981-09-26
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 895
|
| [[Robert Day]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1949" | 1949
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 896
|
| [[Roibeard Ó Faracháin]]
| data-sort-value="1909" | 1909-04-24
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 897
|
| [[Robert Lahiffe]]
| data-sort-value="1911" | 1911
| data-sort-value="1975" | 1975-03-08
| [[Gort Inse Guaire|An Gort]]
|-
| style='text-align:right'| 898
|
| [[Robert Rowlette]]
| data-sort-value="1873" | 1873-10-16
| data-sort-value="1944" | 1944-10-13
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 899
|
| [[Robert Ryan]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1952" | 1952-04-23
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 900
|
| [[Roger Sweetman]]
| data-sort-value="1874" | 1874-08-18
| data-sort-value="1954" | 1954-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 901
| [[Íomhá:Rose Barton by M H Carlisle (cropped).tif|center|128px]]
| [[Rose Maynard Barton]]
| data-sort-value="1856" | 1856-04-21
| data-sort-value="1929" | 1929-10-10
| ''[[:d:Q60556470|Baile an Róistigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[Íomhá:Rosemary Smith 1965.jpg|center|128px]]
| [[Rosemary Smith]]
| data-sort-value="1937" | 1937-08-07
| data-sort-value="2023" | 2023-12-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 903
|
| [[Ruairí Brugha]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2006" | 2006-01-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 904
|
| [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-06
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 905
|
| [[Feargal Quinn]]
| data-sort-value="1936" | 1936-11-27
| data-sort-value="2019" | 2019-04-25
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 906
| [[Íomhá:Roscommon St. Mary's Priory Choir Tomb Effigy 2014 08 28.jpg|center|128px]]
| [[Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair]]
|
| data-sort-value="1265" | 1265
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 907
|
| [[Finbarr Dwyer]]
| data-sort-value="1946" | 1946-09-20
| data-sort-value="2014" | 2014-02-08
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 908
|
| [[Fintan Coogan, Mór]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-13
| data-sort-value="1984" | 1984-11-04
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 909
|
| [[Flor Crowley]]
| data-sort-value="1934" | 1934-12-27
| data-sort-value="1997" | 1997-05-16
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 910
|
| [[Florence Wycherley]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-20
| data-sort-value="1969" | 1969-04-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 911
| [[Íomhá:Frances Browne 7.jpg|center|128px]]
| [[Frances Browne]]
| data-sort-value="1816" | 1816-01-16
| data-sort-value="1879" | 1879-08-21
| [[Srath an Urláir]]
|-
| style='text-align:right'| 912
| [[Íomhá:Frank Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Francis Cahill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1957" | 1957-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 913
|
| [[Francis Gormley]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1974" | 1974-12-20
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 914
|
| [[Francis Humphreys]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-28
| data-sort-value="1961" | 1961-04-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 915
|
| [[Francis McGuinness]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1934" | 1934-11-30
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 916
| [[Íomhá:FrancisSheehy-Skeffington.gif|center|128px]]
| [[Francis Sheehy-Skeffington|Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún]]
| data-sort-value="1878" | 1878-12-23
| data-sort-value="1916" | 1916-04-26
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 917
|
| [[Frank Carter]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-27
| data-sort-value="1988" | 1988-07-17
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 918
| [[Íomhá:Frank Carty, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Carty]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-03
| data-sort-value="1942" | 1942-09-10
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 919
|
| [[Frank Drohan]]
| data-sort-value="1879" | 1879-08-13
| data-sort-value="1953" | 1953-03-05
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 920
|
| [[Frank Kerlin]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1934" | 1934-11-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 921
|
| [[Frank Loughman]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1972" | 1972-05-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 922
| [[Íomhá:Frank MacDermot, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Frank MacDermot]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-25
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 923
|
| [[Proinnsias de Priondargást]]
| data-sort-value="1933" | 1933-07-13
| data-sort-value="2015" | 2015-02-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 924
|
| [[Frank Sherwin]]
| data-sort-value="1905" | 1905-10-06
| data-sort-value="1981" | 1981-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 925
|
| [[Frank Stockwell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-07
| data-sort-value="2009" | 2009-03-09
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 926
|
| [[Frank Taylor]]
| data-sort-value="1914" | 1914-05-30
| data-sort-value="1998" | 1998-04-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 927
|
| [[Frederick Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1945" | 1945-05-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 928
|
| [[Tom Sailí Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1931" | 1931
| data-sort-value="2021" | 2021-04-15
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 929
|
| [[Uileog de Búrca]]
| data-sort-value="1829" | 1829-12-29
| data-sort-value="1887" | 1887-11-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 930
|
| [[Val Mulkerns]]
| data-sort-value="1925" | 1925-02-14
| data-sort-value="2018" | 2018-03-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 931
|
| [[Vincent Rice]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-21
| data-sort-value="1955" | 1955
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 932
| [[Íomhá:Dr Vincent White in his Mayoral robes.jpg|center|128px]]
| [[Vincent White]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 933
|
| [[Walter Furlong]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-01
| data-sort-value="1973" | 1973-12-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 934
|
| [[Uaitéar Ó Maicín|Walter Macken]]
| data-sort-value="1915" | 1915-05-03
| data-sort-value="1967" | 1967-04-22
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 935
| [[Íomhá:Die Sopranistin Margaret Sheridan und der Dirigent Vincenzo Bellezza in London, 1938.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Burke Sheridan]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-15
| data-sort-value="1958" | 1958-04-16
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 936
|
| [[Margaret Collins-O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 937
|
| [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-16
| data-sort-value="1956" | 1956-12-27
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 938
|
| [[Larry McMahon]]
| data-sort-value="1929" | 1929-01-18
| data-sort-value="2006" | 2006-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 939
| [[Íomhá:Laurence Ginnell.jpg|center|128px]]
| [[Labhrás Mag Fhionnail]]
| data-sort-value="1852" | 1852-04-09
| data-sort-value="1923" | 1923-04-17
| [[Dealbhna]]
|-
| style='text-align:right'| 940
|
| [[Laurence Walsh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-08-01
| data-sort-value="1962" | 1962-08-11
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 941
|
| [[Leo Skinner]]
| data-sort-value="1901" | 1901-08-01
| data-sort-value="1970" | 1970-01-27
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 942
|
| [[Liam Ahern]]
| data-sort-value="1916" | 1916-01-12
| data-sort-value="1974" | 1974-07-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 943
|
| [[Liam Cunningham]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-25
| data-sort-value="1976" | 1976-02-29
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 944
|
| [[Liam Hamilton]]
| data-sort-value="1928" | 1928-09-08
| data-sort-value="2000" | 2000-11-29
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 945
|
| [[Liam Lawlor|Liam Ó Leathlobhair]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
| data-sort-value="2005" | 2005-10-22
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 946
|
| [[Liam Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-09
| data-sort-value="2019" | 2019-05-05
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 947
|
| [[Liam de Róiste]]
| data-sort-value="1882" | 1882-06-15
| data-sort-value="1959" | 1959-05-15
| [[Baile Mhontáin]]
|-
| style='text-align:right'| 948
|
| [[Lionel Booth]]
| data-sort-value="1914" | 1914-06-12
| data-sort-value="1997" | 1997-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 949
|
| [[Lorcan Robbins|Lorcán O Roibín]]
| data-sort-value="1884" | 1884-05-16
| data-sort-value="1939" | 1939-01-09
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 950
|
| [[Lorenzo Ó Meachair]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-16
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 951
|
| [[Louis O'Dea]]
|
| data-sort-value="1955" | 1955-02-19
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 952
|
| [[Lughaidh Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1580" | 1580
| data-sort-value="1630" | 1630
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 953
|
| [[Luke Belton]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-09
| data-sort-value="2006" | 2006-06-18
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 954
|
| [[Mainie Jellett|Mainie Harriet Jellett]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-29
| data-sort-value="1944" | 1944-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 955
|
| [[Manchán Magan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-08-20
| data-sort-value="2025" | 2025-10-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 956
|
| [[Mainchín Seoighe]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-18
| data-sort-value="2006" | 2006-07-03
| ''[[:d:Q104313381|Baile Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 957
| [[Íomhá:Maire-Ni-Chineide2.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1879" | 1879-01-17
| data-sort-value="1967" | 1967-05-25
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 958
| [[Íomhá:Portrait of Maire Nic Shiubhlaigh P3647.jpg|center|128px]]
| [[Máire Nic Shiubhlaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| data-sort-value="1958" | 1958-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 959
|
| [[Ned Brennan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-01
| data-sort-value="1988" | 1988-09-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 960
|
| [[Niall Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1908" | 1908-08-27
| data-sort-value="1995" | 1995-02-10
| [[Loch an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 961
|
| [[Nollaig Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1943" | 1943-12-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-13
| [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]]
|-
| style='text-align:right'| 962
| [[Íomhá:P. J. Moloney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[P. J. Moloney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-20
| data-sort-value="1947" | 1947-09-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 963
|
| [[Gerard McDonnell]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
| data-sort-value="2008" | 2008-08-02
| ''[[:d:Q4220515|Cill Churnáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 964
| [[Íomhá:Saint Gobnait.jpg|center|128px]]
| [[Gobnait]]
|
| data-sort-value="501" | 6th century
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 965
|
| [[Godfrey Timmins]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-06
| data-sort-value="2001" | 2001-04-11
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 966
| [[Íomhá:Wilhelmina Geddes.jpg|center|128px]]
| [[Wilhelmina Geddes]]
| data-sort-value="1887" | 1887-05-25
| data-sort-value="1955" | 1955-08-10
| [[Liatroim]]
|-
| style='text-align:right'| 967
|
| [[William Aird]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1931" | 1931-10-31
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 968
|
| [[William Broderick]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-20
| data-sort-value="1957" | 1957-06-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 969
|
| [[Uilliam Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1501" | 16th century
| data-sort-value="1628" | 1628-07-11
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 970
|
| [[William Davin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-02-19
| data-sort-value="1956" | 1956-03-01
| [[Ráth Domhnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 971
|
| [[William Desmond]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-09-05
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 972
|
| [[William Duffy]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-07
| data-sort-value="1945" | 1945-01-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 973
|
| [[William Dwyer]]
| data-sort-value="1887" | 1887-05-10
| data-sort-value="1951" | 1951-05-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 974
|
| [[William Frederick Wakeman]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1900" | 1900
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 975
|
| [[William Hayes]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-18
| data-sort-value="1994" | 1994-01-07
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 976
|
| [[William Higgins]]
| data-sort-value="1763" | 1763
| data-sort-value="1825" | 1825-06
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 977
| [[Íomhá:William James MacNeven.jpg|center|128px]]
| [[William James MacNeven]]
| data-sort-value="1763" | 1763-03-21
| data-sort-value="1841" | 1841-07-12
| [[Eachroim, Contae na Gaillimhe|Eachroim]]
|-
| style='text-align:right'| 978
|
| [[William Kent]]
| data-sort-value="1873" | 1873-02-27
| data-sort-value="1956" | 1956-03-08
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 979
|
| [[George C. Bennett]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1963" | 1963-06-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 980
|
| [[George Coburn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-03-04
| data-sort-value="2009" | 2009-02-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 981
| [[Íomhá:Self-portrait of George Francis Mulvany, first Director of the National Gallery of Ireland.jpg|center|128px]]
| [[George Francis Mulvany]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1869" | 1869
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 982
| [[Íomhá:George Gilmore (retouched).png|center|128px]]
| [[George Gilmore]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 983
|
| [[George Morrison]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-03
| data-sort-value="2025" | 2025-08-04
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 984
|
| [[George Nicolls]]
| data-sort-value="1886" | 1886-04-29
| data-sort-value="1942" | 1942-05-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 985
|
| [[George Wolfe]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1941" | 1941-12-01
| [[An Baile Mór, Contae Chill Dara|An Baile Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 986
|
| [[Gerald Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1866" | 1866-10-08
| data-sort-value="1942" | 1942-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 987
|
| [[Gerard Lynch]]
| data-sort-value="1931" | 1931-06-15
| data-sort-value="2025" | 2025-12-20
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 988
|
| [[Gerry L'Estrange]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-07
| data-sort-value="1996" | 1996-04-05
| [[An tSráid, Contae na hIarmhí|An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 989
|
| [[Gilbert Hewson]]
|
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Eas Géitine]]
|-
| style='text-align:right'| 990
|
| [[Paddy Forde]]
| data-sort-value="1922" | 1922-07-22
| data-sort-value="1972" | 1972-05-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 991
|
| [[Paddy Harte]]
| data-sort-value="1931" | 1931-07-26
| data-sort-value="2018" | 2018-01-08
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 992
|
| [[Paddy Keaveney]]
| data-sort-value="1929" | 1929-10-28
| data-sort-value="1995" | 1995-07-19
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 993
|
| [[Pádraig Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-09-16
| data-sort-value="1971" | 1971-12-07
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 994
| [[Íomhá:PAT INGOLDSBY 3 BW.jpg|center|128px]]
| [[Pat Ingoldsby]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-25
| data-sort-value="2025" | 2025-03-01
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 995
|
| [[Patricia Burke Brogan]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-17
| data-sort-value="2022" | 2022-09-05
| [[Cill an Dísirt]]
|-
| style='text-align:right'| 996
|
| [[Patrick Beegan]]
| data-sort-value="1895" | 1895-05-26
| data-sort-value="1958" | 1958-02-02
| [[Ceapaigh an tSeagail]]
|-
| style='text-align:right'| 997
| [[Íomhá:Patrick Belton, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Belton]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1945" | 1945-01-30
| [[Béal Átha Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 998
|
| [[Patrick Boland]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1962" | 1962
| [[Baile an Chaisleáin, Contae Laoise|Baile an Chaisleáin]]
|-
| style='text-align:right'| 999
|
| [[Patrick Brennan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Míleac, Contae an Chláir|Míleac]]
|-
| style='text-align:right'| 1000
|
| [[Patrick Browne (Maigh Eo)|Patrick Browne]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
|
| [[Patrick Burke (An Clár)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-16
| data-sort-value="1945" | 1945-02-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
|
| [[Patrick Burke (Baile Átha Cliath)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1904" | 1904-01-26
| data-sort-value="1985" | 1985-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1003
|
| [[Patrick Cahill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-11
| data-sort-value="1946" | 1946-11-12
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
|
| [[Patrick Cawley]]
| data-sort-value="1904" | 1904-12-26
| data-sort-value="1968" | 1968-12-18
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1005
|
| [[Patrick Clancy]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1947" | 1947-02-21
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
|
| [[Patrick Cogan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1977" | 1977-01-05
| [[An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
|
| [[Patrick Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-03-15
| data-sort-value="1989" | 1989-08-26
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
|
| [[Patrick Crotty]]
| data-sort-value="1902" | 1902-11-23
| data-sort-value="1970" | 1970-11-26
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
|
| [[Patrick Crowe]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-17
| data-sort-value="1969" | 1969-08-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
|
| [[Margaret Jane Scott Hawthorne]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-17
| data-sort-value="1958" | 1958-05-01
| ''[[:d:Q104345161|Corr na Féinne]]''
|-
| style='text-align:right'| 1011
|
| [[Margaret Mary Pearse]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-24
| data-sort-value="1968" | 1968-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
| [[Íomhá:Margaret Pearse in later life.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Pearse]]
| data-sort-value="1857" | 1857-02-12
| data-sort-value="1932" | 1932-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
|
| [[Marian Finucane]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-21
| data-sort-value="2020" | 2020-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
|
| [[Mark Deering]]
| data-sort-value="1900" | 1900-03-06
| data-sort-value="1973" | 1973-04-26
| [[Dún Luáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
| [[Íomhá:Mark Killilea Snr, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Mór]]
| data-sort-value="1897" | 1897-01-15
| data-sort-value="1970" | 1970-09-29
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
| [[Íomhá:Mark Killilea MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Óg]]
| data-sort-value="1939" | 1939-09-05
| data-sort-value="2018" | 2018-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
|
| [[Martin Brennan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-01
| data-sort-value="1956" | 1956-06-21
| [[Tobar an Choire]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
|
| [[Martin Conlon]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1966" | 1966-01-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
|
| [[Martin Finn]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-22
| data-sort-value="1988" | 1988-03-07
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
| [[Íomhá:Martin McDonogh.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1858" | 1858<br/>1857
| data-sort-value="1934" | 1934-11-24
| [[Garmna]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
|
| [[Martin Medlar]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-04
| data-sort-value="1965" | 1965-06-04
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
|
| [[Martin Nally]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1966" | 1966-08-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
|
| [[Martin Roddy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-09
| data-sort-value="1948" | 1948-01-08
| ''[[:d:Q18022071|Cill Mhic Eoghain]]''
|-
| style='text-align:right'| 1024
|
| [[Martin Ryan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-31
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
| [[Íomhá:Martin savage.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Sabhaois]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1919" | 1919-12-19
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
|
| [[Martin Sexton]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-15
| data-sort-value="1966" | 1966-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
| [[Íomhá:StateLibQld 1 114664 Men and women who rival the birds, 1930 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[An Bhantiarna Mary Heath]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-10
| data-sort-value="1939" | 1939-05-09
| [[Cnoc an Doire]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
| [[Íomhá:1657534158379 P487 BANOTTI 003 MOBILE.jpg|center|128px]]
| [[Mary Banotti]]
| data-sort-value="1939" | 1939-05-29
| data-sort-value="2024" | 2024-05-10
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
|
| [[Mary Bonaventure Browne]]
| data-sort-value="1610" | 1610
| data-sort-value="1672" | 1672
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1030
|
| [[Mary Colum]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-13<br/>1887-06-13
| data-sort-value="1957" | 1957-10-22
| [[Cúil Mhuine]]<br/>[[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
|
| [[Máire Ní Aodáin]]
| data-sort-value="1862" | 1862<br/>1862-05-19
| data-sort-value="1942" | 1942<br/>1942-07-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
|
| [[Mary Reynolds]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-10
| data-sort-value="1974" | 1974-08-29
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
|
| [[Mary Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-01-31
| data-sort-value="1981" | 1981-02-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
| [[Íomhá:Matthew O'Reily, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Matthew O'Reilly]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-01
| data-sort-value="1962" | 1962-11-13
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1035
|
| [[Maura Laverty]]
| data-sort-value="1907" | 1907<br/>1907-05-15
| data-sort-value="1966" | 1966-07-28
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1036
|
| [[Ellen O'Leary]]
| data-sort-value="1831" | 1831
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1037
|
| [[Harry Colley]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1972" | 1972-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1038
|
| [[Jeremiah Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-30
| data-sort-value="1960" | 1960-03-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1039
|
| [[Hugh Doherty]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1972" | 1972-10-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1040
|
| [[Patrick Cummins]]
| data-sort-value="1921" | 1921-06-10
| data-sort-value="2009" | 2009-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1041
|
| [[Patrick Daly]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1042
|
| [[Patrick Dooley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-14
| data-sort-value="1982" | 1982-05-02
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 1043
|
| [[Patrick Duffy (polaiteoir)|Patrick Duffy]]
| data-sort-value="1875" | 1875-07-28
| data-sort-value="1946" | 1946-07-21
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1044
|
| [[Patrick Finucane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-05
| data-sort-value="1984" | 1984-04-10
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1045
|
| [[Patrick Fogarty]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-02
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1046
|
| [[Patrick Gaffney]]
|
| data-sort-value="1943" | 1943
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1047
|
| [[Patrick Giles]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1965" | 1965-03-13
| [[Maigh Dearmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1048
|
| [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-13
| data-sort-value="1936" | 1936-07-14
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 1049
|
| [[Patrick Hogan (Tiobraid Árann)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1907" | 1907-03-25
| data-sort-value="1972" | 1972-10-05
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1050
|
| [[Patrick Kerrigan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-21
| data-sort-value="1979" | 1979-07-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1051
|
| [[Patrick Kinane]]
| data-sort-value="1892" | 1892-07-03
| data-sort-value="1957" | 1957-07-15
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1052
|
| [[Patrick Lenihan]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-04
| data-sort-value="1970" | 1970-03-11
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1053
|
| [[Patrick Leonard]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1944" | 1944-05-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1054
| [[Íomhá:Patrick MacGill, 1936.jpg|center|128px]]
| [[Patrick MacGill|Pádraig Mac a' Ghoill]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-24
| data-sort-value="1963" | 1963-11
| [[Na Gleannta]]
|-
| style='text-align:right'| 1055
|
| [[Patrick Malone]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1993" | 1993-12-03
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1056
|
| [[Patrick McCarvill]]
| data-sort-value="1893" | 1893-05-23
| data-sort-value="1955" | 1955-03-16
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1057
|
| [[Patrick McGoldrick]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-12
| data-sort-value="1939" | 1939-04-26
| ''[[:d:Q6407922|Cúil na gCuirridín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1058
|
| [[Patrick Mooney]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-12
| data-sort-value="1989" | 1989-10-30
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1059
|
| [[Patrick Mulvany]]
| data-sort-value="1871" | 1871-07-02
| data-sort-value="1951" | 1951-05-16
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1060
|
| [[Patrick Murphy]]
| data-sort-value="1889" | 1889-05-13
| data-sort-value="1968" | 1968-05-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1061
|
| [[Patrick O'Byrne]]
| data-sort-value="1870" | 1870-08
| data-sort-value="1944" | 1944-01-20
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 1062
|
| [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Pádraig Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1835" | 1835
| data-sort-value="1883" | 1883-12-17
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1063
|
| [[Patrick O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-14
| data-sort-value="1949" | 1949-08-08
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1064
|
| [[Pádraig Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1881" | 1881-07-03
| data-sort-value="1973" | 1973-09-20
| ''[[:d:Q60556178|Nuachabháil]]''
|-
| style='text-align:right'| 1065
|
| [[Patrick O'Malley]]
| data-sort-value="1943" | 1943-07-01
| data-sort-value="2021" | 2021-03-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1066
|
| [[Patrick O'Reilly (polaiteoir neamhspleách)|Patrick O'Reilly]]
| data-sort-value="1893" | 1893-01-09
| data-sort-value="1972" | 1972-04-25
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1067
|
| [[Patrick O'Reilly (An Cabhán)|Patrick O'Reilly]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-06
| data-sort-value="1994" | 1994-02-19
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1068
|
| [[Patrick Palmer]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1971" | 1971-03-21
| [[Dún na Séad]]
|-
| style='text-align:right'| 1069
|
| [[Patrick Reynolds (Cumann na nGaedheal)|Patrick Reynolds]]
| data-sort-value="1887" | 1887-03-01
| data-sort-value="1932" | 1932-03-14
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1070
|
| [[Patrick Rogers]]
| data-sort-value="1900" | 1900-02-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-22
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1071
|
| [[Patrick Shanahan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-03-10
| data-sort-value="2000" | 2000-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1072
|
| [[Patrick Shaw]]
| data-sort-value="1872" | 1872-02-15
| data-sort-value="1940" | 1940-09-14
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1073
|
| [[Patrick Teehan]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-14
| data-sort-value="1985" | 1985-12-25
| [[Tigh Moling]]
|-
| style='text-align:right'| 1074
|
| [[Patrick Tierney]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-24
| data-sort-value="1990" | 1990-09-29
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1075
|
| [[Paudge Brennan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-18
| data-sort-value="1998" | 1998-06-10
| [[Carn an Bhua]]
|-
| style='text-align:right'| 1076
|
| [[Samuel Holt]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1929" | 1929-04-18
| [[An Chúil, Contae na hIarmhí|An Chúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1077
|
| [[Samuel O'Flaherty]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-20
| data-sort-value="1930" | 1930-05-22
| [[Caisleán na Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 1078
| [[Íomhá:Sarah Purser by John Butler Yeats.png|center|128px]]
| [[Sarah Purser]]
| data-sort-value="1848" | 1848-03-22
| data-sort-value="1943" | 1943-08-07
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1079
| [[Íomhá:Seumas MacManus.jpg|center|128px]]
| [[Seumas MacManus]]
| data-sort-value="1868" | 1868-12-31
| data-sort-value="1960" | 1960-10-21<br/>1960-10-23
| [[Tamhnach an tSalainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1080
|
| [[Seán Broderick]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1953" | 1953-08-20
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1081
|
| [[Seán Ardagh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2016" | 2016-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1082
|
| [[Seán Brady]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-28
| data-sort-value="1969" | 1969-02-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1083
|
| [[Seán Browne]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| data-sort-value="1996" | 1996-03-27
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1084
|
| [[Seán Brosnan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-21
| data-sort-value="1979" | 1979-04-18
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1085
|
| [[Seán Casey]]
| data-sort-value="1922" | 1922-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-04-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1086
|
| [[Seán Carroll]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-20
| data-sort-value="1954" | 1954-02-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1087
|
| [[Seán Collins]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-10
| data-sort-value="1975" | 1975-04-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1088
|
| [[Seán Dunne]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-18
| data-sort-value="1969" | 1969-06-25
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1089
|
| [[Seán FitzPatrick]]
| data-sort-value="1948" | 1948-05-25
| data-sort-value="2021" | 2021-11-08
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1090
|
| [[Seán French (1890–1937)|Seán French]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-29
| data-sort-value="1937" | 1937-09-12
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1091
|
| [[Seán French (1931–2011)|Seán French]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-08
| data-sort-value="2011" | 2011-12-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1092
|
| [[Seán Hayes (polaiteoir)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1928" | 1928-01-24
| [[Cuan Dor]]
|-
| style='text-align:right'| 1093
|
| [[Seán Hayes (Tiobraid Árann)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1094
|
| [[Seán Keane]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-14
| data-sort-value="1953" | 1953-03-29
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1095
|
| [[Seán Keegan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-02-02
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1096
|
| [[Seán McCarthy (Corcaigh)|Seán McCarthy]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1974" | 1974-03-14
| ''[[:d:Q7899349|Garraí Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1097
| [[Íomhá:Sean McGarry, Circa 1914-1923.png|center|128px]]
| [[Seán McGarry]]
| data-sort-value="1886" | 1886-08-02
| data-sort-value="1958" | 1958-12-09
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1098
|
| [[Seán McCurtin]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-24
| data-sort-value="1982" | 1982-11-12
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1099
|
| [[Seán Ó Murchú (peileadóir)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-14
| [[An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne)|An Com]]
|-
| style='text-align:right'| 1100
|
| [[Seán Ó Gráda]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1966" | 1966-04-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1101
|
| [[Seán O'Mahony]]
| data-sort-value="1864" | 1864
| data-sort-value="1934" | 1934-11-28
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1102
|
| [[Seán Ó Tiobraide]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1939" | 1939-07-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1103
|
| [[Seán Ó Ceallaigh (polaiteoir Cláiríneach)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-17
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1104
|
| [[Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha]]
| data-sort-value="1929" | 1929-06-21
| data-sort-value="2006" | 2006-10-27
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1105
| [[Íomhá:Sean Treacy circa 1919.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1895" | 1895-02-14
| data-sort-value="1920" | 1920-10-14
| [[Sulchóid Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 1106
|
| [[Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)|Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1650" | 1650
| data-sort-value="1729" | 1729-03-09
| ''[[:d:Q67061513|Cluain Oileáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1107
|
| [[Sheila Galvin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-02-23
| data-sort-value="1983" | 1983-03-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1108
|
| [[John Esmonde, an 16ú Bairnéad|John Esmonde, Bairnéad an 16ú]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-27<br/>1928-06-28
| data-sort-value="1987" | 1987-05-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1109
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1700" | 1700
| data-sort-value="1760" | 1760
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1110
|
| [[Jack McQuillan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-30
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
| [[Béal Átha Feorainne]]
|-
| style='text-align:right'| 1111
|
| [[Michael O'Halloran]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-20
| data-sort-value="1999" | 1999-11-29
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1112
|
| [[Joe Sheridan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-11-27
| data-sort-value="2000" | 2000-09-30
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1113
|
| [[Bernard Markey]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-07
| data-sort-value="2003" | 2003-07-23
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1114
|
| [[John Conlan (Muineachán)|John Conlan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-21
| data-sort-value="2004" | 2004-12-03
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1115
|
| [[Nicholas Wall]]
| data-sort-value="1884" | 1884-08-06
| data-sort-value="1939" | 1939-12-03
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1116
| [[Íomhá:David Kent (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Kent]]
| data-sort-value="1867" | 1867-02-02
| data-sort-value="1930" | 1930-11-16
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1117
|
| [[Joseph MacDonagh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-18
| data-sort-value="1922" | 1922-12-25
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1118
|
| [[Pádraig Tyers]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-20
| data-sort-value="2010" | 2010-02-19
| [[Tuar an Fhíona]]
|-
| style='text-align:right'| 1119
|
| [[Pádraig Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1927" | 1927
| data-sort-value="2016" | 2016-07-15
| ''[[:d:Q65559350|An Paideac]]''
|-
| style='text-align:right'| 1120
|
| [[Pádraig Ó Siochfhradha]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-10
| data-sort-value="1964" | 1964-11-19
| ''[[:d:Q65558431|Baile an Ghóilín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1121
| [[Íomhá:PádraigÓSnodaigh.JPG|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1935-05-18
| data-sort-value="2025" | 2025-01-02
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1122
|
| [[Proinsias Mac Aonghusa]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-23
| data-sort-value="2003" | 2003-09-28
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1123
| [[Íomhá:Pádraic Ó Máille, circa 1922.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Máille]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-23
| data-sort-value="1946" | 1946-01-19
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1124
| [[Íomhá:Paul Coghlan, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paul Coghlan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-06-08
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1125
|
| [[Peadar Cowan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1962" | 1962-05-09
| [[Ármhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1126
|
| [[Peadar Duignan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-07-26
| data-sort-value="1955" | 1955-04-13
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1127
| [[Íomhá:Cú Uladh.jpg|center|128px]]
| [[Cú Uladh - Peadar Toner Mac Fhionnlaoich|Peadar Toner Mac Fhionnlaoich]]
| data-sort-value="1856" | 1856-10-05
| data-sort-value="1942" | 1942-07-01
| ''[[:d:Q65559265|Allt an Iarainn]]''
|-
| style='text-align:right'| 1128
|
| [[Percy Dockrell]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-27
| data-sort-value="1979" | 1979-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1129
|
| [[Peter J. Ward]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-01
| data-sort-value="1970" | 1970-01-06
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1130
| [[Íomhá:Peter Mathews.jpg|center|128px]]
| [[Peter Mathews]]
| data-sort-value="1951" | 1951-08-07
| data-sort-value="2017" | 2017-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1131
|
| [[Peter O'Loghlen]]
| data-sort-value="1883" | 1883
| data-sort-value="1971" | 1971-10-25
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1132
| [[Íomhá:Peter De Loughry.jpg|center|128px]]
| [[Peter de Loughry]]
| data-sort-value="1882" | 1882-04-22
| data-sort-value="1931" | 1931-10-23
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1133
|
| [[Phelim Calleary]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-03
| data-sort-value="1974" | 1974-01-04
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1134
|
| [[Philip Mahony]]
| data-sort-value="1897" | 1897-10-01
| data-sort-value="1972" | 1972-04-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1135
| [[Íomhá:7d1b3dc73225f14081cadd08c3ce5775.jpg--the late philly mcguinness will be honoured next sunday when the gaa park in mohill is rededicated as the philly mcguinness memorial park.jpg|center|128px]]
| [[Philip McGuinness]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-29
| data-sort-value="2010" | 2010-04-19
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1136
|
| [[Philip Shanahan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-10-27
| data-sort-value="1931" | 1931-11-21
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1137
|
| [[Pierce McCan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1919" | 1919-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1138
|
| [[Osmond Esmonde]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-04
| data-sort-value="1936" | 1936-07-22
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1139
|
| [[Sorcha Ní Ghuairim]]
| data-sort-value="1911" | 1911-10-11
| data-sort-value="1976" | 1976-12-24
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1140
|
| [[Stanislaus Kennedy]]
| data-sort-value="1940" | 1940<br/>1939-06-19
| data-sort-value="2025" | 2025-11-03
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1141
| [[Íomhá:Stella Steyn.jpg|center|128px]]
| [[Stella Steyn]]
| data-sort-value="1907" | 1907-12-26
| data-sort-value="1987" | 1987-07-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1142
|
| [[Stephen Barrett]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-26
| data-sort-value="1976" | 1976-09-08
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1143
| [[Íomhá:Seán MacBride circa 1947.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Coughlan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-26
| data-sort-value="1994" | 1994-12-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1144
|
| [[Stephen Fuller]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1984" | 1984-02-23
| [[Cill Flainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1145
|
| [[Stephen Jordan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-26
| data-sort-value="1975" | 1975-09-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1146
|
| [[Sydney Minch]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 1147
|
| [[Séamus Doyle]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1148
|
| [[Séamus Fitzgerald]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-21
| data-sort-value="1972" | 1972-07-23
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1149
|
| [[Séamus Dwyer]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-15
| data-sort-value="1922" | 1922-12-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1150
|
| [[Séamus Keely]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-28
| data-sort-value="1974" | 1974-03-20
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1151
|
| [[Séamus Mac an Iomaire]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-13
| data-sort-value="1967" | 1967-11-15
| [[Maínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1152
| [[Íomhá:Tadhg Crowley 1924 Election Poster.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Crowley]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-01
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile an Londraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1153
|
| [[Tadhg Manley]]
| data-sort-value="1893" | 1893-04-20
| data-sort-value="1976" | 1976-08-24
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1154
| [[Íomhá:Tadhg O Donnchadha 1902.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Donnchadha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-09-04
| data-sort-value="1949" | 1949-09-21
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1155
|
| [[Ted Russell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="2004" | 2004-11-28
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1156
|
| [[Terry Brennan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05-24
| data-sort-value="2020" | 2020-06-19
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1157
|
| [[Thaddeus Lynch]]
| data-sort-value="1901" | 1901
| data-sort-value="1966" | 1966-10-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1158
| [[Íomhá:Thaddeus Connellan, by James Northcote.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Coinnialláin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1854" | 1854
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 1159
| [[Íomhá:ThomasBracken-NZ.JPG|center|128px]]
| [[Thomas Bracken]]
| data-sort-value="1843" | 1843-12-21
| data-sort-value="1898" | 1898-02-16
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 1160
|
| [[Thomas Burke (An Clár)|Thomas Burke]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1951" | 1951-11-20
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1161
| [[Íomhá:Thomas Davis Young Irelander.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Dáibhis]]
| data-sort-value="1814" | 1814-10-14
| data-sort-value="1845" | 1845-09-16
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1162
|
| [[Thomas Dunne]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-10
| data-sort-value="1990" | 1990-08-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1163
| [[Íomhá:TF O'Higgins, 1933.png|center|128px]]
| [[Thomas F. O'Higgins]]
| data-sort-value="1890" | 1890-04-08
| data-sort-value="1953" | 1953-11-01
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 1164
|
| [[Thomas Falvey]]
| data-sort-value="1880" | 1880-08-07
| data-sort-value="1941" | 1941-02-17
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1165
|
| [[Thomas Finlay (Cumann na nGaedheal)|Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1893" | 1893-10-11
| data-sort-value="1932" | 1932-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1166
|
| [[Thomas Harris]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1974" | 1974-02-18
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1167
|
| [[Thomas Hennessy]]
| data-sort-value="1871" | 1871
| data-sort-value="1936" | 1936-01-02
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1168
| [[Íomhá:ThomasHunter.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Hunter]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1932" | 1932-03-11
| [[Baile Chaisleáin an Róistigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1169
|
| [[Thomas Hussey]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-25
| data-sort-value="2024" | 2024-01-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1170
| [[Íomhá:Alderman Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kelly]]
| data-sort-value="1868" | 1868-09-13
| data-sort-value="1942" | 1942-04-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1171
|
| [[Thomas Lawlor]]
|
| data-sort-value="1945" | 1945-10-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1172
|
| [[Maureen O'Carroll]]
| data-sort-value="1913" | 1913-03-29
| data-sort-value="1984" | 1984-05-09
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1173
|
| [[Maureen Potter]]
| data-sort-value="1925" | 1925-01-03
| data-sort-value="2004" | 2004-04-07
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 1174
| [[Íomhá:Maurice Davin.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Ó Daimhín]]
| data-sort-value="1842" | 1842-06-29
| data-sort-value="1927" | 1927-01-27
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 1175
| [[Íomhá:Max Arthur Macauliffe Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Mac Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1841" | 1841-09-10
| data-sort-value="1913" | 1913-03-15
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1176
|
| [[Maxwell Henry Close]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1903" | 1903-09-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1177
|
| [[Michael Brennan (Fine Gael)|Michael Brennan]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1970" | 1970-10-06
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1178
|
| [[Michael Browne]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-12
| data-sort-value="2008" | 2008-12-20
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1179
|
| [[Michael Carty]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-16
| data-sort-value="1975" | 1975-04-23
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 1180
|
| [[Michael Colbert]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1959" | 1959-04-01
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1181
| [[Íomhá:Michael Colivet, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[Michael Colivet]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1182
|
| [[Michael Davern]]
| data-sort-value="1900" | 1900-07-22
| data-sort-value="1973" | 1973-07-25
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 1183
|
| [[Michael Davis]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1944" | 1944-03-30
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1184
|
| [[Michael Derham]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1923" | 1923-11-20
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1185
|
| [[Michael Doyle]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942-09-07
| ''[[:d:Q26715338|Tagoat]]''
|-
| style='text-align:right'| 1186
| [[Íomhá:M Egan JP TC Cork cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Egan]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-28
| data-sort-value="1947" | 1947-03-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1187
|
| [[Michael F. Kitt]]
| data-sort-value="1914" | 1914-09-13
| data-sort-value="1974" | 1974-12-24
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 1188
| [[Íomhá:Michael Heffernan TD, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Michael Heffernan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-04-03
| data-sort-value="1970" | 1970-11-21
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 1189
|
| [[Michael Lipper]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-01
| data-sort-value="1987" | 1987-10-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1190
|
| [[Michael Lydon]]
| data-sort-value="1907" | 1907-10-10
| data-sort-value="1977" | 1977-05-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1191
|
| [[Michael Lyons]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-01
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1192
|
| [[Michael Lyster]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-03-21
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1193
|
| [[William O'Donnell]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-02-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1194
| [[Íomhá:GILBERT(1896) p165 WILLIAM CONYNGHAM PLUNKET.jpg|center|128px]]
| [[William Plunket, an 4ú Barún Pluincéad]]
| data-sort-value="1828" | 1828-08-26
| data-sort-value="1897" | 1897-04-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1195
|
| [[William Redmond]]
| data-sort-value="1886" | 1886-10-16
| data-sort-value="1932" | 1932-04-17
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1196
|
| [[William Sears]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1929" | 1929-03-23
| [[An Éill]]
|-
| style='text-align:right'| 1197
| [[Íomhá:Sean O'Faolain, W. Stockley, D.Corkery, Tilly Fleischmann, Fr Patrick MacSwiney, Germaine Stockley, Aloys Fleischmann, visitors,1929.JPG|center|128px]]
| [[William Stockley]]
| data-sort-value="1859" | 1859-06-29
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 1198
| [[Íomhá:Major William Redmond bust, Wexford city.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Réamoinn|Willie Redmond]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-15
| data-sort-value="1917" | 1917-06-07
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1199
|
| [[Éamon Rooney]]
|
| data-sort-value="1993" | 1993-11-09
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1200
|
| [[Éamonn Mac Thomáis]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-13
| data-sort-value="2002" | 2002-08-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1201
| [[Íomhá:St. Mary's Collegiate College Church, Youghal, Co. Cork.JPG|center|128px]]
| [[Michael Jones (saighdiúir)|Michael Jones]]
| data-sort-value="1606" | 1606
| data-sort-value="1649" | 1649-03-09
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1202
|
| [[Thomas Meaney]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-11
| data-sort-value="2022" | 2022-12-26
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1203
| [[Íomhá:Irish nationalist politician Thomas O'Donnell.png|center|128px]]
| [[Tomás Ó Domhnaill (polaiteoir náisiúnach Éireannach)]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-30
| data-sort-value="1943" | 1943-06-11
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1204
|
| [[Thomas O'Donoghue]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1958" | 1958-03-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1205
|
| [[Thomas O'Mahony]]
|
| data-sort-value="1924" | 1924-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1206
| [[Íomhá:Thomas O'Reilly, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Thomas O'Reilly (Ciarraí)|Thomas O'Reilly]]
| data-sort-value="1875" | 1875-12-17
| data-sort-value="1944" | 1944-10-22
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 1207
|
| [[Thomas Powell]]
| data-sort-value="1892" | 1892-04-16
| data-sort-value="1971" | 1971-06-20
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1208
| [[Íomhá:MADDEN(1888) p370 THOMAS RUSSEL.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ruiséil (reibiliúnach)|Tomás Ruiséil]]
| data-sort-value="1767" | 1767-11-21
| data-sort-value="1803" | 1803-10-21
| [[Drom Átháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1209
|
| [[Thomas Tynan]]
| data-sort-value="1859" | 1859
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 1210
|
| [[Críostóir Ó Floinn]]
| data-sort-value="1927" | 1927-12-18
| data-sort-value="2023" | 2023-10-09
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1211
|
| [[Don Cockburn]]
| data-sort-value="1930" | 1930-03-13
| data-sort-value="2017" | 2017-09-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1212
|
| [[James White]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-02
| data-sort-value="2014" | 2014-09-02
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1213
|
| [[Tony Scannell]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-14
| data-sort-value="2020" | 2020-05-26
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1214
|
| [[Jim Fahy]]
| data-sort-value="1946" | 1946
| data-sort-value="2022" | 2022
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 1215
|
| [[Domhnall Caomhánach]]
| data-sort-value="1140" | 1140
| data-sort-value="1175" | 1175
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1216
|
| [[Nicolás Bhailís]]
| data-sort-value="1548" | 1548
| data-sort-value="1585" | 1585-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1217
|
| [[Liam Ó hAonghusa|William Maunsell Hennessy]]
| data-sort-value="1829" | 1829
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Caisleán Ghriaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1218
| [[Íomhá:Arthur Guinness II.png|center|128px]]
| [[Arthur Hart Guinness]]
| data-sort-value="1768" | 1768
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1219
|
| [[Sarah Mary Fitton]]
| data-sort-value="1796" | 1796
| data-sort-value="1874" | 1874-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1220
| [[Íomhá:Mary O'Donovan Rossa.png|center|128px]]
| [[Mary Jane O’Donovan Rossa|Mary O'Donovan Rossa]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-27
| data-sort-value="1916" | 1916-08-18<br/>1916-08-17
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1221
| [[Íomhá:Portrait of Thomas James Mulvany .PNG|center|128px]]
| [[Thomas James Mulvany]]
| data-sort-value="1779" | 1779
| data-sort-value="1845" | 1845-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1222
|
| [[William Haliday]]
| data-sort-value="1788" | 1788
| data-sort-value="1812" | 1812
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1223
|
| [[Áine Ní Fhoghludha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-11-10
| data-sort-value="1932" | 1932-04-14
| ''[[:d:Q104319641|An Móta]]''
|-
| style='text-align:right'| 1224
|
| [[Patrick Ganly]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1899" | 1899
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1225
| [[Íomhá:John Thomas Woodhouse (1780-1845) - Robert Murphy, BA, Fellow (1800) - GC0027 - Gonville and Caius College.jpg|center|128px]]
| [[Robert Murphy]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1843" | 1843-03-12
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1226
|
| [[Tomás Ó Néill Ruiséal]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1908" | 1908
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 1227
|
| [[Mary Elizabeth Byrne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-07-02
| data-sort-value="1931" | 1931-01-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1228
| [[Íomhá:Grubb Howard.jpg|center|128px]]
| [[Howard Grubb]]
| data-sort-value="1844" | 1844-07-28
| data-sort-value="1931" | 1931-09-16
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1229
|
| [[William Bowles]]
| data-sort-value="1705" | 1705<br/>1714
| data-sort-value="1780" | 1780-08-25
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1230
| [[Íomhá:John Boyle O'Reilly cph.3a38519.jpg|center|128px]]
| [[John Boyle O'Reilly]]
| data-sort-value="1844" | 1844-06-28
| data-sort-value="1890" | 1890-08-10
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1231
| [[Íomhá:Portrait of Singer Big Tom (Nov 2004).jpg|center|128px]]
| [[Big Tom]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-18
| data-sort-value="2018" | 2018-04-17
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1232
|
| [[Dáibhí de Barra]]
| data-sort-value="1758" | 1758
| data-sort-value="1851" | 1851
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1233
|
| [[Dáithí Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1949" | 1949
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1234
|
| [[Domhnall Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1847" | 1847
| data-sort-value="1930" | 1930-09-27
| ''[[:d:Q104300976|An Cnoc Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1235
|
| [[Eibhlín Ní Chathailriabhaigh]]
| data-sort-value="1910" | 1910-06-01
| data-sort-value="2001" | 2001-06-07
| [[Domhnach Broc]]
|-
| style='text-align:right'| 1236
|
| [[Fionn Mac Cumhaill (scríbhneoir)|Fionn Mac Cumhaill]]
| data-sort-value="1885" | 1885-06-23
| data-sort-value="1965" | 1965-08-07
| ''[[:d:Q104348887|Leitir Catha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1237
|
| [[Maidhc Dainín Ó Sé]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-02
| data-sort-value="2013" | 2013-08-29
| [[Baile na nGall, Contae Chiarraí|Baile na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1238
|
| [[Máire Ní Scolaí]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-24
| data-sort-value="1985" | 1985-06-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1239
|
| [[Máirtín Ó Corrbuí]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-17
| data-sort-value="2002" | 2002-05-08
| ''[[:d:Q104314882|An Pháirc Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 1240
|
| [[Máirín Ní Rodaigh]]
|
| data-sort-value="1965" | 1965-10
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1241
|
| [[Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-16
| data-sort-value="1908" | 1908-09-28
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1242
|
| [[Mícheál Ó Bréartúin]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1243
|
| [[Patsy Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="1998" | 1998
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1244
|
| [[Pádraig Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-23
| data-sort-value="2020" | 2020-03-24
| ''[[:d:Q104348490|Beitheach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1245
|
| [[Pádraig Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-15
| data-sort-value="2024" | 2024-06-21
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 1246
|
| [[Pádraic Óg Ó Conaire]]
| data-sort-value="1893" | 1893-03-11
| data-sort-value="1971" | 1971-08-05
| ''[[:d:Q104321570|An Turlach Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1247
|
| [[Seán Ó Ruadháin]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-20
| data-sort-value="1966" | 1966-06-22
| [[Gaoth Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1248
|
| [[Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1715" | 1715
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Tuar na Fola]]
|-
| style='text-align:right'| 1249
|
| [[Énrí Ó Muirgheasa]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-14
| data-sort-value="1945" | 1945-08-13
| ''[[:d:Q65558304|An Caisleán Thoir]]''
|-
| style='text-align:right'| 1250
| [[Íomhá:Mary A. Sadlier (A ROUND TABLE, 1897).png|center|128px]]
| [[Mary Anne Sadlier]]
| data-sort-value="1820" | 1820-12-31
| data-sort-value="1903" | 1903-04-05
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 1251
|
| [[Kit Ahern]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-13
| data-sort-value="2007" | 2007-12-27
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1252
|
| [[Nicky McFadden]]
| data-sort-value="1962" | 1962-12-25
| data-sort-value="2014" | 2014-03-25
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1253
|
| [[Tadhg Dall Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1591" | 1591-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1254
|
| [[William Kirby Sullivan]]
| data-sort-value="1821" | 1821
| data-sort-value="1890" | 1890
| [[An Druipseach]]
|-
| style='text-align:right'| 1255
|
| [[Henry Mountcharles|Henry Conyngham]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-25
| data-sort-value="2025" | 2025-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1256
|
| [[Anraí Ó Riain]]
| data-sort-value="1957" | 1957-04-07
| data-sort-value="2020" | 2020-11-24
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1257
|
| [[Seosamh Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-18
| data-sort-value="1988" | 1988-01-05
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1258
| [[Íomhá:Jennie Wyse Power.jpg|center|128px]]
| [[Jennie Wyse Power]]
| data-sort-value="1858" | 1858-05-01
| data-sort-value="1941" | 1941-01-05
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1259
| [[Íomhá:Sir.James.Ware.png|center|128px]]
| [[James Ware]]
| data-sort-value="1594" | 1594-11-26
| data-sort-value="1666" | 1666-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1260
| [[Íomhá:Michael Donnellan, circa 1944.jpg|center|128px]]
| [[Michael Donnellan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1964" | 1964-09-27
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1261
|
| [[Mícheál Ó Lócháin|Micheál Ó Lócháin]]
| data-sort-value="1836" | 1836-09-29
| data-sort-value="1899" | 1899-01-10
| ''[[:d:Q104326011|Currach an Doire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1262
| [[Íomhá:Joseph MacBride.png|center|128px]]
| [[Joseph MacBride]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1938" | 1938-01-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1263
|
| [[Peadar Lamb]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2017" | 2017-09-01
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1264
|
| [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]]
|
| data-sort-value="862" | 862
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1265
|
| [[Rós Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1798" | 1798
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1266
| [[Íomhá:Edith Anne Stoney.jpg|center|128px]]
| [[Edith Anne Stoney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-06
| data-sort-value="1938" | 1938-06-25
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 1267
|
| [[Joseph Cooper Walker]]
| data-sort-value="1761" | 1761
| data-sort-value="1810" | 1810-04-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1268
| [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|center|128px]]
| [[Éanna Mac Murchadha|Enna mac Donnchada Mac Murchada]]
|
| data-sort-value="1126" | 1126
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1269
|
| [[Conchobar Ua Briain|Conchúr Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1142" | 1142
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1270
|
| [[Mary Swanzy]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-15
| data-sort-value="1978" | 1978-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1271
|
| [[Seosamh Laoide]]
| data-sort-value="1865" | 1865-05-24
| data-sort-value="1939" | 1939-09-21
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1272
|
| [[Robert Francis Ruttledge]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-11
| data-sort-value="2002" | 2002-01-12
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1273
|
| [[Liam Ó Rinn]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-20
| data-sort-value="1943" | 1943-10-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1274
|
| [[Eoghan Ó Siadhail]]
| data-sort-value="1584" | 1584
| data-sort-value="1650" | 1650-06-21
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1275
|
| [[Stephen Spring Rice (1814–1865)]]
| data-sort-value="1814" | 1814-08-31
| data-sort-value="1865" | 1865-05-09
| ''[[:d:Q16931404|Mount Trenchard House]]''
|-
| style='text-align:right'| 1276
|
| [[Julia Grenan]]
| data-sort-value="1883" | 1883-07-02
| data-sort-value="1972" | 1972-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1277
|
| [[Máirin de Valéra]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-12
| data-sort-value="1984" | 1984-08-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1278
| [[Íomhá:Portrait of John D’Alton P6048.jpg|center|128px]]
| [[John D'Alton (staraí)|John D'Alton]]
| data-sort-value="1792" | 1792
| data-sort-value="1867" | 1867
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1279
|
| [[Gerrard McGowan]]
|
| data-sort-value="1971" | 1971-08-17
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1280
|
| [[Ernest Benson]]
| data-sort-value="1898" | 1898-10-05
| data-sort-value="1975" | 1975-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1281
| [[Íomhá:Freedoms Martyrs (5911132821).jpg|center|128px]]
| [[Rosie Hackett]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-25<br/>1883
| data-sort-value="1976" | 1976-05-04<br/>1976-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1282
| [[Íomhá:Noel Thomas Lemass, 1971 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Noel Lemass, Óg|Noel Lemass]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-14
| data-sort-value="1976" | 1976-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1283
| [[Íomhá:Martin Corry, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Martin Corry]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-12
| data-sort-value="1979" | 1979-02-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1284
|
| [[James Gallagher]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-20
| data-sort-value="1983" | 1983-03-11
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1285
| [[Íomhá:Jackmurphy.jpg|center|128px]]
| [[Jack Murphy]]
| data-sort-value="1920" | 1920
| data-sort-value="1984" | 1984-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1286
|
| [[Eugene Gilhawley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-14
| data-sort-value="1987" | 1987-05-03
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1287
|
| [[Henry Johnston]]
| data-sort-value="1908" | 1908-11-11
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1288
|
| [[Des Foley]]
| data-sort-value="1940" | 1940-09-12
| data-sort-value="1995" | 1995-02-05
| [[Cionn Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1289
|
| [[Louis Dalton]]
| data-sort-value="1862" | 1862-09-20
| data-sort-value="1945" | 1945-01-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1290
|
| [[Joseph Hannigan]]
| data-sort-value="1904" | 1904
| data-sort-value="1944" | 1944
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1291
|
| [[Patrick Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-11-16
| data-sort-value="1944" | 1944-01-21
| [[An Port Nua (Tiobraid Árann)|An Port Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1292
|
| [[Hugh Law]]
| data-sort-value="1872" | 1872-07-28
| data-sort-value="1943" | 1943-04-01<br/>1943-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1293
|
| [[James Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1946" | 1946-01-21
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1294
|
| [[Francis Bulfin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-12
| data-sort-value="1951" | 1951-03-22
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1295
| [[Íomhá:Bridget Mary Redmond, circa 1930s (retouched).png|center|128px]]
| [[Bridget Redmond]]
| data-sort-value="1905" | 1905
| data-sort-value="1952" | 1952-05-03
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 1296
|
| [[James Kilroy]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1954" | 1954-01-05
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1297
|
| [[John Horgan]]
| data-sort-value="1876" | 1876
| data-sort-value="1955" | 1955-06-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1298
|
| [[John O'Hanlon]]
| data-sort-value="1872" | 1872-11-04
| data-sort-value="1956" | 1956-12-22
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1299
|
| [[Patrick Egan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1960" | 1960-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1300
|
| [[Michael Kilroy]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-14
| data-sort-value="1962" | 1962-12-23
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1301
|
| [[Arthur Cox (dlíodóir)|Arthur Cox]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-25
| data-sort-value="1965" | 1965-06-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1302
|
| [[Michael Kennedy (An Longfort)|Michael Kennedy]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-01
| data-sort-value="1965" | 1965-02-14
| [[Baile na gCros (Contae na hIermhí)|Baile na gCros (Contae na hIarmhí)]]
|-
| style='text-align:right'| 1303
| [[Íomhá:Peter Paul Galligan.jpg|center|128px]]
| [[Paul Galligan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-06-20
| data-sort-value="1966" | 1966-12-14
| [[Carraig Álainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1304
|
| [[John Butler]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Béal na Molt]]
|-
| style='text-align:right'| 1305
|
| [[Dúnmharú Declan Flynn|Declan Flynn]]
| data-sort-value="1951" | 1951
| data-sort-value="1982" | 1982-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1306
|
| [[Fanny Currey]]
| data-sort-value="1848" | 1848-05-30
| data-sort-value="1917" | 1917-03-30
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1307
|
| [[Catherine Isabella Osborne]]
| data-sort-value="1818" | 1818-06-30
| data-sort-value="1880" | 1880-06-21
| ''[[:d:Q57272913|Teach Newtown Anner]]''
|-
| style='text-align:right'| 1308
|
| [[Colm Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2017" | 2017
| [[Camas]]
|-
| style='text-align:right'| 1309
|
| [[Seán Ua Cearnaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-13
| data-sort-value="2020" | 2020-10-26
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1310
|
| [[Morgan Jageurs]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1311
|
| [[Peter Morgan Jaguers]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1312
|
| [[Seán Ó Lúing]]
| data-sort-value="1917" | 1917-05-16
| data-sort-value="2000" | 2000-02-10
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1313
|
| [[Fionntán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1924" | 1924
| data-sort-value="2012" | 2012
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1314
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-01-18
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 1315
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1939" | 1939-08-20
| ''[[:d:Q65557130|An Inse Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1316
|
| [[Seánie O'Brien]]
| data-sort-value="1919" | 1919-08-23
| data-sort-value="1988" | 1988
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 1317
|
| [[Máire Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-02-02
| data-sort-value="1914" | 1914-07-14
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1318
|
| [[Mícheál Ó Tiománaidhe|Micheál Ó Tiománaidhe]]
| data-sort-value="1853" | 1853-09-20
| data-sort-value="1940" | 1940-03-07
| ''[[:d:Q104331267|An Cartún Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1319
|
| [[Moyra Barry]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1320
|
| [[Ruth Brandt]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-22
| data-sort-value="1989" | 1989-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1321
|
| [[Dorothy Blackham]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-01
| data-sort-value="1975" | 1975-09-03
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 1322
|
| [[Neilí Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1864" | 1864-06-04
| data-sort-value="1925" | 1925-04-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1323
|
| [[Vincent Barry]]
| data-sort-value="1908" | 1908
| data-sort-value="1975" | 1975
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1324
| [[Íomhá:N McBride 1900.jpg|center|128px]]
| [[Niall Mac Giolla Bhrighde]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942
| ''[[:d:Q104349864|Faiche Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1325
|
| [[Michael O'Higgins]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-09
| [[Teach Srafáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1326
|
| [[Brigid Hogan-O'Higgins]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-10
| data-sort-value="2022" | 2022-11-02
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1327
| [[Íomhá:Billy Lawless.jpg|center|128px]]
| [[Billy Lawless]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-04
| data-sort-value="2024" | 2024-11-08
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1328
|
| [[Thomas de Vere Coneys]]
| data-sort-value="1804" | 1804
| data-sort-value="1851" | 1851-12-28
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1329
|
| [[Séamas Ó Dubhghaill]]
| data-sort-value="1855" | 1855-07-25
| data-sort-value="1929" | 1929-05-30
| ''[[:d:Q104306937|Cúil Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1330
|
| [[Seosamh Ó Tórna]]
| data-sort-value="1888" | 1888-08-02
| data-sort-value="1967" | 1967-04-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1331
|
| [[Peadar Bairéad]]
|
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[Iorras]]
|-
| style='text-align:right'| 1332
|
| [[Siobhán Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-31
| data-sort-value="2013" | 2013-05-21
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1333
|
| [[Moya Llewelyn Davies]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-25
| data-sort-value="1943" | 1943-09-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1334
| [[Íomhá:Edward King-Tenison ca 1850-1853.jpg|center|128px]]
| [[Edward King-Tenison]]
| data-sort-value="1805" | 1805-01-21
| data-sort-value="1878" | 1878-06-19
| ''[[:d:Q6408168|Caisleán Chill Rónáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1335
|
| [[Biddy White Lennon]]
| data-sort-value="1945" | 1945
| data-sort-value="2017" | 2017-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1336
|
| [[Robert William Alexander]]
| data-sort-value="1905" | 1905-11-21
| data-sort-value="1979" | 1979-12-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1337
|
| [[Keelin Shanley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-24
| data-sort-value="2020" | 2020-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1338
|
| [[Domhnaill Ó Bearáin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-28
| data-sort-value="2018" | 2018-01-03
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 1339
|
| [[Edith Young]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-10
| data-sort-value="1974" | 1974-02-10
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 1340
|
| [[Oonah Keogh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-02
| data-sort-value="1989" | 1989-07-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1341
|
| [[Seán Pléimeann]]
| data-sort-value="1814" | 1814
| data-sort-value="1896" | 1896-01-28
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1342
|
| [[Risteárd Ó Glaisne]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-02
| data-sort-value="2003" | 2003-11-06
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 1343
|
| [[Charlotte Dease]]
| data-sort-value="1873" | 1873-07-20
| data-sort-value="1953" | 1953-05-05
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 1344
|
| [[Cáit Feiritéar]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-01
| data-sort-value="2005" | 2005-06-08
| ''[[:d:Q104309724|Baile na hAbha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1345
|
| [[Nessa Ní Shéaghdha]]
| data-sort-value="1916" | 1916-03-14
| data-sort-value="1993" | 1993-04-11
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1346
| [[Íomhá:Maud Joynt at the School of Irish learning 1913.jpg|center|128px]]
| [[Maud Joynt]]
| data-sort-value="1868" | 1868-03-07
| data-sort-value="1940" | 1940-07-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1347
|
| [[Margaret Grey Porter]]
|
| data-sort-value="1881" | 1881
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1348
|
| [[Lily O’Brennan]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-20
| data-sort-value="1948" | 1948-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1349
|
| [[Eleanor Knott]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-18
| data-sort-value="1975" | 1975-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1350
|
| [[Cecilia Margaret Nairn]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1857" | 1857-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1351
|
| [[Victoria Coffey]]
| data-sort-value="1911" | 1911-09-16
| data-sort-value="1999" | 1999-06-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1352
|
| [[James Murnaghan]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1973" | 1973
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1353
| [[Íomhá:Máire Rua O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Máire Rua Nic Mhathúna|Máire Rua Ní Mhathúna]]
| data-sort-value="1615" | 1615
| data-sort-value="1686" | 1686
| [[Cluain idir Dhá Lá]]
|-
| style='text-align:right'| 1354
|
| [[Caitlín Ní Thoirbheird]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-05
| data-sort-value="1969" | 1969-07-24
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1355
|
| [[Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh]]
| data-sort-value="1702" | 1702
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1356
|
| [[Mary Georgina Barton]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-03
| data-sort-value="1949" | 1949-11-08
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1357
|
| [[Donncha Ó Cróinín]]
| data-sort-value="1919" | 1919-12-08
| data-sort-value="1990" | 1990-06-05
| [[Baile Mhic Íre]]
|-
| style='text-align:right'| 1358
|
| [[Vicky Phelan]]
| data-sort-value="1974" | 1974-10-28
| data-sort-value="2022" | 2022-11-14
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1359
|
| [[William Ganly]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1926" | 1926-02-20
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1360
|
| [[Edward Hayes]]
| data-sort-value="1810" | 1810<br/>1814
| data-sort-value="1870" | 1870-11-12
| [[Contae Laoise]]<br/>[[Garraí Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1361
| [[Íomhá:William Henry Gregory Vanity Fair 30 December 1871.jpg|center|128px]]
| [[William Henry Gregory]]
| data-sort-value="1817" | 1817-07-12<br/>1817-06-13
| data-sort-value="1892" | 1892-03-06
| [[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1362
|
| [[Fred McDonogh]]
|
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1363
|
| [[Charles Dawson]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1917" | 1917
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1364
|
| [[Nancy Corrigan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-06-21
| data-sort-value="1983" | 1983
| [[Acaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1365
|
| [[Jemma Redmond]]
| data-sort-value="1978" | 1978-03-16
| data-sort-value="2016" | 2016-08-16
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1366
|
| [[Margaret Dobbs]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-19
| data-sort-value="1962" | 1962-01-02
| [[Contae Aontroma]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1367
| [[Íomhá:Women in Mathematics Day 2018 13.jpg|center|128px]]
| [[Sheila Tinney]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-03-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1368
|
| [[Austin Carroll]]
| data-sort-value="1835" | 1835<br/>1835-02-23
| data-sort-value="1909" | 1909<br/>1909-11-29
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1369
| [[Íomhá:Meg Connery, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Meg Connery]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1956" | 1956-12
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1370
|
| [[Pádraigín Haicéad]]
| data-sort-value="1604" | 1604
| data-sort-value="1654" | 1654-11
| ''[[:d:Q4852302|An Baile Tarsna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1371
| [[Íomhá:Charlotte Blake Thornley Stoker (1818-1901) writer, activist, and mother of Bram Stoker.png|center|128px]]
| [[Charlotte Stoker]]
| data-sort-value="1818" | 1818
| data-sort-value="1901" | 1901-03-15
| [[Béal Átha Seanaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1372
|
| [[Nan Ghriallais]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-02
| data-sort-value="2018" | 2018-11-19
| [[Muiceanach idir Dhá Sháile]]
|-
| style='text-align:right'| 1373
|
| [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-16
| data-sort-value="2026" | 2026-01-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1374
|
| [[Flann Ó Riain]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-18
| data-sort-value="2008" | 2008-12-06
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 1375
|
| [[Molly Bracken]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-03
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1376
|
| [[Patrick Smyth]]
| data-sort-value="1824" | 1824
| data-sort-value="1865" | 1865-10-14
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1377
|
| [[Thomas Wall]]
| data-sort-value="1906" | 1906-07-04
| data-sort-value="1985" | 1985-08-20
| ''[[:d:Q104316697|Baile na mBodach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1378
|
| [[Clíodna Cussen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-09-18
| data-sort-value="2022" | 2022-08-02
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1379
|
| [[Kathleen Watkins]]
| data-sort-value="1934" | 1934-10-17
| data-sort-value="2024" | 2024-11-07
| [[Teach Sagard]]
|-
| style='text-align:right'| 1380
|
| [[Donncha Ó Céileachair]]
| data-sort-value="1918" | 1918
| data-sort-value="1960" | 1960
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 1381
|
| [[Mary Elmes]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-05
| data-sort-value="2002" | 2002-03-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1382
| [[Íomhá:IVRLA 10443 Ó hEinirí.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEinirí|Seán Ó hÉinirí]]
| data-sort-value="1915" | 1915-03-26
| data-sort-value="1998" | 1998-07-26
| [[Cill Ghallagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1383
|
| [[Séamus Ó hUltacháin]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| ''[[:d:Q104343964|Corr na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1384
|
| [[Diarmuid Breathnach]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-05
| data-sort-value="2023" | 2023-11-13
| ''[[:d:Q104278666|Coill tSíomóin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1385
|
| [[Máire Ní Thuathail (léiritheoir)|Máire Ní Thuathail]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-29
| data-sort-value="2016" | 2016-09-19
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1386
|
| [[Aodhán Madden]]
| data-sort-value="1947" | 1947
| data-sort-value="2015" | 2015
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1387
| [[Íomhá:Kathleen Napoli McKenna.png|center|128px]]
| [[Caitlín Ní Chionnaith]]
| data-sort-value="1897" | 1897-09-09
| data-sort-value="1988" | 1988-03-22
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 1388
|
| [[Paddy McMahon]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1389
|
| [[Seán Garvey]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2022" | 2022-05-06
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1390
|
| [[Annraoi Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="1981" | 1981-07-27
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 1391
|
| [[Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="2017" | 2017-09-09
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 1392
|
| [[Teresa Mullen]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-27
| data-sort-value="1989" | 1989-08-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1393
|
| [[Liam Budhlaeir]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-28
| data-sort-value="1995" | 1995-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1394
|
| [[Róise Mhic Ghrianna]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-13
| data-sort-value="1964" | 1964-04-06
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1395
|
| [[Seán Ó hÉalaí]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-27
| data-sort-value="2017" | 2017-12-11
| ''[[:d:Q82025075|Poll Raithní (Sweeny)]]''
|-
| style='text-align:right'| 1396
|
| [[Aogán Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2025" | 2025-05-26
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1397
|
| [[Seán Ó Tuairisg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-01
| data-sort-value="2023" | 2023-04-19
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1398
|
| [[Caitlín Ní Mhaolchróin]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-22
| data-sort-value="1973" | 1973-06-13
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1399
|
| [[Nóra Ághas]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-15
| data-sort-value="1970" | 1970-01-20
| ''[[:d:Q60555545|Cinn Aird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1400
|
| [[An Beirneach|Liam Ó Beirn]]
| data-sort-value="1869" | 1869
| data-sort-value="1949" | 1949-07-17
| ''[[:d:Q104325767|Ceathrú na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1401
|
| [[Seosamh Ieróm Mac Giolla Phádraig]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1910" | 1910
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1402
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (béaloideasóir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-30
| data-sort-value="1996" | 1996-12-12
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1403
|
| [[Máirín Ní Mhuiríosa]]
| data-sort-value="1906" | 1906-09-05
| data-sort-value="1982" | 1982-08-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1404
| [[Íomhá:Eibhlín Nic Niocaill.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlín Nic Niocaill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-22
| data-sort-value="1909" | 1909-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1405
|
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (ollamh)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-21
| data-sort-value="1944" | 1944-04-03
| ''[[:d:Q104298855|Doire an Chuilinn]]''
|-
| style='text-align:right'| 1406
|
| [[Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-21
| data-sort-value="1974" | 1974-02-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1407
|
| [[Maureen Sweeney]]
| data-sort-value="1923" | 1923-06-03
| data-sort-value="2023" | 2023-12-17
| ''[[:d:Q56274057|Knockanure]]''
|-
| style='text-align:right'| 1408
|
| [[John William Seoighe]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="2015" | 2015
| ''[[:d:Q104320884|Inis an Ghainimh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1409
|
| [[Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2005" | 2005
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1410
|
| [[Máire an Ghabha]]
| data-sort-value="1905" | 1905-03-18
| data-sort-value="1999" | 1999
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1411
|
| [[Máirtín Pheaits Ó Cualáin]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-22
| data-sort-value="2013" | 2013-03-23
| ''[[:d:Q124326853|An Teach Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1412
|
| [[Cóilín Sheáin Dharach Seoige]]
| data-sort-value="1918" | 1918-04
| data-sort-value="2001" | 2001-04
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1413
|
| [[Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-15
| data-sort-value="2013" | 2013-11-12
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1414
|
| [[Tom Phaddy Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1909" | 1909-03-02
| data-sort-value="2001" | 2001-04-02
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1415
|
| [[Johnny Báille]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-25
| data-sort-value="2004" | 2004-09-26
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1416
|
| [[Tess Uí Chonghaile]]
|
| data-sort-value="2005" | 2005-03-08
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1417
|
| [[Meáirt Churraoin]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-12
| data-sort-value="1999" | 1999
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1418
|
| [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta|Meaití Jó Shéamuis Ó Fátharta]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-13
| data-sort-value="2025" | 2025-01-03
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1419
|
| [[Domhnall Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-21
| data-sort-value="2017" | 2017-06-09
| ''[[:d:Q104309736|Baile Eaglaise]]''
|-
| style='text-align:right'| 1420
|
| [[Pat Cheoinín]]
| data-sort-value="1915" | 1915
| data-sort-value="2008" | 2008
| [[Fínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1421
|
| [[Feistí Ó Conluain]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="2001" | 2001-06-04
| ''[[:d:Q124453497|Baile Liam]]''
|-
| style='text-align:right'| 1422
|
| [[Máire Nic Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="2020" | 2020-12-01
| ''[[:d:Q124499647|An Caorán Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1423
|
| [[Réamonn Jimmy Mac Donncha]]
| data-sort-value="1938" | 1938
| data-sort-value="2012" | 2012-01-26
| [[Inis Mhic Cionaith]]
|-
| style='text-align:right'| 1424
|
| [[Bina McLoughlin]]
| data-sort-value="1929" | 1929
| data-sort-value="2001" | 2001-02-16
| ''[[:d:Q104321379|Gleann na nGeimhleach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1425
|
| [[Domhnall Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-25
| data-sort-value="1948" | 1948-05-30
| [[Croithlí]]
|-
| style='text-align:right'| 1426
|
| [[Mabel Sharman Crawford]]
| data-sort-value="1820" | 1820-06-03
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1427
|
| [[Diarmaid Ó Muirithe]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-11
| data-sort-value="2014" | 2014-07-11
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1428
|
| [[Sailí Ní Anluain]]
| data-sort-value="1830" | 1830s
| data-sort-value="1896" | 1896-12-28
| ''[[:d:Q104353049|Droim Gamhna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1429
| [[Íomhá:Photograph Patron James O'Donnell dated pre1897.jpg|center|128px]]
| [[James O'Donnell]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1897" | 1897-10-17
| ''[[:d:Q104316556|Baile an Mhoirtéalaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1430
|
| [[Peadar Neilí Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1961" | 1961-04-11
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1431
|
| [[Seán Ó Morónaigh]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-04-24
| [[Úlla]]
|-
| style='text-align:right'| 1432
|
| [[Séamus Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1877" | 1877-07-01
| data-sort-value="1927" | 1927-03-11
| [[Ard na Caithne]]
|-
| style='text-align:right'| 1433
|
| [[Joe Mulholland]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2026" | 2026-01-31
| [[Bealach Féich]]
|-
| style='text-align:right'| 1434
|
| [[Peadar Ó Treasaigh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-02-28
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1435
|
| [[Mícheál Ó hAodha|Micheál Ó hAodha]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-31
| data-sort-value="1998" | 1998-01-26
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 1436
|
| [[Séamus Ó Creag]]
| data-sort-value="1861" | 1861<br/>1863
| data-sort-value="1934" | 1934-09-15
| ''[[:d:Q104348893|Droim na Saileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1437
|
| [[Conleth Ellis]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="1988" | 1988-05-10
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1438
|
| [[Bríd Ní Ghiolláin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-11-15
| data-sort-value="2003" | 2003-12-31
| ''[[:d:Q124407631|Fearann an Choirce]]''
|-
| style='text-align:right'| 1439
|
| [[Eileen O'Faoláin]]
| data-sort-value="1900" | 1900-06-10
| data-sort-value="1988" | 1988-09-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1440
|
| [[Séamus Ó Caoimh|James George O'Keeffe]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-21
| data-sort-value="1937" | 1937-12-06
| ''[[:d:Q104304440|Baile an Tobair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1441
|
| [[Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir)|Tadhg Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1896" | 1896-02-11
| data-sort-value="1961" | 1961-09-08
| ''[[:d:Q104310755|Cathair Dónall]]''
|-
| style='text-align:right'| 1442
|
| [[Minnie Cormack]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1919" | 1919<br/>1920
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 1443
|
| [[Séamus Ó Cinnéide (file)|Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="1992" | 1992-12-26
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1444
|
| [[Aindrias Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1888" | 1888-04-07
| data-sort-value="1972" | 1972-03-17
| ''[[:d:Q104348790|Maol na Mine Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1445
|
| [[Patrick M. Foley|Patrick Foley]]
|
| data-sort-value="1931" | 1931-08-22
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 1446
|
| [[Patrick Hourigan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
| data-sort-value="2022" | 2022-05-07
| [[Maigh Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1447
| [[Íomhá:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
| [[James Joyce]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-02
| data-sort-value="1941" | 1941-01-13
| [[Ráth Garbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1448
| [[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lonsdale]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-28
| data-sort-value="1971" | 1971-04-01
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1449
| [[Íomhá:William Rowan Hamilton painting.jpg|center|128px]]
| [[William Rowan Hamilton]]
| data-sort-value="1805" | 1805-08-04
| data-sort-value="1865" | 1865-09-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1450
| [[Íomhá:Kay McNulty Mauchly Antonelli.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Antonelli]]
| data-sort-value="1921" | 1921-02-12
| data-sort-value="2006" | 2006-04-20
| [[An Craoslach]]
|-
| style='text-align:right'| 1451
| [[Íomhá:George Bernard Shaw.jpg|center|128px]]
| [[George Bernard Shaw]]
| data-sort-value="1856" | 1856-07-26
| data-sort-value="1950" | 1950-11-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1452
| [[Íomhá:Sir Francis Beaufort by Stephen Pearce.jpg|center|128px]]
| [[Francis Beaufort]]
| data-sort-value="1774" | 1774-05-27<br/>1774-05-07
| data-sort-value="1857" | 1857-12-17
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1453
| [[Íomhá:Mícheál Ó Súilleabháin (left) honorary conferring of Seamus Heaney (right) at the University of Limerick, 1996.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-10
| data-sort-value="2018" | 2018-11-07
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1454
|
| [[Seán Ó Céirín]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-19
| data-sort-value="2001" | 2001-08-21
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1455
| [[Íomhá:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
| [[Oscar Wilde]]
| data-sort-value="1854" | 1854-10-16
| data-sort-value="1900" | 1900-11-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1456
| [[Íomhá:Bram Stoker 1906.jpg|center|128px]]
| [[Bram Stoker]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-08
| data-sort-value="1912" | 1912-04-20
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1457
| [[Íomhá:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Samuel Beckett]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-13
| data-sort-value="1989" | 1989-12-22
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1458
| [[Íomhá:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]]
| [[W. B. Yeats]]
| data-sort-value="1865" | 1865-06-13
| data-sort-value="1939" | 1939-01-28
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1459
| [[Íomhá:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Swift]]
| data-sort-value="1667" | 1667-11-30
| data-sort-value="1745" | 1745-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1460
| [[Íomhá:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|center|128px]]
| [[Robert Boyle]]
| data-sort-value="1627" | 1627-01-25
| data-sort-value="1691" | 1691-12-31
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1461
|
| [[Liam Prút]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-09-30
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 1462
|
| [[Seosamh Ó Guairim]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-12
| data-sort-value="2017" | 2017-03-06
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1463
| [[Íomhá:StSunniva.jpg|center|128px]]
| [[Sunniva]]
| data-sort-value="901" | 10th century
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1464
| [[Íomhá:Kevin Doyle at Avaya (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Doyle]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-18
|
| [[Maigh Arnaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1465
| [[Íomhá:Gabriel Byrne 2010.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Byrne]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1466
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Shane Long 02.jpg|center|128px]]
| [[Shane Long]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-22
|
| [[Gort na hUamha]]
|-
| style='text-align:right'| 1467
| [[Íomhá:Charlie McCreevy portrait.jpg|center|128px]]
| [[Charles McCreevy|Cathal Mac Riabhaigh]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-30
|
| [[Na Solláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1468
| [[Íomhá:Manchester - Old Trafford - Manchester United vs Crawley Town.jpg|center|128px]]
| [[John O'Shea]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-30
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1469
| [[Íomhá:Cox Portrait 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Cox|Pádraig Mac an Choiligh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1470
| [[Íomhá:Ronan Keating - 2016-11-25 Night of the Proms (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ronan Keating]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1471
| [[Íomhá:Damien Rice 5.jpg|center|128px]]
| [[Damien Rice]]
| data-sort-value="1973" | 1973-12-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1472
| [[Íomhá:Brian McFadden (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Brian McFadden]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1473
| [[Íomhá:John Banville (2019) III.jpg|center|128px]]
| [[John Banville]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1474
| [[Íomhá:Colm Meaney at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Meaney]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1475
| [[Íomhá:Stephen Hunt 2011.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Hunt]]
| data-sort-value="1981" | 1981-08-01
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1476
| [[Íomhá:10.5.17RobertSheehanByLuigiNovi1.jpg|center|128px]]
| [[Robert Sheehan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-01-07
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1477
| [[Íomhá:Glenn Whelan 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Glenn Whelan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1478
| [[Íomhá:Keith Andrews, Brentford F.C. head coach, August 2025.jpg|center|128px]]
| [[Keith Andrews]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1479
| [[Íomhá:Staunton, Steve.jpg|center|128px]]
| [[Steve Staunton]]
| data-sort-value="1969" | 1969-01-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1480
| [[Íomhá:Nair Tiknizyan, Seamus Coleman, Festy Ebosele YantsImages - Asatur Yesayants 668 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Coleman]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1481
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Paul McShane 03 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Paul McShane]]
| data-sort-value="1986" | 1986-01-06
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1482
| [[Íomhá:Denis Irwin (2017-07-29 img06) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Irwin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-31
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1483
| [[Íomhá:ESC2016 - Ireland 01 3.jpg|center|128px]]
| [[Nicky Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1484
| [[Íomhá:Stephen Kelly 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kelly]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1485
| [[Íomhá:Niall Quinn 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Quinn]]
| data-sort-value="1966" | 1966-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1486
| [[Íomhá:Ken Doherty PHC 2012-3.jpg|center|128px]]
| [[Ken Doherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1487
| [[Íomhá:Catherine Day, Secretary-General of the EC - 2011.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Day]]
| data-sort-value="1954" | 1954-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1488
| [[Íomhá:Darren Shan (2016).jpg|center|128px]]
| [[Darren Shan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-03<br/>1972-07-02
|
| [[Londain]]<br/>[[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1489
| [[Íomhá:Dick Spring, April 1995 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dick Spring|Risteard Mac An Earraigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1490
| [[Íomhá:Liam Brady rte.jpg|center|128px]]
| [[Liam Brady]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1491
| [[Íomhá:Stephen ROCHE.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Roche]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-28
|
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1492
| [[Íomhá:Aidan Gillen Official.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Gillen]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1493
|
| [[Frank McGuinness]]
| data-sort-value="1953" | 1953-07-29
|
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 1494
| [[Íomhá:Darren O'Dea 2011.jpg|center|128px]]
| [[Darren O'Dea]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1495
|
| [[Packie Bonner]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-24
|
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1496
| [[Íomhá:Ciarán Cannon April 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cannon|Ciarán Ó Canáin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-19
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1497
| [[Íomhá:John Boyne in Dublin (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Boyne]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1498
|
| [[Máirtín Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-09
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1499
|
| [[Dan Neville]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-08
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1500
| [[Íomhá:Liam Twomey, May 2015 (17744432900) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liam Twomey]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-03
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1501
| [[Íomhá:Ciarán Cuffe Annual Green Convention 2018.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cuffe]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-03
|
| [[Seanchill]]
|-
| style='text-align:right'| 1502
| [[Íomhá:Bernard Durkan (official portrait) 2020 (cropped) 2.png|center|128px]]
| [[Bernard Durkan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-03-26
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1503
| [[Íomhá:DOOR STEP 2016-07-12 Denis Naughten (27644046983).jpg|center|128px]]
| [[Denis Naughten]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-23
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1504
| [[Íomhá:PadraigHarrington2004RyderCup.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Harrington]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1505
| [[Íomhá:Dylan Moran Melbourne.jpg|center|128px]]
| [[Dylan Moran]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1506
| [[Íomhá:Eoin Hand (1981).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hand]]
| data-sort-value="1946" | 1946-03-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1507
| [[Íomhá:Anthony Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Lawlor]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Baile Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1508
|
| [[Gary Deegan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1509
| [[Íomhá:Tommy Bowe.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Bowe]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-22
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1510
| [[Íomhá:Enright Anne koeln literaturhaus 181108.jpg|center|128px]]
| [[Anne Enright]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1511
| [[Íomhá:Roddy Doyle in the festival garden at Haus der Berliner Festspiele on September 14th 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roddy Doyle]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1512
| [[Íomhá:ThatXmasBFILFF191024 (55 of 119) (54100308426) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona Shaw]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-10
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1513
| [[Íomhá:Jay OShea v Stoke cropped.jpg|center|128px]]
| [[James O'Shea]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1514
| [[Íomhá:PierceBrosnan-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Pierce Brosnan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1515
| [[Íomhá:Stephen Ireland 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Ireland]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1516
| [[Íomhá:Ned O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Ned O'Sullivan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-11-25
|
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1517
| [[Íomhá:BertieAhernBerlin2007-bis.jpg|center|128px]]
| [[Bertie Ahern|Parthalán Ó hEachthairn]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-12
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1518
| [[Íomhá:JoeyO'Brien.JPG|center|128px]]
| [[Joey O'Brien]]
| data-sort-value="1986" | 1986-02-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1519
| [[Íomhá:2025 Colin Farrell - 2 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colin Farrell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-31
|
| ''[[:d:Q104261563|Caisleán Cnucha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1520
| [[Íomhá:2013 Robbie Keane (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Keane]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-08
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1521
| [[Íomhá:Brian Cowen at White House on Saint Patrick's Day 2009.jpg|center|128px]]
| [[Brian Cowen|Brian Ó Comhain]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1522
| [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]]
| [[Máire Mhic Róibín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-21
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1523
| [[Íomhá:Roy keane 2014.jpg|center|128px]]
| [[Roy Keane]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1524
| [[Íomhá:DDuff.JPG|center|128px]]
| [[Damien Duff]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
|
| [[Baile Baodáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1526
| [[Íomhá:CillianMurphy-TIFF2025-01-Cropped (cropped).png|center|128px]]
| [[Cillian Murphy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 1527
| [[Íomhá:Mark Deery.jpeg|center|128px]]
| [[Mark Dearey]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-19
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1528
| [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Gleeson]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1529
| [[Íomhá:Evanna Lynch Comic Con Cape Town 2026 02.jpg|center|128px]]
| [[Evanna Lynch]]
| data-sort-value="1991" | 1991-08-16
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 1530
| [[Íomhá:Eoin Colfer at BookExpo (05180).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Colfer]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-14
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1531
| [[Íomhá:Jonathan Rhys Meyers Cabourg 2013.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Rhys Meyers]]
| data-sort-value="1977" | 1977-07-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1532
| [[Íomhá:Shay Given 2021.png|center|128px]]
| [[Shay Given]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-20
|
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 1533
| [[Íomhá:Geldof, Bob (IMF 2009).jpg|center|128px]]
| [[Bob Geldof]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-05
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1534
| [[Íomhá:Sheamus March 2018.jpg|center|128px]]
| [[Sheamus]]
| data-sort-value="1978" | 1978-01-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1535
| [[Íomhá:Cecelia Ahern - Buchmesse Wien 2022 (a).JPG|center|128px]]
| [[Cecelia Ahern]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1536
| [[Íomhá:Niamh Kavanagh in Oslo 2010.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Kavanagh]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-13
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1537
| [[Íomhá:Eimear Quinn tijdens Het Grote Songfestivalfeest 2019.jpg|center|128px]]
| [[Eimear Quinn]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1538
| [[Íomhá:Sarah Bolger at DIFF 2026.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Bolger]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1539
| [[Íomhá:Sharon Corr.png|center|128px]]
| [[Sharon Corr]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-24
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1540
| [[Íomhá:Elaine Cassidy 2012.png|center|128px]]
| [[Elaine Cassidy]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-31
|
| [[Cill Chomhghaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1541
| [[Íomhá:Sonia O'Sullivan from Sean Kelly and Sonia O Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Sonia O'Sullivan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-11-28
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1542
| [[Íomhá:Fionnula Flanagan (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fionnula Flanagan]]
| data-sort-value="1941" | 1941-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1543
|
| [[Michelle Smith]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-16
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1544
| [[Íomhá:Finnan.jpg|center|128px]]
| [[Steve Finnan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-24
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1545
| [[Íomhá:Richard Dunne 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Richard Dunne]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1546
| [[Íomhá:Naoise Ó Muirí 2013.jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Muirí]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-15
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1547
| [[Íomhá:WithSMcropped.jpg|center|128px]]
| [[Samantha Mumba]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1548
| [[Íomhá:Christy Moore in Vicar Street.jpg|center|128px]]
| [[Christy Moore]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1549
| [[Íomhá:Kerry Condon during an interview in 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kerry Condon]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1550
| [[Íomhá:Marian Keyes 2022.jpg|center|128px]]
| [[Marian Keyes]]
| data-sort-value="1963" | 1963-09-10
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1551
| [[Íomhá:Imelda May (1).jpg|center|128px]]
| [[Imelda May]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1552
| [[Íomhá:Alison Doody 2.jpg|center|128px]]
| [[Alison Doody]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1553
| [[Íomhá:Katie Taylor 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie Taylor]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-02
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1554
| [[Íomhá:Maryolympia.jpg|center|128px]]
| [[Mary Black]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-23<br/>1955-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1555
| [[Íomhá:John Lyons 2012.jpg|center|128px]]
| [[John Lyons]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-03
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1556
| [[Íomhá:Andrea corr glastonbury.jpg|center|128px]]
| [[Andrea Corr]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1557
| [[Íomhá:Éamon Ó Cuív clutching a cup.png|center|128px]]
| [[Éamon Ó Cuív]]
| data-sort-value="1950" | 1950-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1558
| [[Íomhá:Seán Haughey, Jan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-08
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1559
| [[Íomhá:Dublin Writers Festival 2007 (686228986) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Claire Keegan]]
| data-sort-value="1968" | 1968
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1560
| [[Íomhá:Dervla Kirwan at the BAFTA's in 2009.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Kirwan]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-24<br/>1971-10-23
|
| [[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1561
| [[Íomhá:1718637040285 20190604 KELLEHER Billy IE 14.jpg|center|128px]]
| [[Billy Kelleher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1562
| [[Íomhá:Minister Jimmy Deenihan at the Feile na Greine Festival, Tech Amergin, Waterville, Co Kerry. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Jimmy Deenihan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-11
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1563
| [[Íomhá:Pat Breen 2017 at Opening plenary session, 11 December 2017 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pat Breen]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1564
| [[Íomhá:Pat Rabbitte, circa 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Rabbite|Pádraic Ó Coinín]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-18<br/>1949-06-18
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1565
|
| [[John Joe Nevin|John Joseph Nevin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-07
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1566
| [[Íomhá:Donal MacIntyre.jpg|center|128px]]
| [[Donal MacIntyre]]
| data-sort-value="1966" | 1966-01-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1567
| [[Íomhá:Michael O’Leary 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Ryanair)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-20
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1568
| [[Íomhá:Kian Egan 2009.jpg|center|128px]]
| [[Kian Egan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1569
| [[Íomhá:Paul Murphy 2013.jpg|center|128px]]
| [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Paul Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1570
| [[Íomhá:Michael Kitt, 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael P. Kitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1571
| [[Íomhá:Louis Walsh2009July.jpg|center|128px]]
| [[Louis Walsh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-05
|
| [[Coillte Mach]]
|-
| style='text-align:right'| 1572
| [[Íomhá:Altan - Mardis de Plouescat 2013 05.JPG|center|128px]]
| [[Mairéad Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-26
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1573
|
| [[Conor McPherson]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1574
| [[Íomhá:Eamonn Coghlan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Coghlan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-21
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 1575
| [[Íomhá:RubyWalsh2013.jpg|center|128px]]
| [[Ruby Walsh]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-14
|
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 1576
|
| [[Éamann Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1577
| [[Íomhá:Shane Filan.jpg|center|128px]]
| [[Shane Filan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-07-05
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1578
| [[Íomhá:President Biden celebrates 2023 Saint Patrick's Day at the White House (4) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Horan]]
| data-sort-value="1993" | 1993-09-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1579
| [[Íomhá:2023-04-29 18-11-19 ILCE-7C DSC15774 Kiri DxO.jpg|center|128px]]
| [[Jack Gleeson]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1580
|
| [[Paddy Reilly]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1581
| [[Íomhá:LarryMullenJr.jpg|center|128px]]
| [[Larry Mullen]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1582
| [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]]
| [[Bono]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1583
|
| [[Brian Kerr]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-03<br/>1953-03-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1584
|
| [[Gráinne Seoige]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-05
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1585
|
| [[Billy Roche]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-11
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1586
| [[Íomhá:Brian O'Driscoll 2.jpg|center|128px]]
| [[Brian O'Driscoll]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1587
| [[Íomhá:Brian Ó Domhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1588
| [[Íomhá:Eamon Ryan Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Eamon Ryan|Éamon Ryan]]
| data-sort-value="1963" | 1963-07-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1589
| [[Íomhá:2026 Micheál Martin - (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Máirtín]]
| data-sort-value="1960" | 1960-08-16<br/>1960-08-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1590
| [[Íomhá:1718705088377 20240617 NI MHURCHU Cynthia IE 007.jpg|center|128px]]
| [[Cynthia Ní Mhurchú]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1591
|
| [[Gráinne Murphy]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-26
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1592
| [[Íomhá:Michael Carruth, 1992.jpg|center|128px]]
| [[Michael Carruth]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1593
| [[Íomhá:Dermot Bolger.png|center|128px]]
| [[Dermot Bolger]]
| data-sort-value="1959" | 1959-02-06
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1594
| [[Íomhá:Stefan Molyneux 2014-02-10.jpg|center|128px]]
| [[Stefan Molyneux]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09-24
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1595
|
| [[Kevin Moran (peileadóir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1956" | 1956-04-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1596
| [[Íomhá:Jim Corr (Vienna, 2016) 01.jpg|center|128px]]
| [[Jim Corr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1597
| [[Íomhá:Graham Linehan - 2013 (8735745502) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Graham Linehan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1598
| [[Íomhá:3968-owen heary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Owen Heary]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1599
| [[Íomhá:Shane Horgan 2009 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Shane Horgan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-18
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1600
| [[Íomhá:Sinkevichinring.jpg|center|128px]]
| [[Kenny Egan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-07
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1601
| [[Íomhá:John Hayes LQ 2010.jpg|center|128px]]
| [[John Hayes]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-02
|
| ''[[:d:Q5308307|An Drom Salach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1602
| [[Íomhá:Jim-Higgins-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Jim Higgins]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-04
|
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 1603
|
| [[Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1604
| [[Íomhá:GordonDarcy.jpg|center|128px]]
| [[Gordon D'Arcy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-10
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1605
| [[Íomhá:Colum McCann Speaking2.jpg|center|128px]]
| [[Colum McCann]]
| data-sort-value="1965" | 1965-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1606
| [[Íomhá:Henry Shefflin.jpg|center|128px]]
| [[Henry Shefflin|Anraí Ó Sibhleáin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1607
| [[Íomhá:Richard Bruton 2013.jpeg|center|128px]]
| [[Richard Bruton|Risteard de Briotún]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1608
| [[Íomhá:Pat the Cope Gallagher MEP 1.jpg|center|128px]]
| [[Pat the Cope Gallagher]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-10
|
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1609
|
| [[Séamus Kirk]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-26
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1610
| [[Íomhá:John O'Donoghue.JPG|center|128px]]
| [[John O'Donoghue (polaiteoir)|John O'Donoghue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-28
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1611
| [[Íomhá:Eamon Gilmore Conference 2010 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Éamon Mac Giollamóir]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-24
|
| [[An Chealtrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1612
| [[Íomhá:(Phil Hogan) 160531 Informal Meeting Ministers of Agriculture Informal Meeting of EU Ministers of Agriculture (26766297963) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Phil Hogan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-04
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1613
| [[Íomhá:Dara Ó Briain 2011 BAFTAs.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Briain]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-04
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1614
| [[Íomhá:Finn Bálor Backstage cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finn Bálor]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07-25
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1615
| [[Íomhá:Seán Gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Seán Gallagher]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-07
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1616
| [[Íomhá:Cathal.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Searcaigh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-12
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 1617
| [[Íomhá:Charlie Flanagan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Charles Flanagan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-11-01
|
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 1618
| [[Íomhá:Charles McDonald, June 12 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Charles McDonald]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-11
|
| [[Baile Átha an Róine]]
|-
| style='text-align:right'| 1619
| [[Íomhá:Colm Burke 2015.jpg|center|128px]]
| [[Colm de Búrca]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-17
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1620
| [[Íomhá:Danielodonnellindublin2.jpg|center|128px]]
| [[Daniel O'Donnell]]
| data-sort-value="1961" | 1961-12-12
|
| [[Cionn Caslach]]
|-
| style='text-align:right'| 1621
| [[Íomhá:Dara Calleary (official portrait) 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dara Calleary]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-10
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1622
| [[Íomhá:Darragh O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Darragh O'Brien]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-08
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1623
| [[Íomhá:David Feldman SA at Autumn Stampex 2017.jpg|center|128px]]
| [[David Feldman (saineolaí stampaí)|David Feldman]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1624
| [[Íomhá:Deirdre Clune 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Clune]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1625
| [[Íomhá:Denis O'Donovan at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]]
| [[Denis O'Donovan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1626
| [[Íomhá:Diarmuid Wilson.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Wilson]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-20
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1627
| [[Íomhá:Philip Pettit.jpg|center|128px]]
| [[Philip Pettit]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-20
|
| [[Béal Átha Ghártha]]
|-
| style='text-align:right'| 1628
| [[Íomhá:Dominic Hannigan.jpg|center|128px]]
| [[Dominic Hannigan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-07-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1630
| [[Íomhá:Paschal Donohoe, 2025.11.12 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paschal Donohoe]]
| data-sort-value="1974" | 1974-09-19
|
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 1631
| [[Íomhá:Ardal O'Hanlon.png|center|128px]]
| [[Ardal O'Hanlon]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-08
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 1632
| [[Íomhá:Marc McSharry in 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc MacSharry]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1633
| [[Íomhá:Eoin Ryan Jnr, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ryan|Eoin Ó Riain]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1634
| [[Íomhá:Kelly, Seán-9813.jpg|center|128px]]
| [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-26
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1635
| [[Íomhá:Ray MacSharry, May 1980 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray MacSharry|Réamann Mac Searraigh]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1636
| [[Íomhá:Joe Higgins TD, 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Higgins]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-20
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 1637
| [[Íomhá:Willie O'Dea 2009.jpg|center|128px]]
| [[Willie O'Dea]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1638
| [[Íomhá:Michael Noonan, May 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Noonan|Micheál Ó Nuanáin]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1639
| [[Íomhá:Gerald Barry 2007.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Barry]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-28
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1640
| [[Íomhá:Proinsias De Rossa, cropped.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1641
| [[Íomhá:Willo Flood 3.jpg|center|128px]]
| [[Willo Flood]]
| data-sort-value="1985" | 1985-04-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1642
| [[Íomhá:Johnny Sexton, Jan 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Sexton]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1643
| [[Íomhá:Gay Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel de Mhistéal]]
| data-sort-value="1951" | 1951-12-30
|
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 1644
|
| [[Fidelma Healy Eames]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-14
|
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 1645
| [[Íomhá:Frank Feighan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Frank Feighan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-04
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1646
| [[Íomhá:Peter Stringer Munster.jpg|center|128px]]
| [[Peter Stringer]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1647
| [[Íomhá:Paddy Burke 2014.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Burke]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-15
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1648
| [[Íomhá:Newly Elected Deputy Noel Grealish 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Grealish]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1649
| [[Íomhá:Jason Byrne pictured vs Drogheda United at Dalymount Park, Aug 2014.png|center|128px]]
| [[Jason Byrne (imreoir sacair)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1650
| [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Pat Kenny]]
| data-sort-value="1948" | 1948-01-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1651
| [[Íomhá:Caroline Corr (Vienna, 2016) 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caroline Corr]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1652
| [[Íomhá:Simon Coveney 2018.jpg|center|128px]]
| [[Simon Coveney|Síomón Ó Cómhanaigh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1653
| [[Íomhá:Michael Lowry.jpg|center|128px]]
| [[Michael Lowry]]
| data-sort-value="1954" | 1954-03-13
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1654
| [[Íomhá:James Reilly April 2014.jpg|center|128px]]
| [[James Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-08-16
|
| [[Lusca]]
|-
| style='text-align:right'| 1655
|
| [[Jim Walsh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-05
|
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1656
| [[Íomhá:John Gormley TD, Minister for the Environment, Heritage and Local Government.jpg|center|128px]]
| [[John Gormley]]
| data-sort-value="1959" | 1959-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1657
|
| [[Tom Sheahan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-09-05
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1658
| [[Íomhá:Leo Varadkar TD (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leo Varadkar]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1659
| [[Íomhá:Terence Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Terence Flanagan]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1660
| [[Íomhá:Kevin Joseph Farrell 1.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Farrell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-09-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1661
|
| [[Glen Crowe]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1662
| [[Íomhá:Fenlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pat Fenlon]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1663
| [[Íomhá:Mark Feehily 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mark Feehily]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1664
|
| [[Noel Coonan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-06
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1665
|
| [[Labhrás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-14
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 1666
| [[Íomhá:Tríona Ní Dhomhnaill 2005.jpg|center|128px]]
| [[Tríona Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1667
| [[Íomhá:Flickr - DEEEP Project - MEP Liam Aylward, Ireland.jpg|center|128px]]
| [[Liam Aighleart]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-27
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 1668
|
| [[Liam Mac Cóil]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1669
| [[Íomhá:Maighread Ní Dhomhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Maighread Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1670
| [[Íomhá:John Spillane 1 2010 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Spillane]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1671
| [[Íomhá:Зустріч Президента України з головами обох палат парламенту Ірландії 11.jpg|center|128px]]
| [[Mark Daly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-12
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1672
|
| [[Maurice Cummins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-25
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1673
| [[Íomhá:McDowell says NO! (9826113044) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael McDowell|Mícheál Mac Dubhghaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-29
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1674
| [[Íomhá:Trevor Joyce 2020.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Joyce]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1675
| [[Íomhá:Niall O Brolchain Mayor Galway.jpg|center|128px]]
| [[Niall Ó Brolcháin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-04-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1676
| [[Íomhá:Nora Owen, May 1996.jpg|center|128px]]
| [[Nora Owen]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1677
| [[Íomhá:Paul O'Connell warmup.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Connell]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1678
| [[Íomhá:Ruairi Quinn (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ruairi Quinn|Ruairí Ó Cuinn]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-02
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1679
| [[Íomhá:Muireann Nic Amhlaoibh. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Muireann Nic Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Inis Oírr]]
|-
| style='text-align:right'| 1680
|
| [[Paul Bradford]]
| data-sort-value="1963" | 1963-12-01
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1681
| [[Íomhá:Liam Ó Maonlaí 2007.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-07
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1682
| [[Íomhá:Aoifenifhearraigh.jpg|center|128px]]
| [[Aoife Ní Fhearraigh]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1683
| [[Íomhá:Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Risteard Buíd Bairéid]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1684
| [[Íomhá:Robert Troy.jpg|center|128px]]
| [[Roibeard Ó Troithigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-24
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1685
|
| [[Seán Kenny]]
| data-sort-value="1942" | 1942-10-01
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1686
| [[Íomhá:Shane Ross (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Ross]]
| data-sort-value="1949" | 1949-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1687
| [[Íomhá:Eamon Dunphy 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Dunphy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1688
| [[Íomhá:Steve Collins.jpg|center|128px]]
| [[Steve Collins]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-21
|
| [[an Chabrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1689
|
| [[Diarmuid Ó Murchú]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-22
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1690
| [[Íomhá:Pat Doherty MP with Mary Doherty and Barry McGuigan at the London St Patrick's Day march. (16232423774).jpg|center|128px]]
| [[Barry McGuigan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-02-28
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1691
| [[Íomhá:Terry Leyden.jpg|center|128px]]
| [[Terry Leyden]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1692
| [[Íomhá:John OFlynn.jpg|center|128px]]
| [[John O'Flynn]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-11
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1693
| [[Íomhá:Timmy Dooley.jpg|center|128px]]
| [[Timmy Dooley]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-13
|
| [[Baile Uí Bheoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1694
| [[Íomhá:Roy O'Donovan 03-08-2013 1.jpg|center|128px]]
| [[Roy O'Donovan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1695
| [[Íomhá:Gary Doherty.jpg|center|128px]]
| [[Gary Doherty]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-31
|
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1696
| [[Íomhá:Colin Healy.jpg|center|128px]]
| [[Colin Healy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1697
| [[Íomhá:Alex White TD 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Alex White]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 1698
| [[Íomhá:Una Healy at BAFTAs 2026 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Una Healy]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-10
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1699
| [[Íomhá:Shane Lowry Ryder Cup 2025-194 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Shane Lowry]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-02
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1700
| [[Íomhá:Ian Gibson FLM2019-1.jpg|center|128px]]
| [[Ian Gibson]]
| data-sort-value="1939" | 1939-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1701
|
| [[Aengus Mac Grianna]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-09
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1702
| [[Íomhá:Caitriona Balfe at the 2024 Toronto International Film Festival (crop).jpg|center|128px]]
| [[Caitriona Balfe]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1703
| [[Íomhá:Ciara grant.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Grant]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1704
| [[Íomhá:Clare Daly (48758765246) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Clare Daly]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-11
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1705
| [[Íomhá:Colm Cooper from Sean Marty Lockhart & Colm Cooper - 2009.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cúipéir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-03
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1706
| [[Íomhá:Djcarey2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[D. S. Ó Ciara]]
| data-sort-value="1970" | 1970-11-11
|
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 1707
|
| [[Dónal Ó Seancháin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-04
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1708
|
| [[Darragh Ó Sé]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-01
|
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 1709
| [[Íomhá:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|center|128px]]
| [[Declan Kidney]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1710
| [[Íomhá:Declan O'Sullivan.JPG|center|128px]]
| [[Déaglán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983-12-18
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1711
| [[Íomhá:NC Courage vs Gotham FC (Mar 2024) 141 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise O'Sullivan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-02-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1712
|
| [[Éadbhard Ó Cathaoir]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-14
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 1713
| [[Íomhá:Eric Elwood HK Sevens 1993.png|center|128px]]
| [[Eric Elwood]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-26
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1714
| [[Íomhá:Frances Black 2020.jpg|center|128px]]
| [[Frances Black]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1715
| [[Íomhá:Jimfitzpatricl.png|center|128px]]
| [[Jim Fitzpatrick (ealaíontóir)|Jim Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1716
|
| [[James Nolan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-27
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1717
| [[Íomhá:Lucinda Creighton (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lucinda Creighton]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-20
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1718
|
| [[Marc Ó Sé]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-21
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1719
| [[Íomhá:Mary Davis 1.jpg|center|128px]]
| [[Mary Davis]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-06
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1720
|
| [[Mick O'Connell|Mícheál Ó Conaill]]
| data-sort-value="1937" | 1937-01-04
|
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 1721
|
| [[Mícheál Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1722
| [[Íomhá:An Titlíoch ria.jpg|center|128px]]
| [[Alan Titley]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1723
|
| [[Vincent Morley]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1724
| [[Íomhá:Niamh Fahey 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Fahey]]
| data-sort-value="1987" | 1987-10-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1725
|
| [[Nollaig Ó Sceacháin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-06
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 1726
| [[Íomhá:PatScullyManager.jpg|center|128px]]
| [[Pat Scully]]
| data-sort-value="1970" | 1970-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1727
| [[Íomhá:Pink Spillane.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
|
| [[An Teampall Nua, Contae Chiarraí|An Teampall Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1728
|
| [[Paul Galvin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-11-02
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1729
| [[Íomhá:Ed Joyce 2007 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ed Joyce]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1730
|
| [[Tomás Breatnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-27<br/>1983
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1731
| [[Íomhá:Vincent Browne.jpg|center|128px]]
| [[Vincent Browne]]
| data-sort-value="1944" | 1944-07-17
|
| [[Béal an Átha, Contae Luimnigh|Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1732
| [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]]
| [[David McWilliams]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1733
| [[Íomhá:Willie Walsh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Willie Walsh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1734
| [[Íomhá:Aine O'Gorman Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Áine O'Gorman]]
| data-sort-value="1989" | 1989-05-13
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1735
|
| [[Brian Shelley]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1736
|
| [[Dave Mooney]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1737
| [[Íomhá:Eve Hewson (cropped).png|center|128px]]
| [[Eve Hewson]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1738
| [[Íomhá:Donnchadh Mac Fhionnghaile.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-27
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1739
|
| [[Colm Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1740
| [[Íomhá:Geraldine Kennedy, 2015 (cropped).png|center|128px]]
| [[Geraldine Kennedy]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-01
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1741
| [[Íomhá:TadhgMacD-0005.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Mac Dhonnagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo|Achadh Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1742
| [[Íomhá:Padraig Amond.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Amond]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-15
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1743
| [[Íomhá:Kbrennan2.JPG|center|128px]]
| [[Killian Brennan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1744
|
| [[Martin Coleman]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Béal Átha an Cheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1745
| [[Íomhá:Todd Carty.jpg|center|128px]]
| [[Todd Carty]]
| data-sort-value="1963" | 1963-08-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1746
| [[Íomhá:John Perry, May 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Perry]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-15
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1747
| [[Íomhá:Michael Moynihan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-12
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1748
| [[Íomhá:Seán Fleming.jpg|center|128px]]
| [[Seán Fleming]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-01
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1749
| [[Íomhá:Joe Costello 2013.jpg|center|128px]]
| [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Seosamh Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-13
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1750
| [[Íomhá:Thomas P. Broughan.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Broughan]]
| data-sort-value="1947" | 1947-08-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1751
| [[Íomhá:Kathleen Lynch 2013.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynch]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-07
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1752
| [[Íomhá:Paul Kehoe TD.jpg|center|128px]]
| [[Paul Kehoe]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-11
|
| [[Brí]]
|-
| style='text-align:right'| 1753
| [[Íomhá:Michael Ring 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Ring]]
| data-sort-value="1953" | 1953-12-24
|
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1754
| [[Íomhá:Róisín Shortall 2020.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Shortall|Róisín Ní Shoirtéil]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-25
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1755
| [[Íomhá:Barry Andrews, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barry Andrews]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1756
|
| [[Billy Timmins]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-01
|
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1757
| [[Íomhá:Jack Wall, circa 2002 03.jpg|center|128px]]
| [[Jack Wall]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-01
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 1758
| [[Íomhá:Fergus O'Dowd 2013.jpg|center|128px]]
| [[Fergus O'Dowd]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1759
| [[Íomhá:John Deasy 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Deasy (Fine Gael)|John Deasy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-08
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1760
|
| [[Ivor Mac Alaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-06
|
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1761
|
| [[Tom Hayes]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-16
|
| [[An Gabhailín]]
|-
| style='text-align:right'| 1762
| [[Íomhá:Olivia Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Olivia Mitchell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-07-31
|
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 1763
| [[Íomhá:David Stanton 2016.jpg|center|128px]]
| [[David Stanton]]
| data-sort-value="1957" | 1957-02-15
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1764
| [[Íomhá:Damien English 2015.jpg|center|128px]]
| [[Damien English]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-21
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1765
| [[Íomhá:ColmÓCíosóig.png|center|128px]]
| [[Colm Ó Cíosóig]]
| data-sort-value="1964" | 1964-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1766
| [[Íomhá:1720100109938 20240704 FLANAGAN Luke Ming IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Luke 'Ming' Flanagan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-22
|
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1767
| [[Íomhá:Dónal Óg Cusack at Web Summit 2014 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dónal Óg Ó Cíosóg]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-16
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1768
| [[Íomhá:Tim Pat and Martin McGuinness (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tim Pat Coogan|Tadhg Pádraig Ó Cuagáin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-04-22
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1769
|
| [[Lesley Roy]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-17
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1770
| [[Íomhá:Cardinal Sean Patrick Brady.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Brádaigh]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-16
|
| ''[[:d:Q5309129|Drumcalpin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1771
| [[Íomhá:Marian Harkin, Dec 2024 - 54193737946 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Marian Harkin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-26
|
| [[Baile an Tóchair]]
|-
| style='text-align:right'| 1772
| [[Íomhá:Maria Doyle Kennedy 2014 crop.jpg|center|128px]]
| [[Maria Doyle Kennedy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-25
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1773
| [[Íomhá:Deirdre de Búrca at Lisbon 2.jpg|center|128px]]
| [[Déirdre de Búrca]]
| data-sort-value="1963" | 1963-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1774
| [[Íomhá:Angela Farrell PBS 1971.jpg|center|128px]]
| [[Angela Farrell]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1775
| [[Íomhá:Joan Burton crop.jpg|center|128px]]
| [[Joan Burton|Siobhán de Bhurtúin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1776
| [[Íomhá:Mary Coughlan.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chochláinn]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-28
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1777
| [[Íomhá:Jan O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Jan O'Sullivan|Jan Uí Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-06
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1778
| [[Íomhá:Gerard Collins MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Collins]]
| data-sort-value="1938" | 1938-10-16
|
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 1779
|
| [[Kirsten Sheridan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1780
| [[Íomhá:Rob Kearney 2015 RWC.jpg|center|128px]]
| [[Rob Kearney]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1781
| [[Íomhá:Alan Dukes, December 1996 (cropped original).jpg|center|128px]]
| [[Alan Dukes|Ailéin de Diúc]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1782
| [[Íomhá:Alan Kelly 2011.jpg|center|128px]]
| [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-07-13
|
| [[An Port Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1783
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - David Forde 01.jpg|center|128px]]
| [[David Forde]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-20
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1784
| [[Íomhá:Domhnall Gleeson - Walk of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Domhnall Gleeson]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1785
| [[Íomhá:Brendan Howlin Aviva (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhláin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1786
| [[Íomhá:Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Breandán Mac Gabhann]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-01
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1787
| [[Íomhá:The British Library - Classic Album Sundays present an Evening with Róisín Murphy (zPkiYJX5h7Q - 1920x1080 - 8m43s).png|center|128px]]
| [[Róisín Murphy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-05
|
| [[an tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1788
| [[Íomhá:Mary Lou McDonald, 2018.jpg|center|128px]]
| [[Mary Lou McDonald]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1789
|
| [[Doireann Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1790
|
| [[Dawn Martin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-28
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1791
| [[Íomhá:Mary White Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Mary White]]
| data-sort-value="1948" | 1948-11-24
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1792
|
| [[Marina Carr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-17
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1793
| [[Íomhá:Siobhan Fahey.jpg|center|128px]]
| [[Siobhan Fahey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1794
| [[Íomhá:Mary Harney cropped.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harney|Máire Ní Áirne]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-11
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1795
| [[Íomhá:Mairead McGuinness 2023.jpg|center|128px]]
| [[Mairead McGuinness|Máiréad Nic Aonasa]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Droichead Átha]]<br/>[[Baile Átha Fhirdhia]]
|-
| style='text-align:right'| 1796
| [[Íomhá:Mary Hanafin (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Ainifín]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1797
| [[Íomhá:Andy Reid.png|center|128px]]
| [[Andy Reid]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1798
| [[Íomhá:Colm toibin 2006.jpg|center|128px]]
| [[Colm Tóibín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-30
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1799
| [[Íomhá:KeithFahey Augsburg.jpg|center|128px]]
| [[Keith Fahey]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1800
| [[Íomhá:Batt O'Keeffe 2.png|center|128px]]
| [[Batt O'Keeffe]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-02
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1801
| [[Íomhá:Prendergast, Phil-9374.jpg|center|128px]]
| [[Phil Prendergast]]
| data-sort-value="1959" | 1959-09-20
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1802
|
| [[Ruth Bradley]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1803
| [[Íomhá:SKenny.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1804
| [[Íomhá:Cillian Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Sheridan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-23
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1805
|
| [[Yvonne McGuinness]]
| data-sort-value="1972" | 1972-10-12
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1806
| [[Íomhá:Mary Kennedy at Electric Picnic 2024.jpg|center|128px]]
| [[Mary Kennedy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1807
| [[Íomhá:Nessa Childers MEP Ireland 01 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Nessa Childers]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1808
| [[Íomhá:Martin hayes.jpg|center|128px]]
| [[Martin Hayes]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-13
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1809
| [[Íomhá:Alan Shatter.jpg|center|128px]]
| [[Alan Shatter]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1810
| [[Íomhá:Anthony Stokes Tehran derby.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Stokes]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1811
|
| [[Avril Doyle]]
| data-sort-value="1949" | 1949-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1812
| [[Íomhá:Frances Fitzgerald 2011.jpg|center|128px]]
| [[Frances Fitzgerald|Proinséas Mhic Gearailt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-01
|
| [[Cromadh]]
|-
| style='text-align:right'| 1813
| [[Íomhá:Catherine Byrne TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Byrne]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-26
|
| [[An Cloigín Gorm]]
|-
| style='text-align:right'| 1814
| [[Íomhá:MK17449 Aisling Bea.jpg|center|128px]]
| [[Aisling Bea]]
| data-sort-value="1984" | 1984-03-16
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1815
| [[Íomhá:Simon Zebo 2017.jpg|center|128px]]
| [[Simon Zebo]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1816
|
| [[Fearghas Ó Ceallaigh|Fergus Kelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1817
| [[Íomhá:David O'Leary and Ronan Finn.jpg|center|128px]]
| [[Ronan Finn]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1818
|
| [[Aaron Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-04
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1819
| [[Íomhá:Adam Fergus at DarkLight Con 4 by People Conventions.jpg|center|128px]]
| [[Adam Fergus]]
|
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1820
| [[Íomhá:Aengus Ó Snodaigh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aengus Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1821
|
| [[Aodhán Ó Fógartaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-20
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1822
| [[Íomhá:Aidan Harte (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aodán Ó hAirt]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1823
|
| [[Aodán Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1824
| [[Íomhá:Aidan O'Mahony & Eoin Bradley (cropped) - Aidan O'Mahony 2.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-08
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1825
| [[Íomhá:Aidan Price.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Price]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1826
| [[Íomhá:Senator Aideen Hayden (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aideen Hayden]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1827
|
| [[Ailbhe Ní Ghearbhuigh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1828
| [[Íomhá:Aine Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Aine Lawlor]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1829
|
| [[Eileen MacDonagh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-20
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1830
|
| [[Alan Ó Brógáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1831
| [[Íomhá:Alan Dillon 2020.jpg|center|128px]]
| [[Alan Dillon]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1832
| [[Íomhá:Alan Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Alan Farrell]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-29
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1833
|
| [[Alan Mathews]]
| data-sort-value="1965" | 1965-06-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1834
| [[Íomhá:Alan Nolan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Alan Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1835
|
| [[Alice Maher]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q4220554|Cill Mhaoileachair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1836
| [[Íomhá:AmandaByramJuly10.JPG|center|128px]]
| [[Amanda Byram]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1837
|
| [[Ambrós Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1962" | 1962-06-11
|
| [[Gníomh go Leith]]
|-
| style='text-align:right'| 1838
| [[Íomhá:Amy Huberman at Dublin Film Festival.jpg|center|128px]]
| [[Amy Huberman]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-20
|
| [[Cábán tSíle]]
|-
| style='text-align:right'| 1839
| [[Íomhá:Andrew Doyle, May 2015.jpg|center|128px]]
| [[Andrew Doyle]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1840
|
| [[Aindriu Ó Morain]]
| data-sort-value="1983" | 1983-11-02
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1841
| [[Íomhá:Ann Phelan 2013.jpg|center|128px]]
| [[Ann Phelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-16
|
| [[Gráig na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1842
|
| [[Anna Geary]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1843
|
| [[Annalise Murphy]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 1844
|
| [[Anne Colley]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1845
|
| [[Anne Doyle]]
| data-sort-value="1952" | 1952-01-30
|
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 1846
|
| [[Anne Ferris]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1847
|
| [[Antóin Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-29
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1848
| [[Íomhá:Anthony Nash cropped.jpg|center|128px]]
| [[Antóin de Nais]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-12
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 1849
|
| [[Anthony Thompson]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-24
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1850
| [[Íomhá:Aodhán Ó Ríordáin.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1851
|
| [[Aodán Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-29
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1852
| [[Íomhá:Aoibhinn Ni Shuilleabhain in Soroti.jpg|center|128px]]
| [[Aoibhinn Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| ''[[:d:Q5043765|Ceathrú na Con]]''
|-
| style='text-align:right'| 1853
|
| [[Aoife Ní Thuairisg]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1854
|
| [[Arthur Spring]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-05
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1855
|
| [[Daragh O'Malley]]
| data-sort-value="1954" | 1954-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1856
| [[Íomhá:Averil Power 2.jpg|center|128px]]
| [[Averil Power]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1857
|
| [[Barry Cogan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1858
| [[Íomhá:1718705058077 20240617 COWEN Barry IE 008.jpg|center|128px]]
| [[Barry Cowen]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-28
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1859
| [[Íomhá:Basil McCrea Lisburn Office047.jpg|center|128px]]
| [[Basil McCrea]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-13
|
| [[Ráth Mealtain]]
|-
| style='text-align:right'| 1860
|
| [[Beircheart Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-25
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 1861
| [[Íomhá:Bernard Brogan at Web Summit 2014b.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Brogan Jnr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1862
|
| [[Bernard Brogan Snr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1863
| [[Íomhá:Bernard dunne.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Dunne]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-06
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1864
|
| [[Bernard O'Shea]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Darú, Contae Laoise|Darú]]
|-
| style='text-align:right'| 1865
|
| [[Bibi Baskin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-05-19
|
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 1866
|
| [[Liam Cúipéir]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-16
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1867
|
| [[Billy Woods]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1868
|
| [[Bob Quinn]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1939
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1869
|
| [[Brenda Power]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1870
|
| [[Breandán de Buigléir|Breandán Dé Buigléir]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-22
|
| [[An Geata Bán]]
|-
| style='text-align:right'| 1871
| [[Íomhá:Brendan Maher (2014).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-05
|
| [[Buiríos Ó Luigheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1872
| [[Íomhá:Brendan O'Carroll as the Grand Marshal At The St. Patrick's Day Parade In Dublin (REF-102282).jpg|center|128px]]
| [[Brendan O'Carroll]]
| data-sort-value="1955" | 1955-09-15
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1873
| [[Íomhá:Brendan Ryan 2013.png|center|128px]]
| [[Brendan Ryan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-05
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 1874
|
| [[Brendan Shine]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-02
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1875
|
| [[Brendan Toal]]
| data-sort-value="1940" | 1940-12-01
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1876
|
| [[Brian Fleming]]
| data-sort-value="1946" | 1946-07-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1877
| [[Íomhá:Minister Brian Hayes at Sneem River.JPG|center|128px]]
| [[Brian Hayes]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1878
|
| [[Brian Ó Murchú]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-21
|
| ''[[:d:Q3930472|Ráth Chormaic]]''
|-
| style='text-align:right'| 1879
|
| [[Brian Ó hAlluráin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1880
| [[Íomhá:Brian Stanley 2013.jpg|center|128px]]
| [[Brian de Stainléigh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-12
|
| [[Buiríos Mór Osraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1881
|
| [[Brian Swift]]
| data-sort-value="1952" | 1952-05-01
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1882
|
| [[Brian Whelehan|Brian Ó Faoileacháin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08
|
| [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Beannchar]]
|-
| style='text-align:right'| 1883
|
| [[Briege Corkery]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1884
|
| [[Eva Rothschild]]
| data-sort-value="1972" | 1972<br/>1971-02<br/>1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1885
|
| [[Bryan Cullen]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1886
|
| [[Bryan Sheehan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-25
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1887
|
| [[Bríd Ní Neachtain]]
| data-sort-value="1959" | 1959
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1888
| [[Íomhá:Bríd Rodgers 2007.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Rodgers]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-20
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1889
|
| [[Mary Byrne]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-03
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 1890
| [[Íomhá:Caitriona Jennings.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Jennings]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-17
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1891
| [[Íomhá:Caoimhghín Ó Caoláin speaking to press 2013 crop.jpg|center|128px]]
| [[Caoimhghín Ó Caoláin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-18
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1892
| [[Íomhá:Cathal Mac Coille.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Mac Coille]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1893
|
| [[Cathal Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1991" | 1991
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1894
| [[Íomhá:Inauguration of Catherine Connolly, 11 November 2025 15 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Ní Chonghaile]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-05
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1895
| [[Íomhá:Catherine Murphy politician frameless photo.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Murphy]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-01
|
| [[Baile Phámar]]
|-
| style='text-align:right'| 1896
| [[Íomhá:Catherine Noone.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Noone]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-24
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1897
|
| [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]
|
|
| ''[[:d:Q65559822|An Phailís]]''
|-
| style='text-align:right'| 1898
| [[Íomhá:Charlie McConalogue 2011.jpg|center|128px]]
| [[Charlie McConalogue]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-04
|
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1899
| [[Íomhá:Chris Andrews 2018.jpg|center|128px]]
| [[Chris Andrews (polaiteoir)|Chris Andrews]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1900
| [[Íomhá:Christopher Joyce (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Seoige]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1901
|
| [[Cian Ó Diolún]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-30
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1902
|
| [[Cian Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-03-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1903
| [[Íomhá:Ciara Conway 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Conway]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-13
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1904
|
| [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1905
| [[Íomhá:Ciarán Lynch 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Lynch]]
| data-sort-value="1964" | 1964-06-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1906
|
| [[Ciarán Murphy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-30
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1907
|
| [[Ciarán Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-28
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1908
| [[Íomhá:Cillian Buckley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-14
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1909
|
| [[Cillian O'Connor]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05
|
| [[Baile an Tobair, Contae Mhaigh Eo (Ceara)|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 1910
|
| [[Colette Nic Aodha]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Sruthair]]
|-
| style='text-align:right'| 1911
|
| [[Cóilín Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-25
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 1912
|
| [[Colin Moran]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1913
|
| [[Cóilín Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-02
|
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 1914
| [[Íomhá:Colm Callanan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Colm Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-18
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1915
|
| [[Colm Ó Gealbháin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-02
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1916
|
| [[Colm Keaveney]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-11
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1917
| [[Íomhá:Conal Keaney (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conal Keaney|Conal Ó Cianaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1918
|
| [[Conor Allis]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1919
| [[Íomhá:Conor Cooney.jpg|center|128px]]
| [[Conchúr Ó Cuana]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1920
|
| [[Conchúir Ó Fogartaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-12
|
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 1921
|
| [[Conchur Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-30
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1922
|
| [[Conchúir Mac Craith]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-29
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1923
| [[Íomhá:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London (2).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGregor|Conchúr Mac Gréagóir]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-14
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1924
|
| [[Conchur Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-03-08
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1925
|
| [[Cornelius Connolly]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1926
|
| [[Cáit Keane]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-24
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1927
| [[Íomhá:Damien Dempsey.jpg|center|128px]]
| [[Damien Dempsey]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1928
| [[Íomhá:Damien Hayes cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Hayes]]
| data-sort-value="1982" | 1982-02-18
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1929
|
| [[Daniel Bohane]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1930
|
| [[Dónall Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-19
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1931
|
| [[Danny Sutcliffe]]
| data-sort-value="1992" | 1992-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1932
| [[Íomhá:Dara Murphy 2015.jpg|center|128px]]
| [[Dara Murphy]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-02
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1933
|
| [[Dara Ó Conaola]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1934
| [[Íomhá:Ocinneide cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1935
|
| [[Darach Ó hEoghanáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-21
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1936
|
| [[Darach Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1937
| [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|center|128px]]
| [[Darach Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1963" | 1963
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1938
| [[Íomhá:Darina Allen, Ballymaloe Cookery (42147510135) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Darina Allen]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-13
|
| [[An Chúlchoill]]
|-
| style='text-align:right'| 1939
|
| [[Darragh Ó Cuaig|daragh fives]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-26
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1940
|
| [[Darren Magee]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1941
| [[Íomhá:Dave Fanning 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dave Fanning]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-27<br/>1955
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1942
| [[Íomhá:David Burke (Hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[David Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-07
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1943
| [[Íomhá:David Cullinane TD (40211918003) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Cullinane]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-04
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1944
|
| [[Daithí Mac Éinrí]]
|
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1945
|
| [[David Moran]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1946
| [[Íomhá:Derek Nolan Election Photo.jpg|center|128px]]
| [[Derek Nolan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1947
|
| [[Dermot Somers]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1948
|
| [[Des Cahill]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1949
|
| [[Dessie Farrell]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1950
| [[Íomhá:Cllr Ellis Mansion House, Dublin.JPG|center|128px]]
| [[Dessie Ellis]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-23
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1951
|
| [[Seán Óg de Paor]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1952
| [[Íomhá:Diane Caldwell 20200223 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Diane Caldwell]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-11
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1953
|
| [[Diarmuid O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-16
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1954
| [[Íomhá:Diarmuid O'Sullivan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí)|Diarmuid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-27
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1955
| [[Íomhá:Willie Penrose 2005 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Willie Penrose|Liam Penrose]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-01
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1956
|
| [[Donal Ó Grádaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1957
|
| [[Donal Ormonde]]
| data-sort-value="1943" | 1943-01-21
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1958
|
| [[Domhnall Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-20
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1959
| [[Íomhá:Donnchadh-walsh.png|center|128px]]
| [[Donnacha Walsh]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-03
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1960
|
| [[Daithí Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1961
|
| [[Declan O'Mahony]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1962
| [[Íomhá:Denis Bastick during the 2013 NFL Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donnacha Bastic]]
| data-sort-value="1981" | 1981-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1963
| [[Íomhá:Denis Behan Writing.jpg|center|128px]]
| [[Denis Behan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-02
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1964
|
| [[Denis Bradley]]
|
|
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 1965
| [[Íomhá:Denis Landy.jpg|center|128px]]
| [[Denis Landy]]
| data-sort-value="1962" | 1962-02-28
|
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 1966
| [[Íomhá:Denis 'Ogie' Moran. Sea Lodge Hotel. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Donncha Ó Moráin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1967
|
| [[Derek Ó Loinn]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-04
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1968
|
| [[Derek Mooney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1969
|
| [[Derek Murray]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1970
| [[Íomhá:Dorothy Cross, March 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dorothy Cross]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1971
|
| [[Dáithí Ó Sé]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1972
|
| [[Dónall Mac Giolla Easpaig]]
| data-sort-value="1948" | 1948-04-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1973
| [[Íomhá:Eamon Scanlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ó Scannláin]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-20
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1974
|
| [[Eamonn Maloney]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1975
|
| [[Eimear Ní Chonaola]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1976
| [[Íomhá:Irish Actress Emma Eliza Regan- 2014-04-10 01-42 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Emma Eliza Regan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1977
| [[Íomhá:Eoghan Murphy 2014.png|center|128px]]
| [[Eoghan Murphy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-23
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1978
|
| [[Eoghan Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1979
|
| [[Eoghan Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1980
|
| [[Eoin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1981
| [[Íomhá:Eoin Brosnan. Kerry Footballer and Solicitor..JPG|center|128px]]
| [[Eoin Brosnan]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1982
| [[Íomhá:Pte Eoin Larkin Kilkenny Hurler (4951370639).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Lorcáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-17
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1983
| [[Íomhá:Eoin Liston. Sea Lodge Hotel. Waterville.JPG|center|128px]]
| [[Eoin Liostún]]
| data-sort-value="1957" | 1957-10-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1984
| [[Íomhá:Eoin Ó Broin 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Broin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1985
| [[Íomhá:Eric Byrne 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eric Byrne]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1986
| [[Íomhá:Pixie McKenna at the BAFTA's (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pixie McKenna]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1987
| [[Íomhá:Evelyn O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Evelyn O'Rourke]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1988
|
| [[Fiach Mac Conghail]]
| data-sort-value="1964" | 1964-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1989
|
| [[Fiachra Breathnach]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1990
| [[Íomhá:Finian Hanley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finian Hanley]]
| data-sort-value="1985" | 1985-01-04
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1991
| [[Íomhá:Finian McGrath politician.jpg|center|128px]]
| [[Finian McGrath]]
| data-sort-value="1953" | 1953-04-09
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1992
| [[Íomhá:Fintan O'Toole, 2010.jpg|center|128px]]
| [[Fintan O'Toole]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1993
|
| [[Fiona Glascott]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-22
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1994
|
| [[Francis Brennan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1995
|
| [[Frank Clarke (breitheamh)|Frank Clarke]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-10
|
| [[Baile Bhailcín]]
|-
| style='text-align:right'| 1996
|
| [[Frank McLoughlin]]
| data-sort-value="1946" | 1946-08-01
|
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1997
|
| [[Garraí Mag Uidhir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1998
|
| [[Gabhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1999
| [[Íomhá:Gearóidín Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Gearóidín Bhreathnach]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2000
| [[Íomhá:George Lee at count.jpg|center|128px]]
| [[George Lee (iriseoir)|George Lee]]
| data-sort-value="1962" | 1962-09-27
|
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2001
|
| [[Gerard Brennan]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2002
|
| [[Gearóid de Paor]]
| data-sort-value="1952" | 1952-06-27
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2003
| [[Íomhá:Ged Nash.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Nash]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-07
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2004
|
| [[Gerry Brady]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2005
|
| [[Gerry Hutch]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2006
| [[Íomhá:Glenda Gilson at adiff 2016.jpg|center|128px]]
| [[Glenda Gilson]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-03
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2007
| [[Íomhá:Graham Canty.jpg|center|128px]]
| [[Graham Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2008
|
| [[Graham Mag Oireachtaigh]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2009
| [[Íomhá:Heather Humphreys 2016.jpg|center|128px]]
| [[Heather Humphreys]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-14
|
| ''[[:d:Q31173147|An Droim]]''
|-
| style='text-align:right'| 2010
| [[Íomhá:Hildegarde Naughton.jpg|center|128px]]
| [[Hildegarde Naughton]]
| data-sort-value="1977" | 1977-05-01
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2011
|
| [[Ian Dempsey]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2012
| [[Íomhá:Ivana Bacik 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ivana Bacik]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2013
|
| [[J. J. Ó Dúláinne]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-06
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2014
|
| [[Jack O'Shea|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1957" | 1957-11-19
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 2015
| [[Íomhá:Jackie Tyrrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Tirial]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-19
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2016
| [[Íomhá:Jacqui Hurley.png|center|128px]]
| [[Jacqui Hurley]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-15
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2017
|
| [[James Bannon]]
| data-sort-value="1958" | 1958-03-06
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2018
| [[Íomhá:James heffernan.png|center|128px]]
| [[James Heffernan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2019
| [[Íomhá:James McCarthy during the 2013 NFL Final.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Mac Cártaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2020
| [[Íomhá:McGee WMQ14 (6) (14583901776).jpg|center|128px]]
| [[James McGee]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2021
|
| [[Séamas Mac Fhearaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2022
| [[Íomhá:James Skehill (2013).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Sceacháil]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2023
| [[Íomhá:Jason Byrne - SYTYF.JPG|center|128px]]
| [[Jason Byrne (fear grinn)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2024
|
| [[Iasan Scorlóg]]
| data-sort-value="1976" | 1976-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2025
|
| [[Jennifer Zamparelli|Jennifer Maguire]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2026
| [[Íomhá:Jerry Buttimer 2014.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Buitiméir]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-18
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 2027
| [[Íomhá:Jessie Buckley at the Toronto International Film Festival 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jessie Buckley]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-28
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2028
| [[Íomhá:Jillian van Turnhout.jpg|center|128px]]
| [[Jillian van Turnhout]]
| data-sort-value="1968" | 1968-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2029
|
| [[Jim D'Arcy]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-20
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2030
| [[Íomhá:Jim Daly politician.jpg|center|128px]]
| [[Jim Daly]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-20
|
| [[Draighneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2031
|
| [[Jim Gavin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2032
|
| [[Séamus de Barra-Ó Murchú]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2033
|
| [[Jimmy Harte]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-27
|
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 2034
|
| [[Séamus Ó Géibheannaigh|Jimmy Keaveney]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2035
| [[Íomhá:Joan Collins TD 2011.jpg|center|128px]]
| [[Joan Collins (polaiteoir)|Joan Collins]]
| data-sort-value="1961" | 1961-06-04
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 2036
|
| [[Joe Behan]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-30
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2037
| [[Íomhá:Joe Bergin (Gaelic footballer, 2015).jpg|center|128px]]
| [[Joe Bergin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2038
| [[Íomhá:Joe Canning (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Ó Cainín]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2039
| [[Íomhá:Joe Carey 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Carey]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2040
|
| [[Seosamh Ó Déin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-11-15
|
| [[Cill Ia]]
|-
| style='text-align:right'| 2041
| [[Íomhá:Joe Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Joe Duffy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2042
| [[Íomhá:Joe Gamble Writing.jpg|center|128px]]
| [[Joe Gamble]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2043
| [[Íomhá:Senator Joe McHugh Fine Gael.JPG|center|128px]]
| [[Joe McHugh|Seosamh Mac Aodha]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-16
|
| [[Carraig Airt]]
|-
| style='text-align:right'| 2044
| [[Íomhá:Joe O'Reilly Irish Cavan politician head.jpg|center|128px]]
| [[Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2045
|
| [[John Bowman (craoltóir)]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2046
|
| [[Seán Ó Conalláin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-23
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2047
| [[Íomhá:John Curran politician.jpg|center|128px]]
| [[John Curran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-17
|
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 2048
|
| [[John Delaney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-16
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2049
|
| [[John Donnellan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-03-27
|
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2050
| [[Íomhá:John Gilroy.png|center|128px]]
| [[John Gilroy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-20
|
| [[Baile Átha Buí]]
|-
| style='text-align:right'| 2051
| [[Íomhá:John Halligan 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Halligan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-18
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2052
| [[Íomhá:John McGuinness 2006.jpg|center|128px]]
| [[John J. McGuinness]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-15
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2053
|
| [[John Leonard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-20
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 2054
|
| [[John Mac Menamin (breitheamh)|John Mac Menamin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-14
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 2055
|
| [[Seán Mac Gafraidh (iománaí)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2056
|
| [[John McCoy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-07-01
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2057
|
| [[Seán Ó Maoláin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-01-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2058
| [[Íomhá:John Murray broadcaster crop.jpg|center|128px]]
| [[John Murray (craoltóir Éireannach)]]
| data-sort-value="1964" | 1964
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2059
|
| [[Seán Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-15
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2060
| [[Íomhá:John Paul Phelan 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Paul Phelan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2061
|
| [[Seán Tennyson]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-06
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2062
|
| [[John Whelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-24
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 2063
| [[Íomhá:Jonathan Glynn (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gloinn]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-07
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2064
| [[Íomhá:Jonathan O'Brien 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan O'Brien]]
| data-sort-value="1971" | 1971-12-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2065
| [[Íomhá:Justin Barrett, 2017 Ard Fheis (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Barrett]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-13
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2066
| [[Íomhá:Kathryn Reilly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Reilly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-17
|
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 2067
| [[Íomhá:Kathryn Thomas at RTÉ's winter season launch (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Thomas]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-20
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2068
| [[Íomhá:Katie Holten 2013 Sensing Change from video.png|center|128px]]
| [[Katie Holten]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2069
|
| [[Caoimhín Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Inis Eonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2070
|
| [[Caoimhín Ó Dubháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-10
|
| ''[[:d:Q5167663|Cuanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2071
|
| [[Kevin Hartnett]]
| data-sort-value="1984" | 1984-06-04
|
| [[An Seangharraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2072
|
| [[Caoimhín Mac Meanman]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2073
|
| [[Caoimhín Ó Móráin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2074
| [[Íomhá:Kieran O'Donnell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kieran O'Donnell]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2075
|
| [[Kieran O'Leary]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2076
|
| [[Killian Young]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-04
|
| [[An Rinn Aird]]
|-
| style='text-align:right'| 2077
| [[Íomhá:Laura Whitmore at BAFTA 2026 04.jpg|center|128px]]
| [[Laura Whitmore]]
| data-sort-value="1985" | 1985-05-04
|
| [[Bré]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2078
|
| [[Lee Keegan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-25
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2079
|
| [[Leo McLoone]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2080
| [[Íomhá:Leona Maguire 2011 EK Amateur Noordwijk.JPG|center|128px]]
| [[Leona Maguire]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-30
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2081
|
| [[Liam Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
|
| [[Baile an Phoill]]
|-
| style='text-align:right'| 2082
| [[Íomhá:Liam Kearney.jpg|center|128px]]
| [[Liam Kearney]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-10
|
| [[Conaithe]]
|-
| style='text-align:right'| 2083
|
| [[William M. McKechnie (breitheamh)|William M. McKechnie]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-16
|
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 2084
| [[Íomhá:Linda Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Linda Bhreathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2085
|
| [[Lorcan Allen]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-27
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2086
| [[Íomhá:Louise Quinn Eskilstuna.jpg|center|128px]]
| [[Louise Quinn]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-17
|
| [[Baile Coimín]]
|-
| style='text-align:right'| 2087
|
| [[Lucy Kennedy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-21
|
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2088
|
| [[M. J. Nolan|M.J. Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-25
|
| [[Muine Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 2089
|
| [[Macdara Ó Fátharta]]
|
|
| [[Inis Meáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2090
| [[Íomhá:Maeve Higgins.jpeg|center|128px]]
| [[Maeve Higgins]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-24
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2091
|
| [[Majella O'Donnell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-14
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2092
| [[Íomhá:Manus Lunny 2005.jpg|center|128px]]
| [[Manus Lunny]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2093
|
| [[Margo]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-06
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2094
| [[Íomhá:Marie-Louise O'Donnell.jpg|center|128px]]
| [[Marie-Louise O'Donnell]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-05
|
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 2095
|
| [[Marie Moloney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-26
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2096
|
| [[Marie Mullen]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2097
|
| [[Marita Conlon-McKenna]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2098
|
| [[Mark Vaughan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2099
| [[Íomhá:Martin Conway 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Conway]]
| data-sort-value="1974" | 1974-04-08
|
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2100
| [[Íomhá:Martin Ferris TD (6133609624).jpg|center|128px]]
| [[Martin Ferris]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-10
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2101
|
| [[Martin Gibbons]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-01
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2102
| [[Íomhá:Martin Heydon 2017.jpg|center|128px]]
| [[Martin Heydon]]
| data-sort-value="1978" | 1978-08-09
|
| [[Cill Chuillinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2103
|
| [[Martin Neilan]]
|
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2104
|
| [[Máirtín Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2105
|
| [[Máirtín Ó Stoirín]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-28
|
| [[An Bealach, Contae Loch Garman|An Bealach]]
|-
| style='text-align:right'| 2106
| [[Íomhá:Marty Morrissey perched upon a stool.jpg|center|128px]]
| [[Marty Morrissey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-10-28
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2107
| [[Íomhá:Mary Ann O'Brien, 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Ann O'Brien]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-08
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2108
|
| [[Mary Laffoy (breitheamh)|Mary Laffoy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2109
| [[Íomhá:Mary Mitchell O'Connor 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Mitchell O'Connor|Máire Mistéil Ní Chonchubhair]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-10
|
| [[Baile an Mhuilinn, Contae na Gaillimhe|Baile an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2110
|
| [[Mary Moran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2111
|
| [[Mary Wilson (craoltóir)]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2112
| [[Íomhá:Matt Connor of Offaly — one of the greatest footballers of all time.jpg|center|128px]]
| [[Maitiú Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Inis na mBreatnach]]
|-
| style='text-align:right'| 2113
| [[Íomhá:Mattie McGrath.jpg|center|128px]]
| [[Mattie McGrath]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-01
|
| ''[[:d:Q7017303|An Caisleán Nua]]''
|-
| style='text-align:right'| 2114
|
| [[Maura Derrane]]
| data-sort-value="1970" | 1970-07-08
|
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2115
| [[Íomhá:Maurice Fitzgerald, Semple Stadium Wall of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 2116
| [[Íomhá:Maurice Quinlivan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Ó Caoindealbháin]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-23
|
| [[Baile Uí Neachtain Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 2117
|
| [[Muiris Ó Seanacháin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2118
| [[Íomhá:Fight Like Apes - MayKay.jpg|center|128px]]
| [[MayKay]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2119
| [[Íomhá:Megan Campbell (21384714842).jpg|center|128px]]
| [[Megan Campbell]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2120
|
| [[Michael Comiskey]]
| data-sort-value="1953" | 1953-10-01
|
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 2121
| [[Íomhá:Michael Creed in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Creed]]
| data-sort-value="1963" | 1963-06-29
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2122
| [[Íomhá:Michael Darragh MacAuley.jpg|center|128px]]
| [[Michael Darragh MacAuley]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2123
| [[Íomhá:Mick Devine.jpg|center|128px]]
| [[Michael Devine]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-19
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2124
|
| [[Micheál Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-28
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2125
|
| [[Micheál Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2126
| [[Íomhá:Michael Healy-Rae 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Healy-Rae]]
| data-sort-value="1967" | 1967-01-11
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2127
|
| [[Michael Hennessy]]
|
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2128
|
| [[Mícheál Caomhánach]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-06
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2129
|
| [[Michael McCarthy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-15
|
| [[Dún Mánmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2130
|
| [[Michael McGlynn]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2131
| [[Íomhá:McGrath EC Portrait 2024 (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-23
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2132
| [[Íomhá:1718895518772 20240620 MCNAMARA Michael IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Michael McNamara]]
| data-sort-value="1974" | 1974-03-01
|
| [[An Scairbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2133
|
| [[Michael Meehan]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2134
|
| [[Michael Mullins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2135
| [[Íomhá:Michael Murphy pen vs John Deighan - USFC 08.jpg|center|128px]]
| [[Michael Murphy (peileadóir)|Michael Murphy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-04
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2136
| [[Íomhá:Michael D'Arcy 2014.jpg|center|128px]]
| [[Michael W. D'Arcy]]
| data-sort-value="1970" | 1970-02-26
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2137
|
| [[Mícheál Breathnach (Port Láirge)|Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-23
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2138
|
| [[Michelle Mulherin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-20
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2139
| [[Íomhá:Michelle O'Neill, Feb 2024 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michelle O'Neill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-10
|
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 2140
| [[Íomhá:Member of the European Parliament Michael Wallace.jpg|center|128px]]
| [[Mick Wallace]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2141
|
| [[Mickey Kearns]]
| data-sort-value="1943" | 1943-04-18
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2142
|
| [[Mike Denver]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-15
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2143
|
| [[Mike Frank Russell]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2144
| [[Íomhá:Miriam O'Callaghan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Miriam O'Callaghan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-06
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2145
| [[Íomhá:Niall Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Níall de Búrca]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2146
| [[Íomhá:Niall Collins.jpg|center|128px]]
| [[Niall Collins]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-30
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2147
|
| [[Nioclás Inglis]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-20
|
| [[Cuilleann, Contae Thiobraid Árann|Cuilleann]]
|-
| style='text-align:right'| 2148
|
| [[Nollaig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-12
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2149
|
| [[Nollaig Mac Craith]]
| data-sort-value="1990" | 1990-12-17
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2150
|
| [[Nollaig Ó Muraíle]]
|
|
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 2151
| [[Íomhá:Oliver Callan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Oliver Callan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-27
|
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2152
|
| [[Ollie Cahill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2153
|
| [[Orla Guerin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2154
|
| [[P.S. Ó Riain]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-15
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2155
|
| [[Pádraig Mac Aindriú]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2156
|
| [[Pádraig Mac Craith]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-02
|
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 2157
|
| [[Pádraig de Priondragás]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2158
| [[Íomhá:Panti Bliss (20922291612).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Neill]]
| data-sort-value="1968" | 1968-11-16
|
| [[Baile an Róba]]
|-
| style='text-align:right'| 2159
|
| [[Paschal Mooney]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2160
| [[Íomhá:Pat Deering 2016.png|center|128px]]
| [[Pat Deering]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-02
|
| [[Ráth Bhile]]
|-
| style='text-align:right'| 2161
|
| [[Pádraig Ó Dónalláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-19
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2162
|
| [[Pat Gilroy]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 2163
|
| [[Pat O'Neill]]
| data-sort-value="1958" | 1958-11-14
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2164
| [[Íomhá:Patrick Horgan.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hOrgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-05-05
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2165
|
| [[Patrick Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-12
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2166
|
| [[Patrick Norton]]
| data-sort-value="1928" | 1928
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2167
|
| [[Patrick Nulty]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2168
|
| [[Pádraig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-06
|
| ''[[:d:Q7850732|An Tobar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2169
| [[Íomhá:Patrick O'Donovan - 2018.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-21
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2170
| [[Íomhá:Paudie Coffey.jpg|center|128px]]
| [[Paudie Coffey]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-15
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2171
|
| [[Paudie O'Sullivan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2172
|
| [[Paul Casey]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2173
|
| [[Paul (Óg) Connaughton]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-06
|
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 2174
|
| [[Paul Griffin]]
|
|
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2175
|
| [[Paul O'Connor]]
|
|
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 2176
| [[Íomhá:Paul Ryan (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2177
|
| [[Pádraic Ó Mathúna|Pauric Mahony]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2178
| [[Íomhá:Peadar Tóibín 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Tóibín]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2179
| [[Íomhá:Peter Fitzpatrick.jpg|center|128px]]
| [[Peter Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1962" | 1962-05-11
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2180
|
| [[Pilib Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1991" | 1991-01-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2181
|
| [[Pilib Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2182
|
| [[Pádhraic Ó Comáin]]
|
|
| ''[[:d:Q4253241|Leacach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2183
| [[Íomhá:Pádraic Maher(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2184
|
| [[Pádraig Ó Baoill]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2185
|
| [[Pádraig Reidy]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2186
|
| [[Páidí Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-17
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2187
| [[Íomhá:Rachel Allen at MAD Symposium.jpg|center|128px]]
| [[Rachel Allen]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2188
|
| [[Raphael Keyes]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2189
| [[Íomhá:Ray Butler.jpg|center|128px]]
| [[Ray Butler (polaiteoir)|Ray Butler]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-30
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 2190
| [[Íomhá:RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray D'Arcy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-01
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2191
|
| [[Ray Kennedy (iriseoir)|Ray Kennedy]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2192
| [[Íomhá:Becky Lynch at Vulture Festival 2024 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Becky Lynch]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-30
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2193
| [[Íomhá:Regina Doherty, 2017.jpg|center|128px]]
| [[Regina Doherty|Ríona Uí Dhochartaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2194
| [[Íomhá:Richie Hogan from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Risteard Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-08
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2195
|
| [[Risteárd Cooper]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2196
|
| [[Rita Ann Higgins]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2197
| [[Íomhá:Robert Ballagh 2014.jpg|center|128px]]
| [[Robert Ballagh]]
| data-sort-value="1943" | 1943-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2198
|
| [[Robert Dowds]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2199
|
| [[Roger Garland]]
| data-sort-value="1933" | 1933-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2200
|
| [[Roibeard Ó Maolalaigh]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2201
|
| [[Ronan Collins]]
| data-sort-value="1952" | 1952-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2202
|
| [[Rónán Ó Corráin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2203
|
| [[Ross McConnell]]
|
|
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 2204
|
| [[Ross O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2205
|
| [[Rian Mac Aodh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-11
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2206
|
| [[Ryan Ó Dubhuir]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-23
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 2207
| [[Íomhá:Ryan O'Shaughnessy (2) 20180508 EuroVisionary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-27
|
| [[Na Sceirí]]
|-
| style='text-align:right'| 2208
| [[Íomhá:Ryan Tubridy, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan Tubridy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2209
| [[Íomhá:Róisín O On Stage With Mary Black Her Mother At The Stand For The Truth Event --stand4truth--143406 (29372207157).jpg|center|128px]]
| [[Róisín O]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2210
|
| [[Rónán Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-02
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2211
| [[Íomhá:Rónán Mullen - 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rónán Mullen]]
| data-sort-value="1970" | 1970-10-13
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2212
|
| [[Rónán Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2213
| [[Íomhá:Sandra McLellan TD, Cork East (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sandra McLellan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-18
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2214
|
| [[Seamus Moore]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-18
|
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2215
|
| [[Séamas Ó Muíneacháin]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-22
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2216
| [[Íomhá:Sean Barrett 2014.png|center|128px]]
| [[Sean Barrett (eacnamaí)|Sean Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2217
| [[Íomhá:Sean O'Rourke crop.jpg|center|128px]]
| [[Sean O'Rourke]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 2218
|
| [[Seán Bán Breathnach]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2219
|
| [[Seán Conlan]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2220
| [[Íomhá:Seán Crowe 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Crowe]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2221
|
| [[Seán Ó Curraoin (iománaí)|Seán Ó Curraoin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-11
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2222
| [[Íomhá:Seán Kyne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1975" | 1975-05-07
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2223
| [[Íomhá:Sean-osullivan.png|center|128px]]
| [[Seán O'Sullivan]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2224
| [[Íomhá:Sean Sherlock Portrait 2020.jpeg|center|128px]]
| [[Seán Sherlock]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-06
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2225
| [[Íomhá:Seán Ó Fearghaíl 2016.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Fearghaíl]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-17
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2226
|
| [[Mike Murphy]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2227
|
| [[Seán Ó Dulaoích]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-26
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2228
|
| [[Shane Mac Dhuarcáin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2229
|
| [[Shane Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-08-19
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2230
|
| [[Shane O'Neill]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-01
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 2231
|
| [[Shane Ryan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2232
|
| [[Sharon Ní Bheoláin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-02-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2233
| [[Íomhá:Simon Harris at the Special European Council - 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Simon Harris|Síomón Ó hEarchaí]]
| data-sort-value="1986" | 1986-10-17
|
| [[Na Clocha Liatha]]
|-
| style='text-align:right'| 2234
|
| [[Siún Nic Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-14
|
| [[An Fheothanach]]
|-
| style='text-align:right'| 2235
| [[Íomhá:Stephanie Roche.jpg|center|128px]]
| [[Stephanie Zambra|Stephanie Roche]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2236
| [[Íomhá:Stephen Cluxton kick out 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Stiofán Cluxton]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2237
| [[Íomhá:Stephen McDonnell.jpg|center|128px]]
| [[Stephen McDonnell (iománaí)|Stephen McDonnell]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2238
|
| [[Stiofán Ó Cuív]]
| data-sort-value="1991" | 1991-04-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2239
| [[Íomhá:Stephen Rice (footballer).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Rice]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2240
| [[Íomhá:Susan Denham 2014.jpg|center|128px]]
| [[Susan Denham]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2241
| [[Íomhá:Susan O'Keeffe 2014.png|center|128px]]
| [[Susan O'Keeffe]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2242
|
| [[Séadna Ó Móra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-09
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2243
| [[Íomhá:Séamus Callanan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamas Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-15
|
| [[An Drom]]
|-
| style='text-align:right'| 2244
| [[Íomhá:Seamus Healy, Dec 2024 - (54192713966) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Healy]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2245
|
| [[Seán Ó Loirgneáin]]
|
|
| ''[[:d:Q104328324|An Pháirc Gharbh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2246
|
| [[Síle Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2247
|
| [[Síle Seoige]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-13
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2248
| [[Íomhá:TJ Reid from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[T. S. Ó Maoildeirg]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-16
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2249
|
| [[Tommy Tiernan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-16
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2250
| [[Íomhá:Thomas Byrne (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)|Tomás Ó Broin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2251
|
| [[Thomas J. Fitzpatrick (Baile Átha Cliath)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2252
|
| [[Thomas Looney]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2253
| [[Íomhá:Thomas Pringle politician.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Pringle]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2254
| [[Íomhá:Thomas Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Riain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-19
|
| [[Tulach an Iarainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2255
|
| [[Timmy McCarthy]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-07
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2256
| [[Íomhá:Toiréasa Ferris 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Toiréasa Ferris]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-24
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2257
|
| [[Tom Barry (T.D., Fine Gael)|Tom Barry]]
| data-sort-value="1968" | 1968-10-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2258
|
| [[Tom Condon]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-09
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2259
|
| [[Tom Fleming]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-20
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2260
|
| [[Tomás Ó Doinn]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-21
|
| [[Tuaim Uí Mheára]]
|-
| style='text-align:right'| 2261
|
| [[Tommy Griffin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-04-12
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2262
| [[Íomhá:Tommy Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Breathnach (peileadóir)|Tomás Breathnach]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-26
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2263
|
| [[Tomás Mac Eoin]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2264
|
| [[Tomás Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2265
|
| [[Antóin de Brún]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2266
|
| [[Antoine Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2267
|
| [[Tónaí Mac Taidhg]]
| data-sort-value="1946" | 1946-01
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 2268
|
| [[Tony Mulcahy]]
| data-sort-value="1959" | 1959-04-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2269
|
| [[Treasa Ní Cheannabháin]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2270
|
| [[Trevor Mac Goill]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[An Scrín, Contae na Mí|An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 2271
| [[Íomhá:Bishop Trevor Williams.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Williams (easpag)|Trevor Williams]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2272
|
| [[Vincent Woods]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 2273
| [[Íomhá:Walter Walsh (hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ualtar Breathnach]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
|
| [[Ros Bearrcon]]
|-
| style='text-align:right'| 2274
|
| [[Willie O'Dwyer]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-04
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 2275
|
| [[Áine Collins]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-01
|
| [[Bántír]]
|-
| style='text-align:right'| 2276
|
| [[Éanna Ní Lamhna]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Baile an Ghearlánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2277
|
| [[Éilís Ní Dhuibhne]]
| data-sort-value="1954" | 1954-02-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2278
| [[Íomhá:UnaOHagan-1Web.jpg|center|128px]]
| [[Úna O'Hagan]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2279
| [[Íomhá:Helen McEntee in 2026.jpg|center|128px]]
| [[Helen McEntee|Eiléana Nic an tSaoi]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-08
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2280
|
| [[Paul Doolin]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2281
|
| [[Kieran Cremin]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2282
|
| [[Hector Ó hEochagáin]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-17
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2283
|
| [[Nollaig Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-12
|
| ''[[:d:Q5315564|Dún Iomagáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 2284
|
| [[Noel Harrington]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 2285
|
| [[Gearóid Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961-08-30
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2286
|
| [[Ronan Hussey]]
|
|
| [[An tSnaidhm]]
|-
| style='text-align:right'| 2287
| [[Íomhá:Terry Cavanagh (developer) picture.jpg|center|128px]]
| [[Terry Cavanagh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Tigh Damhnata]]
|-
| style='text-align:right'| 2288
|
| [[Beairtle Ó Conaire]]
|
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2289
| [[Íomhá:BiddyJenkinson.jpg|center|128px]]
| [[Biddy Jenkinson]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2290
|
| [[Breandán Delap]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2291
|
| [[Brian Walsh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2292
| [[Íomhá:Brendan Griffin, T.D. Fine Gael (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Brendan Griffin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2293
|
| [[Colm Mac Séalaigh]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2294
| [[Íomhá:Davy-fitzgerald-sf.jpg|center|128px]]
| [[Daithí Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-02
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2295
| [[Íomhá:Doimnic Mac Giolla Bhríde.jpg|center|128px]]
| [[Doimnic Mac Giolla Bhríde]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2296
|
| [[Dymphna Lonergan]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2297
|
| [[Dáithí Mac Cárthaigh]]
|
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2298
|
| [[Déaglán Collinge]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2299
|
| [[Eilís Ní Dheá]]
|
|
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 2300
|
| [[Eoghan Mac Giolla Bhríde]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2301
|
| [[Jackie Mac Donncha]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2302
|
| [[Jimmy O'Brien Moran]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2303
|
| [[Liam Mac Amhlaigh]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2304
|
| [[Mairéad Mhic Dhonncha]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q104310021|Baile Reo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2305
|
| [[Mark Geary]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2306
| [[Íomhá:Maureen O'Sullivan (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-10
|
| [[An Port Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2307
|
| [[Micheál Ó Cuaig]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2308
|
| [[Máirtín Óg Mac Donncha]]
|
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2309
|
| [[Mícheál de Barra]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2310
|
| [[Mícheál W. Ó Murchú]]
|
|
| [[Ráth Chormaic]]
|-
| style='text-align:right'| 2311
|
| [[Niall Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2312
| [[Íomhá:Nell Ní Chróinín 2014.jpg|center|128px]]
| [[Nell Ní Chróinín]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2313
|
| [[Niall Ó Cárthaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-01
|
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 2314
|
| [[Paddy Bushe]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2315
|
| [[Peadar Ó hUallaigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2316
|
| [[Paul Seevers]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2317
|
| [[Páraic Breathnach]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q65391591|Carna]]''
|-
| style='text-align:right'| 2318
|
| [[Pádraig Standún]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| ''[[:d:Q62035956|Baile Dhabhac]]''
|-
| style='text-align:right'| 2319
|
| [[Pádraig Ó Cíobháin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
|
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2320
|
| [[Pól Ó Gallchóir]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2321
|
| [[Regina Uí Chollatáin]]
|
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2322
|
| [[Seosamh Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2323
|
| [[Seán Ó Curraoin]]
|
|
| [[Bearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2324
| [[Íomhá:Seán Ó Cuirreáin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cuirreáin]]
|
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2325
| [[Íomhá:Stephen Donnelly 2016.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Donnelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-14
|
| [[Deilgne]]
|-
| style='text-align:right'| 2326
|
| [[Séamas Mac Annaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2327
| [[Íomhá:Tony McLoughlin.jpg|center|128px]]
| [[Tony McLoughlin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-19
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2328
|
| [[Tomás Ó Neachtain]]
|
|
| ''[[:d:Q104321837|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2329
|
| [[Torlach Mac Con Midhe]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2330
|
| [[Neasa Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2331
|
| [[Seán Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-14
|
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 2332
| [[Íomhá:Michael Colreavy 2011.jpg|center|128px]]
| [[Michael Colreavy]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2333
|
| [[Neil Ronan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-01
|
| [[Bealach Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2334
| [[Íomhá:Paul Flynn cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Floinn]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2335
| [[Íomhá:Doireann Ní Ghríofa, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Doireann Ní Ghríofa]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-29
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2336
| [[Íomhá:Tom O'Sullivan (2009).jpg|center|128px]]
| [[Tom O'Sullivan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-15
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2337
|
| [[Keith Hanley]]
| data-sort-value="1993" | 1993-08-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2338
|
| [[Jim Corr (polaiteoir)|Jim Corr]]
| data-sort-value="1934" | 1934-01-25
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2339
|
| [[Patrick Gallagher]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2340
|
| [[Henry Abbott]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-18
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2341
| [[Íomhá:Yvonne Farrell at arcVision 2015.jpg|center|128px]]
| [[Yvonne Farrell]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2342
| [[Íomhá:Lorraine Higgins, Feb 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Higgins]]
| data-sort-value="1979" | 1979-08-03
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2343
|
| [[John Kelly]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
|
| [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 2344
|
| [[Mary Mooney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2345
|
| [[Thomas Nagle]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2346
|
| [[Éamonn Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1995" | 1990s
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2347
| [[Íomhá:2022-08-21 European Championships 2022 – Men's 800 Metres by Sandro Halank–032.jpg|center|128px]]
| [[Mark English]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-18
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2348
|
| [[Séamus Ó hAirtnéada]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2349
|
| [[Seosamh Ó Cuana]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-17
|
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 2350
|
| [[John Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-06
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2351
|
| [[Imelda Henry]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-05
|
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2352
|
| [[Paul Brogan]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2353
|
| [[Cathal Barrett]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-21
|
| ''[[:d:Q4499047|Mainistir na Croiche]]''
|-
| style='text-align:right'| 2354
|
| [[Michael Cahill (iománaí)|Mícheál Ó Cathail]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-03
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2355
| [[Íomhá:Johnny Coen (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Comdhain]]
| data-sort-value="1991" | 1991-03-19
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2356
|
| [[Jake Ó Diolúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2357
|
| [[Shay Byrne]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2358
|
| [[Marc Eilís]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-26
|
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2359
|
| [[Iásón Mac Giollarnáth]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-22
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2360
|
| [[Peter Duggan]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q15964429|Cluaine]]''
|-
| style='text-align:right'| 2361
|
| [[Daithí Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-07
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2362
|
| [[Lorcán Mac Lochlainn]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-14
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 2363
| [[Íomhá:Paul Murphy (hurler) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Murchú]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-01
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2364
|
| [[Seán Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2365
| [[Íomhá:John O'Dwyer (2014).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1991" | 1991-09-17
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2366
| [[Íomhá:Luke O'Farrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lúcás Ó Fearghaill]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-25
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2367
|
| [[Roibeard Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-20
|
| [[Carraig Uí Leighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2368
|
| [[Nioclás Mac Uaid]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-12
|
| [[Eifinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2369
|
| [[Shane Ó Carthaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2370
| [[Íomhá:Hozier Troubadour West Hollywood.jpg|center|128px]]
| [[Hozier]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-17
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2371
|
| [[Marc Mac Aodh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-22
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2372
|
| [[James O'Donoghue]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-19
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2373
|
| [[Pádraig Breathnach]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-12
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2374
|
| [[Pól Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2375
|
| [[Róisín Elsafty]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2376
|
| [[Eímear Noone]]
| data-sort-value="1978" | 1970s
|
| [[Cill Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2377
| [[Íomhá:Sean-canney-3.jpg|center|128px]]
| [[Seán Canney]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-06
|
| ''[[:d:Q4882077|Béal Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2378
| [[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|center|128px]]
| [[Seán Cúipéir]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2379
|
| [[John Kennedy (peileadóir)]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| ''[[:d:Q55437286|Eas Daoi]]''
|-
| style='text-align:right'| 2380
| [[Íomhá:Odhranmacniallais cropped.jpg|center|128px]]
| [[Odhrán Mac Niallais]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-12
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2381
| [[Íomhá:Jack McCaffrey (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gafraidh (peileadóir)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2382
| [[Íomhá:Neil Mc Gee Donegal GAA.png|center|128px]]
| [[Niall Mac Aoidh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-11-13
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2383
|
| [[Conor McManus]]
|
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2384
| [[Íomhá:Brendan McCahey live performance 2014-07-14 20-23.jpg|center|128px]]
| [[Brendan McCahey]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| ''[[:d:Q4319146|Machaire Cluana]]''
|-
| style='text-align:right'| 2385
|
| [[Séamus de Barra]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2386
| [[Íomhá:Grace O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Grace O'Sullivan|Grace O’Sullivan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-08
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2387
|
| [[Déin Mac Concharraige]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2388
|
| [[Stephen Walsh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-12-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2389
|
| [[Ailéin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-17
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2390
| [[Íomhá:Lynn Boylan (Lynn Ní Bhaoigheallain).jpg|center|128px]]
| [[Lynn Boylan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2391
| [[Íomhá:Damien Cahalane cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Cahalane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2392
| [[Íomhá:Ruth Coppinger.jpg|center|128px]]
| [[Ruth Coppinger]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2393
|
| [[Áistín Ó Gliasáin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2394
| [[Íomhá:Gabrielle McFadden.jpg|center|128px]]
| [[Gabrielle McFadden]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-09
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2395
| [[Íomhá:Liadh Ní Riada MLA Oct 2018 (close cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liadh Ní Riada]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2396
| [[Íomhá:Roderic O'Gorman.jpg|center|128px]]
| [[Roderic O’Gorman]]
| data-sort-value="1982" | 1982-12-12
|
| [[Mullach Eadrad]]
|-
| style='text-align:right'| 2397
|
| [[Seán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1936" | 1936
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2398
| [[Íomhá:Donall o healai 2020 1.jpg|center|128px]]
| [[Dónall Ó Héalaí]]
| data-sort-value="1987" | 1987
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2399
|
| [[Seán Breathnach]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2400
| [[Íomhá:Paul O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Donovan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| ''[[:d:Q104297150|An Lisín]]''
|-
| style='text-align:right'| 2401
| [[Íomhá:Bregenz- Subsidiarityconference-Gerard P Craughwell-01a.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Craughwell]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2402
| [[Íomhá:Michael Fitzmaurice.jpg|center|128px]]
| [[Michael Fitzmaurice]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-18
|
| [[Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó)|Glinsce]]
|-
| style='text-align:right'| 2403
|
| [[Sara Berkeley]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2404
|
| [[Hugh McFadden]]
|
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2405
| [[Íomhá:Nóirín O'Sullivan, Dublin, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Nóirín O'Sullivan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2406
|
| [[David Farrell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-12-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2407
| [[Íomhá:20150513 ESC 2015 Molly Sterling 5070.jpg|center|128px]]
| [[Molly Sterling]]
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
|
| [[Pocán]]
|-
| style='text-align:right'| 2408
| [[Íomhá:Gavin Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Gavin Duffy]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-29
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2409
|
| [[Seán Mac Craith]]
| data-sort-value="1994" | 1994-07-28
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2410
| [[Íomhá:Gavin James Piknik i Parken 2017 (164342).jpg|center|128px]]
| [[Gavin James]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2411
| [[Íomhá:Bríd Smith.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Smith]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-18
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2412
|
| [[Áine Ní Ghlinn]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2413
|
| [[Lucy O'Byrne]]
| data-sort-value="1991" | 1991<br/>1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2414
| [[Íomhá:Gerard Barrett at DIFF 2015.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Barrett]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-05
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2415
|
| [[Barra Ó hAonghusa|Barry Hennessy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-14
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2416
| [[Íomhá:Jacksepticeye by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| [[Jacksepticeye]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-07
|
| [[An Clochán (Contae Uíbh Fhailí)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 2417
|
| [[Killian Burke]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-09
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2418
|
| [[Lee Chin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2419
| [[Íomhá:Brian Lawton (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Lachtnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-09
|
| [[Baile na Martra]]
|-
| style='text-align:right'| 2420
|
| [[Rónán Ó Meachair]]
| data-sort-value="1995" | 1995-11-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2421
| [[Íomhá:Sarah Greene at Abbey Theatre Noble Call.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Greene]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2422
|
| [[Peter Charleton]]
| data-sort-value="1956" | 1956-03-27
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2423
|
| [[Seosamh Ó hOldáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-02
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2424
| [[Íomhá:2022-08-18 European Championships 2022 – Men's 400 Metres Hurdles by Sandro Halank–014.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Barr]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2425
|
| [[Christina Noble]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2426
|
| [[Cian Ó Loingsigh|Cian Lynch]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2427
|
| [[Daithí Mac Braoin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2428
|
| [[Daithí Ó Riada (Luimneach)|David Reidy]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An tÁth Leacach]]
|-
| style='text-align:right'| 2429
|
| [[Déaglán hAnnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2430
|
| [[Gréacháin Ó Maolchathaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-02
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2431
|
| [[Kim Hayden]]
|
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2432
|
| [[Nollaig Ní Laoire]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Ráth Chairn]]
|-
| style='text-align:right'| 2433
|
| [[Páidí Ó Briain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-05
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2434
|
| [[Pól de Brún]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2435
|
| [[Risteard Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2436
|
| [[Séamus Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2437
|
| [[Séamus Ó Riain]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-07
|
| [[Garraí Uí Spealáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2438
|
| [[Uáin Mac Conmara]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2439
|
| [[Patrick Donoghue]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2440
| [[Íomhá:Claire Hanna.JPG|center|128px]]
| [[Claire Hanna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-19
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2441
| [[Íomhá:Susan McKenna-Lawlor Suggested That We In Ireland Should Build Our Own Rocket (Inspirefest 2015)---105769 (18976188652) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Susan McKenna-Lawlor]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2442
|
| [[Conchúir Mac Domhnall]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-22
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2443
|
| [[Cormac Ó Murchú]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-21
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2444
|
| [[Seán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-05
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2445
|
| [[Stiofán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1995" | 1995-10-08
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2446
|
| [[Pádraig Ó Corráin|Padraig Ó Corráin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-03-02
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2447
| [[Íomhá:Noel Rock.jpg|center|128px]]
| [[Noel Rock]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-11
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 2448
|
| [[Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-26
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2449
|
| [[Rónán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2450
| [[Íomhá:Cathal Mannion (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2451
|
| [[Tomás Ó Muireasa|Tom Morrissey]]
| data-sort-value="1996" | 1996-05-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2452
|
| [[Tadhg de Búrca]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
|
| [[Clais Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2453
|
| [[Ré Ó Laighléis]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2454
| [[Íomhá:Gearóid McInerney (2014).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Mac an Airchinnigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-24
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2455
| [[Íomhá:2019 London Marathon IMG 9029 (32788526567).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad Diver]]
| data-sort-value="1977" | 1977-02-17
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2456
| [[Íomhá:Daithí Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Daithí de Búrca]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2457
|
| [[Brían Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2458
|
| [[Seán Ó Caoilte]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2459
| [[Íomhá:Conor Whelan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Conchúir Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-31
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2460
|
| [[Roibeard Ó Leannáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2461
| [[Íomhá:John Hanbury and Jonjo Farrell.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hAnmhuire]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2462
| [[Íomhá:Jason Flynn (2015).jpg|center|128px]]
| [[Iasón Ó Floinn]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2463
| [[Íomhá:Pádraic Mannion(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2464
|
| [[Louise O'Neill]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2465
| [[Íomhá:Shelly mcnamara 2013.jpg|center|128px]]
| [[Shelley McNamara]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2466
|
| [[Pádraic Breathnach]]
| data-sort-value="1942" | 1942-07-12
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2467
| [[Íomhá:Cllr Cormac Devlin Hi Res.jpg|center|128px]]
| [[Cormac Devlin]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2468
| [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (22554473410) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cosgrave]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-19
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2469
| [[Íomhá:Katie McCabe Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie McCabe]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2470
|
| [[Gerard Hogan]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2471
| [[Íomhá:Paul-Photograph-jpg2.jpg|center|128px]]
| [[Paul Mercier]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2472
| [[Íomhá:Catherine Martin TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Martin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-30
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2473
| [[Íomhá:Gino Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Gino Kenny]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-25
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2474
| [[Íomhá:Imelda Munster 2015.jpg|center|128px]]
| [[Imelda Munster]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-24
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2475
| [[Íomhá:Michael Harty.jpg|center|128px]]
| [[Michael Harty]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2476
| [[Íomhá:Shane Cassells (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Cassells]]
| data-sort-value="1971" | 1971-03-26
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2477
| [[Íomhá:Kathleen Funchion 2015.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Funchion]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-22
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2478
| [[Íomhá:Frank O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Frank O'Rourke]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-11
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2479
| [[Íomhá:John Brady 2015.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Bradaigh]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-28
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2480
| [[Íomhá:John Brassil.jpg|center|128px]]
| [[John Brassil]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2481
| [[Íomhá:Maria Bailey TD.jpg|center|128px]]
| [[Maria Bailey]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-10
|
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 2482
| [[Íomhá:Colm Brophy 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Ó Bróithe]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2483
| [[Íomhá:James Browne politician.jpg|center|128px]]
| [[Séamus de Brún]]
| data-sort-value="1975" | 1975-10-15
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2484
| [[Íomhá:Declan Breathnach 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Declan Breathnach]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Droichead an Chnoic]]
|-
| style='text-align:right'| 2485
| [[Íomhá:Mary Butler.jpg|center|128px]]
| [[Máire de Buitléir]]
| data-sort-value="1963" | 1963-01-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2486
| [[Íomhá:Jackie Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Jackie Cahill]]
| data-sort-value="1957" | 1957-08-05
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2487
| [[Íomhá:Pat Buckley 2016.jpg|center|128px]]
| [[Páid Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1968" | 1968-07-13
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2488
| [[Íomhá:Peter Burke 2025 South Boston St. Patrick's Day Breakfast 54397908242 1.jpg|center|128px]]
| [[Peter Burke]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10-22
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2489
| [[Íomhá:Jack Chambers (polaiteoir).jpg|center|128px]]
| [[Jack Chambers]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2490
| [[Íomhá:Michael Collins politician.jpg|center|128px]]
| [[Michael Collins (polaiteoir)|Michael Collins]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-15
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2491
| [[Íomhá:Pat Casey.jpg|center|128px]]
| [[Pat Casey]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-11
|
| [[An Láithreach]]
|-
| style='text-align:right'| 2492
| [[Íomhá:Lisa Chambers (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Lisa Chambers]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2493
| [[Íomhá:John Lahart.jpg|center|128px]]
| [[John Lahart]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-08
|
| [[Baile Uí Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2494
| [[Íomhá:James Lawless TD.jpg|center|128px]]
| [[James Lawless]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-19
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2495
| [[Íomhá:Danny Healy-Rae.jpg|center|128px]]
| [[Danny Healy-Rae]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-16
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2496
| [[Íomhá:Martin Kenny 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-01
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2497
| [[Íomhá:Kevin Boxer Moran.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-12
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2498
| [[Íomhá:Aindrias Moynihan.jpg|center|128px]]
| [[Aindrias Moynihan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-17
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2499
| [[Íomhá:Josepha Madigan.jpg|center|128px]]
| [[Josepha Madigan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-21
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2500
| [[Íomhá:Denise Mitchell 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise Mitchell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-22
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2501
| [[Íomhá:Tom Neville 2016.png|center|128px]]
| [[Tom Neville (polaiteoir)|Tom Neville]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2502
| [[Íomhá:Margaret Murphy O'Mahony 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Margaret Murphy O'Mahony]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-07
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2503
| [[Íomhá:Eugene Murphy.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murphy]]
| data-sort-value="1965" | 1965-08-26
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2504
| [[Íomhá:Kate O'Connell in 2014.jpg|center|128px]]
| [[Kate O'Connell]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-03
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2505
| [[Íomhá:Kevin O'Keeffe.jpg|center|128px]]
| [[Kevin O'Keeffe]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-09
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2506
| [[Íomhá:Carol Nolan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Carol Nolan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-23
|
| [[Baile Mhic Ádaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2507
| [[Íomhá:Jim O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Jim O'Callaghan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-05
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2508
| [[Íomhá:Louise O'Reilly TD (32890052618) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Louise O'Reilly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-09-27
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2509
| [[Íomhá:Anne Rabbitte.jpg|center|128px]]
| [[Anne Rabbitte]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2510
| [[Íomhá:Donnchadh Ó Laoghaire 2014.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-14
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2511
| [[Íomhá:Fiona O Loughlin 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona O'Loughlin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-08
|
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2512
| [[Íomhá:Niamh Smyth (portrait).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Smyth]]
| data-sort-value="1972" | 1972-04-19
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2513
| [[Íomhá:Sabina Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Sabina Higgins]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-07
|
| [[Baile an Daighin, Contae Mhaigh Eo|Baile an Daighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2514
| [[Íomhá:Cian O'Callaghan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cian Ó Ceallacháin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-10<br/>1979-05-07
|
| [[Cill Fhionntain]]
|-
| style='text-align:right'| 2515
|
| [[Seán Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-21
|
| [[Áth Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2516
| [[Íomhá:Lynn Ruane TD.jpg|center|128px]]
| [[Lynn Ruane]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-20
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2517
| [[Íomhá:Dee Forbes 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dee Forbes]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02
|
| [[Drom Dhá Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 2518
| [[Íomhá:Alice-Mary Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Alice Mary Higgins]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2519
|
| [[Michael Lawson]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cúil Darach]]
|-
| style='text-align:right'| 2520
| [[Íomhá:Fintan Warfield 2015.jpg|center|128px]]
| [[Fintan Warfield]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-16
|
| [[Crois Araild]]
|-
| style='text-align:right'| 2521
| [[Íomhá:Tim Lombard.jpg|center|128px]]
| [[Tim Lombard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2522
| [[Íomhá:Jennifer Murnane O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Murnane-O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-24
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2523
| [[Íomhá:Robbie Gallagher 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Gallagher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-19
|
| ''[[:d:Q2404974|An Tearmann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2524
| [[Íomhá:Aidan Davitt.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Davitt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2525
| [[Íomhá:Gerry Horkan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Horkan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2526
| [[Íomhá:Maura Hopkins.jpg|center|128px]]
| [[Maura Hopkins]]
| data-sort-value="1984" | 1984-05-25
|
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 2527
| [[Íomhá:Senator Laura Harmon - Feb 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Laura Harmon]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2528
| [[Íomhá:Conor cleary.jpg|center|128px]]
| [[Conor Cleary]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2529
| [[Íomhá:Gary O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Gary O'Donovan]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-30
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2530
|
| [[Aron Ó Seanachair]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2531
| [[Íomhá:Rose Conway-Walsh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rose Conway-Walsh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-13
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2532
| [[Íomhá:Victor Boyhan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Victor Boyhan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-04-30
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2533
| [[Íomhá:Máire Devine 2015.jpg|center|128px]]
| [[Máire Devine]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-07
|
| [[Na Saoirsí]]
|-
| style='text-align:right'| 2534
| [[Íomhá:Paul Gavan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul Gavan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2535
| [[Íomhá:Maria Byrne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maria Byrne]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-27
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2536
| [[Íomhá:Lorraine Clifford-Lee.jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Clifford-Lee]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2537
| [[Íomhá:Catherine Ardagh.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Ardachaidh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-20
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2538
| [[Íomhá:Keith Swanick.jpg|center|128px]]
| [[Keith Swanick]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-12
|
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 2539
| [[Íomhá:Neale Richmond 2016.jpg|center|128px]]
| [[Neale Richmond]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-15
|
| [[Baile an tSaoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2540
| [[Íomhá:Colette Kelleher.jpg|center|128px]]
| [[Colette Kelleher]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-09
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2541
| [[Íomhá:Pádraig Ó Céidigh.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Céidigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-02
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2542
|
| [[Seán de Brún]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2543
| [[Íomhá:Anne Maria Waters.jpg|center|128px]]
| [[Anne Marie Waters]]
| data-sort-value="1977" | 1977-08-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2544
|
| [[Daithí Ó Riada (An Clár)]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2545
|
| [[Diarmaid Ó Broin]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2546
|
| [[James Toher]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 2547
| [[Íomhá:Paul Daly.jpg|center|128px]]
| [[Paul Daly]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-19
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2548
| [[Íomhá:John Dolan politician.jpg|center|128px]]
| [[John Dolan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-13
|
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2549
| [[Íomhá:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|center|128px]]
| [[Joan Freeman]]
| data-sort-value="1958" | 1958-04-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2550
|
| [[Dónall Mac Cormaic]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-28
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2551
|
| [[Barra de Nais|Barry Nash]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2552
|
| [[Seán Mac Clochaire]]
| data-sort-value="1997" | 1997-08-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2553
|
| [[Liam de Bluinsín]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2554
|
| [[Damien Ó Ciaragáin]]
| data-sort-value="1994" | 1994-01-11
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2555
| [[Íomhá:Adrian Tuohy (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adrian Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2556
|
| [[Siobhán McSweeney]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2557
|
| [[Jamie Barron]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2558
| [[Íomhá:Enda O'Coineen (5).jpg|center|128px]]
| [[Enda Ó Coinnín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2559
| [[Íomhá:Brendan Murray Kyiv 2017.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Murray]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2560
| [[Íomhá:Amybeth McNulty in Anne with an E Publicity Photo 2022 (cropped-J1).jpg|center|128px]]
| [[Amybeth McNulty]]
| data-sort-value="2001" | 2001-11-07
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2561
|
| [[David Byrne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2562
|
| [[Gearóid Ó hÉigeartaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2563
| [[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg|center|128px]]
| [[Máirín Ní Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2564
|
| [[Lúcás Miach]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-29
|
| [[Baile Níos]]
|-
| style='text-align:right'| 2565
|
| [[Aisling Ní Dhonnchadha]]
|
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2566
|
| [[Rory Keenan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2567
|
| [[Matthew Hussey]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]]
|-
| style='text-align:right'| 2568
|
| [[Michael English]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-23
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 2569
|
| [[Colm Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-01
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2570
|
| [[Darragh Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-04-01
|
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 2571
|
| [[Mícheál Ó Cathaláin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-17
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2572
|
| [[Seán Mac Erlaine]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2573
|
| [[Marc Ó Colmáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-12-23
|
| [[An Bhlarna]]
|-
| style='text-align:right'| 2574
|
| [[Déin Ó Brosnacháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-06-24
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2575
|
| [[Roibeard Ó Floinn]]
| data-sort-value="1997" | 1997-11-07
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2576
| [[Íomhá:Hayley Nolan Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-235 (50944207431) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hayley Nolan]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2577
|
| [[Barra Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Gunnair]]
|-
| style='text-align:right'| 2578
|
| [[Darragh Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2579
| [[Íomhá:Caitriona Perry.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Perry]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-15
|
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 2580
|
| [[Mac Shile Ó hAodha]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Cill Díoma]]
|-
| style='text-align:right'| 2581
|
| [[Seán Ó Finn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-24
|
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 2582
|
| [[Aron Ó Giolláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2583
| [[Íomhá:Nicola Coughlan in 2024.png|center|128px]]
| [[Nicola Coughlan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-09
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2584
|
| [[Conn Ó Ceallacháin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2585
|
| [[Eiric na Leamhna]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2586
| [[Íomhá:Mícheál Mac Donncha 2015.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Mac Donncha]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2587
| [[Íomhá:Aaron Connolly 26072025 (1).jpg|center|128px]]
| [[Aaron Connolly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2588
|
| [[Teresa Mannion]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| ''[[:d:Q20855530|Baile Gall]]''
|-
| style='text-align:right'| 2589
| [[Íomhá:DAAWG-SI Sinead Burke Visit (KSC-20221130-PH-CSH01 0043) (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Sinéad Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2590
|
| [[Seána Kerslake]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2591
| [[Íomhá:Evanne Ní Chuilinn, Feb 2025 - 54319343593 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Evanne Ní Chuilinn]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-05
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2592
|
| [[Seán Ó Donnchú]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-25
|
| [[Inis Cara]]
|-
| style='text-align:right'| 2593
|
| [[Tadhg Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1997" | 1997-01-13
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 2594
|
| [[Denise McCormack]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2595
| [[Íomhá:David Clifford in action.jpg|center|128px]]
| [[David Clifford]]
| data-sort-value="1999" | 1999-01-22
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2596
|
| [[Níall Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2597
|
| [[Colm Basquel]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2598
|
| [[Evan Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2599
| [[Íomhá:Tara Flynn.jpg|center|128px]]
| [[Tara Flynn]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2600
|
| [[Lúc Ó Scannláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-06-02
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2601
|
| [[Risteard Ó Laocha]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-13
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2602
|
| [[Máirtín Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-09
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2603
|
| [[Darren Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-13
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2604
|
| [[Pádraig Ó Loinn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-02
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2605
|
| [[Pádraig Ó Duíginn]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-23
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2606
|
| [[Catherine Corless]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2607
|
| [[Darach Ó Séaghdha]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-05
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2608
|
| [[Osgur Ó Ciardha]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2609
| [[Íomhá:Harriet Scott (footballer) Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-595 (52303311389).jpg|center|128px]]
| [[Harriet Scott]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-10
|
| [[Baile Coimín]]<br/>[[Reading, Berkshire|Reading]]
|-
| style='text-align:right'| 2610
|
| [[Georgia Drummy]]
| data-sort-value="2000" | 2000-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2611
| [[Íomhá:Sally Rooney.png|center|128px]]
| [[Sally Rooney]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-20
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2612
| [[Íomhá:Rhasidat Adeleke at 400m women Final Budapest 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rhasidat Adeleke]]
| data-sort-value="2002" | 2002-08-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2613
|
| [[Adrian Breen]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-28
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2614
|
| [[Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)|Brian Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-07-09
|
| [[Lothra]]
|-
| style='text-align:right'| 2615
|
| [[Seán Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1998" | 1998-10-01
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 2616
| [[Íomhá:Leanne Kiernan Lewes FC Women 0 West Ham Utd Women 5 pre season 12 08 2018-758 (43300204544) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leanne Kiernan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-27
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2617
|
| [[Risteard Inglis]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2618
|
| [[Séamus Ó Flanagáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| ''[[:d:Q4494222|An Fheothanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2619
|
| [[Darragh Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| ''[[:d:Q59726393|Úlla]]''
|-
| style='text-align:right'| 2620
|
| [[Grace O'Flanagan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2621
|
| [[Yvonne O'Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2622
|
| [[Nicola Evans]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-17
|
| [[Cluain Sceach]]
|-
| style='text-align:right'| 2623
|
| [[Roisin Upton|Róisín Upton]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2624
|
| [[Nicola Daly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2625
|
| [[Aifric Mac Aodha]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2626
|
| [[Caitríona Ní Chléirchín]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Scairbh na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 2627
|
| [[Éanna Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2628
|
| [[Dónall Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-20
|
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2629
|
| [[Pádraig Ó Riain (iománaí)|Pádraig Ó Riain]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2630
|
| [[Clíodhna Ní Lionáin]]
|
|
| [[Cúil Ghréine]]
|-
| style='text-align:right'| 2631
|
| [[Bríd Ní Mhóráin]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 2632
|
| [[Claire O'Riordan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2633
| [[Íomhá:Amber Barrett 20201011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Amber Barrett]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-16
|
| [[Baile na nGallóglach]]
|-
| style='text-align:right'| 2634
|
| [[Rory Ó Beagáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-11
|
| [[An Bhoth|Baile an Scotaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2635
| [[Íomhá:Pódio Olímpico (boxe, feminino) (cropped - Harrington).jpg|center|128px]]
| [[Kellie Harrington (dornálaí)|Kellie Harrington]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2636
| [[Íomhá:Jane Ni Dhulchaointigh.jpeg|center|128px]]
| [[Jane Ní Dhulchaointigh]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2637
|
| [[Brian Ó hEadhra]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2638
|
| [[Niall Déiseach]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2639
|
| [[Karen Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-30
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 2640
|
| [[Marc Mac Eochaidh]]
| data-sort-value="1998" | 1998-09-09
|
| [[Cill Síoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2641
|
| [[John Nolan (damhsóir)|John Nolan]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-07
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2642
|
| [[Vincent Lambe]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2643
|
| [[Máire Treasa Ní Dhubhghaill]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2644
|
| [[Alan Dempsey]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2645
|
| [[Ben Troy]]
|
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2646
|
| [[Caitlín Nic Aoidh]]
|
|
| [[Cloch Cheann Fhaola]]
|-
| style='text-align:right'| 2647
| [[Íomhá:Bryan Dobson (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Dobson]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-10
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2648
|
| [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
|
|
| [[Ráth Caola]]
|-
| style='text-align:right'| 2649
| [[Íomhá:Ógie Ó Céilleachair.jpg|center|128px]]
| [[Ógie Ó Céilleachair]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2650
|
| [[Heather Payne]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-26
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2651
|
| [[Fintan McCarthy (rámhaí)|Fintan McCarthy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-23
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2652
| [[Íomhá:Dermot Kennedy 7.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Cinnéide|Dermot Kennedy]]
| data-sort-value="1991" | 1991-12-13
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 2653
|
| [[Naoise Dolan]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2654
|
| [[John Farrelly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2655
|
| [[Seán Mac An Ultaigh|Seán Mac an Ultaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2656
| [[Íomhá:Emma Dabiri, November 2021.png|center|128px]]
| [[Emma Dabiri]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2657
|
| [[Alice Little]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-03
|
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 2658
| [[Íomhá:Styopa Mkrtchyan, Adam Idah, Benoit Bastien YantsImages - Asatur Yesayants 688 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adam Idah]]
| data-sort-value="2001" | 2001-02-11
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2659
|
| [[Seán T. Ó Meallaigh]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2660
|
| [[Ciara Ní É]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2661
| [[Íomhá:Proinsias Mac a'Bhaird.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Mac a' Bhaird]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-10
|
| [[Árainn Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2662
| [[Íomhá:2019-06-29 1st FIG Artistic Gymnastics JWCH Women's Apparatus finals Vault Victory ceremony (Martin Rulsch) 23.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Gadirova]]
| data-sort-value="2004" | 2004-10-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2663
| [[Íomhá:Caoilinn hughes 8315752.jpg|center|128px]]
| [[Caoilinn Hughes]]
| data-sort-value="1985" | 1985
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2664
| [[Íomhá:Izzy Atkinson.jpg|center|128px]]
| [[Isibeal Atkinson]]
| data-sort-value="2001" | 2001-07-17
|
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
|-
| style='text-align:right'| 2665
|
| [[Jessica Ziu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2666
|
| [[Sinéad Ní Uallacháin]]
|
|
| ''[[:d:Q67050365|Baile an Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2667
| [[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|center|128px]]
| [[Troy Parrott]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2668
|
| [[Emilie Pine]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2669
|
| [[Dáirine Ní Mheadhra]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2670
| [[Íomhá:Cathal Berry 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Berry]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2671
| [[Íomhá:Gavin Bazunu 22112025 (9).jpg|center|128px]]
| [[Gavin Bazunu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2672
| [[Íomhá:EugeneMurtagh1234.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murtagh]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Dún an Rí]]
|-
| style='text-align:right'| 2673
| [[Íomhá:Paul Mescal at the Toronto International Film Festival in 2025 2 (cropped 2).jpg|center|128px]]
| [[Paul Mescal]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-02
|
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 2674
| [[Íomhá:Mark Ward Sinn Féin.jpg|center|128px]]
| [[Mark Ward (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1974" | 1974
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2675
| [[Íomhá:Louisa harland diff 2021 1.jpg|center|128px]]
| [[Louisa Harland]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-31<br/>1994-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2676
|
| [[Caitlín Ní Chualáin]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2677
|
| [[Peadar Ó Riada]]
| data-sort-value="1954" | 1954-12
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2678
|
| [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]]
|
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2679
| [[Íomhá:Hazel Chu 2021 - 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hazel Chu]]
| data-sort-value="1980" | 1980-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2680
| [[Íomhá:Maura Higgins, world premier of "Argylle" in London, January 2024 (crop).jpg|center|128px]]
| [[Maura Higgins]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-25<br/>1990-10-25
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2681
|
| [[Áine Hensey]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2682
|
| [[John Beag Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2683
|
| [[Mícheál de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2684
| [[Íomhá:Holly Cairns, April 2023 (headshot).jpg|center|128px]]
| [[Holly Cairns]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2685
| [[Íomhá:Ruairí Ó Murchú 2020.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Murchú]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-03
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2686
| [[Íomhá:Sorca Clarke 2020.jpg|center|128px]]
| [[Sorca Clarke]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2687
| [[Íomhá:Violet-Anne Wynne 2020.jpg|center|128px]]
| [[Violet-Anne Wynne]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Cill Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2688
| [[Íomhá:Mairéad Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-06
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2689
| [[Íomhá:Pa Daly 2014.jpg|center|128px]]
| [[Pa Daly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2690
| [[Íomhá:Jennifer Carroll MacNeill 2020.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Carroll MacNeill]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2691
| [[Íomhá:Marc Ó Cathasaigh 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2692
| [[Íomhá:Christopher O'Sullivan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2693
| [[Íomhá:Brian Leddin.jpg|center|128px]]
| [[Brian Leddin]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2694
| [[Íomhá:Malcolm Noonan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Malcolm Noonan]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2695
| [[Íomhá:Claire Kerrane 2015.jpg|center|128px]]
| [[Claire Kerrane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-24
|
| [[Dún Gar]]
|-
| style='text-align:right'| 2696
| [[Íomhá:Pauline Tully 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pauline Tully]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| [[Cill na Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 2697
| [[Íomhá:Patrick Costello 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Costello]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2698
| [[Íomhá:Norma Foley.jpeg|center|128px]]
| [[Norma Foley]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2699
| [[Íomhá:Verona Murphy at the Sitting of the 34th Dáil on 18 December 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Verona Murphy]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| ''[[:d:Q104271796|An Ghráinseach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2700
| [[Íomhá:Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad Whitmore]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2701
| [[Íomhá:Emer Higgins, 2022.jpg|center|128px]]
| [[Emer Higgins]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2702
| [[Íomhá:Joe Flaherty (politician).jpeg|center|128px]]
| [[Joe Flaherty (polaiteoir)|Joe Flaherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2703
| [[Íomhá:Steven Matthews 2020.jpg|center|128px]]
| [[Steven Matthews]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2704
| [[Íomhá:Valkyrie, January 2018 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lyra Valkyria]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2705
| [[Íomhá:Patricia Ryan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patricia Ryan (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-03
|
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 2706
| [[Íomhá:Duncan Smith 2020.jpg|center|128px]]
| [[Donncha Mac Gabhann]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2707
| [[Íomhá:Paul Donnelly 2012.jpg|center|128px]]
| [[Paul Donnelly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2708
| [[Íomhá:Roberto Lopes, Jan 2026 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pico Lopes]]
| data-sort-value="1992" | 1992-06-17
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2709
|
| [[Tony Holohan]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2710
| [[Íomhá:Michael Ryan ESCAIDE 2019 (49198471961) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mike Ryan]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2711
|
| [[Sorcha Richardson]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2712
| [[Íomhá:Orla Comerford at the 2024 Summer Paralympics (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Orla Comerford]]
| data-sort-value="1997" | 1997-09-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2713
|
| [[Nan Tom Teaimín]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2714
|
| [[Máire Ní Chéileachair]]
|
|
| ''[[:d:Q4481305|An Fearann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2715
|
| [[Breandán 'ac Gearailt]]
|
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2716
|
| [[Maud Cotter]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2717
| [[Íomhá:Rachael Blackmore on Aione 23 January 2020 at Gowran Park.jpg|center|128px]]
| [[Rachael Blackmore]]
| data-sort-value="1989" | 1989-07-11
|
| ''[[:d:Q60555085|Cill Náile]]''
|-
| style='text-align:right'| 2718
| [[Íomhá:Saoirse Noonan Durham 2023 (sq cropped).jpg|center|128px]]
| [[Saoirse Noonan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-07-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2719
|
| [[SON]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2720
|
| [[Bernadette Nic an tSaoir]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2721
| [[Íomhá:Éanna Hardwick at TIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Éanna Hardwicke]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2722
| [[Íomhá:Katie McGreal.jpg|center|128px]]
| [[Katie McGreal]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2723
| [[Íomhá:Colm Bairéad DIFF Panel 1.png|center|128px]]
| [[Colm Bairéad]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2724
|
| [[Diarmuid de Faoite]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2725
|
| [[Pádraig Ó Macháin]]
|
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2726
|
| [[Siún Ní Dhuinn]]
|
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2727
|
| [[Abbie Larkin]]
| data-sort-value="2005" | 2005-04-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2728
|
| [[Carol Cronin]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2729
|
| [[Tadhg Ó Dúshláine]]
| data-sort-value="1951" | 1951-06-06
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2730
|
| [[Séamas Ó hInnéirghe]]
| data-sort-value="1918" | 1918
|
| ''[[:d:Q104336077|Dumha Thuama]]''
|-
| style='text-align:right'| 2731
|
| [[Isobel Ní Riain]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2732
|
| [[Eoin Ó Catháin]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2733
| [[Íomhá:Richie Conroy at DIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Richie Conroy]]
|
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2734
| [[Íomhá:John Cummins (Irish politician).jpg|center|128px]]
| [[John Cummins]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2735
|
| [[Lyra (amhránaí)|Lyra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-19
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2736
|
| [[Sibéal Davitt]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2737
| [[Íomhá:CMAT, Brooklyn, March 2022 2 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[CMAT]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2738
| [[Íomhá:Jamie Finn Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-717 (52303039536) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jamie Finn]]
| data-sort-value="1998" | 1998-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2739
|
| [[Niamh Farrelly]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2740
|
| [[Áine Ní Chíobháin]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2741
|
| [[Dáithí de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2742
|
| [[Paddy Mhéime Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| ''[[:d:Q81084492|Loch Conaortha]]''
|-
| style='text-align:right'| 2743
|
| [[Lillis Ó Laoire]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2744
|
| [[Mairéad Ní Fhlatharta]]
|
|
| ''[[:d:Q124513045|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2745
|
| [[Siuán Ní Mhaonaigh]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2746
|
| [[Máire Dinny Wren]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2747
|
| [[Niamh Ní Chróinín]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2748
|
| [[Aodán Ó Ceallaigh]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2749
|
| [[Sorcha O'Raghallaigh]]
|
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 2750
|
| [[Simon Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2751
| [[Íomhá:Gavan Reilly, 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gavan Reilly]]
|
|
| ''[[:d:Q59721533|Ráth Moliain]]''
|-
| style='text-align:right'| 2752
|
| [[Joan Mallon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2753
| [[Íomhá:Deirdre Brennan poet.jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Brennan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2754
|
| [[Jazzy (amhránaí)|Jazzy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-09-19
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2755
|
| [[Olan Monk]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2756
|
| [[Louisa Ní Éideáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Léim an Bhradáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2757
| [[Íomhá:Hugh Mac Giolla Chearra.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Mac Giolla Chearra]]
|
|
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 2758
|
| [[Stephen O'Hanlon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2759
|
| [[Roibeard Ó Cathasaigh]]
|
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 2760
|
| [[Sam Ó Fearraigh]]
|
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2761
|
| [[Cormac Mac Gearailt]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2762
|
| [[Iarla Ó Muirthile]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2763
| [[Íomhá:Anne Marie McMahon.png|center|128px]]
| [[Anne Marie McMahon]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2764
|
| [[Síomha Ní Ruairc]]
| data-sort-value="1950" | 20th century
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2765
|
| [[Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[Leitreach Ard]]
|-
| style='text-align:right'| 2766
|
| [[John Sheáin Dharach Seoige]]
|
|
| ''[[:d:Q104321603|Ros Muc]]''
|-
| style='text-align:right'| 2767
| [[Íomhá:Bambie Thug Eurovision Song Contest 2024 Dress rehearsal Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bambie Thug]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2768
|
| [[Maidhc Cheannabháin]]
|
|
| ''[[:d:Q104324152|An tÁth Buí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2769
|
| [[Stiofán Ó Cualáin (amhránaí)|Stiofán Ó Cualáin]]
|
|
| ''[[:d:Q124414504|Baile na Cille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2770
|
| [[Conchubhar Ó Luasa]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| ''[[:d:Q104298344|Screathan na nGabhann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2771
|
| [[Sonaí Choilm Learaí Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q124447379|Cora Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2772
|
| [[Róisín Chambers]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2773
|
| [[Edwina Guckian]]
|
|
| [[Droim ar Snámh]]
|-
| style='text-align:right'| 2774
| [[Íomhá:Róisín Seoighe -Cath na ceathrú rua.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Seoighe]]
|
|
| [[Ros an Mhíl]]
|-
| style='text-align:right'| 2775
|
| [[Shauna Bannon]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2776
|
| [[Seamas Ó hAoláin]]
|
|
| [[An Baile Dubh, Contae Phort Láirge|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2777
|
| [[Ciarán Ó hÓgartaigh]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2778
|
| [[Tadhg Hickey]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2779
|
| [[Síle Denvir]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2780
|
| [[Joni Crone]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2781
|
| [[Shane Ó Curraighín]]
|
|
| [[Teileann]]
|-
| style='text-align:right'| 2782
|
| [[Tara Howley]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2783
|
| [[Pádraig Rynne]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2784
|
| [[Marina Ní Dhubháin]]
|
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 2785
| [[Íomhá:Nicholas Carolan-Irish Traditional Music Archive-364-0045-hinnerk-ruemenapf.jpg|center|128px]]
| [[Nicholas Carolan]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2786
|
| [[Hilary Bowen-Walsh]]
|
|
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2787
| [[Íomhá:Conor D. McGuinness 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGuinness (Sinn Féin)|Conor D. McGuinness]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2788
|
| [[Séaghan Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1999" | 1999
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2789
|
| [[Muireann Ní Chíobháin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2790
|
| [[Cúán de Búrca]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2791
|
| [[Marie-Louise Nicholson]]
|
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 2792
|
| [[John Prendergast]]
|
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2793
|
| [[Seoirsín Bashford]]
|
|
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 2794
|
| [[Seán Collins (amhránaí)|Seán Collins]]
|
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 2795
|
| [[Cormac Ó Beaglaoich]]
|
|
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 2796
|
| [[Majella Ní Dhomhnaill]]
|
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2797
|
| [[Siobhán Peoples]]
|
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2798
|
| [[Colm Broderick]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2799
|
| [[Izzy Kamikaze]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2800
|
| [[David Dunne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2801
|
| [[Áine de Baróid]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2802
|
| [[Colm Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2803
|
| [[Rob Fell]]
|
|
| [[Na Foidhrí]]
|-
| style='text-align:right'| 2804
|
| [[Labhrás Ó Finneadha]]
|
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2805
|
| [[Kathleen Loughnane]]
|
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2806
|
| [[Breda Hegarty]]
|
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2807
|
| [[Máirín Uí Chonchubhair]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2808
|
| [[Seán Ó Maoilchiaráin]]
|
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2809
| [[Íomhá:Íte Ní Chionnaith.jpg|center|128px]]
| [[Íte Ní Chionnaith]]
|
|
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 2810
| [[Íomhá:Rising Voices x Wikimedia Community Ireland Laura Pakenham Content Creator.png|center|128px]]
| [[Laura J. Pakenham]]
| data-sort-value="2001" | 2001
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2811
|
| [[Éadaoin Fitzmaurice]]
|
|
| [[an tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2812
|
| [[Síomha Hennessy]]
|
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2813
|
| [[Róisín O'Donovan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2814
|
| [[Molly Daly]]
| data-sort-value="2008" | 2008-03-26
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2815
|
| [[Síofra Ní Mhóráin]]
|
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2816
| [[Íomhá:IMG-20260815-WA0023(1).jpg|center|128px]]
| [[Michael Hourigan]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2817
| [[Íomhá:Albert Dolan 2024.jpg|center|128px]]
| [[Albert Dolan]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2818
| [[Íomhá:Eoin Hayes, Dec 2024 (54195237786) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hayes]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2819
|
| [[Mike Mac Domhnaill]]
|
|
| ''[[:d:Q104311662|Cluain Cath]]''
|-
| style='text-align:right'| 2820
| [[Íomhá:Barry Heneghan, Dec 2024 (54179143031) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barra Ó hÉanacháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2821
| [[Íomhá:Edward Timmins (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Edward Timmins]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2822
| [[Íomhá:Naoise Ó Cearúil, Dec 2024 - 54192792072 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Cearúil]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2823
| [[Íomhá:Michael Cahill 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Cahill (polaiteoir as Contae Chiarraí)]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2824
|
| [[Tomás Ó Coileáin]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2825
|
| [[Doireann Ní Ghlacáin]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2826
| [[Íomhá:Trevor Sargent.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Sargent]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-26
|
| [[Cill Dhéagláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2827
| [[Íomhá:GrahamNorton-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Graham Norton]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2828
| [[Íomhá:2016-02-01 Rosanna Davison.jpg|center|128px]]
| [[Rosanna Davison]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2829
| [[Íomhá:Enya - The Orlando Sentinel (1989) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enya]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-17
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2830
| [[Íomhá:Primordial Party.San 2016 16.jpg|center|128px]]
| [[Alan Averill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2831
| [[Íomhá:2022 Michael D. Higgins (51988246304) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál D. Ó hUigínn|Mícheál D. Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1941" | 1941-04-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2832
| [[Íomhá:Enda Kenny (2012) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enda Kenny|Éanna Ó Coinnigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|}
== Misc ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[Íomhá:Godfried Maes - The beheading of Saint Dymphna.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Damhnait]]
| data-sort-value="700" | 7th century
| data-sort-value="700" | 7th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[Íomhá:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]]
| [[George Berkeley]]
| data-sort-value="1685" | 1685-03-12
| data-sort-value="1753" | 1753-01-14
| ''[[:d:Q15215556|Dysart Castle]]''
|-
| style='text-align:right'| 1525
| [[Íomhá:Jedward do LA Marathon in Style - Los Angeles 2012 (6851710622).jpg|center|128px]]
| [[Jedward]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1629
| [[Íomhá:Dustin.jpg|center|128px]]
| [[Dustin Turcaí]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|}
{{Wikidata list end}}
{{Cómhaoin|Category:People of Ireland|Muintir na hÉireann}}
{{síol-ie}}
[[Catagóir:Daoine Éireannacha| ]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann]]
b7fd4jdov6vapywvsbr2uwoy0nvo3l4
Tíogar
0
26171
1331114
1330577
2026-10-30T22:15:08Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331114
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref><ref name="Linn1758" /> agus is ball é den ghéineas ''Panthera'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach, ceann agus lapaí móra agus eireaball fada aige, agus fionnadh flannbhuí air le stríoca dubha atá ceartingearach den chuid is mó. Rangaítear i naoi bhfospeiceas [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na nOileán Sunda.
Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i gCianoirthear na Rúise agus Oirthuaisceart na Síne agus foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha i bhfo-ilchríoch na hIndia agus in Oirdheisceart na hÁise. Is buaicchreachadóir é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] go príomha, trí luíochán a dhéanamh rompu. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn raon baile aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas céanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raonta go leor baineannach a gcúplálann sé leo. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.
Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, chuaigh raon dáilte na dtíogar i laghad, agus tá ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad díothaithe go háitiúil in Iarthar agus i Lár na hÁise agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% agus 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir scriosadh agus ilroinnt a ngnáthóige mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], póitseáil ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na coinbhleachta daonna-fiadhúlra iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creiche nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar i ngach tír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, patróil fhrith-phóitseála agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh conairí fiadhúlra i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. & Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}</ref>
Tá an tíogar ar cheann de na mórfhánaí carasmatacha is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón gcéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus i gcláracha siamsaíochta eile. Bhí an tíogar le feiceáil go forleathan sa [[miotaseolaíocht|mhiotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raoin stairiúil agus feictear fós i gcultúr ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann.
== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an focal Seanbhéarla ''tigras'' ón tSeanfhraincis ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', a tógadh ar iasacht ón [[An tSean-Ghréigis|tSean-Ghréigis]] ''tigris'' (τίγρις).<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. & Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title="τίγρις".|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}</ref> Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón bhfocal [[An Airméinis|Airméinise]] nó [[An Pheirsis|Peirsise]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tígrise]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title="De lingua latina" [On the Latin Language]|journal="XX. Ferarum vocabula" [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}</ref> Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur comhainm atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.<ref name=":0" />
== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''Systema Naturae'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uile ag an am. Bunaítear an cur síos eolaíoch ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail Conrad Gessner agus [[Ulisse Aldrovandi]].<ref name="Linn1758">{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up "Felis tigris"] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}</ref> Is in 1929 a chuir Reginald Innes Pocock an speiceas sa ghéineas ''Panthera'' faoin ainm déthéarmach ''Panthera tigris''.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}</ref><ref name=":2" />
=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi bhfospeiceas tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú haoise agus na 21ú haoise agus is iad sin na tíogair Bheangál, Mhalaecha, Ind-Síneacha, na Síne Theas, [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], Chaispeacha, Iávacha, Bhailí agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].<ref name="MSW3">{{Luaigh foilseachán|author=Wozencraft, W. C.|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 "Species ''Panthera tigris''"] In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&pg=PA546}}</ref><ref name=Wilting2015/> Ceistíodh bailíocht cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus ar fhad an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamal i mbailiúcháin iarsmalann stair an dúlra, agus b'fhéidir nach ndéanann na heiseamail sin ionadaíocht ar an bpobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an fospeiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna hOileáin Sunda Mór.<ref name="Kitchener1999">Kitchener, A. (1999). "Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues" in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39</ref>
Athdhearbhaíodh an moladh faoin dá fhospeiceas sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus ADN miteacoindreacha (mtADN) gach fospeiceas toimhdean tíogar.<ref name="Wilting2015">{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. & Kitchener, A. C.}}</ref>
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''felid'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.<ref name="catsg">{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. & Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}</ref> Léirigh torthaí staidéir seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ó na sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. & Luo, S.-J.}}</ref> Tacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. & Ramakrishnan, U.}}</ref><ref name="Wang2023">{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. & Tu, X. L.}}</ref> Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag na naoi bhfospeiceas reatha ar fad.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology & Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. & Luo, S.-J.}}</ref> Deir an Grúpa Sainréimse Cat: "Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar na sonraí, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo faoi láthair."<ref>Bunleagan: "Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group."</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}</ref>
Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005<ref name=MSW3/> agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.<ref name=catsg/>{{clear}}
{| class="wikitable"
|+ style="text-align: center;" | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref name=Linn1758/>
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style="vertical-align: top;"
| Tíogar Bheangál
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}<ref name="Linn1758" />
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar fho-ilchríoch na hIndia.<ref name="Jackson1996">{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. & Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title="Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)" (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}</ref> Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title="Panthera tigris"|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}</ref>, le dath idir ciarbhuí agus cróchdhearg air<ref name=":2" /><ref>{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}</ref> agus stríoca atá measartha fada agus caol.<ref name="Mazák2010"/>
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| † Tíogar Caispeach {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' (Illiger, 1815)}}<ref name="Illiger">{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}</ref>
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].<ref name=Jackson1996/> Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.</ref> agus cnámh cúlphlaice leathan ar chúl an chinn.<ref name=Kitchener1999/> Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.<ref name="Driscoll2009">{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. & O'Brien, S. J.}}</ref> Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.<ref name=Seidensticker1999/>
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' (Temminck, 1844)}}<ref name="Temminck">{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}</ref>
| |Tá cónaí ar an bpobal tíogar seo i gCianoirthear na Rúise, in Oirthuaisceart na Síne agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].<ref name=Jackson1996/> Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.<ref name=Temminck/> Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis dó a fhionnadh a chur.<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.</ref> Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.<ref name="Mazák2010">{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}</ref>
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| Tíogar na Síne Theas {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' (Hilzheimer, 1905)}}<ref name=Hilzheimer>{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}</ref>
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.<ref name=Jackson1996/> Bhí blaoscanna ag na cúig eiseamláir an chineáil a raibh fiacla carnasacha agus cúlfhiacla níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, logall súile a luigh níos gaire dá gcéile le stairr iar-logall súile níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].<ref name=Hilzheimer/> Tá haplaitíopa mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.<ref name=catsg/><ref name=":1" /><ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}</ref> Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann<ref name=":3" /> agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.<ref name=Wang2023/>
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| Tíogar Ind-Síneach {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' (Mazák, 1968)}}<ref name="Mazak1968">{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}</ref>
| |Faightear pobal an tíogair seo ar Leithinis na hInd-Síne.<ref name=Jackson1996/> Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.<ref name=Mazak1968/><ref name="mazak06">{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. & Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}</ref>
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| Tíogar Malaech {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}<ref name="Luo04">{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=PLOS Biology|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J.|pages=e442}}</ref>
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] féin agus iad siúd atá ag an tíogar Ind-Síneach.<ref name=Luo04/> Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus dath agus méid an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.<ref name=mazak06/> Níl aon teorainn shoiléir idir pobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeisia]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].<ref name=":3" />
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}
{| class="wikitable"
|+ style="text-align: center;" | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}<ref name=catsg/>
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style="vertical-align: top;"
| †Tíogar Iávach {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1844)}}<ref name=Temminck/>
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon anaithnid seithí a raibh gruaig ghearr mhín orthu.<ref name=Temminck/> Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Sumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.<ref name=mazak06/> Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. <ref name=Seidensticker1999/>
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| †Tíogar Bailí {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' (Schwarz, 1912)}}<ref name=Schwarz>{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}</ref>
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.<ref name=Schwarz/><ref name="der-tiger">{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}</ref> Gné shainiúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí is ea an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le cnámh cúlphlaice an tíogair Iávaigh.<ref>{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=Zeitschrift für Säugetierkunde|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. & Van Bree, P.}}</ref> Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.<ref name="Seidensticker1999">{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. & Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}</ref>
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style="vertical-align: top;"
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' (Pocock, 1929)}}<ref name=Pocock1929>{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}</ref>
| Bhí fionnadh dorcha ar an gcéad eiseamal den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.<ref name=Pocock1929/> Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh<ref name=Jackson1996/> agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le cnámh sróine níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.<ref name=mazak06/>
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}
=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''Panthera''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=
|2={{clade
|1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
|2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
}}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar ADN núicléach ó 2016<ref name=Li_al2016>{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}</ref>}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí géiniteacha gur comhspeiceas iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.<ref>{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. & Murphy, W. J.}}</ref> Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair athsheichimh atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.<ref>{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. & Gadhvi, P.|pages=2443}}</ref>
Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''Panthera palaeosinensis'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu gur bonnspeiceas é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.<ref name="Mazák">{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. & Kitchener, A. C.|pages=25483}}</ref><ref name="Tseng">{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. & Xie, G.}}</ref> Bhí ''Panthera zdanskyi'' ina chónaí thart ar an am céanna agus san áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.<ref name=Mazák/> Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' le ''P. zdanskyi'' i dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.<ref>{{cite journal |title=The identity of the "lion", ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans "leopard" (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. & Liu, J.}}</ref> Is iad blúirí géill a aimsíodh i gContae Lantian na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.<ref name=Mazák/>
Aimsíodh iontaisí tíogair ón bPléisticéineach Meánach go dtí an Pléisticéineach Déanach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''Panthera tigris trinilensis'' agus ''P. t. soloensis'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''P. t. acutidens'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón bPléisticéineach déanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus Palawan na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].<ref name="Kitchener2009">Kitchener, A. & Yamaguchi, N. (2009). "What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy" in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84</ref> Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón bPléisticéineach Meánach-Déanach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}</ref>
Léiríonn torthaí staidéir fíligeografaíochta go bhfuil comhshinsear ag na tíogair bheo uile, sinsear a mhair idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.<ref name="Luo04" /> Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-Sín agus a leath ar fud na hÁise tar éis na huasmhéide oighrithe deireanaí. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-Sínigh le pobal iarmharach tíogar.<ref name=":4" /><ref name=":1" />
=== Hibridí ===
Is féidir le tíogair crosphórú a dhéanamh le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an leogar toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an tígleon toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.<ref name="Gabryś">{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. & Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}</ref> Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar baineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.<ref name="imprinting">{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}</ref> Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón mbroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.<ref name="Gabryś" />
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|220px|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
== Cur síos ==
Tá morfeolaíocht fhéilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leath chomh fada leis an gcuid eile den chorp.<ref name=":8">{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}</ref>{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, drúchtchrobh ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha a d'fhéadfadh a bheith suas le 10 cm (3.9 or) ar fad.<ref name=":8" />{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.<ref name=":8" /> Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air, agus méadaíonn a líon de réir mar a théann an tíogar in aois.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}</ref> Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le logaill súile éilipseacha atá beag go comhréireach, cnámha sróine fada agus cráiniam fadaithe le moing shaighdeach mhór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}<ref name=":8" /> Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus na sróine atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}<ref name=":8" /> Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).<ref name=":8" />{{sfn|Thapar|2004|p=25}}
Tá fad ceann-choirp an tíogair idir 1.4 agus 2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ngualainn.<ref name="Walker">{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. & Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}</ref> Is iad an tíogar Bheangál agus an tíogar Amúrach na pobail is mó.<ref name=":8" /> Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200 agus 260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100 agus 160 kg (220-350 lb); is iad na tíogair oileánacha na cinn is lú, is cosúil gur de bharr abhcacht oileánach atá sé.<ref name="Kitchener1999" /> Meánn tíogair Shumatracha fhireannacha idir 100 agus 140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75 agus 110 kg (165-243 lb).<ref name=":9">Sunquist, M. (2010). "What is a Tiger? Ecology and Behaviour" in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34</ref> Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir go bhfuil meánmheáchan an tíogair níos lú ná meánmheáchan an leoin, cé go mbíonn na tíogair is mó níos mó ná na leoin is mó.<ref name="Kitchener2009" />
=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|220px|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, a d'fhéadfadh a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná ribí an droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.<ref name=":8" /> Tá dath flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}</ref> Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.<ref name=":8" /><ref name=":6">{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.</ref> Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.<ref name=":8" /> Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn patrún faoi leith ag gach tíogar.<ref name=":8" /><ref name=":7">Miquelle, D. "Tiger" in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21</ref> Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an gclár éadain a bhíonn cothrománach. Is ar an droim is mó a fheictear iad agus is féidir leo síneadh síos chomh fada le híochtar an bhoilg. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus is dubh atá barr an eireabaill.<ref name=":6" />
Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}</ref> Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|duaithníocht]] i bhfásra a bhfuil patrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainn, giolcaigh agus féir arda.<ref name=":7" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}</ref> Tacaíonn staidéar a bhain úsáid as anailís Fourier, agus a léirigh go n-aontaíonn patrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht, leis an teoiric seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}</ref> Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}</ref>
==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|220px|Tíogar bán bréag-mheilineach]]
Níl aon cheann de thrí bhithathraitheach datha an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca séipia<nowiki/>dhonna ar an tíogar bán. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an tíogar órga. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh tréith chúlaitheach uathshómach le lócas bán agus lócas leathanbhanda iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}</ref> Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-ionphórú is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad ísliú ionphóraithe agus caillteanas na hinathraitheachta géinte i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}</ref>
Tá taifid ann de thíogair bhréag-mheilineacha le stríoca cónascaithe i bPáirc Náisiúnta Simlipal agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís géineolaíochta pobail de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin aimínipeiptíodáis thras-scannáin. Tá an ghné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le leithlisiú géiniteach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}</ref>
== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|220px|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus na hAfganastáine go dtí an Áise Láir agus ón bPacastáin thuaidh trí fho-ilchríoch na hIndia agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.<ref name=":8" /> Faoin mbliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus Cianoirthear na Rúise.<ref name=":3" /> Faoin mbliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km<sup>2</sup> (116,027 mi<sup>2</sup>) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km<sup>2</sup> (75,606 mi<sup>2</sup>).<ref name=":24">{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. & Wood, K.}}</ref>
Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.<ref name=":9" /> Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann Tugay agus foraoisí cnoic agus ísealchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh. 108–112</ref> I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i bpéine Chóiréach agus i bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha; feidhmíonn foraoisí abhann mar phasáistí scaipthe a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.<ref>Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. & Schleyer, B. (1999). "Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey" in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99</ref> Faightear i bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha, foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha, foraoisí tirime trópaiceacha, tuilemhánna agus sna foraoisí mangróbh sna Sundarbans é go príomha ar fho-ilchríoch na hIndia.<ref>Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. & Bolze, D. (1999). "Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild" in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267</ref> In Oirthear na Himiléithe, taifeadadh i bhforaoisí measartha sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna Cnoic Mishmi ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i gContae Mêdog ar airde de 3,139 m (10,299 tr).<ref>Jigme, K. & Tharchen, L. (2012). "Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan". ''Cat News'' (56): 14–15.</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. & Gopi, G. V.}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. & Jiang, X. L.}}</ref> Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach|duillsilteacha]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. & Kumar, N. S.}}</ref> In Sumatra, faightear i bhforaoisí seascainn móna ísealchríche agus i bhforaoisí sléibhe garbha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. & Herwansyah}}</ref>
=== Dlús pobail ===
Nocht gaistí ceamara le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na Páirce Náisiúnta Jim Corbett i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km<sup>2</sup> (39 mi<sup>2</sup>) laistigh de limistéar 521 km<sup>2</sup> (201 mi<sup>2</sup>).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. & Jhala, Y.}}</ref> I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km<sup>2</sup> (1,250 mi<sup>2</sup>) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km<sup>2</sup> (39 mi<sup>2</sup>) faoin mbliain 2009.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. & Po, S. H. T.}}</ref> Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km<sup>2</sup> (39 mi<sup>2</sup>); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla lománaíocht agus póitseáil sna Páirceanna Náisiúnta Mae Wong agus Khlong Lan in aice láimhe, áit ar measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km<sup>2</sup> (39 mi<sup>2</sup>) faoin mbliain 2016.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. & Savini, T.}}</ref> Measadh an dlús pobail i bhforaoisí dipterocarp agus sléibhe i dtuaisceart na Malaeisia a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km<sup>2</sup> (39 mi<sup>2</sup>) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km<sup>2</sup> (39 mi<sup>2</sup>) in Anaclann Foraoise Temengor, áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl ar bhonn roghnaitheach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. & Linkie, M.}}</ref>
== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|220px|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí gaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i bPáirc Náisiúnta Chitwan áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus go mbíonn siad níos gníomhaí san oíche ná sa ló.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. & Liu, J.}}</ref> Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a seacht a chlog ar maidin i bPáirc Náisiúnta Sundarban. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. & Gopal, R.}}</ref> Nocht suirbhé gaistí ceamara a mhair trí bliana i bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta go raibh na tíogair níos gníomhaí ó chrónú go dtí lár na hoíche.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. & Wegge, P.}}</ref> In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hoíche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhí siad gníomhach ag beagnach an t-am céanna lena gcreach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}</ref>
Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.<ref name=":7" /> Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh maith le scileanna cat eile de bharr a mhéide, ach dreapann coileáin faoi bhun 16 mhí d'aois crainn go rialta.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66</ref> Taifeadadh tíogar fásta ag dreapadh 10 m (33 tr) suas crann pipal mín.<ref name=":8" />
=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá raonta baile nó dá ndúichí den chuid is mó, agus braitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile fireannaigh raonta roinnt baineannach mar aon.<ref name=":8" /><ref name=":7" /> Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km<sup>2</sup> (4.1 agus 5.4 mi<sup>2</sup>) ag dhá bhaineannach sna Sundarbans.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. & Howlader, A.}}</ref> D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in Anaclann Tíogair Panna ó 53–67 km<sup>2</sup> (20–26 mi<sup>2</sup>) sa gheimhreadh go 55–60 km<sup>2</sup> (21–23 mi<sup>2</sup>) sa tsamhradh agus 46–94 km<sup>2</sup> (18–36 mi<sup>2</sup>) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km<sup>2</sup> (32–57 mi<sup>2</sup>) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km<sup>2</sup> (32–38 mi<sup>2</sup>) sa tsamhradh agus 81–118 km<sup>2</sup> (31–46 mi<sup>2</sup>) le linn shéasúr an mhonsúin.<ref name=":29">{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. & Saha, G. K.}}</ref> I dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin, bhí raonta baile de 248–520 km<sup>2</sup> (96–201 mi<sup>2</sup>) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km<sup>2</sup> (327–742 mi<sup>2</sup>) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile suas le cúig bhaineannach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. & Hornocker, M. G.}}</ref> Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. & Goodrich, J. M.}}</ref>
{{fráma íomhá|caption=Tíogair Bheangál ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a ndúichí a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}
Is speiceas é an tíogar a scaipeann i bhfad, suas le 650 km (400 mi), chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. & Ramakrishnan, U.}}</ref> Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile gar dá máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.<ref name=":10">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.</ref> Scaip ceithre thíogar bhaineanna a raibh coiléir raidió orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.<ref name=":21">{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}</ref> Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile tíogair fhirinn eile go dtí go mbíonn sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.<ref name=":10" /><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.
</ref> Marcálann tíogair a raonta baile trí mhún a spraeáil ar fhásra agus ar chlocha, crúbáil nó cuimilt bholaidh a dhéanamh ar chrainn agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil fhaireog tóna agus scrabhanna talúna.<ref name=":7" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. & Weibchen, G.}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. & Miquelle, D.}}</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.</ref> Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.<ref name=":7" />
Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith baineannach eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireanna i leith fireannach eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn an lámh in uachtar aige, fad nach dtagann an t-íochtarán róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fhireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.</ref> Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.</ref><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.</ref>
=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, cuimlíonn tíogair a gcoirp in aghaidh a chéile.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.</ref> Áirítear ar a ngothaí gnúise an "bhagairt chosanta", ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.</ref><ref name=":8" /> Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon freagairt flehmen, gotha sainiúil gnúise ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.<ref name=":8" /> Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.<ref name=":11">{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. & Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}</ref> Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.</ref>
De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.</ref> Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an mbealach céanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.<ref name=":8" /><ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.</ref> Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear drantán, drannach agus siosadh.<ref name=":12">{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.</ref> Scaoiltear "búir chasachtach" nó "drannadh casachtach" amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.<ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":11" /> I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''prusten'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le crónán na gcat beag.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. & Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}</ref> Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le meamhlach.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.</ref> Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le "bhuf". Déanann siad fuaim "pok" mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.</ref><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.</ref><gallery mode="packed" heights="150px">
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
</gallery>
=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|220px|Tíogar Bheangál ag ionsaí fia sambar in Anaclann Tíogair Ranthambore]]
Is [[feoiliteoir]] agus forchreachadóir é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. & Mondol, S.}}</ref> Is ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mhóra agus mheánmhéide is mó a mhaireann siad cosúil le fia sambar, vaipítí Manchúrach, [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. & Jędrzejewska, B.}}</ref><ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. & Prempree, K.|pmid=32627329}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. & Prasadan, P. K.}}</ref> Is creachadóir faille é i leith speiceas níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.<ref name=":8" /><ref name=":7" /> Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus srónbheannaigh Indiacha fosta.<ref>{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 & 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260117191858/https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf |date=2026-01-17 }}</ref> Is minice a chreachann tíogair óga na n-ainmhithe sin, áfach, mar go bhfuil siad níos leochailí.<ref>{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&isAllowed=y|author=Karanth, K. U. & Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127044620/http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&isAllowed=y |date=27 Samhain 2022 }}</ref> Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochtaí in amanna.<ref name=":8" /> Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.<ref name="Perry">{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}</ref>
Foghlaimíonn tíogair conas creach a dhéanamh óna máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.<ref name=":31">{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. & Koehler, G. M.}}</ref> Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha é sin a dhéanamh níos minice.<ref name=":9" /> Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. <ref name=":22">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.</ref> Baineann siad úsáid as a radharc agus a n-éisteacht chun creach a chuardach.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.</ref> Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.<ref name=":14">{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.</ref> Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chreach gar dó,<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.</ref> laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.<ref name=":9" /> Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.<ref name=":14" /> Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.</ref> ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach é thar achar áirithe.<ref name=":14" />
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|220px|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta|tuirc allta]] in Anaclann Tíogair Kanha]]
Ionsaíonn an tíogar ón gcúl nó ó na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun í a tharraingt síos go talamh. Beireann an tíogar greim ar scornach a íobartaigh go dtí go dtachtar chun báis é.<ref name=":8" /><ref name=":15">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.</ref><ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.</ref><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.</ref> Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}</ref> Is féidir leis an tíogar adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.<ref name=":15" /><ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.</ref> Is marfóirí solúbtha iad tíogair a bhaineann úsáid as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir le buille ó na lapaí móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna a bhriseadh.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.</ref> Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.</ref><ref name=":9" /> Meastar ráta ratha tíogar i mbun sealgaireachta a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.<ref name=":9" />
Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.</ref>
=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|220px|Léaráid ón mbliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir na trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, goideadh creiche agus marú díreach.<ref>{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. & Ramakrishnan, U.|date=2023}}</ref> Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.</ref> Maireann tíogair, liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. & Sunquist, M. E.}}</ref> Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i bPáirc Náisiúnta Nagarhole, i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.<ref name="KaranthSunquist1995">{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_1995-07_64_4/page/439|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. & Sunquist, M. E.|date=1995}}</ref> Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i bPáirc Náisiúnta Kui Buri, lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.<ref name=":13" />
Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. & Fredriksen, T.}}</ref> Seachas sin, is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i bPáirc Náisiúnta Rajaji sna 2000idí ba chúis le laghdú ar dhlús pobail na liopard.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. & Goyal, S. P.}}</ref> A mhacasamhail a chonacthas i dhá áit eile i lár na hIndia, áit a raibh tionchar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. & Bhandari A.}}</ref> Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. & Chutipong, W.}}</ref> I bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji, chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. & Dorji, P.}}</ref>
=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|220px|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
Cúplálann an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh trí go sé lá ag an am, ag eatraimh idir trí agus naoi seachtaine.<ref name=":8" /> Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.<ref name=":16">{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.</ref> Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina ndíbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.<ref name=":17">{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}</ref><ref name=":16" /> Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála in iúl dó trí í féin a chur i lordóis lena heireaball ar leataobh. Maireann an chúpláil níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.<ref name=":16" /> Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.</ref> Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar thrí mhí nó níos faide.<ref name=":8" />
Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu i bhfásra dlúth, in uaimh nó faoi fhothain chloiche.<ref name=":18">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.</ref> Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.<ref name=":17" /><ref name=":18" /> Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha (altramach).<ref name=":18" /> Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, beathaíonn sí lena bainne iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.<ref name=":17" /> Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.<ref name=":18" /> Is féidir leo an phluais a fhágáil tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.<ref name=":17" /><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.</ref> Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.</ref> Má cheapann sí nach bhfuil an áit sábháilte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic an mhuiníl lena béal.<ref name=":19">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.</ref> D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an bpluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. & Miquelle, D. G.}}</ref> Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin as 21 bás le linn 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}</ref> Léirigh monatóireacht tíogair in Anaclann Tíogair Ranthambore ráta marthanais thart ar 85% do na 74 coileán fireann agus baineann, agus mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.<ref name=":20">{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. & Jhala, Y. V.}}</ref> Cúiseanna básmhaireachta ab ea creachadóirí, tuilte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.<ref name=":19" /><ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.</ref><ref name=":23">{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. & Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}</ref><ref name=":20" />[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|220px|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i Zú Buffalo]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Fanann siad i bhfolach san fhásra fós, áfach, nuair a bhíonn sí ag seilg. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.</ref> Thart ar aois a sé mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.<ref name=":22" /> Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.<ref>{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.</ref><ref name=":20" /> Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.<ref name=":21" /> Baineann baineannaigh óga a lánfhástacht ghnéasach amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.<ref name=":8" /> Tá fad glúine an tíogair thart ar 7–10 mbliana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. & Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}</ref> Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12 agus 15 bliana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}</ref> Thug sonraí an Leabhar Graí Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. & Douay, G.|pmid=33861886}}</ref>
Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.</ref> Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin ar cailleadh a máthair.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}</ref> Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.</ref> Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an naímharaithe agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.</ref> Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a ghabh seilbh ar raonta baile 12 as 56 coileán agus óga a raibh taifead orthu.<ref name=":23" />
=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh do sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''Diphyllobothrium erinacei'', ''Taenia pisiformis'' san India agus speicis ''Toxocara'' san India agus speicis ''Physaloptera preputialis'', ''Dirofilaria ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.<ref name=":8" /> Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. & McAloose, D.}}</ref> Is dóichí gurbh ionfhabhtú morbillivíris ba chúis le bás tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an bpainleocaipéine fhéilíneach agus ar an gcoróinvíreas féilíneach aici.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. & Miquelle, D. G.}}</ref> Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh conpharvaivíris-2, heirpéasvíris fhéilínigh, córóinvíris fhéilínigh, leiptispioróise agus ''Toxoplasma gondii''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. & Kaufman, G. E.}}</ref>
== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar Liosta Dearg an AICD ón mbliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.<ref name=":3" /> I rith na mblianta 2001–2020, laghdaigh achar na dtírdhreach ina gcónaíonn tíogair ó 1,025,488 km<sup>2</sup> (395,943 mi<sup>2</sup>) go 911,901 km<sup>2</sup> (352,087 mi<sup>2</sup>).<ref name=":24" /> Is iad scriosadh gnáthóige, ilroinnt gnáthóige agus póitseáil ar son a bhfionnaidh agus a gcodanna coirp na príomhbhagairtí a chuireann le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.<ref name=":3" />
Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, línte tharchuir, cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|mianadóireachta]] ina ndúiche.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. & Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}</ref> I Réigiún Tanintharyi i ndeisceart Mhaenmar, is iad [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú sealgaireachta ard a bhagraíonn an pobal tíogair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. & Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}</ref> Tá naoi gcinn de na 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal eatarthu; níl tíogair le fáil i gceithre cinn acu seo ó thart ar an mbliain 2013.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. & Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}</ref> Glanadh 8,315.7 km<sup>2</sup> (3,210.7 mi<sup>2</sup>) de ghnáthóg tíogair idir 1988 agus 2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. & Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}</ref> Chuir fáil seilbhe ar thalamh ar an mórchóir de thart ar 23,000 km<sup>2</sup> (8,900 mi<sup>2</sup>) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmaid sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féideartha tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science & Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. & Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}</ref> Is bagairt é an t-ísliú ionphóraithe mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i Sléibhte Changbai feadh na teorann Síne–Rúise.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. & Wang, T.|pmid=36881515}}</ref> Ba sprioc d'fheachtas 'frith-lotnaide' ar an mórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantair faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe i ndeisceart na Síne atá an tíogar ón mbliain 2001.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. & Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}</ref>
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|220px|Seithe tíogair Iávaigh, 1915]]
Is iad pobail tíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 1990idí agus scriosadh na pobail i dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. & Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}</ref> Braitheadh 630 gníomhaíocht ag sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km<sup>2</sup> (390 mi<sup>2</sup>) i ndeisceart na Malaeisia idir mí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. & Savini, T.}}</ref> Ceapadh gurbh í Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón mbliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. & Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}</ref> Bhain aonaid fhrithphóitseála i dtírdhreach Kerinci Seblat Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. & Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}</ref> Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an bpobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an ngeimhreadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. & Miquelle, D.}}</ref>
Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar i 21 shuirbhé idir 1991 agus 2014 i dhá mhargadh fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. & Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}</ref> Idir 2000 agus 2022, coigistíodh ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feola a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. & Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}</ref> Chuimsigh gabhálacha idir Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. & Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}</ref>
Fuarthas 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána i ngabhálacha in 19 gceantar sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. & Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}</ref> Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar an chuid coirp is mó a ndéantar trádáil uirthi, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. & Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}</ref> Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. & Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}</ref>
Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an leighis thraidisiúnta Shínigh, rud atá ina bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}</ref> Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Banglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, na gcnámh agus na feola mar dhíoltas as ionsaí agus le haghaidh sceitimíní.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. & MacMillan, D. C.}}</ref> Úsáideann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón mBanglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.<ref name=":25">{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. & Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}</ref> Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. & Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}</ref> Póraíonn áiseanna "feirm thíogair" sa tSín agus in oirdheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil go méadaíonn siad an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn siad an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.<ref name=":34">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}</ref>
Bagairt eile i roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den choinbhleacht daonna-fiadhúlra le hísliú an phobail fosta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. & Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. & Biswas, M. K.}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. & Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. & Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. & Lee, J. S. H.}}</ref>
== Caomhnú ==
{| class="wikitable sortable floatright"
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align="right" |3,167–3,682<ref name=":28">{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. & Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority & Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}</ref>
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align="right" |573–600<ref name=":5">{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}</ref>
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align="right" |393<ref name=":5" />
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align="right" |316–355<ref>{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC & DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}</ref>
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align="right" |148–189<ref name=":5" />
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align="right" |<150<ref name=":5" />
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align="right" |131<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}</ref>
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align="right" |118–122<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}</ref>
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align="right"|>60<ref name=":5" />
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align="right" |28<ref name=":5" />
|-
| '''Iomlán'''|| || align="right" |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi Fhoscríbhinn I CITES a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.<ref name=":3" /> Tá cosc ar sheilg an tíogair ón mbliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].<ref>{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.</ref> Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón mbliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón mbliain 1995.<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. & Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}</ref> Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoin Acht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972, ón mbliain sin ar aghaidh.<ref name=":26">{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}</ref> Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón mbliain 1973.<ref name=":26" /><ref name=":25" /> Cosaítear go hiomlán ón mbliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoin Acht um Chosaint Fiadhúlra<ref>{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}</ref> agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis as coireanna atá bainteach leis an bhfiadhúlra.<ref name=":5" /> Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón mbliain 1990.<ref>{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}</ref> Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}</ref> Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.<ref>{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519211154/https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=19 Bealtaine 2024}}</ref>
Bunaíodh an tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair agus ''Project Tiger'' san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.<ref name=":27" /> Ó shin i leith, bunaíodh 53 thearmann tíogair a chuimsíonn achar de 75,796 km<sup>2</sup> (29,265 mi<sup>2</sup>) sa tír go dtí an mbliain 2022.<ref name=":28" /> Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear iad anois laistigh d'achar 138,200 km<sup>2</sup> (53,400 mi<sup>2</sup>).
Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn feasacht an phobail le cláracha oideachais fiadhúlra.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. & Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}</ref> Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006 agus 2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba é cuspóir an dara Plean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin mbliain 2023 i gcomparáid le 2015.<ref name=":30" /> Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. & Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}</ref> Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a daingníodh in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in Ionad na Foraoise Iartharaí agus Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin mbliain 2022.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. & Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}</ref> Ba é cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin mbliain 2022.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. & Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}</ref> Baineann an tríú plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhid aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí Sumatra Thuaidh agus Sumatra Theas.<ref>{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}</ref>
[[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|220px|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]]
Bhí baint ag méaduithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011 agus 2014 le laghdú póitseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. & Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}</ref> Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.<ref name=":5" /> Bunaíodh oibríochtaí frithphóitseála in Neipeal sa bhliain 2010 fosta, rud a chothaigh níos mó comhoibrithe agus roinnte faisnéise idir na gníomhaireachtaí. Bhí go leor blianta “gan phóitseáil ar bith” de bharr na bpolasaithe seo agus dhúbláil pobal tíogair na tíre laistigh de dheich mbliana.<ref name=":5" /> Patróil fhrith-phóitseála i gcroícheantar mór 1,200 km<sup>2</sup> (460 mi<sup>2</sup>) Taman Negara ba chúis le laghdú minicíochta na póitseála ó 34 eachtra braite le linn 2015–2016 go 20 eachtra idir 2018 agus 2019; chuidigh gabháil seacht bhfoireann póitseála agus baint na súl ribe le trí thíogar bhaineanna chónaitheacha agus ar a laghad 11 choileán teacht slán.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Using a crime prevention framework to evaluate tiger counter-poaching in a Southeast Asian rainforest|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1213552/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1213552|author=Lam, W. Y.; Phung, C. C.; Mat, Z. A.; Jamaluddin, H.; Sivayogam, C. P.; Zainal Abidin, F. A.; Sulaiman, A.; Cheok, M. K. Y.; Osama, N. A. W.; Sabaan, S.; Abu Hashim, A. K.; Booton, M. D.; Harihar, A.; Clements, G. R. & Pickles, R. S. A.|bibcode=2023FrCS....413552L|pages=1213552}}</ref> Imlonnaítear oifigigh airm agus póilíní le haghaidh patróil i dteannta ball foirne na gceantar cosanta sa Mhalaeisia.<ref name=":5" />
Is bearta caomhnaithe tábhachtacha iad conairí fiadhúlra mar éascaíonn siad ceangail na bpobal tíogair idir láithreacha cosanta; baineann tíogair feidhm as ar a laghad 9 gconaire a bunaíodh i dTírdhreach Terai Arc agus Cnoic Sivalik in Neipeal agus san India araon.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Connecting tiger ( Panthera tigris ) populations in Nepal: Identification of corridors among tiger‐bearing protected areas|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.10140|journal=Ecology and Evolution|date=2023|issn=2045-7758|volume=13|issue=5|doi=10.1002/ece3.10140|language=en|author=Bhatt, T. R.; Castley, J. G.; Sims-Castley, R.; Bara, H. S. & Chauvenet, A. L. M.|pmid=37261321|bibcode=2023EcoEv..1310140B}}</ref> Is iad conairí i gceantair foraoise nach mbíonn mórán cur isteach daonna orthu is fearr a oireann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Demographic and ecological correlates of a recovering tiger (Panthera tigris) population: Lessons learnt from 13-years of monitoring|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000632072030906X|journal=Biological Conservation|date=2020|pages=108848|volume=252|doi=10.1016/j.biocon.2020.108848|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B.; Ghosh-Harihar, M. & Goodrich, J.|bibcode=2020BCons.25208848H}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Assessment of Habitat Suitability and Potential Corridors for Bengal Tiger (Panthera tigris tigris) in Valmiki Tiger Reserve, India, Using MaxEnt Model and Least-Cost Modeling Approach|url=https://link.springer.com/10.1007/s10666-024-09966-w|journal=Environmental Modeling & Assessment|date=2024|issn=1420-2026|pages=405–422|volume=29|issue=2|doi=10.1007/s10666-024-09966-w|language=en|author=Rahaman, M. H.; Masroor, M.; Sajjad, H. & Saha, T. K.|bibcode=2024EMdAs..29..405R}}</ref> Aithníodh go raibh tosaíocht ard ag 12 chonaire fiadhúlra in Sumatra Thiar chun an choinbhleacht dhaonna–fiadhúlra a laghdú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Priority Corridor Zone for Human-Tiger Conflict Mitigation: A Landscape Connectivity Approach in West Sumatra Region, Indonesia|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1617138123001723|journal=Journal for Nature Conservation|date=2023|pages=126501|volume=76|doi=10.1016/j.jnc.2023.126501|language=en|author=Rahman, H.; Hidayat, R. H.; Nofrizal, A. Y.; Wilastra, I. & Nasution, A. F. R.|bibcode=2023JNatC..7626501R}}</ref> Shínigh an tSín agus an Rúis meabhrán tuisceana le haghaidh comhoibrithe trasteorann idir dhá cheantar chosanta, Páirc Náisiúnta Tíogair agus Liopaird Oirthuaisceart na Síne agus Páirc Náisiúnta Thír an Liopaird, a chuir cruthú conairí fiadhúlra agus monatóireacht agus patróil déthaobhach thar an teorainn Shín-Rúiseach san áireamh.<ref>{{Cite web-en|url=https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|title=Evaluation of the project on transboundary cooperation on the conservation of Amur tigers, Amur leopards and Snow leopards in North-East Asia (PDF) (Tuairisc)|author=Paudyal, B. N.|date=2023|publisher=Bangkok, An Téalainn: Coimisiún Eacnamaíoch agus Sóisialta na Náisiún Aontaithe don Áise agus don Aigéin Chiúin|access-date=7 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407175636/https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|archive-date=7 Aibreán 2024}}</ref>
Scaoileadh tíogair faidhbe agus coileáin tíogair dhílleachta saor san fhiántas agus rinneadh monatóireacht orthu san India, i Sumatra agus sa Rúis.<ref name=":29" /><ref>{{Cite web-en|url=https://ajcb.in/journals/full_papers/4_AJCB-VOL1-ISSUE1-Priatna%20et%20al.pdf|title=Home range and movements of male translocated problem tigers in Sumatra (PDF)|author=Priatna, D.; Santosa, Y.; Prasetyo, L. B. & Kartono, A. P.|date=2012|pages=1 (1): 20–30|publisher=Asian Journal of Conservation Biology|access-date=21 Mí na Samhna 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115172018/http://ajcb.in/journals/full_papers/4_AJCB-VOL1-ISSUE1-Priatna%20et%20al.pdf|archive-date=15 Mí na Samhna 2025}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Restoration of the Amur Tiger (Panthera tigris altaica) Population in the Northwest of Its Distribution Area|url=https://link.springer.com/10.1134/S1062359021080239|journal=Biology Bulletin|date=2021|issn=1062-3590|pages=1401–1423|volume=48|issue=8|doi=10.1134/S1062359021080239|language=en|author=Rozhnov, V. V.; Naidenko, S. V.; Hernandez–Blanco, J. A.; Chistopolova, M. D.; Sorokin, P. A.; Yachmennikova, A. A.; Blidchenko, E. Yu.; Kalinin, A. Yu. & Kastrikin, V. A.|bibcode=2021BioBu..48.1401R}}</ref> Tá athbhunú gnáthóige agus athbhunú speiceas creiche i measc na n-ullmhúchán atá ar siúl i dTearmann Dúlra Ile-Balkash na Casacstáine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Restoring Asia’s roar: Opportunities for tiger recovery across the historic range|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1124340/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1124340|author=Gray, T. N.; Rosenbaum, R.; Jiang, G.; Izquierdo, P.; Yongchao, J .I. N.; Kesaro, L.; Lyet, A.; Pasha, M. K. S.; Patterson, D. J.; Channa, P.; Jinzhe, Q. I.; Ripple, W. J.; Roberts, J. L.; Roy, S.; Shwe, N. M.; Wolf, C. & Chapman, S.|bibcode=2023FrCS....424340G|pages=1124340}}</ref> Glactar leis go bhfuil athbhunú tíogair indéanta in oirthear na Cambóide ar choinníoll go gcuirfear feabhas ar bhainistíocht na gceantar cosanta agus go gcobhsófar caillteanas foraoise.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A framework for assessing readiness for tiger Panthera tigris reintroduction: a case study from eastern Cambodia|url=http://link.springer.com/10.1007/s10531-017-1365-1|journal=Biodiversity and Conservation|date=2017|issn=0960-3115|pages=2383–2399|volume=26|issue=10|doi=10.1007/s10531-017-1365-1|language=en|author=Gray, T. N. E.; Crouthers, R.; Ramesh, K.; Vattakaven, J.; Borah, J.; Pasha, M. K. S.; Lim, T.; Phan, C.; Singh, R.; Long, B. & Chapman, S.|bibcode=2017BiCon..26.2383G}}</ref> Coimeádtar agus póraítear tíogair na Síne Theas i zúanna Síneacha agus pleanáltar go n-athbhunófar a n-óga isteach i gceantair cosanta iargúlta.<ref name="Wang2023" /><ref name=":31" /> Chinntigh cláir phóraithe i measc [[Zú|zúanna]] go bhfuil éagsúlacht ghéiniteach dhóthanach i measc na dtíogar a fheidhmeodh mar “árachas i gcoinne díothaithe san fhiántas.”<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S096098220800434X|journal=Current Biology|date=2008|pages=592–596|volume=18|issue=8|doi=10.1016/j.cub.2008.03.053|language=en|author=Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J.|bibcode=2008CBio...18..592L|pmid=18424146}}</ref>
== Caidreamh le daoine ==
[[File:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|220px|Sealgaireacht tíogair ar muin eilifinte san India, 1808|alt=Dearadh de dhaoine ag fiach tíogar ar muin eilifinte]]
=== Sealgaireacht ===
<!-- Le do thoil, ná cuir aon shamplaí eile leis an gcuid seo. Tá a halt féin aici ar féidir leat a aistriú ar Vicipéid an Bhéarla -->
Bhí sé de nós ag daoine a bheith ag fiach na dtíogar leis na mílte bliain mar a léiríonn múrdhathanna ar Fhothanacha Cloiche Bhimbetka san India a dátaíodh go 5,000–6,000 bliain ó shin. Seilgeadh fud fad a raonta san Áise iad, áit a mbíodh daoine sa tóir orthu ar muin capaill, ar muin eilifinte nó fiú le sleamhnán madraí sula marófaí le sleánna agus níos déanaí le hairm thine iad. Ba iad rialtóirí Áiseacha agus impireachtaí cosúil le [[Impireacht na Mógal|hImpireacht na Mógal]] chomh maith le coilínigh Eorpacha a rinne na fiacha seo. Ba mhinic a seilgeadh tíogair mar chomhraimh agus mar gheall ar an gcontúirt a measadh a bhí ag baint leo.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 187–200.</ref> Meastar gur 80,000 tíogar a maraíodh idir 1875 agus 1925.<ref>Kothari, A. S.; Chhapgar, B. S.; Chhapgar, B. F., eds. (2005). "The Manpoora Tiger (about a Tiger Hunt in Rajpootanah)". The Treasures of Indian Wildlife. Mumbai: Bombay Natural History Society. pp. 22–27. ISBN 0-19-567728-5.</ref><ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 193.</ref>
=== Ionsaithe ===
<!-- Le do thoil, ná cuir aon shamplaí eile leis an gcuid seo. Tá a halt féin aici ar féidir leat a aistriú ar Vicipéid an Bhéarla -->
[[File:Sundarban Tiger.jpg|thumb|220px|Tíogar Bheangál sna Sundarbans|alt=Tíogar ina sheasamh ar bhruach corcach mhangróbh]]
Seachnaíonn tíogair daoine de ghnáth i bhformhór na gceantar a fhaightear iad, ach tá baol ionsaithe ann i gcónaí áit ar bith a gcómhaireann daoine leo.<ref name=":32">Nyhus, P. J. & Tilson, R. (2010). "Panthera tigris vs Homo sapiens: Conflict, coexistence, or extinction?" in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010}}, lgh. 125–142.</ref><ref name=":33">{{Luaigh foilseachán|title=Human–tiger conflict: A review and call for comprehensive plans|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1749-4877.2010.00218.x|journal=Integrative Zoology|date=2010|issn=1749-4877|pages=300–312|volume=5|issue=4|doi=10.1111/j.1749-4877.2010.00218.x|language=en|author=Goodrich, J. M.|pmid=21392348}}</ref> Casann daoine agus tíogair ar a chéile go contúirteach níos minice i ngnáthóga imill idir ceantair fhiáine agus ceantair thalmhaíochta.<ref name=":32" /> Is cosantach a bhíonn na hionsaithe, cosaint na n-óg san áireamh, ar dhaoine den chuid is mó; feictear daoine mar fhoinse chreiche uaireanta, áfach.<ref name=":33" /> Bíonn tíogair dhaoiniteacha sean agus faoi mhíchumas de ghnáth.<ref name=":7" /> Má ruaigtear tíogair dá raonta baile, tá an baol ann go mbeidh orthu daoine a ithe fosta.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 108–110.</ref>
Bhí an Tíogar Champawat freagrach as bás níos mó ná 430 duine sa Neipeal agus san India sular scaoil Jim Corbett í.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 276.</ref> D'fhulaing an tíogar baineann seo le fiacla briste agus ní raibh sí in ann a gnáthchreach a mharú. Measann údair nua-aimseartha gur chuir a chothú ar fheoil dhaonna ghann iachall uirthi níos mó agus níos mó daoine a mharú.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 73–74.</ref> Bhí líon na n-ionsaithe tíogar i Singeapór sách ard i lár na 19ú haoise nuair a leath plandálacha isteach i ngnáthóg an tíogair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=People in Peril, Environments at Risk: Coolies, Tigers, and Colonial Singapore's Ecology of Poverty|url=http://www.liverpooluniversitypress.co.uk/doi/10.3197/096734016X14661540219393|journal=Environment and History|date=2016|issn=0967-3407|pages=455–482|volume=22|issue=3|doi=10.3197/096734016X14661540219393|language=en|author=Powell, M. A.|bibcode=2016EnHis..22..455P|jstor=24810674}}</ref> Le linn na 1840idí, bhí líon na mbás sa cheantar idir 200 agus 300 in aghaidh na bliana.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 274.</ref> Ionsaithe tíogar sna Sundarbans ba chúis le bás 1,396 duine sa tréimhse idir 1935 agus 2006 dar le taifid oifigiúla Roinn Foraoise na Banglaidéise.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Profiling tigers (Panthera tigris) to formulate management responses to human-killing in the Bangladesh Sundarbans|url=http://www.socpvs.org/journals/index.php/wbp/article/view/10.2461-wbp.2013.9.6|journal=Wildlife Biology in Practice|date=2013-09-30|issn=1646-2742|volume=9|issue=2|doi=10.2461/wbp.2013.9.6|language=en|author=Barlow, A. C.; Ahmad, I. & Smith, J. L.|pages=30-39}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209025557/http://socpvs.org/journals/index.php/wbp/article/view/10.2461-wbp.2013.9.6 |date=2017-12-09 }}</ref> Ba mhuintir na sráidbhailte áitiúla iad na híobartaigh seo a chuaigh isteach i ndúiche an tíogair chun acmhainní ar nós meala nó adhmaid a bhailiú. Gnáthíobartach ab ea an t-iascaire. Bhí go leor bealaí ag daoine chun dul i ngleic le hionsaithe na dtíogar i gcaitheamh na mblianta, ina measc siúd maisc aghaidhe a caitheadh ar chúl an chinn, éadaigh chosanta, bataí agus mainicíní leictreacha a lonnaíodh go cúramach.<ref>{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 111–113.</ref>
=== Géibheann ===
{{Il-íomhánna
|align= right
|direction=vertical
|image1=Clean Toes are a Tiger's Friend (15588882074).jpg
|caption1=Tíogar ag Big Cat Rescue in 2014
|image2=Ringling Bros and Barnum & Bailey Circus Gunther Gebel-Williams 1969.jpg
|caption2=Grianghraf poiblíochta den traenálaí ainmhí Gunther Gebel-Williams le roinnt dá thíogar traenáilte, {{circa}} 1969.
|alt=Tíogar taobh thiar d'fhál (ar barr) agus grianghraf dubh-agus-bán d'fhear ar a ghlúine os comhair sé thíogar atá ina luí le lucht féachana sorcais sa chúlra}}
Coimeádadh tíogair i ngéibheann ó bhí an chianaois ann. Cuireadh tíogair ar taispeáint in [[Amfaitéatar|amfaitéatair]]; maraíodh le linn sealgaireachta agus baineadh úsáid astu chun príosúnaigh a mharú.<ref>Manfredi, P. "The Tiger in the Ancient World" in {{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 173</ref> Tuairiscítear gur choimeád an rialtóir Mongólach Kublai Khan tíogair sa 13ú haois. Coimeádadh tíogair i ngairdíní ainmhithe Eorpacha ag tosú sa [[An Mheánaois|Mheánaois]].<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 179-180.</ref> Baineadh feidhm as tíogair agus ainmhithe coimhthíocha eile chun aíocht a chur ar fáil don scothaicme go príomha agus ansin ón 19ú haois ar aghaidh, is mó a cuireadh ar taispeáint don phobal iad. Tá tíogair an-tarraingteach mar thaispeántais agus chuaigh a bpobail i ngéibheann in airde go mór.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 126–130.</ref> Bhí níos mó ná 8,000 tíogar ghafa san Áise, thart ar 5,000 sna SAM agus ar a laghad 850 san Eoraip sa bhliain 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tigers.panda.org/?916741/EU-tigers-trade-WWF-report|teideal=EU’s ‘unlikely’ role in global tiger trade revealed in new WWF, TRAFFIC report|údar=Ciste Domhanda an Fhiadhúlra (WWF)|dáta=2020|language=en|work=tigers.panda.org|dátarochtana=6 Meitheamh 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250119155811/https://tigers.panda.org/?916741/EU-tigers-trade-WWF-report|archivedate=19 Eanáir 2025}}</ref> Tá níos mó tíogar i ngéibheann ná mar atá san fhiántas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S096098220800434X|journal=Current Biology|date=2008|pages=592–596|volume=18|issue=8|doi=10.1016/j.cub.2008.03.053|language=en|author=Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J.|bibcode=2008CBio...18..592L|pmid=18424146}}</ref> Is féidir go dtaispeánfaidh tíogair i ngéibheann iompar neamhghnách cosúil le siúl síos suas agus neamhghníomhaíocht. Is féidir le zúanna nua-aimseartha na hiompair seo a laghdú le taispeántáin a dhearadh le gur féidir leis na hainmhithe bogadh idir imfháluithe atá scartha ach nasctha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Effects of a modern exhibit design on captive tiger welfare|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21746|journal=Zoo Biology|date=2023|issn=0733-3188|pages=371–382|volume=42|issue=3|doi=10.1002/zoo.21746|language=en|author=Smith, K. D.; Snider, R. J.; Dembiec, D. P.; Siegford, J. M. & Ali, A. B.|pmid=36478300}}</ref> Tá earraí cothaithe tábhachtach chun leasa na gcat fosta agus chun a n-iompar nádúrtha a spreagadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The effects of intrinsic enrichment on captive felids|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21361|journal=Zoo Biology|date=2017|issn=0733-3188|pages=186–192|volume=36|issue=3|doi=10.1002/zoo.21361|language=en|author=Damasceno, J.; Genaro, G.; Quirke, T.; McCarthy, S.; McKeown, S. & O'Riordan, R.|pmid=29165868}}</ref>
D’imir tíogair ról faoi leith i [[Sorcas|sorcais]] agus taispeántais bheo eile. Bhí iliomad ceansaitheoir tíogair le feiceáil i dtaispeántais na Ringling Bros sa 20ú haois, ina measc Mabel Stark a raibh tarraingt mhór agus gairm fhada aici. Bhí clú uirthi as a bheith in ann smacht a chur ar na tíogair cé gur bhean bheag a bhí inti; bhain sí úsáid as uirlisí “na bhfear” cosúil le fuipeanna agus gunnaí. Ceansaitheoir eile ab ea Clyde Beatty a d’úsáid cathaoireacha, fuipeanna agus gunnaí chun iompar fiáin a spreagadh i dtíogair agus in ainmhithe eile, rud a chuir cuma chróga air. Bheadh sé ar an ardán le suas le 40 tíogar agus leon in aon thaispeántas amháin. Bhainfeadh traenálaithe cosúil le Gunther Gebel-Williams úsáid as modhanna níos séimhe chun smacht a chur ar na hainmhithe ó na 1960idí ar aghaidh. Baisteadh “Cogarnach na dTíogar” ar Sara Houcke mar thraenáil sí na cait chun éisteacht léi agus í ag cogarnaíl dóibh.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 202–204.</ref> Bhain [[Siegfried & Roy]] clú amach in [[Las Vegas]] as taispeántais a chur ar siúl le tíogair bhána. Tháinig deireadh lena dtaispeántais in 2003 nuair a d’ionsaigh tíogar Roy le linn léirithe.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 140–141.</ref> Ba iad tíogair an t-ainmhí is mó trádála i measc na n-ainmhithe sorcais.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Are wild animals suited to a travelling circus life?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0962728600000270/type/journal_article|journal=Animal Welfare|date=2009|issn=0962-7286|pages=129–140|volume=18|issue=2|doi=10.1017/S0962728600000270|language=en|author=Iossa, G.; Soulsbury, C. D. & Harris, S.}}</ref> Chuaigh úsáid na dtíogar agus ainmhithe eile in éag i go leor tíortha mar gheall ar bhrú ó ghrúpaí cearta ainmhithe agus toil an phobail iad a fheiceáil laistigh de shuíomhanna níos nádúrtha. Chuir roinnt tíortha cosc nó srian ar thaispeántais den chineál seo.<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 204–205.</ref>
Tá an-tóir ar thíogair i ngnó na bpeataí coimhthíocha go háirithe sna Stáit Aontaithe,<ref>{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 214.</ref> áit nach bhfuil ach 6% de phobal na dtíogar i ngéibheann i zúanna agus in ionaid fhaofa eile an Chumainn um Zúanna agus Uisceadáin.<ref name=":34" /> Glactar leis go bhfuil bailitheoirí príobháideacha droch-fheistithe chun an aire cheart a thabhairt do thíogair, rud a chuireann as dá leas. Is féidir leo sábháilteacht an phobail a chur i mbaol fosta má ligeann siad do dhaoine caidreamh a dhéanamh leo.<ref name=":34" /> Cuireadh cosc ar thíogair agus cait mhóra eile a bheith ag daoine príobháideacha sna SAM sa bhliain 2022.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.fws.gov/press-release/2023-04/big-cat-owners-must-register-june-18|title=June 18 Deadline for Compliance With Big Cat Public Safety Act|author=U.S. Fish & Wildlife Service|date=2023|publisher=U.S. Fish & Wildlife Service|access-date=20 Feabhra 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220231426/https://www.fws.gov/press-release/2023-04/big-cat-owners-must-register-june-18|archive-date=20 Feabhra 2024}}</ref> Chuir formhór tíortha an Aontais Eorpaigh cosc ar phórú tíogair agus ar thíogair a bheith ag daoine lasmuigh de zúanna agus ionaid tharrthála ceadúnaithe ach ceadaíonn roinnt acu bailiúcháin phríobháideacha fós.<ref>{{Cite web-en|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023XC0418(01)|title=Guidance Document on the export, re-export and intra-EU trade of captive-born and bred live tigers and their parts and derivatives (Tuairisc)|author=European Commission|date=2023|access-date=6 Meitheamh 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217230241/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023XC0418(01)|archive-date=17 Nollaig 2023}}</ref>
=== Tábhacht chultúrtha ===
<!-- Le do thoil, ná cuir aon shamplaí eile leis an gcuid seo. Tá a halt féin aici ar féidir leat a aistriú ar Vicipéid an Bhéarla -->
[[File:Bronze Tiger Tally "Jie" with Gold Inlay from Tomb of Zhao Mo.jpg|thumb|220px|right|''Jie'' (suaitheantas an údaráis) de chruth an tíogair le hór iontlaise, ó thuama Zhao Mo|alt=Suaitheantas de thíogar dubh le stríoca órga]]
Tá an tíogar ar cheann de na mórfhánaí carasmatacha is cáiliúla ar domhan. Thug Kailash Sankhala “meascán annamh de mhisneach, d’fhíochmhaireacht agus de dhathúlacht iontach”<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}</ref> air agus deir Candy d'Sa go bhfuil sé “fíochmhar agus ceannasach ar an taobh amuigh, ach uasal agus géarchúiseach ar an taobh istigh”. Ghlac níos mó ná 50,000 duine as 73 thír páirt i bpobalbhreith ar líne sa bhliain 2004; dúradh gurb é an tíogar an t-ainmhí is fearr leis an domhan le 21% de na vótaí, cé gur ar éigean a sháraigh sé an madra.<ref>{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20080120222416/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678|title=Endangered tiger earns its stripes as the world's most popular beast|author=McCarthy, M.|date=2004|publisher=Londain: The Independent|access-date=7 Márta 2009|archive-url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678|archive-date=20 Eanáir 2008}}</ref> Fuair staidéar in 2018 amach gurb é an t-ainmhí fiáin is mó tóire ar an mbealach céanna bunaithe ar shuirbhéanna, ar thaispeántais ar shuíomhanna gréasáin mhórzúanna agus ar phóstaeir roinnt scannán beochana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The twenty most charismatic species|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0199149|journal=PLOS ONE|date=2018|issn=1932-6203|pmc=6037359|pmid=29985962|pages=e0199149|volume=13|issue=7|doi=10.1371/journal.pone.0199149|language=en|author=Albert, C.; Luque, G. M. & Courchamp, F.|bibcode=2018PLoSO..1399149A}}</ref>
Díreach mar a chuir an leon ríogacht agus cumhacht in iúl i gcultúr an Iarthair, is amhlaidh a rinne an tíogar i gcultúir éagsúla na hÁise. D’fhéach an tSín ársa ar an tíogar mar “rí na foraoise” agus ba shiombail é de chumhacht an impire.<ref name=":35">{{Luaigh foilseachán|author=Werness, H. B.|date=2007|title=The Continuum Encyclopedia of Animal Symbolism in World Art|publisher=Continuum. ISBN 978-0-8264-1913-2|location=Nua Eabharc|pages=402-404}}</ref> Is é an tíogar an tríú ceann den 12 ainmhí sa [[stoidiaca Síneach]] a bhfuil smacht ar an tréimhse idir 15:00 agus 17:00 aige san astralaíocht Shíneach. Ceaptar go dtugann Bliain an Tíogair “imeachtaí dramatúla agus míchuibhseacha” léi. Tá an Tíogar Bán ar cheann de Cheithre Shiombail na Réaltbhuíonta Síneacha a sheasann don iarthar agus don [[Yin agus yang|yin]] chomh maith le séasúr an Fhómhair. Macasamhail an Dragain Ghormghlais atá ann a sheasann don oirthear, don yang agus do shéasúr an Earraigh.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 39, 46.</ref> Tá an tíogar ar cheann de na hainmhithe a léirítear ar shéala Pashupati Shibhialtacht Ghleann na hIondúise. Taispeánadh an tíogar ar shéalaí agus ar bhoinn nuair a bhí ríshliocht Chola i réim i ndeisceart na hIndia óir gurbh é a suaitheantas oifigiúil.<ref>Thapar, R. "In Times Past" in {{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 156, 164.</ref>
[[File:Durga Mahisasuramardini.JPG|thumb|220px|An bandia Hiondúch Durga ag marcaíocht ar thíogar. Scoil Guler, go luath san 18ú haois|alt=Dearadh de bhandia a bhfuil ocht lámh uirthi ag marcaíocht ar thíogar atá ag baint greim de dheamhan buabhaill]]
Tá tábhacht ag an tíogar sa reiligiún agus sa bhéaloideas. Is iad an tíogar, an moncaí agus an fia an Trí Chréatúr gan Chiall sa [[An Búdachas|Bhúdachas]] agus is é an tíogar siombail na feirge.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Cooper, J. C.|date=1992|title=Symbolic and Mythological Animals|url=https://archive.org/details/symbolicmytholog0000coop|publisher=Aquarian Press. ISBN 978-1-85538-118-6|pages=[https://archive.org/details/symbolicmytholog0000coop/page/227 227]|location=Londain}}</ref> Is é an tíogar feithicil Durga sa [[An Hiondúchas|Hiondúchas]], bandia na cumhachta feiminí agus na síochána ar chruthaigh na déithe í chun troid i gcoinne na ndeamhan. Bhíodh an dia [[Dinísias]] ag marcaíocht ar muin tíogair ar an mbealach céanna sa Domhan Gréag-Rómhánach. Feictear mar theachtairí na nDéithe Sléibhe iad tíogair i miotaseolaíocht na Cóiré.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lgh. 60, 86–88, 96.</ref> Feictear mar chosaintóirí i gcoinne na n-ainspridí iad tíogair agus úsáideadh a n-íomhá chun tithe, tuamaí agus baill éadaigh a mhaisiú i gcultúir na Síne agus na Cóiré mar aon.<ref name=":35" /><ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lch. 96.</ref><ref name=":36">{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 152.</ref> I mbéaloideas na Malaeisia agus na hIndinéise, leigheasann [[Seamanachas|seamain tíogair]] easláintigh nuair a ghaireann siad an cat mór. Bhí scéalta faoi dhaoine a athraíonn ina dtíogair, agus a mhalairt, an-fhorleathan; ba thíogarriochtaí iad na daoine a d'athródh ina dtíogair agus ar ais arís. Chreid Mnongaigh na hInd-Síne go bhféadfadh tíogair ilchruthú ina ndaoine.<ref name=":36" /> Creideadh i measc roinnt bundúchasach na Sibéire go meallfadh fir mná nuair a d'athróidís ina dtíogair.<ref name=":35" />
Cuireann an dán "The Tyger" le [[William Blake]] ón mbliain 1794 an t-ainmhí i láthair mar dhéacht na háilleachta agus na fíochmhaire. Is dán cúpla é leis an dán "The Lamb" sa chnuasach filíochta ''Songs of Innocence and of Experience'' le Blake agus é ag machnamh ar conas a d'fhéadfadh Dia dhá chréatúr atá chomh difriúil sin óna chéile a chruthú. Tá an tíogar le feiceáil san úrscéal meánaoiseach Síneach ''Water Margin'' ina dtroideann an meirleach Wu Song leis an gcat agus ina maraíonn sé é. Tá an tíogar Shere Khan le feiceáil sa leabhar ''The Jungle Book'' (1894) le [[Rudyard Kipling]] ina mbíonn sé agus an príomhcharachtar Mowgli ina ndeargnaimhde. Tá tíogair chairdiúla mhúinte ann sa chultúr fosta, go háirithe Tigger, an carachtar as Winnie-the-Pooh, agus Tony the Tiger, sonóg ghránaigh Kellogg's.<ref>{{Harvnb|Green|2006}}, lch. 72–73, 78, 125–127, 147–148.</ref>
{{Clear}}
== Féach freisin ==
* [[Leon]]
* [[Liopard]]
* [[Iaguar]]
* [[Liopard sneachta]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]
r4i672op6kuoi5omgyduns05q5he6jw
Mícheál Ó Máirtín
0
31950
1331105
1295804
2026-10-30T20:21:08Z
LametinoWiki
23199
1331105
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir de chuid [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] is ea '''Mícheál Ó Máirtín''', nó '''''Micheál Martin''''' (a rugadh ar an [[1 Lúnasa]] [[1960]]). Toghadh mar cheannaire an pháirtí ar an 26 Eanáir 2011.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Martin elected FF leader - As it happened|url=https://www.rte.ie/news/2011/0126/296960-politics_tracker/|date=2011-01-26|language=en|author=RTÉ News}}</ref> Ceapadh é ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] don chéad uair ar an 27 Meitheamh 2020.
[[Íomhá:Micheal Martin, 2010.jpg|clé|mion|294x294px|2010]]
[[Íomhá:Micheál Martin 2015 (cropped).jpg|clé|mion|329x329px|2015]]
[[Íomhá:Vice President Harris Attends a Celebration of the Frederick Douglass Global Fellows.webm|clé|mion|220x220px|Físeán, 2021]]
[[Íomhá:Micheál Martin - 9th April 2024 02.jpg|clé|mion|275x275px|Aibr. 2024 sa Dáil]]
== Beatha ==
Thosaigh sé ag obair sna 1980idí mar mhúinteoir i g[[Coláiste na Toirbhirte]] i gcathair Chorcaí,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-20143606.html|teideal=Ready for the long road and long term|údar=Conor Ryan|dáta=2011-01-29|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2021-10-06}}</ref> In 1985, toghadh é chun na [[Comhairle Cathrach Chorcaí]], ag éirí ina Ardmhéara in 1992.
Phós Mary O'Shea sa bhliain 1990; bhí cúigear clainne orthu ach bhásaigh beirt. Bhuail [[Siondróm bás tobann naíonáin]] a mhac Ruairí in 2000. Bhí anchuma chairdiach ó bhroinn ar Léana, a bhásaigh in 2010 (7 mbliain d'aois).
D'éirigh leis a bheith tofa chun na [[Dáil Éireann|Dála]] den chéad uair in olltoghchán 1989.
'''2000idí'''
Ceapadh Micheál Martin ina aire sinsearach rialtais ceithre huaire le linn d'Fhianna Fáil a bheith i réim ó 1997 go dtí 2011.
Is é an cháil is mó atá air sna 2000idí ná gurbh é an tAire Sláinte a thug isteach an cosc iomlán ar chaitheamh tobac in áiteanna oibre in Éirinn sa bhliain [[2004]]. Bhí an-rath ar an gcosc seo agus bhí Éire ar cheann de na chéad tíortha ar domhan a chuir an polasaí seo i bhfeidhm.
'''2010idí'''
Bhí an seans ann nuair a roghnaíodh Micheál Martin mar cheannaire ar an bpáirtí in 2011 go mbeadh sé ar an gcéad cheannaire ar an bpáirtí nach mbeadh ina Thaoiseach go brách. Bhí Fianna Fáil taobh le fiche suíochán tar éis an olltoghcháin sin agus obair mhór le déanamh ag Micheál Martin leis an bpáirtí a tharrtháil.
'''2020idí'''
Ceapadh é ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] don chéad uair ar an 27 Meitheamh 2020,
Ceapadh [[Leo Varadkar]] ina Thaoiseach don dara huair ar 17 Nollaig 2022, Tháinig sé i gcomharbacht ar Mhicheál Martin mar chuid den socrú rialtais, 2020, idir Fine Gael agus Fianna Fáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/news/irish-news/politics/live-updates-leo-varadkar-taoiseach-28755279|teideal=Live updates as Leo Varadkar becomes Taoiseach with largely unchanged Cabinet|údar=Anita McSorley, Ferghal Blaney, Sophie Collins, Louise Burne|dáta=2022-12-17|language=en|work=Irish Mirror|dátarochtana=2022-12-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/vota-caite-ag-dail-eireann-le-leo-varadkar-a-thoghadh-ina-thaoiseach-don-dara-huair/|teideal=Leo Varadkar ceaptha ina Thaoiseach den dara huair|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-12-17}}</ref> Ar an lá céanna, ceapadh Micheál Martin mar Thánaiste, Aire Cosanta agus Aire Gnóthaí Eachtracha,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/news/irish-news/politics/live-updates-leo-varadkar-taoiseach-28755279|teideal=Live updates as Leo Varadkar becomes Taoiseach with largely unchanged Cabinet|údar=Anita McSorley, Ferghal Blaney, Sophie Collins, Louise Burne|dáta=2022-12-17|language=en|work=Irish Mirror|dátarochtana=2022-12-17}}</ref>
In 2024 d'éirigh Fianna Fáil an páirtí is mó sa Dáil agus sa Seanad agus sa rialtas áitiúil. Bhí go leor dá bhuíochas sin ag dul do Mhicheál Martin as an obair a ghlac sé air féin in 2011 leis an bpáirtí a thógáil as an nua.<ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=15 bliain de Mhicheál Martin – an ceannaire a tharrtháil Fianna Fáil faoi bhrú|url=https://tuairisc.ie/15-bliain-de-mhicheal-martin-an-ceannaire-a-tharrthail-fianna-fail-faoi-bhru/|work=Tuairisc.ie|dáta=30 Eanáir 2026|dátarochtana=2026-01-30|language=ga-IE|údar=Máirín Ní Ghadhra}}</ref>
[[Íomhá:Election of An Taoiseach - 23 January 2025 (54283376435).jpg|clé|mion|220x220px|lena bhean Mary nuair a toghadh é mar Thaoiseach don dara uair ar an 23 Eanáir 2025]]
Toghadh Martin mar Thaoiseach don dara uair ar an 23 Eanáir 2025.
Tá cáil an chúraim agus, go minic, na moilleadóireachta ar Martin. Ach in 2025 rinne sé praiseach de [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|thoghchán na huachtaránachta]] agus roghnú [[Jim Gavin]] mar iarrthóir. Ní dheachaigh Martin i gcomhairle leis an bpáirtí parlaiminte go dtí an soicind deiridh. Mar is dual don Chorcaíoch ar feadh a shaoil pholaitiúil, ghlac sé air féin in éineacht le duine nó beirt eile, iarrthóir a lorg agus a roghnú. Cáintear go minic é as gan a bheith in ann cinneadh a dhéanamh – rinne sa gcás sin agus is mó cáineadh dá bharr a bhí air. Mar is iondúil, níor ghéill sé d’aon dream eile, ghlac sé air féin cinntí a dhéanamh agus sheas sé go daingean lena chuid tuairimí féin.<ref name=":0" />
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár]]
* [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.michealmartin.ie/ Suíomh gréasáin oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107224838/http://www.michealmartin.ie/ |date=2007-01-07 }}
* [http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3923 Stair thoghchánaíochta Mhíchíl Uí Mháirtín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221165310/http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=3923 |date=2011-02-21 }}
{{Taoisigh na hÉireann}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Mairtin, Micheal O}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Ceannairí Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Méaraí Éireannacha]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]]
[[Catagóir:Taoisigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
izjzq4n32v1eo4cbn3ehqn5740kwkvp
Simon Coveney
0
32479
1331102
1249526
2026-10-30T20:13:45Z
LametinoWiki
23199
1331102
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] é '''Síomón Ó Cómhanaigh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.finegael.ie/nomination-members-government-taoiseach-leo-varadkar-td/|teideal=Nomination of Members of the Government by An Taoiseach, Leo Varadkar TD|údar=[[Fine Gael]]|dáta=14 Meitheamh 2017|language=An Béarla agus an Ghaeilge|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260528232707/https://www.finegael.ie/nomination-members-government-taoiseach-leo-varadkar-td/|archivedate=28 Bealtaine 2026}}</ref> nó '''Simon Coveney''' as Béarla (ar [[16 Meitheamh]] [[1972]] a rugadh é). Is [[Teachta Dála]] agus ceannaire tánaisteach ar [[Fine Gael|Fhine Gael]] é.
Chaith Ó Cómhanaigh 13 bliain in aireachtaí rialtais agus cuimhneofar go speisialta ar an ról a bhí aige mar Aire Gnóthaí Eachtracha le linn chainteanna an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]].<ref name=":0" />
[[Íomhá:Simon Coveney 2008.jpg|clé|mion|2008]]
[[Íomhá:Simon Coveney, May 2022 (cropped).jpg|clé|mion|2022]]
== Gairm ==
Cuireadh oideachas air freisin i g[[Coláiste Choill Chluana Gabhann]]<ref>Clongowes Wood College</ref>, i g[[Contae Chill Dara]]; agus ar Choláiste na hOllscoile, [[Corcaigh]] agus ar Choláiste Talmhaíochta an Ghoirtín, i gCo. Thiobraid Árann. Tá B.Sc. i dTalmhaíocht agus i mBainistíocht Talún ón gColáiste Talmhaíochta Ríoga, [[Gloucestershire]] aige. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://enterprise.gov.ie/ga/ce-muid-fein/na-hairi/simon-coveney.html|teideal=Simon Coveney|language=en|work=enterprise.gov.ie|dátarochtana=2024-04-02|archivedate=2024-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402192443/https://enterprise.gov.ie/ga/ce-muid-fein/na-hairi/simon-coveney.html}}</ref>
Toghadh chun na Dála é den chéad uair i 1998 i bhfothoghchán. Toghadh chuig [[Parlaimint na hEorpa]] é in 2004 áit a raibh sé ina bhall den ghrúpa EPP-ED. Bhí sé ina bhall de Choiste Gnóthaí Eachtracha Pharlaimint na hEorpa agus den Choiste um an Margadh Inmheánach agus um Chosaint Tomhaltóirí agus bhí sé ina chomhalta ionaid ar an gCoiste Iascaigh. Ba é an tUasal Ó Cómhanaigh údar Thuarascáil Bhliantúil Pharlaimint na hEorpa ar Chearta Daona sa Domhan don bhliain 2004 agus arís don bhliain 2006.<ref name=":1" />
Bhí sé ina bhall de Chomhairle [[Contae Chorcaí]] agus de Bhord Sláinte an Deiscirt ó 1999 go 2003.
=== Aire ===
Bhí sé ina Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara (2011-2016), ina Aire Cosanta (2014-2016) agus ina Aire Tithíochta, Pleanála agus Rialtais Áitiúil (2016-2017).
Bhí sé ina Aire Gnóthaí Eachtracha (2017-2022) agus ina Aire Cosanta (2020-2022). Idir mí na Samhna 2017 agus mí Meitheamh 2020, bhí oifig an [[Tánaiste]] aige chomh maith.<ref name=":1" />
Mar Aire Gnóthaí Eachtracha agus comhchathaoirleach leis an Státrúnaí Caomhach, Julian Smith, d’athbhunaigh siad Stormont i mí Eanáir 2020 tar éis trí bliana d’fholús. Ina theannta sin ba é an tAire a bhí freagrach as an obair throm leis an [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] chun teorainn chrua de bharr an [[Breatimeacht|Bhreatimeacht]]<nowiki/>a a sheachaint. Ba mhó an meas a bhí ag an tromlach frith-Bhreatimeachta ar shaothar Ó Cómhanaigh.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-a-raibh-ceangal-acu-le-sceal-an-tuaiscirt-ag-eiri-as/|teideal=Teachtaí Dála a raibh ceangal acu le scéal an Tuaiscirt ag éirí as|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-10}}</ref>
Ceapadh Ó Cómhanaigh ina Aire Fiontair, Trádála agus Fostaíochta sa bhliain 2022.
D'éirigh Ó Cómhanaigh as a chuid cúramaí mar aire i mí Aibreáin 2024. Bhí an tuairimíocht ann ag an am go ndearna Ó Cómhanaigh an cinneadh mar gur bhraith sé nach n-ainmneodh ceannaire Fhine Gael, [[Síomón Ó hEarchaí]], é nuair a d'athraigh sé na hairí sa Rialtas.
==== TD ====
Is é Corcaigh Lár-Theas an dáilcheantar ina bhfuil Síomón Ó Cómhanaigh ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] ó 1998 tráth ar éirigh leis suíochán a athar a bhuachan i bhfothoghchán. Fuair a athair, [[Hugh Coveney]] (1935 – 14 Márta 1998) bás tobann nuair a thit sé le haill.<ref>{{Lua idirlín|url=https://seamusdubhghaill.com/2021/03/14/death-of-hugh-coveney-former-lord-mayor-of-cork/|teideal=Death of Hugh Coveney, Former Lord Mayor of Cork|údar=Jim Doyle|dáta=2021-03-14|language=en|work=seamus dubhghaill|dátarochtana=2024-04-02}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An tAire Coveney le seasamh go leataobh (2)|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0402/1441218-an-taire-coveney-le-seasamh-go-leataobh/|date=2024-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
In 1998, bhí Ó Cómhanaigh mar cheann de na Teachtaí Dála is óige de chuid Fhine Gael. Idir 1998-2011, bhí scáth-aireachtaí aige sna réimsí seo a leanas: Drugaí agus Gnóthaí Óige; Cumarsáid, Mara agus Acmhainní Nádúrtha; Iompar agus Muir.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/simon-coveney-ga/|teideal=Simon Coveney|dáta=2020-06-27|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-04-02|archivedate=2024-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402192442/https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/simon-coveney-ga/}}</ref>
Bhí Ó Cómhanaigh ina chathaoirleach ar Choiste Forbartha Beartais Fhine Gael, roimh Olltoghchán 2011.
Is é [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Lár-Theas]] an dáilcheantar ina bhfuil Ó Cómhanaigh ina Theachta Dála. D'éirigh an dáilcheantar thar a bheith iomaíoch sna 2020idí, dáilcheantar ina bhfuil an tAire Airgeadais [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Micheal McGrath]] ([[Fianna Fáil|FF]]) agus an Tánaiste agus Aire Gnóthaí Eachtracha, [[Mícheál Ó Máirtín]] (FF) chomh maith le [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]] ([[Sinn Féin|SF]]).<ref name=":0" />
Nuair a ceistíodh Ó Cómhanaigh i dtaca le bheith san iomaíocht don chéad olltoghchán eile (in 2024/2025) dúirt sé nach raibh a intinn socraithe ina thaobh sin go fóill.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=An tAire Coveney le seasamh go leataobh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0402/1441218-an-taire-coveney-le-seasamh-go-leataobh/|date=2024-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== Pearsanta ===
D’imir Ó Cómhanaigh [[rugbaí]] do Gharraí Eoghain, Bunreacht Chorcaí agus Club Rugbaí [[Bun an Tábhairne]].
I 1997/8 bhí sé i gceannas ar an "Tionscadal Seolta Chernobyl" a bhain le seoladh 30,000 [[míle]] timpeall an domhain ar son carthanachta.<ref name=":2" />
Tá baint i gcónaí ag Ó Cómhanaigh le [[feirm]] teaghlaigh a reáchtáil i gContae Chorcaí.<ref name=":2" />
Tá Ó Cómhanaigh pósta ar Ruth agus tá cónaí orthu i gCorcaigh lena dtriúr iníonacha.
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
* [[Hugh Coveney]]
* [[:Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{Tánaistí na hÉireann}}
{{FPE Poblacht na hÉireann/2004-2009}}
{{DEFAULTSORT:Comhanaigh, Siomoin O}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]]
[[Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
nth3ptmcn8k3legdeszf86zq6uc9my1
1331103
1331102
2026-10-30T20:14:21Z
LametinoWiki
23199
1331103
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] é '''Síomón Ó Cómhanaigh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.finegael.ie/nomination-members-government-taoiseach-leo-varadkar-td/|teideal=Nomination of Members of the Government by An Taoiseach, Leo Varadkar TD|údar=[[Fine Gael]]|dáta=14 Meitheamh 2017|language=An Béarla agus an Ghaeilge|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260528232707/https://www.finegael.ie/nomination-members-government-taoiseach-leo-varadkar-td/|archivedate=28 Bealtaine 2026}}</ref>, nó '''''Simon Coveney''''' as [[An Béarla|Béarla]] (ar [[16 Meitheamh]] [[1972]] a rugadh é). Is [[Teachta Dála]] agus ceannaire tánaisteach ar [[Fine Gael|Fhine Gael]] é.
Chaith Ó Cómhanaigh 13 bliain in aireachtaí rialtais agus cuimhneofar go speisialta ar an ról a bhí aige mar Aire Gnóthaí Eachtracha le linn chainteanna an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]].<ref name=":0" />
[[Íomhá:Simon Coveney 2008.jpg|clé|mion|2008]]
[[Íomhá:Simon Coveney, May 2022 (cropped).jpg|clé|mion|2022]]
== Gairm ==
Cuireadh oideachas air freisin i g[[Coláiste Choill Chluana Gabhann]]<ref>Clongowes Wood College</ref>, i g[[Contae Chill Dara]]; agus ar Choláiste na hOllscoile, [[Corcaigh]] agus ar Choláiste Talmhaíochta an Ghoirtín, i gCo. Thiobraid Árann. Tá B.Sc. i dTalmhaíocht agus i mBainistíocht Talún ón gColáiste Talmhaíochta Ríoga, [[Gloucestershire]] aige. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://enterprise.gov.ie/ga/ce-muid-fein/na-hairi/simon-coveney.html|teideal=Simon Coveney|language=en|work=enterprise.gov.ie|dátarochtana=2024-04-02|archivedate=2024-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402192443/https://enterprise.gov.ie/ga/ce-muid-fein/na-hairi/simon-coveney.html}}</ref>
Toghadh chun na Dála é den chéad uair i 1998 i bhfothoghchán. Toghadh chuig [[Parlaimint na hEorpa]] é in 2004 áit a raibh sé ina bhall den ghrúpa EPP-ED. Bhí sé ina bhall de Choiste Gnóthaí Eachtracha Pharlaimint na hEorpa agus den Choiste um an Margadh Inmheánach agus um Chosaint Tomhaltóirí agus bhí sé ina chomhalta ionaid ar an gCoiste Iascaigh. Ba é an tUasal Ó Cómhanaigh údar Thuarascáil Bhliantúil Pharlaimint na hEorpa ar Chearta Daona sa Domhan don bhliain 2004 agus arís don bhliain 2006.<ref name=":1" />
Bhí sé ina bhall de Chomhairle [[Contae Chorcaí]] agus de Bhord Sláinte an Deiscirt ó 1999 go 2003.
=== Aire ===
Bhí sé ina Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara (2011-2016), ina Aire Cosanta (2014-2016) agus ina Aire Tithíochta, Pleanála agus Rialtais Áitiúil (2016-2017).
Bhí sé ina Aire Gnóthaí Eachtracha (2017-2022) agus ina Aire Cosanta (2020-2022). Idir mí na Samhna 2017 agus mí Meitheamh 2020, bhí oifig an [[Tánaiste]] aige chomh maith.<ref name=":1" />
Mar Aire Gnóthaí Eachtracha agus comhchathaoirleach leis an Státrúnaí Caomhach, Julian Smith, d’athbhunaigh siad Stormont i mí Eanáir 2020 tar éis trí bliana d’fholús. Ina theannta sin ba é an tAire a bhí freagrach as an obair throm leis an [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] chun teorainn chrua de bharr an [[Breatimeacht|Bhreatimeacht]]<nowiki/>a a sheachaint. Ba mhó an meas a bhí ag an tromlach frith-Bhreatimeachta ar shaothar Ó Cómhanaigh.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-a-raibh-ceangal-acu-le-sceal-an-tuaiscirt-ag-eiri-as/|teideal=Teachtaí Dála a raibh ceangal acu le scéal an Tuaiscirt ag éirí as|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-10}}</ref>
Ceapadh Ó Cómhanaigh ina Aire Fiontair, Trádála agus Fostaíochta sa bhliain 2022.
D'éirigh Ó Cómhanaigh as a chuid cúramaí mar aire i mí Aibreáin 2024. Bhí an tuairimíocht ann ag an am go ndearna Ó Cómhanaigh an cinneadh mar gur bhraith sé nach n-ainmneodh ceannaire Fhine Gael, [[Síomón Ó hEarchaí]], é nuair a d'athraigh sé na hairí sa Rialtas.
==== TD ====
Is é Corcaigh Lár-Theas an dáilcheantar ina bhfuil Síomón Ó Cómhanaigh ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] ó 1998 tráth ar éirigh leis suíochán a athar a bhuachan i bhfothoghchán. Fuair a athair, [[Hugh Coveney]] (1935 – 14 Márta 1998) bás tobann nuair a thit sé le haill.<ref>{{Lua idirlín|url=https://seamusdubhghaill.com/2021/03/14/death-of-hugh-coveney-former-lord-mayor-of-cork/|teideal=Death of Hugh Coveney, Former Lord Mayor of Cork|údar=Jim Doyle|dáta=2021-03-14|language=en|work=seamus dubhghaill|dátarochtana=2024-04-02}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An tAire Coveney le seasamh go leataobh (2)|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0402/1441218-an-taire-coveney-le-seasamh-go-leataobh/|date=2024-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
In 1998, bhí Ó Cómhanaigh mar cheann de na Teachtaí Dála is óige de chuid Fhine Gael. Idir 1998-2011, bhí scáth-aireachtaí aige sna réimsí seo a leanas: Drugaí agus Gnóthaí Óige; Cumarsáid, Mara agus Acmhainní Nádúrtha; Iompar agus Muir.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/simon-coveney-ga/|teideal=Simon Coveney|dáta=2020-06-27|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-04-02|archivedate=2024-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240402192442/https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/simon-coveney-ga/}}</ref>
Bhí Ó Cómhanaigh ina chathaoirleach ar Choiste Forbartha Beartais Fhine Gael, roimh Olltoghchán 2011.
Is é [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Lár-Theas]] an dáilcheantar ina bhfuil Ó Cómhanaigh ina Theachta Dála. D'éirigh an dáilcheantar thar a bheith iomaíoch sna 2020idí, dáilcheantar ina bhfuil an tAire Airgeadais [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Micheal McGrath]] ([[Fianna Fáil|FF]]) agus an Tánaiste agus Aire Gnóthaí Eachtracha, [[Mícheál Ó Máirtín]] (FF) chomh maith le [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]] ([[Sinn Féin|SF]]).<ref name=":0" />
Nuair a ceistíodh Ó Cómhanaigh i dtaca le bheith san iomaíocht don chéad olltoghchán eile (in 2024/2025) dúirt sé nach raibh a intinn socraithe ina thaobh sin go fóill.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=An tAire Coveney le seasamh go leataobh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0402/1441218-an-taire-coveney-le-seasamh-go-leataobh/|date=2024-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== Pearsanta ===
D’imir Ó Cómhanaigh [[rugbaí]] do Gharraí Eoghain, Bunreacht Chorcaí agus Club Rugbaí [[Bun an Tábhairne]].
I 1997/8 bhí sé i gceannas ar an "Tionscadal Seolta Chernobyl" a bhain le seoladh 30,000 [[míle]] timpeall an domhain ar son carthanachta.<ref name=":2" />
Tá baint i gcónaí ag Ó Cómhanaigh le [[feirm]] teaghlaigh a reáchtáil i gContae Chorcaí.<ref name=":2" />
Tá Ó Cómhanaigh pósta ar Ruth agus tá cónaí orthu i gCorcaigh lena dtriúr iníonacha.
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
* [[Hugh Coveney]]
* [[:Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{Tánaistí na hÉireann}}
{{FPE Poblacht na hÉireann/2004-2009}}
{{DEFAULTSORT:Comhanaigh, Siomoin O}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Tánaistí na hÉireann]]
[[Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
lihb0asrxkvoxmxtwl752h00ajxp1lb
Risteard Buíd Bairéid
0
32721
1331009
1294147
2026-10-30T14:57:42Z
LametinoWiki
23199
1331009
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Risteard Búiteach Bairéid''' do cheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]. '''''Richard Boyd Barrett''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]''.''Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|'''Pobal seachas Brabús''']]. Sheas Boyd Barrett in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]].
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Boyd Barrett, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
mubg9kemgxqbyaevbsu34lg5fkd8gsy
1331010
1331009
2026-10-30T14:58:09Z
LametinoWiki
23199
1331010
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Risteard Búiteach Bairéid''' do cheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]; '''''Richard Boyd Barrett''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]''.''Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|'''Pobal seachas Brabús''']]. Sheas Boyd Barrett in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]].
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Boyd Barrett, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
e2mmnq6j9sc1yiyraej91l2laektqyn
1331012
1331010
2026-10-30T15:14:39Z
LametinoWiki
23199
1331012
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Risteard Búiteach Bairéid''' do cheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]; '''''Richard Boyd Barrett''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]''.''Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|'''Pobal seachas Brabús''']]. Sheas Búiteach Bairéid in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]].
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Boyd Barrett, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
mcjhdtlmgul4i8sxvlmd4ydbxld7yl8
1331013
1331012
2026-10-30T15:15:37Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Richard Boyd Barrett]] go [[Risteard Búiteach Bairéid]]: Leagan Gaeilge
1331012
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Risteard Búiteach Bairéid''' do cheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]; '''''Richard Boyd Barrett''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]''.''Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|'''Pobal seachas Brabús''']]. Sheas Búiteach Bairéid in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]].
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Boyd Barrett, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
mcjhdtlmgul4i8sxvlmd4ydbxld7yl8
1331015
1331013
2026-10-30T15:21:00Z
LametinoWiki
23199
1331015
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Risteard Buíd Bairéid'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/92/eng/initiated/b9226d.pdf|teideal=An Bille um Inscne Neamhdhénártha agus Daoine Idirghnéasacha a Aithint, 2026|dáta=24 Meán Fómhair, 2026|pages=6|dátarochtana=30/10/2026}}</ref> do cheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]; '''''Richard Boyd Barrett''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]''.''Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|'''Pobal seachas Brabús''']]. Sheas Buíd Bairéid in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]].
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Boyd Barrett, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
jtgjp9tadfe1fbjn9yx1v0rvkkwzr64
1331016
1331015
2026-10-30T15:21:24Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Risteard Búiteach Bairéid]] go [[Risteard Buíd Bairéid]]: Misspelled title
1331015
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Risteard Buíd Bairéid'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/92/eng/initiated/b9226d.pdf|teideal=An Bille um Inscne Neamhdhénártha agus Daoine Idirghnéasacha a Aithint, 2026|dáta=24 Meán Fómhair, 2026|pages=6|dátarochtana=30/10/2026}}</ref> do cheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]; '''''Richard Boyd Barrett''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]''.''Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|'''Pobal seachas Brabús''']]. Sheas Buíd Bairéid in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]].
== Féach freisin ==
* [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Boyd Barrett, Richard}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús]]
[[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
jtgjp9tadfe1fbjn9yx1v0rvkkwzr64
Diarmuid Ó Buitiméir
0
32729
1331049
1294259
2026-10-30T16:14:12Z
LametinoWiki
23199
1331049
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Diarmuid Ó Buitiméir'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/98/eng/initiated/b9822s.pdf|teideal=Bille an Bhainc Ceannais (Leasú), 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Deireadh Fómhair, 2022}}</ref> (nó '''''Jerry Buttimer''''' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Fine Gael]]. Ba é an chéad dhuine a bhí aerach go hoscailte mar TD ag Fine Gael.
Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an [[An Rolla Oibreachais]].
Tá a bhunáit tacaíochta i mBaile an Easpaig. Cuireadh an baile ar ais sa dáilcheantar Corcaigh Theas-Lár in 2020.
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Buitiméir ina aire stáit sa Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta agus sa Roinn Iompair. Ar na freagrachtaí atá air i roinn amháin beidh an fhorbairt pobail agus carthanachtaí agus sa roinn eile tá sé freagrach as an gcóras iompair faoin tuath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
Tá Gaeilge réasúnta maith aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/pairti-an-lucht-oibre-fianna-fail-agus-neamhspleaigh-ag-suil-le-suiochain-bhreise-i-gcathair-agus-oirthear-chorcai/|teideal=Páirtí an Lucht Oibre, Fianna Fáil agus neamhspleáigh ag súil le suíocháin bhreise i gcathair agus oirthear Chorcaí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=25 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-25}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár]]
* [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Baill den 25ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Buttimer, Jerry}}
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
di3e05s87rbb8ls80c2pantldti4nsp
1331050
1331049
2026-10-30T16:14:38Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Jerry Buttimer]] go [[Diarmuid Ó Buitiméir]]: Leagan Gaeilge
1331049
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Diarmuid Ó Buitiméir'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/98/eng/initiated/b9822s.pdf|teideal=Bille an Bhainc Ceannais (Leasú), 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Deireadh Fómhair, 2022}}</ref> (nó '''''Jerry Buttimer''''' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall den Pháirtí [[Fine Gael]]. Ba é an chéad dhuine a bhí aerach go hoscailte mar TD ag Fine Gael.
Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an [[An Rolla Oibreachais]].
Tá a bhunáit tacaíochta i mBaile an Easpaig. Cuireadh an baile ar ais sa dáilcheantar Corcaigh Theas-Lár in 2020.
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Buitiméir ina aire stáit sa Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta agus sa Roinn Iompair. Ar na freagrachtaí atá air i roinn amháin beidh an fhorbairt pobail agus carthanachtaí agus sa roinn eile tá sé freagrach as an gcóras iompair faoin tuath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
Tá Gaeilge réasúnta maith aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/pairti-an-lucht-oibre-fianna-fail-agus-neamhspleaigh-ag-suil-le-suiochain-bhreise-i-gcathair-agus-oirthear-chorcai/|teideal=Páirtí an Lucht Oibre, Fianna Fáil agus neamhspleáigh ag súil le suíocháin bhreise i gcathair agus oirthear Chorcaí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=25 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-25}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár]]
* [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Baill den 25ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Buttimer, Jerry}}
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
di3e05s87rbb8ls80c2pantldti4nsp
Mary Lou Ní Dhomhnaill
0
35084
1331110
519653
2026-10-30T20:36:16Z
Xqbot
3926
Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Mary Lou McDonald]] go [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]
1331110
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]
pde7ej5968qcmvuecffjt7hxkoii8ox
Síomón Ó hEarchaí
0
35220
1331097
1330731
2026-10-30T19:45:57Z
LametinoWiki
23199
1331097
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do [[Chill Mhantáin]] é''' Síomón Ó hEarchaí''' (a rugadh ar an 17 Deireadh Fómhair 1986).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Simon Harris deimhnithe ina iarrthóir do cheannaireacht FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0321/1439118-aimniuchain-do-cheannaireacht-fg-ar-oscailt-anois/|date=2024-03-21|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosan-glan-ag-simon-harris-do-cheannaireacht-fhine-gael/|teideal=Cosán glan ag Simon Harris do cheannaireacht Fhine Gael|dáta=2024-03-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> '''''Simon Harris''''' a thugtar air i mBéarla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/resolutions/dail/2025/2025-10-20_motion-re-confidence-in-the-tanaiste-and-minister-for-foreign-affairs-and-trade_en.pdf|teideal=Tairiscint maidir le muinín as an Tánaiste agus Aire Gnóthaí Eachtracha|údar=[[Dáil Éireann]]|dáta=15 Dheireadh Fómhair, 2025}}</ref>
Is é ceannaire Fhine Gael é agus toghadh ina Thaoiseach é i gcomharbacht ar [[Leo de Varad]] in 2024. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus [[Aire cosanta|Aire Cosanta]] i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> D'éirigh sé ina Aire Airgeadais i mí na Samhna 2025 tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.
[[Íomhá:Simon Harris 2012 (cropped).jpg|clé|mion|Síomón Ó hEarchaí in 2012|273x273px]]
[[Íomhá:Simon Harris, 2017 (cropped).jpg|clé|mion|294x294px|2017]]
[[Íomhá:Simon Harris - European Council - June 2024.jpg|clé|mion|220x220px|Meitheamh 2024]]
[[Íomhá:EPP (54486500506)(cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2025]]
== Gairm ==
'''Teachta Dála'''
Toghadh Ó hEarchaí chun na Dála sa bhliain 2011 don chéad uair, le 11% de na vótaí céad rogha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/simon-24-continues-proud-fg-tradition-of-young-turks/26709065.html|teideal=Simon (24) continues proud FG tradition of Young Turks|dáta=2011-02-28|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235|teideal=ElectionsIreland.org: 31st Dáil - Wicklow First Preference Votes|work=electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-21|archivedate=2024-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321214109/https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235}}</ref> Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 16% de na vótaí céad rogha.
'''Aire sláinte, 2016-2020'''
'''Aire Ardoideachais, 2020-2024'''
I mí Lúnasa 2023, sheol Ó hEarchaí Plean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí; sa phlean, leagadh amach réimsí éagsúla ina dtiocfaidh méadú ar líon na gclárúchán printíseachta sa tseirbhís phoiblí agus in údaráis áitiúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.publicjobs.ie/ga/mol-eolais/nuacht-agus-eachtrai-is-deanai/891-meafodar-lion-na-bprintiseachtai-faoi-dho-go-dti-750-roimh-2025-faoi-phlean-printiseachta-na-seirbhise-poibli|teideal=Meafódar líon na bprintíseachtaí faoi dhó go dtí 750 roimh 2025 faoi Phlean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí|údar=publicjobs.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref>
Léirigh Ó hEarchaí tacaíocht d’ollscoil i n[[Doire]], togra a bhfuil dúil mhór ann taobh thiar den Bhanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ga-le-fuinneamh-on-taoiseach-nua-ar-an-da-thaobh-den-teorainn/|teideal=Beidh gá le fuinneamh ón Taoiseach nua, ar an dá thaobh den teorainn|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-24}}</ref>
'''Aire Dlí, 2022-2023'''
'''Taoiseach'''
9 Aibreán 2024-23 Eanáir 2025
'''Aire Gnóthaí Eachtracha, 2025'''
Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02" />
'''Aire Airgeadais, 2025-'''
Ar an 18 Samhain 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Airgeadais tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Harris ceaptha ina Aire Airgeadais in áit Donohoe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1118/1544617-simon-harris-ceaptha-ina-aire-airgeadais-in-ait-paschal-dononhoe/|date=2025-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Gaeilge ==
Dúirt Ó hEarchaí sa bhliain 2022 go raibh sé ag iarraidh níos mó [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhairt bhí sé i gceist aige tabhairt faoi ranganna Gaeilge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taire-ardoideachais-le-tabhairt-faoi-ranganna-chun-a-chuid-gaeilge-a-fheabhsu/|teideal=An tAire Ardoideachais le tabhairt faoi ranganna chun a chuid Gaeilge a fheabhsú|dáta=2022-04-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref>
Mar Aire Breisoideachais agus Ardoideachais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/03/20/nuacht/an-taoiseach-tar-eis-leo/|teideal=Tar éis Leo, cé a bheidh mar chéad Taoiseach eile againn?|údar=ExtraG|dáta=2024-03-20|language=ga-IE|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>Bhí sé ina aire dhlí agus cirt sealadach nuair a bhí a chomhghleacaí [[Helen McEntee]] ar saoire mháithreachais</ref> ba mhinic a cháineadh é faoina mheon agus meon a Roinne i leith na Gaeilge. Nuair a foilsíodh in 2021 ceannteidil an bhille, ''Bille an Údaráis um Ard-Oideachas, 2022'', rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí, an tAire Breisoideachais agus Ardoideachais ag an am, toisc nach raibh tagairt ar bith don Ghaeilge iontu. Mhol Ó hEarchaí go mbainfí tagairt láidir do "chosaint na Gaeilge" ó acht agus go gcuirfí tagairt ghinearálta do "chúrsaí cultúrtha" ina háit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsai-naimhdeach-ar-an-teanga-caineadh-deanta-ar-mholadh-an-aire-ardoideachais-tagairt-don-ghaeilge-a-bhaint-i-mbille-nua/|teideal=‘An é atá á rá ag an Aire Harris nach bhfuil fás na Gaeilge ina aidhm náisiúnta a thuilleadh?’|dáta=2021-07-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Ach rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí. Deirtear anois sa Bhille go bhfuil sé mar chuspóir ag an Údarás tacú leis na hinstitiúidí tríú leibhéal atá faoina chúram an Ghaeilge a úsáid agus a chur chun cinn. Dúirt Ó hEarchaí ag an am go raibh “réimse leathan” cúrsaí ar fáil i nGaeilge agus dóthain acu ann chun freastal ar aon éileamh breise ar Ghaeilgeoirí a bheadh ann amach anseo de thoradh an Bhille Teanga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-ag-iarraidh-go-dtabharfai-cosaint-nios-mo-don-ghaeilge-i-reachtaiocht-nua-oideachais/|teideal=Teachtaí Dála ag iarraidh go dtabharfaí cosaint níos mó don Ghaeilge i reachtaíocht nua oideachais|dáta=2022-02-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/athru-poirt-ag-harris-agus-tagairt-don-ghaeilge-curtha-i-mbille-oideachais-nua/|teideal=Athrú poirt ag Harris agus tagairt don Ghaeilge curtha i mbille oideachais nua|dáta=2022-01-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref>
== Pearsanta ==
D'fhreastail Ó hEarchaí ar an [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|Institiúid Teicneolaíochta Átha Cliath]]. D'éirigh sé as a chúrsa chun dul ag obair le [[Frances Fitzgerald]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/health-family/simon-harris-as-minister-for-health-the-challenge-awaits-1.2646917|teideal=Simon Harris as Minister for Health: the challenge awaits|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-03-21}}</ref>
Phós Ó hEarchaí Caoimhe Wade in 2017. Tá beirt chlainne acu.
Tá [[Galar Crohn]] ar Ó hEarchaí.
=== Géarleanúint ===
Ar an 20 Samhain 2025, tugadh Sandra Barry, as Tor an Rí, Baile Gadaí, i Leamhchán (40 bliain d'aois) os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Ó hEarchaí agus ar a theaghlach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
I mí Dheireadh Fómhair 2025, phléadáil Patrick Grealish as eastát Gharraí an Choirce, [[Leitir Mealláin]] i gCo na Gaillimhe ciontach as bagairtí a dhéanamh ar Shíomón Ó hEarchaí agus a theaghlach tríd theachtaireacht ar na meáin shóisialta. Ciontaíodh Grealish as 70 cion roimhe seo. Bhain 24 dóibh sin le cionta bóthair agus bhain an chuid eile 46 le cionta gadaíochta. Dúirt Ó hEarchaí gur mhian leis go dtuigfeadh Grealish go bhfágann bagairtí droch bhail ar dhaoine, go ngortaíonn siad iad agus go gcothaíonn siad imní uafásach iontu. Ar an 17 Feabhra 2026 gearradh téarma ceithre mhí i bpríosún ar Grealish.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=4 mhí príosúin d'fhear a bhagair an Tánaiste Simon Harris a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0217/1558950-4-mhi-priosuin-dfhear-a-bhagair-an-tanaiste-simon-harris-a-mharu/|date=2026-02-17|language=ga|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Éanna Ó Coinnigh]]
* [[Mícheál Ó Máirtín]]
* [[Leo de Varad]]
* [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]]
* [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Harris, Simon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]]
[[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
hhos9nt827ghjitc28bz68psl4seccj
1331098
1331097
2026-10-30T19:46:18Z
LametinoWiki
23199
LametinoWiki moved page [[Simon Harris]] to [[Síomón Ó hEarchaí]] over redirect: Leagan Gaeilge
1331097
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do [[Chill Mhantáin]] é''' Síomón Ó hEarchaí''' (a rugadh ar an 17 Deireadh Fómhair 1986).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Simon Harris deimhnithe ina iarrthóir do cheannaireacht FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0321/1439118-aimniuchain-do-cheannaireacht-fg-ar-oscailt-anois/|date=2024-03-21|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosan-glan-ag-simon-harris-do-cheannaireacht-fhine-gael/|teideal=Cosán glan ag Simon Harris do cheannaireacht Fhine Gael|dáta=2024-03-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> '''''Simon Harris''''' a thugtar air i mBéarla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/resolutions/dail/2025/2025-10-20_motion-re-confidence-in-the-tanaiste-and-minister-for-foreign-affairs-and-trade_en.pdf|teideal=Tairiscint maidir le muinín as an Tánaiste agus Aire Gnóthaí Eachtracha|údar=[[Dáil Éireann]]|dáta=15 Dheireadh Fómhair, 2025}}</ref>
Is é ceannaire Fhine Gael é agus toghadh ina Thaoiseach é i gcomharbacht ar [[Leo de Varad]] in 2024. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus [[Aire cosanta|Aire Cosanta]] i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> D'éirigh sé ina Aire Airgeadais i mí na Samhna 2025 tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.
[[Íomhá:Simon Harris 2012 (cropped).jpg|clé|mion|Síomón Ó hEarchaí in 2012|273x273px]]
[[Íomhá:Simon Harris, 2017 (cropped).jpg|clé|mion|294x294px|2017]]
[[Íomhá:Simon Harris - European Council - June 2024.jpg|clé|mion|220x220px|Meitheamh 2024]]
[[Íomhá:EPP (54486500506)(cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2025]]
== Gairm ==
'''Teachta Dála'''
Toghadh Ó hEarchaí chun na Dála sa bhliain 2011 don chéad uair, le 11% de na vótaí céad rogha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/simon-24-continues-proud-fg-tradition-of-young-turks/26709065.html|teideal=Simon (24) continues proud FG tradition of Young Turks|dáta=2011-02-28|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235|teideal=ElectionsIreland.org: 31st Dáil - Wicklow First Preference Votes|work=electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-21|archivedate=2024-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321214109/https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235}}</ref> Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 16% de na vótaí céad rogha.
'''Aire sláinte, 2016-2020'''
'''Aire Ardoideachais, 2020-2024'''
I mí Lúnasa 2023, sheol Ó hEarchaí Plean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí; sa phlean, leagadh amach réimsí éagsúla ina dtiocfaidh méadú ar líon na gclárúchán printíseachta sa tseirbhís phoiblí agus in údaráis áitiúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.publicjobs.ie/ga/mol-eolais/nuacht-agus-eachtrai-is-deanai/891-meafodar-lion-na-bprintiseachtai-faoi-dho-go-dti-750-roimh-2025-faoi-phlean-printiseachta-na-seirbhise-poibli|teideal=Meafódar líon na bprintíseachtaí faoi dhó go dtí 750 roimh 2025 faoi Phlean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí|údar=publicjobs.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref>
Léirigh Ó hEarchaí tacaíocht d’ollscoil i n[[Doire]], togra a bhfuil dúil mhór ann taobh thiar den Bhanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ga-le-fuinneamh-on-taoiseach-nua-ar-an-da-thaobh-den-teorainn/|teideal=Beidh gá le fuinneamh ón Taoiseach nua, ar an dá thaobh den teorainn|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-24}}</ref>
'''Aire Dlí, 2022-2023'''
'''Taoiseach'''
9 Aibreán 2024-23 Eanáir 2025
'''Aire Gnóthaí Eachtracha, 2025'''
Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02" />
'''Aire Airgeadais, 2025-'''
Ar an 18 Samhain 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Airgeadais tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Harris ceaptha ina Aire Airgeadais in áit Donohoe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1118/1544617-simon-harris-ceaptha-ina-aire-airgeadais-in-ait-paschal-dononhoe/|date=2025-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Gaeilge ==
Dúirt Ó hEarchaí sa bhliain 2022 go raibh sé ag iarraidh níos mó [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhairt bhí sé i gceist aige tabhairt faoi ranganna Gaeilge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taire-ardoideachais-le-tabhairt-faoi-ranganna-chun-a-chuid-gaeilge-a-fheabhsu/|teideal=An tAire Ardoideachais le tabhairt faoi ranganna chun a chuid Gaeilge a fheabhsú|dáta=2022-04-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref>
Mar Aire Breisoideachais agus Ardoideachais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/03/20/nuacht/an-taoiseach-tar-eis-leo/|teideal=Tar éis Leo, cé a bheidh mar chéad Taoiseach eile againn?|údar=ExtraG|dáta=2024-03-20|language=ga-IE|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>Bhí sé ina aire dhlí agus cirt sealadach nuair a bhí a chomhghleacaí [[Helen McEntee]] ar saoire mháithreachais</ref> ba mhinic a cháineadh é faoina mheon agus meon a Roinne i leith na Gaeilge. Nuair a foilsíodh in 2021 ceannteidil an bhille, ''Bille an Údaráis um Ard-Oideachas, 2022'', rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí, an tAire Breisoideachais agus Ardoideachais ag an am, toisc nach raibh tagairt ar bith don Ghaeilge iontu. Mhol Ó hEarchaí go mbainfí tagairt láidir do "chosaint na Gaeilge" ó acht agus go gcuirfí tagairt ghinearálta do "chúrsaí cultúrtha" ina háit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsai-naimhdeach-ar-an-teanga-caineadh-deanta-ar-mholadh-an-aire-ardoideachais-tagairt-don-ghaeilge-a-bhaint-i-mbille-nua/|teideal=‘An é atá á rá ag an Aire Harris nach bhfuil fás na Gaeilge ina aidhm náisiúnta a thuilleadh?’|dáta=2021-07-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Ach rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí. Deirtear anois sa Bhille go bhfuil sé mar chuspóir ag an Údarás tacú leis na hinstitiúidí tríú leibhéal atá faoina chúram an Ghaeilge a úsáid agus a chur chun cinn. Dúirt Ó hEarchaí ag an am go raibh “réimse leathan” cúrsaí ar fáil i nGaeilge agus dóthain acu ann chun freastal ar aon éileamh breise ar Ghaeilgeoirí a bheadh ann amach anseo de thoradh an Bhille Teanga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-ag-iarraidh-go-dtabharfai-cosaint-nios-mo-don-ghaeilge-i-reachtaiocht-nua-oideachais/|teideal=Teachtaí Dála ag iarraidh go dtabharfaí cosaint níos mó don Ghaeilge i reachtaíocht nua oideachais|dáta=2022-02-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/athru-poirt-ag-harris-agus-tagairt-don-ghaeilge-curtha-i-mbille-oideachais-nua/|teideal=Athrú poirt ag Harris agus tagairt don Ghaeilge curtha i mbille oideachais nua|dáta=2022-01-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref>
== Pearsanta ==
D'fhreastail Ó hEarchaí ar an [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|Institiúid Teicneolaíochta Átha Cliath]]. D'éirigh sé as a chúrsa chun dul ag obair le [[Frances Fitzgerald]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/health-family/simon-harris-as-minister-for-health-the-challenge-awaits-1.2646917|teideal=Simon Harris as Minister for Health: the challenge awaits|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-03-21}}</ref>
Phós Ó hEarchaí Caoimhe Wade in 2017. Tá beirt chlainne acu.
Tá [[Galar Crohn]] ar Ó hEarchaí.
=== Géarleanúint ===
Ar an 20 Samhain 2025, tugadh Sandra Barry, as Tor an Rí, Baile Gadaí, i Leamhchán (40 bliain d'aois) os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Ó hEarchaí agus ar a theaghlach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
I mí Dheireadh Fómhair 2025, phléadáil Patrick Grealish as eastát Gharraí an Choirce, [[Leitir Mealláin]] i gCo na Gaillimhe ciontach as bagairtí a dhéanamh ar Shíomón Ó hEarchaí agus a theaghlach tríd theachtaireacht ar na meáin shóisialta. Ciontaíodh Grealish as 70 cion roimhe seo. Bhain 24 dóibh sin le cionta bóthair agus bhain an chuid eile 46 le cionta gadaíochta. Dúirt Ó hEarchaí gur mhian leis go dtuigfeadh Grealish go bhfágann bagairtí droch bhail ar dhaoine, go ngortaíonn siad iad agus go gcothaíonn siad imní uafásach iontu. Ar an 17 Feabhra 2026 gearradh téarma ceithre mhí i bpríosún ar Grealish.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=4 mhí príosúin d'fhear a bhagair an Tánaiste Simon Harris a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0217/1558950-4-mhi-priosuin-dfhear-a-bhagair-an-tanaiste-simon-harris-a-mharu/|date=2026-02-17|language=ga|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Éanna Ó Coinnigh]]
* [[Mícheál Ó Máirtín]]
* [[Leo de Varad]]
* [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]]
* [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Harris, Simon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]]
[[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
hhos9nt827ghjitc28bz68psl4seccj
Roibeard Ó Troithigh
0
35773
1331060
1294151
2026-10-30T16:48:27Z
LametinoWiki
23199
1331060
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid Fhianna Fáil é '''Roibeard Ó Troithigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/33/eng/initiated/b3323d.pdf|teideal=An Bille um Riarachán Poiblí Údarás Áitiúil, 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=28 Márta, 2023}}</ref> nó '''''Robert Troy''''' i [[An Béarla|mBéarla]] (a rugadh ar [[24 Eanáir]] [[1982]]) atá ina [[Theachta Dála]] (TD) do dháilcheantar [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|An Longfort-An hIarmhí]] ó 2011.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Robert-Troy.D.2011-03-09|teideal=Robert Troy – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2022-07-26|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2022-08-25}}</ref>
==Gairm==
Rugadh Ó Troithigh sa [[An Muileann gCearr|Mhuileann gCearr]] sa bhliain 1982, ach is as [[Baile na Carraige]], [[Contae na hIarmhí|Co. na hIarmhí]] ó dhúchas é.
Bhí sé ina bhall de [[Comhairle Contae na hIarmhí|Chomhairle Contae na hIarmhí]] don thoghcheantar áitiúil an Mhuilinn Chearr Thiar ó 2004 go 2011.
Toghadh é ina Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil do [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|thoghcheantar Longfoirt-na hIarmhí]] in [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|olltoghchán 2011]], ag fáil an bua ar an bheirt Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil, Peter Kelly agus iar-Aire Comh-aireachta agus Ceannaire an tSeanaid Mary O'Rourke.
Bhí sé ina Urlabhraí ag Fianna Fáil ar na hEalaíona agus ar an Oidhreacht ó Aibreán 2011 go dtí Iúil 2012. I mí Iúil 2012, ceapadh é ina Urlabhraí ar Leanaí. Tar éis olltoghchán 2016 ceapadh é mar Urlabhraí Fhianna Fáil ar Iompar, Turasóireacht agus Spórt.
Toghadh arís é sa bhliain 2020 le 21.1% de na vótaí céad rogha. I mí Iúil, tar éis bhunú Rialtas an 33ú Dáil, ceapadh an Traí mar Aire Stáit ag an Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta, le freagracht speisialta as Cur Chun Cinn na Trádála.
=== Teip ar leasanna maoine a dhearbhú ===
Bhí Ó Troithigh ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta le freagracht speisialta as Cur Chun Cinn na Trádála, ó Iúil 2020 go Lúnasa 2022, nuair a d’éirigh sé as; tháinig sé chun solais gur theip air leasanna maoine a fhógairt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Robert Troy resigns from Minister of State role|url=https://www.rte.ie/news/politics/2022/0824/1318499-bacik-says-troy-showed-careless-disregard-for-rules/|date=2022-08-24|language=en|author=RTÉ news}}</ref> I mí Lúnasa 2022, deimhníodh gur theip ar Ó Troithigh a lánleasanna gnó a dhearbhú i gClár Leasanna na gComhaltaí i gcomhréir le hoibleagáidí caighdeánacha atá ar TD.
Bhí leithscéal gafa ag Ó Troithigh don chéad uair faoi nár chláraigh sé maoin dá chuid ar an gClár Leasanna Comhaltaí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa ag an Aire Stáit Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0818/1316558-leithsceal-gafa-ag-an-aire-stait-robert-troy/|date=2022-08-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Fuarthas amach gur dhíol sé réadmhaoin le [[Comhairle Contae na hIarmhí]] roimhe seo, a raibh sé ina bhall di roimhe seo, in 2018. Mhaígh Ó Troithigh gur earráid ar a thaobh féin a bhí sa teip seo.<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/robert-troy-flat-was-not-on-register-x76z5lwcj|teideal=Robert Troy flat was not on register|údar=thetimes.co.uk|dáta=21 Lúnasa 2022|language=en|dátarochtana=2022-08-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/robert-troy-says-he-made-an-error-in-not-declaring-sale-of-a-house-he-owned-41905403.html|teideal=Robert Troy says he made an ‘error’ in not declaring sale of a house he owned|údar=independent.ie|dáta=11 Lúnasa 2022|language=en|work=independent|dátarochtana=2022-08-25}}</ref>
Fuarthas amach ina dhiaidh sin freisin gur theip ar Ó Troithigh díol an dara réadmhaoin a chlárú le [[Comhairle Contae an Longfoirt|Comhairle Contae Longfoirt]] in 2019 agus gur theip air leas a dhearbhú i dtríú teach sa Mhuileann gCearr in 2020.
[[Íomhá:Robert Troy, 2015.jpg|mion|Robert Troy, Samhain 2015|clé]]
Tháinig sé chun solais ina dhiaidh sin in agallamh le [[RTÉ]] an 23 Lúnasa 2022<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa arís ag an Aire Stáit, Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0823/1318335-leithsceal-gafa-aris-ag-an-aire-stait-robert-troy/|date=2022-08-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> go raibh 11 réadmhaoin aige san iomlán, naoi gcinn acu a bhí ar cíos aige; d'admhaigh sé gur theip air gnó maoine a raibh baint aige leis a fhógairt i gceart; agus bhí sé ag fáil ioncaim faoin Scéim um Chóiríocht ar Cíos (SCC) arna mhaoiniú ag an stát ar dhá réadmhaoin.
Bhí leithscéal gafa ag Ó Troithigh arís. Dúirt sé gur "botún fíorthromchúiseach" a bhí ann.<ref name=":0" /> Thug sé le fios gur údar náire ann dó an breall a bhí air.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Ceisteanna fós le freagairt ag Robert Troy'-Bacik|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0824/1318495-ceisteanna-fos-le-freagairt-ag-robert-troy-bacik/|date=2022-08-24|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Timpeall an ama seo freisin bhí Ó Troithigh tar éis labhairt faoi thacaíochtaí tithíochta a mhéadú do thionóntaí sa Dáil.
==== Éirí as oifig an Aire ====
Ar an 24 Lúnasa 2022, tugadh le fios nach raibh aon deimhniú dóiteáin ag ceann de mhaoine cíosa na Traí. Ar an lá céanna, d'éirigh sé as a ról mar Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta, ag áitiú go ndearna sé fíorearráidí lena dhearbhú reachtúil agus ag rá nach ngabhfadh sé leithscéal as a bheith ina thiarna talún.
=== 2025 ===
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Smyth ina aire stáit do na comhair chreidmheasa agus seirbhísí airgeadais i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0825/1318722-an-cinneadh-ceart-deanta-ag-robert-troy-an-taire-ogorman/ 'An cinneadh ceart déanta ag Robert Troy'-An tAire O'Gorman]
*[https://tuairisc.ie/ceisteanna-le-freagairt-ag-an-taoiseach-agus-an-tanaiste-faoi-thitim-troy-mary-lou-mcdonald/ Ceisteanna le freagairt ag an Taoiseach agus an Tánaiste faoi thitim Troy – Mary Lou McDonald]
*[https://tuairisc.ie/bac-curtha-ag-ceithre-rialtas-ar-athru-a-chuirfeadh-fiorchaighdeain-iompair-i-bhfeidhm-sa-saol-poibli/ Bac curtha ag ceithre rialtas ar athrú a chuirfeadh fíorchaighdeáin iompair i bhfeidhm sa saol poiblí] - Cathal Mac Coille
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Troy, Robert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]
[[Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
tfqh13xoy65i9vt2yplrhg8ef0ji8yg
1331061
1331060
2026-10-30T16:48:44Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Robert Troy]] go [[Roibeard Ó Troithigh]]: Leagan Gaeilge
1331060
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid Fhianna Fáil é '''Roibeard Ó Troithigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/33/eng/initiated/b3323d.pdf|teideal=An Bille um Riarachán Poiblí Údarás Áitiúil, 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=28 Márta, 2023}}</ref> nó '''''Robert Troy''''' i [[An Béarla|mBéarla]] (a rugadh ar [[24 Eanáir]] [[1982]]) atá ina [[Theachta Dála]] (TD) do dháilcheantar [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|An Longfort-An hIarmhí]] ó 2011.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Robert-Troy.D.2011-03-09|teideal=Robert Troy – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2022-07-26|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2022-08-25}}</ref>
==Gairm==
Rugadh Ó Troithigh sa [[An Muileann gCearr|Mhuileann gCearr]] sa bhliain 1982, ach is as [[Baile na Carraige]], [[Contae na hIarmhí|Co. na hIarmhí]] ó dhúchas é.
Bhí sé ina bhall de [[Comhairle Contae na hIarmhí|Chomhairle Contae na hIarmhí]] don thoghcheantar áitiúil an Mhuilinn Chearr Thiar ó 2004 go 2011.
Toghadh é ina Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil do [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|thoghcheantar Longfoirt-na hIarmhí]] in [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|olltoghchán 2011]], ag fáil an bua ar an bheirt Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil, Peter Kelly agus iar-Aire Comh-aireachta agus Ceannaire an tSeanaid Mary O'Rourke.
Bhí sé ina Urlabhraí ag Fianna Fáil ar na hEalaíona agus ar an Oidhreacht ó Aibreán 2011 go dtí Iúil 2012. I mí Iúil 2012, ceapadh é ina Urlabhraí ar Leanaí. Tar éis olltoghchán 2016 ceapadh é mar Urlabhraí Fhianna Fáil ar Iompar, Turasóireacht agus Spórt.
Toghadh arís é sa bhliain 2020 le 21.1% de na vótaí céad rogha. I mí Iúil, tar éis bhunú Rialtas an 33ú Dáil, ceapadh an Traí mar Aire Stáit ag an Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta, le freagracht speisialta as Cur Chun Cinn na Trádála.
=== Teip ar leasanna maoine a dhearbhú ===
Bhí Ó Troithigh ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta le freagracht speisialta as Cur Chun Cinn na Trádála, ó Iúil 2020 go Lúnasa 2022, nuair a d’éirigh sé as; tháinig sé chun solais gur theip air leasanna maoine a fhógairt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Robert Troy resigns from Minister of State role|url=https://www.rte.ie/news/politics/2022/0824/1318499-bacik-says-troy-showed-careless-disregard-for-rules/|date=2022-08-24|language=en|author=RTÉ news}}</ref> I mí Lúnasa 2022, deimhníodh gur theip ar Ó Troithigh a lánleasanna gnó a dhearbhú i gClár Leasanna na gComhaltaí i gcomhréir le hoibleagáidí caighdeánacha atá ar TD.
Bhí leithscéal gafa ag Ó Troithigh don chéad uair faoi nár chláraigh sé maoin dá chuid ar an gClár Leasanna Comhaltaí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa ag an Aire Stáit Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0818/1316558-leithsceal-gafa-ag-an-aire-stait-robert-troy/|date=2022-08-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Fuarthas amach gur dhíol sé réadmhaoin le [[Comhairle Contae na hIarmhí]] roimhe seo, a raibh sé ina bhall di roimhe seo, in 2018. Mhaígh Ó Troithigh gur earráid ar a thaobh féin a bhí sa teip seo.<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/robert-troy-flat-was-not-on-register-x76z5lwcj|teideal=Robert Troy flat was not on register|údar=thetimes.co.uk|dáta=21 Lúnasa 2022|language=en|dátarochtana=2022-08-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/robert-troy-says-he-made-an-error-in-not-declaring-sale-of-a-house-he-owned-41905403.html|teideal=Robert Troy says he made an ‘error’ in not declaring sale of a house he owned|údar=independent.ie|dáta=11 Lúnasa 2022|language=en|work=independent|dátarochtana=2022-08-25}}</ref>
Fuarthas amach ina dhiaidh sin freisin gur theip ar Ó Troithigh díol an dara réadmhaoin a chlárú le [[Comhairle Contae an Longfoirt|Comhairle Contae Longfoirt]] in 2019 agus gur theip air leas a dhearbhú i dtríú teach sa Mhuileann gCearr in 2020.
[[Íomhá:Robert Troy, 2015.jpg|mion|Robert Troy, Samhain 2015|clé]]
Tháinig sé chun solais ina dhiaidh sin in agallamh le [[RTÉ]] an 23 Lúnasa 2022<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa arís ag an Aire Stáit, Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0823/1318335-leithsceal-gafa-aris-ag-an-aire-stait-robert-troy/|date=2022-08-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> go raibh 11 réadmhaoin aige san iomlán, naoi gcinn acu a bhí ar cíos aige; d'admhaigh sé gur theip air gnó maoine a raibh baint aige leis a fhógairt i gceart; agus bhí sé ag fáil ioncaim faoin Scéim um Chóiríocht ar Cíos (SCC) arna mhaoiniú ag an stát ar dhá réadmhaoin.
Bhí leithscéal gafa ag Ó Troithigh arís. Dúirt sé gur "botún fíorthromchúiseach" a bhí ann.<ref name=":0" /> Thug sé le fios gur údar náire ann dó an breall a bhí air.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Ceisteanna fós le freagairt ag Robert Troy'-Bacik|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0824/1318495-ceisteanna-fos-le-freagairt-ag-robert-troy-bacik/|date=2022-08-24|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Timpeall an ama seo freisin bhí Ó Troithigh tar éis labhairt faoi thacaíochtaí tithíochta a mhéadú do thionóntaí sa Dáil.
==== Éirí as oifig an Aire ====
Ar an 24 Lúnasa 2022, tugadh le fios nach raibh aon deimhniú dóiteáin ag ceann de mhaoine cíosa na Traí. Ar an lá céanna, d'éirigh sé as a ról mar Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta, ag áitiú go ndearna sé fíorearráidí lena dhearbhú reachtúil agus ag rá nach ngabhfadh sé leithscéal as a bheith ina thiarna talún.
=== 2025 ===
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Smyth ina aire stáit do na comhair chreidmheasa agus seirbhísí airgeadais i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0825/1318722-an-cinneadh-ceart-deanta-ag-robert-troy-an-taire-ogorman/ 'An cinneadh ceart déanta ag Robert Troy'-An tAire O'Gorman]
*[https://tuairisc.ie/ceisteanna-le-freagairt-ag-an-taoiseach-agus-an-tanaiste-faoi-thitim-troy-mary-lou-mcdonald/ Ceisteanna le freagairt ag an Taoiseach agus an Tánaiste faoi thitim Troy – Mary Lou McDonald]
*[https://tuairisc.ie/bac-curtha-ag-ceithre-rialtas-ar-athru-a-chuirfeadh-fiorchaighdeain-iompair-i-bhfeidhm-sa-saol-poibli/ Bac curtha ag ceithre rialtas ar athrú a chuirfeadh fíorchaighdeáin iompair i bhfeidhm sa saol poiblí] - Cathal Mac Coille
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Troy, Robert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]
[[Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
tfqh13xoy65i9vt2yplrhg8ef0ji8yg
Teimpléad:Teachtaí Dála an 31ú Dáil
10
35939
1331018
1249615
2026-10-30T15:23:28Z
LametinoWiki
23199
1331018
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Teachtaí Dála an 31ú Dáil
|state =
|title = [[An 31ú Dáil|Teachtaí Dála an 31ú Dáil]]
|bodyclass = hlist
|above =
Mar [[An 31ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2011]], le hathruithe<br/>[[Ceann Comhairle]]: [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]]
|group1 = [[Fine Gael]] (66)
|list1 = [[James Bannon|Bannon]]{{·}} [[Tom Barry|Barry]]{{·}} [[Pat Breen|Breen]]{{·}} '''[[Richard Bruton|Bruton]]'''{{·}} [[Ray Butler (polaiteoir)|Butler]]{{·}} [[Jerry Buttimer|Buttimer]]{{·}} [[Catherine Byrne|C. Byrne]]{{·}} [[Ciarán Cannon|Cannon]]{{·}} [[Joe Carey|Carey]]{{·}} [[Paudie Coffey|Coffey]]{{·}} [[Áine Collins|A. Collins]]{{·}} [[Paul (Óg) Connaughton|Connaughton]]{{·}} [[Noel Coonan|Coonan]]{{·}} [[Marcella Corcoran Kennedy|Corcoran Kennedy]]{{·}} '''[[Simon Coveney|Coveney]]'''{{·}} [[Michael Creed|Creed]]{{·}} [[Jim Daly|J. Daly]]{{·}} [[John Deasy (Fine Gael)|Deasy]]{{·}} '''[[Jimmy Deenihan|Deenihan]]'''{{·}} [[Pat Deering|Deering]]{{·}} [[Regina Doherty|R. Doherty]]{{·}} [[Paschal Donohoe|Donohoe]]{{·}} [[Andrew Doyle|Doyle]]{{·}} [[Bernard Durkan|Durkan]]{{·}} [[Damien English|English]]{{·}} [[Alan Farrell|Farrell]]{{·}} [[Frank Feighan|Feighan]]{{·}} '''[[Frances Fitzgerald|Fitzgerald]]'''{{·}} [[Peter Fitzpatrick|Fitzpatrick]]{{·}} '''[[Charles Flanagan|C. Flanagan]]'''{{·}} [[Brendan Griffin|Griffin]]{{·}} [[Noel Harrington|Harrington]]{{·}} [[Simon Harris|Harris]]{{·}} [[Tom Hayes|T. Hayes]]{{·}} [[Martin Heydon|Heydon]]{{·}} '''[[Phil Hogan|Hogan]]'''{{·}} [[Heather Humphreys|H. Humphreys]]{{·}} [[Derek Keating|Keating]]{{·}} [[Paul Kehoe|Kehoe]]{{·}} '''''[[Enda Kenny|E. Kenny]]'''''{{·}} [[Seán Kyne|Kyne]]{{·}} [[Anthony Lawlor|Lawlor]]{{·}} [[Helen McEntee|McEntee]]{{·}} [[Gabrielle McFadden|McFadden]]{{·}} [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich|McGinley]]{{·}} [[Joe McHugh|McHugh]]{{·}} [[Tony McLoughlin|McLoughlin]]{{·}} [[Olivia Mitchell|Mitchell]]{{·}} [[Mary Mitchell O'Connor|Mitchell O'Connor]]{{·}} [[Michelle Mulherin|Mulherin]]{{·}} [[Dara Murphy|D. Murphy]]{{·}} [[Eoghan Murphy|E. Murphy]]{{·}} [[Dan Neville|Neville]]{{·}} '''[[Michael Noonan|Noonan]]'''{{·}} [[Kieran O'Donnell|O'Donnell]]{{·}} [[Patrick O'Donovan|O'Donovan]]{{·}} [[Fergus O'Dowd|O'Dowd]]{{·}} [[John O'Mahony (polaiteoir)|O'Mahony]]{{·}} [[Joe O'Reilly|O'Reilly]]{{·}} [[John Perry|Perry]]{{·}} [[John Paul Phelan|J. P. Phelan]]{{·}} '''[[James Reilly|Reilly]]'''{{·}} [[Michael Ring|Ring]]{{·}} [[Alan Shatter|Shatter]]{{·}} [[David Stanton|Stanton]]{{·}} [[Liam Twomey|Twomey]]{{·}} '''[[Leo Varadkar|Varadkar]]'''
|group2 = [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (33)
|list2 = '''''[[Joan Burton|Burton]]'''''{{·}} [[Eric Byrne|E. Byrne]]{{·}} [[Michael Conaghan|Conaghan]]{{·}} [[Ciara Conway|Conway]]{{·}} [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Costello]]{{·}} [[Robert Dowds|Dowds]]{{·}} [[Anne Ferris|A. Ferris]]{{·}} [[Eamon Gilmore|Gilmore]]{{·}} [[Dominic Hannigan|Hannigan]]{{·}} '''[[Brendan Howlin|Howlin]]'''{{·}} [[Kevin Humphreys|K. Humphreys]]{{·}} [[Alan Kelly (polaiteoir)|Kelly]]{{·}} [[Seán Kenny|S. Kenny]]{{·}} [[Ciarán Lynch|C. Lynch]]{{·}} [[Kathleen Lynch|K. Lynch]]{{·}} [[John Lyons|Lyons]]{{·}} [[Eamonn Maloney|Maloney]]{{·}} [[Michael McCarthy|McCarthy]]{{·}} [[Gerald Nash|Nash]]{{·}} [[Derek Nolan|Nolan]]{{·}} [[Aodhán Ó Ríordáin|Ó Ríordáin]]{{·}} [[Jan O'Sullivan|J. O'Sullivan]]{{·}} [[Ann Phelan|A. Phelan]]{{·}} '''[[Ruairi Quinn|Quinn]]'''{{·}} '''[[Pat Rabbitte|Rabbitte]]'''{{·}} [[Brendan Ryan|Ryan]]{{·}} [[Seán Sherlock|Sherlock]]{{·}} [[Arthur Spring|Spring]]{{·}} [[Emmet Stagg|Stagg]]{{·}} [[Joanna Tuffy|Tuffy]]{{·}} [[Jack Wall|Wall]]{{·}} [[Alex White|White]]
|group3 = [[Fianna Fáil]] (21)
|list3 = [[Bobby Aylward|Aylward]]{{·}} [[John Browne (Fianna Fáil)|Browne]]{{·}} [[Dara Calleary|Calleary]]{{·}} [[Niall Collins|N. Collins]]{{·}} [[Barry Cowen|Cowen]]{{·}} [[Timmy Dooley|Dooley]]{{·}} [[Seán Fleming|S. Fleming]]{{·}} [[Colm Keaveney|Keaveney]]{{·}} [[Billy Kelleher|Kelleher]]{{·}} [[Séamus Kirk|Kirk]]{{·}} [[Michael P. Kitt|Kitt]]{{·}} ''[[Micheál Martin|Martin]]''{{·}} [[Charlie McConalogue|McConalogue]]{{·}} [[Michael McGrath]]{{·}} [[John J. McGuinness|McGuinness]]{{·}} [[Michael Moynihan (Polaiteoir Corcaíoch)|Moynihan]]{{·}} [[Éamon Ó Cuív|Ó Cuív]]{{·}} [[Willie O'Dea|O'Dea]]{{·}} [[Seán Ó Fearghaíl|Ó Fearghaíl]]{{·}} [[Brendan Smith|Smith]]{{·}} [[Robert Troy|Troy]]
|group4 = [[Sinn Féin]] (14)
|list4 = ''[[Gearóid Mac Ádhaimh|Mac Ádhaimh]]''{{·}} [[Caoimhghín Ó Caoláin|Ó Caoláin]]{{·}} [[Michael Colreavy|Colreavy]]{{·}} [[Seán Crowe|Crowe]]{{·}} [[Piaras Ó Dochartaigh|P. Ó Dochartaigh]]{{·}} [[Dessie Ellis|Ellis]]{{·}} [[Martin Ferris|M. Ferris]]{{·}} [[Pádraig Mac Lochlainn|Mac Lochlainn]]{{·}} [[Mary Lou McDonald|McDonald]]{{·}} [[Sandra McLellan|McLellan]]{{·}} [[Jonathan O'Brien|O'Brien]]{{·}} [[Aengus Ó Snodaigh|Ó Snodaigh]]{{·}} [[Brian Stanley|Stanley]]{{·}} [[Peadar Tóibín|Tóibín]]
|group5 = [[Comhghuaillíocht Frith-Dhéine-Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|CFD-CPRB]] (4)
|list5 = [[Risteard Buíd Bairéid|Buíd Bairéid]]{{·}} [[Ruth Coppinger|Coppinger]]{{·}} [[Joe Higgins|Higgins]]{{·}} [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Murphy]]
|group6 = [[Renua Éireann]] (3)
|list6 = ''[[Lucinda Creighton|Creighton]]''{{·}} [[Billy Timmins|Timmins]]{{·}} [[Terence Flanagan|T. Flanagan]]
|group7 = [[Na Daonlathaigh Shóisialta]] (3)
|list7 = ''[[Stephen Donnelly|Donnelly]]''{{·}} ''[[Catherine Murphy|C. Murphy]]''{{·}} ''[[Róisín Shortall|Shortall]]''
|group8 = [[Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe|Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe<br />is iad atá Dífhostaithe]] (1)
|list8 = [[Séamus Healy|Healy]]
|group9 = [[Neamhspleách (polaitíocht)|Neamhspleáigh]] (19)
|list9 = [[Tommy Broughan|Broughan]]{{·}} [[Joan Collins (polaiteoir)|J. Collins]]{{·}} [[Seán Conlan|Conlan]] {{·}} [[Clare Daly|C. Daly]]{{·}} [[Michael Fitzmaurice|Fitzmaurice]]{{·}} [[Tom Fleming|T. Fleming]]{{·}} [[Noel Grealish|Grealish]]{{·}} [[John Halligan|Halligan]]{{·}} [[Michael Healy-Rae|Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Lowry|Lowry]]{{·}} [[Peter Mathews|Mathews]]{{·}} [[Finian McGrath|F. McGrath]]{{·}} [[Mattie McGrath]]{{·}} [[Michael McNamara|McNamara]]{{·}} [[Denis Naughten|Naughten]]{{·}} [[Patrick Nulty|Nulty]]{{·}} [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|M. O'Sullivan]]{{·}} [[Willie Penrose|Penrose]]{{·}} [[Thomas Pringle|Pringle]]{{·}} [[Shane Ross|Ross]]{{·}} [[Mick Wallace|Wallace]]
|below =
{{·}} ''Cló Iodálach'' = Ceannairí na bPairtithe '''Trom''' = Airí
}}<noinclude>
[[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]][[Catagóir:Teimpléid]]
</noinclude>
985rff229z9wpftp8hdgsbmohjlzg73
Breandán Mac Gabhann
0
36045
1331079
1294171
2026-10-30T17:56:22Z
LametinoWiki
23199
1331079
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|v_p18_caption=Brendan Smith (2024)}}
Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|an Chabháin-Muineacháin]] é '''Breandán Mac Gabhann'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2019/108/eng/initiated/b10819d.pdf|teideal=An Bille um Cheartas Coiriúil (Sciúradh Airgid agus Maoiniú Sceimhlitheoireachta) (Leasú) (An Ghníomhaireacht um Choireacht Trasteorann), 2019|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Nollaig 2019}}</ref>, nó '''''Brendan Smith''''' i [[An Béarla|mBéarla]] (rugadh é an [[1 Meitheamh]] [[1956]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] agus is TD é ón mbliain [[1992]] i leith. Iar-Aire talmhaíochta (2008-11), iar-Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí (2011) atá ann.
== Féach freisin ==
* [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Smith, Brendan}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
skkpbybvtb5ad6mdr2nimgzu23zmt37
1331080
1331079
2026-10-30T17:56:40Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Brendan Smith]] go [[Breandán Mac Gabhann]]: Leagan Gaeilge
1331079
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|v_p18_caption=Brendan Smith (2024)}}
Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|an Chabháin-Muineacháin]] é '''Breandán Mac Gabhann'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2019/108/eng/initiated/b10819d.pdf|teideal=An Bille um Cheartas Coiriúil (Sciúradh Airgid agus Maoiniú Sceimhlitheoireachta) (Leasú) (An Ghníomhaireacht um Choireacht Trasteorann), 2019|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Nollaig 2019}}</ref>, nó '''''Brendan Smith''''' i [[An Béarla|mBéarla]] (rugadh é an [[1 Meitheamh]] [[1956]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] agus is TD é ón mbliain [[1992]] i leith. Iar-Aire talmhaíochta (2008-11), iar-Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí (2011) atá ann.
== Féach freisin ==
* [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Smith, Brendan}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
skkpbybvtb5ad6mdr2nimgzu23zmt37
Brendan Smith (politician)
0
36046
1331083
680369
2026-10-30T17:59:55Z
Xqbot
3926
Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Brendan Smith]] go [[Breandán Mac Gabhann]]
1331083
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Breandán Mac Gabhann]]
dcejzeltk3a2vf4m0ba6mmqua40vsze
An Lá Mór (Agóid)
0
43315
1331001
1244867
2026-10-30T14:29:56Z
LametinoWiki
23199
1331001
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Stadas.jpg|mion|An Feisire Eorpach [[Seán Ó Neachtain]] i gcuideachta [[Panu Petteri Höglund|Phanu Höglund]], [[Aoife Ní Scolaí]] agus [[Pádraig B. Ó Laighin|Phádraig Uí Laighin]]. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh stádas oifigiúil iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/language-group-calls-for-status-without-delay-1.977482|teideal=Language group calls for status 'without delay'|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-01-02}}</ref>]]
Is agóid ar son stádas na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] a bhí sa '''An Lá Mór''' a tharla i m[[Baile Átha Cliath]] ar an [[24 Aibreán]], [[2004]]. Bhí [[Feachtas "Stádas"|Stádas]] agus [[Na Gaeil Óga]] taobh thiar den fheachtas a raibh stádas oifigiúil na Gaeilge san AE mar chríoch air.
{{Main|Feachtas "Stádas"}}
Bhí tuairim is 5,000 duine i láthair ar an lá a d'fhág go raibh '''An Lá Mór''' ar na hagóidí Gaeilge ba mhó riamh i stair na hÉireann.<ref>https://www.irishtimes.com/culture/treibh/nil-ach-an-t-aon-rogha-ann-stadas-oifigiuil-1.1310020 |teideal= 'Nil ach an t-aon rogha ann - stadas oifigiuil' - The Irish Times (2004)</ref> Chruinnigh an slua in aice le Cearnóg Pharnell agus shiúil trí lár Bhaile Átha Cliath go dtí [[sráid Theach Laighean]]. Ar ardán taobh amuigh de Thithe an Rialtais labhair [[Pádraig B. Ó Laighin]], [[Seán Ó Neachtain | Seán Ó Neachtain]] [[ Feisire de Pharlaimint na hEorpa | FPE]] ó[[Fianna Fáil | Fhianna Fáil]], [[Aoife Ní Scolaí]] ó [[Conradh na Gaeilge |Chonradh na Gaeilge]], Tomaí Ó Conghaile ó [[Na Gaeil Óga]], [[Éamon Mac Giollamóir]] [[TD]] ó [[Páirtí an Lucht Oibre | Pháirtí an Lucht Oibre]], [[Piaras Ó Dochartaigh]] ó [[Sinn Féin | Shinn Féin]], [[Joe Higgins]] [[TD]] ón[[Páirtí Sóisialach (Éire) | bPáirtí Sóisialach]], bean ón [[An Páirtí Daonlathach (Éire) |bPáirtí Daonlathach]] mar aon le [[Panu Petteri Höglund]] ón Fhionlainn ann.
Bunaíodh Na Gaeil Óga chun ceist STÁDAS a bhrú chun tosaigh sna hollscoileanna agus tugadh áit ar ardán don ghrúpa ar an Lá Mór. Rinne Aoife Ní Scolaí comhordú ar rannpháirtíocht Chonradh na Gaeilge san fheachtas. Le linn an fheachtais, tháinig sé chun solais go raibh Panu Petteri Höglund i ndiaidh achainí dá chuid féin a chur ar siúl ar an Idirlíon ar mhaithe leis an gcuspóir céanna. Thug Stádas lántacaíocht don achainí sin, agus rinne siad cinneadh go dtabharfaí cuireadh do Panu a bheith i láthair sa mhórshiúl agus labhairt ag an léirsiú mór os comhair [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]].
== Féach Freisin ==
* [[Feachtas "Stádas"]]
* [[Dearg le Fearg]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Lá Mór, An}}
[[Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Cearta Gaeilge]]
[[Catagóir:2004]]
nrkwd5lmqfa3r3283v3lgc9yujd9um8
Brendan Smith (polaiteoir)
0
45457
1331085
680154
2026-10-30T18:00:00Z
Xqbot
3926
Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Brendan Smith]] go [[Breandán Mac Gabhann]]
1331085
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Breandán Mac Gabhann]]
dcejzeltk3a2vf4m0ba6mmqua40vsze
Réaltfhisic
0
51139
1331082
1320043
2026-10-30T17:59:22Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331082
wikitext
text/x-wiki
Is éard atá sa '''réaltfhisic''' an chraobh den [[réalteolaíocht]] a phléann le fisic na cruinne. Déantar staidéar ar [[Fisic|fhisic]] is [[ceimic]] na reanna spéire, go mór mór trí bhíthin na speictriméadrachta a ligeann dúinn comhdhéanamh na reann a dhéanamh amach.<ref name='Freamh'>{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Réaltfhisic|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=554}}</ref> Ar na rudaí a scrúdaítear tá airíonna fisiciúla agus ceimiceacha, bunús na reann réalteolaíocha agus a n-éabhlóid siúd.<ref>Collins Australian Dictionary (2007). Glasgow: Collins. ISBN 978-0-73-228656-9. ”Astrophysics.”</ref> Déantar staidéar ar réaltraí, ar réaltaí, ar phláinéid, ar phláinéid eachtarghréine, ar an meán idir-réaltach agus ar an gcúlra cosmach micreathonnach.<ref>{{Lua idirlín |url=http://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-01-05 |archivedate=2015-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150811095500/http://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ }}</ref><ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/40047/astronomy</ref> Déantar a gcuid astúchán a scrúdú ar feadh an speictrim leictreamaighnéadaigh agus aird á tabhairt ar lonrachas, ar dhlús, ar chomhshuíomh ceimiceach agus ar theocht.
Tá a lán cineálacha fisice ann: [[meicnic]], [[leictreamaighnéadas]], [[meicnic staitistiúil]], [[teirmidinimic]], [[meicnic chandamach]], [[teoiric na coibhneasachta]], [[fisic núicléach]], [[fisic cháithníní]], [[fisic adamhach]] agus [[fisic mhóilíneach|mhóilíneach]].
Tá tábhacht le fisic theoiriciúil agus bhreathnaitheach. Ar na rudaí atá le socrú fós tá airíonna an ábhair dhorcha, an fhuinnimh dhorcha agus na ndúpholl, agus táthar ag iarraidh a fháil amach an féidir taisteal ama a dhéanamh, an féidir le poill phéiste a bheith ann, cén bunús atá leis an gcruinne agus céard tá i ndán di.<ref>{{Lua idirlín |url=http://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-01-05 |archivedate=2015-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150811095500/http://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ }}</ref>
Ar na rudaí eile a ndéanann réaltfhisiceoirí staidéar orthu tá cruthú agus éabhlóid an ghrianchórais, dinimic réaltach agus éabhlóid réaltach, cruthú agus éabhlóid na réaltraí, maighnéadai-hidridinimic, comhdhéanamh mórscála an ábhair sa chruinne, bunús na ngathana cosmacha, [[coibhneasacht ghinearálta]] agus [[cosmeolaíocht fhisiciúil]]. Tá baint aici siúd le teoiric na dteaghrán agus fisic réaltcháithníní.
[[Image:NGC 4414 (NASA-med).jpg|deas|thumb|280px|NGC 4414, gnáthréaltra bíseach i réaltbhuíon Coma Berenices. Tá sí thart ar 56,000 solasbhliain trasna agus thart ar 60 milliún solasbhliain i gcéin.]]
==Réaltfhisic bhreathnaitheach==
Déanann an réaltfhisic bhreathnaitheach sonraí a thaifeadadh (murab ionann is an réaltfhisic threoiriciúil, disclipín a phléann lena bhfuil le tomhas i mionsamhlacha fisiciúla). Baintear feidhm as teileascóip agus as trealamh eile. Déantar an chuid is mó den ghrinniú tríd an speictream leictreamaighnéadach.
* Déanann an réalteolaíocht raidió staidéar ar radaíocht a bhfuil a thonnfhad níos mó ná cúpla milliméadar. I measc na réimsí staidéir úd tá tonnta raidió atá á n-astú ag rudaí fuara, leithéidí gás idir-réaltach agus scamaill deannaigh; an radaíocht chúlrach mhicreathonnach chosmach arb í an solas [[deargaistriú|deargaistrithe]] a tháinig ón Ollphléasc í; agus [[pulsár|pulsáir]].
* Déanann an réalteolaíocht infridhearg staidéar ar radaíocht a bhfuil tonnfhad aici atá rófhada chun go bhfeicfeadh an tsúil é ach atá níos giorra ná tonnta raidió. De ghnáth déantar grinniú infridhearg le teileascóip atá dealraitheach le teileascóip optúla. Oireann grinniú den sórt seo do reanna atá níos fuaire ná réaltaí.
* Chun réalteolaíocht optach a dhéanamh is gnách teileascóip a úsáid a bhfuil gléas luchtchúpláilte nó speictreascóp ag gabháil leo. Úsáidtear optaic oiriúnaitheach agus teileascóip spáis chun na híomhánna is soiléire a fháil, mar cuireann atmaisféar an Domhain isteach ar an mbreathnú. Is furasta réaltaí a fheiceáil sa raon minicíochtaí seo agus tá a lán speictream ceimiceach ann a léiríonn comhshuíomh na réaltaí, na réaltraí agus na réaltnéalta.
* Déanann an réalteolaíocht ultraivialait, x-ghathach agus gáma-ghathach staidéar ar reanna ardfhuinneamhacha. Orthu sin tá [[déphulsár|déphulsáir]], [[dúpholl|dúphoill]], maighdéadáir agus a lán eile. Ní gan dua a théann na cineálacha radaíochta seo tríd an atmaisféar, agus baintear feidhm as teileascóip spáis agus as teileascóip íomháithe aeir Cherenkov.
==Réaltfhisic theoiriciúil==
Tá a lán uirlisí ag réaltfhisiceoirí teoiriciúla. Orthu sin tá mionsamhlacha anailíseacha (matamaiticiúla) ar nós polatróp (chun aithris a dhéanamh ar iompar réalta) agus ionsamhlúcháin ríomhaireachtúla uimhriúla. Tríd is tríd, is fearr mionsamhlacha anailíseacha a úsáid chun léargas a fháil ar bhunoibriú feiniméin. Tig le ionsamhlúcháin uimhriúla feiniméin agus iarmhairtí a léiriú.<ref>Eddington, A.S. (1926. 1988): ''Internal Constitution of the Stars'', New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-33708-9.</ref>
Déanann teoiricithe iarracht ar thorthaí breathnaitheacha mionsamhlacha teoiriciúla a oibriú amach. Cuirtear sonraí nua san áireamh, agus má tá difríochtaí idir na sonraí agus an mionsamhail is gnách an t-athrú is lú a dhéanamh ar an mionsamhail ar mhaithe le réiteach. D’fhéadfaí an mhionsamhail a chaitheamh i gcártaí dá mbeadh an iomarca sonraí neamhréireacha ann.
Is féidir coibhneasacht réaltfhisiciúil a úsáid chun airíonna ollstruchtúr a bhfuil dlúthbhaint ag an domhantarraingt lena gcuid feiniméan fisiciúil a thomhas. Ina theannta sin, scrúdaítear feidhmiú na domhantarraingte sna dúphoill agus sna tonnta domhantarraingthe.
==Stair==
Sa bhliain 1848, den chéad uair, thug an fisiceoir Francach Hippolyte Fizeau cuntas ar aistriú na línte speictreacha i réalta mar léiriú ar iarmhairt Doppler. Uaireanta tugtar “iarmhairt Doppler-Fizeau” uirthi dá bharr. Sa bhliain 1868 bhí an réalteolaí Briotanach William Huggins ar an gcéad duine a bhain feidhm aisti chun luas réalta a bhí ag gluaiseacht amach ón Domhan a dhéanamh amach.<ref>Huggins, William (1868). ‘Further Observations on the Spectra of Some of the Stars and Nebulae, with an Attempt to Determine Therefrom Whether These Bodies are Moving towards or from the Earth, Also Observations on the Spectra of the Sun and of Comet II,’ ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London'', Vol. 158, lgh 529–564</ref>
Sa bhliain 1871 cinntíodh an deagaistriú optúil nuair a chonacthas é i [[línte Fraunhofer]] agus rothlú gréine á úsáid.<ref>Reber, G. (1995). ‘Intergalactic Plasma,’ Astrophysics and Space Science, Vol. 227, Issue 1–2, lgh 93–96.</ref>
Fuair Vesto Slipher amach de bharr breathnuithe a thosaigh sa bhliain 1912 go raibh deargaistriú mór ag baint leis an gcuid is mó de na réaltbhuíonta bíseacha.<ref>Slipher, Vesto (1912). ‘The radial velocity of the Andromeda Nebula,’ ''Lowell Observatory Bulletin'', Volume 1, lgh 2.56–2.57.</ref>
==Speictrim==
Chun an deargaistriú a aimsiú, caithfear dul ar lorg línte ionsúcháin, línte astúcháin nó comhathruithe eile i ndlús an tsolais. Is féidir iad seo a chur i gcomparáid lena leithéidí i speictream na gcomhdhúl sa Domhan féin. Tá speictream ag baint le solas a ghluaiseann trí hidrigin agus eatraimh rialta le feiceáil ann. Má tá na heatraimh chéanna le feiceáil i dtonnfhaid aistrithe i speictream ó chianfhoinse, is féidir a rá ar an dóigh chéanna go bhfuil hidrigin i láthair.
Caithfidh an breathnaitheoir eolas a bheith aige ar an tonnfhad a thomhaisfeadh breathnaitheoir a bhí in aice na foinse agus ag gluaiseacht in éineacht léi.
==Tagairtí==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
* [http://www.worldscinet.com/ijmpd/ijmpd.shtml ''International Journal of Modern Physics D''], iris de chuid World Scientific
* [http://www.aip.org/history/cosmology/index.htm ''Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021070242/http://www.aip.org/history/cosmology/index.htm |date=2008-10-21 }} ón American Institute of Physics
* [http://www.vega.org.uk/video/subseries/16 Prof. Sir Harry Kroto, NL], Astrophysical Chemistry Lecture Series. Ocht léacht "Freeview" de chuid an Vega Science Trust.
* [http://home.slac.stanford.edu/ppap.html Stanford Linear Accelerator Center, Stanford, California]
* [http://www.iasfbo.inaf.it Institute for Space Astrophysics and Cosmic Physics]
* [http://www.journals.uchicago.edu/ApJ/ ''Astrophysical Journal''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970619012400/http://www.journals.uchicago.edu/ApJ/ |date=1997-06-19 }}
* [http://www.aanda.org/ ''Astronomy and Astrophysics'', iris Eorpach]
* [http://www.scienceresourceworld.com/publications/journals/astronomy_journals.html List and directory of peer-reviewed Astronomy / Astrophysics Journals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718122530/http://www.scienceresourceworld.com/publications/journals/astronomy_journals.html |date=2012-07-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20081114165225/http://master.obspm.fr/ Master of Science in Astronomy and Astrophysics]
* [http://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmolog.htm Ned Wright's Cosmology Tutorial, UCLA]
* Suíomh Philippe Stee: [http://www.oca.eu/stee/page1/page3/page3.html Hot and Active Stars Research]
{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:réaltfhisic| ]]
9id44iirawg80tn8l7txloxechld5ms
Montevideo
0
53925
1330999
1328591
2026-10-30T14:16:33Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1330999
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Montevideo''' príomhchathair [[Uragua]]. Tá an chathair suite i ndeisceart na tíre. Tá níos mó ná 1,000,000 duine ina gcónaí sa chathair féin, agus mar sin is é an chathair is mó sa tír agus an t-aon chathair le daonáireamh os cionn 1,000,000. Tá tránna breátha ann, mar shampla: Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda agus Carrasco. Tá an chathair lán d'fhoirgnimh stairiúla. De réir "''Mercer Human Resource Consulting''" is é Montevideo an chathair i [[Meiriceá Laidineach]] le cáilíocht na beatha is airde.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.lanacion.cl/prontus_noticias/site/artic/20070401/pags/20070401204943.html |teideal=''La Nación'' |dátarochtana=2013-12-08 |archivedate=2009-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090525094021/http://www.lanacion.cl/prontus_noticias/site/artic/20070401/pags/20070401204943.html }}</ref>
<ref>[http://www.larepublica.com.uy/lr3/larepublica/2007/04/03/politica/252300/montevideo-la-mejor-ciudad-para-vivir-de-america-latina/ Montevideo, la mejor ciudad para vivir de América Latina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007084230/http://www.larepublica.com.uy/lr3/larepublica/2007/04/03/politica/252300/montevideo-la-mejor-ciudad-para-vivir-de-america-latina/ |date=2007-10-07 }} ó nuachtán Uraguach [http://www.larepublica.com.uy La República] {{Dead link|date=Meán Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Spáinnis)</ref><ref>[http://www.translatorscafe.com/cafe/MegaBBS/thread-view.asp?threadid=8972&start=1 Alt ón ''Café''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226080650/https://www.translatorscafe.com/cafe/MegaBBS/thread-view.asp?threadid=8972&start=1%20 |date=2018-12-26 }} (Spáinnis)</ref>.
==Bailte Ceangailte==
*[[File:Flag of Western Sahara.svg|22px]] [[El Aaiún]]
*[[File:Flag of Germany.svg|22px]] [[Beirlín]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Nasc Seachtrach ==
* [https://web.archive.org/web/20110421000932/http://www.montevideo.gub.uy/ Montevideo - Leathanach oifigiúil]
[[File:Montevideo centro y puerto.jpg|thumb|left|200px|Montevideo, lár na cathrach agus an calafort]]
[[File:Montevideouruguaynasa.jpg|thumb|200px|Montevideo]]
[[Catagóir:Uragua]]
[[Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas]]
00nh2yzdrs24uv89ua45xs00u7zmsa3
Rotterdam
0
54153
1331075
1227611
2026-10-30T17:47:51Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331075
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is cathair agus port tábhachtach in oirdheisceart [[An Ísiltír|na hÍsiltíre]] é '''Rotterdam''' ([[IPA]]: '''ˌrɔtərˈdɑm'''). Tá sé suite 4m faoi leibhéal na mara,<ref>{{Lua idirlín |url=http://population.mongabay.com/population/netherlands/2747891/rotterdam |teideal=Mongabay |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2012-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120112215908/http://population.mongabay.com/population/netherlands/2747891/rotterdam }}</ref> ag béal na n-aibhneacha [[An Réin|Rhein]], Meuse, agus Scheldt, san [[An Ollainn Theas|Ollainn Theas]]. Tá an port an-tábhachtach i ngeilleagar [[An Eoraip|na hEorpa]] ar fad mar gheall ar a dhea-líonra iompartha leis [[An Ghearmáin|an nGearmáin]], leis [[An Fhrainc|an bhFrainc]], agus leis [[An Bheilg|an mBeilg]]. Tá an chathair 21km amach ón [[An Háig|Háig]] (príomhchathair na tíre), 58km ó [[Amstardam]], 48km ó [[Utrecht]] agus 201km ó [[Groningen, Groningen|Ghroningen]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com Distance Calculator]</ref> Tá 616,003 duine ina gcónaí sa chathair féin, agus is é an dara cathair is mó sa tír,<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&geo=-160 |teideal=Cathracha an Domhain |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2012-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127221806/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&geo=-160 }}</ref> ach tá timpeall is 1,300,000 duine sa cheantar ar fad. Bunaíodh ollscoil anseo sa bhliain [[1913]].
== Daoine mór le rá ==
* [[Erasmus as Rotterdam]] ([[1466]] – [[1536]]) [[Sagart]], [[Fealsúnacht|Fealsúnaí]].
* [[Hendrik Martenszoon Sorgh]] (timpeall [[1610]] – [[1670]]) [[Péintéir]].
* [[Rem Koolhaas]] ([[1944]]-) [[Ailtireacht|Ailtire]].
* [[Jacobus Henricus van't Hoff]] ([[1852]] – [[1911]]) [[Ceimic|Ceimicí]].
== Bailte Comhcheangailte ==
* [[Íomhá:Flag of the United States.svg|22px]] [[Baltimore, Maryland]]<ref>[http://www.baltimorecity.gov/ Cathair Bhaltimore]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Bulgaria.svg|22px]] Burgas<ref>[http://www.burgas.bg/ Бургас]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Romania.svg|22px]] Constanța<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.primaria-constanta.ro/PrimariaConstanta/Default.aspx?machetaID=4&paginaID=2&detaliuID=861&lang=ro |teideal=Primaria Constanța |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2011-01-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101084900/http://www.primaria-constanta.ro/PrimariaConstanta/Default.aspx?machetaID=4&paginaID=2&detaliuID=861&lang=ro }}</ref>
* [[Íomhá:Flag of Germany.svg|22px]] [[Dresden]]<ref>[http://www.dresden.de/ Stadt Dresden]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Luxembourg.svg|22px]] Esch-sur-Alzette<ref>[http://www.esch.lu/ Ville d’ Esch-sur-Alzette]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Poland.svg|22px]] [[Gdańsk]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.gdansk.pl/ |teideal=Miasto Gdańska |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2011-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110222212201/http://www.gdansk.pl/ }}</ref>
* [[Íomhá:Flag of Cuba.svg|22px]] [[Havana]]
* [[Íomhá:Flag of Turkey.svg|22px]] [[Iostanbúl]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Pages/AnaSayfa.aspx |teideal=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140107075744/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Pages/AnaSayfa.aspx |archivedate=2014-01-07 |dátarochtana=2013-12-27}}</ref>
* [[Íomhá:Flag of Germany.svg|22px]] [[Köln]]<ref>[http://www.stadt-koeln.de/ Stadt Köln]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Malaysia.svg|22px]] Kuching<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.dbku.sarawak.gov.my/ |teideal=Sarawak |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2013-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130331011154/http://www.dbku.sarawak.gov.my/ }}</ref>
* [[Íomhá:Flag of Spain.svg|22px]] [[Las Palmas de Gran Canaria]]<ref>[http://www.laspalmasgc.es/ Ayuntamiento de las Palmas]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Belgium.svg|22px]] Liège<ref>[http://www.liege.be/ Ville de Liège]</ref>
* [[Íomhá:Flag of France.svg|22px]] [[Lille]]<ref>[http://www.mairie-lille.fr/ Ville de Lille]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Russia.svg|22px]] [[Sankt Peterburg]]<ref>[http://gov.spb.ru/ Санкт-Петербург]</ref>
* [[Íomhá:Flag of China.svg|22px]] [[Shanghai]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node2314/index.html |teideal=上海 |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2011-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615002351/http://www.shanghai.gov.cn/shanghai/node2314/index.html }}</ref>
* [[Íomhá:Flag of Indonesia.svg|22px]] Surabaya<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.surabaya.go.id/ |teideal=Surabaya |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2011-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111029055355/http://www.surabaya.go.id/ }}</ref>
* [[Íomhá:Flag of Hungary.svg|22px]] Szeged<ref>[http://www.szegedvaros.hu/ Szeged Város]</ref>
* [[Íomhá:Flag of Italy.svg|22px]] [[Torino]]<ref>[http://www.comune.torino.it/ Città di Torino]</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Nasc seachtrach ==
* [http://www.zuid-holland.nl/ Rialtas na hOllainne Theas]
[[Catagóir:Cathracha san Ísiltír]]
7ok3dfkvwr5oatlhl70v4bnqnyuao8p
Dún na nGall (Dáilcheantar)
0
61876
1331000
1256209
2026-10-30T14:28:34Z
LametinoWiki
23199
1331000
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil|imatge_mapa=Donegal (Dáil constituency) 2024.svg}}
Is [[Dáilcheantair|Dáilcheantar]] 5 suíochán é '''Dún na nGall''', é ag clúdach an chuid is mó de [[Contae Dhún na nGall|Chontae Dhún na nGall]]. Tháinig an toghcheantar ar an bhfód don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]].
== Toghcháin ==
===Olltoghchán 2016===
San [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], toghadh mar Theachtaí Dála [[Piaras Ó Dochartaigh]] ([[Sinn Féin]]), [[Charlie McConalogue]] ([[Fianna Fáil]]), [[Joe McHugh]] ([[Fine Gael]]), [[Thomas Pringle]] (Neamhspleách) agus [[Pat the Cope Gallagher|Pat the Cope Gallagher.]]
===Olltoghchán 2020===
San [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]], toghadh mar Theachtaí Dála [[Piaras Ó Dochartaigh]] ([[Sinn Féin]]), [[Pádraig Mac Lochlainn]] ([[Sinn Féin]]), [[Charlie McConalogue]] ([[Fianna Fáil]]), [[Joe McHugh]] ([[Fine Gael]]), [[Thomas Pringle|agus Thomas Pringle]] (Neamhspleách). Bhuaigh Sinn Féin dhá shuíochán ach bhí dóthain vótaí ag an bpáirtí – 45% – le triúr a thoghadh in 2020 dá mbeadh an tríú hiarrthóir san iomaíocht acu.
===Olltoghchán 2024===
San [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]], fágadh dáilcheantar Dhún na nGall mar a bhí sé, cé go raibh plé ann go gcuirfí an ceantar thart ar Bhun Dobhráin i ndeisceart an chontae atá i Sligeach-Liatroim ar ais leis an gcuid eile de Dhún na nGall agus go mbrisfí an contae ina dhá dháilcheantar trí shuíochán. Níor tharla sin. Bhí díomá ar Shinn Féin nár briseadh Dún na nGall idir dhá thoghcheantar trí shuíochán mar dá mbrisfí bheadh seans acu ar thrí shuíochán ar a laghad a bhuachan sa gcontae.
Cúig shuíochán a bhí le líonadh agus scór is a haon iarrthóir a bhí ar an bpáipéar ballóide, ina measc ceathrar den chúigear a toghadh in 2020: Piaras Ó Dochartaigh (SF) agus Pádraig Mac Lochlainn (SF) ó Shinn Féin chomh maith leis an Aire Charlie McConalogue (FF) agus an Teachta neamhspleách ar chlé Thomas Pringle. D’éirigh [[Joe McHugh]] as Fine Gael le linn a thréimhse sa Dáil, i mí Iúil 2022, de bharr útamáil an rialtais faoi réiteach a fháil ar chruachás na ndaoine i nDún na nGall, a raibh [[Scannal na mblocanna lochtacha|brící lochtacha]] ina gcuid tithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fianna-fail-le-leas-a-bhaint-as-cliseadh-fhine-gael-i-ndun-na-ngall/|teideal=Fianna Fáil le leas a bhaint as cliseadh Fhine Gael i nDún na nGall|údar=[[Donncha Ó hÉallaithe]]|dáta=21 Samhain 2024|language=ga-IE|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-23}}</ref>
Sa deireadh thiar thall, toghadh in 2024 [[Charles Ward]] ([[Cúiteamh 100%]]) agus [[Pat the Cope Gallagher]] agus atoghadh [[Piaras Ó Dochartaigh]] ([[Sinn Féin]]), [[Pádraig Mac Lochlainn]] ([[Sinn Féin]]) agus [[Charlie McConalogue]] ([[Fianna Fáil]]). Theip ar [[Thomas Pringle]] (Neamhspleách).
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún na nGall]]
* [[Scannal na mbrící lochtacha]]
=== Olltoghchán 2020 ===
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:24px;"
! colspan="13" align="center" |[[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]]: Dún na nGall
|-
! colspan="2" align="center" |Páirtí
!Iarrthóir
!Scair
!Comhair 1
!Comhair 2
!Comhair 3
!Comhair 4
!Comhair 5
!Comhair 6
!Comhair 7
!Comhair 8
!Comhair 9
|-
| style="background-color: #008800" |
|[[Sinn Féin]]
|'''[[Piaras Ó Dochartaigh]]'''
|27.2%
|'''21,044'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style="background-color: #008800" |
|[[Sinn Féin]]
|'''[[Pádraig Mac Lochlainn]]'''
|17.9%
|'''13,891'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style="background-color: #66BB66" |
|[[Fianna Fáil]]
|[[Charlie McConalogue|'''Charlie McConalogue''']]
|10.8%
|8,347
|8,871
|9,022
|9,078
|9,425
|9,633
|10,954
|10,270
|'''11,432'''
|-
| style="background-color: #6699FF" |
|[[Fine Gael]]
|'''[[Joe McHugh]]'''
|9.8%
|7,621
|8,093
|8,129
|8,170
|8,309
|8,740
|8,988
|10,920
|'''12,104'''
|-
| style="background-color: #66BB66" |
|[[Fianna Fáil]]
|[[Pat the Cope Gallagher|Pat The Cope Gallagher]]
|9.6%
|7,469
|8,661
|8,688
|8,729
|8,905
|9,035
|9,518
|10,146
|11,074
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Neamhspleách
|'''[[Thomas Pringle]]'''
|7.1%
|5,472
|8,270
|8,521
|8,621
|8,947
|9,637
|10,241
|10,755
|'''12,245'''
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Neamhspleách
|John O'Donnell
|6.1%
|4,735
|5,620
|5,780
|5,891
|6,168
|6,294
|6,956
|7,106
|
|-
| style="background-color: #6699FF" |
|[[Fine Gael]]
|Martin Harley
|3.9%
|3,056
|3,491
|3,502
|3,526
|3,650
|3,771
|3,896
|
|
|-
| style="background-color: #055014 " |
|[[Aontú]]
|Mary T. Sweeney
|3.1%
|2,382
|2,827
|2,907
|3,128
|3,349
|3,600
|
|
|
|-
| style="background-color: #99CC33" |
|[[Comhaontas Glas]]
|Michael White
|2.1%
|1,656
|2,113
|2,194
|2,220
|2,339
|
|
|
|
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Neamhspleách
|[[Peter Casey]]
|1.5%
|1,143
|1,804
|1,950
|2,132
|
|
|
|
|
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Neamhspleách
|Niall McConnell
|0.7%
|580
|803
|832
|
|
|
|
|
|
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Neamhspleách
|Arthur McGuinness
|0.1%
|56
|99
|109
|
|
|
|
|
|
|}
<br />
===Olltoghchán 2016===
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:24px;"
|-
! align=center colspan=17| [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]]: Dún na nGall
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 !! Comhair 8!! Comhair 9!! Comhair 10!! Comhair 11!! Comhair 12!! Comhair 13
|-
| style="background-color: #66BB66" | || [[Fianna Fáil]] || '''[[Charlie McConalogue]]''' ||17.1% || '''12,533''' || || || || || || || || || || || ||
|-
| style="background-color: #008800" | || [[Sinn Féin]] || '''[[Piaras Ó Dochartaigh]]'''|| 14.1% || 10,300 || 10,305 || 10,330 || 10,524 || 10,870 || 11,053 || 11,190 || '''14,600''' || || || || ||
|-
| style="background-color: #66BB66" | || [[Fianna Fáil]] || '''Pat The Cope Gallagher''' || 13.9% || 10,198 || 10,203 || 10,362 || 10,504 || 10,694 || 10,941 || 11,160 || 11,267 || 11,398 || 11,832 || '''13,138''' || ||
|-
| style="background-color: #6699FF" | || [[Fine Gael]] || '''[[Joe McHugh]]''' || 11.5% || 8,412 || 8,414 || 8,443 || 8,704 || 8,795 || 8,965 || 11,016 || 11,040 || 11,061 || 11,784 || '''12, 469''' || ||
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" | || Neamhspleách || '''[[Thomas Pringle]]''' || 8.5% || 6,220 || 6,239 || 6,247 || 6,498 || 6,689 || 7,389 || 7,522 || 7,617 || 7,722 || 8,491 || 9,468 || 9,888 || '''10,082'''
|-
| style="background-color: #008800" | || [[Sinn Féin]] || [[Pádraig Mac Lochlainn]] || 7.8% || 5,742 || 5,743 || 5,773 || 5,893 || 5,961 || 6,008 || 6,032 || 6,567 || 8,509 || 9,143 || 9,716 || 9,852 || 9,898
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" | || Neamhspleách || Tim Jackson || 4.9% || 3,580 || 3,585 || 3,580 || 3,585 || 3,601 || 3,752 || 4,034 || 4,319 || 4,524 || 4,650 || 4,790 || 5,864 ||
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" | || Neamhspleách || Dessie Shiels || 5.1% || 3,724 || 3,724 || 3,739 || 3,986 || 4,166 || 4,288 || 4,463 || 4,497 || 4,540 || || || ||
|-
| style="background-color: #008800" | || [[Sinn Féin]] || Gary Doherty || 5.6% || 4,136 || 4,138 || 4,142 || 4,183 || 4,377 || 4,420 || 4,456 || || || || || ||
|-
| style="background-color: #6699FF" | || [[Fine Gael]] || Paddy Harte, Jnr || 3.9% || 2,831 || 2,832 || 2,838 || 2,934 || 3,133 || 3,244 || || || || || || ||
|-
| style="background-color: #EF70C8" | || [[Comhghuaillíocht Neamhspleách]] || Niamh Kennedy || 2.5% || 1,836 || 1,842 || 1,848 || 1,983 || 2,057 || || || || || || || ||
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" | || Neamhspleách || Frank McBrearty, Jnr || 2.6% || 1,914 || 1,917 || 1,921 || 1,981 || || || || || || || || ||
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" | || Neamhspleách || Ian McGarvey || 1.3% || 982 || 982 || 989 || || || || || || || || || ||
|-
| style="background-color: #99CC33" | || [[Comhaontas Glas]] || Paula Flanagan || 0.6% || 428 || 442 || 443 || || || || || || || || || ||
|-
| style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" | || Neamhspleách || Michael Mooney || 0.5% || 397 || 402 || 407 || || || || || || || || || ||
|-
| style="background-color: {{Fís Nua/meta/color}} | || [[Fís Nua]] || Cordelia Nic Fhearraigh || 0.1% || 70 || || || || || || || || || || || ||
|}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Liosta Dáilcheantar}}
{{DEFAULTSORT:Dún na nGall}}
[[Catagóir:Dáilcheantair]]
[[Catagóir:Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]]
18thwt2iqwk04nwsvoyc56jgjawlchx
Teasaloinicé
0
62734
1331120
1295547
2026-10-31T00:11:09Z
TGcoa
21229
1331120
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is í '''Teasaloinicé'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Teasaloinic%E9/|title=“Teasaloinicé” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-11}}</ref> (Gréigis: Θεσσαλονίκη [θesalonici]) an dara chathair is mó sa Ghréig agus príomhchathair [[An Mhacadóin Ghréagach|na Macadóine Gréagaí]], réigiún riaracháin Lár na Macadóine, agus riarachán díláraithe na Macadóine agus na [[an Tráicia |Trácia]]. Is é Συμπρωτεύουσα (Symprotévousa), sa bhrí litriúil "''comh- ardchathair'' ", an teideal oinigh atá uirthi, a dhéanann tagairt don stádas stairiúil a bhí aici, mar Συμβασιλεύουσα (Symvasilévousa) nó "''comh-phríomhchathair''" chomh maith le [[Cathair Chonstaintín]] ar [[Impireacht Bhiosántach|Impireacht na Róimhe an Oirthir]].
== Féach freisin ==
* [[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-tír-gr}}
[[Catagóir:An Mhacadóin Ghréagach]]
[[Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir]]
[[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Cathracha na Sean-Ghréige]]
[[Catagóir:Cathracha san Eoraip a bhfuil calafoirt]]
[[Catagóir:Impireacht Bhiosántach]]
[[Catagóir:Teasaloinicé]]
k1l92jxzz9op72juh3p95cskou1zx3m
Seraphina
0
62836
1331100
1305013
2026-10-30T19:47:20Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331100
wikitext
text/x-wiki
{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Leabhar fantaisíochta is ea '''''Seraphina''''', a seoladh i 2012. Is é an chéad úrscéal é ó Rachel Hartman.<ref>{{cite web|last=Lee|first=Stephan|teideal=See the trailer and an excerpt from ''Seraphina'' by Rachel Hartman -- EXCLUSIVE|url=http://shelf-life.ew.com/2012/06/19/seraphina-exclusive/|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222065959/http://shelf-life.ew.com/2012/06/19/seraphina-exclusive/}}</ref><ref>{{cite web|teideal=Rachel Hartman {{!}} San Diego Comic-Con 2012|url=http://www.mtv.com/videos/interview/812377/sdcc-2012-rachel-hartman-on-seraphina.jhtml|publisher=MTV Geek|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312151145/http://www.mtv.com/videos/interview/812377/sdcc-2012-rachel-hartman-on-seraphina.jhtml}}</ref> D'fhoilsigh Random House Publishing ar 10 Iúil 2012, agus bhí sé ar an ochtú leabhar ar Liosta Leabhar Sárdhíola an [[The New York Times|''New York Times'']] sa tseachtain i ndiaidh a fhoilsithe.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/best-sellers-books/2012-07-29/chapter-books/list.html|teideal=NY Times Best Sellers (Children's Chapter Books) July 29, 2012|publisher=nytimes.com|accessdate=2012-07-20}}</ref> Bronnadh Duais William C. Morris, a bhronntar ar an saothar is fearr do dhaoine óga fásta ó údar nua, ar ''Seraphina'' i 2013. Cé gur scríobhadh i m[[An Béarla|Béarla]] é, tá cearta foilsithe an leabhair díolta i fiche teanga iasachta, an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], an [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus an [[An Eabhrais|Eabhrais]] san áireamh. D'fhoilsigh [[Coiscéim]] an t-aistriúchán Gaeilge go luath i 2021. Tháinig ''Shadow Scale'', atá ina chomharba ar ''Seraphina'', amach i 2015.<ref>{{cite web|url=http://rachelhartmanbooks.com/2011/09/15/omg/|teideal=OMG!|publisher=Rachel Hartman (official website)|accessdate=2012-07-16}}</ref><ref name=WP>{{cite news|last=Quattlebaum|first=Mary|teideal=Rachel Hartman’s ‘Seraphina’: Rich tale about dragons|url=http://www.washingtonpost.com/entertainment/books/rachel-hartmans-seraphina-rich-tale-about-dragons/2012/07/03/gJQAvk9fLW_story.html|accessdate=2012-10-02|newspaper=Washington Post|date=July 3, 2012}}</ref><ref name=Suvudu>{{cite web|last=STAGGS|first=MATT|teideal=SDCC 2012: Interview with Rachel Hartman|url=http://suvudu.com/2012/07/sdcc-2012-interview-with-rachel-hartman-author-seraphina.html|publisher=Suvudu|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222172039/http://suvudu.com/2012/07/sdcc-2012-interview-with-rachel-hartman-author-seraphina.html}}</ref>
==Achoimre==
Tá scéal ''Seraphina'' suite i ríocht darb ainm Goredd, agus leanann an leabhar Seraphina, ceoltóir sa chúirt ríoga, sé bliana déag d'aois. Tarraingíodh isteach i mistéir dúnmharaithe í nuair a thángthas ar chorp an Phrionsa Rufus, agus é dícheannaithe ar nós a thugann le fios gur dragain a mharaigh é. Tharlaigh an dúnmharú an oíche roimh chothrom an lae 40 bliain ó shin a síníodh conradh a chuir deireadh leis an gcogadh idir dragain agus an cine daonna. Is féidir leis na dragain cruth daonna a chur orthu, ach teipeann orthu mothúcháin dhaonna a thuiscint, rud a chuireann leis an easpa muiníne agus leis an bhfuath idir an dá chine.
==Cúlra==
Scríobh Hartman faoin ríocht Goredd i dtosach in [[úrscéal grafach]] darb ainm ''[[Amy Unbounded]]''. Thug Hartman le fios, agus í faoi agallamh ag [[Suvudu]], gur dheacair léi dragain a tharraingt i líníocht agus dá bhrí sin roghnaigh sí go bhféadfaidís cruth daonna a chur orthu féin chun gurbh fhusa iad a tharraingt.<ref name=Suvudu />
==Glacadh==
Ba mhaith an glacadh a fuair ''Seraphina'',<ref>{{cite web|teideal=Review: Seraphina|url=http://www.booklistonline.com/Seraphina-Rachel-Hartman/pid=5331300|publisher=Booklist|accessdate=2012-10-02}}</ref><ref>{{cite web|teideal=Review: Seraphina|url=http://www.hbook.com/2012/05/blogs/read-roger/julyaugust-2012-starred-reviews/|publisher=Horn Book|accessdate=2 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407084649/http://www.hbook.com/2012/05/blogs/read-roger/julyaugust-2012-starred-reviews/|archivedate=7 Aibreán 2014|dátarochtana=8 Meitheamh 2015}}</ref><ref>{{cite web|last=Dobbs|first=Michael Ann|teideal=What if Dragons were more like Vulcans who breathe fire?|url=http://io9.com/5944494/what-if-dragons-were-more-like-vulcans-who-breathe-fire|publisher=io9|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407081742/http://io9.com/5944494/what-if-dragons-were-more-like-vulcans-who-breathe-fire}}</ref><ref>{{cite web|teideal=Audiobook Reviews: Seraphina|url=http://www.audiofilemagazine.com/dbsearch/showreview.cfm?Num=74421|publisher=AudioFile|accessdate=2012-10-02}}</ref>. Fuair an leabhar ocht léirmheas a bhfuil réiltín leo ó shuímh léirmeasa éagsúla, agus aitheantas ón Center for Children's Books.<ref>{{cite web|url=http://www.slj.com/2012/08/books-media/starred-reviews-from-the-august-2012-issue/|teideal=Starred Reviews from the August 2012 Issue|publisher=School Library Journal|accessdate=2012-08-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bccb.lis.illinois.edu/2012/Sept2012/0912star.html%7C|teideal=BCCB - September 2012 Stars|publisher=Bulletin of the Center for Children's Books|accessdate=2012-09-01}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|teideal=Starred YA Book Reviews 2012|url=http://www.youthservicescorner.com/starred-ya-book-reviews/starred-ya-book-reviews-2012/|publisher=Youth Services Corner|accessdate=2012-10-02|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2017-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519110635/http://www.youthservicescorner.com/starred-ya-book-reviews/starred-ya-book-reviews-2012/}}</ref> Mhol ''[[Kirkus Reviews]]'' an leabhar, leis, agus “sármhaith” á thabhairt air.<ref>{{cite web|teideal=SERAPHINA By Rachel Hartman (Author)|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/rachel-hartman/seraphina/|publisher=Kirkus Reviews|accessdate=2012-10-02}}</ref> Dúirt léirmheastóir de chuid an ''[[Washington Post]]'' go raibh Hartman in ann "fuil úr a chur i dtróp seanchaite [na ndragan ficseanúil]".<ref name=WP /> Bhronn [[SFX (iris)|SFX]] 4 réiltín go leith ar an úrscéal, agus a chuid próis á lua mar "go hálainn".<ref>{{cite web|last=Clark|first=Nic|teideal=Seraphina by Rachel Hartman REVIEW|url=http://www.sfx.co.uk/2012/07/20/seraphina-by-rachel-hartman-review/|publisher=SFX|accessdate=2012-10-02}}</ref> Dúirt an [[Quill & Quire]] leis go seasann an leabhar amach ó na “gnáthscéalta dragan”, agus téamaí an leabhair ó thaobh teanga agus ceoil de ag ag oibriú go maith le próis Hartman.<ref>{{cite web|last=Ellis|first=Sarah|teideal=Seraphina by Rachel Hartman|url=http://www.quillandquire.com/books_young/review.cfm?review_id=7714|publisher=Quill and Quire|accessdate=2 October 2012|dátarochtana=8 Meitheamh 2015|archivedate=7 Aibreán 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092730/http://www.quillandquire.com/books_young/review.cfm?review_id=7714}}</ref> Roghnaigh [[Publishers Weekly]] an leabhar mar cheann dá “Leabhair Nua Is Fearr don tSeachtain 9ú Iúil 2012”,<ref>{{cite web|last=Habash|first=Gabe|teideal=PW Picks: The Best New Books for the Week of July 9, 2012|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/book-news/tip-sheet/article/52869-pw-picks-the-best-new-books-for-the-week-of-july-9-2012.html|publisher=Publishers Weekly|accessdate=2012-10-02}}</ref> agus dúirt go “bhfuil a lán suilt le fáil i gcéadleabhar Hartman”.<ref>{{cite web|teideal=Children's Review: Seraphina|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-375-86656-2|publisher=Publishers Weekly|accessdate=2012-10-02}}</ref> Mol léirmheastóirí de chuid an ''School Library Journal'' stíl Hartman mar aon le reacaireacht an chlosleabhair.<ref>{{cite web|teideal=Review: Seraphina|url=http://blog.schoollibraryjournal.com/teacozy/2012/08/23/review-seraphina/|publisher=School Library Journal|accessdate=2 October 2012|dátarochtana=8 Meitheamh 2015|archivedate=28 Lúnasa 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828074930/http://blog.schoollibraryjournal.com/teacozy/2012/08/23/review-seraphina/}}</ref><ref>{{cite web|teideal=Multimedia Reviews: October 2012|url=http://www.slj.com/2012/10/books-media/reviews/multimedia-reviews/multimedia-reviews-october-2012/|publisher=School Library Journal|accessdate=2012-10-02}}</ref>
==Duaiseanna==
Bhí ''Seraphina'' sa bhabhta ceannais le haghaidh Governor General's Literary Award i gCeanada i 2012 sa chatagóir Téacs do Pháistí.<ref>{{cite web|teideal=GG2012|url=http://ggbooks.canadacouncil.ca/en.aspx#tab4|publisher=Canada Council for the Arts|accessdate=2012-12-06|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407095240/http://ggbooks.canadacouncil.ca/en.aspx#tab4}}</ref> Ar 28ú Eanáir 2013 fuair sé Duais William C. Morris, a bhronntar go bliantúil ar an leabhar is fearr do dhaoine óga fásta atá á fhoilsiú sna Stáit Aontaithe ó údar nua.<ref>{{cite web|teideal=American Library Association announces 2013 youth media award winners|url=http://www.ala.org/news/pr?id=12298|publisher=American Library Association|accessdate=2013-01-28}}</ref> Bhí ''Seraphina'' ar an ngearrliosta do [[Waterstone's Children's Book Prize]] i 2013 sa chatagóir “leabhair do dhéagóirí”,<ref>{{cite web|teideal=Waterstones Children's Book Prize 2013 - shortlists announced|url=http://www.waterstones.com/waterstonesweb/navigate.do?pPageID=1185#teen|publisher=Waterstones|accessdate=2013-02-14}}</ref>, agus fuair sé an [[Duais Cybils]] le haghaidh an úrscéil fantaisíochta nó ficsin eolaíochta do dhaoine óga fásta.<ref>{{cite web|teideal=The 2012 Cybils Awards|url=http://www.cybils.com/2013/02/the-2012-cybils-awards.html#more|publisher=The Cybils|accessdate=2013-02-14}}</ref> Tháinig sé sa data áit i 2013 don[[Crawford Award|William L. Crawford Fantasy Award]].<ref>{{cite web|teideal=2013 Crawford Award|url=http://www.locusmag.com/News/2013/02/2013-crawford-award/|publisher=Locus Online News|accessdate=2013-02-14}}</ref> Cuireadh ''Seraphina'' ar an liosta fada sa Ríocht Aontaithe don CILIP [[Bonn Charnegie (duais liteartha)|Bonn Charnegie]] i 2013.<ref>{{cite web|teideal=Longlists announced for the CILIP Carnegie and Kate Greenaway Medals|url=http://www.carnegiegreenaway.org.uk/pressdesk/press.php?release=pres_2013_longlist.html|publisher=CILIP: the Chartered Institute of Library and Information Professionals|accessdate=2012-12-06|dátarochtana=2015-06-08|archivedate=2014-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407073042/http://www.carnegiegreenaway.org.uk/pressdesk/press.php?release=pres_2013_longlist.html}}</ref> Bhí ''Seraphina'' ar an ngearrliosta freisin don [[Kitschies]] Golden Tentacle Award i 2012 agus an [[Duais Andre Norton]].
== Tagairtí ==
{{reflist|25em
}}
== Nascanna seachtracha ==
* [http://rachelhartmanbooks.com Rachel Hartman] (oifigiúil)
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Scéalta bleachtaireachta na Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta bleachtaireachta]]
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2012]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2021]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]]
cm22w7pxtm4l4hvjy7v0omwwsg7wg95
Colm de Búrca
0
63001
1331043
1294140
2026-10-30T16:01:37Z
LametinoWiki
23199
luaigh
1331043
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir le [[Fine Gael]] é '''Colm de Búrca'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2020/16/eng/initiated/b1620d.pdf|teideal=An Bille Sláinte (Leasú) (Cúram Baile Gairmiúil), 2020|údar=[[Oireachtas]]|dáta=21 Iúil, 2020}}</ref> (nó '''''Colm Burke''''' i [[An Béarla|mBéarla]]; a rugadh ar an 17 Eanáir 1957).
Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae Corcaigh 1995 go 2007, agus b’Ard-Mhéara an chontae é (2003-04).
Bhí sé ina bhall de Pharlaimint na hEorpa, ar son an dáilcheantair Theas idir 2007-09.
Ar an [[An Rolla Tionscail Agus Tráchtála|Rolla Tionscail Agus Tráchtála]] a bhí sé agus é sa Seanad, 2011-2020. B’urlabhraí an tseanaid do pháirtí Fhine Gael, ar son na Sláinte é agus,
Toghadh ina bhall é ar an 33u Dáil le linn Olltoghcháin 2020, sa [[Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)|dáilcheantar Chorcaigh Thuaidh Lár]]. Atoghadh é in 2024.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thuaidh-Lár]]
* [[Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Baill den 24ú Seanad}}
{{Baill den 25ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Burke, Colm}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
99rwd7cfcnv2shmcj7yxbbiy1lm82un
1331044
1331043
2026-10-30T16:01:52Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Colm Burke]] go [[Colm de Búrca]]: Leagan Gaeilge
1331043
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir le [[Fine Gael]] é '''Colm de Búrca'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2020/16/eng/initiated/b1620d.pdf|teideal=An Bille Sláinte (Leasú) (Cúram Baile Gairmiúil), 2020|údar=[[Oireachtas]]|dáta=21 Iúil, 2020}}</ref> (nó '''''Colm Burke''''' i [[An Béarla|mBéarla]]; a rugadh ar an 17 Eanáir 1957).
Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae Corcaigh 1995 go 2007, agus b’Ard-Mhéara an chontae é (2003-04).
Bhí sé ina bhall de Pharlaimint na hEorpa, ar son an dáilcheantair Theas idir 2007-09.
Ar an [[An Rolla Tionscail Agus Tráchtála|Rolla Tionscail Agus Tráchtála]] a bhí sé agus é sa Seanad, 2011-2020. B’urlabhraí an tseanaid do pháirtí Fhine Gael, ar son na Sláinte é agus,
Toghadh ina bhall é ar an 33u Dáil le linn Olltoghcháin 2020, sa [[Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)|dáilcheantar Chorcaigh Thuaidh Lár]]. Atoghadh é in 2024.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thuaidh-Lár]]
* [[Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Baill den 24ú Seanad}}
{{Baill den 25ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Burke, Colm}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
99rwd7cfcnv2shmcj7yxbbiy1lm82un
Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)
0
63018
1331052
1294139
2026-10-30T16:31:28Z
LametinoWiki
23199
1331052
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] de chuid Fhianna Fáil é '''Tomás Ó Broin'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2014/76/eng/initiated/b7614s.pdf|teideal=An Bille um Pleanáil agus Forbairt (Moratóir Sealadach), 2014|údar=[[Oireachtas]]|dáta=15 Iúil, 2014}}</ref> (nó '''''Thomas Byrne''''' i [[An Béarla|mBéarla]]; a rugadh ar 1 Meitheamh 1977). Ceapadh Ó Broin mar Aire Stáit na Gaeltachta sa bhliain 2024 in áit [[Pádraig Ó Donnabháin|Phádraig Uí Dhonnabháin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Thomas Byrne ó Fhianna Fáil ceaptha mar Aire Stáit na Gaeltachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0410/1442694-thomas-byrne-o-fhianna-fail-ceaptha-mar-aire-stait-na-gaeltachta/|date=2024-04-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh é ina Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha i [[Rialtas an 34ú Dáil]].
Is cainteoir líofa [[An Ghaeilge|Gaeilge]] é agus is minic le hÓ Broin agallaimh i nGaeilge a dhéanamh leis na meáin.
[[Íomhá:File-Thomas Byrne TD.jpg|clé|mion|2020|330x330px]]
=== Gairm ===
Teachta Dála don [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)|Mhí Thoir]] is ea Ó Broin. Toghadh chun na Dála é den chéad uair in 2007. Chaith sé seal mar [[Seanad Éireann|Sheanadóir]] idir 2011 agus 2016.
Toghadh é mar Theachta Dála arís in 2016. Fuair sé suíochán breise dá pháirtí an uair sin agus gan san iomaíocht ach é féin d’[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ach in 2020, bhí an Comhairleoir Deirdre Geraghty-Smith (FF), as ceantar [[Ráth Tó]], ar an ticéad leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/toghchan-2020-fine-gael-in-ann-don-bhru-sa-mhi-thoir/|teideal=TOGHCHÁN 2020: Fine Gael in ann don bhrú sa Mhí Thoir|dáta=2020-01-31|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-10}}</ref> Dúirt sé ag an am go dtabharfadh Fianna Fáil faoiseamh cánach do dhaoine atá sna meán-aicmí ioncaim.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dara lá de stocaireacht toghchánaíochta na bpáirtithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0116/1107889-an-dara-la-de-stocaireacht-toghchanaiochta-na-bpairtithe/|date=2020-01-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Ceapadh Ó Broin ina Aire Stáit don Spórt sa bhliain 2020. Ansin ceapadh é ina Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha, post a bhí aige idir 2020 agus 2022.
Bhí folúntas ann sa bhliain 2024 d’Aire Stáit na Gaeltachta tar éis don Taoiseach nua, [[Síomón Ó hEarchaí|Shíomóin Ó hEarchaí]], ardú céime a thabhairt don Teachta Dála [[Pádraig Ó Donnabháin]], a ceapadh ina Aire Ardoideachais. Bhí Ó Broin ag obair sa Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán cheana féin, AGUS ní raibh sé á lua i measc na roghanna don chúram toisc gur Teachta de chuid Fhianna Fáil atá ann. Bhí iontas ann go raibh Síomón Ó hEarchaí sásta cúraimí na Gaeltachta a thabhairt do Theachta ó Fhianna Fáil seachas duine óna pháirtí féin a cheapadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/thomas-byrne-le-hainmniu-mar-aire-stait-na-gaeltachta/|teideal=Thomas Byrne le hainmniú mar Aire Stáit na Gaeltachta|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=10 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-10}}</ref>
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh é ina Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha aon uair amháin eile. Bhí údar maith díomá ag Ó Broin nach bhfuair sé ardú céime go dtí bord an rialtais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
Ar an 19 Samhain 2025, dúirt Ó Broin sa Dáil, maidir le [[Bille na gCríocha faoi Fhorghabháil]], cé gur mhian leis an Rialtas cosc a chur ar sheirbhísí ó áitribh Iosraelacha, chomh maith le hearraí, nár mhór a bheith cinnte de nach bhféadfaí foráil mar é a chur ar neamhní i gcúirt éigin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rún rite sa Dáil maidir le Bille na gCríocha Gafa|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1119/1544795-run-rite-sa-dail-maidir-le-bille-na-gcriocha-gafa/|date=2025-11-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== Pearsanta ===
In 2005, phós Ó Broin Ann Hunt, banaltra, agus tá triúr clainne orthu.
== Féach freisin ==
* [[Pádraig Ó Donnabháin]]
* [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Baill den 24ú Seanad}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Byrne, Thomas}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Lú]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:An Mhí Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
ppi6jf06fn9jbpf3txlin4dqlqoi809
1331053
1331052
2026-10-30T16:31:44Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)]] go [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)]]: Leagan Gaeilge
1331052
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] de chuid Fhianna Fáil é '''Tomás Ó Broin'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2014/76/eng/initiated/b7614s.pdf|teideal=An Bille um Pleanáil agus Forbairt (Moratóir Sealadach), 2014|údar=[[Oireachtas]]|dáta=15 Iúil, 2014}}</ref> (nó '''''Thomas Byrne''''' i [[An Béarla|mBéarla]]; a rugadh ar 1 Meitheamh 1977). Ceapadh Ó Broin mar Aire Stáit na Gaeltachta sa bhliain 2024 in áit [[Pádraig Ó Donnabháin|Phádraig Uí Dhonnabháin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Thomas Byrne ó Fhianna Fáil ceaptha mar Aire Stáit na Gaeltachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0410/1442694-thomas-byrne-o-fhianna-fail-ceaptha-mar-aire-stait-na-gaeltachta/|date=2024-04-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh é ina Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha i [[Rialtas an 34ú Dáil]].
Is cainteoir líofa [[An Ghaeilge|Gaeilge]] é agus is minic le hÓ Broin agallaimh i nGaeilge a dhéanamh leis na meáin.
[[Íomhá:File-Thomas Byrne TD.jpg|clé|mion|2020|330x330px]]
=== Gairm ===
Teachta Dála don [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)|Mhí Thoir]] is ea Ó Broin. Toghadh chun na Dála é den chéad uair in 2007. Chaith sé seal mar [[Seanad Éireann|Sheanadóir]] idir 2011 agus 2016.
Toghadh é mar Theachta Dála arís in 2016. Fuair sé suíochán breise dá pháirtí an uair sin agus gan san iomaíocht ach é féin d’[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ach in 2020, bhí an Comhairleoir Deirdre Geraghty-Smith (FF), as ceantar [[Ráth Tó]], ar an ticéad leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/toghchan-2020-fine-gael-in-ann-don-bhru-sa-mhi-thoir/|teideal=TOGHCHÁN 2020: Fine Gael in ann don bhrú sa Mhí Thoir|dáta=2020-01-31|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-10}}</ref> Dúirt sé ag an am go dtabharfadh Fianna Fáil faoiseamh cánach do dhaoine atá sna meán-aicmí ioncaim.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dara lá de stocaireacht toghchánaíochta na bpáirtithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0116/1107889-an-dara-la-de-stocaireacht-toghchanaiochta-na-bpairtithe/|date=2020-01-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Ceapadh Ó Broin ina Aire Stáit don Spórt sa bhliain 2020. Ansin ceapadh é ina Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha, post a bhí aige idir 2020 agus 2022.
Bhí folúntas ann sa bhliain 2024 d’Aire Stáit na Gaeltachta tar éis don Taoiseach nua, [[Síomón Ó hEarchaí|Shíomóin Ó hEarchaí]], ardú céime a thabhairt don Teachta Dála [[Pádraig Ó Donnabháin]], a ceapadh ina Aire Ardoideachais. Bhí Ó Broin ag obair sa Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán cheana féin, AGUS ní raibh sé á lua i measc na roghanna don chúram toisc gur Teachta de chuid Fhianna Fáil atá ann. Bhí iontas ann go raibh Síomón Ó hEarchaí sásta cúraimí na Gaeltachta a thabhairt do Theachta ó Fhianna Fáil seachas duine óna pháirtí féin a cheapadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/thomas-byrne-le-hainmniu-mar-aire-stait-na-gaeltachta/|teideal=Thomas Byrne le hainmniú mar Aire Stáit na Gaeltachta|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=10 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-10}}</ref>
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh é ina Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha aon uair amháin eile. Bhí údar maith díomá ag Ó Broin nach bhfuair sé ardú céime go dtí bord an rialtais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
Ar an 19 Samhain 2025, dúirt Ó Broin sa Dáil, maidir le [[Bille na gCríocha faoi Fhorghabháil]], cé gur mhian leis an Rialtas cosc a chur ar sheirbhísí ó áitribh Iosraelacha, chomh maith le hearraí, nár mhór a bheith cinnte de nach bhféadfaí foráil mar é a chur ar neamhní i gcúirt éigin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rún rite sa Dáil maidir le Bille na gCríocha Gafa|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1119/1544795-run-rite-sa-dail-maidir-le-bille-na-gcriocha-gafa/|date=2025-11-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== Pearsanta ===
In 2005, phós Ó Broin Ann Hunt, banaltra, agus tá triúr clainne orthu.
== Féach freisin ==
* [[Pádraig Ó Donnabháin]]
* [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Baill den 24ú Seanad}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Byrne, Thomas}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Aturnaetha Éireannacha]]
[[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Lú]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Mí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:An Mhí Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
ppi6jf06fn9jbpf3txlin4dqlqoi809
Seán Ó Bradaigh
0
66159
1331020
1294168
2026-10-30T15:26:29Z
LametinoWiki
23199
1331020
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[Cill Mhantáin|Chill Mhantáin]] é '''Seán Ó Bradaigh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/28/eng/initiated/b2823d.pdf|teideal=An Bille um Dhífheistiú as Lonnaíochtaí Neamhdhleathacha de chuid Iosrael, 2023|dáta=28 Márta, 2023|dátarochtana=30/10/2026}}</ref>, a rugadh ar 18ú Iúil 1973 i m[[Bré]]. '''''John Brady''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]. Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]]. Sheas sé in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 16.2% de na vótaí céad rogha. Atoghadh é in 2020 agus 2024.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]]
* [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Brady, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
9bynpc76uy9usuvedjda9p56cv38mu5
1331021
1331020
2026-10-30T15:27:00Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[John Brady]] go [[Seán Ó Bradaigh]]: Leagan Gaeilge
1331020
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[Cill Mhantáin|Chill Mhantáin]] é '''Seán Ó Bradaigh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/28/eng/initiated/b2823d.pdf|teideal=An Bille um Dhífheistiú as Lonnaíochtaí Neamhdhleathacha de chuid Iosrael, 2023|dáta=28 Márta, 2023|dátarochtana=30/10/2026}}</ref>, a rugadh ar 18ú Iúil 1973 i m[[Bré]]. '''''John Brady''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]. Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]]. Sheas sé in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus d'éirigh leis ann le 16.2% de na vótaí céad rogha. Atoghadh é in 2020 agus 2024.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]]
* [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Brady, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
9bynpc76uy9usuvedjda9p56cv38mu5
Teimpléad:Teachtaí Dála an 32ú Dáil
10
66170
1331095
1330749
2026-10-30T18:48:50Z
LametinoWiki
23199
1331095
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Teachtaí Dála an 32ú Dáil
|state =
|title = [[An 32ú Dáil|Teachtaí Dála an 32ú Dáil]]
|bodyclass = hlist
|above =
Mar [[An 32ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2016]], le hathruithe<br/>[[Ceann Comhairle]]: [[Seán Ó Fearghaíl]]
|group1 = [[Fine Gael]] (50)
|list1 = [[Maria Bailey|Bailey]]{{·}} [[Seán Barrett (Fine Gael)|Barrett]]{{·}} [[Pat Breen|Breen]]{{·}} [[Colm Ó Bróithe|Ó Bróithe]]{{·}} [[Richard Bruton|Bruton]]{{·}} [[Peter Burke|Burke]]{{·}} [[Catherine Byrne|C. Byrne]]{{·}} [[Ciarán Cannon|Cannon]]{{·}} [[Joe Carey|Carey]]{{·}} [[Marcella Corcoran Kennedy|Corcoran Kennedy]]{{·}} [[Simon Coveney|Coveney]]{{·}} [[Michael Creed|Creed]]{{·}} [[Jim Daly|J. Daly]]{{·}} [[Michael W. D'Arcy|D'Arcy]]{{·}} [[John Deasy (Fine Gael)|Deasy]]{{·}} [[Pat Deering|Deering]]{{·}} [[Regina Doherty|R. Doherty]]{{·}} [[Paschal Donohoe|Donohoe]]{{·}} [[Andrew Doyle|Doyle]]{{·}} [[Bernard Durkan|Durkan]]{{·}} [[Damien English|English]]{{·}} [[Alan Farrell|Farrell]]{{·}} [[Frances Fitzgerald|Fitzgerald]]{{·}} [[Peter Fitzpatrick|Fitzpatrick]]{{·}} [[Charles Flanagan|Flanagan]]{{·}} [[Brendan Griffin|Griffin]]{{·}} [[Simon Harris|Harris]]{{·}} [[Martin Heydon|Heydon]]{{·}} [[Heather Humphreys|Humphreys]]{{·}} [[Paul Kehoe|Kehoe]]{{·}} [[Enda Kenny|E. Kenny]]{{·}} [[Seán Kyne|Kyne]]{{·}} [[Josepha Madigan|Madigan]]{{·}} [[Helen McEntee|McEntee]]{{·}} [[Joe McHugh|McHugh]]{{·}} [[Tony McLoughlin|McLoughlin]]{{·}} [[Mary Mitchell O'Connor|Mitchell O'Connor]]{{·}} [[Dara Murphy|D. Murphy]]{{·}} [[Eoghan Murphy|Eoghan Murphy]]{{·}} [[Hildegarde Naughton|H. Naughton]]{{·}} [[Tom Neville (polaiteoir)|Neville]]{{·}} [[Micheál Ó Nuanáin|Ó Nuanáin]]{{·}} [[Kate O'Connell|O'Connell]]{{·}} [[Patrick O'Donovan|O'Donovan]]{{·}} [[Fergus O'Dowd|O'Dowd]]{{·}} [[John Paul Phelan|Phelan]]{{·}} [[Michael Ring|Ring]]{{·}} [[Noel Rock|Rock]]{{·}} [[David Stanton|Stanton]]{{·}} ''[[Leo de Varad|de Varad]]''
|group2 = [[Fianna Fáil]] (44)
|list2 = [[Bobby Aylward|Aylward]]{{·}} [[John Brassil|Brassil]]{{·}} [[Declan Breathnach|Breathnach]]{{·}} [[Séamus de Brún|de Brún]]{{·}} [[Máire de Buitléir|de Buitléir]]{{·}} [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)|T. Ó Broin]]{{·}} [[Jackie Cahill|Cahill]]{{·}} [[Dara Calleary|Calleary]]{{·}} [[Pat Casey|Casey]]{{·}} [[Shane Cassells|Cassells]]{{·}} [[Lisa Chambers|L. Chambers]]{{·}} [[Jack Chambers|J. Chambers]]{{·}} [[Niall Collins|N. Collins]]{{·}} [[Barry Cowen|Cowen]]{{·}} [[John Curran|Curran]]{{·}} [[Stephen Donnelly|Donnelly]]{{·}} [[Timmy Dooley|Dooley]]{{·}} [[Seán Fleming|Fleming]]{{·}} [[Pat the Cope Gallagher|Gallagher]]{{·}} [[Seán Haughey|Haughey]]{{·}} [[Billy Kelleher|Kelleher]]{{·}} [[John Lahart|Lahart]]{{·}} [[James Lawless|Lawless]]{{·}} ''[[Mícheál Ó Máirtín|M. Ó Máirtín]]''{{·}} [[Breandán Mac Gabhann|Breandán Mac Gabhann]]{{·}} [[Charlie McConalogue|McConalogue]]{{·}} [[Michael McGrath|Michael McGrath]]{{·}} [[John J. McGuinness|McGuinness]]{{·}} [[Marc MacSharry|MacSharry]]{{·}} [[Aindrias Moynihan|A. Moynihan]]{{·}} [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|M. Moynihan]]{{·}} [[Margaret Murphy O'Mahony|Murphy O'Mahony]]{{·}} [[Eugene Murphy|Eugene Murphy]]{{·}} [[Darragh O'Brien|D. O'Brien]]{{·}} [[Jim O'Callaghan|O'Callaghan]]{{·}} [[Éamon Ó Cuív|Ó Cuív]]{{·}} [[Willie O'Dea|O'Dea]]{{·}} [[Kevin O'Keeffe|O'Keeffe]]{{·}} [[Fiona O'Loughlin|O'Loughlin]]{{·}} [[Frank O'Rourke|O'Rourke]]{{·}} [[Anne Rabbitte|Rabbitte]]{{·}} [[Éamonn Ó Scannláin|Ó Scannláin]]{{·}} [[Niamh Smyth|Smyth]]{{·}} [[Roibeard Ó Troithigh|Ó Troithigh]]
|group3 = [[Sinn Féin]] (21)
|list3 = ''[[Gearóid Mac Ádhaimh|Mac Ádhaimh]]''{{·}} [[Seán Ó Bradaigh|Ó Bradaigh]]{{·}} [[Páid Ó Buachalla|Ó Buachalla]]{{·}} [[Muiris Ó Caoindealbháin|Ó Caoindealbháin]]{{·}} [[Seán Crowe|Crowe]]{{·}} [[David Cullinane|Cullinane]]{{·}} [[Piaras Ó Dochartaigh|P. Ó Dochartaigh]]{{·}} [[Dessie Ellis|Ellis]]{{·}} [[Martin Ferris|M. Ferris]]{{·}} [[Kathleen Funchion|Funchion]]{{·}} [[Martin Kenny|M. Kenny]]{{·}} [[Mary Lou McDonald|McDonald]]{{·}} [[Denise Mitchell|Mitchell]]{{·}} [[Imelda Munster|Munster]]{{·}} [[Jonathan O'Brien|J. O'Brien]]{{·}} [[Eoin Ó Broin|Ó Broin]]{{·}} [[Caoimhghín Ó Caoláin|Ó Caoláin]]{{·}} [[Donnchadh Ó Laoghaire|Ó Laoghaire]]{{·}} [[Louise O'Reilly|O'Reilly]]{{·}} [[Aengus Ó Snodaigh|Ó Snodaigh]]{{·}} [[Brian de Stainléigh|de Stainléigh]]
|group4 = [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (7)
|list4 = [[Joan Burton|Burton]]{{·}} ''[[Brendan Howlin|Howlin]]''{{·}} [[Alan Kelly (polaiteoir)|Kelly]]{{·}} [[Brendan Ryan|Ryan]]{{·}} [[Seán Sherlock|Sherlock]]{{·}} [[Jan O'Sullivan|J. O'Sullivan]]{{·}} [[Willie Penrose|Penrose]]
|group5 = [[Comhghuaillíocht Frith-Dhéine-Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|CFD-CPRB]] (6)
|list5 = [[Mick Barry|Barry]]{{·}} [[Risteard Buíd Bairéid|Buíd Bairéid]]{{·}} [[Ruth Coppinger|Coppinger]]{{·}} [[Gino Kenny|G. Kenny]]{{·}} [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Murphy]]{{·}} [[Bríd Smith|Smith]]
|group6 = [[Independents 4 Change]] (3)
|list6 = [[Joan Collins (polaiteoir)|J. Collins]]{{·}} [[Clare Daly|C. Daly]]{{·}} [[Mick Wallace|Wallace]]
|group7 = [[Na Daonlathaigh Shóisialta]] (2)
|list7 = ''[[Catherine Murphy|C. Murphy]]''{{·}} ''[[Róisín Shortall|Shortall]]''
|group8 = [[Comhaontas Glas]] (2)
|list8 = [[Catherine Martin|Martin]]{{·}} ''[[Éamon Ryan|Ryan]]''
|group9 = [[Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe|Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe<br />is iad atá Dífhostaithe]] (1)
|list9 = [[Séamus Healy|Healy]]
|group10 = [[Neamhspleách (polaitíocht)|Neamhspleáigh]] (21)
|list10 = [[Tommy Broughan|Broughan]]{{·}} [[Seán Canney|Canney]]{{·}} [[Michael Collins (polaiteoir)|M. Collins]]{{·}} [[Catherine Connolly|Connolly]]{{·}} [[Michael Fitzmaurice (polaiteoir)|Fitzmaurice]]{{·}} [[Noel Grealish|Grealish]]{{·}} [[John Halligan|Halligan]]{{·}} [[Michael Harty|Harty]]{{·}} [[Danny Healy-Rae|D. Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Healy-Rae|M. Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Lowry|Lowry]]{{·}} [[Finian McGrath|F. McGrath]]{{·}} [[Mattie McGrath]]{{·}} [[Kevin Moran (polaiteoir)|Moran]]{{·}} [[Denis Naughten|D. Naughten]]{{·}} [[Carol Nolan|Nolan]]{{·}} [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|M. O'Sullivan]]{{·}} [[Thomas Pringle|Pringle]]{{·}} [[Shane Ross|Ross]]{{·}} [[Peadar Tóibín|Tóibín]]{{·}} [[Katherine Zappone|Zappone]]
|below =
{{·}} ''Cló Iodálach'' = Ceannairí na bPairtithe '''Trom''' = Airí
}}<noinclude>
[[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]]
[[Catagóir:Teimpléid]]</noinclude>
0hgw86ruwdz4jv0fruu5qgwteon9z7d
Colm Ó Bróithe
0
66309
1331023
1294245
2026-10-30T15:33:19Z
LametinoWiki
23199
1331023
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Colm Brophy 2024 (cropped).jpg}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Colm Ó Bróithe'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2017/8/eng/initiated/b0817d.pdf|teideal=An Bille um Lá Cuimhneacháin Náisiúnta an Ghorta Mhóir, 2017|dáta=31 Eanáir, 2017|dátarochtana=30 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> (nó ''Colm Brophy'' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Ghael]].
Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é mar TD don chéad uair le 10.7% de na vótaí céad rogha.
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Brophy ina aire stáit ina Aire Stáit don Inimirce i [[Rialtas an 34ú Dáil]], aireacht stáit nua ag an am agus próifíl ard ag baint léi. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas|Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas]]
* [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Brophy, Colm}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
43em9u0lipigtwxhmp11bcu8rw0bvyo
1331024
1331023
2026-10-30T15:33:38Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Colm Brophy]] go [[Colm Ó Bróithe]]: Leagan Gaeilge
1331023
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Colm Brophy 2024 (cropped).jpg}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Colm Ó Bróithe'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2017/8/eng/initiated/b0817d.pdf|teideal=An Bille um Lá Cuimhneacháin Náisiúnta an Ghorta Mhóir, 2017|dáta=31 Eanáir, 2017|dátarochtana=30 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> (nó ''Colm Brophy'' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Ghael]].
Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é mar TD don chéad uair le 10.7% de na vótaí céad rogha.
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Brophy ina aire stáit ina Aire Stáit don Inimirce i [[Rialtas an 34ú Dáil]], aireacht stáit nua ag an am agus próifíl ard ag baint léi. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas|Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas]]
* [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Brophy, Colm}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
43em9u0lipigtwxhmp11bcu8rw0bvyo
Séamus de Brún
0
66317
1331033
1294149
2026-10-30T15:47:10Z
LametinoWiki
23199
1331033
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Séamus de Brún,''' atá ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]; '''''James Browne''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh an de Brún ina Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Loch Garman (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Browne, James}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
9qvq2onqk1d6tvblpog8frsp7fny852
1331034
1331033
2026-10-30T15:47:26Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[James Browne]] go [[Séamus de Brún]]: Leagan Gaeilge
1331033
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Séamus de Brún,''' atá ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]; '''''James Browne''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh an de Brún ina Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Loch Garman (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Browne, James}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
9qvq2onqk1d6tvblpog8frsp7fny852
1331036
1331034
2026-10-30T15:48:18Z
LametinoWiki
23199
1331036
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Séamus de Brún''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2017/112/eng/initiated/b11217d.pdf|teideal=An Bille um Chothroime Meabhair-Shláinte, 2017|dáta=26 Meán Fómhair, 2017}}</ref> atá ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]; '''''James Browne''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh an de Brún ina Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Loch Garman (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Browne, James}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
pvpwn7ympthv868c94i3lt1cplg1ym8
Máire de Buitléir
0
66318
1331046
1294164
2026-10-30T16:09:01Z
LametinoWiki
23199
1331046
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] í '''Máire de Buitléir'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/125/eng/initiated/b12518d.pdf|teideal=An Bille um Chneaspholladh Dlúthphearsanta agus Tatuáil a Rialáil, 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=15 Samhain, 2018}}</ref> (nó '''''Mary Butler''''' i [[An Béarla|mBéarla]])''',''' atá ina ball d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ceapadh í mar [[Príomh-Aire|Phríomh-Aoire]] sa [[Rialtas an 34ú Dáil|34ú Rialtas]] agus ceapadh í ina hAire Stáit um meabhairshláinte freisin. Ní raibh sí ainmnithe mar aire rialtais ag [[Mícheál Ó Máirtín]], rogha a tharraing conspóid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceachtanna-le-foghlaim-ar-gach-taobh-sa-dail/|teideal=Ceachtanna le foghlaim ar gach taobh sa Dáil|údar=Cathal Mac Coille|dáta=25 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i bPort Láirge]]
* [[Port Láirge (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Butler, Mary}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
ghaprj1zo2y6ua8k272a2nzvjw1vkxd
1331047
1331046
2026-10-30T16:09:57Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Mary Butler]] go [[Máire de Buitléir]]
1331046
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] í '''Máire de Buitléir'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/125/eng/initiated/b12518d.pdf|teideal=An Bille um Chneaspholladh Dlúthphearsanta agus Tatuáil a Rialáil, 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=15 Samhain, 2018}}</ref> (nó '''''Mary Butler''''' i [[An Béarla|mBéarla]])''',''' atá ina ball d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ceapadh í mar [[Príomh-Aire|Phríomh-Aoire]] sa [[Rialtas an 34ú Dáil|34ú Rialtas]] agus ceapadh í ina hAire Stáit um meabhairshláinte freisin. Ní raibh sí ainmnithe mar aire rialtais ag [[Mícheál Ó Máirtín]], rogha a tharraing conspóid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceachtanna-le-foghlaim-ar-gach-taobh-sa-dail/|teideal=Ceachtanna le foghlaim ar gach taobh sa Dáil|údar=Cathal Mac Coille|dáta=25 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i bPort Láirge]]
* [[Port Láirge (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Butler, Mary}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
ghaprj1zo2y6ua8k272a2nzvjw1vkxd
Éamonn Ó Scannláin
0
66337
1331084
1294227
2026-10-30T18:00:00Z
LametinoWiki
23199
1331084
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Éamonn Ó Scannláin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Eamon Scanlon''''' i [[Béarla|mBéarla]]. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]].
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim]]
* [[Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Scanlon, Eamon}}
[[Catagóir:Baill den 22ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
0l7zutvwd9gnifaoqp0iih82mm7pe1p
1331086
1331084
2026-10-30T18:00:13Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Eamon Scanlon]] go [[Éamonn Ó Scannláin]]: Leagan Gaeilge
1331084
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Éamonn Ó Scannláin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Eamon Scanlon''''' i [[Béarla|mBéarla]]. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]].
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim]]
* [[Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Scanlon, Eamon}}
[[Catagóir:Baill den 22ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
0l7zutvwd9gnifaoqp0iih82mm7pe1p
Páid Ó Buachalla
0
66339
1331037
1294252
2026-10-30T15:53:53Z
LametinoWiki
23199
1331037
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Páid Ó Buachalla''' (nó '''''Pat Buckley''''' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/members/member/Pat-Buckley.D.2016-10-03|teideal=Pat Buckley – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2019-06-13|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2019-06-18}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Corcaigh Thoir]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Buckley, Pat}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
7cfiie5tsr3njl6jp0tw0w0w34qg0gm
1331039
1331037
2026-10-30T15:57:38Z
LametinoWiki
23199
1331039
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Páid Ó Buachalla'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/16/eng/initiated/b1623d.pdf|teideal=An Bille um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí (Leasú), 2023|údar=23 Feabhra, 2023}}</ref> (nó '''''Pat Buckley''''' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/members/member/Pat-Buckley.D.2016-10-03|teideal=Pat Buckley – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2019-06-13|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2019-06-18}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Corcaigh Thoir]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Buckley, Pat}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
od5c2zcjlnhm983aas42tjec5fague5
1331040
1331039
2026-10-30T15:57:54Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Pat Buckley]] go [[Páid Ó Buachalla]]: Leagan Gaeilge
1331039
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Páid Ó Buachalla'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/16/eng/initiated/b1623d.pdf|teideal=An Bille um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí (Leasú), 2023|údar=23 Feabhra, 2023}}</ref> (nó '''''Pat Buckley''''' i [[An Béarla|mBéarla]]). Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/members/member/Pat-Buckley.D.2016-10-03|teideal=Pat Buckley – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2019-06-13|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2019-06-18}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Corcaigh Thoir]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Buckley, Pat}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
od5c2zcjlnhm983aas42tjec5fague5
Muiris Ó Caoindealbháin
0
66347
1331066
1294150
2026-10-30T16:57:20Z
LametinoWiki
23199
1331066
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Muiris Ó''' '''Caoindealbháin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/93/eng/initiated/b9324d.pdf|teideal=An Bille um Fhaisnéis maidir le hIndeisitheacht Táirgí Áirithe, 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Deireadh Fómhair, 2024|dátarochtana=30 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Maurice Quinlivan''''' i [[An Béarla|mBéarla]]. Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]].
== Féach freisin ==
* [[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCathair Luimnigh]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Quinlivan, Maurice}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Luimneach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
ihwxefp6b0axr3evu72zw8hjk0zhh7l
1331067
1331066
2026-10-30T16:57:32Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Maurice Quinlivan]] go [[Muiris Ó Caoindealbháin]]: Leagan Gaeilge
1331066
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Muiris Ó''' '''Caoindealbháin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/93/eng/initiated/b9324d.pdf|teideal=An Bille um Fhaisnéis maidir le hIndeisitheacht Táirgí Áirithe, 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Deireadh Fómhair, 2024|dátarochtana=30 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Maurice Quinlivan''''' i [[An Béarla|mBéarla]]. Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]].
== Féach freisin ==
* [[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)]]
* [[:Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCathair Luimnigh]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Quinlivan, Maurice}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Luimneach]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
ihwxefp6b0axr3evu72zw8hjk0zhh7l
Caitríona Ní Chonghaile
0
66352
1331071
1328523
2026-10-30T17:00:07Z
LametinoWiki
23199
1331071
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is í '''Caitríona Máirtíona Áine Ní Chonghaile''' nó '''Catherine Martina Ann Connolly''' (a rugadh ar an [[12 Iúil]] [[1957]]) an deichiú [[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán ar Éirinn]], ón mbliain [[2025]]. Ghlac sí móid na hoifige ar an 11 Samhain 2025.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.catherineconnollyforpresident.ie/about-catherine|teideal=Faoi Catherine Connolly - Connolly for President|work=www.catherineconnollyforpresident.ie|dátarochtana=2025-10-30}}</ref>
Toghadh í mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] [[Neamhspleách]] sa dáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]] san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus atoghadh í in 2020 agus 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/election-2020-catherine-connolly-independent-1.4168665|teideal=Election 2020: Catherine Connolly (Independent)|údar=Ronan McGreevy|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-02-13}}</ref>
== Tús a saoil ==
[[Íomhá:Catherine Connolly (52440201859) (cropped).jpg|clé|mion|328x328px|2022]]
[[Íomhá:Catherine Connolly - 9 April 2024 76.jpg|clé|mion|330x330px|9 Aibreán 2024 sa Dáil]]
[[Íomhá:Meeting with the Deputy Speaker of the House of Representatives of the Republic of the Philippines, Hon. Yasser Alonto Balindong in Ireland - 10.jpg|clé|mion|330x330px|Sir [[Horace Plunkett]] (le Dermod O'Brien) ag coinneáil súil uirthi, 2024]]
Is as [[Seantalamh, Cathair na Gaillimhe|Seantalamh]] i [[Cathair na Gaillimhe|gCathair na Gaillimhe]] í Connolly, ar an taobh thiar de chathair na Gaillimhe, agus tá sí ina cónaí sa [[An Cladach|Chladach]] ó 1988.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-hi-catherine-connolly-an-10u-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=Cé hí Catherine Connolly an 10ú huachtarán ar Éirinn?|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=26 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-26}}</ref>
Bhí 14 dhuine clainne ina teaghlach, seachtar buachaillí agus seachtar cailíní. Naoi mbliana d’aois a bhí Catherine nuair a bhásaigh a máthair agus gan í ach 43 bliain d’aois. Duine d’iascairí [[An Cladach|an Chladaigh]], de bhunadh [[Inis Bearachain]] i gConamara, a bhí ina seanathair, agus ba shiúinéir agus saor bád a hathair.
Bhain sí céim sa tsiceolaíocht amach in [[Ollscoil na Gaillimhe]] agus céim an mháistir sa tSíceolaíocht Chliniciúil in [[Ollscoil Leiden|Ollscoil Leeds]] sa bhliain 1981. Chaith sí tamall ag staidéar sa Ghearmáin freisin agus d’fhoghlaim sí an Ghearmáinis ansin.<ref name=":5" />
D’fhill sí ar a cathair dhúchais agus chuir fúithi sa [[An Cladach|Chladach]]. D’oibrigh sí mar [[Síceolaí|shíceolaí]] cliniciúil do Bhord Sláinte an Iarthair i m[[Béal Átha na Sluaighe]], i gcathair na Gaillimhe, agus i gConamara idir na blianta 1981 agus 1987.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/oireachtas/profile-catherine-connolly-ind-1.2554202|teideal=Profile: Catherine Connolly (Ind)|údar=Lorna Siggins|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-29}}</ref>
Bhain sí céim sa Dlí amach i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh in 1989. Ansin rinne sí staidéar in [[Óstaí an Rí]] agus glacadh léi mar abhcóide i 1991.<ref name=":5" />
[[Abhcóide]] ab ea Connolly ar feadh roinnt blianta roimh dhul leis an bpolaitíocht.
== Gairmréim ==
Toghadh Connolly mar Chomhairleoir Cathrach i nGaillimh don chéad uair i mí an Mheithimh 1999 agus í ina ball de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre.]] D'fhan sí sa phost seo ar feadh 17 bhliain, go dtí gur toghadh í mar Theachta Dála i 2016.<ref>{{Lua idirlín|url=http://catherineconnolly.com/about/|teideal=About|dáta=2014-02-23|language=en-US|work=Claddagh, Galway|dátarochtana=2020-01-29|archivedate=2020-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200130142438/http://catherineconnolly.com/about/}}</ref>
Ar an gComhairle Cathrach, toghadh í sa cheantar thiar (1999, 2009) agus uair amháin sa cheantar theas (2004).<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?id=4630|teideal=ElectionsIreland.org: Catherine Connolly|work=electionsireland.org|dátarochtana=2020-01-29|archivedate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922224140/https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=4630}}</ref> Agus í ina comhairleoir cathrach, vótáil sí le hainm [[Dana|Dana Rosmary Scallon]] a chur chun cinn do thoghchán uachtaránachta 2004.
Toghadh a deirfiúr Colette Connolly mar Chomhairleoir Cathrach na Gaillimhe sa bhliain 2004.<ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=5169|teideal=ElectionsIreland.org: Colette Connolly|work=electionsireland.org|dátarochtana=2020-01-29|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809033624/https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=5169}}</ref> Toghadh Catherine Connolly ina Cathaoirleach ("Méara") ar an gcomhairle cathrach an bhliain chéanna.<ref name=":2" />
'''2006'''
D'éirigh Connolly as Páirtí an Lucht Oibre i 2006 nuair a chinn ceann ceathrú an pháirtí nach mbeadh ach iarrthóir amháin ([[Mícheál D. Ó hUiginn]]) ag seasamh sa Dáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]] in Olltoghchán 2007.<ref name=":2" /> Tar éis di an páirtí a fhágáil, sheas Connolly mar iarrthóir Neamhspleách san Olltoghchán 2007. Fuair sí 3.6% de na vótaí céadrogha agus cuireadh as an áireamh í ar an ochtú comhaireamh.<ref name=":1" /><ref>Fuair Ó hUiginn 11.1% den vóta agus toghadh é ar an deichiú comhaireamh.</ref>
Atoghadh ina comhairleoir cathrach ar Chomhairle na Gaillimhe í mar iarrthóir neamhspleách in 2009.<ref name=":5" />
'''2011'''
Sheas Connolly in Olltoghchán 2011 agus fuair sí 7.9% de na vótaí céadrogha.<ref name=":1" /> Sheas sí arís mar iarrthóir neamhspleách in Olltoghchán 2011, toghchán ina bhfuair comharba Mhichíl D Uí Uigínn i bpáirtí an Lucht Oibre, Derek Nolan, an méid is mó vótaí céadrogha (12.4%). Chaill Connolly amach ar shuíochán le dornán beag vótaí; ní raibh ach 17 vóta idir í féin agus an t-iarrthóir [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Ó Cadhain]], ach tar éis athchomhaireamh na vótaí, toghadh Ó Cadhain agus ní bhfuair Connolly an suíochán.<ref name=":1" />
Toghadh den cheathrú huair í mar chomhairleoir cathrach i gcathair na Gaillimhe i dtoghcháin áitiúla na bliana 2014.
'''2016'''
Toghadh í do Dháil Éireann (an [[An 32ú Dáil|32ú Dáil]]) in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] le 7.6% de na vótaí céadrogha.<ref name=":1" /> Roghnaigh sí [[Richard Boyd Barrett]] i bpróiseas roghnúcháin Taoisigh na 32ú Dála.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.kildarestreet.com/debates/?id=2016-03-10a.60|teideal=Nomination of Taoiseach: 10 Mar 2016: Dáil debates (KildareStreet.com)|work=www.kildarestreet.com|dátarochtana=2020-01-30}}</ref> (Ba í a deirfiúr, Colette Connolly, ball de Pháirtí an Lucht Oibre, a fuair a suíochán ar an gComhairle Cathrach i 2016).
Ceapadh ina Cathaoirleach í ar Choiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán sa 32ú Dáil i 2016.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/committees/32/irish-language-the-gaeltacht-and-the-islands/membership|teideal=Comhaltas – Coiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán – 32nd Dáil, 25th Seanad – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2020-01-17|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-01-29}}</ref>
'''2020'''
Atoghadh Connolly in [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]] le 9.0% de na vótaí céadrogha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=General Election 2020 Live Results {{!}} RTÉ News|url=https://www.rte.ie/news/election-2020/results/}}</ref>
Toghadh í mar Leas-Cheann Comhairle sa [[An 33ú Dáil|33ú Dáil]] faoi Alt 15.9.1 de Bhunreacht na hÉireann i mí Iúil 2020, ceapachán nach rabhthas ag súil leis ag an am.<ref name=":4" /> Ba í an chéad bhean a bhí sa ról sin ó bunaíodh an chéad Dáil os cionn céad bliain roimhe sin. Tugadh aitheantas agus urraim di as a cuid neamhchlaontachta agus cothroime sa ról seo.<ref name=":6" />
Ceapadh ina cathaoirleach arís í ar Choiste na Gaeilge, na Gaeltachta, agus Phobal Labhartha na Gaeilge.
Atoghadh Connolly in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]] agus shuigh sí ar An Coiste um Chuntais Phoiblí sa [[An 34ú Dáil|34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/committees/34/committee-of-public-accounts/membership|teideal=Membership – Committee of Public Accounts – 34th Dáil – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2025-06-18|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2025-07-17}}</ref>
Dúirt sí gurb í fhéin a rinne maoiniú ar a cuid feachtais polaitíochta go dtí 2024 agus nár ghlac sí le síntiúis riamh go dtí sin.
=== Tuairimí ===
Tá Connolly ar an eite chlé ó thaobh na polaitíochta de.<ref name=":5" /> In 2025, dúirt Connolly gurb í an deighilt idir chosmhuintir na hÉireann agus a gcuid rialtas is mó a chuir frustrachas agus fearg uirthi thar na blianta mar ionadaí poiblí, agus gur sheas sí ar son na cosmhuintire ina saol poiblí.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Connolly, McGuinness san iomaíocht don Uachtarántacht|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0716/1523744-connolly-mcguinness-san-iomaiocht-don-uachtarantacht/|date=2025-07-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Thacaigh sí leis an taobh ‘Tá’ sa dá reifreann mhóra a reáchtáladh sna 2010idí – an [[34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2015|Comhionannas Pósta]] in 2015 agus [[Aisghairm an ochtú leasú i bPoblacht na hÉireann|Aisghairm an Ochtú Leasú]] in 2018.
Oibríonn Connolly ar chúrsaí [[Timpeallacht|timpeallachta]].<ref name=":2" /> Tá sí i bhfabhar an córas iompar poiblí a fheabhsú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/public-transport-is-solution-to-galway-traffic-problems-say-critics-to-ring-road-proposal-827998.html|teideal=Public transport is solution to Galway traffic problems, say critics to ring road proposal|údar=Wednesday, February 14, 2018-11:30 Am|dáta=2018-02-14|language=en|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2020-01-30}}</ref> Bíonn sí sásta seasamh misniúil a thógáil, í in aghaidh Chuarbhóthar na Gaillimhe mar shampla, mar go gcreideann sí go mba cheart córas traenach cathrach cosúil leis an Luas a chur ar fáil i nGaillimh, seachas a bheith ag mealladh níos mó carranna isteach sa chathair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-22}}</ref>
==== An tAontas Eorpach, an Meánoirthear agus neodracht na hEireann ====
Tá seasamh láidir tógtha ag Connolly i gcoinne pholasaithe an AE thar na blianta. Mar shampla bhí Connolly i gcoinne [[Conradh Nice (2003)|Conradh Nice]] (2002/2003), agus i gcoinne [[Conradh Liospóin]] (2008/2009), mar gheall ar an nualiobrálachas a bhraith sí a bheith follasach sa Chonradh.<ref name=":5" />
[[Íomhá:President of the European Commission Ursula von der Leyen Addresses Joint Sitting of the Houses of the Oireachtas - 1 Dec 2022 - 52535683666.jpg|mion|220x220px|Nollaig 2022 chas Connolly le [[Ursula von der Leyen]] agus labhair léi i nGearmáinis nuair a thug von der Leyen cuairt ar Dháil Éireann.<ref name=":5" />]]
Chuir sí ina leith go raibh drochthionchar ag an AE ar [[neodracht na hÉireann]]. Tá imní léirithe aici arís is arís eile faoi mhíleatú na hEorpa. Bhí sí i gcoinne phlean an Rialtais deireadh a chur leis an n[[Neodracht na hÉireann|Glas Triarach]]. Is Pátrún [[Gluaiseacht an Phobail|Ghluaiseacht an Phobail]] í.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.people.ie/english1.html|teideal=People's Movement Home Page|language=en|work=www.people.ie|dátarochtana=2020-01-30}}</ref>
Thug Connolly cuairt ar an tSiria in 2018 in éineacht leis na Teachtaí Dála [[Mick Wallace]], [[Clare Daly]], agus [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|Maureen O’Sullivan]]. Óna póca féin a tháinig an maoiniú don turas sin. “Ar thóir fíricí” a bhí sí, a mhaígh sí. Casadh go leor grúpaí éagsúla uirthi agus í sa tSiria – toscaireacht ó [[UNICEF]] agus bean rialta ina measc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/am-na-cinniuna-e-don-tir-a-feachtas-uachtaranachta-seolta-ag-catherine-connolly/|teideal=‘Am na cinniúna é don tír’ – a feachtas uachtaránachta seolta ag Catherine Connolly|dáta=2025-07-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-16}}</ref> D’áitigh sí nár chas sí le haon bhall de rialtas [[Bashar al-Assad]] (a ruaigeadh as an tír in 2024) ach níor cháin sí deachtóireacht Assad agus an Rúis.
Cháin Connolly uachtarán Choimisiún na hEorpa, Ursula von der Leyen, le linn 2023-2025 mar gheall ar a seasamh i leith na [[Cogadh Iosrael-Gaza|cogaíochta i nGaza agus Iosrael]].<ref name=":5" />
[[Íomhá:Catherine Connolly campaign logo 2025.png|mion|220x220px]]
== Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025 ==
Sheas Connolly do thoghchán na h[[Uachtarán na hÉireann|Uachtaránachta]] in 2025, agus tacaíocht faighte aici ar dtús ó na [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaigh Sóisialta]] agus [[Pobal seachas Brabús|Pobal]] [[Pobal seachas Brabús|Seachas Brabús]]. Níos déanaí thug [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] agus [[Sinn Féin]] tacaíocht di.
Tá taithí mhór aici mar shíceolaí cliniciúil, mar abhcóide agus mar ionadaí poiblí a mhaígh sí, taithí a chuireann cluas le héisteacht don phobal uirthi agus a sheasfaidh léi san fheachtas. Thuig sí, a dúirt sí, na srianta atá ar an Uachtarán labhairt amach faoi cheisteanna polaitiúla. “Tá mé ag seasamh le go mbeidh na daoine in ann a nguth a aimsiú. Tá ceisteanna móra ag dó na geirbe orainn faoi láthair – an t-athrú aeráide, an tsíocháin, agus caithfear stop a chur le normalú na cogaíochta agus na heaspa dídine. Is fadhbanna iad sin atá cruthaithe ag an duine daonna agus iad á dtiomáint ag polasaithe,” a dúirt sí.<ref name=":3" />
Bhí geallúint tugtha aici go mbeadh an Ghaeilge agus an Ghaeltacht ar cheann de “théamaí móra” na hoifige dá dtoghfaí í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-fadhb-i-an-ghaeilge-is-cuid-den-reiteach-i-catherine-connolly/|teideal=FÍSEÁN: ‘Ní fadhb í an Ghaeilge, is cuid den réiteach í’ – Catherine Connolly|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=24 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-24}}</ref> Bhunaigh grúpaí dá lucht tacaíochta grúpaí darb ainm: "Gaeilgeoirí ar son Connolly" toisc gurb í an t-iarrthóir is mó a sheasfadh le cearta teanga sa 21<sup>ú</sup> haois, dar leo; "Mic Léinn ar son Connolly"; agus "Ealaíontóirí ar son Connolly".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gaeilgeoiri-ar-son-connolly-grupa-nua-bunaithe-le-tacu-le-hiarrthoir-neamhspleach/|teideal=‘Gaeilgeoirí ar son Connolly’ – grúpa nua bunaithe le tacú le hiarrthóir neamhspleách|dáta=11 Meán Fómhair 2025|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=12 Meán Fómhair 2025}}</ref>
Fuair Catherine Connolly ollbhua sa toghchán. Seachas [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán-Muineachán]], toghcheantar [[Heather Humphreys]] féin (a céile comhraic), scuab Connolly léi an 42 toghcheantar eile.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Catherine Connolly caithréimeach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1025/1540553-catherine-connolly-caithreimeach/|date=2025-10-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
{{Príomhalt|Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025}}
== Uachtarán na hÉireann ==
Ba é Oireachtas na Samhna 2025 i mBéal Feirste an chéad mhórócáid phoiblí ar fhreastail Connolly uirthi ó fógraíodh toradh thoghchán na huachtaránachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tuachtaran-tofa-ag-oireachtas-na-samhna-i-mbeal-feirste/|teideal=An tUachtarán tofa ag Oireachtas na Samhna i mBéal Feirste|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=29 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-30}}</ref>
Ghlac Catherine Connolly móid na hoifige ar an 11 Samhain 2025. Ina hóráid insealbhaithe, leag sí níos mó béime ar an teanga ina óráid insealbhaithe ná mar a leag aon uachtarán eile roimpi.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-i-gcaislean-bhaile-atha-cliath-ag-insealbhu-catherine-connolly/|teideal=Lá stairiúil i gCaisleán Bhaile Átha Cliath ag insealbhú Catherine Connolly|údar=Darren Ó Dubhgáin|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-11}}</ref> Dúirt sí gur “tír gan teanga, tír gan anam” agus nach féidir le haon tír “a mianta, a luachanna agus a spiorad” a chur in iúl nuair a mhúchtar a teanga. Dúirt sí gur cuireadh “anam agus spiorad” na hÉireann faoi chos nuair a cuireadh an Ghaeilge faoi chos “bíodh sin d’aon ghnó de bharr smacht na dtíoránach nó de bharr “neamhairde, neamhchúraim nó easpa tuisceana”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ligimis-don-ghaeilge-blathu-catherine-connolly-insealbhaithe-mar-an-deichiu-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=‘Ligimis don Ghaeilge bláthú’ – Catherine Connolly insealbhaithe mar an deichiú huachtarán ar Éirinn|dáta=2025-11-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-12}}</ref>
== Pearsanta ==
Is Gaillimheach go smior í agus tá sí ina cónaí sa gCladach ó 1988. Phós Connolly Brian McEnery sa bhliain 1992 agus tá beirt mhac acu.<ref name=":2" />
=== Gaeilge ===
Tá Gaeilge líofa ag Connolly. Bhí sí ar dhuine de na daoine is mó a labhair Gaeilge i dTithe an Oireachtais ó toghadh í den chéad uair agus ceapadh ina Chathaoirleach í ar Choiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán in 2016.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/committees/32/committee-on-public-accounts/membership|teideal=Comhaltas – An Coiste um Chuntais Phoiblí – 32nd Dáil – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2020-01-17|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-01-30}}</ref><blockquote>“Ní raibh Gaeilge agamsa ach amháin ón scoil agus, ag pointe áirithe, bhí náire orm mar Mhéara na Gaillimhe nach raibh mo dhóthain Gaeilge agam. Thaistil mé go dtí tíortha eile agus bhí an teanga acu; dúirt mé ‘Sin é! Sin deireadh leis an náire, deireadh leis an easpa Gaeilge’. Dhírigh mé isteach ar an nGaeilge. Is féidir é a dhéanamh. Is féidir an Ghaeilge a fhoghlaim agus, de réir a chéile, d’fhoghlaim mé í agus táim fós i mbun foghlama. Rinne mé dhá chúrsa san ollscoil. Bhí an t-ádh dearg orm go raibh mé i mo chónaí sa Ghaillimh agus go raibh an ollscoil in aice liom. Rinne mé dioplóma agus ansin rinne mé cúrsa aistriúcháin."
“Is teanga álainn agus ársa í an Ghaeilge. An ceacht is mó atá foghlamtha agam ná go bhfuil an Ghaeilge iomlán difriúil ón mBéarla; sin an botún a dhéanaimid, ceapaimid go bhfuil an dá theanga mar an gcéanna agus níl siad. Is teangacha iad atá iomlán difriúil.”
“Déanaim mo dhícheall an Ghaeilge a úsáid chuile lá sa Dáil agus mo dhícheall an Ghaeilge agus an Béarla a chur ar an leibhéal céanna. Nuair a bhíonn vótaí i gceist, bainim úsáid as an nGaeilge i gcónaí. Déanaim é sin go pearsanta ach, gan dabht, tá rud éigin eile ar leibhéal eile ag teastail ón gcóras.”
... “I dtús báire, caithimid aitheantas a thabhairt don ghéarchéim atá ar siúl sna Gaeltachtaí. Bhí sé mar phribhléid agamsa a bheith i mo chathaoirleach ar an gComhchoiste Gaeilge ó 2016 ar aghaidh, anois táim i mo ghnáthbhall de. Bhí fear againn ina chléireach a raibh croí mór aige do mhuintir na nGaeltachtaí. Thaistil muid timpeall na tíre go dtí gach Gaeltacht agus an téama ceannann céanna ag teacht aníos arís agus arís: níl carthanacht uathu in aon chor, ach tacaíocht do na daoine ar an dtalamh a bhfuil smaointe iontacha acu agus níl a dhóthain tacaíochta ag teacht ón rialtas, is cuma cé acu a bhí sa rialtas. Is dócha go bhfuil cur i gcéill i gceist cuid mhór den am agus meon don charthanacht in ionad an cheist a chur ‘cén chaoi is féidir linn na Gaeltachtaí a neartú mar fhoinse don Ghaeilge?’. Sin foinse na Gaeilge agus tá an líonra cainteoirí ag laghdú an t-am ar fad. Bhí mise ag iarraidh ar Aire éigin, níl mé chun é a ainmniú, aitheantas a thabhairt don ghéarchéim. Ní féidir fadhb a réiteach gan í a aithint. Sin céim a haon. Céim a dó ná obair a dhéanamh leis na daoine ar an dtalamh. Uimhir a trí: níos mó maoinithe a thabhairt d’Údarás na Gaeltachta. Tá Údarás na Gaeltachta cosúil le Enterprise Ireland nó an IDA ach tá níos mó dualgas orthu an Gaelphobal a chothú agus an Ghaeilge a chothú freisin. <ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.eolasmagazine.ie/leas-cheann-comhairle-catherine-connolly-td/|teideal=Leas-Cheann Comhairle Catherine Connolly TD|údar=Eolas (iris)|dáta=2020-11-05|language=ga-IE|work=Eolas Magazine|dátarochtana=2025-07-17}}</ref></blockquote>
== Féach freisin ==
* [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]]
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.catherineconnolly.com Suíomh Oifigiúil]<ref name=":6" />
* [https://twitter.com/catherinegalway?lang=en Catherine Connolly ar Twitter]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Uachtaráin na hÉireann}}
{{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Connolly, Catherine}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]]
[[Catagóir:Síceolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann]]
[[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Leeds]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Caitríona Ní Chonghaile]]
bbzf8s5puqirrvpcijw6lqxvdivt5ou
Caitríona Ardachaidh
0
67969
1331030
1294236
2026-10-30T15:42:22Z
LametinoWiki
23199
1331030
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is Teachta Dála le [[Fianna Fáil]] í '''Caitríona Ardachaidh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/38/eng/initiated/b3826d.pdf|teideal=An Bille um Blianachtaí Saoil (Éire), 2026|dáta=21 Aibreán, 2026}}</ref> (a rugadh ar an 20 Meán Fómhair 1982); '''''Catherine Ardagh''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]].
Ar an [[An Rolla Tionscail agus Tráchtála|Rolla Tionscail agus Tráchtála]] a bhí sí mar [[Seanadóir|Sheanadóir]], 2020-2024.
Fuair sí 4,782 vóta in 2020 i m[[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]] (bhíodh suíochán ag a hathair, [[Seán Ardagh]], roimpi ; d’éirigh sé as in 2011). Ní raibh suíochán ag Fianna Fáil sa Dáilcheantar seo idir 2011-2024 ach toghadh í chun an 34ú Dáil i mí na Samhna 2024.
== Féach freisin ==
* [[Seán Ardagh]]
* [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{Baill den 25ú Seanad}}
{{Baill den 26ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Ardagh, Catherine}}
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Seanad]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
tnxxqyl8z5r069oudbd5l2f6f70v82b
1331031
1331030
2026-10-30T15:43:16Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Catherine Ardagh]] go [[Caitríona Ardachaidh]]: Leagan Gaeilge
1331030
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is Teachta Dála le [[Fianna Fáil]] í '''Caitríona Ardachaidh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/38/eng/initiated/b3826d.pdf|teideal=An Bille um Blianachtaí Saoil (Éire), 2026|dáta=21 Aibreán, 2026}}</ref> (a rugadh ar an 20 Meán Fómhair 1982); '''''Catherine Ardagh''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]].
Ar an [[An Rolla Tionscail agus Tráchtála|Rolla Tionscail agus Tráchtála]] a bhí sí mar [[Seanadóir|Sheanadóir]], 2020-2024.
Fuair sí 4,782 vóta in 2020 i m[[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]] (bhíodh suíochán ag a hathair, [[Seán Ardagh]], roimpi ; d’éirigh sé as in 2011). Ní raibh suíochán ag Fianna Fáil sa Dáilcheantar seo idir 2011-2024 ach toghadh í chun an 34ú Dáil i mí na Samhna 2024.
== Féach freisin ==
* [[Seán Ardagh]]
* [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{Baill den 25ú Seanad}}
{{Baill den 26ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Ardagh, Catherine}}
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Seanad]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
tnxxqyl8z5r069oudbd5l2f6f70v82b
1331055
1331031
2026-10-30T16:35:09Z
LametinoWiki
23199
1331055
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is Teachta Dála le [[Fianna Fáil]] í '''Caitríona Ardachaidh'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/38/eng/initiated/b3826d.pdf|teideal=An Bille um Blianachtaí Saoil (Éire), 2026|dáta=21 Aibreán, 2026}}</ref> nó '''Ardacha'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/26/eng/initiated/b2623s.pdf|teideal=An Bille Sláinte (Atáirgeadh Daonna Cuidithe), 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=28 Márta, 2023}}</ref> (a rugadh ar an 20 Meán Fómhair 1982); '''''Catherine Ardagh''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]].
Ar an [[An Rolla Tionscail agus Tráchtála|Rolla Tionscail agus Tráchtála]] a bhí sí mar [[Seanadóir|Sheanadóir]], 2020-2024.
Fuair sí 4,782 vóta in 2020 i m[[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]] (bhíodh suíochán ag a hathair, [[Seán Ardagh]], roimpi ; d’éirigh sé as in 2011). Ní raibh suíochán ag Fianna Fáil sa Dáilcheantar seo idir 2011-2024 ach toghadh í chun an 34ú Dáil i mí na Samhna 2024.
== Féach freisin ==
* [[Seán Ardagh]]
* [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{Baill den 25ú Seanad}}
{{Baill den 26ú Seanad}}
{{DEFAULTSORT:Ardagh, Catherine}}
[[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]]
[[Catagóir:Baill den 26ú Seanad]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
k8wy85nhq5v3f06ofwatx2njoep3u6m
Uair ar son an Domhain
0
69748
1331115
1308669
2026-10-30T22:22:20Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331115
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Botanical Garden of Curitiba, Paraná, Brazil (Earth Hour 2010).gif|mion|clé|Curitiba, Paraná, 27 Márta, 2010]]
[[Íomhá:Earth hour.webm|mion|clé|Físeán: Circo Nova le Kevin Mcleod, 2014]]
Ceiliúrtar "'''Uair ar son an Domhain"''' (''Earth Hour'' i m[[An Béarla|Béarla]]) oíche amháin sa bhliain,<ref>Eleathanach 258, 27 Márta 2017 </ref> i mí na Márta, idir leathuair tar éis a hocht i.n. agus leathuair tar éis a naoi i.n. (is cuma an t-amchrios – an t-amchrios áitiúil atá i gceist). Ar fud an [[domhan|domhain]]. múchann daoine na [[solas|soilse]] nach bhfuil ag teastáil ina d[[teach|tithe]]. Ba mhaith leo a thaispeáint do na [[polaitaíocht|polaiteoirí]] go bhfuil siad imníoch faoin domhan agus faoin [[timpeallacht]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-higgins-mark-earth-hour-by-switching-off-the-lights-at|teideal=Diary President And Sabina Higgins Mark Earth Hour By Switching Off The Lights At|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> Cuireann sí i gcuimhne dúinn go bhfuil an cumas sa duine athrú suntasach a dhéanamh agus tugann cuireadh do gach duine ar an bpláinéad machnamh a dhéanamh ar an tionchar atá againn ar an dúlra.
[[Íomhá:Earth Hour 2011.webm|mion|[[Droichead San Francisco]] Golden Gate, 2011]]
== Gluaiseacht ==
Castar as na soilsí in os cionn 350 de na sainchomharthaí is aitheanta ar domhan, amhail [[Túr Eiffel]], an Empire State Building agus [[Áras Ceoldrámaíochta Sydney]], agus sna milliúin tithe cónaithe chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-mark-earth-hour-2020|teideal=Diary President And Sabina Mark Earth Hour 2020|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref>
[[Íomhá:Earth Hour Sky Tower Auckland.jpg|mion|clé|Sky Tower, [[Auckland]]]]
Gluaiseacht dhomhanda dlúthpháirtíochta atá ann, chun aird a tharraingt ar an tábhacht a bhaineann le gníomhú chun ár bpláinéad leochaileach a chosaint ó éifeachtaí an athraithe aeráide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-mark-earth-hour-2021|teideal=Diary President And Sabina Mark Earth Hour 2021|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref><ref>Dúirt an tUachtarán: "Tá an t-am á mheilt inár dtroid chomónta in aghaidh an athraithe aeráide agus an chaillteanais bithéagsúlachta. Ní mór dúinn an dearcadh atá anois ann maidir le glasú ár ngeilleagair agus ár sochaí a mhúscailt, an gníomh atá riachtanach a chur i bhfeidhm, mar a léirítear i gComhaontú Pháras agus sna Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, chun toil na saoránach ar fud an domhain a fhíorú."</ref> Is féidir féachaint ar chasadh as na soilse mar ghníomh siombalach agus mar chuireadh dúinn mar shaoránaigh ár gcumhacht féin a chasadh air.
=== Conspóid ===
Tá roinnt daoine ar son an choincheapa seo, “Uair ar son an Domhain”. Agus tá daoine eile ina aghaidh.<ref>{{Lua idirlín |url=https://blogs.transparent.com/irish/uair-ar-son-an-domhain-earth-hour-29-marta-2014-o-830-i-n-go-930-i-n/ |teideal=blogs.transparent.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126182243/https://blogs.transparent.com/irish/uair-ar-son-an-domhain-earth-hour-29-marta-2014-o-830-i-n-go-930-i-n/ |archivedate=2021-01-26 |dátarochtana=2017-04-03}}</ref> Deir siad nach bhfuil gá fanacht bliain eile. Is féidir linn na soilse breise a mhúchadh anocht, agus gach oíche sa bhliain.
[[Íomhá:Earth Hour London 2014.webm|mion|Londain, 2014]]
==Stair==
Cuireadh tús le Earth Hour sa bhliain 2007 ó shin i [[Sydney]] na h[[An Astráil|Astráile]] le hócáid “soilse múchta”. Bíonn na milliúin páirteach ann anois ar fud an domhain.
==In Éirinn==
Le linn "Uair ar son an Domhain 2017", i ngotha [[Siombail|siombalach]] chun léiriú gur féidir gníomhartha [[duine]] aonair dul i bhfeidhm ar an domhan mhór, mhúch gach solas neamhriachtanach in [[Áras an Uachtaráin]], seachas solas an [[Uachtarán|Uachtaráin]] a lonraíonn ó [[fuinneog|fhuinneog]] d’[[eisimirce|eisimircigh]] na h[[Éireann]] agus a sliocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/diary/details/president-and-sabina-higgins-mark-earth-hour-by-switching-off-the-lights-at|teideal=Diary President And Sabina Higgins Mark Earth Hour By Switching Off The Lights At|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2022-03-26}}</ref>
=== Tagairtí ===
{{reflist}}
[[Catagóir:Féilte]]
[[Catagóir:An Domhan]]
[[Catagóir:Comhshaolachas]]
hfqxpskcjma31fppjnu9hfndt82trkd
Sléacht Jonestown (1978)
0
81057
1330998
1322156
2026-10-30T14:14:23Z
CommonsDelinker
440
Ag baint [[:Íomhá:Peoples_Temple_Cult_Death_Tape_Q042.ogg|Peoples_Temple_Cult_Death_Tape_Q042.ogg]] amach, scrios [[commons:User:Infrogmation|Infrogmation]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Peoples Temple Cult Death Tape Q042.og
1330998
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Fuair 909 duine (agus a gcuid páistí, 304 acu) bás le linn '''Sléacht Jonestown''' sa [[An Ghuáin|Ghuáin]] ar an [[18 Samhain]] [[1978]]. [[Nimh|Nimhiú]] [[Ciainíd|ciainíde]] ba thrúig bháis do 907. "[[Féinmharú slua]]"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/f%C3%A9inmhar%C3%BA%20slua/ga/|teideal="féinmharú slua"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-11-18}}</ref> a tugadh air ag an am. Chuir an ceannaire cultais, an t-"oirmhinneach" Jim Jones, dallamullóg ar dhaoine agus ní raibh na heasaontóirí in ann éalú.
== Imeachtaí ==
[[Íomhá:Jim Jones receives the Martin Luther King, Jr. Humanitarian Award - January 1977 (2).jpg|mion|Bronnadh an Martin Luther King, Jr. Humanitarian Award ar Jim Jones, Eanáir 1977 ]][[Íomhá:Jonestown entrance.jpg|mion|an dul isteach, Jonestown]]
=== Bunú ===
Bhunaigh an Oirmh. Jim Jones, ceannaire a Peoples Temple of Christ, cultas reiligiúnach, sa bhliain 1955. Lena dheisbhéalaí, i 1965, mheall Jones a lucht leanúna – na céadta duine idir lánúnacha, daoine aonair agus páistí – bogadh ina chuideachta ó [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] go Ukiah, [[California]], an áit is mó ina mbeadh siad sábháilte dá ndéanfaí [[Airm núicléacha|ionsaí núicléach]] ar Mheiriceá, bagairt ar ghlac Meiriceánaigh na 1960idí go han-dáiríre leis (féach ar "[[Géarchéim na nDiúracán i gCúba]]").
Chuir Jones an muintearas chun cinn. Thóg Jim Jones agus a bhean “teaghlach tuar ceatha” páistí altramais de gach cine agus bhí fáilte roimh gach dath agus gach aicme sa Peoples Temple.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/arts/thebluffer/2020/11/04/news/an-t-uafa-s-amha-in-a-leanann-daoine-a-chreideann-i-bhfir-la-idre-lochtacha-2117253/|teideal=An t-uafás amháin a leanann daoine a chreideann i bhfir láidre lochtacha|údar=Robert McMillen|dáta=2020-11-04|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-11-18}}</ref> Bhí spéis ag an bpobal mór i SAM, nó daoine áirithe ar aon nós, san obair sin. Bronnadh gradam fiú ar Jones in Eanáir 1977, an "Martin Luther King, Jr. Humanitarian Award".
=== Idé-eolaíocht ===
Theagasc Jones an “sóisialachas aspalda” (apostolic socialism) ina mbeadh na cearta ceanna ag gach duine. Chuir sé an grá platónach chun cinn i measc a lucht leanúna.
Geall le Dia a bhí in Jones i súile na ndaoine a lean é. Chuir sé dóchas ina gcroithe go raibh saol níos fearr le bheith ag gach duine acu, gur chuma faoin [[dath]] a bhí ar do [[Craiceann|chraiceann]], gurbh fhéidir [[sochaí]] idéalach a thógáil ach an obair a chur isteach ann le croí mór maith agus grá agat do do chomharsana.[[Íomhá:Jonestown_Houses.jpg|220x220px|thumb|Jonestown]]B’éigean an dallamullóg a chur ar dhaoine. Chuir Jones agus a chiorcal órga in iúl go raibh sé in ann daoine a leigheas fríd chumhacht a intinne. Bhuail sé bob ar dhaoine a bhí saonta go leor cheana féin go raibh sé ábalta [[Míorúilt|míorúiltí]] a chur i gcrích.
Teachtaireacht thar a bheith meallacach a bhí ann. Ach de réir a d’fhás an Peoples Temple, b’amhlaidh ba dhorcha a d’éirigh an scéal.
=== Deoraíocht ===
De réir a chéile, bhí Jones ag dul as a mheabhair mar gheall ar líon na n[[Druga|drugaí]] a raibh sé á nglacadh. Cuireadh leis an [[Foréigean|fhoréigean]] a bhí ag dul ar aghaidh in éadan daoine a bhfacthas dó a bheith ag briseadh na rialacha. [[Íomhá:Jonestown Memorial Service Pictures.jpg|mion|Bhí seirbhís chuimhneacháin ann sa bhliain 2011]]
Nuair a fuair an preas amach faoi cad é a bhí ag dul ar aghaidh, tháinig fainic ar Jones. D’áitigh sé ar a lucht leanúna go raibh "fórsaí dorcha" ag teacht lena [[sochaí]] a scrios. Mar sin d’imigh an uile dhuine acu chun na [[An Ghuáin|Guáine]] ar chósta thuaisceart Mheiriceá Theas i lár na [[1970idí]].
Bhí lúcháir ar an lucht leanúna, is cosúil, a bheith aontaithe le chéile arís i dtír nua. Ach níorbh fhada gur thosaigh easpa bia ag cur isteach ar mhuintir Jonestown. Bhí na húdaráis sa [[An Ghuáin|Ghuáin]] ag iarraidh a ladhar a chur isteach agus iad ar na gaobhair agus ba mheasa a d’imigh Father, mar a thug a lucht leanúna air, as a chrann cumhachta.
=== 1978: an sléacht ===
Tugadh drochíde do dhaoine áirithe i Jonestown. Ní raibh cead acu imeacht agus dul ar ais go dtí na Stáit Aontaithe fiú. Chuala [[Leo Ryan]], feisire [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] as [[San Francisco]], faoi na ráflaí seo. Shocraigh sé cuairt oifigiúil a thabhairt agus iniúchadh a dhéanamh ar Jonestown.
Ar 14 Samhain, tháinig Ryan sa [[An Ghuáin|Ghuáin]] in éineacht le daoine eile: Jackie Speier, dlíodóir; Neville Annibourne, as an [[rialtas]] áitiúil; Richard Dwyer, as ambasáid SAM sa [[An Ghuáin|Ghuáin]]; Tim Reiterman agus Greg Robinson, iriseoirí leis an ''San Francisco Examiner''; ''Examiner''; Don Harris; Bob Brown; Steve Sung; Bob Flick leis an NBC; Charles Krause leis an ''Washington Post''; Ron Javers leis an ''San Francisco Chronicle''; and go leor gaolta<ref>Tim agus Grace Stoen, Steve agus Anthony Katsaris, Beverly Oliver, Jim Cobb, Sherwin Harris, agus Carolyn Houston Boyd, srl.</ref>
[[Íomhá:Headstones for Jonestown Memorial Service.jpg|mion|Cuimhneachán in [[Oakland, California|Oakland]], [[California]]]]
Bhí na cuairteoirí in ann dul isteach sa lonnaíocht ar an 17 Samhain. Fuair siad fáilte ach bhí an chuma air nach raibh ann ach cur i gcéill. Chaith siad an oíche ann. An lá dár gcionn, an 18 Samhain, i ndiaidh an áit a fheiceáil agus scéalta daoine a chloisint, chinn siad imeacht.
Bhí dhá eitleán ann ar an aerstráice. Agus na cuairteoirí ar tí imeacht agus ina shuí sna heitleáin le filleadh abhaile, d'ionsaíodh iad. Scaoileadh marbh [[Leo Ryan]] agus cúpla eile.
Bhí a fhios ag an nóiméad sin ag gach duine go raibh Jonestown agus an fhís a bhí ag Jim Jones ag titim as a chéile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=PdnMRkkKfaA|teideal=Jonestown revisited: Hear cult leader's final words|údar=youtube.com|dáta=1978|dátarochtana=2020}}</ref> D’áitigh Jones ar a lucht leanúna bealach éalaithe a ghlacadh - [[féinmharú]]. Níos déanaí ar an lá chéanna, mharaigh 909 duine "iad féin" agus a gcuid páistí, 304 acu. [[Nimh|Nimhiú]] [[Ciainíd|ciainíde]] ba thrúig bháis do 907 díobh..
== Iarmhairtí ==
Go díreach i ndiaidh agus ó shin, bhí daoine ag iarraidh conas ar éirigh le fear amháin lucht dílis leanúna a mhealladh; conas ar éirigh leis daoine a bheadh sásta bás a fháil ar a shon dá mb’éigean é.
[[Íomhá:1973 Congressional Pictorial Leo Ryan.jpg|clé|mion|172x172px|[[Leo Ryan]], feisire [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] as [[San Francisco]]]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Jonestown}}
[[Catagóir:An Ghuáin]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Cultais]]
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:1978]]
[[Catagóir:Féinmharú slua]]
l2t1zbv7xszqee5g6hcslrl9phb12v2
Peil le haghaidh Cairdeas
0
83526
1331056
1255067
2026-10-30T16:36:17Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331056
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
[[Íomhá:Pn-2018-07-20-n30.pdf|clé|mion|Bolscaireacht de chuid na Rúise, 2018]]
Ba "chlár sóisialta idirnáisiúnta do pháistí" é '''"Peil le haghaidh Cairdeas"''',<ref>i mBearla, "Football for Friendship"</ref> a bhí eagraithe ag an ilchomhlacht Rúiseach'','' '''Gazprom''', idir 2013-2021. Tháinig deireadh leis san Iarthar nuair a rinne an [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Rúis ionradh ar an Úcráin]] in 2022. Leanann an clár ar aghaidh sa Rúis agus tíortha áirithe eile<ref>{{Lua idirlín|url=https://footballforfriendship.com/|teideal=Football For Friendship {{!}} F4F|language=en|work=footballforfriendship.com|dátarochtana=2025-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003091330/https://footballforfriendship.com/|archivedate=2016-10-03}}</ref>
Mar chuid den chlár seo ghlac peileadóirí 12 bhliana d’aois ó thíortha timpeall an domhain páirt i bhfóram bliantúil idirnáisiúnta do pháistí, i gcraobh domhanda agus i Lá Idirnáisiúnta Peile Thug FIFA, UEFA, na Náisiúin Aontaithe, an Coiste Oilimpeach agus an Coiste Parailimpeach, cinn stáit, rialtais agus cónaidhmeanna peile i dtíortha éagsúla tacaíocht don clár Rúiseach seo, ag an am. Ba é an Grúpa Cumarsáide AGT (sa Rúis) bainisteoir an chláir
== Féach freisin ==
* [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Peil]]
[[Catagóir:An Rúis]]
[[Catagóir:Gazprom]]
[[Catagóir:Cumhacht (caidreamh idirnáisiúnta)]]
[[Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]
p9heiwihjvj2h43pznesgg69wjzvncv
Cian Ó Ceallacháin
0
83838
1331091
1323682
2026-10-30T18:19:41Z
LametinoWiki
23199
1331091
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is ball de [[Social Democrats|na Daonlathaigh Shóisialta]] é '''Cian Ó Ceallacháin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/75/eng/initiated/b7523d.pdf|teideal=An Bille um Thrédhearcacht Brabús Forbróirí, 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=25 Deireadh Fómhair, 2023}}</ref> nó '''''Cian O'Callaghan'''''. Rugadh é i mí Bealtaine 1979. Ba é an chéad méara aerach in Éirinn. Seasann sé ar an g[[Comhairle Contae Fhine Gall]]. Roimhe seo, bhí sé ina bhall de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]]. Toghadh é mar Theachta Dála san Olltoghchán 2020.
[[Íomhá:New Lord Mayor of Dublin marched with pride with new FG LGBT group (7473174012).jpg|clé|mion|Cian O’Callaghan, 2012]]
==Óige==
Is as [[Cill Fhionntain]], Baile Átha Cliath é Cian.
Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste Belvedere]]. Bhain sé Céim Mháistreachta amach ón [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] (UCD).<ref>{{cite web|url=https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/|teideal=Cllr. Cian O’Callaghan|website=Social Democrats|accessdate=10 February 2020|dátarochtana=16 Feabhra 2020|archivedate=18 Deireadh Fómhair 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018192844/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/}}</ref>
==Gairmréim pholaitiúil==
Toghadh Ó Ceallacháin chuig [[Comhairle Contae Fhine Gall|Chomhairle Contae Fhine Gall]] ar a chéad iarracht sa bhliain 2009, ag déanamh ionadaíochta ar [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|an Lucht Oibre]], ag glacadh an dara suíochán i dtoghcheantar áitiúil [[Binn Éadair|Bhinn Éadair]]-[[Mullach Íde|Mhullach Íde]]. I mí an Mheithimh 2012, toghadh é mar Mhéara Fhine Gall, agus ba é an chéad mhéara aerach go hoscailte é i stair na tíre.<ref>{{cite news|first=Emer|last=McLysaght|url=http://www.thejournal.ie/ireland-gay-mayor-cian-ocallaghan-496791-Jun2012/|teideal=Ireland’s ‘first openly gay mayor’ elected|work=TheJournal.ie|date=22 June 2012}}</ref> Le linn dó a bheith ina mhéara, leag sé béim ar na fadhbanna a bhíonn ag úinéirí tí i roinnt forbairtí níos nuaí i gceantar [[Fine Gall|Fhine Gall]], áit a ndearna ábhair thógála a bhí truaillithe le pirít damáiste mór.<ref>{{cite news|first=Nicola|last=Donnelly|url=http://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/pyrite-tops-the-agenda-for-fingals-new-mayor-27818746.html|teideal=Pyrite tops the agenda for Fingal's new Mayor|work=Fingal Independent|date=28 August 2012}}</ref>
I mí Iúil 2013, d’fhág Ó Ceallacháin Páirtí an Lucht Oibre ar bhonn coinsiasa idé-eolaíocha, ag rá: "The introduction of two budgets in a row that actually increased income inequality by targeting people on low and middle incomes was deeply unjust" ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Bhí sé an-éagórach go mór éagothroime ioncaim a thabhairt isteach i ndiaidh a chéile trí dhíriú ar dhaoine ar ísealioncaim agus mheánioncaim.'')"<ref>{{cite news|url=http://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/ocallaghan-quits-labour-over-unfair-and-unjust-policies-29458451.html|teideal=O'Callaghan quits Labour over 'unfair and unjust' policies|work=Fingal Independent|date=30 July 2013}}</ref>
San iomaíocht mar iarrthóir Neamhspleách i dtoghcháin áitiúla 2014, bhain Ó Ceallacháin barr an chomhairimh i dtoghcheantar áitiúil Bhinn Éadair-Mhullach Íde.<ref name="electionsireland.org">{{cite web|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=9560|teideal=Cian O'Callaghan|publisher=ElectionsIreland.org|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2016-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411183642/http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=9560}}</ref>
Agus é ag comóradh olltoghchán 2016 na nDaonlathaithe Shóisialta i dTuaisceart Chuan Átha Cliath, fuair sé 3,864 vóta céadrogha agus cuireadh as an áireamh é ar an 12ú comhaireamh.<ref name="electionsireland.org"/>
Bhí sé mar iarrthóir na nDaonlathaithe Shóisialta do thoghcheantar Bhá Bhaile Átha Cliath ag olltoghchán 2020 agus d'éirigh leis a bheith tofa.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
* [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)]]
==Tagairtí==
{{Reflist}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/ Social Democrats profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018192844/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/ |date=2019-10-18 }}
*[http://www.thejournal.ie/ireland-gay-mayor-cian-ocallaghan-496791-Jun2012/ Alt in The Journal, Meitheamh 2012]
{{DEFAULTSORT:Callaghan, Cian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir aeracha]]
[[Catagóir:Méaraí Éireannacha]]
[[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
2s7831r9zij0035kjr7kl63oc129x8c
1331092
1331091
2026-10-30T18:20:39Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Cian O’Callaghan]] go [[Cian Ó Ceallacháin]]: Leagan Gaeilge
1331091
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is ball de [[Social Democrats|na Daonlathaigh Shóisialta]] é '''Cian Ó Ceallacháin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/75/eng/initiated/b7523d.pdf|teideal=An Bille um Thrédhearcacht Brabús Forbróirí, 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=25 Deireadh Fómhair, 2023}}</ref> nó '''''Cian O'Callaghan'''''. Rugadh é i mí Bealtaine 1979. Ba é an chéad méara aerach in Éirinn. Seasann sé ar an g[[Comhairle Contae Fhine Gall]]. Roimhe seo, bhí sé ina bhall de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]]. Toghadh é mar Theachta Dála san Olltoghchán 2020.
[[Íomhá:New Lord Mayor of Dublin marched with pride with new FG LGBT group (7473174012).jpg|clé|mion|Cian O’Callaghan, 2012]]
==Óige==
Is as [[Cill Fhionntain]], Baile Átha Cliath é Cian.
Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste Belvedere]]. Bhain sé Céim Mháistreachta amach ón [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] (UCD).<ref>{{cite web|url=https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/|teideal=Cllr. Cian O’Callaghan|website=Social Democrats|accessdate=10 February 2020|dátarochtana=16 Feabhra 2020|archivedate=18 Deireadh Fómhair 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018192844/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/}}</ref>
==Gairmréim pholaitiúil==
Toghadh Ó Ceallacháin chuig [[Comhairle Contae Fhine Gall|Chomhairle Contae Fhine Gall]] ar a chéad iarracht sa bhliain 2009, ag déanamh ionadaíochta ar [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|an Lucht Oibre]], ag glacadh an dara suíochán i dtoghcheantar áitiúil [[Binn Éadair|Bhinn Éadair]]-[[Mullach Íde|Mhullach Íde]]. I mí an Mheithimh 2012, toghadh é mar Mhéara Fhine Gall, agus ba é an chéad mhéara aerach go hoscailte é i stair na tíre.<ref>{{cite news|first=Emer|last=McLysaght|url=http://www.thejournal.ie/ireland-gay-mayor-cian-ocallaghan-496791-Jun2012/|teideal=Ireland’s ‘first openly gay mayor’ elected|work=TheJournal.ie|date=22 June 2012}}</ref> Le linn dó a bheith ina mhéara, leag sé béim ar na fadhbanna a bhíonn ag úinéirí tí i roinnt forbairtí níos nuaí i gceantar [[Fine Gall|Fhine Gall]], áit a ndearna ábhair thógála a bhí truaillithe le pirít damáiste mór.<ref>{{cite news|first=Nicola|last=Donnelly|url=http://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/pyrite-tops-the-agenda-for-fingals-new-mayor-27818746.html|teideal=Pyrite tops the agenda for Fingal's new Mayor|work=Fingal Independent|date=28 August 2012}}</ref>
I mí Iúil 2013, d’fhág Ó Ceallacháin Páirtí an Lucht Oibre ar bhonn coinsiasa idé-eolaíocha, ag rá: "The introduction of two budgets in a row that actually increased income inequality by targeting people on low and middle incomes was deeply unjust" ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Bhí sé an-éagórach go mór éagothroime ioncaim a thabhairt isteach i ndiaidh a chéile trí dhíriú ar dhaoine ar ísealioncaim agus mheánioncaim.'')"<ref>{{cite news|url=http://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/ocallaghan-quits-labour-over-unfair-and-unjust-policies-29458451.html|teideal=O'Callaghan quits Labour over 'unfair and unjust' policies|work=Fingal Independent|date=30 July 2013}}</ref>
San iomaíocht mar iarrthóir Neamhspleách i dtoghcháin áitiúla 2014, bhain Ó Ceallacháin barr an chomhairimh i dtoghcheantar áitiúil Bhinn Éadair-Mhullach Íde.<ref name="electionsireland.org">{{cite web|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=9560|teideal=Cian O'Callaghan|publisher=ElectionsIreland.org|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2016-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411183642/http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=9560}}</ref>
Agus é ag comóradh olltoghchán 2016 na nDaonlathaithe Shóisialta i dTuaisceart Chuan Átha Cliath, fuair sé 3,864 vóta céadrogha agus cuireadh as an áireamh é ar an 12ú comhaireamh.<ref name="electionsireland.org"/>
Bhí sé mar iarrthóir na nDaonlathaithe Shóisialta do thoghcheantar Bhá Bhaile Átha Cliath ag olltoghchán 2020 agus d'éirigh leis a bheith tofa.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
* [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)]]
==Tagairtí==
{{Reflist}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/ Social Democrats profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018192844/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/ |date=2019-10-18 }}
*[http://www.thejournal.ie/ireland-gay-mayor-cian-ocallaghan-496791-Jun2012/ Alt in The Journal, Meitheamh 2012]
{{DEFAULTSORT:Callaghan, Cian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir aeracha]]
[[Catagóir:Méaraí Éireannacha]]
[[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
2s7831r9zij0035kjr7kl63oc129x8c
Fomhóraigh
0
89038
1331038
1304822
2026-10-30T15:55:38Z
CommonsDelinker
440
Ag baint [[:Íomhá:The_Fomorians,_Duncan_1912.jpg|The_Fomorians,_Duncan_1912.jpg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:The_Fomors_-_Duncan_1912.png|The_Fomors_-_Duncan_1912.png]] isteach mar ionadúchán. (Scrios [[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] é ó
1331038
wikitext
text/x-wiki
{{glanadh|''Foghlaim Chú Chulainn'' le haistriú}}
{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba chine osnádúrtha iad na '''Fomhóraigh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fomóire'''<ref>[http://dil.ie/23220 fomóir] ar eDIL</ref>). Cuireadh u láthair go minic iad mar neacha naimhdeach arrachtacha, a tháinig ón fharraige nó ón bhfothalamh. Níos deireanaí, deirtear gurbh fhathaigh agus foghlaí mara iad. Ba naimhde iad de na chéad lonnaitheoirí na hÉireann agus chéile comhraic de na [[Tuatha Dé Danann]],<ref name=carey>Carey, John. "Fomoiri", in ''The Celts: History, Life, and Culture''. Eagraithe ag John T. Koch. ABC-CLIO, 2012, lch. 355</ref> an cine osnádúrtha eile i miotaseolaíocht na nGael. Ba chasta é an gaol idir eatarthu, agus phós roinnt dá bhaill agus bhí páistí acu. Dá bharr sin, samhlaítear na Fomhóraigh leis na [[Jötunn|jötnar]] i [[Miotaseolaíocht Ioruach]].
[[File:The Fomors - Duncan 1912.png|thumb|250px|Na Fomhóraigh, i léaráid le John Duncan (1912)]]
De réir na miotaseolaíochta, ba dhéithe iad na Fomhóraigh a léiríonn cumhachtaí díobhálacha an dúlra; anord, dorchadas, bás, meath agus triomach ina mbeatha.<ref name=macculloch>MacCulloch, John Arnott. ''The Religion of the Ancient Celts''. The Floating Press, 2009, ll. 80, 89, 91</ref><ref name=smyth>Smyth, Daragh. ''A Guide to Irish Mythology''. Irish Academic Press, 1996, lch. 74</ref><ref name=sjoestedt>Sjoestedt, ''Gods and heroes of the Celts'', ll. 4-5</ref> I gcodarsnacht le seo, is amhlaidh go léiríonn na Tuath Dé na cumhachtaí fáis agus sibhialtaithe.
Níos deireanaí fós, tugtaí Fomhóraigh ar fhoghlaithe faoi chónaí nó ruathairí na mara, agus rinneadh dearmad ar bhrí bhunúsach an fhocail.
==Sanasaíocht==
As [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]], tugtar '''''Fomóire'''''/'''''Fomóiri''''' ar an gcine, agus ''Fomóir'' ar duine amháin acu. As Meán-Ghaeilge, feictear chomh maith '''''Fomórach'''''/'''''Fomóraiġ'''''.
Níltear ar aon tuairim ó thaobh na sanasaíochta de. Is léir anois dhó bhfuil an chéad chuid fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge ''fo'' (faoi). Is doiléir é brí an dara cuid, áfach. Moltar de réir scríbhneoirí na meánaoise go mb'fhéidir go raibh ''mur'' (muir) i gceist, le brí iomlán "daoine faoin fharraige.<ref>Rhys, ''Lectures on the origin and growth of religion'' (1888), lch. 591.</ref><ref>Feictear in [[O'Mulconry's Glossary]], Baile Átha Cliath, TCD MS 1317, lch. 42b, "Fomoir .i. fo mhuir ut alii putant, ł a fomo fl{?}o ambiae fl{?}i acain a quo nominatunt{?}." ''[http://www.asnc.cam.ac.uk/irishglossaries/texts.php?versionID=12&ref=109#109 Early Irish Glossaries Database]''.</ref> Tá monaí eile ann go bhfuil an fhréamh ná ''mór'', le brí is amhlaidh "na daoine móra fo(dhomhain)". Agus tá tríú moladh ann a bhfuil tacaíocht aige i measc scoláirí, go bhfuil fréamh [[Teanga Ind-Eorpach|Ind-Eorpach]] ann sa chuid ''Mor'', le brí sceimhle nó gránnachas, gaolmhar leis an [[Sean-Bhéarla]] ''maere'' (a caomhnaítear fós san fhocal "''nightmare''").<ref>Stokes, "Second Battle of Moytura," lch. 128.</ref><ref>Thurneysen, ''Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert''. 2 vols. Halle: Max Niemeyer, 1921, lch. 64.</ref> Más fíor, chiallóidh an t-ainm "deamhain fho(dhomhain)". Baineann [[Marie-Louise Sjoestedt]] ciall as an ainm mar "deamhain folaithe", ag rá go bhfuil na Fomhóraigh "...ar nós cumhachtaí an anoird, i gcónaí ann ach folaithe agus doicheallach leis an ord cosmach".<ref name=sjoestedt/>
==Craobh ghinealaigh==
Faightear sa lámhscríbhinn [[Rawlinson B 502]] ginealach iomlán na bhFomhórach, ag dul siar go [[Naoi (fáidh)]] an Bhíobla, an 10ú glúin ó [[Ádhamh]] agus [[Éabha]].<ref name="auto">Ginealaigh ó [[Rawlinson B 502]], [http://www.ucc.ie/celt/online/G105003/text026.html Section 26, page 330 to 333], le fáil ar CELT.</ref>
Insítear i ''Rawlinson B 502'', Cuid 26, leathanach 330:<ref name="auto"/>
: "[[Bres]]s m. [[Elatha]]n m. [[Delbáeth]] m. Deirgthind m. Ochtaich m. Sithchind m. Molaich m. Lárgluind m. Ciarraill m. Fóesaim m. Meircill m. Leccduib m. Iachtaich m. Libuirnn m. Lathairn m. Soairtt m. Sibuirt m. Siuccat m. Stairnn m. Saltait m. Cair m. h-Iphit m. Philist m. Fuith m. [[Caim (mac Naoi)|Caim]] m. [[Naoi (fáidh)|Nóe]] m. [[Laméch]]".
==Tréithe==
De réir téacs i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', bhí chorp an duine agus ceann an ghabhair acu, nó go raibh súil amháin, lang abhainn agus chúis amháin acu. Bhí roinnt eile acu ámh an-álainn, mar shampla [[Elatha]], athair [[Breas|Bhreasa]], agus Breis féin.
==Miotaseolaíocht na nGael==
===Parthalán===
Insítear i miotas na meánaoise gurbh é [[Parthalán]] agus a mhuintir an chead dream a tháinig fo hÉirinn, ach go raibh n Fomhóraigh ann chéanna féin. De réir [[Seathrún Céitinn|Seathrúin Chéitinne]], tháinig siad dhá chéad bhliain roimhe sin, agus ''[[Cichol Gricenchos]]'' ina cheannaire, agus mhair ar iasc agus éineoil go dtí teacht Pharthaláin, ag tabhairt an [[céachta|chéachta]] agus [[damh|daimh]]. Chloígh Parthalán ''Cichol'' sa [[Cath Maighe Iotha]], ach d'éag a mhuintir go léir den phlá.
===Neimheadh===
Deirtear go raibh Éire neamháitithe le tríocha bliain tar éis bás Pharthaláin, ach nuair a tháinig ansin [[Neimheadh]] agus a mhuintir, bhuail siad leis na Fomhóraigh. Insíonn Céitinn níos eile ansin, gur fhir fharraige iad na Fomhóraigh as an Meánoirthear, sliocht de [[Chaim (mac Noah)|Caim]] mac [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. Chloígh Neimheadh iad i roinnt cathanna, agus mharaigh sé a ríthe ''[[Seanghann mac Deala|Sengann]]'' agus ''[[Gann mac Deala|Gann]]''.<ref>Bhí ann chomh maith ríthe na bhFear Boilg darbh ainm ''[[Seanghann mac Deala|Sengann]]'' agus ''[[Gann mac Deala|Gann]]''.</ref> D'éirigh ceannairí nua na bhFomhórach aníos ina n-ionad: ''[[Conand]]'' mac ''Faebar'', a mhair i dTúr ''Conand'' ar [[Toraigh|Oileán Toraí]], [[Dún na nGall]]; agus ''[[Morc]]'' mac ''Dela'' (dúradh gur mhac ''Dela'' iad muintir an chéad ghlúin de na [[Fir Bholg]]).
Tar éis bás Neimhidh, chuir ''Conand'' agus ''Morc'' a mhuintir faoi smacht agus d'éiligh cáin dhian: dhá thrian dá pháistí, a gcuid gráin agus a gcuid bólachta. Chruinnigh mac Neimhidh ''[[Fergus Lethderg]]'' arm de seasca míle fear, d'éirigh in éadan na bhFomhórach agus scrios túr ''Conand''. D'ionsaigh Morc le cabhlach ollmhór, agus bhí ár mór ar gach taobh acu. Tháinig tonn tuile ansin agus bádh na hiarsmaí, a bheag nó a mhór. Níor éalaigh ach tríocha de mhuintir Neimhidh in aon long amháin, scaipthe anseo is ansiúd ar fud an domhain.
===Fir Bholg===
Ba iad na chéad ionraí eile ná na [[Fir Bholg]], ach níor bhuail siadsan leis na Fomhóraigh.
===Tuatha Dé Danann===
Ba iad na Tuatha Dé Danann an chéad chine eile a rinne ionradh ar an tír. Chloígh siad na Fir Bholg sa chéad [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maighe Tuireadh]] agus d'éirigh ina gceannas ar Éirinn. Toisc go raibh lámh caillte ag a gceannaire ''[[Nuada]]'' sa chath, ní raibh sé fóirsteanach a thuilleadh mar rí, dá bharr ba é i ndáiríre an leath-Fhomhórach [[Breas]] an chéad rí na dTuath Dé in Éirinn. Mac ''[[Ériu]]'' na dTuatha Dé agus ''[[Elatha]]'' na bhFomhórach an ea é; tháinig Elatha chuici ar mhuir oíche amháin ar long airgid. Deirtear gurbh an-álainn iad ''Elatha'' agus Breas araon, ach sa deireadh ba dhroch-rí é Breas, a chur na Tuatha Dé faoi smacht agus iallach orthu cáin a íoc do na Fomhóraigh. Chaill sé a seasamh tar éis aoradh a rinneadh<!--?--> air as an neamhshuim a thug sé dá dhualgas ríoga na córa. Tháinig ''Nuada' i réim agus lámh nua airgid déanta dó (''Nuada'' Airgeadlámh), ach leanadh leatrom na bhFomhórach ar na Tuatha Dé.
Theith Breas chuig a athair, ''Elatha'', agus d'iarr sé cuidiú air chun é a chur ar ais í gcoróin. Dhiúltaigh Elatha, óir nára chóir dó bhaint amach ar ais nárbh fhéidir leis coinneáil ar éigean. Chuaigh Breas in áit sin i muinín [[Balar|Bhalair]], taoiseach Fomhórach níos cogúla a bhí ina chónaí ar Oileán Toraí, agus chruinnigh arm.
D'ullmhaigh na The Tuatha Dé Danann le haghaidh cogaidh, faoi cheannas leath-Fhomhórach eile, [[Lugh]]. Ba é [[Cian]] na dTuath Dé a athair, agus [[Eithne]] iníon Bhalair a mháthair. Sna téacsanna luatha, deirtear gur pósadh ríoraíoch é, ach sa bhéaloideas caomhnaítear scéal níos casta, a chuireann i gcuimhne scéal [[Perseus|Pherseus]] as [[Miotaseolaíocht na Gréige]], mar a leanas.
Tugadh tairngreacht do Bhalar go maródh a gharmhac é. Chun é seo a chosc, chuir sé Eithne faoi ghlas sa túr 'saige ar Oileán Toraí. Ach ghoid Balar bó draíochta Chian, agus mar chúiteamh, d'éirigh leisean, le cuidiú ó bhan[[draoi]] darbh ainm ''[[Biróg]]'', isteach sa túr agus mheall sé Eithne. Thug sí trírín ar an saol, a d'ordaigh Balor go mbáfaí iad. Fuair beirt acu bás (nó rinneadh na chéad [[rón]]ta díobh), ach shábháil ''Biróg'' ceann amháin dóibh, Lugh féin, agus thug é go [[Manannán mac Lir|Manannán]] agus [[Tailte]] mar thuistí altrama. Agus é fásta, Lugh ligeadh isteach i gcúirt ríoga ''Nuada'' de bharr a sároilteachta de gach ealaíon, agus ceapadh é mar cheannaire an airm.
Troideadh an dara Cath Maighe Tuireadh idir na Fomhóraigh faoi cheannas Bhalair agus na Tuatha Dé faoi cheannas Luighe. Mharaigh Balar Nuada lena shúil uafáis nimhneach. Chuaigh Lugh i gcomhrac aonair lena sheanathair, agus chaith urchar cloiche isteach ina shúil agus Balar á hoscailt. Sádh a shúil glan amach as a chinn, ag déanamh léirscrios ar arm na bhFomhórach taobh thiar dó. Tar éis bás Bhalair, chloígh na Fomhóraigh agus ruaigeadh isteach san fharraige iad.
Tá an-ghaol idir na Tuatha Dé Danann agus na Fomhóraigh. Ba shinsear é [[Neit]], dia cogaidh, iad araon.
===''Foghlaim Chú Chulainn''===
Bhí na Fomhóraigh fós ar an bhfód i ré [[Cú Chulainn|Chú Chulainn]]. Sa scéal na meánaoise dar teideal ''[[Foghlaim Chú Chulainn]]'', caomhnaithe mar chóip ag [[Richard Tipper]] sa ''British Library'', Egerton 106, insítear a leanas:
:''Then they parted from each other, and Cúchulainn went and looked forth on the great sea. As he was there he beheld a great assembly on the strand nearest to him, to wit, a hundred men and a hundred women seated in the bosom of the haven and the shore, and among them a maiden shapely, dear and beautiful, the most distinguished damsel of the world's women, and they a-weeping and lamenting around the damsel. Cúchulainn came to the place and saluted them. 'What is this sorrow or the misery upon you?' says Cúchulainn. The damsel answered and this she said: ‘A royal tribute which the tribe of Fomorians carry out of this country every seventh year, namely, the first-born of the king's children. And at this time it has come to me to go as that tribute, for to the king I am the dearest of his children. ‘What number comes to lift that tribute?’ asks Cúchulainn. ‘Three sons of Alatrom of the Fomorians,’ she answers, ‘and Dub, Mell and Dubros are their names.’ Not long had they been at those talks when they saw the well-manned, full-great vessel approaching them over the furious waves of the sea. And when the damsel's people saw the ship coming, they all fled from her, and not a single person remained in her company save only Cúchulainn. And thus was that vessel: a single warrior, dark, gloomy, devilish, on the stern of that good ship, and he was laughing roughly, ill-fatedly, so that every one saw his entrails and his bowels through the body of his gullet. ‘What is that mirthfulness on the big man?’ asks Cúchulainn. ‘Because,’ says the damsel, ‘he deems it excellent that thou shouldst be an addition to his tribute in this year rather than in any other year.’ ‘By my conscience,’ says Cúchulainn, ‘it would not be right for him to brag thus regarding me if he knew what would come of it.’ Then the big man came ashore to them into the strand, and stretched forth his long, sinewy, hideous arm to seize Cúchulainn in the very front of his royal tribute. Straightway Cúchulainn raised his right hand, and bared his sword, and gave a blow to the big man and struck off his head, so that he was the first that fell by Cúchulainn after having completed his training. And thereafter the other two fell by him, and he left them thus, neck to neck.<ref>''The Training of Cú Chulainn'', eag. Stokes.</ref>
==Roinnt Fomhórach==
* [[Balor]]
* [[Bres]]
* [[Cethlenn]]
* [[Cichol Gricenchos]]
* [[Conand]]
* [[Elatha]]
* [[Ethniu]]
* [[Tethra]]
==Foinsí==
* [http://dil.ie/23220 fomóir] ar eDIL.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]]. ''Über die älteste irische Dichtung II. Rhythmische alliterierende reimlose Strophen''. Abhandlungen der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften. Berlin, 1914.
* [[John Rhys|Rhys, John]]. ''Lectures on the origin and growth of religion as illustrated by Celtic heathendom''. Londain agus Dún Éadain, 1888, lch. 490.
* [[Marie-Louise Sjoestedt|Sjoestedt, Marie-Louise]]. ''Gods and Heroes of the Celts''. Londain, 1949. Aistrithe ag [[Myles Dillon]] ''Dieux et héros des Celtes'' le Sjoestedt, Páras, 1940.
* [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]]. "The Second Battle of Moytura." ''[[Revue Celtique]]'' 12 (1891), ll. 52–130, 306–08.
* — (eag. agus aistr.). "The Training of Cúchulainn." ''[[Revue Celtique]]'' 29 (1908), ll. 109–47. [http://www.ucc.ie/celt/published/G301038 Edition] agus [http://www.ucc.ie/celt/published/T301038 translation] le fáil ar CELT.
* [[Rudolf Thurneysen|Thurneysen, Rudolf]]. ''Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert''. 2 iml. Halle: Max Niemeyer, 1921.
==Tuilleadh le léamh==
* [[John Carey (Celticist)|Carey, John]]. "Native elements in Irish pseudohistory." In ''Cultural identity and cultural integration: Ireland and Europe in the early Middle Ages'', eag. Doris R. Edel. Blackrock: Four Courts, 1995, ll. 45–60. {{ISBN|1-85182-167-8}}.
* Gray, Elizabeth A. "''Cath Maige Tuired'': Myth and structure (24–120)." ''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'' 19 (1982), ll. 1–35.
* Gray, Elizabeth A. "''Cath Maige Tuired'': Myth and structure (84–93, 120–167)." ''Éigse'' 19 (1983), ll. 230–262.
* [[T. F. O'Rahilly|O'Rahilly, Thomas Francis]]. ''Early Irish history and mythology''. Baile Átha Cliath, 1946.
<!--* {{cite CGH | page=20}}-->
==Tagairtí==
{{reflist|}}
{{Scéalta miotaseolaíochta}}
{{DEFAULTSORT:Fomhoraigh}}
[[Catagóir:Fomhóraigh| ]]
[[Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta]]
[[Catagóir:Aos Sí]]
[[Catagóir:Déithe na nGael]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]]
[[Catagóir:Arrachtaí]]
07ng1gqy1z5dghti0168fvfsbz21fig
Miach
0
89440
1330997
1207195
2026-10-30T14:06:57Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1330997
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
I [[Miotaseolaíocht na nGael]], lia na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ab ea '''Miach''' mac [[Dian Ceacht|Dhiain Cheachta]]. Chuir sé lámh chnis agus feola in ionad na láimhe airgid a rinne a athair dó [[Nuada]]. Mharaigh a athair é dá bharr, ite ag an éad toisc nach raibh seisean in ann a leithéid a dhéanamh. Ghearr sé ceann a mhic faoi cheathair lena chlaíomh: leis an gcéad buille, níor ghearr sé ach craiceann Mhéich, agus leigheas Miach é; leis an dara, bhris sé blaosc Mhéich, ach leigheas Miach é; leis an tríú, scríob sé inchinn Mhéich brain, ach leigheas Miach fós sin; leis an gceathrú buille, ghearr sé inchinn a mhic in dhá leath, agus sa deireadh maraíodh Miach. D'fhás 365 luibh óna uaigh a chuir a dheirfiúr [[Airmed]] in eagair, ach a scaip a n-athair éadmhar.
I ndeireadh na dála, áfach, feictear Miach arís níos déanaí sa scéal, fós ag leigheas na dTuath Dé le taobh a athar agus a dheirféar. Is léir dá bharr nach raibh aon dochar déanta.
==Sanasaíocht==
Focal liteartha is ea ''miach''<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/miach miach] ar teanglann.ie FGB</ref> fós sa Nua-Ghaeilge, le brí ''buiséal'' nó méid gráin chomhaontaithe. I dtéacsanna dlí, feictear miach le haghaidh méid gráin bhraiche. Sa Mhumhain, tá lua ann do ''fleith in méich'' (Fleadh Mhéich).<ref>{{cite web |
url = https://storyarchaeology.com/the-story-of-airmed-from-cath-maige-tuired-2/ |
teideal = The Story of Airmed from Cath Maige Tuired |
accessdate = 2019-03-12
}}</ref>
==Naisc sheachtracha==
* '' [http://www.adf.org/articles/stories/miach-and-his-sister.html The Story of Miach and His Sister] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' ar adf.org.
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{Scéalta miotaseolaíochta}}
[[Catagóir:Tuatha Dé Danann]]
ikqlp7tpv0fxgr2xbb4c78d1o4zpc55
Nia Segamain
0
89731
1331026
1243087
2026-10-30T15:37:37Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331026
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Nia Seaghamhain''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Nia Segamain''') mac ''[[Adamair]].
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí ''[[Conall Collamrach]]'', a mharú. Deir [[Seathrún Céitinn]] gurbh í a mháthair ''[[Flidais]]'' na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]], bandia na coille. Ba í a cuid draíochta ba chúis a thug [[fia|eilití]] fiáine bainne mar ba bha ceansuithe iad, i rith a réime.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text040.html 1.30]</ref> Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mharaigh ''[[Énna Aignech]]'' é.
==Sanasaíocht==
As Sean-Ghaeilge, tá dhá bhrí le nia: gaiscíoch <ref>[http://dil.ie/33151 1 nia] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar eDIL</ref> agus mac deirféar.<ref>[http://dil.ie/33152 2 nia] ar eDIL</ref>. Le haghaidh ''Segamain'', faightear é sa [[Cóir Anmann|Chóir Amnann]]: "Nia Seagamain .i. nia trenfer ┐ segda<ref>[http://dil.ie/36866 segda] ar eDIL</ref> a main."<ref>[http://dil.ie/36859 segamain], Cóir A.2 i § 109, ar eDIL.</ref>. Is s suimiúil é áfach go bhfuil brí "bainne" le ''seg''.<ref>[http://dil.ie/36847 1 seg] ar eDIL</ref>
B'fhéidir go bhfuil a ainm gaolta le [[Segomo]], dia ársa na [[An Ghaill|nGallach]], ab ionann agus [[Mars (miotaseolaíocht)|Mars]] agus [[Earcail]] i ré na Róimhe.<ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford University Press, 1998, lch. 337</ref> Sinsear sna luathghinealaigh na n-[[Eóganachta|Eóganacht]] ab ea pearsa beagáinín níos stairiúla darbh ainm ''Nia Segamain'', agus dá bharr mar fhianaise, deirtear scaití go raibh bunús Gallacha ag an sliocht.<ref>[[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', Four Courts Press, 2a eagrán athbhreithnithe, 2001.</ref>
==Achar ama==
* ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Ptolemy VIII Physcon]] na [[An Éigipt|hÉigipte]] (145–116 RC).<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 287-289</ref>
* ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 226–219 RC.
* ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 320–313 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text021.html M4880 - 4887]</ref>
==Féach freisin==
* [[Deirgtine]]
* [[Mug Nuadat]]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{s-start}}
{{succession box |
roimh = ''[[Conall Collamrach]]'' |
teideal = [[Ard Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Énna Aignech]]'' |
bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 2a haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 226–219 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 320–313 RC |
}}
{{s-end}}
{{DEFAULTSORT:Segamain, Nia}}
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
r245ow5cgfizup6cj66aptbkgma9f47
Sabina Brennan
0
91559
1331090
1280321
2026-10-30T18:15:34Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331090
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is eolaí néarchórais, síceolaí agus [[aisteoir]] Éireannach í '''Sabina Brennan''', faoi láthair ina [[ollamh]] taca ag obair i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] .
== Luathshaol ==
Is í Brennan an duine is óige de chúigear leanaí. D'oibrigh a hathair don Irish Life agus lean sí é sa ghnó seo díreach tar éis meánscoil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.universitytimes.ie/2018/01/from-acting-to-brain-research-trinitys-sabina-brennan-is-finding-her-way/|teideal=From Acting to Brain Research, Trinity’s Sabina Brennan is Finding Her Way|language=en-US|work=www.universitytimes.ie|dátarochtana=2020-01-04}}</ref>
=== Aisteoireacht ===
Tugadh a díograis chun aisteoireacht nuair a bhí sí 8 mbliana d'aois. Mhol a múinteoir drámaíochta ceachtanna príobháideacha di dá tuismitheoirí.
D'fhill Brennan ar an spéis seo tar éis iomarcaíocht dheonach a thógáil ó ''Irish Life''. Rinne sí staidéar ar dioplóma a múinteoirí ag Scoil Cheoil agus Drámaíochta Guildhall, agus chaith sí deich mbliana mar aisteoir lánaimseartha.<ref name=":0" />
Bhí sí i níos mó ná 160 eipeasóid den tsraith theilifíse Éireannach [[Fair City]] i bpáirt Tess Halpin. Tachtadh a carachtar chun báis mar chuid de scéalaíocht iomráiteach drochíde baile.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/this-is-what-i-do-05czqlgh78v|teideal=This is what I do|údar=Kate Butler|dáta=2014-03-16|language=en|work=The Sunday Times|dátarochtana=2020-01-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/health/leaving-soap-for-science-1.921495|teideal=Leaving soap for science|údar=Claire O'Connell|dáta=|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/television/from-electrocution-to-ecstasy-the-most-dramatic-fair-city-exits-ever-36251942.html|teideal=From electrocution to ecstasy - the most dramatic Fair City exits ever|údar=Aoife Kelly|dáta=|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2020-01-07}}</ref>
=== Taighde eolaíoch agus gairm bheatha ===
Tar éis Fair City a fhágáil, bhain Brennan céim i síceolaíocht amach in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]]. Shocraigh sí leanúint lena cuid staidéar le PhD le Ian Robertson i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide]] ar athruithe san inchinn a bhaineann le haosú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/former-fair-city-star-to-discuss-reducing-risk-of-developing-dementia-926281.html|teideal=Former Fair City star to discuss reducing risk of developing dementia|údar=Áilín Quinlan|dáta=2019-05-23|language=en|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2020-01-07}}</ref> Chríochnaigh sí a cuid staidéar PhD in 2011 lena tráchtas "''Innéacsanna néareolaíocha agus leictreifiseolaíochta de feidhmiú chognaíoch in aosú'' ".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Neurocognitive and electrophysiological indices of cognitive performance in ageing|url=http://www.tara.tcd.ie/handle/2262/83142|publisher=Trinity College (Dublin, Ireland). School of Psychology|date=2011|language=en|author=Sabina Brennan}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Tá os cionn 40 alt foilsithe aici maidir le sláinte inchinne, néaltrú agus feidhm chognaíoch i ndaoine fásta atá ag dul in aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://scholar.google.com/citations?user=v0u41ToAAAAJ&|teideal=Sabina Brennan - Google Scholar Citations|work=scholar.google.com|dátarochtana=2020-01-07}}</ref> Tríd an obair seo, d'fhiosraigh sí a thábhachtaí agus atá an teacht aniar a neartú do shláinte na hinchinne tríd spreagadh meabhrach<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The impact of cognitive training and mental stimulation on cognitive and everyday functioning of healthy older adults: A systematic review and meta-analysis|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1568163714000208|journal=Ageing Research Reviews|date=2014-05-01|issn=1568-1637|pages=28–43|volume=15|doi=10.1016/j.arr.2014.02.004|author=Michelle E. Kelly, David Loughrey, Brian A. Lawlor, Ian H. Robertson, Cathal Walsh, Sabina Brennan}}</ref> agus aclaíocht<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The impact of exercise on the cognitive functioning of healthy older adults: A systematic review and meta-analysis|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1568163714000610|journal=Ageing Research Reviews|date=2014-07-01|issn=1568-1637|pages=12–31|volume=16|doi=10.1016/j.arr.2014.05.002|author=Michelle E. Kelly, David Loughrey, Brian A. Lawlor, Ian H. Robertson, Cathal Walsh, Sabina Brennan}}</ref> (i measc rudaí eile), a bhí mar bhunchloch ag cuid mhaith dá taighde ina dhiaidh sin.
Bhí sí ina comhstiúrthóir ar an gclár taighde '<nowiki/>''NEIL''', a bhronn ''Atlantic Philanthropies'' dóibh chun idirghabhálacha a fhorbairt chun meath cognaíoch a mhoilliú nó a stopadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.atlanticphilanthropies.org/grants/neuro-enhancement-for-independent-lives-neil|teideal=Neuro-Enhancement for Independent Lives (NEIL) {{!}} Atlantic Philanthropies|language=en|work=The Atlantic Philanthropies|dátarochtana=2020-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623094656/https://www.atlanticphilanthropies.org/grants/neuro-enhancement-for-independent-lives-neil|archivedate=2025-06-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/architecture-exhibition-entry-aims-to-show-how-planned-space-can-help-people-with-dementia-423068.html|teideal=Architecture exhibition entry aims to show how planned space can help people with dementia|údar=Marjorie Brennan|dáta=2016-09-28|language=en|work=www.irishexaminer.com|dátarochtana=2020-01-07}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=The NEIL Memory Research Unit: psychosocial, biological, physiological and lifestyle factors associated with healthy ageing: study protocol|url=https://doi.org/10.1186/s40359-015-0079-y|journal=BMC Psychology|date=2015-06-27|issn=2050-7283|pmc=PMC4486120|pmid=26131366|pages=20|volume=3|issue=1|doi=10.1186/s40359-015-0079-y|author=Caoimhe Hannigan, Robert F. Coen, Brian A. Lawlor, Ian H. Robertson, Sabina Brennan}}</ref> Bhí sí ina comhiarrthóir ar thionscadal rathúil ón Aontais Eorpaigh, a bhunaigh an láithreán gréasáin agus aip 'Hello Brain' chun cur ar chumas daoine a mhealladh chun sláinte inchinne agus chun leideanna a sholáthar maidir le sláinte inchinne a chosaint.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.siliconrepublic.com/innovation/brain-health-sabina-brennan-tcd|teideal=TCD researcher Sabina Brennan puts brain health on the radar|údar=Claire O’Connell|dáta=2017-01-13|language=en|work=Silicon Republic|dátarochtana=2020-01-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.hellobrain.eu/en/|teideal=Hello Brain|work=www.hellobrain.eu|dátarochtana=2020-01-08|archivedate=2020-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112134921/http://hellobrain.eu/en/}}</ref>
Tá sí gníomhach sna meáin náisiúnta agus idirnáisiúnta, go háirithe i ndíospóireachtaí faoi [[néaltrú]] agus aosú.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/life/health-wellbeing/unless-you-make-the-most-of-your-life-you-waste-it-dr-sabina-brennan-on-why-shes-happiest-in-her-50s-38696304.html|teideal='Unless you make the most of your life, you waste it' - Dr Sabina Brennan on why she's happiest in her 50s|údar=Sabina Brennan|dáta=|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2020-01-08}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/audio/2016/apr/23/the-science-of-shakespeare-science-weekly-podcast|teideal=The Science of Shakespeare - Science Weekly podcast|údar=Rowan Slaney|dáta=2016-04-23|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2020-01-08}}</ref> Le maoiniú ón tionscadal NEIL, d'fhorbair sí sraith scannán ag tabhairt aghaidh ar chaillteanas cuimhne agus ar shláinte inchinne le Coláiste na Tríonóide ar a dtugtar Freedem.<ref>{{Lua idirlín|url=http://freedemliving.com/|teideal=Videos|language=en-US|work=FreeDem|dátarochtana=2020-01-08|archivedate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200425082130/http://freedemliving.com/}}</ref> In 2019 d'fhoilsigh Orion Spring a leabhar '100 Days to a Younger Brain'.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/science/the-rolling-benefits-of-banking-that-brain-health-1.3816560|teideal=The rolling benefits of banking that brain health|údar=Claire O'Connell|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-08}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=100 DAYS TO A YOUNGER BRAIN: improve your memory, fight dementia and ensure your future brain health.|url=https://www.worldcat.org/title/100-days-to-a-younger-brain-improve-your-memory-fight-dementia-and-ensure-your-future-brain-health/oclc/1035823234|publisher=ORION SPRING|date=2019|location=Place of publication not identified|oclc=1035823234|language=English|author=DR SABRINA BRENNAN}}</ref>
=== Polaitíocht ===
In 2016, ba iarrthóir ar shuíochán de Choláiste na Tríonóide i [[Seanad Éireann]] í Brennan ach níor éirigh lei.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/novices-offer-independent-expertise-as-tcd-seanad-candidates-1.2615358|teideal=Novices offer independent expertise as TCD Seanad candidates|údar=Marie O'Halloran|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-07}}</ref>
== Gradaim ==
* 2018 ''Image'' Mná na Bliana <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.image.ie/life/introducing-image-ies-women-year-2018-136955|teideal=Introducing the IMAGE Women of the Year 2018|údar=Dominique McMullan|work=IMAGE.ie|dátarochtana=2020-01-08}}</ref>
* 2017 Gradam Cumarsáide Eolaíochta Sármhaith de [[Fondúireacht Eolaíochta Éireann|Fhondúireacht Eolaíochta Éireann]] as a cuid oibre ar an tionscadal 'Hello Brain' <ref name=":2" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/science/big-data-scientist-wins-researcher-of-the-year-award-1.2867845|teideal=Big data scientist wins researcher of the year award|údar=Dick Ahlstrom|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-01-07}}</ref>
* 2017 Gradam Nuálaíochta na Tríonóide do Thionchar Sochaíoch <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.adaptcentre.ie/news/professor-sabina-brennan-receives-trinity-innovation-award-for-societal-imp|teideal=Professor Sabina Brennan Receives Trinity Innovation Award for Societal Impact {{!}} ADAPT: The Global Centre of Excellence for Digital Content and Media Innovation|work=www.adaptcentre.ie|dátarochtana=2020-01-08}}</ref>
== Saol Pearsanta ==
Tá Brennan pósta le beirt mhac.<ref name=":0" />
== Tagairtí ==
<reflist>
{{DEFAULTSORT:Brennan, Sabina}}
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Eolaithe Éireannacha]]
<references />
[[Catagóir:Fair City]]
e7m70jsp1ikfcvnmltz6bwz7e2pkt3i
Máire Labhaoise Ní Dhomhnaill
0
91822
1331111
953788
2026-10-30T20:36:21Z
Xqbot
3926
Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Mary Lou McDonald]] go [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]
1331111
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]
pde7ej5968qcmvuecffjt7hxkoii8ox
Sinéad Whitmore
0
91948
1331057
1294169
2026-10-30T16:38:44Z
LametinoWiki
23199
1331057
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chill Mhantáin í '''Sinéad Whitmore''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/78/eng/initiated/b7826d.pdf|teideal=An Bille um Dhiomailt Fuinnimh a Chosc, 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=2 Iúil, 2026}}</ref> nó '''''Jennifer Whitmore''''' i [[An Béarla|mBéarla]]. Tá sí ina ball de na [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaigh Shóisialta]] ó [[2015]]. Is eolaí agus comhshaolaí í.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]]
* [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Whitmore, Jennifer}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Eolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
5el6guhc8ueh4daziyngkjhid9uvp17
1331058
1331057
2026-10-30T16:39:03Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Jennifer Whitmore]] go [[Sinéad Whitmore]]: Leagan Gaeilge
1331057
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg}}
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chill Mhantáin í '''Sinéad Whitmore''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/78/eng/initiated/b7826d.pdf|teideal=An Bille um Dhiomailt Fuinnimh a Chosc, 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=2 Iúil, 2026}}</ref> nó '''''Jennifer Whitmore''''' i [[An Béarla|mBéarla]]. Tá sí ina ball de na [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaigh Shóisialta]] ó [[2015]]. Is eolaí agus comhshaolaí í.
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]]
* [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Whitmore, Jennifer}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Eolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
5el6guhc8ueh4daziyngkjhid9uvp17
Éile
0
92094
1331117
1312846
2026-10-30T23:24:59Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331117
wikitext
text/x-wiki
Tuath na meánaoise ab ea '''Éile''' ({{lang-sga|Éli}}, go minic ''Ely'' as Béarla), suite i ndeisceart [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] agus cuid de thuaisceart [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] an lae inniu.
==Achoimre==
Mhaígh an chlann Éile gur de shliocht Céin iad, mar atá Cian mac níos óige [[Ailill Aulom|Ailealla Óloim]] agus deartháir [[Eoghan Mór|Eoghain Mhóir]], agus dá bharr gaolta leis na h[[Eoghanachta]]. Moladh gurbh [[Laigin|Laighneach]] iad na hÉile ó dhúchais,<ref>Byrne, ll. 133, 180-1</ref> agus go raibh siad b'fhéidir ina ríthe Caisil roimh theacht i gceannas na nEoghanacht.
Cuirtear amhlaidh in iúl i seanscéalta a mbunús 'sacu,<ref>Charles-Edwards, lch. 546</ref><ref>MacCotter, lch. 212</ref> mar shampla ''[[Senchas Fagbála Caisil]]''.
Bhí teorannacha ag Éile le [[Ríocht na Mí]] ó thuaidh, Caiseal ó dheas agus [[Osraí]] ar an taobh thoir. Le teacht an 12ú haois, míle bliain ina dhiaidh, bhí sé i bhfad níos lú.
Bhí Éile roinnte ina dhá leath, sa tuaisceart '''Éile Uí Chearbhaill''', agus sa deisceart '''Éile Uí Fhogartaigh'''. D'fhéadfadh gur chlann éagsúil iad Uí Fhogartaigh, [[Dál gCais]] b'fhéidir,<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu, The Kingdom of Thomond] by Dennis Walsh</ref> sin nó gaolta ab ea an dá chlann i ndáiríre, ach faoi thionchar pholaitíochta na dtuaithe, rinne ginealeolaithe ceangail eatarthu agus rítheaghlaigh áitiúla éagsúla. Molann [[John O'Hart]] gur sinsear Uíbh Fhogartaigh ab ea [[Foghartach mac Néill]].<ref>O'Hart, lch. 454</ref>
Bhí an teorainn idir Éile Uí Chearbhaill agus Ríocht ársa na Mí ar chomhchríoch leis sin idir deoise [[Cill Dalua]] agus [[deoise na Mí]]. Bhí Éile Uí Chearbhaill suite sa chuid de Chontae Uíbh Fhailí atá i ndeoise Cill Dalua was Ely O'Carroll, agus sa Mhumhain ó thús.
Bhí Éile Uí Fhógarta ó thús sa Mhumhain fosta, agus tá barúntachtaí [[Uí Chairín]] agus [[Éile Uí Fhógarta]] anois i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Tá cuid de suite anois ámh i m[[barúntacht]]aí [[Cluain Leisc]] agus [[Baile an Bhriotaigh]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. Tar éis concas [[Normannaigh|na Normannach]], cuireadh na barúntachtaí seo le contaetha palaitíneacha Iarlaí Ormhumhan. Fágadh na tiarnaí dúchasacha, Uí Mheachair agus Uí Fhógarta, i gceannas a gcuid tailte, ach b'éigean dóibh cáin a íoc don iarla.<ref>''[[Leabhar na gCeart]]'', ll. 78, 79, nóta i.</ref>
==An Domhan Nua==
Maireann tiarnaí Uí Chearbhaill fós sa lá atá inniu ann sa ''[[Carroll family]]'' iomráiteach as [[Maryland]] sna [[Stáit Aontaithe]].<ref>Hoffman and Mason</ref>. Sínitheoir Fhorógra Saoirse Mheiriceá ab ea [[Charles Carroll]] as Carrollton. Tá a chlann cónaithe in ''[[Doughoregan Manor]]'' le dhá aois anuas. Bhí [[Charles Carroll the Barrister]], gaolta i bhfad amach, síolraithe ó thiarnaí déanacha Éile. Bhí cónaí air i [[Mount Clare (Maryland)|Mount Clare]], Maryland.
==Tagairtí sna hAnnála==
IF=[[Annála Inis Faithlinn]]; LC=[[Annála Loch Cé]]; M=[[Annála na gCeithre Máistrí]]; CS=[[Chronicon Scotorum]]; U=[[Annála Uladh]]
{| class=wikitable
! width=10% | #
! width=45% | Meán-Ghaeilge<br>Laidin
! width=45% | NuaGhaeilge
|- valign=top
| 571
|
| ''The battle of Tola, by Fiachna, son of Baedan, son of Cairell, against the people of Osraighe and Eile; and they were defeated. Tola is the name of a plain situated between Cluain Fearta Molua and Saighir.
|- valign=top
| IF670
| Mors Forchellaich, ri Héle
| ''Mors'' (bás) Fhorcheallaigh, rí Éile.
|- valign=top
| 707
|
| ''The battle of Dola, in Magh Ele, where Leathlobhar, son of Eochaidh, Cu Allaidh, and Cu Dinaisc, were slain.
|- valign=top
| IF744.1
| Mors Ardgail, rí Éle.
| ''Mors'' Ardgail, rí Éile.
|- valign=top
| M757<br>T762
| Fogartach, mac Eathach, tigherna h-Ele.<br>Fógartach rí Ele moritur.
| Fuair Fógartach mac Eathach, tiarna/rí Éile, bás.
|- valign=top
| M847.14
| Tuathal, mac Ceallaigh, tighearna Ele, d'écc.
| Tuathal, mac Ceallaigh, tiarna Éile, d'éag.
|- valign=top
| 874
|
| ''Donnchadh, son of Maelseachlainn, was mortally wounded by the Eili.
|- valign=top
| 888
|
| ''A battle was gained over the Eili by Maelguala and the men of Munster, at Caiseal, in which many noble youths were slain.
|- valign=top
| 900
|
| ''A battle was gained by Ceallach, son of [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall]], and by the [[Osraí]], over the Eili and the Muscraighi, in which fell one hundred and ten persons, among whom was Techtegan, son of Uamnachan, lord of Eili, and many others of distinction.
|- valign=top
| M903.9
| Cnáimheini, mac Maenaigh, tighearna Ele, d'ég.
| ''Cnáimheini'', mac Maonaigh, tiarna Éile, d'éag.
|- valign=top
| M975.9
| Seachnasach mac h-Iruaidh tigherna Eile do mharbhadh.
| Seachnasach mac hIruaidh, tiarna Éile, do mharú.
|- valign=top
| c. 1000
|
| ''Cearball mac Dublaidhe Duind appears king of Éile in MacLiacc poem 'Siath righ Gaela, glantar hi!'
|- valign=top
| IF1022
| Bás Gillai Phatra(ic) m. Cerbaill, rí h-Ele.
| Bás Giolla Phádraic Mac Cearbhaill, rí Éile.
|- valign=top
| 1023
| Tadhg, mac Briain, mic Cindeittigh, do mharbhadh do Eilibh i fiull, iar na eráil dia bhrathair féin do Dhonnchadh, forrae.
|
|- valign=top
| IF1028.7
| Bás h-Uí Dubchroin, rí h-Ele.
| Bás Uí Dubhchróin, rí Éile.
|- valign=top
| LC1033.4
| Aimergin .H. Cerbhaill, ri Eli, & Cu Mhuman mac Ruaidri h-I Cedfadha, mortui sunt.
| Amhairghin Ó Cearbhaill, rí Eile, ..., d'éag.
|- valign=top
| LC1033.5
| Maidhm lé h-Ele, i torcradar<ref>[http://dil.ie/18533 1 do-tuit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411140656/http://dil.ie/18533 |date=2020-04-11 }}, tit, le ciall maraítear, ar eDIL</ref> Braon h-Ua Cleirigh, & Muiredach mac mic Gilla Padraig, et alii multi.
| Maidhm ag Éile, inar maraíodh Braon Ó Cléirigh, agus Muireadach [[Mac Giolla Phádraig]], ''et alii multi.
|- valign=top
| U1033.6
| Maidm iter Eile i torcair Braen H. Cleiridh & Muiredach m. m. Gilla Patraicc & alii multi.
| Maidhm idir Éile inar maraíodh Braon Ó Cléirigh agus Muireadach Uí Giolla Phádraig agus ''alii multi
|- valign=top
| IF1033.13
| Bróen h-Ua Clérich, rí h-Eli, do marbad.
| Braon Ua Cléirigh, rí Éile, do mharú
|- valign=top
| M1050.13
| Maol Ruanaidh, mac Con Cóirne, tigherna Ele, do mharbhadh dia mhuintir fén.
| Maol Ruanaí, nach Con Cóirne, tiarna Éile, do mharú dá mhuintir féin.
|- valign=top
| LC1050.1
| Maol Ruanaid .H. Concoirne, rí Ele; Donnchad mac Gilla Fhaoláin, rí .H. b-Failghe, occisi sunt.
| Maol Ruanaidh Uí Chon Coirne, rí Éile, ..., d'éag.
|- valign=top
| U1050.1
| Mael Ruanaid m. Con Choirne ri Eile, Donnchad m. Gilla Fhaelan ri H. Failghi, occisi sunt.
| Maol Ruanaí Mc Con Choirne, rí Éile, do mharú (ag a mhuintir féin).
|- valign=top
| LC1058.3
| Maidhm ..., Ríbhardan mac Concoirne, rí Ele, ...
| Maidhm ..., Ríbhardán mac Con Coirne, rí Éile.
|- valign=top
| M1071.5
| Mac Righbhardan mac Con Choirne, tigherna Ele, do mharbhadh a c-cath ...
| Mac Ríbhardáin, mac Con Cóirne, rí Éile, do mharú i gcath ...
|- valign=top
| M1072.6
| h-Ua Fócarta, tigherna Éle do marbhadh lá h-ua m-Briain.
| Ó Fógartaigh, tiarna Éile, do mharú ag Ó Briain.
|- valign=top
| IF1071.4
| Mc. Rígbartáin, rí Éle, do marbad.
| Mac Ríbhardáin, rí Éile, do mharú
|- valign=top
| M1121.12
| Ríghbhardán, mac Con Choirne, tighearna Ele do écc.
| Ríbhardán, mac Con Choirne, tiarna Éile d'éag.
|- valign=top
| M1145.20
| Fionn Ua Cearbhaill, tanaisi Ele, do mharbhadh.
| Fionn Ó Cearbhaill, tánaiste Éile, do mharú.
|- valign=top
| M1152.13
| Domhnall mac Ríoghbhardáin Uí Cherbhaill, tigherna Ele, do mharbhadh la mac An Chos Fhada Uí Cearbhaill
| Domhnall, mac Ríbhardáin, tiarna Éile, do mharú ag mac An Chos Fhada Uí Chearbhaill.
|- valign=top
| IF1058.4
| Tairdelbach h-Ua Briain do thabairt m. Maíl na m-Bó & Laigen & Osraige & Gall laiss do insaigid ar mc. m-Briain coro loiscset ermór na Machare co Luimnech & ro loiscset fir Muman fein Luimnech ar omun ind lochta aile dia loscud, & tucad debaid dóib oc intúd<ref>[http://dil.ie/28963 intúd], tiontú, ar eDIL</ref> doib as coro marbad h-uathad<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/uathadh uathadh], roinnt, líon beag, ar teanglann.ie</ref> dibsom & sochaide do feraib Muma(n) im h-Ua Lígda, airchinnech Imlecha Ibair, & im macc Con Chorne, rí h-Éle, & im h-Ua Gébennaich, rí na Désse Bice.
| Thug Tairdhealbhach Ó Briain mac Maoil na mBó, agus Laighin, Osraí, agus gaill leis chun ionsú ar mhac Bhriain, agus loisceadar cuid mhór den Mhachaire go Luimneach. Agus loisc fir na Mumhan féin Luimnneach le nára loisce eile é, agus tugadh deabhaidh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/deabhaidh deabhaidh], troid, ar teanglann.ie</ref> dóibh agus iad ag tiontú dóibh as, agus maraíodh roinnt dóibh eile agus sochaí d'fhir na Mumhan, ann Ó Lía, [[airchinneach]]<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/eid/airchinneach airchinneach], giolla oidhreachtúil tailte eaglaise, ar teanglann.ie FGB </ref> Imligh Iúir, mac Con Choirne, rí Éile, agus Ó Géibheannaigh, rí na Déise Bige.
|- valign=top
| M1163.11
| Mac Find Ui Cherbhaill, tigherna Ele Tuaisceirt, do mharbhadh lá Domhnall, mac Toirrdhealbhaigh
| Mac Fhionn Uí Chearbhaill, tiarna Éile Tuaiscirt, do mharú ag Domhnall, mac Toirdhealbhaigh.
|- valign=top
| M1174.6
| Ruaidhri Ua Cearbhaill tighearna Ele do mharbhadh ar lár Innsi Clothrann.
| 'Ruairí Ó Cearbhaill, tiarna Éile, do mharú i lár Inis Clothrann.
|- valign=top
| IF1174
| Sluaged la Gallaib Glassa gu tancatar i h-Eli coro tinolastar Domnall Ua Briain & Tuadmumu gu Durlus U Fócarta coro cuired cath eturu coro maid ar Gallaib Glassa in cath in quo .dcc. l^ paulo plus ceciderunt.
| Slua de Ghallaibh Glasa a tháinig i nÉile. Thionólaigh Domhnall Ó Briain agus Tuadjmhumha [ina gcoinne] ag Durlas Uí Fhógartaigh, agus cuireadh cath eatarthu, inar cloíodh na Gaill Ghlasa, 700 nó beagán níos mó maraithe.
|- valign=top
| M1205.5
| Mac Guillbhealaigh Uí Cherbhaill tigherna Éle do mharbhadh lá Gallaib
| Mac Guillbhealaigh Uí Chearbhaill, tiarna Éile, do mharú ag Gallaibh [Sasanaigh]
|- valign=top
| CS1318
|
| ''A great victory was gained over the English in Ely, by O'Carroll; and Adam Mares and many other Englishmen were slain.
|- valign=top
| CS1399
|
| ''Tadc O Cerbaill, king of Ely, was captured by the Earl of Ormond this year.
|- valign=top
| M1432.20
| Coccadh mor eitir ó c-Cerbaill tighearna Éle & Iarla Urmumhan. An t-Iarla do thecht i n-Élibh go sluagh mór imaille fris. An tír do mhilleadh, & da chaislén Ui Cearbaill do briseadh lais.
| Cogadh mór idir Ó Cearbhaill, tiarna Éile, agus Iarla Urmhumhan. An t-Iarla do theacht i nÉile le slua mór. An tír do mhilleadh, agus dhá chaisleán Ui Chearbhaill leis.
|- valign=top
| M1443.6
| Maol Ruanaidh mac Taidhg Ui Cherbhaill tigherna Éle d'écc.
| Maol Ruanaí Mac Tadhg Uí Chearbhaill, tiarna Éile, d'éag
|}
==Féach freisin==
* [[Éile Uí Fhógarta]], barúntacht i dtuaisceart Tiobraid Árann
* [[Uí Chairín]], barúntacht i dtuaisceart Tiobraid Árann
* [[Durlas]], dún Uí Fhógartaigh
* [[Ricamil]](?), suíomh Uí Chearbhaill
* [[Caisleán Bhiorra]]
* [[Caisleán Léim Uí Bhánáin]]
* [[Crónán Ros Cré]]
==Foinsí==
* [[Francis John Byrne]]. ''Irish Kings and High-Kings''. [[Four Courts Press]]. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001.
* [[Thomas Charles-Edwards]]. ''Early Christian Ireland''. Cambridge. 2000.
* Ronald Hoffman and Sally D. Mason. ''Princes of Ireland, Planters of Maryland: A Carroll Saga, 1500–1782''. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 2000.
* John Gleeson. ''History of the Ely O'Carroll Territory of Ancient Ormond''. Baile Átha Cliath. 1915.
* Paul MacCotter. ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions''. Four Courts Press. 2008.
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (ed.). ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. Cóisir na hOllscoile, Corcaigh: [[Corpus of Electronic Texts]]. 1997.
* [[John O'Hart]]. ''[https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]''. Dublin: James Duffy and Co. 5ú heagrán, 1892.
* [http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 Ely Carroll Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624215038/http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 |date=2019-06-24 }}.
==Tagairtí==
{{Munster}}
{{DEFAULTSORT:Eile}}
[[Category:Kingdoms of medieval Ireland]]
co3ogn4wn1ib0kbr10uwptiosthgndt
Ocsatáinis Auvèrnhe
0
94215
1331042
1180035
2026-10-30T15:58:56Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331042
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Teanga}}
Canúint na [[An Ocsatáinis|hOcsatáinise]]<ref>{{Luaigh foilseachán|language=oc|author=Domergue Sumien|title=Classificacion dei dialècles occitans|journal=Linguistica occitana - VII|date=2009|issn=0338-2419|url=http://revistadoc.com/wp-content/uploads/2013/07/Linguistica-occitana-7-Sumien.pdf|format=pdf}}.</ref> is ea í '''Ocsatáinis Auvèrhne''' nó '''Abharnais''' (sa teanga: ''"auvernhat"''). Labhraítear an teanga i gcuid den Massif Central, agus go háirithe in Auvèrnhe, an réigiún as a dtagann a hainm.
Bhí ~80 000 cainteoirí ag an teanga in Auvèrhne<ref name="bernissan">{{Luaigh foilseachán|first=Fabrice|last=Bernissan|title=Combien de locuteurs compte l’occitan en 2012 ?|url=http://www.lodiari.com/app/download/9626850999/F.Bernissan+-+Combien+de+locuteurs.pdf?t=1407325483|journal=Revue de linguistique romane|volume=76|issue=303-304|location=Strasbourg|publisher=Société de linguistique romane|date=Juillet-Décembre 2012|pages=494}}{{Dead link|date=Bealtaine 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ag tús an 21ú haois, agus is cosúil go bhfuil Ocsatáinis Auvèrnhe i mbaol báis.
== Rangú ==
[[Íomhá:Dialectes_et_sos-dialectes_ALMC_segond_Enric_Guiter.png|mion|Canúintí agus fo-chanúintí in Atlas Teangeolaíoch agus Eitneagrafach an Massif Central de réir Henri Guiter.]]
De réir taighde agus speisialtóirí, is canúint Ocsatáineach í an Abharnais, sa ngrúpa Oirthuaisceartach.<ref>{{Luaigh foilseachán|language=occitan|author=Domergue Sumien|title=Lo nòrd-occitan: mites e realitats (II)|journal=[[Jornalet]]|date=03 Mars 2014|issn=2385-4510|url=https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/859/lo-nord-occitan-mites-e-realitats-ii|pages=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813023337/https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/859/lo-nord-occitan-mites-e-realitats-ii |date=2020-08-13 }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.univ-montp3.fr/uoh/occitan/une_langue/co/module_L_occitan_une%20langue_21.html|teideal=« L'occitan, une langue »|údar=|dáta=|language=français|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200614075328/http://www.univ-montp3.fr/uoh/occitan/une_langue/co/module_L_occitan_une%20langue_21.html|archivedate=2020-06-14}}</ref> Cosnaíonn an Cercle Terre d’Auvergne, cumann réigiúnach, dearcadh mionlaigh, gur teanga rómánsach neamhspleách í an Abharnais, gan stádas mar chanúint Ocsatáineach.
[[Íomhá:Dialectes_de_l'occitan.png|mion|Canúintí éagsúla [[An Ocsatáinis|na hOcsatáinise]]. (Ainmeacha sa bhFraincis) Corcra: Limousin Donn: Marchois Dearg: Languedocien Gorm: Gascon Glas dorcha: Auvergnat Glas éadrom: Vivaro-alpin Oráiste: Provençal]]
Cláraíonn formhór na dteangeolaithe, go háirithe Albert Dauzat, Anthony Lodge, Pierre Bec agus Jean-Pierre Chambon <ref name="ChambonWooldridge">Jean-Pierre Chambon, Terence R. Wooldridge. </ref> an Abharnais mar chanúint na hOcsatáinise. Tá an tacsanomaíocht seo bunaithe go príomha ar logainmneacha,<ref>Chambon Jean-Pierre, Grélois Emmanuel.</ref> ráitis stairiúla ar an teanga, mar shampla cuntais chonsail Montferrand (13ú–14ú haois),<ref>{{Lua idirlín|url=http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/glossaire|teideal=« Les comptes des consuls de Montferrand (1273–1319) - Glossaire »|údar=|dáta=|language=fr oc|dátarochtana=|archivedate=2021-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125080316/http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/glossaire}}</ref> scríbhinní na Cantal (13ú–16ú haois), agus canúintmhéadracht.<ref>Hans Goebl, "Regards dialectométriques sur les données de l'Atlas linguistique de la France (ALF).</ref>
Dúirt an tUachtarán [[Georges Pompidou|Pompidou]], ag labhairt na hOcsatáinise Auvèrnhe lena vótálaithe gur "Abharnach, mar sin Ocsatáineach” é. Aithníonn an riarachán oifigiúil — an [[An Fhrainc|Stát]] leis an gcóras oideachais — an Abharnais mar chanúint Ocsatáineach.
Cuireann an chuid is mó de na húdair áitiúla 'canúint na hOcsatáinise' ar an teanga. Bhí Ocsatáinis Auvèrnhe mar theanga teaghlaigh ag Jean Anglade ina óige, rud a thug an-chabhair dó chun Iodáilis a fhoghlaim agus a bheith ina aistritheoir de [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]], [[San Proinsias Assisi|François d'Assise]] nó [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]].
== Raon agus éagsúlacht réigiúnach ==
[[Íomhá:Dialectes_de_l'occitan_selon_Frederic_Mistral.jpg|mion| Abharnais mar atá sainmhínithe ag [[Frédéric Mistral]] le Auvèrnhe stairiúil.]]
[[Íomhá:Dialectes_de_l'occitan_selon_Jules_Ronjat.jpg|mion| Auvergnat-Limousin de réir Jules Ronjat.]]
[[Íomhá:Bec_supradialectal.jpg|mion|Sárchanúintí de na teangacha Ocsatáin-Rómánsacha (Ocsatáinis, [[An Chatalóinis|Catalóinis]]) (Bec, Phalip, Sumien). ]]
Measann Jean Roux, tar éis Roger Teulat, Jules Ronjat, Jacques Allières, go bhfuil dhá phríomhchineál den teanga ann:
* Abharnais an tuaiscirt in Puy-de-Dôme, i ndeisceart Allier agus Haute-Loire. Tá an réigiún seo suite sa Chorrán, ceantar teanga le tionchair ón bhFraincis, nach Ocsatáineach go formhór. Seachas an bhéim, an chomhréir agus an fhoghraíocht, tá gnéithe Ocsatáineacha fós ceannasach.
* Auvergne an deiscirt in Cantal, Haute-Loire, Lozère agus Ardèche.
== Gnéithe sainiúla ==
Saintréithe comónta na hAbharnaise leis na canúintí eile sa tuaisceart:
* Palatú na ngrúpaí ''ca'' - agus ''ga'' - go dtí ''cha'' - agus ''ja-'' : ''lo jau chanta''.
Saintréithe comónta na hAbharnaise le hOcsatáinis an tuaiscirt agus an Ocsatáinis Provence (seachas Ocsatáinis Languedoc agus Ocsatáinis Gascogne):
* Fágtar ''a'' amach ag tús focail go minic: m.sh. ''achabar'' ("críochnaigh”) mar ''<nowiki/>'chabar'''.<ref>{{Luaigh foilseachán|language=occitan|author=Domergue Sumien|title=’Chabatz d’entrar dins lo mond fascinant de l’aferèsi|journal=[[Jornalet]]|location=[[Toulouse]], [[Barcelone]]|publisher=Associacion entara Difusion d'Occitània en Catalonha (ADÒC)|date=31 mars 2020|issn=2385-4510|url=https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/3113/laferesi-quand-chai-tomba-una-a|pages=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928131140/https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/3113/laferesi-quand-chai-tomba-una-a |date=2020-09-28 }}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|language=français|author=Patrick Sauzet, Guylaine Brun-Trigaud|title=Le Thesaurus Occitan : entre atlas et dictionnaires|journal=Corpus|volume=12|location=[[Nice]]|publisher=[[Université Nice-Sophia-Antipolis]]|date=2013|issn=1765-3126|url=https://journals.openedition.org/corpus/2353|pages=105-140}}</ref>
* Fágtar na consain ag deireadh focail amach: m.sh. ''chantat'' mar ''chanta''<nowiki/>'.
Saintréithe intreacha Ocsatáinis Auvèrnhe:
* Úsáid ''z'' - roimh ghuta in Puy-de-Dôme ''z-ai pas solaçat bei te''.
* Consain charballacha roimh ''i'' agus ''u'': libre [jibrə], ''nód'' [nyj].
* Uaireanta fuaimnítear ''qu'' agus ''cu'' mar [ty].
* Fuaimnítear ''gl'' mar [ʎ] / [j], ''la glèisa'' ; [la ˈʎejza] in Puy-de-Dôme.
* Fuaimnítear ''gu'' mar [dj] san aimsir chaite: ''vengut'' [bindjü].
* Fuaimnítear ''s'' roimh ''i'' agus ''u'' mar [ʃ], agus mar [ʒ] idir gutaí.
Saintréithe an tuaiscirt:
* Fuaimnítear ''cl'' mar [kj] nó [klj]; ''Clarmont'' [kjaʀˈmuŋ] nó [kljaʀˈmuŋ] (i Limousin agus Cisalpine).
* Fuaimnítear, i roinnt canúintí, ''èr'' mar [jaʀ] ''ivèrn / eiviar'' [iˈvjaʀ], ''fèr-fèrre / fïà-'' fiar [ˈfjaʀ], ''Auvèrnha'' [œˈvjaʀɲə].
* Uaireanta, mar a tharlaíonn in vivaro-alpach, fágtar ''s'' idir gutaí amach; ''la chamisa'' [an tsaˈmjɔ] nó ''la chamia'' .
* Fuaimnítear ''és'' béimeach mar [ɛj] nó [ij]; ''lo Barbonés'' [lø baɾbuˈnɛj] nó [lø baɾbuˈnij]; in áit iar-tonach fuaimnítear é mar [e] nó [i] (mar shampla iolra firinscneach, [luˈzɔme / luˈzɔmi]).
* De ghnáth fuaimnítear ''es'' ag tús focal mar [ɛj] nó [i], ''escòla'' [ɛjˈkɔlɔ], nó ''estrangèir'' [ɛj.tɾanˈd͡zɛj]. Ar an láimh eile, fuaimnítear mar [s] é sna "focail foghlamtha”: ''espòrt / spor'' [ˈspɔʁ], ''estacion'' [staˈsju] nó fiú ''estilò'' [stʝiˈlo].
Saintréithe chanúintí an deiscirt:
* Fuaimniú athraitheach ''l'' idir gutaí ([g], [w], [v]).
* Fuaimnítear ''an / anh'' in áit bhéimeach mar [ɔ / ɔɲ].
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teangacha na Fraince]]
m8hyb2tr2usw31sxgxm8zu3fsk6wgxd
Suibhne Meann
0
94337
1331107
1312200
2026-10-30T20:31:49Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331107
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ardrí na hÉireann]] ba ea '''Suibhne Meann''' ({{lang-sga|'Suibne Menn'}}<ref>[http://dil.ie/31960 2 menn, mend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190729110230/http://dil.ie/31960 |date=2019-07-29 }}, meann (Lit.), stadach, ar eDIL</ref>) nó Suibhne mac Fiachna (''Suibne mac Fiachnai'') (bás [[628]]).
Ball ba ea Suibhne de [[Cenél nEógain #Cineál Fhearadhaigh|Cenél Fhearadaigh]], ainmnithe as a sheanathair, Fearadach fionnó [[Níall Noígíallach|Néill Noaighiallaigh]], agus géag sóisearach de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]]. Bhíodh [[Cineál Eoghain#Cineál Mhic Earca|Cineál Mhic Earca]], de mhuintir [[Muirchertach mac Ercai|Mhuircheartaigh]] dheartháir Fhearadaigh, i gceannas Chineál Eoghain ag an am. Ní raibh nó seanathair nó athair Shuibhne ina ríthe Chineál Eoghain.
Fuair [[Áed Uaridnach|Aodh Fuariodnach]] de Chineál mhic Earca bás sa bhliain [[612]], agus tháinig [[Máel Coba mac Áedo|Maol Cobha mac Aodha]] de [[Cenél Conaill|Chineál Chonaill]] i gcoróin Uí Néill. Mharaigh Suibhne Maol Cobha sa bhliain [[615]], is amhlaidh i lár na tíre, agus tháinig seisean i gcoróin. Moltar go raibh comhaontas idir Suibhne géag sóisearach Uí Néill eile, [[Clann Cholmáin]] an deiscirt agus lig ar Shuibhne an ríogacht a choinneáil faoina cheannas.
De réir na h[[annála Éireann]], bhí Aonghas, taoiseach Chlann Cholmáin, ina Ardrí ag uair a bháis sa bhliain [[621]]. B'fhéidir é gur bhronn Suibhne an ríogacht ar Aonghas sular tháinig seisean i réim.
Sa bhliain 628, rinne deartháir Mhaoil Chobha, [[Domnall mac Áedo|Domhnall]] ionsaí ar Shuibhne, ach chloígh é agus theith sé. Muid deireanaí sa bhliain, ámh, maraíodh Suibhne, ag [[rí na nUladh|rí na nUlad]], [[Congal Cáech|Congal Caoch]], a d'insealbhaigh é féin mar Ardrí ina ionad. Measann Charles-Edwards gur éirigh le Congal "b'fhéidir le ruathar gan choinne".
Ní raibh Ardrí ann den Cenél nEógain as sin amach go dtí an 8ú haois. Bhí ámh sliochtaigh Shuibhne, agus ní a n-iomaitheoirí den Cenél mhic Earca, i mbun ríogacht Cenél nEógain go dtí bás a fhionnó, [[Fland mac Máele Tuile|Flann mac Maoil Tuile]], c. [[700]].
==Foinsí==
* {{
cite web |
url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html |
teideal = The Annals of Ulster AD 431-1201 |
work = CELT: Corpus of Electronic Texts |
accessdate = 2007-10-24
}}
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], ''Irish Kings and High-Kings.'' Batsford, Londain, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}}
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge University Press, Cambridge, 2000. {{ISBN|0-521-36395-0}}
* {{
cite web |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50129 |
teideal = Suibne Menn mac Fiachnai (''d.'' 628) |
accessdate = 2007-10-22 |
last = Charles-Edwards |
first = T.M. |
year = 2004 |
work = Oxford Dictionary of National Biography |
publisher = Oxford University Press
}}
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{s-start}}
{{succession box |
roimh = [[Máel Coba mac Áedo]] |
teideal = [[Ardrí na hÉireann]] |
bliain = 611-623 |
tar éis = [[Domnall mac Áedo]]
}}
{{s-end}}
[[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]]
[[Catagóir:7ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ríthe Ailigh]]
9w1gxpco8cbczan82fzzmhgx1bmp84p
Éirí Amach Eureka
0
95862
1331118
1282168
2026-10-30T23:25:57Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331118
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ar an [[3 Nollaig]] [[1854]], tharla '''Éirí Amach Eureka''' san [[An Astráil|Astráil]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=An tUltach|date=Samhain 2017|url=|title= Éirí Amach na mianadóirí|journal=|volume=|issue=}}</ref> D'éirigh [[Mianadóireacht|mianadóir]]í amach ag Eureka Stockade, [[Ballarat]], [[Victoria (An Astráil)|Victoria]]. Tharla an t-[[Réabhlóid|éirí amach]] (an t-aon éirí amach armtha i [[Stair na hAstráile|stair na tíre]]) ag Síog Mhiandóireachta Eureka mar agóid i gcoinne chostas ard na gceadúnas [[Mianadóireacht|mianadóireachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Eureka-Stockade|teideal=Eureka Stockade {{!}} Overview & Facts|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2020-12-03}}</ref>
Áirítear Eureka Stockade mar eachtra thábhachtach i bhforbairt an [[Daonlathas|daonlathais]] san Astráil.
Bhí na hÉireannaigh chun tosaigh in achrann Eureka toisc an oiread sin díobh a bheith ag obair ar an tsíog a bhí ann, agus iadsan is mó a bhí sa [[Bábhún|bhábhún]] nuair a d'ionsaigh na h[[Rialtas|údaráis]] é.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Lalor, Peter (1827–1889)|url=http://adb.anu.edu.au/biography/lalor-peter-3980|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|journal=Australian Dictionary of Biography|location=Canberra|author=Ian Turner|archive-date=2017-08-02|access-date=2020-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802214440/http://adb.anu.edu.au/biography/lalor-peter-3980|url-status=dead}}</ref>
[[Íomhá:Ballarat_1853-54_von_guerard.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Ballarat_1853-54_von_guerard.jpg|mion|clé|Pubaill na mianadóirí ag Ballarat i samhradh na bliana 1854. [[Eugene von Guerard]].]]
== Cúlra ==
==== Ruathar óir ====
[[Íomhá:The Eureka Stockade Gold License.jpg|mion|clé|Ceadúnas]]
Thugtaí "Cathair an Óir" ar Bhallarat i rith caogaidí an 19ú haois.<ref>Perkin, Corrie: 'Golden city of Ballarat comes into the picture,' ''The Australian'', 1 September 2009: [http://www.theaustralian.com.au/news/arts/golden-city-of-ballarat-comes-into-the-picture/story-e6frg8n6-1225768084821 {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tháinig borradh suntasach faoin g[[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] [[Ballarat]] de bharr an [[Ór|óir]] a fuarthas ann sa [[19ú haois]]. Thángthas ar [[ór]] ag Fód na hAinnise (''Poverty Point'', a dtugtar ''Golden Point'' anois air) ar 18-25 Lúnasa 1851, agus ba ghearr go bhfuair siad amach gur cheantar glárach é arbh fhurasta ór a bhaint as.
Tharraing an scéal na mílte as gach cearn agus a lán Éireannach san áireamh. I gceann bliana bhí baile mór san áit a mbíodh [[Crann|crainn]] agus [[Caora|caoirigh]].<ref>Féach Bates, 1978.</ref> Tógadh an chéad mhuileann stampála san Astráil ann sa bhliain 1854. [[Íomhá:Eureka stockade battle.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Eureka%20stockade%20battle.jpg|mion|le John Black Henderson]]Ar 18-25 Lúnasa 1851 tháinig John Dunlop agus James Regan cúpla unsa óir ag Fód na hAinnise. Ba leor sin chun na sluaite a tharraingt ar an áit. Is iomaí mianach glárach agus mianach domhain a bhí le fáil sa limistéar, agus bhí fir ann as gach cearn, in éineacht le mná agus páistí.
Bhí a lán Éireannach ann agus [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ag cuid mhór acu. Bhí daoine de gach [[Aicme shóisialta|aicme]] ann, ach ba iad na fir a bhí cleachtach le [[sclábhaíocht]] na fir ab oiriúnaí chun na hoibre.
Rinne [[William Urquhart]] suirbhéireacht ar an gceantar i Mí Dheireadh Fómhair 1851.<ref>James, Ken. ''The surveying career of William Swan Urquhart, 1845–1864'': http://www.prov.vic.gov.au/provenance/no8/SurveyingCareer1.asp%7Cwork=Public{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Record Office Victoria</ref> Faoin mbliain 1852 bhí plean eangaí curtha ar fáil aige do Bhallarat Thiar, baile nua, agus sráideanna leathana ann.<ref>Jacobs, Wendy. ''Ballarat: A Guide to Buildings and Areas 1851–1940''. Jacob Lewis Vines Conservation Architects and Planners (1981), lch 11.</ref> Ba mhór idir sin agus Ballarat Thoir, an áit ba thúisce ar chuir daoine fúthu ann agus í lán de shráideanna cúnga fánacha, de loganna agus de phubaill.<ref>Premier Postal History: Post Office List: https://www.premierpostal.com/cgi-bin/wsProd.sh/Viewpocdwrapper.p?SortBy=VIC&country=</ref>[[Íomhá:Eureka-stockade-circa-1886-1351575749.jpg|mion|déanta t. 1886]]
== Imeachtaí ==
Faoin mbliain 1854 bhí breis is 25,000 mianadóir i mBallarat. B’as Éirinn cuid mhaith acu ach bhí daoine ann freisin as an [[An tSín|tSín]], as na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], as Sasana agus tíortha ar fud an [[Domhan|domhain]]. Bhí siad ag clamhsán go géar faoi na ceadúnais mhianadóireachta agus faoin gcaimiléireacht a bhain leo. Bhí siad míshásta freisin nach raibh aon [[Teachta Parlaiminte|ionadaíocht]] acu i b[[Parlaimint]] [[Victoria (An Astráil)|Victoria]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-comoradh-ar-vinegar-hill-agus-eureka-stockade.aspx|teideal=Comóradh ar Vinegar Hill agus Eureka Stockade|údar=Dáithí Ó Colchúin|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-12-03}}</ref>
Bhíodh na [[Mianadóir|mianadóirí]] á gciapadh ag na húdaráis maidir le ceadúnais [[Mianadóireacht|mhianadóireachta]], rud a raibh praghas ard air. I nDeireadh Fómhair, bhí údar eile clamhsáin acu nuair a dúnmharaíodh duine de na mianadóirí agus ligeadh saor an tábhairneoir a rinne an dúnmharú. Cuireadh a theach tábhairne trí thine agus ba ar éigean a thug an fear tábhairne na cosa leis. Ar an gcúis seo agus ar chúiseanna eile, chruinnigh cuid de na mianadóirí le chéile faoi cheannas [[Peter Lalor]],<ref>Peter Lalor, deartháir níos óige de 16 bliana an Éireannaigh Óig, [[James Fintan Lalor]] nó Séamas Fionntán Ó Leathlobhair (1807-1849) </ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Peter-Lalor|teideal=Peter Lalor {{!}} Australian politician|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2020-12-03}}</ref> [[Éire|Éireannach]], agus thóg siad [[bábhún]].
[[Íomhá:Map of eureka stockade 1854.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Map%20of%20eureka%20stockade%201854.jpg|clé|mion|220x220px]]
Lean an agóid gan toradh go dtí tús mhí na Nollag nuair a dhóigh na mianadóirí a gcuid ceadúnas. Thóg siad fál cosanta le h[[adhmad]] agus cairteanna agus thug siad dúshlán an stáit. Toghadh [[Peter Lalor]] as [[Contae Laoise|Laois]], deartháir le James Fintan Lalor, mar cheannaire agus Rafaello Carboni as an [[An Iodáil|Iodáil]] mar leascheannaire. “[[Cath Chnoc Fíodh na gCaor|Vinegar Hill]]” an pasfhocal a bhí acu. Rinneadh [[bratach]] nua a dhearadh lena [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] a chur in iúl - Cros an Deiscirt ar chúlra gorm gan aon rian de [[Union Jack|bhratach na Breataine]].
[[Íomhá:Map of Eureka Stockade 1854 Updated.jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:Hugh king.jpg|mion|mionnscríbhinn a rinne private Hugh King, 7 Nollaig 1854]]Ba ghearr gur thug na húdaráis a bhfreagra. Ag a trí ar maidin, Dé Domhnaigh an 3 Nollaig 1854, thug fórsa míleata ruathar faoin bhfál, nuair a bhí formhór na mianadóirí as láthair ag a gcampaí féin. Tuairim is 30 nóiméad a mhair an scliúchas. Bhí Éireannaigh ag troid ar an dá thaobh..
Faoina dheireadh bhí 22 mianadóir marbh agus seisear saighdiúirí. Gabhadh na scórtha mianadóir.
[[Íomhá:Peter Lalor as Speaker.jpg|mion|[[Peter Lalor]], 1893]]
== Iarmhairtí ==
Nuair a cuireadh cúirt as tréas 13 mianadóir in [[Melbourne]], scaoil an giúiré saor iad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://prov.vic.gov.au/explore-collection/online-galleries-and-exhibitions/eureka-trial|teideal=Eureka on trial {{!}} PROV|work=prov.vic.gov.au|dátarochtana=2020-12-03}}</ref>
D'éirigh le Lalor éalú, cé gur chaill sé lámh. Toghadh é ina [[Teachta Parlaiminte|theachta parlaiminte]] ina dhiaidh sin.
Eachtra í arb í siombail an [[Daonlathas|daonlathais]] san Astráil í ó shin i leith, agus tá bratach na hócáide ar caomhnú fós. Cé gur cuireadh an réabhlóid faoi chois go héasca, measann roinnt mhaith daoine gurbh é Eureka bunús an daonlathais san Astráil. Baineadh amach cuid de na haidhmeanna a bhí ag na mianadóirí go gairid ina dhiaidh sin, ina measc leasú ar chóras na gceadúnas agus ionadaíocht parlaiminte.
[[Íomhá:Eureka Stockade.jpg|mion|cuimhneacháin]]
== Féach freisin ==
* [[Ballarat]]
[[Íomhá:Eureka Stockade memorial.JPG|mion|cuimhneacháin inniu]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-au}}
[[Catagóir:Stair na hAstráile]]
[[Catagóir:Réabhlóidí]]
faodb72scevpfhmbs1h8ovnwy0q2omo
Mael Fabhaill Ua hEidhin
0
97947
1330995
1250030
2026-10-30T13:03:29Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1330995
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne|Rí Uí Fhiachrach Aidhne]] ba ea '''Mael Fabhaill Ua hEidhin''' (bás 1048).<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1048.8</ref>
Tháinig Mael Fabhaill i gcomharbacht ar [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]].
Tharla na heachtraí a leanas le linn a réimis:
* [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1033.9: ''Maidhm etir [[Éile|Ele]] & Uí Fiachrach Aidhne, i t-torchair<ref>[http://dil.ie/18533 1 do-tuit (c)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411140656/http://dil.ie/18533 |date=2020-04-11 }}, 'maraíodh', eDIL</ref> Braen Ua Clérigh, & Muiredhach mac Giolla Pattraicc co sochaidhibh oile.
* ACM 1047.13, 1047.14: ''Mac Donnchaidh Guit, righdhamhna Temhrach & h-Ua h-Eidhin tigherna Ua Fiachrach Aidhne, d'ecc.
== Foinsí ==
* [[Annála Uladh]]
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}}
* Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}}
* ''[http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/genealogy/hynes_family.htm Hynes Family]''
* Dan McCarthy, [http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }}, [[Coláiste na Tríonóide]].
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{s-start}}
{{s-bef | roimh = [[Ua Comhaltáin Ua Cléirigh]]}}
{{s-ttl | teideal = [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne|Rí Uí Fhiachrach Aidhne]] | bliain = 1025-1048}}
{{s-aft | tar éis = [[Giolla na Naomh Ua hEidhin]]}}
{{s-end}}
{{DEFAULTSORT:Eidhin, Mael Fabhaill Ua h}}
[[Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]]
spxmh7izc2lwq1ml60m0nlumh69so6m
Donncha Mac Gabhann
0
98274
1331076
1294265
2026-10-30T17:53:09Z
LametinoWiki
23199
1331076
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Donncha Mac Gabhann''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/50/eng/initiated/b5025d.pdf|teideal=An Bille um Chumhacht Forghabhála (Urrúis agus Láimhseáil Earraí Lonnaíochta), 2025|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Iúil, 2025}}</ref> nó '''''Duncan Smith''''' (a rugadh i m[[Baile Átha Cliath]] ar 17 Bealtaine 1983). Is ball de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é.
Toghadh é mar TD don chéad uair in 2020. Atoghadh é san [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]] ([[:Catagóir:Baill den 34ú Dáil|34ú Dáil]])
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i bhFine Gall Thoir]]
* [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Smith, Duncan}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
bar1hui0x5tltiigwq4ko32tm1p5i6q
1331077
1331076
2026-10-30T17:53:28Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Duncan Smith (polaiteoir)]] go [[Donncha Mac Gabhann]]: Leagan Gaeilge
1331076
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] é '''Donncha Mac Gabhann''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/50/eng/initiated/b5025d.pdf|teideal=An Bille um Chumhacht Forghabhála (Urrúis agus Láimhseáil Earraí Lonnaíochta), 2025|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Iúil, 2025}}</ref> nó '''''Duncan Smith''''' (a rugadh i m[[Baile Átha Cliath]] ar 17 Bealtaine 1983). Is ball de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é.
Toghadh é mar TD don chéad uair in 2020. Atoghadh é san [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]] ([[:Catagóir:Baill den 34ú Dáil|34ú Dáil]])
== Féach freisin ==
* [[:Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i bhFine Gall Thoir]]
* [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Smith, Duncan}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
bar1hui0x5tltiigwq4ko32tm1p5i6q
Mac Aodha Ua Dubhda
0
98293
1330993
1315316
2026-10-30T12:57:54Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1330993
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
__NOTOC__
[[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe|Rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] ba ea ''' Mac Aodha Ua Dubhda ''' (bás [[1128]]).
== Lua annál ==
* [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1128.13: ''Maidhm Atha Fhirdhiadh ria marc-shluagh Conchobhair mac Meic Lochlainn for mharc-shluagh Tighernáin Uí Ruairc, i t-torchair<ref>[http://dil.ie/18533 1 do-tuit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411140656/http://dil.ie/18533 |date=2020-04-11 }}, tit, ar eDIL</ref> Ua Ciarrdha, tigherna Cairpre, & Cathal Ua Raghailligh, Sitriucc Ua Maoil Brighde, '''mac Aodha Uí Dúbhda''', tigherna Ua n-Amhalghadha, & sochaidhe oile amaille friu a n-díoghail<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/díoghail díoghail], díoltas, ar teanglann FGB</ref> enigh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/oineach oineach], cáil, ainm</ref> Pháttraicc.
== Foinsí ==
* [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/ Annála na gCeithre Máistrí]
* [[Hubert T. Knox]] (1908), ''The History of Mayo'', lch. 379.
* [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]], [[Leabhar na nGinealach]], ''Genealach Ua fFiachrach Muaidhe'', 263.8 (ll. 596-97), 264.5 (ll. 598-99), eag. [[Nollaig Ó Muraíle]], 2004-05, De Burca, Baile Átha Cliath.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{s-start}}
{{succession box |
roimh = [[Muircheartach An Collach Ua Dubhda]] |
teideal = [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe|rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] |
tar éis = [[Amhlaibh mac Domhnaill Fhionn Ua Dubhda]] |
bliain = 1125?–1128 |
}}
{{s-end}}
{{DEFAULTSORT:Dubhda, Mac Aodha ua}}
[[Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]]
fuc8cnoyffy22uykvttp6kv0qjifa0w
Eamon Ó Scanláin
0
101506
1331089
1033975
2026-10-30T18:03:48Z
Xqbot
3926
Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Eamon Scanlon]] go [[Éamonn Ó Scannláin]]
1331089
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Éamonn Ó Scannláin]]
d7v97y6ex3un2tqxcd5vlvooa2n96nl
Músaem Thuamaí Ríoga Eegon (Vergina)
0
111120
1331125
1240159
2026-10-31T07:25:26Z
TGcoa
21229
Ag athdhíriú go [[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
1331125
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh[[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
qz27l467ekys14y6j9q1ug9x706jvi1
Músaem na tuamaí Ríoga Eegon (Vergina)
0
111121
1331126
1195512
2026-10-31T11:31:20Z
EmausBot
6926
Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Músaem Thuamaí Ríoga Eegon (Vergina)]] go [[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
1331126
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
f8eeda2lvrhbot488ubm4ixlr2wnpaq
Músaem na dtuamaí Ríoga Eegon (Vergina)
0
111122
1331124
1194930
2026-10-31T07:24:51Z
TGcoa
21229
Changed redirect target from [[Músaem Thuamaí Ríoga Eegon (Vergina)]] to [[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
1331124
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)]]
f8eeda2lvrhbot488ubm4ixlr2wnpaq
Seán Ó Conaill (idirdhealú)
0
116484
1331101
1247275
2026-10-30T19:55:00Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331101
wikitext
text/x-wiki
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm '''Seán Ó Conaill''' ann:
* [[Seán Ó Conaill (file)]] (fl. 1650): file Éireannach a scríobh ''Tuireamh na hÉireann''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1413|teideal=Ó CONAILL, Seán (fl.1650) {{!}} ainm.ie|work=An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge|dátarochtana=2024-11-11}}</ref>
* [[Seán Ó Conaill|Seán Ó Conaill (seanchaí)]] ([[1853]]–[[1931]]): feirmeoir agus seanchaí as [[Uíbh Ráthach]] i g[[Contae Chiarraí]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=499|teideal=Ó CONAILL, Seán (1853–1931) {{!}} ainm.ie|work=An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge|dátarochtana=2024-11-11}}</ref>
* [[Seán Ó Conaill (polaiteoir)]] ([[1927]]–[[2013]]): polaiteoir as Baile Átha Cliath agus [[an Ceann Comhairle]] 1981–1982
* [[Seán Ó Conaill (peil)]] (1930idí–[[2003]]): peileadóir as Contae Doire
* [[Seán Ó Conaill (scoláire)]]: léachtóir agus scoláire dlí i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]]<ref>{{Lua idirlín|teideal=UCC Research Profiles: Seán Ó Conaill|url=https://research.ucc.ie/profiles/B012/soconaill|dátarochtana=2024-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111223415/https://research.ucc.ie/profiles/B012/soconaill|archivedate=2024-11-11}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{idirdhealú}}
bt5tvbi4hdclmgq35hyjol1unt2jrul
TINTEÁN (feachtas)
0
116728
1331007
1312112
2026-10-30T14:40:06Z
LametinoWiki
23199
/* Olltoghchán 2024 */
1331007
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is feachtas pobalbhunaithe é '''[[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]]''' atá dírithe ar dhul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://cnag.ie/ga/nuacht/1898-seoladh-tinte%C3%A1n-feachtas-nua-ag-dul-i-ngleic-leis-an-ng%C3%A9arch%C3%A9im-tith%C3%ADochta-sa-ghaeltacht.html|teideal=Seoladh TINTEÁN: Feachtas Nua ag Dul i nGleic leis an nGéarchéim Tithíochta sa Ghaeltacht - Conradh na Gaeilge {{!}} Ar son phobal na Gaeilge|dáta=12 Samhain 2024|work=[[Conradh na Gaeilge|cnag.ie]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Géirchéim Tithíochta na Gaeltachta - Clár Tús Áite|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0313/1501751-geircheim-tithiocht-na-gaeltachta-tus-aite/|date=2025-03-13|language=ga-IE|author=Cearbhall Ó Síocháin ar RnaG}}</ref> Comhiarracht é idir an grúpa [[Bánú na Tuaithe|BÁNÚ]] ó Ghaeltacht [[Conamara|Chonamara]] agus [[Conradh na Gaeilge]], agus tá sé dírithe ar phobail Ghaeltachta uile na h[[Éire|Éireann]].
== Easpa tithíochta ==
Is fadhb náisiúnta í an ghéarchéim tithíochta agus ní eisceacht na Gaeltachtaí. Tá cíosanna ag ardú as cuimse, easpa tithíochta fadtéarmach agus fadhbanna maidir le cead pleanála.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.socialistparty.ie/2025/09/gaeilge-faoi-ionsai-gearcheim-tithiochta-sa-ghaeltacht-ciorruithe-agus-easpa-muinteoiri/|teideal=Gaeilge faoi ionsaí – Géarchéim tithíochta sa Ghaeltacht, ciorruithe agus easpa múinteoirí|dáta=2025-09-15|language=en-US|work=Socialist Party (Ireland)|dátarochtana=2025-09-29}}</ref> Géarchéim chultúrtha agus teanga atá sa ngéarchéim thithíochta sa nGaeltacht, chomh maith le ceann eacnamaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-teaghlaigh-oga-ag-imeacht-ona-gceantar-duchais-easpa-gnimh-an-rialtais-ar-fhadhb-na-tithiochta-cainte-sa-dail/|teideal=‘Tá teaghlaigh óga ag imeacht óna gceantar dúchais’ – easpa gnímh an rialtais faoi fhadhb tithíochta na Gaeltachta cáinte sa Dáil|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=1 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-29}}</ref>
Tá fadhbanna tithíochta ag cur inmharthanacht na Gaeilge mar theanga phobail i mbaol sa Ghaeltacht féin.<ref name=":2" /> Dá réir sin, tá TINTEÁN ag iarraidh ar na polaiteoirí tosaíocht a dhéanamh de chearta tithíochta sna ceantair Ghaeltachta a chomhlíonadh.<ref name=":1" />
<blockquote>"Le blianta tá ráite ag pobal na Gaeltachta go bhfuil géarchéim tithíochta ag réabadh na gceantar seo, agus ag réabadh na Gaelainne dá réir. Ní féidir linn glacadh a thuilleadh le polasaithe rialtais atá ag éascú an léirscriosta." —Róisín Ní Chinnéide<ref name=":1" /></blockquote>
Mar shampla, tá cuimse lucht tithe saoire meallta ag áilleacht [[Cloch na Rón|Chloch na Rón]] - as 600 teach agus árasán, níl ach 196 acu i seilbh mhuintir na háite. Tháinig laghdú 22% ar dhaonra bhaile Chloch na Rón ó aimsir Dhaonáireamh 1991 go dtí 2022.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cara-agus-namhaid-san-am-ceanna-i-an-ailleacht-i-gcloch-na-ron/|teideal=Cara agus namhaid san am céanna í an áilleacht i gCloch na Rón|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=29 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-29}}</ref>
== Éilimh ==
Tá TINTEÁN ag éileamh:
* cumhachtaí tithíochta d'[[Údarás na Gaeltachta]],
* scéim dheontais a dtithe Ghaeltachta (a cuireadh ar ceal in aimsir na déine tar éis [[Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008|chliseadh na mbanc]]<ref>{{Luaigh foilseachán|date=1 Nollaig 2021|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/7/oceallaigh/|title=Breithiúnas an Bhoird Snip Nua agus Toil an Troika: Polasaí Gaeilge i bPoblacht na hÉireann, 2008–2018|journal=[[COMHARTaighde]]|issue=7|doi=https://doi.org/10.18669/ct.2021.05|first=Ben|last=Ó Ceallaigh|issn=2009-8626|year=}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) a thabhairt ar ais,
* dréacht treoirlínte pleanála a fhoilsiú agus
* srian a chur ar thithe saoire sa Ghaeltacht.<ref name=":2" />
Go dtí seo, tá dhá shuíomh roghnaithe ag an Údarás mar áiteanna go bhféadfaí a bhforbairt i scéim tithíochta, rud a chuir TINTEÁN fáilte roimhe, ach scéal eile is ea an plean atá ag an Údarás na suíomhanna a aistriú go dtí dream éigin eile, "go speisialta nuair nach bhfuil an tÚdarás sásta a inseacht don phobal céard iad na dreamanna eile seo."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cumhacht-shoileir-a-heileamh-dudaras-na-gaeltachta-i-leith-na-tithiochta/|teideal=‘Cumhacht shoiléir’ i leith na tithíochta á héileamh d’Údarás na Gaeltachta|dáta=2024-11-06|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref>
Deir siad 'go bhfuil "cumhacht shoiléir" ag teastáil ón Údarás féin, le "[[Comhlacht Ceadaithe Tithíochta]]" a bhunú "lena chinntiú gur ar mhaithe le tithíocht a chur ar fáil do chainteoirí líofa Gaeilge a bheadh na suíomhanna á bhforbairt amach anseo".<ref name=":0" />
== Ainm ==
Tá ainm an fheachtais bunaithe ar an [[seanfhocal]] "Níl aon tinteán ar do thinteán féin". Deir TINTEÁN féin [go bhfuil] 'sciar mór daoine ann nach féidir an seanfhocal a thástáil.'<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tuarascail/2024/11/04/meadu-suntasach-ar-fhograiocht-tri-ghaeilge-ach-ceisteanna-maidir-le-caighdeain/|teideal=€14.2m caite ar fhógraíocht trí Ghaeilge in 2023|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|dáta=04-11-2-24|language=|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2024-11-24}}</ref>
== Seoladh ==
Seoladh an feachtas go hoifigiúil i rith phríomhfhéile na n[[An Ghaeilge|Gael]], [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas na Samhna]] 2024. I measc na gcainteoirí ag an imeacht sin bhí an craoltóir [[Dara Ó Cinnéide]], [[Pádraig Ó Tiarnaigh]] ón [[An Dream Dearg|Dream Dearg]] agus Conradh na Gaeilge, agus [[Adhna Ní Bhraonáin]] ó BÁNÚ.<ref name=":1" />
== Olltoghchán 2024 ==
Agus na polaiteoirí ag lorg vótaí an phobail in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]], d'iarr TINTEÁN ar na hiarrthóirí casadh leo chun géarchéimeanna na Gaeltachta a phlé leo.<ref name=":0" /> D'aontaigh teachtaí dála de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ([[Piaras Ó Dochartaigh]], [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]], [[Pa Daly]] agus [[Aengus Ó Snodaigh]]) an scéal a phlé leo ar an 6<sup>ú</sup> Samhain.<ref name=":0" />
Fuair TINTEÁN locht ar cháipéis polasaí [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] ''Ag Bogadh Ar Aghaidh le Chéile''. "Gheall Fianna Fáil arís agus arís eile go bhfoilseofaí na treoirlínte pleanála don Ghaeltacht", rud nach luaitear ina bhforógra.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Conchúr Ó Faoláin]]|date=20-11-2024|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent-seachtain/20241120/page/1/textview|title=Tá tábhacht leis an 'Gaelvóta' sa toghchán: Conradh na Gaeilge|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]] / [[Irish Independent|The Irish Independent]]}}</ref>
=== Gealltanais ===
[[Íomhá:Bord_Pleanála_HQ.jpg|mion|An Bord Pleanála]]
De réir a bhfreagraí don cheistneoir [[GaelVóta#Gealltanais|GaelVóta]], tá gach páirtí ar son dhá cheann de na héilimh.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|date=29-11-2024|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/?p=835|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=5|title=Gealltanais na bpáirtithe nochtaithe ag “Gaelvóta”}}</ref> Ceann acu sin is ea treoirlínte pleanála Gaeltachta, a bhíothas ag súil leo ar feadh dhá bhliain um an dtaca sin, a fhoilsiú "gan mhoill", rud a bheifí ag súil leis go laghdódh sé an siar is aniar idir an Roinn Tithíochta agus Roinn na Gaeltachta a bhain leo le fada,<ref>{{Luaigh foilseachán|date=27-11-2024|title=Glacann gach páirtí leis an mholadh don oideachas lán-Ghaeilge|journal=[[Seachtain]]|url=https://m.independent.ie/seachtain/olltoghchan-lacann-gach-pairti-leis-an-mholadh-don-oideachas-lan-ghaeilge/a1048180932.html|pages=lch 1}}</ref> agus go gcuirfí i bhfeidhm iad.<ref name=":4" />
Is é an gealltanas eile atá gach páirtí ar a shon ná go gcuirfear Straitéis Daonra agus Tithíochta i bhfeidhm i ngach [[Acht na Gaeltachta 2012|limistéar pleanála teanga]] sa Ghaeltacht.<ref name=":4" />
Maidir le Scéim na nDeontas Tithíochta Gaeltachta, bhí gach páirtí i bhfabhar í a chur i bhfeidhm arís, ach amháin FG agus FF. Bhí FF sásta "athbhreithniú" a dhéanamh air.<ref name=":4" />
Bhí gach páirtí sásta na cumhachtaí le rannóg tithíochta a thabhairt d'Údarás na Gaeltachta ach amháin FG, FF, agus an [[Comhaontas Glas]]. Sé a dúirt FG ná "go n-oibreoidh" siad leis an Údarás chun tithíocht a chur ar fáil<ref name=":4" /> agus d'admhaigh siad go bhfuil "riachtanais ar leith ag na pobail Ghaeltachta".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-gcuid-gealltanas-don-ghaeilge-deanta-ag-fine-gael/|teideal=A gcuid gealltanas don Ghaeilge tugtha ag Fine Gael|dáta=2024-11-18|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-28}}</ref> Bhí FF sásta "athbhreithniú" a dhéanamh ar an gceist<ref name=":4" /> agus dúirt go mbeadh lámh lárnach ag an Údarás i soláthar tithíochta sa Ghaeltacht.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|date=29-11-2024|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/?p=832|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=5|title=Ceist na Gaeilge i bhforógraí na bpáirtithe polaitiúla|author=Kerron Ó Luain}}</ref>
Mhol an Comhaontas Glas an cheist seo a chíor mar chuid de "straitéis chomhtháite Ghaeltachta" a chuireadh san áireamh anailís ó fhorais stáit agus ranna rialtais éagsúla.<ref name=":4" /> (Tá easpa comhordaithe idir na ranna rialtais ina ábhar frustrachais do ghníomhaithe agus saineolaithe teanga le fada.<ref name=":5" />) Gheall siad freisin toghcháin an Údaráis a chur ar bun arís maraon le "córas nua tacaíochta do lucht Gaeilge sa Ghaeltacht", [[Tuismitheoirí na Gaeltachta (eagraíocht)|Tuismitheoirí na Gaeltachta]] san áireamh.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|date=27-11-2024|title=Cén páirtí atá in ann an Gaelvóta a mhealladh... déan suas d'intinn anois|journal=[[Seachtain]]|url=https://m.independent.ie/seachtain/olltoghchan-lacann-gach-pairti-leis-an-mholadh-don-oideachas-lan-ghaeilge/a1048180932.html|pages=lch 4}}</ref>
Luaigh [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] cead a thabhairt don Údarás "diúltú ar thithe príobháideacha a cuireadh ar díol sna Gaeltachtaí ionas go leanfaidh siad de bheith ar fáil don phobal teanga."<ref name=":5" />
==Féach freisin==
* [[Bánú (grúpa feachtais)]]
* [[Bánú na Tuaithe]]
* [[Conradh na Gaeilge]]
* [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]]
* [[GaelVóta|#GaelVóta]]
* [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]]
==Naisc sheachtracha==
* [https://www.instagram.com/tinteandonghaeltacht/ Tinteán] ar [[Instagram]]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Tintean}}
[[Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Cearta Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Grúpaí Gaeilge]]
[[Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge]]
[[Catagóir:Gaeltacht|*]]
[[Catagóir:2024]]
[[Catagóir:Tithíocht in Éirinn]]
[[Catagóir:Easpa dídine]]
6pvvkeh162rp1duz661m22pjaqdr4mb
Barra Ó hÉanacháin
0
116865
1331008
1300615
2026-10-30T14:41:44Z
LametinoWiki
23199
1331008
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaitoir neamhspleách Éireannach é '''Barra Ó hÉineacháin''' (rugadh é sa bhliain 1997 nó 1998), tugtar '''''Barry Heneghan''''' air freisin. Tá sé ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] (TD) do thoghcheantar [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)|Chuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]] ó [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|olltoghchán 2024]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/irish-news/elections-2024/dublin-bay-north-general-election-2024-updates-o-muiri-brabazon-and-heneghan-take-final-seats/a1838163889.html|title=Dublin Bay North General Election 2024 updates: Ó Muirí, Brabazon and Heneghan take final seats|date=2024-12-01|language=en|work=Irish Independent|access-date=2024-12-02}}</ref>
== Saol luath ==
Rinne Ó hÉineacháin staidéar i [[Coláiste Belvedere|gColáiste Belvedere]]. Le linn a chuid ama ar scoil, bronnadh Duais Inbhuanaitheachta Zayed air as ceannródaíocht a dhéanamh maidir le hinbhuanaitheacht fuinnimh, cumhacht gréine agus bailiú uisce báistí.<ref>{{Cite web-en|url=https://jesuit.ie/news/belvo-wins-100000-prize-eco-farm-college-roof/|title=Belvo wins $100,000 prize for eco-farm on college roof|author=Coyle|first=Pat|date=2017-01-18|language=en|work=Jesuits Ireland|access-date=2024-12-02}}</ref>
Bhain Ó hÉineacháin céim Mháistreachta amach in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] sa bhliain 2022.
== Gairm sna meáin ==
Ba é Ó hÉineacháin láithreoir an chláir ''Barragram'' ar [[TG4]].
== Gairm pholaitiúil ==
Tugadh protégé polaitiúil an iar-TD Neamhspleáigh [[Finian McGrath]] ar Ó hÉineacháin.
Toghadh Ó hÉineacháin ar [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath|Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]] den chéad uair i dtoghchán Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath 2024 tráth a ndearna sé ionadaíocht [[Cluain Tarbh|ar son Chluain Tarbh]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=O'Sullivan|first=Colman|date=2024-11-14|title=Dublin Bay North guaranteed to return 3 first-time TDs|url=https://www.rte.ie/news/election-24/2024/1114/1480931-dublin-bay-north-profile/|journal=RTE|language=en}}</ref>
Bhí tacaíocht Finian McGrath aige in olltoghchán 2024 agus bhí sé ar dhuine de na hiarrthóirí ab óige a toghadh in aois a 26 bliana dó. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/irish-news/elections-2024/dublin-bay-north-election-2024-who-are-the-candidates-in-my-constituency/a142480167.html|title=Dublin Bay North Election 2024: Who are the candidates in my constituency?|date=27 November 2024|language=en|work=Irish Independent|access-date=2 December 2024}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/regional/2024/1202/1484184-dublin-bay-north-how-it-started-how-it-ended/|title=Dublin Bay-North: How it started, how it finished|author=Heaphy|first=Edmund|date=2 December 2024|language=en|work=[[RTÉ.ie]]|access-date=2 December 2024}}</ref>
== Tuairimí polaitiúla ==
Dúirt Ó hÉineacháin sa bhliain 2024 go bhfuil sé mar aidhm aige rochtain ar úinéireacht tí a fheabhsú do dhaoine óga agus tacaíonn sé le sprioc go dtógfar suas le 60,000 teach nua sa chéad téarma eile. Mhol sé cur chuige nua-aimseartha, i measc rudaí eile; tithíocht mhodúlach, mar aon le cánacha méadaithe ar thithe folmha, mar straitéisí chun cur leis an soláthar tithíochta. Ina theannta sin, tá sé beartaithe ag Barra Ó hÉineacháin cearta feabhsaithe do dhaoine aonair faoi mhíchumas a chur chun cinn agus tacú le hathchóirithe san oideachas speisialta.
== Saol pearsanta ==
Deartháir leis an scríbhneoir agus láithreoir teilifíse [[Ciara Ní É]] é. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.instagram.com/miseciara/p/C73hy_mMne1/?img_index=1|title=Instagram|work=www.instagram.com|access-date=2024-12-02}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{Current TDs}}{{Dublin Bay North (Dáil constituency)/TDs}}
[[Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1998]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
icivmqb52z9giwsad3my31tpabq9bei
Criostóir Ó Súilleabháin
0
117744
1331063
1257367
2026-10-30T16:52:40Z
LametinoWiki
23199
1331063
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] do [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] é '''Criostóir Ó Súilleabháin'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/74/eng/initiated/b7423d.pdf|teideal=An Bille um Dhíleá Anaeróbach (Straitéis Náisiúnta), 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=25 Deireadh Fómhair, 2023|dátarochtana=30 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> ([[Fianna Fáil]]), nó '''''Christopher O’Sullivan''''' i [[An Béarla|mBéarla]]. Toghadh é mar TD don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]].
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Súilleabháin ina aire stáit sa Roinn Tithíochta agus é freagrach as cúrsaí dúlra, oidhreachta agus bithéagsúlachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-beath-ie}}
{{DEFAULTSORT:Sullivan, Christopher O}}
[[Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
mvl8nj1ndjanciwlz8wgjjprke9l9mm
1331064
1331063
2026-10-30T16:52:56Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Christopher O’Sullivan]] go [[Criostóir Ó Súilleabháin]]: Leagan Gaeilge
1331063
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[Teachta Dála]] do [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] é '''Criostóir Ó Súilleabháin'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2023/74/eng/initiated/b7423d.pdf|teideal=An Bille um Dhíleá Anaeróbach (Straitéis Náisiúnta), 2023|údar=[[Oireachtas]]|dáta=25 Deireadh Fómhair, 2023|dátarochtana=30 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> ([[Fianna Fáil]]), nó '''''Christopher O’Sullivan''''' i [[An Béarla|mBéarla]]. Toghadh é mar TD don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]].
Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Súilleabháin ina aire stáit sa Roinn Tithíochta agus é freagrach as cúrsaí dúlra, oidhreachta agus bithéagsúlachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-beath-ie}}
{{DEFAULTSORT:Sullivan, Christopher O}}
[[Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
mvl8nj1ndjanciwlz8wgjjprke9l9mm
Naomh Athracht
0
117910
1331011
1258316
2026-10-30T15:11:11Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331011
wikitext
text/x-wiki
Is í '''Naomh Athracht''' ([[Laidin]]: Attracta) pátrún pharóiste Loch Uí Ghadhra agus Thuar Loistreáin i g[[Contae Shligigh]]. Comórtar a féile ar an 11 Lúnasa.
==Beatha==
Deirtear gur rugadh í in 420 A.D i gContae Shligigh, agus is dócha gur de shliocht uasal í. Deirtear gur shocraigh sí ar í féin a thabhairt do Dhia ach gur chuir a tuismitheoirí ina coinne. D’éalaigh sí go deisceart Chonnacht agus fonn uirthi clochar a bhunú ag Droim i g[[Contae Ros Comáin]], mar a raibh eaglais curtha ar bun ag a deartháir Conal agus ar tugadh Droim Chonail air ina dhiaidh sin. D’iarr Athracht ar Chonal ligean di clochar a thógáil láimh lena eaglais, ach d’iarr sé ar bhean eile, [[Naomh Conainne]], áitiú ar Athracht áit eile a roghnú. Rinne sí gar do Chonal ach bhí sí míshásta agus chuir sí mallacht ar a eaglais.<ref name=”Lives”>O’Hanlon, John. ''Lives of the Irish Saints: With Special Festivals and the Commemorations of Holy Persons'', Vol. VIII. New York: The Catholic Publishing Society, 1875, lgh 150-167: https://archive.org/details/livesofirishsain08ohanuoft</ref>
D’aistrigh sí ansin go [[Cúil Ó bhFinn]] i gContae Shligigh. Deirtear gur ann a ghlac sí a móideanna mar bhean rialta i bhfianaise Naomh Pádraig. D’aistrigh sí ansin go [[Loch Uí Ghadhra]], áit ar bhunaigh sí brú do thaistealaithe i gCill Athracht a mhair anuas go dtí 1539.<ref>Attwater, Donald and Catherine Rachel John. ''The Penguin Dictionary of Saints''. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. {{ISBN|0-14-051312-4}}.</ref> Bhí clú na féile uirthi riamh.<ref>[https://books.google.com/books?id=t5MSBgAAQBAJ&dq=Saint+Athracht&pg=PA109 Hutchison-Hall, John (Ellsworth). ''Orthodox Saints of the British Isles'', Volume III, St. Eadfrith Press, 2014] {{ISBN|9780692257661}}, p. 109</ref>
Creideadh gur tháinig cros (Cros Athracht) anuas ó neamh nuair a ghlac Athracht a móideanna. Chaomhnaigh muintir Mhacháin í le blianta fada, agus tugadh ómós di in áiteanna éagsúla lá fhéile Athracht.<ref>https://www.duchas.ie/en/cbes/4798683/4789768/4922630: Bailiúchán na Scol: “St. Attracta”. Scoil na Croise, Contae Ros Comáin. Múinteoir: Mártan Ó Colmáin.</ref>
Ghabh Athracht trí [[Achadh Conaire]] i gContae Shligigh agus lig a scíth ina lán áiteanna. Tá toibreacha naofa sna háiteanna sin: ceann sa Chlochar ag [[Mainistir Réadáin]], ceann i g[[Cill Fraoigh]] lasmuigh de Ghoirtín agus ceann i d[[Tuar Loistreáin]]. Tugtar Tobar Athracht ar an gceann i Mainistir Réadáin, agus creideadh go raibh leigheas faithní agus raicítis le fáil ann.<ref>https://www.duchas.ie/en/cbes/4701769/4701295/4727127: Bailiúchán na Scol: “St. Attracta”. Scoil Chluain Lua, Contae Shligigh. Múinteoir: Ml. Mac Lochlainn</ref><ref>https://www.saintforaminute.com/saints/saint_attracta_of_killaraght {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250426215408/https://www.saintforaminute.com/saints/saint_attracta_of_killaraght |date=2025-04-26 }}. Dáta rochtana: 14/02/2025.</ref>
==Béaloideas==
Bhí a lán scéalta á n-insint i dtaobh mhíorúiltí Athracht. Seo ceann acu.
::Bhí an Rí Ceann Faolaidh chun caisleán mór a thógáil i gCúige Connacht agus d’ordaigh sé go gcuideodh gach duine sa ríocht, idir chléir agus thuata, leis an obair. Dúirt Athracht leis nár chóir go mbeadh uirthi féin a leithéid a dhéanamh ach go mbeadh sí sásta nithe luachmhara a fháil dó ó thíortha iasachta trí mhíorúiltí a imirt. D’ob an rí di, agus chuaigh Athracht go coill lena ghiollaí chun adhmad a fháil i gcomhair an chaisleáin. Ach dúirt duine de na giollaí léi nach raibh na capaill in ann ag an obair agus go mb’fhearr fianna na coille a chur faoin ualach, rud a rinne sí. Nuair a chonaic an rí Athracht arís tháinig fearg air agus shaighid sé madraí an bhaile sna fianna. Ach ghuigh Athracht ar Dhia go gcuirfí capaill an bhaile le buile agus go satlóidís ar na madraí. D’fhill na fianna ar an gcoill agus rinneadh clocha de na madraí.<ref name=”Lives”/>
==Nótaí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ban-Naoimh na hÉireann]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i gContae Shligigh]]
blxvo09iskp0hff7p72fm75m4roa8ka
Ciarán Ó hEachthairn
0
118166
1331027
1294267
2026-10-30T15:38:40Z
LametinoWiki
23199
1331027
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é '''Ciarán Ó hEachthairn'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/72/eng/initiated/b7225d.pdf|teideal=An Bille um Rialáil Leictreachais (Gníomhú Aeráide agus Cur i gCeangal le Córais Dáilte agus Tarchurtha), 2025|dáta=26 Samahain, 2025|dátarochtana=30 Dheireadh Fómhair, 2026}}</ref> atá ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] (TD) do dháilcheantar [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar Theas]] ó [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|olltoghchán 2024]].<ref name="oireachtas_db">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/members/member/Ciar%C3%A1n-Ahern.D.2024-11-29/|teideal=Ciarán Ahern|work=Tithe an Oireachtais|dátarochtana=13 Márta 2025}}</ref> '''''Ciarán Ahern''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]].
== Saol pearsanta ==
Phós Ó hEachthairn leis an Dr [[Maeve O'Rourke]] in Eanáir 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/labour-of-love-candidate-postpones-his-honeymoon-to-run-for-party/38866552.html|teideal=Labour of love: Candidate postpones his honeymoon to run for party|sloinne=Gataveckaite|ainm=Gabija|dáta=16 Eanáir 2020|language=en}}</ref> Tá mac amháin acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/01/dublin-south-west-ciaran-ahern-lab/|teideal=Dublin South West: Ciaran Ahern (Lab)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2025-03-13}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-beath-ie}}
{{DEFAULTSORT:Ahern, Ciarán}}
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fir]]
ei8xdi9i0821z5kh6jsjm7y5h3m4qvv
1331028
1331027
2026-10-30T15:38:58Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Ciarán Ahern]] go [[Ciarán Ó hEachthairn]]: Leagan Gaeilge
1331027
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir de chuid [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]] é '''Ciarán Ó hEachthairn'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/72/eng/initiated/b7225d.pdf|teideal=An Bille um Rialáil Leictreachais (Gníomhú Aeráide agus Cur i gCeangal le Córais Dáilte agus Tarchurtha), 2025|dáta=26 Samahain, 2025|dátarochtana=30 Dheireadh Fómhair, 2026}}</ref> atá ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] (TD) do dháilcheantar [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar Theas]] ó [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|olltoghchán 2024]].<ref name="oireachtas_db">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/members/member/Ciar%C3%A1n-Ahern.D.2024-11-29/|teideal=Ciarán Ahern|work=Tithe an Oireachtais|dátarochtana=13 Márta 2025}}</ref> '''''Ciarán Ahern''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]].
== Saol pearsanta ==
Phós Ó hEachthairn leis an Dr [[Maeve O'Rourke]] in Eanáir 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/labour-of-love-candidate-postpones-his-honeymoon-to-run-for-party/38866552.html|teideal=Labour of love: Candidate postpones his honeymoon to run for party|sloinne=Gataveckaite|ainm=Gabija|dáta=16 Eanáir 2020|language=en}}</ref> Tá mac amháin acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/01/dublin-south-west-ciaran-ahern-lab/|teideal=Dublin South West: Ciaran Ahern (Lab)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2025-03-13}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-beath-ie}}
{{DEFAULTSORT:Ahern, Ciarán}}
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fir]]
ei8xdi9i0821z5kh6jsjm7y5h3m4qvv
Páirtí Daonlathach (Albáin)
0
118379
1331072
1261234
2026-10-30T17:00:54Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
1331072
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Ceann den dá [[Páirtí polaitíochta|phriomhpháirtí]] s[[an Albáin]] is ea an '''Páirtí Daonlathach''' ({{Lang-sq|PD - Partia Demokratike e Shqiperise}}).<ref name="Slomp2011">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=LmfAPmwE6YYC&pg=PA605|page=605|title=Europe, A Political Profile: An American Companion to European Politics|first=Hans|last=Slomp|isbn=978-0-313-39182-8|date=26 September 2011|publisher=ABC-CLIO}}</ref><ref name="Nordsieck">{{cite web|url=http://www.parties-and-elections.eu/albania.html|teideal=Albania|first=Wolfram|last=Nordsieck|website=Parties and Elections in Europe|date=2017}}</ref><ref name="Lewis2000">{{cite book|author=Paul G. Lewis|title=Political Parties in Post-Communist Eastern Europe|url=https://books.google.com/books?id=UjmwJWwgOfgC&pg=PA53|access-date=6 February 2013|year=2000|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-20182-7|pages=53–}}</ref> Sé an [[Páirtí Sóisialach (Albáin)|Páirtí Sóisialach]] an ceann eile. Is é an páirtí freasúra is mó san Albáin. Bhí cumhacht aici nuair a chuaigh an Albáin isteach i gcomhghuaillíocht [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]],<ref name="Members">{{Cite web |last=NATO |teideal=Member countries |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |access-date=29 June 2022 |website=NATO |language=en |archive-date=19 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141119033339/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |url-status=live }}</ref> agus chuaigh sí isteach i [[Limistéar Schengen]].<ref>{{cite web|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/LDE6A70RO.htm|teideal=EU lifts visa rules for Bosnia, Albania|date=8 November 2010|access-date=8 November 2010|archive-date=11 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101111023341/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/LDE6A70RO.htm|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101111023341/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/LDE6A70RO.htm|archivedate=11 Samhain 2010|dátarochtana=25 Márta 2025}}</ref><ref name="visa regulations">Council Regulation (EC) No 539/2001 of 15 March 2001 listing the third countries whose nationals must be in possession of visas when crossing the external borders and those whose nationals are exempt from that requirement ([https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R0539:EN:NOT OJ L 81, 21 March 2001, p. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208233640/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R0539:EN:NOT |date=8 December 2013 }}).</ref>
== Naisc sheachtracha ==
* [https://pd.al/ Suíomh oifigiúil an Pháirtí]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-al}}
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1991]]
[[Catagóir:Polaitíocht na hAlbáine]]
b3athcy0o267vcssrpksittuiyrrlsl
Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025
0
120181
1331073
1288718
2026-10-30T17:29:21Z
LametinoWiki
23199
1331073
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Toghchán}}
Reáchtáladh [[Toghchán uachtaránachta na hÉireann|'''Toghchán do Uachtaránacht na hÉireann''']] ar an 24 Deireadh Fómhair 2025. Den chéad uair ó na seachtóidí, ní raibh ach beirt san iomaíocht don oifig is airde sa tír, [[Caitríona Ní Chonghaile]] agus [[Heather Humphreys]].<ref>Sa bhliain 1973, bhí beirt iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta agus Fianna Fáil agus Fine Gael amháin a bhí san iomaíocht. [[Éamon de Valera]] agus [[Tom O'Higgins]]</ref>
Fuair Caitríona Ní Chonghaile ollbhua sa toghchán. Seachas Cabhán-Muineachán, toghcheantar Heather Humphreys féin, scuab Ní Chonghaile léi an 42 toghcheantar eile, tofa ar an gcéad chomhaireamh le bheith ina deichiú hUachtarán ar Éirinn agus a hainm curtha sa Táin as an bhfarasbarr a bhí aici.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Catherine Connolly caithréimeach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1025/1540553-catherine-connolly-caithreimeach/|date=2025-10-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/catherine-connolly-tofa-ar-an-gcead-chomhaireamh-le-bheith-ina-deichiu-huachtaran-ar-eirinn/|teideal=Catherine Connolly tofa ar an gcéad chomhaireamh le bheith ina deichiú hUachtarán ar Éirinn|dáta=2025-10-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-26}}</ref>
[[Íomhá:Catherine Connolly.jpg|mion|259x259px|[[Caitríona Ní Chonghaile]], 2019]][[Íomhá:Heather Humphreys, June 2019 01 (cropped).jpg|mion|293x293px|[[Heather Humphreys]], 2019]]
[[Íomhá:Jim Gavin, Jan 2020 02.jpg|mion|220x220px|Bhuail scannal [[Jim Gavin]] (FF) agus d'éirigh sé as rás an árais.]][[Íomhá:Gareth Sheridan 2025 presidential campaign logo.jpg|mion|220x220px|Theip ar [[Gareth Sheridan|Sheridan]] ainmniúchán a fhail]][[Íomhá:2025 Maria Steen presidential campaign logo.png|mion|220x220px|Theip ar [[Maria Steen]] iarrthóir i bhfad amach ar an eite dheis ainmniúchán a fhail<ref>{{Luaigh foilseachán |last=Wikiepdia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Maria_Steen&oldid=1310601725 |title=Maria Steen |date=2025-09-10 |language=en}}</ref>]]
Ba é seo an chéad uair a raibh na páirtithe ar an eite chlé aontaithe i bhfeachtas uachtaránachta.
== Gnásanna ==
Is iad muintir na hÉireann a thoghann [[Uachtarán na hÉireann]] go díreach ar feadh téarma 7 mbliana. Is féidir leis an Uachtarán dul san iomaíocht ansin go n-atoghfar iad do théarma 7 mbliana eile (rud a rinne [[Mícheál D. Ó hUigínn|Mícheál D. Ó hUiginn]] sa bhliain 2018) ach ní féidir leo fónamh ar feadh níos faide ná 2 théarma.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/government-in-ireland/elections-and-referenda/types-of-elections-and-referendums/presidential-election/|teideal=Toghchán an Uachtaráin|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2025-07-11}}</ref>
{{Príomhalt|Toghchán uachtaránachta na hÉireann}}
==Meon an phobail roimh ré==
Nuair a cuireadh ceist ar dhaoine in 2025 cad é an tréith ba thábhachtaí dóibh a bheith ag iarrthóir :<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/connolly-go-rabach-chun-cinn-don-uachtaranacht-3-a-deir-gur-cainteoir-gaeilge-ata-uathu-pobalbhreith/|teideal=Connolly go rábach chun cinn don uachtaránacht, 3% a deir gur cainteoir Gaeilge atá uathu – pobalbhreith|dáta=2025-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-16}}</ref>
* 39% a dúirt gurb é an rud ba thábhachtaí ná go mbeadh duine ann “a mbeadh cur chuige gníomhach acu agus a labhródh amach faoi chúrsaí”.
* Ba thábhachtaí do 33% “duine a dhéanfadh jab maith d’ionadaíocht a dhéanamh thar lear ar an tír”.
* Duine “iontaofa go bhféadfaí brath orthu” a theastaigh ó 10%
* Duine a n-aontóidís lena “tuairimí polaitiúla” a theastaigh ó 9%.
* Dúirt 3% gur “duine a labhraíonn Gaeilge” ba thábhachtaí.
* Níor thug ach 1% le fios gurb é an rud ba thábhachtaí dóibh ná go mbeadh beannacht an pháirtí is ansa leo ag iarrthóir.<ref name=":4" />
== Ainmniúcháin ==
=== An eite chlé ===
Dúirt an Teachta Dála Neamhspleách ó Ghaillimh Thiar, [[Caitríona Ní Chonghaile]], níos luaithe i mbliana go smaoineodh sí ar sheasamh sa toghchán dá mbeifí in ann páirtithe an fhreasúra a thabhairt le chéile.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-gaeilgeoiri-ata-a-lua-leis-an-uachtaranacht/|teideal=Na Gaeilgeoirí atá á lua leis an uachtaránacht…|údar=tuairisc.ie|dáta=2025-07-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-14}}</ref> I mí Iúil 2025, léirigh na [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaithe Sóisialta]], [[Pobal seachas Brabús|Pobal Seachas Brabús]] agus an [[Comhaontas Glas]] go raibh raibh siad á cur chun cinn mar iarrthóir ón eite chlé.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-ras-don-aras-comhrac-idir-an-eite-deise-is-an-eite-cle/|teideal=An Rás don Áras – comhrac idir an eite dheis is an eite chlé|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=21 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-21}}</ref>
=== Fine Gael ===
I dtús an tsamhraidh, ba í an t-iar[[Coimisinéir Eorpach|Choimisinéir Eorpach]] [[Mairead McGuinness|Mairéad McGuinness]] rogha na coitiantachta chun ainmniúchán [[Fine Gael|Fhine Gael]] a fháil. Mhol Fine Gael í mar an t-iarrthóir amháin ar an 15 Iúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/mairead-mcguinness-presidential-election-6760804-Jul2025/|teideal=Mairead McGuinness first to enter Áras race as she's confirmed as Fine Gael's candidate|údar=Muiris O'Cearbhaill|dáta=2025-07-15|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2025-08-14}}</ref> Ach ar an 14 Lúnasa, tharraing McGuinness amach as an toghchán ar chúinsí leighis. Ní mór di, a dúirt sí, tús áite a thabhairt dá sláinte.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Mairéad McGuinness ag tarraingt amach as toghchán Uachtaránachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0814/1528515-mairead-mcguinness-ag-tarraingt-amach-as-toghchan-uachtaranachta/|date=2025-08-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Ansin bhí beirt ó Fhine Gael, [[Heather Humphreys]] agus an [[Feisire de Pharlaimint na hEorpa|Feisire Eorpach]] [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Kelly,]] ag iarraidh ar an bpáirtí sin iad a ainmniú mar iarrthóir sa toghchán Uachtaránachta. Dhearbhaigh Heather Humphreys gur shocraigh sí ar dhul san fhiontar in ainneoin gur fhógair sí i mí Bealtaine 2025 nach raibh suim aici a hainm a chur chun cinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Toghchán Uachtaránachta: Humphreys, Kelly ag lorg ainmniúcháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0819/1529094-toghchan-uachtaranachta-humphreys-kelly-ag-lorg-ainmniuchain/|date=2025-08-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt Humphreys gur cara léi Mairéad McGuinness agus thug le fios nár theastaigh uaithi dul ina coinne.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Heather Humphreys á lua mar iarrthóir Uachtaránachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0815/1528617-heather-humphreys-a-lua-mar-iarrthoir-uachtaranachta/|date=2025-08-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt Humphreys go raibh sí traochta ag an am ach mhaígh go raibh sí tagtha chuici féin ó shin.
Ar an 1 Meán Fómhair dúirt Kelly gur léir dó nach bhfaigheadh sé an fiche vóta atá ag teastáil uaidh ón bpáirtí parlaiminte leis an ainmniúchán a fháil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sean-kelly-eirithe-as-feachtas-na-huachtaranachta/|teideal=Seán Kelly éirithe as feachtas na huachtaránachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=1 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref>
Bhí treoir tugtha ag Fine Gael dá gcuid comhairleoirí siúd gan vótáil ar son iarrthóirí neamhspleácha.
Dúirt Humphries go raibh ‘an cúpla focal’ aici ach go gcuirfeadh sí feabhas ar a scileanna teanga dá dtoghfaí í. Dúirt sí “Ach d’fhill mé ar an nGaeltacht in 2017 nuair a bhí mé i m’Aire Ealaíon, Oidhreachta, agus Gaeltachta agus chonaic mé go raibh sí ag teacht ar ais chugam. Geallaim, má thoghtar i m’uachtarán mé, go bhfillfidh mé ar an nGaeltacht agus go bhfoghlaimeoidh mé an Ghaeilge.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gealltanas-tugtha-ag-heather-humphreys-go-bhfoghlaimeodh-si-an-ghaeilge-da-dtoghfai-i/|teideal=Gealltanas tugtha ag Heather Humphreys go bhfoghlaimeodh sí an Ghaeilge dá dtoghfaí í|dáta=2025-09-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref>
=== Fianna Fáil===
Bhí fadhb éagsúil ag Fianna Fáil. Ní raibh aon iarrthóir mór le rá ar fáil acu. I mí Lúnasa chuir an ceannaireacht an fear CLG, [[Jim Gavin]], chun chinn; ní raibh baint ar bith ag Gavin le Fianna Fáil go dtí sin. Ar an 9 Meán Fómhair, tháinig Gavin agus [[Billy Kelleher]], Feisire Eorpach de chuid an pháirtí, os comhair pháirtí parlaiminte Fhianna Fáil. 41 vóta a fuair Gavin agus caitheadh 29 vóta ar son Kelleher.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iarbhainisteoir BhÁC, Jim Gavin, roghnaithe ag FF mar iarrthóir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0909/1532580-iarbhainisteoir-bhac-jim-gavin-roghnaithe-ag-ff-mar-iarrthoir/|date=2025-09-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Mar sin féin bhí go leor sa pháirtí thar a bheith mí-shásta. Bhí míshuaimhneas an-mhór i bhFianna Fáil faoin gcaoi ar roghnaíodh Gavin mar iarrthóir. Dúirt Deirdre Kelly, aoire an pháirtí i gCorcaigh, go gcaithfeadh siad athmhachnamh a dhéanamh ar an bpróiseas feasta mar nach rabhthas ag labhairt le baill na n-údarás áitiúla. Bhí an baol ann a dúirt sí go raibh gnáthbhaill an pháirtí á gcur ó dhoras ag an gcóras seo. Thug an tUasal Kelleher é féin le fios gur chreid sé gur chóir d'Fhianna Fáil athmhachnamh a dhéanamh ar an tslí a roghnaíonn siad iarrthóirí uachtaránachta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iarbhainisteoir BhÁC, Jim Gavin, roghnaithe ag FF mar iarrthóir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0909/1532580-iarbhainisteoir-bhac-jim-gavin-roghnaithe-ag-ff-mar-iarrthoir/|date=2025-09-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Chinn Fhianna Fáil gan a chur ar chomhairleoirí áitiúla vótáil in aghaidh iarrthóirí neamhspleácha (a bhí ag lorg ainmniúcháin don toghchán). Níor cuireadh fógra aoire ar bhaill an pháirtí (ach bhí treoir tugtha ag Fine Gael dá gcuid comhairleoirí gan vótáil ar son iarrthóirí neamhspleácha).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Micheál Martin: muinín as tacaíocht chomhairleoirí do Jim Gavin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0910/1532790-micheal-martin-muinin-as-tacaiocht-chomhairleoiri-do-jim-gavin/|date=2025-09-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
=== Iarrthóirí a bhí luaite le bheith ainmnithe ===
Bhí roinnt daoine luaite sna nuachtáin roimh an rás, ach níor éirigh leo nó ní raibh fonn orthu ag deireadh na dála, ina measc [[Mary Lou McDonald]], an craoltóir [[Joe Duffy]], an Taoiseach [[Mícheál Ó Máirtín]], an peileadóir [[Niall Quinn]], an t-iarThaoiseach [[Bertie Ahern]], an Seanadóir [[Frances Black]], an damhsóir [[Michael Flatley]], an fear gnó [[Peter Casey]] agus [[Mike Ryan]], a bhíodh ina Cheannasaí um Éigeandáil na h[[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíochta Domhanda Sláinte]], srl.
==== Daoine eile nach raibh in ann ainmniúchán a fháil ====
* Dúirt [[Máire Ní Ainifín]], iar-aire oideachais agus cainteoir líofa Gaeilge, go mbeadh sí ag lorg ainmniúchán Fhianna Fáil.
* Bhí spéis ag Bertie Ahern ann. Ach ní raibh an páirtí sásta na scéalta faoi bhinsí fiosraithe is eile a bhain le ré Bhertie a chur i gcuimhne don phobal.<ref name=":1" />
* Dúirt [[Éamon Ó Cuív]] go mbeadh “suim áirid” aige féin san uachtaránacht. Ní raibh sé deimhnithe ag Ó Cuív ag an am an raibh nó nach raibh sé i gceist aige ainmniúchán Fhianna Fáil a lorg ach mhaígh sé go raibh roinnt daoine i dteagmháil leis chun a dtacaíocht a léiriú dó.<ref name=":0" />
* I mí Mheán Fómhair 2025, chuir an trodaire, éigneoir agus pobalóir [[Conor McGregor]] físeán amach agus é lasmuigh de [[Tithe an Rialtais|Thithe an Rialtais]], ag impí ar dhaoine dul i dteagmháil lena gcomhairleoirí contae chun tacú leis mar iarrthóir. I bhfíseán dhá nóiméad go leith, luaigh sé Forógra na Saoirse agus rinne sé comhartha na Croise ag an deireadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/6-me%C3%A1n-f%C3%B3mhair-2025-ard-mhacha/id1525428808?i=1000725271363|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=6 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-09-06}}</ref>
* D’fhógair Joanna Donnelly, a bhíodh ag obair le [[Met Éireann]], gur mhaith léi a hainm féin a chur chun cinn. Rinne Donnelly cúrsaí Gaeilge le hOideas Gael agus bhí alt i nGaeilge foilsithe aici ar shuíomh RTÉ.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gealltanas-tugtha-ag-heather-humphreys-go-bhfoghlaimeodh-si-an-ghaeilge-da-dtoghfai-i/|teideal=Gealltanas tugtha ag Heather Humphreys go bhfoghlaimeodh sí an Ghaeilge dá dtoghfaí í|dáta=2025-09-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-10}}</ref>
* Sheol [[Gareth Sheridan]], iarrthóir neamhspleách, a réamhfheachtas toghchánaíochta ar an 14 Iúil 2025. Sheol [[Nick Delehanty]], fear gnó eile, a fheachtas ar an 27 Lúnasa 2025.
* Chuir roinnt daoine eile tar éis spéis a léiriú in ainmniúchán a fháil agus rún acu bualadh le comhairlí contae ar thóir a mbeannacht don ainmniúchán sin. Ar an 8 Meán Fómhair, rinne 14 iarrthóir cur i láthair os comhair [[Comhairle Contae Chiarraí|Chomhairle Contae Chiarraí]] : [[Gareth Sheridan]], William P Allen, Nick Delahanty, Charlotte Keenan, Dr Donncha MacGabhann, Cllr Kieran McCarthy, Keith McGrory, Lorna McCormack, Walter Ruyan Purcell, Dr Cora Stack, Maria Steen, Gerben Uunk (cearta ainmhithe), Gearóid Duffy<ref>{{Lua idirlín|url=https://x.com/gearoidduffy|teideal=gearoidduffy (iarrthóir i bhfad amach ar an eite dheis)|údar=x.com gearoidduffy|dáta=2025}}</ref> and Sarah Louise Mulligan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/independent-aras-hopefuls-urge-councillors-to-ignore-party-whips-as-kerry-hears-first-pitch-for-nominations/a2073692335.html|teideal=Independent Áras hopefuls urge councillors to ignore party whips as Kerry hears first pitch for nominations|dáta=2025-09-08|language=en|work=www.independent.ie|dátarochtana=2025-09-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.killarneytoday.com/14-candidates-but-only-one-secures-pledge-of-support/|teideal=14 candidates but only one secures pledge of support|údar=John O'Mahony|dáta=2025-09-08|language=en-US|work=KillarneyToday.com|dátarochtana=2025-09-09}}</ref>
== Feachtas ==
Bhí go leor oibre le déanamh ag [[Jim Gavin]] roimh lá an toghcháin lena fhís i gcomhair na huachtaránachta a chur in iúl don phobal, mar ní raibh cúlra polaitíochta aige ar chor ar bith roimh 2025. Ansin ar 5 Deireadh Fómhair, d'fhógair Gavin go n-éireoidh sé as an toghchán <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iarrthoir-fhianna-fail-eirithe-as-an-toghchan-uachtaranachta/|teideal=Jim Gavin Fhianna Fáil éirithe as an toghchán uachtaránachta|dáta=2025-10-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-06}}</ref> D'éirigh sé as de bharr conspóid maidir le hairgead a bhí le dul chuig iarthonónta dá chuid, mar a maíodh. Ar dtús dúirt Gavin ina thaobh nach raibh aon chuimhne aige air.
Chuir cinneadh Gavin éirí as rás an árais trí chéile agus gan fágtha ansin ach beirt iarrthóirí, Heather Humphreys agus Caitríona Ní Chonghaile. D'fhág scannal Gavin Fianna Fáil i gcruachás agus tháinig brú ar an [[Taoiseach]]. Dúirt an Feisire Eorpach Billy Kelleher - a bhfuair iarrthóir an Taoisigh an ceann is fearr air sa gcoimhlint d'ainmniúchán Fhianna Fáil - "go gcaithfidh iarmhairtí" a bheith ag baint le rogha [[Mícheál Ó Máirtín|Mhícheál Ó Máirtín]]. Chaith an Feisire amhras ar chinnireacht an pháirtí faoin bpróiseas ainmniúcháin.
Soilsíodh an t-easaontas atá idir an bheirt iarrthóirí sa toghchán maidir leis an gCúirt Choiriúil Speisialta agus iad i mbun díospóireachta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Toghchán Uachtaránachta: Cúirt Choiriúil Speisialta idir chamáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1014/1538446-toghchan-uachtaranachta-cuirt-choiriuil-speisialta-ina-hudar-ple/|date=2025-10-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Bhí Connolly chun chinn sna pobalbhreitheanna. Mar shampla de réir phobalbhreith an Irish Times Ipsos B&A ar an 16 Deireadh Fómhair, bhí sciar 38% den vóta atá ag Connolly i gcomparáid leis an 20% a bhí ag Humphreys (agus 5% ag Gavin fós).<ref name=":4" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title='Tús suntasach ag Connolly ar Humphreys' – pobalbhreith|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1016/1538848-tus-suntasach-ag-connolly-ar-humphreys-pobalbhreith/|date=2025-10-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Léirigh an chomhghuaillíocht den eite chlé sa bhfeachtas go raibh siad in ann feidhmiú mar aonad éifeachtach. Ardú croí ba ea é sin do Shinn Féin, go háirithe, a bhí ag úsáid an fheachtais mar dheis lena léiriú gur féidir an ceann is fearr a fháil ar Fhianna Fáil agus Fine Gael agus malairt rialtais a thairiscint don phobal.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-baol-ann-go-bhfanfaidh-daoine-ag-baile-ar-an-24-deireadh-fomhair/|teideal=An baol ann go bhfanfaidh daoine ag baile ar an 24 Deireadh Fómhair|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=11 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-13}}</ref>
Ba dhóigh le tráchtairí gur imir na [[Na meáin shóisialta|meáin shóisialta]] ról lárnach sa bhfeachtas seo (cé go raibh srianta ar fhógraí oifigiúla<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/opinion/2025/10/07/political-ads-deletion-shows-we-cant-rely-on-big-tech-for-democratic-architecture/|teideal=Liz Carolan: Deleting of ‘Jim Gavin for President’ ads shows we can’t rely on big tech for democratic architecture|údar=[[Liz Carolan]]|dáta=07 Deireadh Fómhair 2025|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-10-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/business/2025/07/25/meta-to-pull-political-ads-in-eu-in-response-to-new-disinformation-rules/|teideal=Meta to pull political ads in EU in response to new disinformation rules|dáta=25 Iúil 2025|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-10-23}}</ref>), mar aon le hagallaimh ar [[Podchraolachán|phodchraoltaí]] nach mbaineann le cúrsaí polaitíochta go príomha, leithéidí ''[[How to Gael]]'' agus podchraoladh [[Blindboy]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/opinion/2025/10/22/presidential-tv-debate-heather-humphreyss-best-performance-was-not-good-enough-to-win/|teideal=Presidential TV debate: Heather Humphreys’s best performance was not good enough to win|údar=Gerard Howlin|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-10-23}}</ref><ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2025/1022/1539821-social-media-presidential-election/|teideal=From keepie-uppies to Harleys - social media in the presidential campaign|údar=[[Brian O'Donovan]]|dáta=22 Deireadh Fómhair 2025|work=[[Nuacht RTÉ]]|dátarochtana=23 Deireadh Fómhair 2025}}</ref>
Bhí conspóid ann a bhain le fógraíocht ar na meáin shóisialta. Ag tosú ag pointí éagsúla, níor cheadaigh roinnt ardáin mhóra shóisialta fógraí polaitiúla go hoifigiúil toisc rialacha nua a bheith i bhfeidhm ina dtaobh. Go luath i mí Dheireadh Fómhair baineadh anuas líon mór díobh, ach chuir na hardáin chéanna deireadh le rochtain ar a gcartlanna fógraíochta polaitiúil freisin, rud ar laghdaigh trédhearcacht na coda sin den fheachtas. Thug [[Meta Platforms|Meta]] le fios nach raibh fógraí polaitiúla ar bith á rith ag an gcuntas "Jim Gavin for President" i rith na seachtaine roimhe sin, cé gur a mhalairt scéil a bhí acu an lá roimhe sin. Tharraing sé seo cáineadh m.sh. ón tráchtaire ar an teicneolaíocht agus an daonlathas [[Liz Carolan]], a luaigh an dainséar a bhaineann le bheith i dtuilleamaí chomhlachtaí príobháideacha le feidhm a bhaint as an ndaonlathas.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/presidential-election/fianna-fail-spent-over-14000-on-facebook-and-instagram-ads-for-jim-gavin-campaign/a2140487778.html|teideal=Fianna Fáil spent over €14,000 on Facebook and Instagram ads for Jim Gavin campaign|údar=[[Maeve McTaggart]]|dáta=2025-10-10|language=as Béarla|work=[[Irish Independent]]|dátarochtana=2025-10-23}}</ref><ref>féach freisin {{Luaigh foilseachán|date=4 Meán Fómhair 2025|url=https://www.independent.ie/podcasts/seachtain-podcast/seachtain-big-tech-an-taobh-dorcha-de-agus-an-gaeilgeoir-determined-to-expose-it/a963957421.html|title=Seachtain: Big Tech, an taobh dorcha de - agus an Gaeilgeoir determined to expose it|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]}}</ref> Bhí físeáin [[Domhainbhrionnú|dhomhainbhrionnaithe]] le feiceáil ar líne freisin, rud a d'fhiosraigh [[Coimisiún na Meán]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2025/1022/1539947-ai-misinformation/|teideal=Meta removes AI videos spreading Áras election misinformation|údar=[[Brian O'Donovan]]|dáta=22 Deireadh Fómhair 2025|work=[[Nuacht RTÉ]]|dátarochtana=23 Deireadh Fómahir 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/presidential-election/catherine-connolly-files-complaint-to-electoral-commission-over-viral-ai-deepfake-videos-on-facebook-that-generated-160000-views/a2078741749.html|teideal=Catherine Connolly files complaint to Electoral Commission over viral AI deepfake videos on Facebook that generated 160,000 views|údar=[[Adrian Weckler]]|dáta=2025-10-22|language=as Béarla|work=[[Irish Independent]]|dátarochtana=2025-10-23}}</ref>
[[Íomhá:Catherine Connolly campaign logo 2025.png|mion]]
== Torthaí ==
Beidh ainm Jim Gavin ar an bpáipéar ballóide do thoghchán na huachtaránachta ar an 24 Deireadh Fómhair. Ciallaíonn sin gur féidir vóta a chaitheamh don Uasal Gavin i gcónaí agus go gcomhairfear pé aistriúchán a thagann uaidh seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ainm Jim Gavin le fanacht ar an mballóid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1007/1537240-ainm-jim-gavin-le-fanacht-ar-an-mballoid/|date=2025-10-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
44% den phobal a tháinig amach chun vóta a chaitheamh sa toghchán deiridh in 2008. An míniú a bhí ag roinnt tráchtairí ar an gcúis gur fhan an pobal sa bhaile mar go raibh sé soiléir ón tús go mbeadh rith an ráis le Micheál D. Ó hUiginn.<ref name=":3" />
Ar an 24 Deireadh Fómhair, fuair Caitríona Ní Chonghaile ollbhua sa toghchán. Seachas [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán-Muineachán]], toghcheantar Heather Humphreys féin, scuab Ní Chonghaile léi an 42 toghcheantar eile.<ref name=":7" /> D’éirigh léi buachan go slachtmhar agus 63% de na vótaí bailí tugtha di, an sciar is mó a fuair aon iarrthóir i dtoghchán uachtaránachta ó bunaíodh an oifig sin i 1938.<ref>Go dtí toghchán an lae inné, ba é Éamon de Valera ba mhó a fuair sciar den vóta i dtoghchán uachtaránachta agus 56% a fuair seisean i 1959. Ní rófhada uaidh a bhí Micheál D Ó hUigínn agus é ag iarraidh a dhara téarma san Áras in 2018, nuair a tugadh 55.8% den vóta dó.</ref> Fuair iarrthóir Fhine Gael, Heather Humphreys 30% de na vótaí. Cé gur éirigh Jim Gavin as an bhfeachtas toghcháin níos túisce, fuair sé 7% den vóta. Ní raibh Fianna Fáil i dteideal na costais a bhain leis an bhfeachtas a fháil ar ais (meastar gur €250,000, b'fhéidir i bhfad níos mó, a bheadh i gceist).<ref name=":8" />
Ina toghcheantar féin, [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]], fuair Ní Chonghaile 77% de na vótaí céadrogha, 18% a bhí ag Humphreys agus bhí 5% ag Gavin. Milleadh 8% de na vótaí i n[[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]]. Bhí [[Dún na nGall (Dáilcheantar)|Dún na nGall]] ar na contaetha is mó a thacaigh le Ní Chonghaile. 75% de vótaí a fuair sin ansin. 21% a fuair Humphreys agus 4% a fuair Gavin (milleadh 13%).
46% de líon na ndaoine a raibh vóta acu a chaith vóta (43% in 2018).
Is díol suntais líon na vótaí atá millte sa toghchán. Milleadh os cionn 213,738 páipéar ballóide, nó 12.9% den iomlán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/spoiled-votes-presidential-election-2025-2-6856313-Oct2025/|teideal=Here’s how many people in your constituency spoiled their vote|údar=Sophie Finn|dáta=2025-10-25|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2025-10-26}}</ref> Bhí suas le 20% de na vótaí millte i dtoghcheantair áirithe. I measc na nithe eile a scríobhadh ar pháipéir ballóide bhí noid bainteach le inimirce, coiriúlacht agus easpa rogha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Vóta do Donald Duck nó Homer Simpson|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1025/1540556-vota-do-donald-duck-no-homer-simpson/|date=2025-10-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Gheall Caitríona Ní Chonghaile go ndéanfadh sí a dícheall “dóchas a thabhairt do dhaoine arís” agus go mbeadh sí ina hUachtarán do gach uile dhuine. “Is éard atá foghlamtha agamsa go bhfuil daoine ag súil le dóchas uaimse. Agus tabharfaidh mé dóchas do dhaoine arís agus caithfidh mé a rá leo, is daoibhse an oifig.”<ref name=":8" />
Glacfaidh Caitríona Ní Chonghaile móid na hoifige ar an 11 Samhain, ó [[Príomh-Bhreitheamh na hÉireann|Phríomh-Bhreitheamh na hÉireann]], [[Donal O’Donnell (breitheamh)|Dónal O’Donnell]]. Déanann an Taoiseach píosa cainte ansin sula dtugann an tUachtarán nuathofa an chéad óráid sa chúram nua. Casann Banna Arm Uimhir 1 ''Amhrán na bhFiann'' ansin tráth a mbíonn an tUachtarán ag fágáil agus ag tabhairt aghaidh ar a lóistín nua in Áras an Uachtaráin.<ref name=":8" />
== Iarrthóirí ==
{| class="vertical-align-top wikitable"
! colspan="2" scope="colgroup" |Páirtí
! colspan="2" scope="colgroup" |Iarrthóir Uachtaránachta
<small>(in ord aibítreach)</small>
! scope="col" |Dáta deimhnithe
! scope="col" |Feachtas
! scope="col" |Arna tacú ag
! scope="col" |Foinsí
|-
| style="background: #DCDCDC;" |
|[[Neamhspleách|Neamh-<br/>spleách]]
|[[Íomhá:Catherine_Connolly,_Dec_2024_(54197775560)_(cropped).jpg|lár|125x125px]]'''[[Caitríona Ní Chonghaile]]'''
|{{ubl|[[Abhcóide]],|[[Síceolaíocht|Síceolaí cliniciúil]],|[[Teachta Dála|TD]] ar son [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]]<br/>{{small|(ó 2016 i leith)}},|[[An Ceann Comhairle|Leas-Cheann Comhairle]] {{small|(2020–2024)}}}}
|11 Iúil 2025
| style="text-align:center; vertical-align:middle;"|[[Íomhá:Connolly_for_President_2025_logo.png|200x200px]]
([[Feachtas Uachtarárnachta Chatherine Connolly (2025)|feachtas]])<br/>[https://www.catherineconnollyforpresident.ie/?locale=ga catherineconnollyforpresident.ie]
| style="vertical-align:top;" |{{columns-list|
* [[Sinn Féin]]<br/>(45 comhaltaí Oireachtais)
* [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]<br/>(dháréag comhaltaí Oireachtais)<ref>Chuir [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]] in iúl nach n-ainmneodh sé féin Connolly</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/i-will-not-be-supporting-catherine-connolly-labours-alan-kelly-slams-presidential-candidate-despite-partys-endorsement/a221773397.html|teideal='I will not be supporting Catherine Connolly' – Labour's Alan Kelly slams presidential candidate despite party|údar=[[Tabitha Monahan]]|dáta=27 Lúnasa 2025|language=as Béarla|work=[[Irish Independent]]}}</ref>
* [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Na Daonlathaithe Sóisialta]]<br/>(dháréag comhaltaí Oireachtais)
* [[Pobal seachas Brabús]]<br/>(beirt chomhalta Oireachtais)
* [[An Comhaontas Glas]]<br/>(beirt chomhalta Oireachtais)
* [[Dlúthpháirtíocht (páirtí polaitíochta)|Dlúthpháirtíocht]]<br/>(comhalta Oireachtais amháin)
* [[Cúiteamh 100%]]<br/>(comhalta Oireachtais amháin)
* ceathrar comhaltaí Oireachtais neamhspleácha<ref>Catherine Connolly TD í féin, [[Séamus Healy]] TD, [[Brian Stanley]] TD, [[Eileen Flynn (seanadóir)]].</ref>|colwidth=10em}}
|<ref name="Connolly confirms 11 July">{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/11/catherine-connolly-announces-plans-to-launch-presidential-election-bid-next-week/|teideal=Catherine Connolly announces plans to launch presidential election bid next week|údar=[[Cormac McQuinn]]|dáta=11 Iúil 2025|language=as Béarla|work=[[Irish Times]]|access-date=11 July 2025|newspaper=The Irish Times|archive-date=11 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250711123251/https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/11/catherine-connolly-announces-plans-to-launch-presidential-election-bid-next-week/|url-status=live}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/12/catherine-connolly-gathers-support-for-aras-run/|teideal="Catherine Connolly gathers support for Áras run"|dáta=12 Iúil 2025|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=12 Iúil 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250716045019/https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/12/catherine-connolly-gathers-support-for-aras-run/|archivedate=16 Iúil 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/politics/2025/0712/1523201-presidential-election/|teideal=Sinn Féin's presidential election decision in weeks|dáta=12 Iúil 2025|language=as Béarla|work=[[RTÉ]]|access-date=12 July 2025|archive-date=16 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716063833/https://www.rte.ie/news/politics/2025/0712/1523201-presidential-election/|url-status=live}}</ref>
<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.rte.ie/news/2025/0715/1523624-ireland-presidential-election/|teideal=McGuinness to be FG nominee as Connolly to launch Áras bid tomorrow|dáta=15 Iúil 2025|language=as Béarla|work=[[RTÉ]]|access-date=15 July 2025|archive-date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715161831/https://www.rte.ie/news/2025/0715/1523624-ireland-presidential-election/|url-status=live}}</ref><ref name="IT Labour backs Connolly">{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/31/catherine-will-make-an-excellent-president-labour-party-backs-connollys-bid-for-aras/|teideal='Catherine will make an excellent president': Labour Party backs Connolly's bid for Áras|údar=[[Cormac McQuinn]]|dáta=31 Iúil 2025|language=as Béarla|newspaper=[[The Irish Times]]|access-date=31 July 2025|archive-date=31 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250731193727/https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/31/catherine-will-make-an-excellent-president-labour-party-backs-connollys-bid-for-aras/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thejournal.ie/heather-humphrey-says-i-wont-be-a-fine-gael-president-as-she-makes-her-case-for-the-presidency-6806358-Sep2025/|teideal=Humphreys put under pressure over Fine Gael's record in her first radio interview as candidate|language=as Béarla|work=[[TheJournal.ie]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/heather-humphrey-says-i-wont-be-a-fine-gael-president-as-she-makes-her-case-for-the-presidency-6806358-Sep2025/|teideal=Humphreys put under pressure over Fine Gael's record in her first radio interview as candidate|údar=[[Sophie Finn]]|dáta=3 Meán Fómhair|language=as Béarla|work=[[TheJournal.ie]]|dátarochtana=3 Meán Fomhair 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deanfaimid-ar-ndicheall-sinn-fein-ag-tacu-le-catherine-connolly-don-uachtaranacht/|teideal=‘Déanfaimid ár ndícheall’ – Sinn Féin ag tacú le Catherine Connolly don uachtaránacht|dáta=2025-09-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-10-21}}</ref>
|-
| style="background: #6699FF;" |
|[[Fine Gael]]
| data-sort-value="Humphreys, Heather" |[[Íomhá:Heather_Humphreys,_Feb_2018_(cropped).jpg|125x125px|lár]]'''[[Heather Humphreys]]'''
|{{ubl|Leascheannaire [[Fine Gael|Fhine Gael]] {{small|(2024)}},|[[Rialtas na hÉireann|Aire rialtais]] {{small|(2014–2025)}},|[[Teachta Dála|TD]] ar son [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|An Cabhán–Muineachán]] {{small|(2011–2024)}}}}
|19 Lúnasa 2025
| style="text-align:center; vertical-align:middle;" |[[Íomhá:Heather Humphreys 2025 presidential campaign logo.png|200x200px]]<br/>
([[Feachtas Uachtaránachta Heather Humphreys (2025)|feachtas]])
[https://www.heatherforpresident.ie/ga/ heatherforpresident.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250913124434/https://www.heatherforpresident.ie/ga/ |date=2025-09-13 }}
|[[Fine Gael]] (55 comhalta an Oireachtais)
|<ref>{{Cite news|url=http://www.rte.ie/news/presidential-election/2025/0819/1529086-presidential-election/|teideal=Humphreys, Kelly to seek FG nomination for presidency|dáta=19 Lúnasa 2025|language=as Béarla|work=[[RTÉ News]]|dátarochtana=19 Lúnasa 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250819075335/https://www.rte.ie/news/presidential-election/2025/0819/1529086-presidential-election/|archivedate=19 Lúnasa 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/09/02/fine-gael-confirms-heather-humphreys-as-its-candidate-for-presidential-election/|teideal="Fine Gael confirms Heather Humphreys as its candidate for presidential election"|údar=[[Jack Horgan-Jones]]|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]}}</ref>
|}
{| class="wikitable sortable vertical-align-top"
|-
|}
== Féach freisin ==
* [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2011]]
* [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Toghcháin agus reifrinn i bPoblacht na hÉireann}}
[[Catagóir:2025]]
[[Catagóir:Toghcháin Uachtaránachta na hÉireann]]
[[Catagóir:Caitríona Ní Chonghaile]]
1a6rickqnutq9pjfgiwkkagfr7uv72f
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE
2
121281
1330996
1330975
2026-10-30T13:46:17Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1330996
wikitext
text/x-wiki
== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q748720.
OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value="1998" | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
|
|
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}
== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]
?bunDáta ?tírLabel ?lógó
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q112827555.
?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en").
?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga").
#OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
#SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
#}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| European Union Aviation Safety Agency
| Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| EU Customs Authority
| Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|}
{{Wikidata list end}}
0eghzleuwpfblcg0ogfhq8uzw9zu5it
Catagóir:Caitríona Ní Chonghaile
14
121501
1331069
1286280
2026-10-30T16:59:24Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Catagóir:Catherine Connolly]] go [[Catagóir:Caitríona Ní Chonghaile]]: Leagan Gaeilge
1286280
wikitext
text/x-wiki
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Leeds]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]]
[[Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann]]
[[Catagóir:Méaraí mná]]
[[Catagóir:Méaraí na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]]
[[Catagóir:Síceolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála mná]]
[[Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha]]
[[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]]
r5uvwzqkvwko73vhio2e9kc7vhx9kpz
Úsáideoir:Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d
2
128635
1330991
1330961
2026-10-30T12:12:14Z
Céréales Killer
21581
Céréales Killer moved page [[Úsáideoir:Sanduíche de Presunto]] to [[Úsáideoir:Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sanduíche de Presunto|Sanduíche de Presunto]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d|Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d]]"
1330961
wikitext
text/x-wiki
{{Scrios}}
s7jxtm4py8bm86xzdpr3f1i1trnaot6
Plé úsáideora:Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d
3
128643
1330992
1330962
2026-10-30T12:12:14Z
Céréales Killer
21581
Céréales Killer moved page [[Plé úsáideora:Sanduíche de Presunto]] to [[Plé úsáideora:Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sanduíche de Presunto|Sanduíche de Presunto]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d|Renamed user b35fad33e3f6d948593dbb481fa3bd4d]]"
1330962
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Tubaiste traenach Toledo 2026
0
128715
1331104
1330882
2026-10-30T20:18:56Z
LametinoWiki
23199
1331104
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Tharla '''tubaiste traenach Toledo'''<ref>i mBéarla, ''2026 Toledo train collision''
</ref> ar an 28 Deireadh Fómhair 2026 nuair a bhuail dhá [[Traein|thraein]] faoina chéile i ndeisceart na [[An Spáinn|Spáinne]]. D'imigh ceann de na traenacha de na ráillí agus bhuail ceann ar aghaidh faoin traein eile in [[Los Yébenes]] i cúige [[Toledo]]. Maraíodh 68 duine.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=68, ar a laghad, maraithe sa Spáinn i dtimpiste iarnróid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/1028/1597080-30-ar-a-laghad-maraithe-sa-spainn-i-dtimpiste-iarnroid/|date=2026-10-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Cúlra ==
Ba í seo an tubaiste traenach is measa sa Spáinn ó 2013. I mí Iúil 2013, tharla tubaiste traenach gar le [[Santiago de Compostela]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/president-higgins-pays-respects-to-the-victims-of-the-recent-rail-disaster|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-01-19}}</ref> Maraíodh 79. D'íoc Allianz Global agus comhlachtaí eile €25 milliún mar chúiteamh.... in 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.swissinfo.ch/eng/train-driver,-safety-official-convicted-over-spain's-worst-train-crash-in-decades/85055244|teideal=Train driver, safety official convicted over Spain's worst train crash in decades|údar=S. W. I. swissinfo.ch|dáta=2024-07-26|language=en|work=SWI swissinfo.ch|dátarochtana=2026-01-19}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Santiago de Compostela derailment|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_Compostela_derailment&oldid=1333772472|journal=Wikipedia|date=2026-01-19|language=en}}</ref>
Tá an líonra traenach ardluais is mó san [[An Eoraip|Eoraip]] ag an Spáinn do thraenacha a théann os cionn 250 ciliméadar san uair, le níos mó ná 3,100 ciliméadar. Bhí níos mó ná 25 milliún paisinéir thraenacha ardluas ag [[Renfe]] in 2024, agus 40 milliún in iomlán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.trenvista.net/en/news/flash/renfe-breaks-all-time-passenger-record-in-2024/|teideal=Renfe breaks all-time passenger record in 2024|údar=Miguel Bustos|dáta=2025-02-10|language=en-GB|dátarochtana=2026-01-19}}</ref>
== Imeachtaí ==
Bhuail dhá thraein a chéile ar an líne traenach idir [[Maidrid]] agus an [[An Andalúis|Andalúis]] i ndeisceart na tíre. Tá an eachtra seo ar an tarna timpiste dá leithéid ar an líne chéanna le bliain anuas. Bhuail traein de chuid chomhlacht stáit iarnróid na Spáinne, Renfe, agus traein de chuid an chomhlachta phríobháidigh, Iryo, a chéile go gairid tar éis 9am, am na Spáinne, ar maidin. Cuireadh dhá charráiste de thraein Iryo de na ráillí de bharr an imbhuailte.
Bhí an traein de chuid Iryo stoptha ag bothán comharthaí, nuair a bhuail traein ardluais de chuid Renfe ina héadan. Theip ar an mbothán comharthaí agus ansin tugadh comhartha lochtach don traein de chuid Iryo tosú arís, nuair ba chóir dó fanacht.
Bhí trí lá oifigiúla dobhróin fógartha sa Spáinn.<ref name=":1" />
== Fiosrúcháin ==
== Féach freisin ==
* [[Tubaiste traenach Adamuz 2026]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Tubaistí]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Stair na Spáinne]]
[[Catagóir:Eachtraí traenach]]
[[Catagóir:Cúige Toledo]]
[[Catagóir:An Andalúis]]
[[Catagóir:Andalúis]]
mc4xik57kzbrig6i8iajk437jjszzzm
Richard Boyd Barrett
0
128722
1331014
2026-10-30T15:15:38Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Richard Boyd Barrett]] go [[Risteard Búiteach Bairéid]]: Leagan Gaeilge
1331014
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Risteard Búiteach Bairéid]]
c86yroely0ly70h89ial7bxxtm2l3f3
1331019
1331014
2026-10-30T15:24:41Z
Xqbot
3926
Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Risteard Búiteach Bairéid]] go [[Risteard Buíd Bairéid]]
1331019
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Risteard Buíd Bairéid]]
pg9w5i071xwhmsg65jwfrwwvz7wtg9c
Risteard Búiteach Bairéid
0
128723
1331017
2026-10-30T15:21:25Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Risteard Búiteach Bairéid]] go [[Risteard Buíd Bairéid]]: Misspelled title
1331017
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Risteard Buíd Bairéid]]
pg9w5i071xwhmsg65jwfrwwvz7wtg9c
John Brady
0
128724
1331022
2026-10-30T15:27:00Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[John Brady]] go [[Seán Ó Bradaigh]]: Leagan Gaeilge
1331022
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Seán Ó Bradaigh]]
rq7w5alyhzq7b24oqrs3erdy0ygr7t0
Colm Brophy
0
128725
1331025
2026-10-30T15:33:38Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Colm Brophy]] go [[Colm Ó Bróithe]]: Leagan Gaeilge
1331025
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Colm Ó Bróithe]]
97oelthwrzlmhgstq1aa11u2tcmc0jz
Ciarán Ahern
0
128726
1331029
2026-10-30T15:38:59Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Ciarán Ahern]] go [[Ciarán Ó hEachthairn]]: Leagan Gaeilge
1331029
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Ciarán Ó hEachthairn]]
a3ywjtqrj2ail1so8jnkb60jrg3tvht
Catherine Ardagh
0
128727
1331032
2026-10-30T15:43:16Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Catherine Ardagh]] go [[Caitríona Ardachaidh]]: Leagan Gaeilge
1331032
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Caitríona Ardachaidh]]
src8mv7v4emxuqm4dfcov3c1kikabns
James Browne
0
128728
1331035
2026-10-30T15:47:27Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[James Browne]] go [[Séamus de Brún]]: Leagan Gaeilge
1331035
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Séamus de Brún]]
h6bbycfy779qsqvvdizqma60nq8wwiw
Pat Buckley
0
128729
1331041
2026-10-30T15:57:55Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Pat Buckley]] go [[Páid Ó Buachalla]]: Leagan Gaeilge
1331041
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Páid Ó Buachalla]]
o5aozfdpo4xjfv5f0n61omfebtfuald
Colm Burke
0
128730
1331045
2026-10-30T16:01:52Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Colm Burke]] go [[Colm de Búrca]]: Leagan Gaeilge
1331045
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Colm de Búrca]]
70dtd4w7ts0wb3d9cmnu1pighdhey6v
Mary Butler
0
128731
1331048
2026-10-30T16:09:57Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Mary Butler]] go [[Máire de Buitléir]]
1331048
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Máire de Buitléir]]
4yv87ffoc3sj4g2ucrkos5phv2ivs1b
Jerry Buttimer
0
128732
1331051
2026-10-30T16:14:39Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Jerry Buttimer]] go [[Diarmuid Ó Buitiméir]]: Leagan Gaeilge
1331051
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Diarmuid Ó Buitiméir]]
rtuywf2nvpyt9eg37mknr68upq4hyfv
Thomas Byrne (An Mhí Thoir)
0
128733
1331054
2026-10-30T16:31:45Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)]] go [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)]]: Leagan Gaeilge
1331054
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)]]
58rftqhhldoo1s6vzhwvb1tc4mgl11d
Jennifer Whitmore
0
128734
1331059
2026-10-30T16:39:03Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Jennifer Whitmore]] go [[Sinéad Whitmore]]: Leagan Gaeilge
1331059
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Sinéad Whitmore]]
jvi0lo7ahxypvevbw4utihypaa1pgtu
Robert Troy
0
128735
1331062
2026-10-30T16:48:45Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Robert Troy]] go [[Roibeard Ó Troithigh]]: Leagan Gaeilge
1331062
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Roibeard Ó Troithigh]]
48q01359eent5cvz5th9nnbwjetuwrc
Christopher O’Sullivan
0
128736
1331065
2026-10-30T16:52:57Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Christopher O’Sullivan]] go [[Criostóir Ó Súilleabháin]]: Leagan Gaeilge
1331065
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Criostóir Ó Súilleabháin]]
53km1yfseaiw97g5qkc7u1sakjlemgd
Maurice Quinlivan
0
128737
1331068
2026-10-30T16:57:33Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Maurice Quinlivan]] go [[Muiris Ó Caoindealbháin]]: Leagan Gaeilge
1331068
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Muiris Ó Caoindealbháin]]
ev9dblsnlcy65e3h3q5ndio5sg4wx9w
Catagóir:Catherine Connolly
14
128738
1331070
2026-10-30T16:59:24Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Catagóir:Catherine Connolly]] go [[Catagóir:Caitríona Ní Chonghaile]]: Leagan Gaeilge
1331070
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[:Catagóir:Caitríona Ní Chonghaile]]
s8yflexp6t14tfi9yvkaeh9inkxvgt8
Duncan Smith (polaiteoir)
0
128739
1331078
2026-10-30T17:53:29Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Duncan Smith (polaiteoir)]] go [[Donncha Mac Gabhann]]: Leagan Gaeilge
1331078
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Donncha Mac Gabhann]]
nhr9covwv9yshibxyt1uvx9f7sgr5fp
Brendan Smith
0
128740
1331081
2026-10-30T17:56:41Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Brendan Smith]] go [[Breandán Mac Gabhann]]: Leagan Gaeilge
1331081
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Breandán Mac Gabhann]]
dcejzeltk3a2vf4m0ba6mmqua40vsze
Eamon Scanlon
0
128741
1331087
2026-10-30T18:00:14Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Eamon Scanlon]] go [[Éamonn Ó Scannláin]]: Leagan Gaeilge
1331087
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Éamonn Ó Scannláin]]
d7v97y6ex3un2tqxcd5vlvooa2n96nl
Cian O’Callaghan
0
128742
1331093
2026-10-30T18:20:40Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Cian O’Callaghan]] go [[Cian Ó Ceallacháin]]: Leagan Gaeilge
1331093
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Cian Ó Ceallacháin]]
rpe4t3pwgpmpueazx64igzgyr9w4jvy
Simon Harris
0
128743
1331099
2026-10-30T19:46:20Z
LametinoWiki
23199
LametinoWiki moved page [[Simon Harris]] to [[Síomón Ó hEarchaí]] over redirect: Leagan Gaeilge
1331099
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Síomón Ó hEarchaí]]
6bt671v66coxhn1vg697ur1bhlv3nv7
Mary Lou McDonald
0
128744
1331109
2026-10-30T20:32:52Z
LametinoWiki
23199
Bhog LametinoWiki an leathanach [[Mary Lou McDonald]] go [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]: Leagan Gaeilge
1331109
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]]
pde7ej5968qcmvuecffjt7hxkoii8ox
Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)
0
128745
1331121
2026-10-31T00:17:11Z
TGcoa
21229
Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Tá '''Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)''' suite 75km siar ó [[Teasaloinicé]] sa [[An Ghréig|Ghréig]], áit a bhfuil [[Pilib na Macadóine]] curtha..<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/odaise-sa-ngreig-le-halastar-mor-seachtain-i-gcathair-thessaloniki/|teideal=Odaisé sa nGréig le hAlastar Mór – seachtain i gcathair Thessaloniki|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=30 Deireadh Fómhair 2026|language=g...'
1331121
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Tá '''Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)''' suite 75km siar ó [[Teasaloinicé]] sa [[An Ghréig|Ghréig]], áit a bhfuil [[Pilib na Macadóine]] curtha..<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/odaise-sa-ngreig-le-halastar-mor-seachtain-i-gcathair-thessaloniki/|teideal=Odaisé sa nGréig le hAlastar Mór – seachtain i gcathair Thessaloniki|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=30 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-31}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[An tSean-Ghréig]]
* [[Alastar Mór]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An tSean-Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí sa Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí cúirte]]
[[Catagóir:Tuamaí]]
[[Catagóir:Músaeim]]
[[Catagóir:Stair na Gréige]]
[[Catagóir:Teasaloinicé]]
[[Catagóir:An Mhacadóin Ghréagach]]
pwl20mb3lnwfszajy4vnpy1h5ojhdun
1331122
1331121
2026-10-31T01:02:39Z
TGcoa
21229
1331122
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Tá '''Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)''' suite 75km siar ó [[Teasaloinicé]] sa [[An Ghréig|Ghréig]], áit a bhfuil [[Pilib II na Macadóine]] curtha.
Sa mbliain 1937, chuaigh seandálaithe ag tóraíocht faoi chnocán ar leith i gceantar Vergina agus ní fhéadfaidís a chreidiúint go raibh uaigh Philib aimsithe acu. Deirtear go bhfuil an t-éacht seandálaíochta sin sa dara háit ó thaobh tábhachta de, i ndiaidh aimsiú thuama Tutankhamun i 1922, san Éigipt.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/odaise-sa-ngreig-le-halastar-mor-seachtain-i-gcathair-thessaloniki/|teideal=Odaisé sa nGréig le hAlastar Mór – seachtain i gcathair Thessaloniki|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=30 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-31}}</ref>
Cuireadh tús le tógáil an mhúsaeim sa bhliain 1993 agus osclaíodh é sa bhliain 1997. Inniu tá an músaem agus tuama Philib in aon láthair amháin i Vergina. Tá creidiúint mhór ag dul do na húdaráis sa nGréig faoi gur fhág siad na hiontais seo ina n-áit féin agus gur thóg siad músaem speisialta thart orthu. Caithfidh an turasóir stró a chur air/uirthi féin le dhul ann agus iad a fheiceáil.
Tá an saibhreas óir a aimsíodh ann – coróineacha, boscaí óir agus iarsmaí luachmhara eile a cuireadh san uaigh in éineacht le Pilib, le feiceáil ar taispeáint sna seomraí taispeántais ar an láthair chéanna.
Tá na doirse móra marmair fós ina seasamh mar a bhí nuair a chuaigh na seandálaithe isteach ann. Ach níor oscail siad na doirse – chuadar isteach ón mbarr, ag tochailt, píosa ar phíosa, go dtí go bhfaca siad an tuama thíos fúthu.<ref name=":1" />
== Féach freisin ==
* [[An tSean-Ghréig]]
* [[Alastar Mór]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An tSean-Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí sa Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí cúirte]]
[[Catagóir:Tuamaí]]
[[Catagóir:Músaeim]]
[[Catagóir:Stair na Gréige]]
[[Catagóir:Teasaloinicé]]
[[Catagóir:An Mhacadóin Ghréagach]]
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Ghréig]]
[[Catagóir:Pilib II na Macadóine]]
mtbjt6yc7bs1zpviqooljrjhqm1en71
1331123
1331122
2026-10-31T07:22:22Z
TGcoa
21229
1331123
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh|item=Q12881242}}
Tá '''Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)''' suite 75 km siar ó [[Teasaloinicé]] sa [[An Ghréig|Ghréig]], áit a bhfuil [[Pilib II na Macadóine]] curtha. Ba í Aigai an chéad phríomhchathair a bhí ag [[Ríocht na Macadóine]], agus tá a láthair seandálaíochta ar [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|Liosta Oidhreachta Domhanda UNESCO]] ó 1996 i leith.<ref name="gna">{{Lua idirlín|url=https://www.greeknewsagenda.gr/polycentric-museum-aigai/|teideal=The Archaeological Site and Polycentric Museum of Aigai|údar=N.M.|dáta=8 Bealtaine 2025|language=en|work=Greek News Agenda|dátarochtana=2026-10-31}}</ref>
[[Íomhá:Image larnax of philip.jpg|mion|220px|An bosca óir as tuama Philib, agus Grian Vergina ar a chlúdach|clé]]
== Na tuamaí ríoga ==
Sa 3ú haois RC, chreach saighdiúirí Ceilteacha cuid de reilig Aigai. Ina dhiaidh sin, tógadh dumha cré ollmhór os cionn na dtuamaí ríoga chun iad a chosaint.<ref name="grant">{{Lua idirlín|url=https://www.worldhistory.org/article/1490/the-royal-macedonian-tombs-at-vergina/|teideal=The Royal Macedonian Tombs at Vergina|údar=David Grant|dáta=5 Feabhra 2020|language=en|work=World History Encyclopedia|dátarochtana=2026-10-31}}</ref>
Sa bhliain 1977, chuaigh seandálaithe ag tóraíocht faoi chnocán ar leith i gceantar Vergina agus ní fhéadfaidís a chreidiúint go raibh uaigh Philib aimsithe acu. Deirtear go bhfuil an t-éacht seandálaíochta sin sa dara háit ó thaobh tábhachta de, i ndiaidh aimsiú thuama [[Tútancáman|Tutankhamun]] in 1922, san Éigipt.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/odaise-sa-ngreig-le-halastar-mor-seachtain-i-gcathair-thessaloniki/|teideal=Odaisé sa nGréig le hAlastar Mór – seachtain i gcathair Thessaloniki|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=30 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-31}}</ref>
Ba é an seandálaí Gréagach Manolis Andronikos a bhí i gceannas ar an tochailt. Bhí ceithre thuama faoin gcnocán, agus níor chuir gadaithe isteach ar dhá cheann acu.<ref name="gna" />
== An músaem ==
Cuireadh tús le tógáil an mhúsaeim sa bhliain 1993 agus osclaíodh é sa bhliain 1997.<ref name="musaem-en">{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_of_the_Royal_Tombs_of_Aigai_(Vergina)|teideal=Museum of the Royal Tombs of Aigai (Vergina)|language=en|work=Wikipedia|dátarochtana=2026-10-31}}</ref> Inniu tá an músaem agus tuama Philib in aon láthair amháin in Vergina. Tá creidiúint mhór ag dul do na húdaráis sa Ghréig faoi gur fhág siad na hiontais seo ina n-áit féin agus gur thóg siad músaem speisialta thart orthu. Tá an músaem taobh istigh den dumha féin, agus coinnítear an teocht agus an taise seasmhach ann chun na pictiúir ar bhallaí na dtuamaí a chaomhnú.<ref name="gna" /> Caithfidh an turasóir stró a chur air/uirthi féin le dul ann agus iad a fheiceáil.
Tá an saibhreas óir a aimsíodh ann – coróineacha, boscaí óir agus iarsmaí luachmhara eile a cuireadh san uaigh in éineacht le Pilib – le feiceáil ar taispeáint sna seomraí taispeántais ar an láthair chéanna. I measc na n-iarsmaí is cáiliúla tá an bosca óir ina raibh cnámha dóite an rí, fillte in éadach corcra, agus Grian Vergina ar a chlúdach.<ref>Gréigis: ''Ήλιος της Βεργίνας''; Béarla: ''Vergina Sun''.</ref><ref name="gna" /><ref name="grant" />
Tá na doirse móra marmair fós ina seasamh mar a bhí nuair a chuaigh na seandálaithe isteach ann. Ach níor oscail siad na doirse – chuaigh siad isteach ón mbarr, ag tochailt, píosa ar phíosa, go dtí go bhfaca siad an tuama thíos fúthu.<ref name=":1" />
== Féach freisin ==
* [[An tSean-Ghréig]]
* [[Alastar Mór]]
* [[Ríocht na Macadóine]]
* [[Seandálaíocht]]
* [[Suíomh Oidhreachta Domhanda]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Iarsmalann na dTuamaí Ríoga in Aigai (Vergina)}}
[[Catagóir:An tSean-Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí sa Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí]]
[[Catagóir:Músaeim]]
[[Catagóir:Stair na Gréige]]
[[Catagóir:Teasaloinicé]]
[[Catagóir:An Mhacadóin Ghréagach]]
[[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Ghréig]]
[[Catagóir:Pilib II na Macadóine]]
[[Catagóir:Suíomhanna Oidhreachta Domhanda]]
[[Catagóir:Láithreáin seandálaíochta]]
[[Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda sa Ghréig]]
[[Catagóir:Músaeim seandálaíochta sa Ghréig]]
[[Catagóir:Bunaíochtaí 1993 sa Ghréig]]
[[Catagóir:Láithreáin Seandálaíochta na Sean-Ghréige sa Ghréig]]
[[Catagóir:Turasóireacht sa Ghréig]]
[[Catagóir:Tuamaí ríoga]]
[[Catagóir:Ríocht na Macadóine]]
4u022rd8g81tb8cet60ib6k80k4a1yz