Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ogham 0 2211 1331629 1323438 2026-11-03T07:19:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331629 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Córais Scríbhneoireachta‎}} <div align=center><font size=7>&#x169b;&#x1691;&#x168c;&#x1690;&#x168b;&#x169c;</font></div> Is [[aibítir]] sheanda é an t'''Ogham''' nó '''Aibítir na gcrann''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ogam'''), an t-oghamchraobh, a bhíodh in úsáid roimh theacht na [[Críostaíocht|Críostaíochta]] go [[Éire|hÉirinn]], idir [[300]] A.D. agus [[600]] A.D. Faightear inscríte é in Éirinn, in [[Albain]], sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], i [[Sasana]], agus i [[Oileán Mhanann|Manainn]]. [[Íomhá:Book of Ballymote 170r.jpg|mion|clé|240px|Leathanach 170r - Leabhar Bhaile an Mhóta]] == An Córas Scríbhneoireachta == Nuair a ghearrtaí an tOgham ar [[liag]], ar ghallán nó ar chloch chuimhneachán, ritheadh an téacs ó bhun na cloiche aníos. D'úsáidtí poncanna do na [[guta|gutaí]] mar seo a leanas: ponc amháin = a, dhá phonc = o, trí phonc = u, ceithre phonc = e agus cúig phonc = i. D'úsáidtí stróiceacha do na [[consan|consain]]. Ghearrtaí an scríbhneoireacht seo ar imeall na cloiche nó ar lár líne ar a dtugtaí an 'fleasc'. Tá inscríbhinní dátheangacha [[Gaeilge]] agus [[Laidin|Laidine]] ann freisin, a léitear ó chlé go deis. Nuair a bhí an tOgham scríofa i lámhscríbhinní, lean an téacs gnáth-threo na Laidine (cothrománach agus ó chlé go deis), le stríoca ingearacha in áit eangaí greanta na n-inscríbhinní le haghaidh na ngutaí. [[Íomhá:All Ogham letters including Forfeda - Übersicht aller Ogham-Zeichen einschließlich Forfeda.jpg|thumb|350px|Tá 25 bunlitir san Ogham]] == Fairsinge == Maítear gur thosaigh an tOgham, in iardheisceart na tíre agus tá teacht ar 121 sampla de na galláin seo i [[Contae Chiarraí|gCiarraí]]. Faightear 81 sampla i [[Contae Chorcaí|gCorcaigh]] agus 47 sampla i [[Contae Phort Láirge|bPort Láirge]]. Faightear 15 sampla sa Bhreatain Bheag agus tá an gallán oghaim is sia soir le fáil i [[Silchester]] i Sasana, rud a chiallaíonn gur bhog na daoine leis an scríbhneoireacht seo soir de réir a chéile, ó Chiarraí ar aghaidh. ==Aibítir an Oghaim== {{féach freisin|Bríatharogam}} Tá 25 bunlitir san Ogham. Tugtar ''fid''<ref>[http://dil.ie/21999 fid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821184506/http://dil.ie/21999 |date=2019-08-21 }}, crann, litir, guta, ar eDIL</ref> (fiodh, crann) ar an gcéad fiche [[Litir (aibítir)|litir]], roinnte ina gceithre aicme ainmnithe as an gcéad litir sa tsraith (''Aicme Bheithe'', ''Aicme Uatha'', ''Aicme Mhuine'', ''Aicme Ailme''). Cuireann an focal 'fiodh' in iúl an nasc idir crainn agus ainmneacha na litreacha. Is ''taebomna''<ref>[http://dil.ie/39468 taebomna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809045848/http://dil.ie/39468 |date=2020-08-09 }} ar eDIL</ref>, taobhomhna nó consain iad an chéad 15 díobh, agus gutaí simplí na 5 deireanacha. Tugtar ''[[forfeda]]''<ref>[http://dil.ie/23611 forfid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824093035/http://www.dil.ie/23611 |date=2019-08-24 }}, litir sa bhreis, ar eDIL</ref> (airfheánna, litreacha sa bhreis) ar na litreacha eile. Tá aon aicme oifigiúil amháin inniu ann, agus défhoghair atá ann, ach faightear ''forfeda'' eile, go háirithe Peith. {{Litreacha Oghaim}} <!-- féach na leathanaigh féin * '''[[Beith (ogham)|Beith]] [B]''', Is é is brí le '''Beithe''' sa tSean-Ghaeilge ná "[[Beith|crann beithe]]", gaolmhar leis an bhfocal ''bedw'' sa Mheán-Bhreatnais. Ceaptar gur iasacht ón bhfocal gaolmhar sa Ghaillis é an focal Laidine ''betula''. * '''[[Luis (ogham)|Luis]]/Caertheand [L]''', Sa tSean-Ghaeilge, tá an focal '''Luis''' gaolmhar le ''luise'' nó ''lus.'' Úsáidtear '''Caertheand''' i gcóras na gcrann, i.e. seanfhocal ar "[[Caorthann|crann caorthainn]]". * '''[[Fearn (ogham)|Fearn]] [W]''', bhí an brí céanna ag '''Fearn''' sa tSean-Ghaeilge is atá aige sa Nua-Ghaeilge ~ [[Fearn]] nó [[Fearnóg]]. Ós rud é go bhfoghraíodh "f" mar "w" sa tSean-Ghaeilge, i.e.''*wernā'', ba é '''{{IPA|[w]}}''' an fhuaim a sheasann sé di. *'''[[Sail (ogham)|Sail]] [S]''', Is é is brí le '''Sail''' sa tSean-Ghaeilge ná "[[Saileach|crann saillí]]" nó "[[saileach]]", gaolmhar le ''salix'' sa Laidin. * '''[[Nion (ogham)|Nion]]/Uinnius [N]''' Is é is brí le '''Nin''' sa tSean-Ghaeilge ná "píce" or "áiléir". Úsáidtear '''Uinnius''' i gcóras na gcrann, i.e. seanfhocal ar "[[Fuinseog|fhuinseog]]".--> * '''[[Uath (ogham)|Uath]] [H]''', tá an bhrí chéanna ag an bhfocal '''Uath '''sa tSean-Ghaeilge is atá aige sa Nua-Ghaeilge. Úsáidtear “[[Sceach gheal|Sceach Gheall]]” i gCóras na gcrann. Ní fios cad é sanasaíocht fhoinseacht an fhocail, áfach, foghraíocht an fhocail ach oiread. Molann McManus (1986) gur '''[y]''' atá i gceist. Mhol Peter Schrijver (''féach ''McManus 1991:37) go bhfuil seans ann, más rud é gurb leagan gaolmhar é leis an Laidin pavere, gur lean rian den *p sa [[Phróta-Ind-Eorpach]] ar aghaidh sa nGaeilge Chianach, ach níl aon fhianaise neamhspleách de sin.<!-- * '''[[Dair (ogham)|Dair]] [D]''', tá an bhrí chéanna ag an bhfocal '''Dair '''sa tSean-Ghaeilge is atá aige sa Nua-Ghaeilge, i.e. [[Dair|crann darach]]. (PIE ''*doru-'').<ref>https://en.wiktionary.org/wiki/dair</ref> * '''[[Tinne (ogham)|Tinne]]/Cuileand [T],''' De réir fianaise na nathanna meafaracha (nó ''kennings''), is é is brí le Tinne sa tSean-Ghaeilge ná "barra miotail”, nó “tinne". Úsáidtear “Cuileand” i gCóras na gcrann, i.e. [[Cuileann]]. * '''[[Coll (ogham)|Coll]]''', sa tSean-Ghaeilge bhí an focal céanna atá ann inniu sa Nua-Ghaeilge, '''Coll''', gaolmhar leis an focal ''collen'' sa Bhreatanais. Sa Laidin, tá an focal ''corulus'' nó ''corylus'' gaolmhar leis. * '''[[Ceirt (ogham)|Ceirt]]''', nó '''Cert''' sa tSean-Ghaeilge. Tá an focal seo gaolmhar le ''perth'' sa Bhreatnais agus ''quercus'', “dair”, sa Laidin (Próta-Ind-Eorpach *perkwos). Ceapadh go mícheart gur ceirt a bhí ann sa tSean-Ghaeilge, an focal ar “chiap”, agus tá an botún sin le feiceáil sna nathanna meafaracha. * '''[[Muin (ogham)|Muin]]''' * '''[[Gort (ogham)|Gort]]''' * '''[[nGéadal (ogham)|nGéadal]]''' * '''[[Straif (ogham)|Straif]]''' * '''[[Ruis (ogham)|Ruis]]''' * '''[[Ailm (ogham)|Ailm]]''' * '''[[Onn (ogham)|Onn]]''' * '''[[Úr (ogham)|Úr]]''' * '''[[Eadhadh (ogham)|Eadhadh]]''' * '''[[Iodhadh (ogham)|Iodhadh]].'''--> ==Unicode== Cuireadh an tOgham leis an gCaighdeán Unicode i Mí Mheán Fómhair 1999 nuair a seoladh leagan 3.0. Tógadh litriú na n-ainmneacha as caighdeánú as an mbliain 1997,<ref>Cén cheann?</ref> agus gafa chuig an gCaighdeán Unicode agus Caighdeán na hÉireann 434:1999. Tá 32 cód le fáil sa bhloc Unicode, U+1680–U+169F, san áireamh spás, 26 litir &mdash; 25 sa 5 bhunaicme, agus peith &mdash; tús- agus críoch-chleite, agus 3 in áirithe. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:#FFFFFF;font-size:large;text-align:center" | colspan="17" style="background:#F8F8F8;font-size:small" | '''Ogham'''<ref group=U1680>Ó leagan Unicode 12.0 amach</ref><ref group= U1680>Boscaí liatha neamhshannta</ref><br />[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1680.pdf Cairt Oifigiúil den Unicode Consortium] (PDF) |- style="background:#F8F8F8;font-size:small" | style="width:45pt" | &nbsp; || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F |- | style="background:#F8F8F8;font-size:small" | U+168x | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1680: SPACE" | &#x1680; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1681: BEITH" | &#x1681; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1682: LUIS" | &#x1682; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1683: FEARN" | &#x1683; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1684: SAIL" | &#x1684; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1685: NION" | &#x1685; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1686: UATH" | &#x1686; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1687: DAIR" | &#x1687; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1688: TINNE" | &#x1688; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1689: COLL" | &#x1689; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+168A: CEIRT" | &#x168A; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+168B: MUIN" | &#x168B; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+168C: GORT" | &#x168C; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+168D: NGEADAL" | &#x168D; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+168E: STRAIF" | &#x168E; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+168F: RUIS" | &#x168F; |- | style="background:#F8F8F8;font-size:small" | U+169x | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1690: AILM" | &#x1690; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1691: ONN" | &#x1691; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1692: UR" | &#x1692; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1693: EADHADH" | &#x1693; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1694: IODHADH" | &#x1694; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1695: EABHADH" | &#x1695; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1696: OR" | &#x1696; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1697: UILLEANN" | &#x1697; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1698: IFIN" | &#x1698; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+1699: EAMHANCHOLL" | &#x1699; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+169A: PEITH" | &#x169A; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+169B: FEATHER MARK" | &#x169B; | style="font-family:'Noto Sans Ogham';" title="U+169C: REVERSED FEATHER MARK" | &#x169C; | title="In áirithe" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="In áirithe" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="In áirithe" style="background-color:#CCCCCC;" | |- | colspan="17" style="background:#F8F8F8;font-size:small;text-align:left" | '''Nótaí''' <references group=U1680 /> |} == Cé dó an tOgham? == Ba scil ar leith í an [[córas scríbhneoireachta]] seo, is mar sin, scríobhtaí é do dhaoine tábhachtacha, a cuireadh mar a seasann an gallán anois. Ainmneacha daoine móra le rá – [[rí|ríthe]], [[taoiseach|taoisigh]] agus daoine cumhachtacha eile – a scríobhtaí ar na galláin oghaim den chuid is mó. De réir an tseanchais, ba é an [[dia]] [[Ceilteach]] [[Oghma]] (dia na hurlabhra agus na foghlama) a cheap an córas scríbhneoireachta seo. == Deireadh ré == Tháinig deireadh le ré an oghaim le teacht na manach go hÉirinn mar d'úsáidtí aibítir na Laidine ó shin i leith agus bhíodh na manaigh ag scríobh ar phár. Cé gur tháinig deireadh lena ré sa seachtú haois, faightear tagairt don ogham i [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] a scríobhadh san 11ú haois. == Foinse == * Ó Murchú, Máirtín (1985). ''The Irish Language''. An Roinn Ghnóthaí Eachtrannacha agus Bord na Gaeilge (arna chur i gcló ag Ormond Printing Co., Éire). ==Féach freisin== * ''[[Auraicept na n-Éces]]'' * [[Briatharoghaim]] * ''[[De Dúilib Feda na Forfid]]'' * [[An Leabhar Oghaim]] ==Naisc sheachtracha== * [http://www.megalithicireland.com Irish Ogham Stones] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204061642/http://www.megalithicireland.com/ |date=2021-02-04 }} * [http://https://www.ucc.ie/en/discover/visit/centre/stone-corridor/The Stone Corridor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/ |date=2013-07-11 }} * [https://www.evertype.com/standards/og/ogmharc.html Gach uile rud faoi Ogham ar an Líon] lenár gcara [[Úsáideoir:Evertype|Evertype]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Teangeolaíocht na Gaeilge}} [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Aibítrí]] [[Catagóir:Ogham| ]] p627yd8esmlhpd03drps3elnivueblx Seamus Heaney 0 2439 1331658 1323955 2026-11-03T10:45:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331658 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Filíocht|File]] [[Béarla]] a rugadh i g[[Contae Dhoire]] in [[Éire|Éirinn]] ab ea '''Seamus Justin Heaney''' (baintear úsáid as an leagan Gaeilge dá ainm scaití: '''Séamus Ó hÉannaí''' nó '''Ó hÉanaí''',<ref>[http://igaeilge.wordpress.com/2009/04/13/seamus-heaney-agus-filiocht-na-ceannairce/ Seamus Heaney agus filíocht na ceannairce], ''iGaeilge'', dáta rochtana 13ú Deireadh Fómhair 2017</ref><ref>{{Lua idirlín |url=https://blogs.transparent.com/irish/seamus-o-heanai-seamus-heaney-1939-2013/ |teideal=Seamas Ó hÉanaí |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024195822/https://blogs.transparent.com/irish/seamus-o-heanai-seamus-heaney-1939-2013/ |archivedate=2020-10-24 |dátarochtana=2017-10-04}}</ref> [[13 Aibreán]] [[1939]] - [[30 Lúnasa]] [[2013]].<ref>{{ lua idirlín | url=http://core.ac.uk/download/pdf/228997457.pdf | teideal=Amach as an Iontas, Isteach san Iontas, i gCuimhneachán: Seamus Heaney (1939-2013) | údar=Roslyn Blyn-LaDrew | dáta=2014 | dátarochtana=2020 }}</ref> Foilsíodh líon mór cnuasach filíochta dá chuid. Bronnadh an [[Duais Nobel na Litríochta]] air ar an [[9 Nollaig]] [[1995]] i [[Stócólm]], sa t[[An tSualainn|Sualainn]]. [[Íomhá:Seamus Heaney Honorary Conferring (3) (9627684043).jpg|clé|mion|8 Feabhra 1996]] [[Íomhá:Antoni Milosz & Seamus Heaney 2004.jpg|332x332px|thumb|Seamus Heaney (deas) le [[Antoni Milosz]] (clé) sa bhliain [[2004]].|alt=|clé]][[Íomhá:Seamus Heaney 2013 (cropped).jpg|mion|2013|clé]] == Tús a shaoil == Rugadh Heaney ar an [[13 Aibreán]] [[1939]], i dteach feirme an teaghlach darbh ainm Mossbawn, idir [[An Seanmhullach]] agus [[Tuaim, Contae Aontroma|Tuaim]] i g[[Contae Dhoire]], [[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart na hÉireann]]. Ba é an chéad pháiste de naonúr. Maraíodh deartháir amháin dó nuair nach raibh sé ach ceithre bliana d’aois. Chuaigh sin go mór i bhfeidhm ar Sheamus agus blianta ina dhiaidh sin scríobh sé roinnt dánta faoi seo i gcuimhne ar a dheartháir. Sa bhliain 1953, bhog a chlann go [[Baile Eachaidh]], cúpla míle ar shiúl, atá mar theach an teaghlaigh anois. Scríobh Heaney faoin saol sin faoin tuath ina chuid filíochta níos moille anonn ina shaol. === Sinsir === Bhí a athair, Patrick Heaney, an ochtú páiste de dheichniúr agus ba iad James agus Sarah Heaney a thuistí. Ba [[Feirmeoir|fheirmeoir]] é Patrick ach ba é trádáil eallaigh a fhíorghrá, rud a thosaigh a uncail a thug aire do nuair a fuair a thuismitheoirí bás agus iad an óg leis. Tháinig a mháthair, Margaret Kathleen (1911-1984) ó mhuintir na McCann agus stíl beatha eile, agus tionchar ar a chuid oibre, a dúirt Heaney. Fostaíodh a uncail agus a gaolta eile sa [[Muileann gaoithe|mhuileann]] línéadaigh áitiúil. Bhíodh a haintín ag obair mar chailín aimsire ag úinéir an mhuilinn. === Oideachas === D’fhreastail Heaney ar [[Bunscoil|bhunscoil]] áitiúil agus ansin ar Choláiste Naomh Colmcille i nDoire. Sa bhliain 1957 chuaigh sé ar [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] i m[[Béal Feirste]] le staidéar a dhéanamh ar an [[An Béarla|Bhéarla]]. Is ansin a chuir sé spéis san fhilíocht den chéad uair. Bhain sé céim amach sa Bhéarla in 1961. Bhí suim aige sa [[Múinteoir|mhúinteoireacht]] agus chuaigh sé ansin ar Choláiste Iósaf le cúrsa múinteoireachta a dhéanamh. Tá Coláiste Iósaf anois mar chuid de Choláiste Ollscoile Naomh Muire ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]] i mBéal Feirste. Mar chuid den chúrsa sin, chaith sé tamall ag teagasc i [[meánscoil]] áitiúil. == File == Sa bhliain 1963 tháinig Heaney ar ais go Coláiste Iósaf mar léachtóir lánaimseartha. Faoin am seo, bhí Heaney ag scríobh filíochta go rialta. Foilsíodh a chéad bhailiúchán dánta sa bhliain 1965 dar teideal ''Eleven Poems'' mar chuid d’Fhéile Ollscoil na Banríona. Ach is é ''Death of a Naturalist'', áfach, a aithnítear mar an chéad bhailiúchán ceart a scríobh sé. Bhain sé roinnt duaiseanna ar a shon sin agus is bailiúchán é a bhfuil dúil mhór ag daoine ann go fóill. Aithníodh ansin mar fhile dáiríre é. Ach bhí post lánaimseartha de dhíth air fosta, agus in 1966 fuair sé post mar léachtóir Béarla in Ollscoil na Banríona. Le linn an ama seo, d’oibrigh sé ar an fhilíocht chomh maith.Ansin in 1969 foilsíodh an dara bailiúchán aige dar teideal ''Door Into the Dark''. D’éirigh go geal leis seo fosta. === An file déanta === Lean le Heaney ag léachtóireacht in áiteanna éagsúla agus é ag scríobh filíochta ag an am céanna. Sa bhliain 1972 chuaigh sé go Coláiste Dhún Carúin mar léachtóir, coláiste oiliúna do mhúinteoirí i m[[Baile Átha Cliath]]. Is sa bhliain sin a d’fhoilsigh sé an tríú bailiúchán aige dar teideal ''Wintering Out''. Bhí ráchairt mhór ar a chuid filíochta anois agus thaistil sé go minic go [[Sasana]] agus chun na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] lena chuid filíochta a léamh. Is le linn an ama seo sna [[1970idí|1970í]] agus sna [[1980idí|1980í]] a scríobh sé an méid is mó agus b’fhéidir an méid is fearr dá chuid filíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Seamus_Heaney.pdf|teideal=Seamus Heaney: beatha le bua|údar=nicurriculum.org.uk|dáta=|dátarochtana=2019|archivedate=2020-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020003045/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Seamus_Heaney.pdf}}</ref> D’fhoilsigh sé na bailiúcháin ''North'' agus ''Stations'' in 1975 agus ''Field Work'' in 1979, agus ansin ''Preoccupations'' sa bhliain 1980. === Aistriúcháin agus drámaí === I measc a chuid éacht d´fhoilsigh Heaney aistriúchán ar an eipic sa tsean-Angla-Sacsanais, ''[[Béowulf]]'', agus chuir sé eagar ar dhráma de chuid [[Sofaicléas|Sofaicléis]], ''Philoctetes'', faoin ainm "The Cure at Troy". Mhair Heaney i n[[Dumhach Thrá]] i m[[Baile Átha Cliath]] ó 1976 go dtí lá a bháis. Chaith sé seal i Harvard ó 1981 go dtí 2006 agus in [[Ollscoil Oxford]] ó 1989 go dtí 1994. === Bás === Bhuail [[stróc]] é agus d'éirigh rudaí casta ina dhiaidh agus fuair sé bás i m[[Baile Átha Cliath|BÁC]] ar an 30 Lúnasa 2013 agus a fhocail dheireanacha, téacsáilte chuig a bhean: “Noli timere” (Ná bíodh eagla ort), bunaithe ar an [[An Laidin|Laidin]], “Habete fiduciam ego sum nolite timere.” ([[Soiscéal Mhatha|Matha]] 14:27, i nGaeilge: Bíodh misneach oraibh. Mise atá ann. Ná bíodh eagla oraibh).<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/seamus-o-heanai-seamus-heaney-1939-2013/|teideal=Séamus Ó hÉanaí / Seamus Heaney (1939-2013)|dátarochtana=2019-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024195822/https://blogs.transparent.com/irish/seamus-o-heanai-seamus-heaney-1939-2013/|archivedate=2020-10-24}}</ref> == Gaeilge == Cé gur file mór an Bhéarla é Séamus Heaney, ní dhearna sé neamhshuim den Ghaeilge ná de chultúr na hÉireann riamh. Bhí sé breá eolach ar litríocht na Gaeilge agus bhí aistriúcháin déanta aige ar litríocht na Gaeilge chomh maith. Sa bhliain 2015, bhí póstaer scaipthe ar gach scoil dara leibhéal sa Stát ag [[COGG]] ar a bhfuil ráiteas spreagúil faoin nGaeilge a rinne an file Séamus Heaney.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/not-to-learn-irish-is-to-miss-the-opportunity-of-understanding-life-in-this-country-raiteas-heaney-scaipthe-ar-gach-scoil-sa-stat/|teideal=‘Not to learn Irish is to miss the opportunity of understanding life in this country…’ – ráiteas Heaney scaipthe ar gach scoil sa Stát|údar=Kevin Hickey|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-10-05}}</ref> Níor sheachain sé [[stair]] thrioblóideach na hÉireann ach oiread. Scríobh sé ''Requiem for the Croppies'' i gcuimhne ar [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach 1798]]. Tá go leor faoi [[Na Trioblóidí|na trioblóidí]] in Éirinn le sonrú ina chuid filíochta fosta. == Saothair == === Filíocht === * ''Death of a Naturalist'' (Faber & Faber, 1966) * ''Door into the Dark'' (Faber & Faber, 1969) * ''Wintering Out'' (Faber & Faber, 1972) * ''Stations'' (Ulsterman Publications, 1975) * ''North'' (Faber & Faber, 1975) * ''Field Work'' (Faber & Faber, 1979) * ''Selected Poems 1965-1975'' (Faber & Faber, 1980) * ''Station Island'' (Faber & Faber, 1984) * ''The Haw Lantern'' (Faber & Faber, 1987) * ''New Selected Poems 1966-1987'' (Faber & Faber, 1990) * ''Seeing Things'' (Faber & Faber, 1991) * ''Sweeney's Flight'' (le Rachel Giese, grianghrafadóir; Faber & Faber, 1992) * ''The Spirit Level'' (Faber & Faber, 1996) * ''Opened Ground: Poems 1966-1996'' (Faber & Faber, 1998) * ''Electric Light'' (Faber & Faber, 2001) * ''District and Circle'' (Faber & Faber, 2006) === Aistriúcháin === * ''Sweeney Astray: a version from the Irish (Field Day, 1983) * ''The Midnight Verdict: Translations from the Irish of Brian Merriman and from the Metamorphoses of Ovid'' (Gallery Press, 1993) * ''Jan Kochanowski: Laments'' (Faber & Faber, 1995) * ''Beowulf'' (Faber & Faber, 1999) * ''Diary of One who Vanished'' (Faber & Faber, 1999) === Aistí === * ''Preoccupations: Selected Prose 1968-1978'' (Faber & Faber, 1980) * ''The Government of the Tongue'' (Faber & Faber, 1988) * ''The Place of Writing'' (Emory University, 1989) * ''The Redress of Poetry: Oxford Lectures'' (Faber & Faber, 1995) * ''Crediting Poetry: The Nobel Lecture'' (Gallery Press, 1995) * ''Finders Keepers: Selected Prose 1971-2001'' (Faber & Faber, 2002) === Drámaí === * ''The Cure at Troy:'' leagan de ''Philoctetes'' de chuid Sophocles (Field Day, 1990) * ''[[The Burial at Thebes]]:'' leagan de ''Antagana'' de chuid Sophocles (Faber & Faber, 2004) ==Aistriúcháin ar a shaothar== * ''Conlán'' Tríocha dán, leaganacha Gaeilge de dhánta Seamus Heaney aistrithe ón mBéarla ag [[Gabriel Rosenstock]]. == Féach freisin == * [[Buile Shuibhne]] * [[Cúirt an Mheán Oíche]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Heaney, Seamus}} [[Catagóir:Daoine as Contae Dhoire]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1939]] [[Catagóir:Básanna in 2013]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Litríochta]] oi01j51cxor067v4ica6zym07tettxq Rúraíocht 0 3257 1331653 1313912 2026-11-03T10:07:09Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331653 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], is cnuasach scéalta laochais na meánaoise é An Rúraíocht (nó '''Scéalaíocht na Craoibhe Deirge/Rua)'''. Ar cheann de na ceithre shraith mórscéalaíochta sa tseanlitríocht na Gaeilge, insítear inti scéalta faoi laochra traidisiúnta na n[[Uladh]]. Tá na scéalta suite, don chuid is mó, in oirthear chúige [[Uladh]] agus i dtuaisceart chúige [[Laighean]] (mar atá anois), go háirithe na contaethe [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]], [[Contae an Dúin|an Dúin]] agus [[Contae Lú|Lú]]. De bharr sin, tugtar ''The Ulster Cycle'' ar na scéalta as Béarla. Timpeall nó roimh an gcéad aois AD atá na scéalta suite. ==Scéalta na Rúraíochta== Tá na scéalta suite le linn réime [[Conchúr mac Neasa|Chonchúir mac Neasa]], a bhí ina rí Uladh ag [[Eamhain Mhacha]]. Bhí buíon laochra aige darbh ainm an Chraobh Rua, agus is é [[Cú Chulainn]], nia Chonchúir, an laoch is suntasaí acu.<ref>{{cite web | url = http://bardmythologies.com/ulster-cycle/ | teideal = Ulster Cycle | website = bardmythologies.com | language = en-US | access-date = 2018-04-1 | dátarochtana = 2019-08-28 | archivedate = 2018-04-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180413190324/http://bardmythologies.com/ulster-cycle/ }}</ref> Ba mhinic a bhíodh coimhlint idir na hUlaidh agus na [[Connachta]]. Bhí Connacht faoi cheannas na banríona [[Méabh]], i dteannta lena fear céile, [[Ailill mac Máta|Ailill]], agus a gcomhghuaillí, [[Fergus mac Róich]], iar-rí na nUladh a bhí ar deoraíocht i gcúige Chonnacht. Insítear scéalta eile faoi bhreitheanna, suirithe agus básanna na gcarachtar, agus na coimhlintí a tharla eatarthu. Scríobhadh na scéalta i [[Sean-Ghaeilge|Sean-]][[Meán-Ghaeilge|Ghaeilge]] agus i [[An Mheán-Ghaeilge|Meán-Ghaeilge]], i bprós breactha le giota beag filíochta. Cuireadh iad i lámhscríbhinní idir an 12ú agus an 15ú aois, ach tá go leor de na na scéalta féin níos sine. Is féidir dáta san ochtú haois a thabhairt do theanga na scéalta is luaithe, agus luaitear carachtair agus eachtraí na Rúraíochta i ndánta den seachtú haois.<ref>Garret Olmsted, "The Earliest Narrative Version of the ''Táin'': Seventh-century poetic references to ''Táin bó Cúailnge''", Emania 10, 1992, ll. 5–17</ref> Tá teanga na scéalta giorraisc, foréigneach, uaireanta grinn, agus go formhór réadúil, cé go gcuirtear síos ar eachtraí osnádúrtha ó am go ham. Tá cumais fhordhaonna troda ag Cú Chulainn ach go háirithe, mar thoradh a shinsearachta leath-dhiaga. Nuair i dteann feirge é, athraíonn a straidhn chatha (nó ''riastradh)'' ó bhonn é in alltán nach n-aithníonn cara ó namhaid. Tagann [[dia|déithe]] amhail is [[Lugh]], an [[Mór-Ríoghain]], [[Aengus]] agus [[Midhir]] ar an bhfód ó am go chéile. Sa chuid is mó de sheanscéalta na nGael, léirítear Éire mar oileán aontaithe faoi shraith [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Ríthe]]. I scéalta na Rúraíochta, áfach, cuirtear síos ar thír gan teann lárnach, roinnte ina ríochtaí áitiúla a bhíonn ag troid lena chéile. Léirítear sibhialtacht phágánach, thréadach, faoi cheannas uaslathais laochta. Buanaítear cairdeas idir teaghlaigh na huaisle trí altramas a gcuid páistí. Meastar maoin ar bhonn bólachta. Téitear i mbun catha trí ruathair bó, nó comhraic aonair ag áthanna idir laochra. Cuirtear scaití srianta ar ghníomhartha na gcarachtar le coiscithe darb ainm [[geis|geasa]]. Is é an ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' an scéal is faide agus is tábhachtaí den tsraith. Bailíonn Méabh arm ollmhór chun [[Cuaille]] a ionsú agus tarbh luachmhar na nUladh, [[Donn Cuailnge]], a ghoid. Mar gheall ar gheis a bhí ar laochra na Craoibhe Rua, ní raibh ar a gcumas troid in aghaidh a namhaide, níor sheas Cú Chulainn seacht mbliana déag d'aois an fód. Sa [[Táin Bó Flidais]], nó Táin Mhaigh Eo, bó bhán darb ainm 'Maol' is ea mian an chroí, óir is féidir léi a leor bainne a tabhairt ag aon chrú amháin chun arm iomlán a bheathú. Scéal cáiliúil eile is ea straitéise [[Deirdre|Dheirdre]], bunús de dhrámaí le [[W. B. Yeats]] agus [[John Millington Synge|J. M. Synge]], a bhí roghnaithe mar chéile ag Conchúr mac Neasa, ach a d'éalaigh le Naoise go hAlbain. Tar éis tamaill, d'iarr Conchúr ar Naoise agus a dheartháireacha, an Chlann Uisnigh, teacht ar ais go hÉirinn agus iad maite aige. Maraíodh na deartháireacha go fealltach, ámh, chomh luath agus a shroich siad príomhchathair an rí, Eamhain Mhacha. Léim Deirdre as carbad an rí agus rinneadh smidiríní dá ceann in aghaidh carraige. ==Tréimhse== Creidtear go traidisiúnta go dtarlaíonn eachtraí na scéalaíochta timpeall ré [[Críost|Chríost]]. Tá breith agus bás Chonchúir comhthrátha le breith agus bás Chríost,<ref>[[Kuno Meyer]], "Anecdota from the Stowe MS. No 992", ''[[Revue Celtique]]'' 6, 1884, ll. 173–183; Kuno Meyer, ''The Death Tales of the Ulster Heroes'', Todd Lecture Series, 1906, ll. 2–21</ref> agus cuireann ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' dáta don ''Táin Bó Cúailnge'', agus breith agus bás Chú Chulainn, le réim an Ard-Rí, [[Conaire Mór]], a bhí, de réir an scéil, chomhaoiseach leis an impire Rómhánach [[Augustus]] (27 RC&nbsp;— AD 14).<ref>R. A. Stewart Macalister, (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Erenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 301</ref> Luann roinnt scéalta, ina measc an ''Táin'', do [[Cairpre Nia Fer|Chairpre Nia Fer]] mar rí na [[Teamhair|Teamhrach]], ag cur in iúl nach raibh Ard-Rí i réim ag an am. Is amhlaidh gur iomrall aimsire é na Connachta mar naimhde na nUladh. Dúradh de ghnáth gur de shliocht [[Conn Cétchathach|Choinn Chéadchathaigh]] iad na Connachta, a mhair roinnt céadta ní ba dhéanaí. I scéalta ina dhiaidh sin, úsáidtear an t-ainm [[Fir Ol nEchmacht|Cóiced Ol nEchmacht]] chun an fhadhb seo a réiteach. Iarracht tacair le manaigh Chríostaí ab ea é, ámh, chun croineolaíocht na seanscéalta Gaelacha a chur i gcomhréiteach le stair chlasaiceach agus leis an mBíobla, agus b'fhéidir gur cuireadh cogaí stairiúla idir na hUlaidh agus na Connachta as ionad ó thaobh ama de.<ref>Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', Four Courts Press, 2001, lch. 50.</ref> ==Stair== I dteannta le [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], measadh in Éirinn leis na céadta anuas go raibh cuid mhaith de stair cheart i scéalta na Rúraíochta, agus na heachtraí fírinneacha measctha le gnéithe miotasacha. Tá dearcadh níos criticiúla ag an mhórchuid de scoláirí an lae inniu, áfach. <ref>{{ cite web | author = Michael Ryan | url = https://www.irishtimes.com/culture/books/in-search-of-the-irish-dreamtime-archaeology-and-early-irish-literature-by-jp-mallory-review-1.2637831 | teideal = In Search of the Irish Dreamtime: Archaeology and Early Irish Literature by J.P. Mallory review | website=The Irish Times }}</ref> De réir roinnt scoláirí den 19ú agus luath-20ú aoiseanna, leithéidí [[Eugene O'Curry]] agus [[Kuno Meyer]], stairiúil iad ab ea scéalta agus pearsan na Rúraíochta. Chreid [[T. F. O'Rahilly]] gur miotasach go hiomlán iad na scéalta. Mhol [[Ernst Windisch]] nach raibh ach fíorbheagán miotais iontu, cé cumtha go formhór.<ref>[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946, ll. 269–271; [[Cecile O'Rahilly]], ''Táin Bó Cualnge from the Book of Leinster'', Institiúid Ard-Léinn, 1967, Introduction, lch. ix</ref> Tá roinnt ábhar sa scéalaíocht a chuireann i gcuimhne cuir síos clasaiceacha de shochaí [[Ceilteach]]a sa [[An Ghaill|Ghaill]], sa [[an Ghaláit|Ghaláit]] agus sa [[An Bhreatain|Bhreatain]]. Troideann gaiscígh le claimhte, sleánna agus sciatha, agus téann i gcarbaid dhá chapall, tiomáinte ag carbadóirí oilte ó na híseal-aicmí.<ref>Féach ''[http://www.ucc.ie/celt/published/T301035/text004.html Táin Bó Cúailnge from the Book of Leinster]'' ll. 164–166 with [[Diodorus Siculus]], ''Historical Library'' [https://books.google.com/books?id=agd-eLVNRMMC&printsec=titlepage#PPA314,M1 5.29], [[Julius Caesar]], ''Commentarii de bello Gallico'' [[s:Commentaries on the Gallic War/Book 4#33|4.33]]</ref> Baineann agus chaomhnaíonn siad cinn a naimhde,<ref>Compare ''[http://www.maryjones.us/ctexts/conchobar2.html The Tidings of Conchobar son of Ness]'' §15 with Diodorus Siculus, ''Historical Library'', [https://books.google.com/books?id=agd-eLVNRMMC&printsec=titlepage#PPA315,M1 5.29]</ref> agus déanann siad gaiscí as a gcuid eachtraí agus crógachta ag fleánna, agus bronntar an [[crógacht|curadhmhír]] don tré is cróga.<ref>Féach ''[http://adminstaff.vassar.edu/sttaylor/MacDatho/ The Story of Mac Dá Thó's Pig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925170341/http://adminstaff.vassar.edu/sttaylor/MacDatho/|date=2007-09-25}}'', ''[http://web.ncf.ca/dc920/bricriu.html Bricriu's Feast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305204835/http://web.ncf.ca/dc920/bricriu.html|date=2017-03-05}}'' agus [[Athenaeus]], ''Deipnosophists'' [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/Literature/Literature-idx?type=turn&entity=Literature.AthV1.p0254&isize=M&pview=hide 4.40], Diodorus Siculus, ''Historical Library'' [https://books.google.com/books?id=agd-eLVNRMMC&printsec=titlepage#PPA314,M1 5.28]</ref> Tugann [[draoi]]the, agus tá agus olchumhacht ag na filí. De bharr na hábhar seo, tá scoláirí amhail is [[Kenneth H. Jackson]] den tuairim go gcaomhnaíonn an Rúraíocht fíorthraidisiúin Ceilteacha ón [[an Iarannaois|iarannaois]].<ref>[[Kenneth Hurlstone Jackson]], ''The Oldest Irish Tradition: a Window on the Iron Age'', Cambridge University Press, 1964</ref> De réir scoláirí eile, ámh, tá tionchar na litríochta clasaicí le feiceáil ann,<ref>John T. Koch, "Windows on the Iron Age", ''Ulidia'', December Publications, 1994, ll. 229–237; [[J. P. Mallory]], "The World of Cú Chulainn: The Archaeology of ''Táin Bó Cúailnge''", ''Aspects of the Táin'', December Publications, 1992, ll. 103–153</ref> cé nach séantar go raibh ábhar fíorársa an bhéaloidis le fáil ann. Mar shampla, scríobh [[J. P. Mallory]] nach dtugann an taifead seandálaíochta ná fianaise teangan araon tacaíocht d'iarsmaí na hiarnaoise sa Rúraíocht, ach thug sé trácht ar an m[[Bóthar Chorr Liath]] sa scéal sean ''[[Tochmharc Éadaoine]]'' mar eisceacht shuntasach.<ref>[[J. P. Mallory]], ''In Search of the Irish Dreamtime''. Thames & Hudson. 2016.</ref> Is dóchúil é gurbh iad na strata is sine sa scéalaíocht ná iad a insíonn faoin ngaol gasta idir na Ulaidh agus na [[Éarainn]]. Thug [[Eoin Mac Néill]] faoi ndeara céad bliain ó shin<ref>[[Eoin Mac Néill]], [https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft "Early Irish Population Groups: their nomenclature, classification and chronology"], Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (C) 29. (1911): 59–114</ref> gurb amhlaidh go raibh i ndáiríre gaol chlainne ag na Ulaid (léirithe leis an [[Dál Fiatach]], [[Cú Raoi]] srl.) agus na hÉarainn (léirithe leis na [[Clanna Dedad]] agus níos déanaí [[Conaire Mór]]) le chéile. Bhí [[T. F. O'Rahilly]] den tuairim gur shliocht de na hÉrainn ab ea na hUlaidh, déanta na fírinne.<ref>[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.</ref> Is amhlaidh go raibh roinnt de na hÉrainn ina ríthe cumhachta na Teamhair, le bunáit thánaiste ag [[Teamhair Luachra]] in Iarthar na Mhumhan. Tarlaíonn roinnt eachtraí na Rúraíochta anois, nó b'fhéidir aistríodh iad ó Teamhraigh lár tíre. Lena cois sin, is díol suntais é go bhfuil roinnt scéalta ann, a bhaineann le luathcheannas na nÉarann, atá níos sine ná cuid mhór de scéalta na Rúraíochta, i n-ábhar murab i leagan, agus meastar réamh-Chríostaí go mór ó thaobh tréithe de. Tá roinnt scéalta ann nach ndéanann lua ar bith do Chú Chulainn nó do phearsana cáiliúla eile na Rúraíochta, agus is amhlaidh gur athraíodh beagán iad a dhéanann lua, tar éis di a mhéadú leis an ''Táin'' agus méadú tóra. ==Téacsanna== Seo a leanas liosta de scéalta na Rúraíochta, cé nára iomlán é. Ní hé an rangúchán seo de réir 'genre' an t-aon cheann a fheictear, agus ní gá gurbh ionann é agus leaganacha scoláireachta. ===Scéalta is luaite=== * ''Conailla Medb míchuru'', Tá chonartha míchurata déanta ag Méabh (dán na 7ú haoise luaite le [[Luccreth moccu Chiara]]) * An lámhscríbhinn caillte [[Cín Dromma Snechtai]], gaolta le Beannchar. Creidtear go raibh leaganacha ann de chúig scéal, mar a leanas: ** ''[[Compert Con Culainn]]'', Gin Chú Chulainn ** ''[[Compert Conchobuir]]'', Gin [[Conchúr Mac Neasa|Conchúr]] ** ''Fíl and grían Glinne Aí'' ** ''[[Forfess fer Falchae]]'', Faire oíche in éadan na bh''Falcha'' ** ''Verba Scathaige'', Nathanna [[Scáthach|Scáthaí]] * Ábhair maidir le Cú Raoi, amhail is ''[[Amra Con Roí]]'' agus ''[[Aided Con Roi]]'' * Tagairtí do Dlí SeanGhaelach, m.s. ''[[Cethairslicht Athgabálae]]''. ===''Compert'' - Breith=== * ''[[Compert Con Culainn]]'' * ''[[Compert Conchobuir]]'' === Tochmhairc agus éaluithe === * ''[[Aided Conrói maic Dáiri]]'' * ''[[Aithed Emere]] (le Tuir nGlesta mac rig Lochlann)'', Athadh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/athadh athadh<sup>1</sup>] ar teanglann.ie, éalú</ref> Eimhire (le ...) * ''[[Aislinge Óenguso]]'' * ''[[Longes mac nUislenn]] * ''[[Oidheadh Chlainne Uisnigh]] * ''[[Tochmarc Emire]] * ''[[Tochmarc Étaíne]] * ''[[Tochmarc Ferbe]]'' (nó ''Fís Conchobair'') * ''Tochmarc Luaine 7 aided Arthirne'' * ''[[Tochmarc Treblainne]]'' ===Fleánna=== * ''[[Da Gábail int sída]]'' * ''[[Eachtra Neara|Echtra Neraí]]'' * ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó|Scéla mucce maic Dathó]]'', "[[Mac Dathó]]" * ''[[Mesca Ulad]]'' * ''[[Fled Bricrenn]]'' * ''Fled Bricrenn 7 Longes mac n-Duil Dermait'' * ''[[Bruiden da Chocae]]'' * ''[[Togail Bruidne Dá Derga|Togal Bruidne Da Derga]]''<ref>De ghnáth, is cuid de Scéalaíochta na Ríthe is ea an scéal seo, ach tagann roinnt laochra na nUladh ar an bhfód, amhail is [[Conall Cearnach]].</ref> ** ''De Shíl Chonairi Móir'' ** ''De Maccaib Conaire'' ===Cathanna=== * ''Cath Airtig'' * ''Cath Aenaig Macha'' * ''Cath Cumair'' nó ''Cath Atha Comair'' * ''Cath Findchorad'' * ''Cath Leitrich Ruide'' * ''[[Cath Ruis na Ríg]]'' * ''Cogadh Fheargusa agus Chonchobhair'' * ''Forfess fer Falchae'' * ''Comracc Con Chulainn re Senbecc'' * ''Cathcharpat Serda'', cathcharbad spealtha ===''Táinte Bó''=== * ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' I, II, III * ''De Faillsigud Tána Bó Cuailnge'', "D'aimsiú ''Tána Bó Cúailnge''" * ''[[Táin Bó Dartada]]'' * ''[[Táin Bó Flidais]]'' I, II * ''[[Táin Bó Fraích]]'' * ''[[Táin Bó Regamon]]''/Regamain * ''Táin Bó Regamna'' ===Réamhscéalta=== * ''[[Ces Noínden]]'', ''In Ceas Naigen'' * ''De Chophur in Dá Mucado'' * ''[[Echtra Nerai]]'' === Anbhásanna === * ''[[Aided Chonchobuir]] * ''[[Aided Óenfhir Aífe]] * ''[[Cuchulinn 7 Conlaech]] * ''[[Aided Con Culainn]]'' nó ''Brislech Mór Maige Muirthemne'' * ''[[Aided Cheit maic Mágach]] * ''[[Aided Cheltchair maic Uthechair]] * ''[[Aided Derbforgaill]] * ''[[Aided Fergusa maic Roig]] * ''Imthechta Tuaithe Luachra 7 Aided Fergusa'' Fergus (mac Léti)" * ''Aided Guill meic Garbada ocus Aided Gairb Glinne Ríge'' * ''Aided Laegairi Buadaig * ''Goire Conaill Chernaig 7 Aided Aillela 7 Conall Chernaig'' "The Cherishing ..." * ''[[Aided Meidbe]] * ''Ferchuitred Medba''<ref>[http://dil.ie/21703 Ferchuitred] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250814213724/https://dil.ie/21703 |date=2025-08-14 }} ar eDIL</ref> * ''[[Cath Boinne]] === Ilchineálacha === * ''[[Verba Scáthaige]] * ''[[Scéla Conchobair|Scéla Conchobair meic Nessa]] * ''[[Siaburcharpat Con Culaind]]<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/síofra siabhair<sup>1</sup>] ar teanglann.ie FGB</ref> * ''[[Foglaim Con Culainn]]'' * ''[[Serglige Con Culainn]]'' * ''[[Immacallam in dá Thuarad]]'' * ''[[Talland Étair]]'' * ''[[Cath Étair]]'' * ''[[Tromdámh Guaire]]'' (nó ''Imthecht na Tromdáime'') * ''[[Lánellach Tigi Rích 7 Ruirech]]'' * ''Fochonn Loingse Fergusa meic Róig'' * ''Nede 7 Caier'' * ''[[Echtra Fergusa maic Léti]]'' ==Aistriúcháin== Faightear scéalta is tábhachtaí na Rúraíochta sna haistriúcháin Bhéarla seo: * [[Thomas Kinsella]], ''The Táin'', Oxford University Press, 1969 * Stephen Dunford, [[Táin Bó Flidais]] or The Mayo Táin, Enniscrone, 2008 * Jeffrey Gantz, ''Early Irish Myths and Sagas'', Penguin, 1981 * Tom Peete Cross & Clark Harris Slover, ''Ancient Irish Tales'', Henry Holt & Company, 1936 (ar athchló le Barnes & Noble, 1996) * John T Koch & John Carey, ''The Celtic Heroic Age'', Celtic Studies Publications, 2000 * [[Kuno Meyer]], ''The Death-Tales of the Ulster Heroes'', Todd Lecture Series, 1906 * A H Leahy, ''Heroic Romances of Ireland'', 2 vols, 1905–1906 ([http://www.sacred-texts.com/neu/hroi/ online at Sacred Texts]) <!--===Online translations=== {{div col}} *[https://archive.org/details/caithrimcongha05macsuoft The Martial Career of Conghal Cláiringhnech] *[http://www.maryjones.us/ctexts/conchobar1.html The Birth of Conchobar] *[http://www.maryjones.us/ctexts/conchobar2.html Tidings of Conchobar son of Ness] *[http://www.paddybrown.co.uk/pdfs/War_of_Fergus_and_Conchobar.pdf The War of Fergus and Conchobar] *[http://www.maryjones.us/ctexts/boyne.html Medb's Men, or the Battle of the Boyne] *[http://www.paddybrown.co.uk/pdfs/The_Conception_of_Conall_Cernach.pdf The Conception of Conall Cernach] *[http://www.maryjones.us/ctexts/cuchulain1.html The Birth of Cú Chulainn] *[http://www.ucc.ie/celt/published/T301021/ The Wooing of Emer] *[http://www.maryjones.us/ctexts/aoife.html The Death of Aífe's Only Son] *[http://adminstaff.vassar.edu/sttaylor/MacDatho/ The Story of Mac Dathó's Pig] *[https://web.archive.org/web/20050610073737/http://www.ncf.carleton.ca/~dc920/bricriu.html Bricriu's Feast] *[http://www.maryjones.us/ctexts/usnech.html The Exile of the Sons of Usnech] *[http://www.maryjones.us/ctexts/oengus.html The Dream of Óengus] *[http://www.maryjones.us/ctexts/fraech.html The Cattle Raid of Fráech] *[http://www.maryjones.us/ctexts/regamon.html The Raid for the Cattle of Regamon] *[http://www.maryjones.us/ctexts/dartaid.html The Raid for Dartaid's Cattle] *[http://www.maryjones.us/ctexts/flidais.html The Driving of Flidais's Cattle] *The Courtship of Ferb [http://www.maryjones.us/ctexts/ferb1.html Book of Leinster version]; [http://www.maryjones.us/ctexts/ferb2.html Egerton version] *[http://www.maryjones.us/ctexts/nera.html The Adventures of Nera] *[http://www.maryjones.us/ctexts/regamna.html The Cattle Raid of Regamna] *[http://www.maryjones.us/ctexts/debility.html The Debility of the Ulstermen] *The Cattle Raid of Cooley [http://www.ucc.ie/celt/published/T301012/index.html Recension 1]; [http://www.ucc.ie/celt/published/T301035/index.html Recension 2] *[[s:The Battle of Ross na Ríg|The Battle of Ross na Ríg]] *[http://www.maryjones.us/ctexts/curoi.html The Death of Cú Roí] *[http://www.luminarium.org/mythology/ireland/cuchulainnsick.htm The Sick-Bed of Cuchulain] *[http://www.maryjones.us/ctexts/gruaidh.html The Pursuit of Gruaidh Ghriansholus] *[http://www.fordham.edu/halsall/source/1100derga.html The Destruction of Da Derga's Hostel] *[http://www.maryjones.us/ctexts/celtchar.html The Death of Celtchar mac Uthechair] *[http://www.maryjones.us/ctexts/ces.html The Affliction of the Ulstermen] *[http://perso.orange.fr/sejh/keltia/colloquy.html The Colloquy of the Two Sages] *[http://www.maryjones.us/ctexts/cuchulain3.html The Death of Cú Chulainn] *[http://www.maryjones.us/ctexts/cet.html The Death of Cet mac Mágach] *[http://www.maryjones.us/ctexts/loegaire.html The Death of Lóegaire Búadach] *[http://www.maryjones.us/ctexts/conchobar3.html The Death of Conchobar] *[http://www.maryjones.us/ctexts/airtech.html The Battle of Airtech] *[http://www.maryjones.us/ctexts/fergus.html The Death of Fergus mac Róich] *[http://www.maryjones.us/ctexts/medb.html The Violent Death of Medb] *[http://www.maryjones.us/ctexts/cuchulain4.html The Phantom Chariot of Cú Chulainn] *[http://www.paddybrown.co.uk/pdfs/The_Revealing_of_the_Tain_Bo_Cuailnge.pdf The Revealing of the ''Táin Bó Cúailnge''] *''Aided Derbforgaill'': The Death of Derbforgaill *''Aided Guill maic Carbada ocus Aided Gairb Glinne Rige'': The Deaths of Goll mac Carbada and Garb of Glenn Rige *''Longes mac nDuíl Dermait'': The Exile of the Sons of Dóel Dermait *''Tochmarc Treblainne'': The Wooing of Treblann *''De Chophur in Dá Muccida'': The Quarrel of the Two Pig-Keepers *''Tochmarc Luaine ocus Aided Athirni'': The Wooing of Luaine and the death of Athirne *''Cath Étair'': The Battle of Howth *''Mesca Ulad'': The Intoxication of the Ulaid] *''Bruiden Da Chocae'': Da Choca's Hostel *''Goire Conaill Chernaig ocus Aided Ailella ocus Conaill Chernaig'': The Cherishing of Conall Cernach, and the Deaths of Ailill and Conall Cernach --> {{div col end}} ==Cóirithe== ===Meán Na Gaeilge=== * [https://www.siopaleabhar.com/en/product/cu-1-cosainteoir/ Cú Cosantóir] * [https://ansionnachfionn.com/2011/06/06/an-tain-the-graphic-novel/ An Táin] ===Meán an Bhéarla=== Thug an Rúraíocht spreagadh agus ábhar do scríbhneoirí [[Athbheochan na Gaeilge|na hathbheochana Gaelaí]] ag tús na 20ú haoise. Tá an chuid is mó de na scéalta le léamh i ''Cuchulain of Muirthemne'' (1902) le [[Lady Gregory]],<ref>''[http://www.celtic-twilight.com/ireland/gregory/cuchulain/index.htm Cuchulain of Muirthemne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129225815/http://www.celtic-twilight.com/ireland/gregory/cuchulain/index.htm |date=2014-11-29 }}'' le Lady Gregory</ref> díreach mar a rinne [[Eleanor Hull]] do léitheoirí óga in ''The Boys' Cuchulain'' (1904).<ref>''[http://www.mainlesson.com/display.php?author=hull&book=cuchulain&story=_front The Boys' Cuchulain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194359/http://www.mainlesson.com/display.php?author=hull&book=cuchulain&story=_front |date=2017-03-02 }}'' le hEleanor Hull</ref> Scríobh [[William Butler Yeats]] sraith drámaí – ''On Baile's Strand'' (1904), ''Deirdre'' (1907), ''The Green Helmet'' (1910), ''At the Hawk's Well'' (1917), ''The Only Jealousy of Emer'' (1919) agus ''The Death of Cuchulain'' (1939) – agus dán, ''Cuchulain's Fight with the Sea'' (1892), bunaithe ar na seanscéalta úd. Chuir sé i gcrích an dráma le [[John Millington Synge]] mar mhair, ''[[Deirdre of the Sorrows]]'' (1910), ag obair le baintreach Synge, Molly Allgood.<ref>''[http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/SynDeir.html Deirdre of the Sorrows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509165609/http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/SynDeir.html |date=2012-05-09 }}'' le J. M. Synge</ref> I measc cóirithe liteartha ar na mallaibh tá: úrscéal na bpáistí ''The Hound of Ulster'' (1963) le [[Rosemary Sutcliff]]; an t-úrscéal ''A Shadow of Gulls'' (1977) le [[Patricia Finney]]; agus an dráma ''A Cry from Heaven'' (2005) le [[Vincent Woods]]. Tá sraith sé aistriúchán scríofa ag Randy Lee Eickhoff, ag tosú le ''The Raid'' (2000).<ref>{{ cite news | url = https://us.macmillan.com/series/ulstercycle/ | teideal = Macmillan: Series: Ulster Cycle | work = US Macmillan | access-date = 2017-09-05 | language = en-US }}</ref> Faightear cuid den scéalaíocht cóirithe mar [[greannán gréasáin|ghreannán gréasáin]], ina measc: ''The Cattle Raid of Cooley'' le Patrick Brown, dírithe ar Chú Chulainn; agus ''About a Bull'' le M.K. Reed, ar Mhéabh.<ref>{{ cite web | url = http://www.tcj.com/the-great-cow-fight-redux/ | teideal = The Great Cow Fight (Redux) | first = Shaennon | last = Garrity | date = 12 Mar 2014 | work = www.tcj.com }}</ref> Mar chuid den sraith ''[[Radio Tales]]'' ar [[National Public Radio]], craoladh an ceoldráma "Celtic Hero", a bhí bunaithe ar ''[[Tochmharc Eimhire]]''. == Naisc sheachtracha == * Catagóir ''[https://codecs.vanhamel.nl/Category:Ulster_Cycle Ulster Cycle]'' ar CODECS ==Tagairtí== {{reflist|3}} <!--{{Ulaid}} {{Érainn}}--> {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht| ]] [[Catagóir:Cúige Uladh]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[pl:Mitologia irlandzka#Cykl Ulsterski]] agb52eqy94tmy1wufwg9mvfbpmdq7v5 Sinn Féin 0 4154 1331451 1250426 2026-11-02T17:54:26Z LametinoWiki 23199 /* Ceannairí */ 1331451 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is páirtí náisiúnach bunreachtúla [[Éire]]annach é '''Sinn Féin'''. Tá [[stair]] fhada ag an bpáirtí seo, agus é ar thús cadhnaíochta ag cur shaoirse na hÉireann chun cinn le céad bliain anuas. B'é an páirtí seo a chuir cor i gcinniúint na hÉireann agus a bhain amach [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]]<nowiki/>as don tír. [[Íomhá:Arthur Griffith.jpg|clé|mion|244x244px|[[Art Ó Gríofa]]]] [[Íomhá:Sinn Féin election poster - 1918.jpg|clé|mion|póstaer, 1918|256x256px]] == Stair an Pháirtí == === Na blianta luatha === Bhunaigh [[Art Ó Gríofa]] “Cumann na nGaedheal” ar an [[30 Meán Fómhair]] [[1900]] a d’éirigh “Sinn Féin” níos déanaí sa bhliain 1905. Bhunaigh Art Ó Gríofa agus an "chéad" Sinn Féin ar an 28 Samhain 1905, sa Rotunda, BÁC.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sinnfein.ie/contents/5591|teideal=Founding of Sinn Féin 1905 - BY Mícheál MacDonncha|work=www.sinnfein.ie|dátarochtana=2020-11-28|archivedate=2020-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929214209/https://www.sinnfein.ie/contents/5591}}</ref> Ba é [[Edward Martyn]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nli.ie/1916/exhibition/en/content/stagesetters/other/arthurgriffith/index.pdf|teideal=1916|údar=nli.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> a bhí sa chathaoir 28 Samhain 1905 sa Rotunda nuair a bunaíodh gluaiseacht Sinn Féin <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=665|teideal=MARTYN, Edward (1859–1923)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-11-28}}</ref>. Ba é a gcéad uachtarán é. Mar ghluaiseacht a bhreathnaigh sé orthu agus ní mar pháirtí polaitiúil. . Bhí an Gríofach báúil le Poblacht neamhspleách in Éirinn. San am céanna, thuig sé nach mbeadh sé furasta a leithéid de chuspóir a bhaint amach, agus mar sin, b'í an chéad aidhm a chuir sé roimh an bpáirtí ná féinrialtas nó neamhspleáchas teoranta: ní bheadh sé réasúnta ná réadúil an nasc leis an mBreatain Mhór a bhriseadh go huile is go hiomlán, dar leis, ach feabhas mór a bheadh san fhéinrialtas teoranta féin. "Démhonarcacht" is féidir a thabhairt ar an réiteach a bhí i gceist ag an nGríofach, nó bhí a chuspóir múnlaithe ar an gcineál [[monarcacht]] dhúbailte a cuireadh i bhfeidhm ar an Ungáir sa bhliain [[1867]], nuair a bhí an tír sin ceangailte den Ostair in [[Impireacht na hOstaire agus na hUngáire]]. Ní raibh aon bhaint ag Sinn Féin le h[[Éirí Amach na Cásca]], ach mura raibh, is í an chiall chontrártha a bhain na húdaráis agus na nuachtáin araon as imeachtaí an Éirí Amach, nó bhí na focail ''The Sinn Féin Rebellion'' - ceannairc Shinn Féin - le léamh ar fud na háite tar éis an Éirí Amach. Nuair a cuireadh ceannairí an Éirí Amach, ar nós an Phiarsaigh féin, chun báis, d'éirigh na Náisiúnaithe i bhfad ní b'fhíochmhaire agus ní ba radacaí ina meon. Ní raibh eagraíocht pholaitiúil dá gcuid féin ag lucht an Éirí Amach, áfach, agus chuaigh siad chun caibidlíochta leis an nGríofach chun Sinn Féin a iompú ina pháirtí [[réabhlóid]]<nowiki/>each. === Sinn Féin i ndiaidh 1918 === Roimh thoghchán na bliana [[1918]], chuaigh ceannairí nua i seilbh Shinn Féin. D'fhág Art Ó Gríofa an halmadóir ag [[Éamon de Valera]] agus ag daoine eile a tháinig ina mbeo as an díoltas a d'agair na Gaill ar lucht an Éirí Amach. Ansin, bhí Sinn Féin ina pháirtí Poblachtánach go hiomlán. Bhuaigh an páirtí 73 shuíochán de na 105 cinn a bhí ar fáil in Olltoghchán na bliana [[1918]], agus ansin, d'fhógair feisirí an pháirtí nach mbeidís sásta [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Westminster]] a bhaint amach ná a gcuid suíochán a ghlacadh i bParlaimint na hImpireachta Gallda i Londain. I dtús na bliana [[1919]], tháinig feisirí Shinn Féin le chéile le [[Dáil Éireann]], nó parlaimint neamhspleách Phoblacht na hÉireann, a ghairm chun beatha. D'fhógair [[an Chéad Dáil]] seo neamhspleáchas na hÉireann, agus thosaigh [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] in Éirinn. I rith an chogaidh seo, bhí Sinn Féin i gceann rialtas réabhlóideach na hÉireann. Nuair a shínigh toscairí na hÉireann an Cogadh Angla-Éireannach, áfach, scoilt an páirtí ina dhá chuid. Chaith tromlach na dTeachtaí Dála a gcuid vótaí ar son an Chonartha, 64 vóta ar fad, ach mar sin féin, dhiúltaigh mionlach mór acu don Chonradh, 57 vóta ar fad. Thairis sin, bhí tromlach na nÓglach ag tacú leis an mionlach seo. [[Íomhá:Sinn Féin Bank at No. 6 Harcourt Street, Dublin following shelling.jpg|mion|Sinn Féin Bank, 1908 go D.F1921, 6 [[Sráid Fhearchair]], BÁC]] === Sinn Féin i ndiaidh an Chonartha === Bhí scoilt sa pháirtí maidir leis an g[[Conradh Angla-Éireannach]] sa bhliain 1921. An taobh de Shinn Féin a dhiúltaigh don [[Conradh Angla-Éireannach|Chonradh]], thug siad Sinn Féin orthu féin go fóill. Iad siúd a thacaigh leis an gConradh, is é an t-ainm a ghlac siad orthu féin ná [[Cumann na nGaedheal]] - nó ''Cumann na nGael'' i litriú an lae inniu. Chuir an dá pháirtí seo cogadh cruálach ar a chéile, Cogadh na gCarad, nó [[Cogadh Cathartha na hÉireann]]. B'iad lucht tacaithe an Chonartha a bhuaigh an cogadh, ach tar éis an chogaidh féin, ní raibh lucht an taoibh eile sásta a ndlisteanas a admháil. Bhunaigh na buaiteoirí tír fhéinrialaitheach i sé chontae fichead den tír - [[Saorstát Éireann]]. Mar sin, is minic a thugtar "Státairí" nó "Saorstátairí" orthu, agus ainm na bPoblachtánach ag tagairt do lucht an taoibh eile. Chaithfeadh Teachtaí Dála an tSaorstáit dílseacht a mhóidiú do Rí Shasana, rud nár thaitin le hÉamon de Valera ná leis na Poblachtánaigh eile. Mar sin féin, mhol de Valera do Shinn Féin páirt a ghlacadh sna toghcháin agus an chumhacht a bhaint amach sa tír ar dhóigh pholaitiúil, in áit na láimhe láidre. Chuir sé an cheist ar vóta ansin, agus nuair a chaill sé an vóta, d'fhág sé Sinn Féin le páirtí dá chuid féin - [[Fianna Fáil]] - a bhunú dóibh siúd a bhí sásta triail a bhaint as an gcóras polaitíochta bunreachtúla. [[Íomhá:Up Sinn Féin (6719164829).jpg|mion|"Up Sinn Féin", ar an Austin Armoured Car, 12 Aibreán 1920]] === Sinn Féin 1930 - 1970 === Nuair a thréig de Valera agus lucht leanúna Fhianna Fáil an páirtí, níor fágadh ach dream beag coimeádach sa pháirtí. Ní raibh caidreamh rómhaith ag iarsmaí Shinn Féin leis an [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]], ach an oiread, cé gurbh iad siúd an fórsa ba thábhachtaí agus ba threise i bhfad sa pholaitíocht Phoblachtánach. Sa bhliain [[1939]], d'éirigh leis an bpáirtí agus leis an arm teacht chun réitigh sa deireadh thiar thall, ach mar sin féin, chuir polasaí neamhfhreastail an pháirtí an-bhac ar a fhás is ar a fhorbairt. Sna [[1960idí|seascaidí]], thiontaigh gluaiseacht na Poblachta ar chlé, nuair a rinne go leor de na Poblachtánaigh a gcuid féin den anailís [[Cumannachas|Mharxach]] ar chás na hÉireann. Ní raibh iomlán na gcomhaltaí sásta leis an gcasadh seo, agus ag Ard-Fheis an pháirtí sa bhliain [[1970]], chuaigh scoilt nua air. Iad siúd a chloígh leis an Náisiúnachas traidisiúnta, chuir siad [[IRA Sealadach|Sinn Féin Sealadach]] ar bun, agus an chuid eile, chuaigh siad le polaitíocht na heite chlé i Sinn Féin Oifigiúil. === Sinn Féin i ndiaidh na scoilte === [[Íomhá:Sinnfeinposter.jpg|mion|Póstaer Shinn Féin i m[[Baile Átha Cliath]], 2007.]] Is é Sinn Féin Sealadach an páirtí a bhíonn i gceist ag lucht an lae inniu, nuair a dhéanann siad tagairt do "Shinn Féin". I rith na d[[Trioblóidí]] sa Tuaisceart, ba nós dearcadh ar Shinn Féin mar chraobh pholaitiúil an IRA. Ba é [[Ruairí Ó Brádaigh]] a bhí ina chathaoirleach ar an bpáirtí i dtús báire, ach inniu, is é [[Gearóid Mac Ádhaimh]] an ceannaire. Ó na hochtóidí i leith, tháinig athrú ar sheasamh polaitiúil an pháirtí de réir a chéile, agus iad ag tréigean mheon na gleice armtha ar mhaithe leis an bpolaitíocht bhunreachtúil. Dá thoradh sin, scoilt an páirtí arís, agus sin faoi dhó. Sa bhliain 1986, ghlac an páirtí leis an moladh éirí as polasaí an neamhfhreastail i leith [[Dáil Éireann|Dháil Éireann]] agus suíocháin a lorg sa Dáil. Ansin, thréig Ruairí Ó Brádaigh agus lucht a leanúna an páirtí le [[Sinn Féin Poblachtach]] a bhunú. Tháinig scoilt nua ar an bpáirtí agus ar an IRA nuair a thoiligh an páirtí leis an sos cogaidh sa Tuaisceart. Iad siúd a dhiúltaigh don tsíocháin, bhunaigh siad an [[Fíor-IRA|Real-IRA]]. Mar sin féin, chuaigh Sinn Féin ó neart go neart sna toghcháin, agus in olltoghchán na Breataine sa bhliain 2005; bhuaigh an páirtí sé shuíochán, agus é ar an bpáirtí náisiúnaíoch is mó anois i dTuaisceart Éireann. [[Íomhá:Sinn Fein Ormeau.jpg|mion|Oifig de chuid an pháirtí, Bóthar Ormeau, [[Béal Feirste]]]] == Sinn Féin an lae inniu == Tá Sinn Féin páirteach sna hinstitiúidí polaitiúla ó thuaidh agus ó dheas. Bhí [[Martin McGuinness|Máirtín Mac Aonghusa]] ({{Lang-en|Martin McGuinness}}) ina Leas-Chéadaire sna [[Tuaisceart Éireann|6 chontae]] sna 2010idí. Bhí borradh nach beag faoi thacaíocht don pháirt ó dheas ag an am sin. In [[Olltoghchán na hÉireann, 2020]], bhuaigh an páirtí 37 suíochán i [[Dáil Éireann|nDáil Éireann]] agus an líon is airde de vótaí céadrogha de na páirtithe ar fad, an toradh is fearr a bhí acu i stair an stáit neamhspleáigh. Meastar gur páirtí de chuid na [[Eite chlé|heite clé]] é Sinn Féin, agus iad ag tacú le cearta lucht oibre níos láidre, dáileadh níos cothroime den tsaibhreas, agus leibhéalta níos airde de chaitheamh poiblí. Meastar chomh maith gur páirtí [[Liobrálachas|liobrálach]] é i dtaobh na gceisteanna sóisialta, iad ag tacú mar shampla le haisghairm an ochtú leasú sa reifreann a ritheadh i bPoblacht na hÉireann i 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://spunout.ie/life/article/labour-vs-sinn-fein|teideal=Labour vs Sinn Féin: what's the difference?|language=en|work=SpunOut.ie - Ireland's Youth Information Website|dátarochtana=2020-01-01|archivedate=2019-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225011943/https://spunout.ie/life/article/labour-vs-sinn-fein}}</ref>[[Íomhá:Sinn Féin offices, Belfast.jpg|mion|Sinn Féin, Béal Feirste]] === An Páirtí sna 2020dí === [[Íomhá:Irish Fiscal Compact referendum poster by Sinn Fein.jpg|mion|Póstaer Shinn Féin i m[[Baile Átha Cliath]], 2012]]San [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]] sa [[Phoblacht na hÉireann|Phoblacht]] bhuaigh [[Sinn Féin]] 37 suíochán agus an líon is airde de vótaí céadrogha, an toradh is fearr a bhí ag an bpáirtí sin ó cuireadh ar bun ina fhoirm reatha é sa bhliain 1970. Don chéad uair, b'é Sinn Féin an freasúra oifigiúil sa Dáil, agus [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]], ceannaire Shinn Féin, ar an chéad bhean a raibh ról cheannaire an fhreasúra oifigiúil aici. Sa [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022]] d'éirigh le Sinn Féin 27 suíochán a bhuachan, 2 cheann sa bhreis ar an bpríomh-pháirtí aontachtach,an DUP. Don chéad uair riamh, ní raibh ag páirtí aontachtach an móramh sa Tuaisceart.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=6 mhí atá ag páirtithe ó thuaidh le rialtas a bhunú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0508/1296721-6-mhi-ata-ag-pairtithe-o-thuaidh-le-rialtas-a-bhunu/|date=2022-05-08|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí ardú 2% tagtha ar an sciar den vóta a fuair Sinn Féin sna [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|toghcháin áitiúla 2024]] sa Phoblacht i gcomparáid leis an sciar a fuair siad sna toghcháin áitiúla i 2019. Sin ráite, tháinig ardú as cuimse ar an tacaíocht do Shinn Féin san [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghcháin]] i 2020 . I gcomparáid leis an sciar den vóta a fuair siad san olltoghchán sin, bhí titim 13% tagtha ar an tacaíocht dóibh sna toghcháin áitiúla i 2024 (figiúr gur mór idir é agus an 30% a bhí á léiriú don pháirtí sna pobalbhreitheanna a rinneadh le linn 2023/2024).<ref>Cinnte is mór an difear idir toghcháin áitiúla agus olltoghcháin.</ref> Mar sin ní raibh cúis cheiliúrtha ag Sinn Féin i ndiaidh na dtoghchán seo; níor bhain siad ach 102 suíochán, ach dúbailt an méid sin an sprioc a bhí acu.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Céard a insíonn torthaí na dtoghchán áitiúil dúinn?|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0611/1454196-cen-leargas-a-thugann-na-toghchain-aitiula-duinn/|date=2024-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eiginnteacht-faoina-dteachtaireacht-is-cuis-le-tubaiste-shinn-fein-sna-toghchain/|teideal=Éiginnteacht faoina dteachtaireacht is cúis le tubaiste Shinn Féin sna toghcháin|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=17 Meitheamh 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-chomhaireamh-deanta-i-ngach-toghroinn-aitiuil/|teideal=Beagnach gach ceann den 949 suíochán sna húdaráis áitiúla líonta|dáta=2024-06-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-11}}</ref> San [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]], fuair Sinn Féin seacht suíochán, an líon céanna agus a bhí acu sa pharlaimint in 2019, sna toghcheantair chéanna. Toghadh [[John Finucane]] ([[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]]); [[Paul Maskey]] ([[Béal Feirste Thiar (toghlach)|Béal Feirste Thiar]]); [[Pat Cullen]] ([[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]]); [[Cathal Mallaghan]] ([[Lár Uladh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Lár-Uladh]]): [[Dáire Hughes]] ([[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An tIúr agus Ard Mhacha]]); [[Chris Hazzard]] ([[An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Theas]]); agus [[Órfhlaith Begley]] ([[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thiar)]]. Feisirí nua ba ea Pat Cullen, Cathal Mallaghan agus Dáire Hughes. {{Main|Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann}} Le linn 2024, bhí Sinn Féin ag déileáil le roinnt géarchéimeanna atá ag bagairt dochar a dhéanamh dá bhfeachtas. Tháinig sé chun solais gur thug beirt bhall den pháirtí (Seanadóir [[Niall Ó Donnghaile]] agus Michael McMonagle) teistiméireacht d’iaroifigeach preasa an pháirtí ainneoin gur admhaíodh coireanna mí-úsáide gnéis. Chomh maith leis sin, d'eirigh beirt Teachtaí Dála as ([[Patricia Ryan (polaiteoir)|Patricia Ryan]] agus [[Brian de Stainléigh]]), ar chúiseanna ar leith. I gcás amháin, rinne an Teachta Dála gearán faoin gcaoi ar láimhseáil an páirtí líomhain maidir le hiompar neamhoiriúnach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/19-deireadh-f%C3%B3mhair-2024-gaillimh/id1525428808?i=1000673672969|teideal=19 Deireadh Fómhair 2024 (Gaillimh)|údar=Nuacht Mhall, Gaillimh|dáta=19 Deireadh Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-10-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/liveblog-thejournal-dail-today-mcdonald-harris-sinn-fein-6515684-Oct2024/|teideal=Pressure on McDonald amid accusations of misleading Oireachtas on former senator's departure|údar=The Journal Team|dáta=2024-10-15|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2024-10-20}}</ref> . ==Struchtúr an Pháirtí== * cumainn * comhairlí ceantair * cúigí * Coiste Seasta * Ard-chomhairle === Ógra Shinn Féin === Tá eite óg ag an pháirtí darb ainm Ógra Shinn Féin. Is eagraíocht í atá gníomhach ar chúrsaí a bhaineann le hógánach Éireannach dar leo féin. Tá siad i mbun feachtasaíochta ar réimse ábhar, mar shampla, ceisteanna sóisialta: drugaí, féinmharú, bochtanas mac léinn agus cearta na n-oibrithe, agus tá siad glórach ar athaontú na hÉireann agus cur chun cinn neamhspleáchas na tíre. == Ceannairí == * [[Edward Martyn]] (1905-08) * [[John Sweetman]] (1908) * [[Art Ó Gríofa]] (1908-17) * [[Éamon de Valera]] (1917-22 & 1923-26), níos déanaí ina cheannaire [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] (1926–59) * [[J. J. O'Ceallaigh]] (1926-31) * [[Brian O'Higín]] (1931-33) * [[An tAth. Micheál O'Flanagan]] (1933-35) * [[Cathal Ó Marchadha]] (1935-37) * [[Margaret Buckley]] (1937-50) * [[Pádraig Mac Lógáin]] (1950-53) * [[Tomás Ó Dubhghaill]] (1953-54) * [[Pádraig Mac Lógáin]] (1954-62) * [[Tomás Mac Giolla]] (1962-70), níos déanaí ina cheannaire [[Páirtí na nOibrithe|Pháirtí na nOibrithe]] (1970-88) * [[Ruairí Ó Brádaigh]] (1970-83) níos déanaí ina cheannaire [[Sinn Féin Poblachtach|Shinn Féin Poblachtach]] (1986-anois) * [[Gearóid Mac Ádhaimh]] (1983-2018) * [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]] (2018 ar aghaidh) == Tagairtí == {{Reflist}}{{Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann}} [[Catagóir:Sinn Féin|Sinn Féin]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Polaitíocht na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1905]] bgpwhr2nen8i2f7a5ev3w83orw41fla Páirtí an Lucht Oibre (Éire) 0 4221 1331452 1297266 2026-11-02T17:56:37Z LametinoWiki 23199 /* Toghchán ceannaireachta, 2014 */ 1331452 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|image= [[File: Labour_Logo_as_Gaeilge.jpg|220px]]}} Is páirtí polaitiúil [[Éire]]annach é '''Páirtí an Lucht Oibre''' ([[Béarla]]: ''The Labour Party'' ). Bunaíodh é sa bhliain [[1912]]. Ba iad [[Séamas Ó Conghaile]], [[Séamas Ó Lorcáin]] agus [[William O'Brien]] a bhí i mbun a bhunaithe agus a bhí chun tosaigh i stair luath an pháirtí. De réir Bhunreacht an Pháirtí, is páirtí [[Sóisialachas|sóisialach]] daonlathach é Páirtí an Lucht Oibre. Seasann siad ar son "saoirse, comhphobal, ionannas agus [[daonlathas]]". Meastar gurb ar an [[eite chlé]] atá an páirtí, agus iad ag tacú le cearta lucht oibre níos láidre, dáileadh níos cothroime den tsaibhreas, agus leibhéalta níos airde de chaitheamh poiblí. Meastar chomh maith gur páirtí [[Liobrálachas|liobrálach]] é i dtaobh na gceisteanna sóisialta, iad ag tacú mar shampla le haisghairm an ochtú leasú sa reifreann a ritheadh i bPoblacht na hÉireann i 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://spunout.ie/life/article/labour-vs-sinn-fein|teideal=Labour vs Sinn Féin: what's the difference?|language=en|work=SpunOut.ie - Ireland's Youth Information Website|dátarochtana=2020-01-01|archivedate=2019-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225011943/https://spunout.ie/life/article/labour-vs-sinn-fein}}</ref> Is é an páirtí is sine i b[[Poblacht na hÉireann]]. Bhí sé sa [[rialtas]] seacht n-uaire ó bunaíodh é - gach uair mar bhall sóisearach de [[comhrialtas|chomhrialtas]]. Bhí [[Pádraic Ó Coinín]] ina cheannaire ar an pháirtí idir 2002 agus 2007. Faoi láthair, tá 11 suíochán acu i n[[Dáil Éireann]], 2 i [[Seanad Éireann]], agus 1 i b[[Parlaimint na hEorpa]]. San [[Eoraip]], tá siad ailínithe le [[Páirtí Sóisalach na hEorpa]]. ==Stair== ===I dTús an 20ú hAois=== Cé go raibh tacaíocht áirithe ag an bpáirtí seo thuaidh agus theas, níor toghadh aon bhall dá chuid sna Sé Chontae. Chinn siad gan seasamh in éadan [[Sinn Féin|Shinn Féin]] sna toghcháin i [[1918]] agus i [[1921]] i d[[Tuaisceart Éireann]] agus d'fhág sin nach raibh aon duine acu sa [[Dáil Éireann|Dáil]]<ref>Cowman, Des (1991). Fianaise na Staire Iml. 3 : Gnéithe de Stair an 20ú hAois, Ar dTuiscint ar an Domhan Nua-Aoiseach. (An Gúm).</ref>. Is soiléir anois go raibh an polasaí ina chonstaic mhór ar pháirtí nua a thosú. ===Toghchán ceannaireachta, 2014=== Ar 26 Bealtaine 2014, d'éirigh Mac Giollamóir mar cheannaire an pháirtí. ====Iarrthóirí==== ;Ceannasaíocht *[[Joan Burton|Siobhán de Bhurtúin]] *[[Alex White]] ;Leas-Cheannaire *[[Ciara Conway]] *[[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]] *[[Michael McCarthy]] *[[Seán Sherlock]] ==Tagairtí== {{reflist}} == Ceannairí == *[[Séamus Ó Conghaile]] (1912-1916) *[[Thomas Johnson|Tomás MacSeáin]] (1917–1927) *[[Thomas J. O'Connell|Tomás S. Ó Conaill]] (1927–1932) *[[Liam Ó Neachtain]] (1932–1960) * [[Breandán Mac Fheorais]] (1960–1977) *[[Frank Cluskey|Proinsias Mac Bhloscaidh]] (1977–1981) * [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]] (1981–1982) * [[Risteard Mac An Earraigh]] (1982–1997) *[[Ruairí Ó Cuinn]] (1997–2002) * [[Pádraic Ó Coinín]] (2002–2007) * [[Éamon Mac Giollamóir]] (2007–2014) *[[Joan Burton|Siobhán de Burtún]] (2014–2016) *[[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhlain]] (2016-2020) *[[Alan Kelly|Alan Ó Ceallaigh]] (2020-2022) *[[Ivana Bacik]] (2022-) == Leas-Cheannairí* == * [[James Tully|Séamus Mac an Tuile]] (1981–1982) * [[Barry Desmond|Barry Ó Deasúnaigh]] (1982–1989) * [[Ruairí Ó Cuinn]] (1989–1997) * [[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhlain]] (1997–2002) * [[Liz McManus|Liz Mac Mánais]] (2002–2007) * [[Joan Burton|Siobhán de Burtún]] (2007–2014) * [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Ó Ceallaigh]] (2014–2016) Bhí an ról tréighte i 2017 ag an gComhdháil Náisiúnta. == Sa Rialtas == * 1948–1951 le [[Fine Gael]], [[Clann na Poblachta]], [[Clann na Talmhan]] agus [[Páirtí Náisiúnta an Lucht Oibre (Éire)|Lucht Oibre Náisiúnta]] * 1954–1957 le Fine Gael agus Clann na Talmhan * 1973–1977 le Fine Gael * 1981–1982 le Fine Gael * 1982–1987 le Fine Gael * 1992–1994 le Fianna Fáil * 1994–1997 le Fine Gael agus [[Daonlathas Clé]] * 2011–2016 le Fine Gael == Suíomh Idirlín == * http://www.labour.ie - Suíomh Oifigiúil * http://www.labouryouth.ie - Suíomh Oifigiúil an Ógra na Lucht Oibre == Tagairtí == {{Reflist}} {{Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann}} [[Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1912]] [[Catagóir:Eagraíochtaí sóisialacha in Éirinn]] pm7y4on4lcv88lt8wi2ossoqq4510k9 Fir Bholg 0 4489 1331464 1209809 2026-11-02T18:31:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331464 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], an ceathrú dream de lonnaitheoirí na hÉireann ab ea na '''Fir Bholg''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fir Bolg'''<ref>[http://dil.ie/6350 Bolg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422223959/http://dil.ie/6350 |date=2019-04-22 }} ar eDIL</ref>). Ba shliocht de mhuintir [[Neimheadh|Neimhidh]] iad, dream lonnaitheoirí níos luaite arbh éigean dóibh an tír a thréigean agus scaip ar fud an domhain. D'imigh roinnt díobh go dtí An Ghréig agus d'éirigh ina bhFir Bholg, agus d'fhill i ndeireadh na dála ar ais go hÉirinn neamháitithe. B'é [[Eochaid mac Eirc]] a rí ba thábhachtaí. Lean siad i réim go dtí teacht na d[[Tuatha Dé Danann|Tuath Dé Danann]], a chloígh iad sa chéad [[Cath Maighe Tuireadh]].<ref name=carey1-4>[[John Carey|Carey, John]]. [http://www.ucc.ie/academic/smg/CDI/PDFs_articles/JCarey_QuigginPamphletsI.pdf ''The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudohistory'']. [[University of Cambridge]], 1994, ll. 1–4</ref> [[File:Myths and legends; the Celtic race (1910) (14760453666).jpg|thumb|Toscairí na bhFear Boilg agus na dTuath Dé Danann ag cruinniú roimh [[Cath Maighe Tuireadh|Chath Maighe Tuireadh]], léaráid le [[Stephen Reid]] in T. W. Rolleston's ''Myths & Legends of the Celtic Race'', 1911]] ==Sanasaíocht== Tuigtear de ghnáth gurb ionann ''Fir Bholg'' agus "fir na málaí", nó b'fhéidir "fir na ngoilí". Moladh chomh maith gur chiallaigh an t-ainm ar dtús "fir ag 'bolgadh' nó ag 'borradh' le fíoch catha".<ref name=koch749>[[John T. Koch|Koch, John T.]]. ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. ABC-CLIO, 2006, ll. 749-750</ref> D'fhéadadh é go bhfuil an t-ainm bunaithe ar, agus gaolmhar le, [[Belgae]].<ref name=koch749/> ==Seanscéalta== I ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (''LGÉ''), insítear gur tháinig sé dhream lonnaitheoirí go hÉirinn, ceann ar cheann. Díothaíodh, nó b'éigean dóibh an tír a thréigean, an chéad trí dhream acu — muintir [[Ceasair|Cheasrach]], mhuintir [[Parthalán|Pharthaláin]], agus muintir [[Neimheadh|Neimhidh]]. Níor tháinig slán ach tríocha cúige den dream feargach sin, muintir Neimhidh. Theith grúpa amháin acu go dtí tuaisceart an domhain, agus agus ba shinsir iad na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]], príomhdhéithe págánach na hÉireann; theith grúpa eile go dtí [[An Bhreatain]]; agus theith grúpa eile fós go dtí An Ghréig, agus ba shinsir na bhFear Bholg iad. Deirtear go f dhá fo-dhream dóibh ann, na ''[[Fir Domnann]]'' agus na ''[[Fir Gáilióin]]''. Cuireadh i ndaoirse iad na Fir Bholg ag muintir na Gréige, agus b'éigean dóibh málaí cré a iompair, agus dá bharr a n-ainm 'Fir Bholg'. Sa scéal ''Chéad-Chath Maighe Tuireadh'', insítear gur cuireadh iallach orthu lonnú ar talamh charraigeach, ach rinne goirt thorthúla di as an méid ithreach a leag siad uirthi. Tar éis iad bheith faoi chois le 230 bliain anuas, thréig siad An Ghréig san am céanna is a d'fhág na hIosraeilítigh [[Eacsadas|An Éigipt]]. Faoi cheannas cúigear taoiseach, sheol siad go dtí an Ibéir, go háirithe [[an Ghailís]], agus as sin anonn go hÉirinn. Roinn siad an tír ina [[Cúigí na hÉireann]]: [[Gann mac Dela|Gann]] i dtuaisceart na North [[Mumhan]], [[Sengann mac Dela|Seanghann]] i ndeisceart na Mumhan, [[Genann mac Dela|Geanann]] i g[[Connacht]], [[Rudraige mac Dela|Ruadhraí]] i n[[Ulaidh]] agus [[Sláne mac Dela|Sláine]] i [[Laighin]]. Bhunaigh siad an [[Ard-Ríthe na hÉireann|t-Ard Ríogacht]] agus bhí siad i réim in Éirinn le tríocha bliain is a seacht anuas, naonúr rí go hiomlán. Dúradh gur rí gan locht é an rí deireanach, [[Eochaid mac Eirc|Eochaidh mac Eirc]]. Ag deireadh na 37 bliain seo, tháinig na Tuath Dé ar an bhfód in Éirinn. D'éiligh a rí, [[Nuadha]], go dtuga dóibh leath den oileáin, ach dhiúltaigh Eochaid. Tháinig siad chun troda ag [[Binn Sléibhte]]<ref>''Pass of Balgatan'' as Béarla</ref> — an Chéad [[Cath Maighe Tuireadh|Chath Maighe Tuireadh]] — ar feadh ceithre lá. Le linn an chatha, thug laoch na bhFear Bolg [[Sreng|Sreang]], a dhúshlán chomhrac aonair do Nuada. Bhain Sreang a lámh dheas de Nuada le buille amháin dá chlaíomh. Cloíodh i ndeireadh na dála na Fir Bholg áfach agus mharaigh [[Mór-Ríoghain]] a rí, Eochaidh, cé gur chosc Sreang a scriosta iomlán.<ref>[[Peter Berresford Ellis|Ellis, Peter Berresford]] (2002) ''The Mammoth Book of Celtic Myths and Legends'', ll. 28. Constable & Robinson</ref> De réir roinnt téacsanna, theith siad Éire,<ref>Koch, lch. 1327</ref> ach de réir eile, thairg na Tuatha Dé ceathrú den tír dóibh féin, agus thogh siad [[Connacht]]. Is beag trácht a fhaightear fúthu as seo amach sna scéalta miotasacha.<ref>Squire ''Celtic Myth and Legend'', ll. 47-77</ref> ==Stair agus bréagstair== Táthar ar aon ghuth inniu i measc scoláirí nach stair ach miotas nó bréagstair 'séard le fáil i ''Leabhar Gabhála na hÉireann''.<ref name=carey1-4/> Meastar go raibh sé ar intinn ag a scríbhneoirí scéal bunúis na hÉireann a insint, agus an miotas dúchais a thabhairt le dearcadh Chríostaí na staire.<ref>Carey, ll. 1–4, 24</ref><ref>Koch, lch. 1130</ref> Cuirtear na Fir Bholg ar chomhchéim leis na [[Iosrael|hIosraeilítigh]], ag éalú na daoirse agus ag dul i mbun turais mhóir go dtí 'Tír Tairngire'. Tá cumhachtaí draíochta ag na déithe págánta, na Tuatha Dé Danann. Insítear san ''[[Historia Brittonum]]'' — a scríobhadh níos luaite ná an ''Leabhar Gabhála'' — nach raibh ach trí dhream lonnaitheoirí ar Éirinn: muintir Pharthaláin, muintir Neimhidh, agus na [[Gaeil]]. Déantar trácht ámh ar ceannaire darb ainm ''Builc'' agus a mhuintir, a raibh oileán darb ainm Eubonia, a chreidtear gurbh [[Oileán Mhanann]] é, bainte aige.<ref name=koch749/> Moltar gur mhéadaigh an ''Leabhar Gabhála'' líon na lonnaitheoirí go sé cinn, na Fir Bholg ina measc, chun teacht le ''[[Sex Aetates Mundi]]''.<ref>[[Marie-Louise Sjoestedt|Sjoestedt, Marie-Louise]] (1949). ''Celtic Gods and Heroes''. Dover Publications, 2000, lch. 3</ref> Mhol scoláirí eile ag an am céanna nach ndearna na scríbhneoirí ach cine ficseanúil, na Fir Bholg, a ainmniú as cine stairiúil, na [[Belgae]], a bhíodh ina gcónaí i dtuaisceart [[An Ghaill|na Gaille]].<ref name=koch749/> Mhol eile fós amhail is [[T. F. O'Rahilly]], gur mhuintireacha stairiúla an tseansaoil iad na Fir Bholg (Belgae), ''[[Fir Domnann]]'' ([[Dumnonii]]) agus ''Fir Gáilióin'' ([[Laighin]]) a tháinig go hÉirinn sna seanlaethanta.<ref>[[T. F. O'Rahilly|O'Rahilly, T. F.]] (1946) ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].</ref> Mhol [[John Rhys]] agus [[Stewart Macalister]] gurbh ionann na Fir Bholg agus na [[Fomhóraigh]].<ref>''[[Ériu (iriseán)|Ériu]], Vols 39-41''. Acadamh Ríoga na hÉireann, 1988, lch. 38</ref> Sna seanscéalta, níor bhuail an dá dhream seo le chéile.<!-- The Fomhóraigh seem to have represented the harmful or destructive powers of nature, while the Tuatha Dé represented the gods of growth and civilization.<ref>MacCulloch, John Arnott. ''The Religion of the Ancient Celts''. The Floating Press, 200, ll. 80, 89, 91</ref><ref>Smyth, Daragh. ''A Guide to Irish Mythology''. Irish Academic Press, 1996, lch.74</ref> The Tuatha Dé fight two similar [[Cath Maighe Tuireadh]], one against the supernatural Fomhóraigh and one against the human Fir Bholg. --> ==Féach freisin== * [[Fir Ol nEchmacht]] ==Tuilleadh le léamh== * Arbois de Jubainville, Henri d' (1884) ''Le Cycle mythologique irlandais''. Osnabrück: Zeller * Wilde, ''Sir'' William R. (1867) ''Loch Corrib, Its Shores and Islands''. Baile Átha Cliath: McGlashan & Gill, cuid viii * Arrowsmith, Nancy, agus Moorse, George (1977) ''Field Guide to the Little People''. Londain: Macmillan ==Foinsí== * [[John Carey|Carey, John]] (1998) "Fir Bolg: a Native Etymology Revisited" in: ''Cambridge Medieval Celtic Studies'' 16 (Winter 1998), ll. 77–83. * Squire, Charles (190-?) ''Celtic Myth and Legend'', Londain: Gresham ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | |NEI|NEI=[[Neimheadh]]}} {{familytree | | |!}} {{familytree | |STA|STA=Starn}} {{familytree | | |:}} {{familytree | |SIM|SIM=Simeon}} {{familytree | | |:}} {{familytree | |LOC|LOC=Lóch}} {{familytree | | |!}} {{familytree | |DEA|DEA=*Deal}} {{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|.}} {{familytree | |RUA| |GAN| |GEA| |SEA| |SLA| RUA=[[Rudraige mac Dela|Ruadhraí]] | GAN=[[Gann mac Dela|Gann]] | GEA=[[Genann mac Dela|Geanann]] | SEA=[[Sengann mac Dela|Seanghann]] | SLA=[[Sláne mac Dela|Sláine]]}} {{familytree | | |!| | | | | | | |!| | | |!}} {{familytree | |STA2| | | | | |RIO| |FAI|STA2=Starn|RIO=[[Rinnal|Rionnal]]|FAI=[[Fodbgen|Faidhbín]]}} {{familytree | | |!| | | | | | | |!}} {{familytree | |FIA| | | | | |ERC|FIA=[[Fiacha Cennfinnán|Fiacha]]|ERC=Erc}} {{familytree | | | | | | | | | | |!}} {{familytree | | | | | | | | | |EOC|EOC=[[Eochaid mac Eirc|Eochaidh]]}} {{familytree/end}} ==Tagairtí== {{Reflist}} {{s-start}} {{s-bef|roimh=[[Neimheadh]]}} {{s-ttl|teideal=[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Lonnaitheoirí miotasacha na hÉireann]]|bliain=}} {{s-aft|tar éis=[[Tuatha Dé Danann]]}} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] [[Catagóir:Fir Bholg|Fir Bholg]] jld4p5edvm4t36l3f6qi2pxlzkv0n19 Nuadha 0 4698 1331626 1299037 2026-11-03T07:05:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331626 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], céad rí na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ba ea '''Nuadha Airgeadlámh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Nuadu''' nó '''Nuada Airgetlám'''). Throid sé sa dá [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maighe Tuireadh]] leis na [[Tuatha Dé Danann]] in éadan na [[Fir Bholg|bhFear Bolg]] agus na bh[[Fomhóraigh|Fomhórach]]. Chaill Nuadha a lámh sa chéad chath, ach rinne [[Dian Cécht]] lámh nua airgid dó. Chreidtí gur dhia é a raibh gaol aige le dia na mBriotanach agus na nGallach, [[Nodens]].<ref name="ohogain"/> [[Íomhá:Nuadanua.jpg|thumb|200px|Fear Tóin Re Gaoith, dealbh ársa eibhir d'fhear cogaidh, a chreidtear gur Nuadha atá ann.<ref name="ohogain"/>]] ==Sanasaíocht== Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm Nuadha fréamhaithe ón [[Teangacha Ceilteacha|gCeiltis]] *''noudont-'' nó ''*noudent-''. Mhol [[J. R. R. Tolkien]] go raibh sé seo gaolta le fréamh [[Gearmáinis]]e, le brí "faigh, feidhm a bhaint", níos luaite "gabh, ceap (i ngaiste)". Ag lua an naisc idir Nuadha, Lludd agus lámha, d'airigh sé "mearchuimhne ... de lámh draíochta Nodens Ceapadóra".<ref>[[J. R. R. Tolkien]], "The Name Nodens", aguisín le "Report on the excavation of the prehistoric, Roman and post-Roman site in [[Lydney Park]], Gloucestershire", ''Reports of the Research Committee of the Society of Antiquaries of London'', 1932</ref> Sa chaoi chéanna, molann [[Julius Pokorny]] an fhréamh [[Na teangacha Ind-Eorpacha|Próit-Ind-Eorpaise]] ''*neu-d-'' le brí arís "feic, feidhm a bhaint," agus "téigh ag iascaireacht".<ref>[[Julius Pokorny]], ''[[Indogermanisches etymologisches Wörterbuch]]'', lch. 768.</ref> ==Céad Chath Maighe Tuireadh== Rí na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ab ea Nuadha le seacht mbliana sular tháinig siad go hÉirinn. Bhuail siad leis na [[Fir Bholg]], a bhí ann rompu, agus d'iarr Nuadha leath den oileán orthu, rud a dhiúltaigh a rí. D'ullmhaigh siad uile le haghaidh cogaidh, agus as gníomh múinte le haghaidh catha chothroim, lig siad dá chéile a bhfir agus a gcuid arm a iniúchadh. I ríthe an chatha, an Chéad [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maighe Tuireadh]], chaill Nuadha a lámh ag troid in éadan laoch na bhFear Bolg, [[Sreng|Sreang]].<ref>''The First Battle of Mag Tuired'', [http://www.maryjones.us/ctexts/1maghtured.html §48], ina deirtear go sonrach gur "bhain Sreang a lámh dheas óna ngualainn de; agus thit lámh an rí agus an tríú cuid dá sciath chun talún".</ref> Chuaigh comhghuaillí Nuadhad, ''Aengaba'' na Lochlannach, i gcomhrac in éadan Sreanga, ag fáil cneá mharfach. Idir an dá linn, bhí Nuadha á chosaint ag an [[Daghdha]]. Bhain na Tuatha Dé an lámh in uachtar sa chath, ach tháinig Sreang ar ais ar an bhfód chun dúshlán Nuadhad a thabhairt i gcomhrac aonair. Ghlac Nuadha an dúshlán, ar an mbonn go dtroidfeadh Sreang le lámh amháin aige ar chúl a dhroim. Dhiúltaigh Sreang, ach faoin ann seo, bhí na Fir Bholg geall le bheith cloíte. Thairg na Tuatha Dé ceathrú den tír do Shreang agus dá mhuintir (in ionad an leath roimh an gcath), agus chinn sé [[Connacht]].<ref>''[[Lebor Gabála Érenn]]'', [http://www.maryjones.us/ctexts/lebor4.html §58, 60, 64]</ref><ref>''The First Battle of Mag Tuired'', [http://www.maryjones.us/ctexts/1maghtured.html §20, 48, 56]</ref> ==Lámh airgid== Tar éis cailleadh a láimhe agus dá bharr de réir nósanna na dTuath Dé neamh-incháilithe mar rí le smál, tháinig i gcomharbacht air [[Breas]], tiarna leath-[[Fomhóraigh|Fomhórach]] a raibh cáil aige dá áilleacht agus éirim aigne. Chuir Breas cáin mhór ar na Tuatha Dé, a d'éirigh míshásta le riail leatromach agus easpa fáilteachais a rí nua. Faoin am seo, bhí lámh nua airgid aigeanta dó ag [[Dian Cécht]] lia [[Creidhne]] gabha (agus níos deireanaí le lámh nua déanta as feoil agus fuil ag mac Dhéin, [[Miach]]).<ref>"Boí dano Núadae oga uothras, & dobreth láim n-argait foair lioa Díen Cécht go lúth cecha lámha indte", ''Dara Cath Maighe Tuireadh'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G300010.html lch. 32]</ref> Cuireadh Breas as an ríogacht, tar éis bheith i réim le seacht mbliana. Tháinig Nuadha arís ina ionad, agus bhí sé i réim le fiche bliain ní ba mhó.<ref>''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', [http://www.maryjones.us/ctexts/lebor4.html §64]</ref><ref>''The Second Battle of Mag Tuired'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T300010.html lch. 27-35] (Gray translation)</ref><ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text004.html M3304-3310]</ref><ref>[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text019.html 1.9]</ref> ==Dara Cath Maighe Tuireadh== Rinne Breas iarracht Nuadha a bhrú as coróin, le cabhair ón bhFomhórach [[Balar]] Drochshúil, agus tharla cogadh dá bharr. Nuair a tháinig [[Lugh]] óigeanta vigorous chuig cúirt Nuadhad, thuig an rí gurbh fhéidir leis an ógánach iolchumasach bheith i gceannas na Tuatha Dé in éadan na bhFomhórach, agus d'éirigh sé as ina fhabhar. Tharla an Dara Cath Maighe Tuireadh ina dhiaidh. Bhain Balar a cheann de Nuadha, ach d'agair Lugh díoltas amach. Mharaigh sé Balar agus bhuaigh na Tuatha Dé.<ref>''The Second Battle of Mag Tuired'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T300010.html lch. 35-43, 61] (Gray translation)</ref><ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text004.html M3311-3330]</ref><ref>[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text021.html 1.21]</ref> Ar ceann de na [[Ceithre Sheod]] ab ea mórchlaíomh Nuadhad, tugtha go hÉirinn óna áit chónaithe i dtuaisceart an domhain.<ref>''The Second Battle of Mag Tuired'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T300010.html lch. 25] (Gray translation)</ref><ref> ''[http://www.maryjones.us/ctexts/jewels.html The Four Treasures of the Tuatha Dé Danann]''</ref> ==Caidrimh== D'fhéadfadh é gurb ionann Nuadha agus an phearsa aitheanta mar [[Neachtan]], [[Nuadha Neacht]] agus [[Elcmar|Ealcmhar]]. Deirtear i dtéacsanna na meánaoise go raibh beirt deartháireacha ag Nuadha, [[Dian Cécht]] agus [[Gaibhne]].<ref>[https://celt.ucc.ie//published/T300011/text075.html ''The Second Battle of Moytura'' Sections 74,75]</ref> [[Bóinn (bandia)|Bóinn]] ab ea bean chéile Nuadha,<ref name="ohogain">Ó hÓgáin, Dáithí. ''Myth, Legend & Romance: An encyclopaedia of the Irish folk tradition''. Prentice Hall Press, 1991, ll. 326-327</ref><ref name="ohogain"/><ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, lch. 307</ref> Bhí Ethadon ar duine dá mhac, agus Gaible a gharmhac. Ghoid Gaible beart cipíní ó Aigne iníon an Daghdé, agus d'fhás coill bhreá san áit ar chaith sé iad.<ref>''Dindsenchas'', [https://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html "Fid n-Gaible"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811050119/http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html |date=2016-08-11 }}</ref> ==Oidhreacht== I measc pearsana a raibh an t-ainm céanna acu, tá na hArd-Ríthe [[Nuadu Finn Fáil]] agus [[Nuadha Neacht]], agus Nuadha, garathair ar thaobh na máthar d'[[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mac Cumhaill]]. Iomaitheoir [[Conn Cétchathach|Choinn Chétchathaigh]] ab ea [[Mogh Nuadhad]]. Bhí dream ann i sean Éirinn, na ''[[Delbna]]'', a raibh fo-dhream acu darb ainm ''[[Delbna Nuadat]]'', a raibh cónaí orthu i g[[Contae Ros Comáin]]. Tá [[Maigh Nuad]] i g[[Contae Chill Dara]] ainmnithe as. Sa chuid réamhPhádraig d'[[Annála Inis Faithleann|Annála Inis Faithlinn]], faightear iontráil faoi Nuadha. Sa chur síos ar dheighilt na hÉireann idir mic [[Éireamhón]], deirtear: :'' Nach ceneal ... i n-hEre is do shil Núadat (h)e ara gaeri dia brathrib & ara ainmn(it).<ref>[https://dil.ie/1478 ainmne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718215547/https://dil.ie/1478 |date=2022-07-18 }}, foighne, ar eDIL</ref> : Gach cineál ... i nÉirinn is de shíol Nuad é, óir cúram a bhráithre agus óir a fhoighne."<ref>''[https://celt.ucc.ie/published/G100004P/ Annála Inis Faithlinn]'' Cuid Réamh-Phádraig," iontráil 68</ref> ==Macasamhalacha miotais== Is gaolmhar é Nuadha le [[Nodens]], dia Briotanach na seilge agus iascaireachta, gaolta le [[Mars (miotaseolaíocht)|Mars]] na Rómhánach, agus le Nudd, pearsa miotasach na Breataine Bige. Is dócha go bhfuil an phearsa Bhreatnach, [[Lludd Llaw Eraint]] (Lludd Lámh Airgid), fréamhaithe ó ''Nudd Llaw Eraint'' trí chomhshamhlú uamach.<ref>James Mackillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, lch. 266</ref> Is é [[Týr]] na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] dia eile atá gaolta le Mars.<ref>Mary Jones, [http://www.maryjones.us/jce/nodens.html "Nodens"], ''[http://www.maryjones.us/jce/jce_index.html Jones' Celtic Encyclopedia]''</ref> Is é [[Sabazios]] dia Ind-Eorpach eile samhlaithe le lámh dhiaga. ==Féach freisin== * [[Stair na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] * [[Celebrimbor]] ==Foinsí== * [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], [[Leabhar Laighneach]], le fáil ar [https://celt.ucc.ie/published/G800011A/text001.html CELT] ** MS folio 8b - 9b, "... Lám argait co lánlúth cacha láma in cach meór & in cach alt dorat fair. Dían Cecht. in liaig. & Créidne cerd i congnam fris ..." ** MS folio 10b - 11a, Tanaide cecinit, " ... coro íccad lám Nuadat ..." ** MS folio 11a 30, Fland Mainstrech cecinit, "I Maig Tuired ba thrí ág / doceir Nuadu Argatlam" * [[Annála na gCeithre Máistrí]], le fáil ar [https://celt.ucc.ie/published/G100005A.html CELT], M3303.1, M3304.1, M3310.1, M3311.1, M3330.1 * [[Annála Inis Faithleann|Annála Inis Faithlinn]], [[Rawlinson B. 503]], le fáil ar [https://celt.ucc.ie//published/G100004P/ CELT], iontráil [https://celt.ucc.ie//published/G100004P/text070.html 68] * [[Foras Feasa ar Éirinn]], An ceud leabhar, le fáil ar [https://celt.ucc.ie//published/G100054/ CELT]. ** An naomhadh alt. "Do na céid ríoghaibh ro ghabh flaitheas Éireann...", lch. 196 ** An deachmhadh alt. "Do ghabháil Thuaithe Dé Danann ann so", lch. 204 ** An t-aonmhadh halt deug. "Do ghabhlughadh na droinge fá huaisle do Thuathaibh Dé Danann ann so síos", lch. 218 ** An dara halt deug. "Do ríoghaibh Tuaithe Dé Danann ann so...", lch. 220 *** sinsearacht: mac Euchtaig, mic Edarláimh, mic Ordan, mic Allaoi, mic Tait, mic Tabhairn, mic Euna, mic Iobáth, mic Beothaigh, mic Iarbhuineoil Fháidh, mic Neimheadh) * [[Dinnseanchas]] ** Aoi, [https://celt.ucc.ie/published/G106500C/text072.html Dán 72], ''Loch Cé'', "Drái Núadat" ** Próis, [https://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.15.001.text.html Scéal 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101051327/http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.15.001.text.html |date=2019-11-01 }}, ''Fid n-Gaible'' (garmhac Nuadhad) * ''Chéad Chath Maighe Tuireadh'', [[CnT H 2.17]] * ''Dara Cath Maighe Tuireadh'', [[Harleian MS 5280]], le fáil ar [https://celt.ucc.ie/published/G300010.html CELT] ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Eochaid mac Eirc|Eochaidh mac Eirc]] (1)<br>[[Bres|Breas]] (2) | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Bres|Breas]] (1) <br>[[Lugh]] (2) | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1890-1870 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFE]] 1470-1447 RC | }} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] r50q4eje4uaufq2r0mg55ft4cgebdem 3 Samhain 0 5928 1331665 1285702 2026-11-03T11:21:59Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1331665 wikitext text/x-wiki {{Samhain}} Is é an '''3 Samhain''' an 307ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 308ú lá i mbliain bhisigh. Tá 58 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Panama]] - ''Lá na Saoirse'' == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1815]] — [[Seán Mistéal]], náisiúnaí Éireannach (b.[[1875]]) * [[1840]] — [[Eugenius Warming|Johannes Eugenius Bülow Warming]], luibheolaí Danmhargach (b. [[1924]]) * [[1854]] — [[Jokichi Takamine]], eolaí Seapánach (r. [[1922]]) * [[1901]] — [[André Malraux]], údar agus státaire (b.[[1976]]) * [[1901]] — [[Leopold III na Beilge]], Rí na mBeilgeach ó 1934 go 1951 (b. [[1983]]) * [[1903]] — [[Walker Evans]], grianghrafadóir Meiriceánach (b. [[1975]]) * [[1912]] — [[Alfredo Stroessner]], oifigeach airm agus deachtóir Pharagua (b.[[2006]]) * [[1917]] — [[Conchúr Crús Ó Briain]], scríbhneoir, polaiteoir agus acadúlach Éireannach (b.[[2008]]) * [[1919]] — [[Marty Servo]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1969]]) * [[1921]] — [[Charles Bronson]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2003]]) * [[1922]] — [[George Morrison]], stiúrthóir scannán Éireannach (b. [[2025]]) * [[1923]] — [[Tomás Ó Fiaich|Tomás Séamus Cairdinéal Ó Fiaich]], scoláire agus sagart (b.[[1990]]) * [[1932]] — [[Ailbhe Mac Raghnaill]], 8ú Taoiseach na hÉireann (b. [[2014]]) * [[1933]] — [[Ken Berry]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2018]]) * [[1945]] — [[Gerd Müller]], imreoir sacair Gearmánach (b. [[2021]]) * [[1947]] — [[Mazie Hirono]], polaiteoir Meiriceánach * [[1949]] — [[Larry Holmes]], dornálaí Meiriceánach * [[1952]] — [[Jim Cummings]], guthaisteoir agus amhránaí Meiriceánach * [[1958]] — [[Tony McNulty]], polaiteoir Sasanach * [[1959]] — [[Mary Byrne]], amhránaí * [[1960]] — [[Nóirín O'Sullivan]], coimisinéir gardaí Éireannach * [[1971]] — [[Dwight Yorke]], imreoir sacair * [[1971]] — [[Dylan Moran]], fuirseoir agus aisteoir Éireannach * [[1971]] — [[Pat Gilroy]], imreoir peil Ghaelach agus bainisteoir * [[1987]] — [[Lukáš Lacko]], imreoir leadóige Slóvacach * [[1988]] — [[Pól Ó Riain]], iománaí * [[1995]] — [[Kendall Jenner]], mainicín Meiriceánach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1537]] — [[Jane Seymour]], tríú bean chéile Anraí VIII Shasana (r. [[1508]]) * [[1933]] — [[Pierre Paul Émile Roux]], dochtúir Francach (r. [[1853]]) * [[1954]] — [[Eamonn O'Neill|Éamonn Ó Néill]], polaiteoir Éireannach (r. [[1882]]) * [[1954]] — [[Henri Matisse]], 84, péintéir (r.[[1869]]) * [[1957]] — [[Laika]], an chéad madra sa spás (r. [[1954]]) * [[2018]] — [[Sondra Locke]], ban-aisteoir (r. [[1944]]) * [[2025]] — [[Dick Cheney]], Leasuachtarán na Stát Aontaithe (r. [[1941]]) == Tarluithe eile == * [[1493]] - Chonaic [[Críostóir Colambas]] an t-oileán, [[Doiminice]], den chéad uair * [[1534]] - Rinneadh [[Anraí VIII Shasana|Anraí VIII]] ina cheann d'[[Eaglais Shasana]] * [[1908]] - Toghadh [[William H. Taft]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] * [[1936]] - Toghadh [[Franklin D. Roosevelt]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] * [[1957]] - Lainseáil [[an tAontas Sóivéadach]] [[Sputnik 2]] leis [[madra]], [[Laika]], ar bord. * [[1964]] - Toghadh [[Lyndon B. Johnson]] ina [[Uachtarán na Stát Aontaithe]]. B'fhéidir leis na cónaitheoirí de chuid [[Washington, D.C.]] vótáil i dtoghchán na huachtaránachta den chéad uair fosta. * [[1978]] - Fuair [[Doiminice]] neamhspleáchas amach ón RA * [[1992]] - Buaigh [[Bill Clinton]] ar an tsealbhóir, [[George H. W. Bush]], i dToghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe * [[2020]] - Reáchtáladh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe]] idir [[Donald Trump]] agus [[Joe Biden]]. Fógrófar Biden an buaiteoir ar 7 Samhain * [[2025]] - Gearradh téarma príosúin cúig bliana go leith ar [[DJ Carey]] as calaois [[Catagóir:Dátaí|1103]] [[Catagóir:Míonna|Samhain, 03]] 5qvti0kqms5q3zkjgej1grlc4540dn2 Dave Allen 0 6824 1331338 1107141 2026-11-02T13:13:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331338 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Fuirseoir]] as [[Baile Átha Cliath]] ab ea '''David Tynan O’Mahoney''' (Gaeilge: ''Daithí Ó Teimhneáin Ó Mathúna''), ([[6 Iúil]], [[1936]] – [[10 Márta]], [[2005]]), nó '''Dave Allen''' de ghnáth. Bhí cáil mhór ar Allen in [[Éire|Éirinn]], sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus san [[An Astráil|Astráil]], sna [[1960í]] agus na [[1970í]] go háirithe. == Fuirseoir == Bhí stíl fhánach ag Allen mar fhuirseoir - shuigh sé ar [[Cathaoir|chathaoir]], agus d'ól sé [[uisce beatha]] agus chaith sé [[tobac]] tríd an taispeántas ar fad. Rinne sé magadh faoin gnáthshaol, agus bhain sé sult breise as magadh a dhéanamh faoi údaráis agus institiúidí, mar shampla faoin [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]]. Bhí cúpla chláir [[teilifís]] féin ag Allen, bhí an ceann deireanach ar [[ITV]] i [[1993]]. Bhí tionchar mór ag Allen ar a lán fuirseoirí eile in Éirinn agus sa Bhreatain. Ag deireadh gach taispeántais, thug Allen an bheannacht cháiliúil chéanna, "Oíche mhaith, agus go rachaidh bhur n[[dia]] in éineacht libh". == Saol == [[Íomhá:Butlins blackpool 1961.jpg|deas|mion]] Saolaíodh Allen i dTeach na Giúise i g[[Contae Átha Cliath]], mac le Cully Tynan O'Mahoney (a bhí ina eagarthóir ar an [[nuachtán]] Éireannach [[Irish Times]]), agus máthair Shasanach. D’fhág Allen an [[scoil]] agus é sé bliana déag d'aois, agus lean sé a athair isteach san [[iriseoireacht]]. Ghlac sé post mar leis an ''Drogheda Argus'', agus bhog sé go dtí Sasana trí bliana níos déanaí. Bhí cúpla poist eile aige, agus tar éis tamaill bhí sé ag obair i m[[Butlins]] mar "Redcoat", ina óstach ar seónna éagsúla a bhí ar siúl acu. D’athraigh sé a shloinne ó O’Mahony go Allen, nuair a d’éirigh sé tuirseach le [[Duine|daoine]] ag fuaimniú é mícheart. Nuair a bhí [[The Beatles]] ag casadh cuid den a gcéad seónna, b’é Allen a bhí ina fhear óstach. [[Íomhá:The Beatles (with Jimmy Nicol) 1964 001.png|mion|[[The Beatles]]]] Bhuail sé leis an [[aisteoir]] Judith Scott san [[an Astráil|Astráil]] agus phós siad sa bhliain [[1964]]. Bhris siad suas sa bhliain [[1983]]. Chaill Allen méar amháin ar a lámh chlé, ach ní raibh aon eolas cinnte faoi cad a tharla. Tá seans gurb é timpiste [[Gluaisteán|ghluaisteáin]] a bhí i gceist. == Bás == Ag deireadh a shaoil, b’éigean do Allen éirí as a bheith ag caith tobac agus ag [[Alcólachas|ól]], dhá rud a thaitin go mór leis. Bhí [[eimfiséime]] ag cur as dó. Is coitianta an riocht é i measc caiteoirí troma [[toitín]]í. Chaith sé 80 Gauloises gach lá, a dúradh<ref>"The old ones are the good ones" FT 2 Nollaig 2005 https://www.ft.com/content/753f9f2c-622d-11da-8dad-0000779e2340</ref>. [[Bás|Cailleadh]] go tobann é, ina chodladh sa bhaile. D’fhág sé a bhean chéile Karin, a bhí ag [[Toircheas|iompar clainne]], ina dhiaidh. Rugadh a mhac Cullum dhá mhí tar éis a bháis. Is fuirseoir é Ed Allen, mac le Dave Allen. == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20060518142917/http://www.screenonline.org.uk/people/id/838629/ Beathaisnéis ar BFI Screenonline] * [http://members.tripod.com/~DaveAllenFan/index.html Welcome to an Evening with Dave Allen] * [http://www.amazon.co.uk/exec/obidos/ASIN/0340899433 The Essential Dave Allen] * [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2005/03/12/nallen12.xml 'Dave Allen, master comedian, dies at 68', from Telegraph UK] * [http://www.bbc.co.uk/comedy/guide/articles/t/tonightwithdavea_7770220.shtml 'Tonight With Dave Allen' from BBC] == Féach fosta == * [[Liosta fuirseoirí Éireannacha]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Allen, Dave}} [[Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Básanna in 2005]] 8dwkad427pyy8oaiqwxyp4u3ekjo0dk Murúch 0 7154 1331614 1308174 2026-11-03T05:24:13Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331614 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Clonfert Cathedral Mermaid 2009 09 17.jpg|thumb|240px|right|''Murúch Éireannach ([[rilíf íseal]], [[Ard-Eaglais Chluain Fearta]]).'']] [[Íomhá:Clontuskert_Priory_Doorway_Mermaid_2009_09_16.jpg|thumb|''Murúch greanta i gcloch (is féidir gur scáthán atá aici), [[Prióireacht Chluain Tuaiscirt]]'']] I m[[béaloideas]] na hÉireann, murúch fir nó [[maighdean mhara]] is ea '''Murúch''' ([[Meán-Ghaeilge]] ''{{lang|mga|murdúchann}}'' nó ''{{lang|mga|murdúchu}}''<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/32866 murdúchann, murdúchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250729210732/https://dil.ie/32866 |date=2025-07-29 }}</ref>). Deirtear go bhfuil cochaillín draíochta ag teastáil ó murúch chun taisteal idir muir agus tír. {{tl|síol-ie}} syvoe931o0uq142t30feeongy9llydz Daghdha 0 7420 1331334 1306471 2026-11-02T12:48:36Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331334 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], duine de phríomhlaochra na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] é (An) '''Daghdha''' (Dea-dhia) nó '''Eochaid Ollathair''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''In Dagda'''), léirithe mar shamhail d'athair, rí agus [[draoi]].<ref name=koch>Koch, John T. ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. ABC-CLIO, 2006, ll. 553-554</ref><ref name=jones>[http://www.maryjones.us/jce/dagda.html An Dagda]. Mary Jones's Celtic Encyclopedia.</ref><ref>[https://celt.ucc.ie//published/T100028/index.html ''The Irish Version of the Historia Britonum Nennius'', "Of the Conquest of Eri as Recorded by Nennius" Historia 8]</ref> Tá gaol ar leith aige le [[torthúlacht]], [[talmhaíocht]], fearúlacht agus neart, chomh maith le draíocht agus eagna.<ref name=koch/><ref name=jones/><ref name="ohogain">Ó hÓgáin, Dáithí. ''Myth, Legend & Romance: An encyclopaedia of the Irish folk tradition''. Prentice Hall Press, 1991, ll. 145-147</ref><ref name=monaghan113>Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004, ll. 113-114</ref> Tá smacht nó tionchar aige ar bheatha agus bás, [[Aimsir (meitéareolaíocht)|aimsir]] agus barra, am agus na séasúir. ==Sanasaíocht== Creidtear go bhfuil an t-ainm ''Dagda'' fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltos ''*Dagodeiwos'', "an dia maith" nó "an dia mór".<ref>{{cite journal | last = Scott | first = Martin A | title = The Names of the Dagda | date = April 2008 | url = http://www-personal.umich.edu/~samarti/dagda.pdf | accessdate = 3ú Lúnasa 2019 | archive-date = 2013-05-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130521191910/http://www-personal.umich.edu/~samarti/dagda.pdf | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521191910/http://www-personal.umich.edu/~samarti/dagda.pdf |date=2013-05-21 }}</ref> Ar deireadh d'fhéadfadh é go bhfuil an t-ainmfréamhaithe ón [[Próta-Ind-Eorpais|bPrót-Ind-Eorpais]] ''*Dhagho-deiwos'', "lonrach-diagacht".<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/Dagdae Dagda] ar en.wiktionary</ref> Tá an chéad chuid gaolta le "day"<ref>''[https://en.wiktionary.org/wiki/day day]'' ar en.wiktionary</ref> as Béarla, agus focal b'fhéidir rianaíonn an smaoineamh "breáthacht". Thiocfadh an sanasaíocht leis an nasc atá ag an Daghdha leis an ngréin agus an domhan, le ríogacht agus feabhas. Thiocfadh ''*Dhago-deiwos'' isteach san [[Prótai-Cheiltis|Phrótai-Cheiltis]] mar ''*Dago-deiwos'', imeartas focal más ea le ''*dago-s'', Sean-Ghaeilge ''dag, deg-'', Nua-Ghaeilge dea-.<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/dea- dea-] ar en.wiktionary</ref> Is foirm scioptha den fhocal "dia" a bhí in "da" na SeanGhaeilge. ==Bua-ainmneacha== Bhí roinnt ainmneacha agus buafhocal ag an Daghda a léiríonn a shaintréithe.<ref>Ó hÓgáin, lch. 245</ref> * ''Eochu'' nó ''Eochaid Ollathair''<ref>Koch, ll. 553, 1632</ref> * ''Ruad<ref>[http://dil.ie/35614 ruadh (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814135037/http://dil.ie/35614 |date=2019-08-14 }} ar eDIL</ref> Rofhessa''<ref name=monaghan113/><ref>Maier, Bernhard. ''Dictionary of Celtic Religion and Culture''. Boydell & Brewer, 1997, lch. 90</ref> * ''[[Dáire]]''<ref>[http://dil.ie/14270 Dáire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814133532/http://dil.ie/14270 |date=2019-08-14 }} ar eDIL</ref><ref name="ohogain"/> * ''Áed''<ref>[http://dil.ie/613 áed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323083432/http://dil.ie/613 |date=2019-03-23 }} ar eDIL</ref><ref>[[Peter Berresford Ellis|Berresford Ellis, Peter]]. ''The Druids''. W.B. Eerdmans Publishing, 1994, lch. 123</ref><ref>Smyth, Daragh. ''A Guide to Irish Mythology''. Irish Academic Press, 1996, lch. 15</ref> * ''Fer Benn'' (fear na binne) * ''Cera'' ("cruthadóir" b'fhéidir)<ref>Monaghan, lch. 83</ref> * ''Cerrce'' ("buailteoir" b'fhéidir)<ref name=jones/> * ''Easal''<ref>Monaghan, lch. 144</ref> * ''Eogabal''<ref name="ward"/> ==Cur síos== Insítear go minic gur fear nó fathach mór féasógach a bhí ann,<ref name="ohogain"/> ag caitheamh bhrat cochaill.<ref name="ward">Ward, Alan (2011). ''The Myths of the Gods: Structures in Irish Mythology'', ll. 9-10</ref> De réir [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] (an príomhfhoinse atá againn ar imeachtaí na dTuatha Dé Danann), bhí goile iontach mór ar Dhaghdha. In eachtra amháin, d'ith sé a oiread sin anlainn ag tigh na bhFomhórach nach bhféadfadh a bhratt a thóin a chlúdach. Sna scéalta, deirtear gur phearsa ollchumhacht ba ea é. In ainneoin sin, deirtear scaití gur dhallarán é, gáirsiúil, barrúil fiú, ag caitheamh ionar gearr garbh a chlúdaigh ar éigean a thóin, ag tarraingt a bhoid mhóir ar an talamh.<ref name="CMT" /> Meastar gur chuir scríobhaithe Críostaí na tréithe seo, le haghaidh an ghrinn. Tá an cur síos sa ''[[Cóir Anmann|Chóir Anmann]]'' [[Meán-Ghaeilge]] níos ómósaí: ''"He was a beautiful god of the heathens, for the Tuatha Dé Danann worshipped him: for he was an earth-god to them because of the greatness of his (magical) power."<ref name="CA">''[[Cóir Anmann]]''. [http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html] {{ webarchive | url = https://web.archive.org/web/20160303202314/http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html | date=2016-03-03 }}</ref> ==Déithe== Ó thús, d'fhéadfadh é gur leagan den Daghda é [[Donn]], dia an bháis agus na sinsearachta,<ref>Ó hÓgáin, ll. 165-166</ref> (aitheanta scaití mar Daghda Donn). Tá cosúlachtaí ann chomh maith idir é agus dia an fhómhair, [[Crom Dubh]].<ref>MacNeill, Máire. ''The Festival of Lughnasa: A Study of the Survival of the Celtic Festival of the Beginning of Harvest''. Oxford University Press, 1962, lch. 416</ref> Ba é an Dagda a sinsear dar le roinnt treibheanna a ainmníodh as, amhail is an chlann [[Uí Eachach]] (Iveagh) agus na [[Dáirine]]. Is amhlaidh go bhfuil gaol ann idir a dheartháir Oghma agus dia na [[An Ghaill|nGallach]], [[Ogmios]], léirithe mar seanfhear agus cleith aige, agus ar cheann ''the closest Gaulish parallels to the'' Daghda. Is é [[Sucellus]], an buailteoir, léirithe le casúr agus cuach, dia na nGallach eile a cheaptar go bhfuil gaol aige leis an Daghda. Samhlaíodh an Dagda le dia na Lochlannach, [[Odin]],<ref name=koch/> agus dia na Rómhánach, [[Dis Pater]] (''Jupiter'').<ref name="ohogain"/> ==Teaghlach agus caidrimh== Ealatha mac ''Dealbaoithe'', Fomhórach, ba ea athair an Daghda.<ref name="dolmens">{{ luaigh_foilseachán | last = Borlase | first = William Copeland | title = The Dolmens of Ireland | date = 1897 | publisher = Chapman and Hall | location = Indiana University | page=349 | url = https://books.google.com/books?id=wvJMAAAAMAAJ&pg=PA802&lpg=PA802&dq=scal+balb+dindshenchas&source=bl&ots=6Hbeu3evhr&sig=ACfU3U1AHIApreoIStlS-fuTVbZ-OrgGzA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjR0JHlnOzjAhXKZs0KHcT6B3kQ6AEwAnoECAkQAQ#v=onepage&q=scal%20balb&f=false | accessdate=6 August 2019 }}</ref> Ní ainmnítear a mháthair, agus dá bharr is leath-Fhomhórach é ar a laghad. Deirtear go raibh beirt deartháireacha aige, [[Nuada|Nuada Aigéadlámh]] agus [[Oghma]], ach is amhlaidh gur léiriú é seo de nós na dtrédéithe.<ref name="ohogain"/> I bhfoinsí eile, níl ach Oghma ann mar dheartháir dó, an bheirt dheartháireacha.<ref name=Moytura /> [[Mór-Ríoghain]] ba ea bean chéile an Daghda; glaotar "an bhean chéile éadmhar" uirthi.<ref name="ohogain"/><ref>''[https://celt.ucc.ie//published/T106500D/text049.html ''The Metrical Dindsenchas]'', "Odras", Dán 49</ref> Bhí iníon acu, an bandia [[Brigit]].<ref name=Moytura>{{ cite web | last = Stokes | first = Whitley | teideal= The Second Battle of Moytura | url = https://celt.ucc.ie/published/T300011/ | website = Corpus of Electronic Texts | publisher = University College, Cork | accessdate = 3 August 2019 }}</ref> Ba í [[Bóinn (bandia)|Bóinn]] a leannán, cé go raibh sí pósta le h[[Elcmar|Ealcmhar]].<ref>https://thenewpagan.wordpress.com/2013/10/31/the-dagda-father-of-all/</ref> Um a gcaidreamh a cheilt, chuir Daghda an ghrian ina stad ar feadh naoi mí, agus de thoradh sin, gineadh, iompraíodh agus rugadh [[Aengus]] laistigh d'aon lá amháin.<ref>{{cite web | url = https://www.thoughtco.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 | teideal = The Dagda, the Father God of Ireland | work = ThoughtCo | access-date = 2017-08-08 }}{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> I dteannta le hAengus, bhí i measc a pháistí [[Brigit]], [[Bodhbh Dearg]], [[Cermait]], [[Midhir]], [[Áine]] agus [[Áed]].<ref name=koch/> Sa Dindsenchas, déanann an Dagda d'Áine cliabh cipín a ligeadh leis an lagtrá agus a nach ligeadh leis an lántrá.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html |teideal=''Dindsenchas'' "Fid n-Gaible" |dátarochtana=2019-08-07 |archivedate=2016-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160811050119/http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html }}</ref> ==Áiteanna agus earraí== Deirtear go raibh cónaí ar an Daghda i m[[Brú na Bóinne]]. I measc áiteanna eile gcúlra leis nó ainmnithe as, tá [[Cnoc Uisnigh]], [[Grianán Ailigh]], agus [[Loch nEathach]]. Bhí bachall draíochta aige, an [[lorg anfaid]]<ref>[http://dil.ie/30683 2 lorg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814204404/http://dil.ie/30683 |date=2019-08-14 }} ar eDIL</ref> (nó mór), a mharaíodh leis an gcionn, ach athbheodh leis an gcois. Bhí coire ar leith aige, an [[Ceithre Sheod|coire ainsic]], nach bhfolmhaíodh riamh, a shásaíodh goile chách, agus a raibh liach chomh mór sin aige gurbh fhéidir beirt dul laistigh ann.<ref>[https://www.learnreligions.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 The Dagda, Father God of Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718204728/https://www.learnreligions.com/the-dagda-father-god-of-ireland-2561706 |date=2022-07-18 }}, Learn Religions</ref> Bhí cláirseach aige, [[Uaithne]], a chur na séasúir in ord agus an Daghda á seinm. Insítear i bhfoinsí eile go mbíodh sí i gceannas ar cath. Bhí crainn torthaí síor-iompartha aige, agus dhá mhuc, ceann acu ag fás go síoraí, an ceann eile ag róstadh go síoraí. ==Seanscéalta== {{príomhalt|Cath Maighe Tuireadh}} Roimh an Dara Cath Maighe Tuireadh, thóg an Daghda dún [[Bres|Bhreas]] (dá bharr, Dún Breise) agus chuir ríthe na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]], [[Elatha|Ealatha]], [[Indech]] and [[Tethra|Teathra]] ráthanna a thógáil dóibh féin [[ráth]]anna.<ref name=Moytura /> Nuair a d'fhiafraigh Lugh den Daghda cén chumhacht a mbeadh aige in éadan na bhFomhórach, thug sé mar fhreagra:<ref name=Moytura /> {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! width=50% | Sean-Ghaeilge<ref>[https://celt.ucc.ie//published/G800011A/text001.html Leabhar Gabhála na hÉireann], lch. 49, sa [https://celt.ucc.ie//published/G800011A/ Leabhar Laighneach] ar CELT</ref> ! width=50% | Nua-Ghaeilge<ref>Á aistriú sách focal ar fhocal ón tSean-Ghaeilge ag [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]], le béim ar na hainmhithe: damh, seabhac, torc, bradán</ref> |- style="vertical-align: top;" || Dugensa leath fria feraib Erenn etir caemslecht & admilliud & amaidichtai.<ref>[http://www.dil.ie/3165 ammait] ar eDIL</ref> Bud lir bommonn egai<ref>[http://www.dil.ie/909 aig] ar eDIL</ref> fua cosaib gregai<ref>[http://www.dil.ie/26490 graig] ar eDIL</ref> a cnaimreth fum luirg... || Déanfaidh mise leath d'fhir na hÉireann idir chomhshleachtadh agus ollmhilleadh agus asarlaíocht. Is iomaí bomanna oighir faoi chosa graíonna a bheidh a gcnámha faoi mo lorg... |} Díreach roimh an gcath, ar an [[Samhain]], luigh sé le [[Mór-Ríoghain]], bandia an chatha, mar chúiteamh ar phlean catha.<ref name="CMT">''[[Cath Maighe Tuireadh]]''. [http://www.sacred-texts.com/neu/cmt/cmteng.htm Trans. Elizabeth A. Gray].</ref><ref>https://www.britannica.com/topic/Dagda</ref> {{príomhalt|Aislinge Óenguso}} {{príomhalt|Tochmharc Éadaoine}} In ''Aislinge Óenguso'', thug an Daghda i dteannta le Bóinn, cabhair d'Aengus ar tóir a stóir.<ref name="TE">''[[Tochmarc Étaíne]]''. [http://www.ucc.ie/celt/published/T300012/index.html Corpus of Electronic Texts]</ref> Agus Aengus ar shiúl<ref>ar shiúl, nó roimh a bhreith, ''cf'' [[Aengus]]</ref>, roinnigh an Daghda a chuid tailte ar a chlann, agus fágadh tada d'Aonghas. D'iarr Aonghas dá athair arbh fhéidir leis cur faoi i mBrú na Bóinne ar feadh "lae agus oíche", agus thoiligh an Daghda. Ní hé "lá amháin" a bhí i gceist ag Aengus, agus dá réir sin, ghlac sé seilbh ar Bhrú na Bóinne go síoraí. In ''Tochmharc Éadaoine'', ámh, is é an Daghda a chabhraíonn Aengus um Bhrú na Bóinne a bhaint d'Ealcmhar leis an gcleas céanna.<ref name="TE" /> {{príomhalt|Dinnseanchas}} I ndán maidir le [[Maigh Muirtheimhne]], chuir an Daghda an ruaig ar octapas lena lorg anfa, agus ar sé: "Taí do chenn cúasachtach.<ref>[http://dil.ie/13371 cúasachtach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815182726/http://dil.ie/13371 |date=2019-08-15 }} ar eDIL</ref> Taí do chorp císachtach. Toí do thul toghuidhe. Báig thúaigh" ("Cas do cheann cuasach. Cas do chorp salach. Cas d'éadan ionsúiteach. Imigh leat!"). Chuaigh an mhuir i dtrá in éineacht leis an ainmhí, agus fágadh Maigh Muirtheimhne ina diaidh.<ref name="ucc.ie">[https://celt.ucc.ie//published/G106500D/text100.html An Dinnseanchas Aoi], Mag Muirthemne, Dán 99. [[Corpus of Electronic Texts]].</ref> I ndúan an Dindsenchais, Aileach, insítear gurbh é "Dagda daith,<ref>[http://dil.ie/14319 daith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815171528/http://dil.ie/14319 |date=2019-08-15 }} ar eDIL</ref> ba deog de neim, flaith for fleid fodla<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/22556 |teideal=fodail |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206025507/http://dil.ie/22556 |archivedate=2021-12-06 |dátarochtana=2019-08-15}}</ref> co fuin" ("Daghda mear, le deoch de nimh, flaith fodhla na fleidhe go tráthnóna"). Insítear gur trí na hÉireann é, le hiliomad giall, flaith fial seang, gur chú faoil é, agus gurbh iad Cermait, Aengus, agus Áed a mhic.<ref>''[https://celt.ucc.ie//published/G106500D/text023.html An Dinnseanchas Aoi]'', Dán 22, "Ailech I"</ref> ==Bás== Bhí an Daghda i réim mar rí na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ar feadh seachtó nó ochtó bliain (ag brath ar fhoinse), sula bhfuair sé bás i mBrú na Bóinne, ag éag sa deireadh de chneá a thug ''[[Cethlenn]]'' dó i rith an dara [[Cath Maighe Tuireadh]].<ref>''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]''.</ref> ==Tuilleadh le léamh== * {{ cite book | last = Bergin | first = Osborn | title = How the Dagda Got his Magic Staff | encyclopedia = Medieval Studies in Memory of [[Gertrude Schoepperle| Gertrude Schoepperle Loomis]] | place = Paris and New York | year = 1927 | pages = 399–406 | url = http://www.maryjones.us/ctexts/dagda.html | date = | accessdate = 2010-03-10 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100327222651/http://www.maryjones.us/ctexts/dagda.html | archivedate = 2010-03-27 | deadurl = yes }} * {{cite journal | last = Sayers | first = William | title = ''Cerrce'', an Archaic Epithet of the Dagda, Cernnunos, and Conall Cernach | journal = The Journal of Indo-European Studies | volume = 16 | year = 1988 | pages = 341–64 }} ==Féach freisin== * [[Stair na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Lugh]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Dealbhaodh]] | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1830-1750 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFE]] 1407-1337 RC | }} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] lhm23xembuaxtx02v77rlt0t9qiagr8 Ríocht Esuaitíní 0 10072 1331650 1330423 2026-11-03T09:53:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331650 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír thalamhiata i ndeisceart na hAfraice í '''Ríocht Esuaitíní''' (Suaisis: ''Umbuso weSwatini''), ar a dtugtaí '''an tSuasalainn''' go hoifigiúil go dtí 2018, nuair a d’athraigh an rí [[Mswati III]] ainm na tíre go Esuaitíní.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.britannica.com/place/Eswatini |teideal=Eswatini |foilsitheoir=Encyclopaedia Britannica |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe [[Suasaigh|Suasaí]], treibh [[Bantúigh|Bhantúch]]. Tá sí suite idir [[an Afraic Theas]] agus [[Mósaimbíc]], agus tá achar de thart ar 17,364 ciliméadar cearnach aici.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.un.org/legacy/en/iso/sz.html |teideal=UNData: Eswatini |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Is í [[Mbabane]] an phríomhchathair riaracháin, agus is lárionad ríoga agus reachtach í [[Lobamba]]. Is monarcacht í Eswatini, agus is é Mswati III rí na tíre. Is iad an [[Suaisis]] agus an [[Béarla]] na teangacha oifigiúla.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá daonra de thart ar 1.26 milliún duine sa tír.<ref>{{Lua idirlín |url=https://data.worldbank.org/country/Eswatini |teideal=Eswatini: Population, total |foilsitheoir=An Banc Domhanda |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Tá dlúthnaisc eacnamaíocha aici leis an Afraic Theas, go háirithe i réimsí na trádála agus na tionsclaíochta. == Tíreolaíocht agus aeráid == Athraíonn an tírdhreach go suntasach ó iarthar go hoirthear. Tá ardchríocha agus sléibhte in iarthar na tíre, agus tá machairí níos ísle agus níos teo san oirthear. Roinntear an tír go traidisiúnta ina ceithre phríomhréigiún geografacha: an Highveld, an Middleveld, an Lowveld agus Ardchlár Lubombo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.unfccc.int/sites/default/files/resource/2376591_Eswatini-BUR1-1-Eswatini%2520BUR1.pdf|teideal=Eswatini: First Biennial Update Report|foilsitheoir=Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> [[Íomhá:Eswatini_Regions_map.png|alt=Universal map of Eswatini|clé|401x401px]] Tá an Highveld suite in iarthar na tíre agus tá aeráid níos fuaire agus níos fliche ann. Tá an Middleveld níos ísle agus tá cuid mhór de dhaonra agus de ghníomhaíocht tráchtála na tíre ann. Tá an Lowveld níos teo agus níos tirime, agus síneann Ardchlár Lubombo feadh chuid den teorainn thoir le Mósaimbíc. Tá aeráid fhotrópaiceach ag Esuaitíní, le samhraí teo fliucha agus geimhrí níos fuaire agus níos tirime. Titeann formhór na báistí idir Deireadh Fómhair agus Márta, ach athraíonn an méid báistí de réir airde agus suímh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0038-23532026000100021&script=sci_arttext&tlng=en|teideal=Analysis of rainfall and temperature trends in Eswatini from 1981 to 2020|foilsitheoir=South African Journal of Science|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Faigheann na hardchríocha san iarthar níos mó báistí ná na machairí ísle san oirthear. Bíonn an Lowveld níos mó i mbaol triomaigh, agus is féidir le teochtaí an tsamhraidh éirí an-ard ann. Bíonn tionchar ag na difríochtaí réigiúnacha seo ar an talmhaíocht, ar an bhfásra agus ar infhaighteacht an uisce.<ref>{{Lua idirlín|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7744714/|teideal=Nationwide temporal variability of droughts in Eswatini: 1981–2018|foilsitheoir=Scientific Reports|dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> == Stair == Tháinig sinsear na Suaisí isteach i ndeisceart na hAfraice mar chuid d’imirce na bpobal Bantú, agus bhog siad isteach sa réigiún atá mar Esuaitíní inniu le linn na gcéadta bliain roimh an 19ú haois.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.sahistory.org.za/place/eswatini-formerly-swaziland |teideal=Eswatini (formerly Swaziland) |foilsitheoir=South African History Online |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Le linn an 19ú haois, neartaigh an rí Sobhuza I an ríocht agus d’éirigh leis a neamhspleáchas a chosaint i measc na gcoimhlintí idir pobail éagsúla sa réigiún. Le linn réimeas Mswati II, leathnaigh tionchar na ríochta agus tháinig an t-ainm ''Swazi'' chun cinn mar ainm ar an bpobal agus ar an stát.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.un.int/eswatini/swaziland/country-facts |teideal=Country Facts |foilsitheoir=Misean Buan Ríocht Esuaitíní chuig na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Thosaigh tionchar na hEorpa ag méadú sa réigiún le linn an 19ú haois, de réir mar a tháinig lonnaitheoirí agus trádálaithe isteach agus a lorg siad talamh agus cearta mianadóireachta. In 1894, rinneadh cosantóir de chuid Phoblacht na dTrasvaal den tSuasalainn. Tar éis [[An Chéad Chogadh Bórach|Chogadh na mBórach]], tháinig an chríoch faoi riarachán na [[Impireacht na Breataine|Breataine]] in 1902.<ref>{{Lua idirlín |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4068754/files/E_C.12_SWZ_1-EN.pdf |teideal=Initial report submitted by Eswatini under the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights |foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> De réir a chéile, tugadh níos mó freagrachta riaracháin do mhuintir na tíre, agus bunaíodh comhlachtaí reachtacha sna 1960idí. Bhain an tSuasalainn neamhspleáchas amach ón mBreatain ar an 6 Meán Fómhair 1968, agus rinneadh ríocht neamhspleách di faoi Shobhuz­a II mar rí.<ref>{{Lua idirlín |url=https://history.state.gov/countries/swaziland |teideal=Eswatini (Swaziland) |foilsitheoir=Office of the Historian, Roinn Stáit na Stát Aontaithe |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> In 1973, chuir Sobhuza II bunreacht na tíre ar ceal agus ghlac sé cumhachtaí fairsinge dó féin. Cuireadh srian ar ghníomhaíochtaí polaitiúla agus cuireadh córas rialtais ar bun inar díríodh cumhacht ar an monarcacht. Tar éis bhás Sobhuza II in 1982, bhí tréimhse réimis faoi rialtóirí ann go dtí gur corónaíodh Mswati III ina rí in 1986.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/2025/01/FINAL-No-Situation-Is-Permanent-February-2025.pdf |teideal=No Situation Is Permanent: The Struggle for Constitutionalism in Eswatini |foilsitheoir=An Coimisiún Idirnáisiúnta na nDlíodóirí |dátarochtana=21 Deireadh Fómhair 2026}}</ref> Le linn réimeas Mswati III, leanadh den chóras polaitiúil ina bhfuil ról lárnach ag an rí. Glacadh bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm in 2006, ach tá cumhachtaí suntasacha fós ag an monarc agus tá teorainneacha ar iomaíocht == Déimeagrafaíocht == === Daonra agus grúpaí eitneacha === De réir dhaonáireamh 2017, bhí thart ar 1.09 milliún duine ina gcónaí in Esuaitíní.<ref>{{Luaigh foilseachán|teideal=Vital Statistics|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.gov.sz/index.php/component/content/article/397-vital-statistics?Itemid=376}}</ref> Is de bhunadh Suaisis formhór mór an daonra. Tá pobail eile ina gcónaí sa tír freisin, lena n-áirítear daoine de bhunadh Súlúiseach agus Eorpach. === Teangacha === Is iad an tSiSuaisis (''siSwati'') agus an Béarla teangacha oifigiúla Esuaitíní. Is teanga de chuid an bhrainse Nguni de theaghlach na dteangacha Bantu í an tSiSuaisis, agus labhraíonn formhór an daonra í. Tá dlúthghaol aici leis an Súlúis agus le teangacha eile de chuid an ghrúpa Nguni. Úsáidtear an Béarla go forleathan sa riarachán, san oideachas agus i gcúrsaí gnó.<ref>{{Luaigh foilseachán|teideal=Frequently Asked Questions|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini|url=https://parliament.gov.sz/about/faqs/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260511202607/https://parliament.gov.sz/about/faqs/ |date=2026-05-11 }}</ref> === Creideamh === Is í an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] an reiligiún is forleithne in Esuaitíní. De réir dhaonáireamh 2017, bhí thart ar 89% den daonra Críostaí. Tá roinnt sainchreideamh Críostaí sa tír, lena n-áirítear an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas Rómhánach]], an [[Anglacánachas|tAnglacánachas]] agus an [[Modhachas]]. Tá an tSiónachas Críostaí forleathan freisin; nascann an cineál creidimh seo gnéithe den Chríostaíocht le traidisiúin agus cleachtais dhúchasacha na hAfraice. Cleachtaítear creidimh thraidisiúnta na hAfraice agus reiligiúin eile sa tír chomh maith.<ref>{{Luaigh tuarascáil|teideal=HRI/CORE/SWZ/2022|foilsitheoir=Na Náisiúin Aontaithe|url=https://digitallibrary.un.org/record/4004091/files/HRI_CORE_SWZ_2022-EN.pdf}}</ref> == Cultúr == Tá traidisiúin mhuintir na Suasaí lárnach i saol cultúrtha Esuaitíní. Cuirtear béim ar an bpobal, ar an teaghlach ríoga agus ar thraidisiúin a cuireadh ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Tá ról tábhachtach ag searmanais náisiúnta, ag ceol, ag damhsa agus ag ceardaíocht i gcaomhnú na hoidhreachta cultúrtha. Cé go bhfuil athruithe sóisialta agus nua-aimseartha tar éis dul i bhfeidhm ar an tír, leanann cuid mhór de na traidisiúin sin orthu sa saol comhaimseartha. I measc na searmanas traidisiúnta is tábhachtaí tá an '''[[Umhlanga]]''', ar a dtugtar Féile na nGiolcach freisin, agus an '''[[Incwala]]''', searmanas ríoga a bhaineann le hathnuachan, le tús na bliana traidisiúnta agus le ról an rí. Bíonn an Umhlanga ar siúl de ghnáth ag deireadh mhí Lúnasa nó ag tús mhí Mheán Fómhair. Bailíonn na mílte bean óg ó áiteanna éagsúla sa tír chun [[Giolcach|giolcacha]] a ghearradh agus a thabhairt chuig áit chónaithe na Máthar Banríona, áit a nglacann siad páirt in amhránaíocht agus i ndamhsaí traidisiúnta. Tá baint ag an searmanas le traidisiúin ríoga agus le féiniúlacht náisiúnta mhuintir na Suasaí.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}</ref> Bíonn an Incwala ar siúl de ghnáth i mí na Nollag nó i mí Eanáir. Uaireanta tugtar Féile na gCéad Torthaí air, ach tá tábhacht níos leithne leis ná an fómhar amháin. Tá an searmanas ceangailte le cumhacht ríoga, le hathnuachan spioradálta agus le haontacht an náisiúin. Glacann an rí, baill den teaghlach ríoga agus rannpháirtithe ó réigiúin éagsúla páirt sna deasghnátha agus sna damhsaí. Tá gnéithe áirithe den searmanas teoranta dóibh siúd a bhfuil ról sonrach acu ann.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://www.gov.sz/index.php?id=2369:the-annual-incwala-ceremony-begins|teideal=The Annual Incwala Ceremony Begins|foilsitheoir=Rialtas Esuaitíní}}</ref> Tá féilte eile ann a bhaineann le nósanna agus le táirgí nádúrtha na tíre. Sampla amháin is ea an fhéile marúla, ar a dtugtar ''Buganu'' freisin, a bhíonn ar siúl de ghnáth idir Feabhra agus Aibreán, nuair a bhíonn torthaí an chrainn mharúla á mbaint agus á n-úsáid chun deochanna agus táirgí eile a dhéanamh. Bíonn cruinnithe pobail, amhránaíocht agus damhsa mar chuid den cheiliúradh seo.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}</ref> Tá ceol agus damhsa traidisiúnta tábhachtach i gcultúr Esuaitíní. Déantar amhráin agus damhsaí ag searmanais ríoga, ag féilte pobail agus ag ócáidí teaghlaigh. I measc na stíleanna damhsa tá an ''sibhaca'', damhsa fuinniúil grúpa a mbíonn gluaiseachtaí rithimeacha agus amhránaíocht ag gabháil leis. Is minic a bhíonn feisteas traidisiúnta mar chuid de na léirithe sin, agus cuidíonn siad le stair agus féiniúlacht chultúrtha na tíre a chur in iúl.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}</ref> Tá ceardaíocht thraidisiúnta le fáil ar fud na tíre. I measc na n-earraí a dhéantar tá ciseáin fhite, obair choirníní, [[snoíodóireacht adhmaid]], seodra agus earraí maisiúla. Úsáidtear ábhair nádúrtha agus modhanna ceardaíochta a foghlaimíodh ó ghlúin go glúin. Sa lá atá inniu ann, tá tábhacht chultúrtha agus eacnamaíoch ag baint leis na ceardaíocht seo, mar go ndíoltar cuid de na táirgí i margaí áitiúla agus le cuairteoirí ón gcoigríoch.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/culture/|teideal=Culture|foilsitheoir=Eswatini Tourism Authority}}</ref> Go traidisiúnta, bhí an teach cónaithe teaghlaigh, nó an ''umuzi'', ina chuid lárnach de shaol sóisialta mhuintir na Suasaí. D'fhéadfadh roinnt foirgneamh a bheith i gceist leis, agus feidhm faoi leith ag gach ceann acu, amhail codladh, stóráil bia nó cruinnithe teaghlaigh. Bhí an t-imfhálú eallaigh, ar a dtugtar ''sibaya'', tábhachtach freisin, mar bhí baint ag eallach le saibhreas, le stádas sóisialta agus le nósanna traidisiúnta. Sa lá atá inniu ann, tá meascán d'fhoirgnimh thraidisiúnta agus de thithe nua-aimseartha le fáil i gceantair thuaithe.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinikualalumpur.org/culture/|teideal=Eswatini Culture|foilsitheoir=Ard-Choimisiún Ríocht Esuaitíní}}</ref> == Geilleagar == Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Esuaitíní, agus tá dlúthcheangal aige le geilleagar na hAfraice Theas. Braitheann an tír go mór ar thrádáil réigiúnach, ar onnmhairí earraí agus ar ioncam ó [[Aontas Custaim na hAfraice Theas]] (SACU). Tá ról suntasach ag an earnáil seirbhísí, ag an tionsclaíocht agus ag an talmhaíocht i ngeilleagar na tíre.<ref>{{Luaigh tuarascáil|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}</ref> Tá an talmhaíocht tábhachtach do shlite beatha cuid mhór den daonra, go háirithe i gceantair thuaithe. I measc na bpríomhbharra tá [[cána siúcra]], [[arbhar Indiach]] agus [[Cadás|cadás.]] Tá tábhacht ar leith ag baint le táirgeadh cána siúcra don tionscal próiseála bia agus do na honnmhairí. Bíonn tionchar ag triomaigh agus ag athruithe ar an aimsir ar tháirgeacht talmhaíochta na tíre.<ref>{{Luaigh tuarascáil|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}</ref> Tá an tionsclaíocht ar cheann de phríomhcholúin an gheilleagair. I measc na dtionscal tábhachtach tá próiseáil siúcra, táirgeadh deochanna, déantúsaíocht teicstílí agus próiseáil táirgí talmhaíochta. Déantar cuid mhór de na hearraí a tháirgtear sa tír a onnmhairiú chuig margaí réigiúnacha, go háirithe chuig an Afraic Theas. Tá ról ag infheistíocht eachtrach i bhforbairt na hearnála tionsclaíche freisin.<ref>{{Luaigh tuarascáil|teideal=Kingdom of Eswatini: 2025 Article IV Consultation|foilsitheoir=An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|bliain=2025|url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2025/09/26/kingdom-of-eswatini-2025-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-570739}}</ref> Tá Esuaitíní ina ball d'Aontas Custaim na hAfraice Theas, in éineacht leis an Afraic Theas, leis an [[An Bhotsuáin|mBotsuáin]] == Polaitíocht == Is monarcacht í Esuaitíní ina bhfuil ról lárnach ag an rí sa chóras polaitiúil. Tá an córas rialtais bunaithe ar an mbunreacht agus ar institiúidí traidisiúnta na tíre. Glacadh le bunreacht nua in 2005, a tháinig i bhfeidhm ar an 26 Iúil den bhliain sin.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://eswatinilii.org/akn/sz/act/2005/1/eng@2005-07-26|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland, 2005|foilsitheoir=Eswatini Legal Information Institute}}</ref> === An mhonarcacht === Is é [[Mswati III]] rí Esuaitíní ó bhí 1986 ann. Is monarcacht oidhreachtúil í an tír, agus tá cumhachtaí feidhmiúcháin suntasacha ag an rí. Feidhmíonn sé mar [[Ceann Stáit|cheann stáit]] agus tá ról aige i gceapadh an [[Príomh-Aire|phríomh-aire]], na n-airí agus daoine eile a bhfuil poist thábhachtacha phoiblí acu. Tá baint ag an rí freisin le próiseas reachtaíochta na tíre. Tá áit lárnach ag an monarcacht i gcóras traidisiúnta rialachais mhuintir na Suasaí. Feidhmíonn ceannairí traidisiúnta agus taoisigh áitiúla taobh leis na hinstitiúidí stáit nua-aimseartha.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://parliament.gov.sz/about/background/|teideal=Background|foilsitheoir=Parliament of the Kingdom of Eswatini}}</ref> === An bunreacht === Is é bunreacht 2005 an dlí is airde sa tír. Foráiltear ann do thrí bhrainse rialtais: an feidhmeannas, an reachtas agus an breithiúnas. Leagtar amach ann freisin córas rialachais atá bunaithe ar na ''tinkhundla'', arb iad na haonaid gheografacha agus riaracháin a úsáidtear chun ionadaithe a roghnú agus chun cumhachtaí rialtais a dhílárú. Cé go n-aithníonn an bunreacht institiúidí daonlathacha agus rannpháirtíocht an phobail, tá cumhachtaí fairsinge ag an rí laistigh den chóras polaitiúil.<ref>{{Luaigh foilseachán|teideal=Constitution of the Kingdom of Swaziland Act, 2005|foilsitheoir=Government of Eswatini|url=https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260527123947/https://www.elections.org.sz/2023/wp-content/uploads/2023/08/Constitution-of-Swaziland-2005.pdf |date=2026-05-27 }}</ref> === An pharlaimint === Tá dhá theach i bParlaimint Esuaitíní: an Seanad agus Teach na Tionóil. Tá an dá theach páirteach i bpróiseas reachtaíochta na tíre. Tá suas le 31 ball sa Seanad de réir an bhunreachta. Ceapann an rí 20 díobh, agus roghnaíonn Teach na Tionóil deichniúr eile. Tá suas le 76 ball i dTeach na Tionóil; toghtar cuid acu trí thoghcháin sna ceantair ''tinkhundla'', agus ceapann an rí cuid eile. Tá cumhachtaí bunreachtúla ag an rí maidir le tionól agus díscaoileadh na parlaiminte agus maidir le haontú le billí sula ndéantar dlí díobh.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://www.gov.sz/index.php/about-us-sp-15933109/governance/legislature|teideal=The Legislature|foilsitheoir=Government of Eswatini}}</ref> Úsáidtear córas ''tinkhundla'' i dtoghcháin pharlaiminteacha Esuaitíní. Tá an tír roinnte ina haonaid riaracháin agus toghcháin ar a dtugtar tinkhundla (uatha: inkhundla). Úsáidtear na haonaid sin chun ionadaithe a roghnú do Theach na Tionóil. Toghann vótálaithe ionadaithe dá gceantair, agus leagtar béim sa chóras ar iarrthóirí aonair seachas ar iomaíocht idir páirtithe polaitiúla i dtoghcháin pharlaiminteacha. Tá díospóireacht leanúnach sa tír agus go hidirnáisiúnta maidir le méid na rannpháirtíochta polaitiúla, ról na monarcachta agus na hathruithe atá á lorg ag lucht tacaíochta an daonlathais.<ref>{{Luaigh gréasán|url=https://www.un.org/|teideal=Na Náisiúin Aontaithe}}</ref> == Naisc sheachtracha == {{Commons|Eswatini}} * [http://www.gov.sz/ Láithreán Gréasáin an Rialtais] * [https://www.thekingdomofeswatini.com/ Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta] * [http://eswatininaturereserves.com/ Eswatini National Trust Commission] — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre * [http://www.biggameparks.org/ The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks] — leathanach faoi na trí pháirc ghéim * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/ Eswatini – CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html |date=2018-12-31 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Comhlathas na Náisiún}} {{síol-tír-af}} {{DEFAULTSORT:Esuaitíní, Ríocht}} [[Catagóir:Ríocht Esuaitíní| ]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|E]] [[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]] 538rr2wdxsnswxk2x2s09p29gbclvj2 Baile Munna 0 10574 1331424 1317610 2026-11-02T17:23:31Z Pdeburca 77501 3 Nasc curtha isteach 1331424 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt de Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Tar éis é seo, bhí eolas maith ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a bhí curtha suas. Tá Baile Munna suite in aice leis an aerfort chomh maith. Bhí plean athghiniúna déanta suas i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann sacair – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann GAA – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams GAA<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta iománaíocht amháin agus imríonn Ballymun Kickhams peil amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. Leabhair eile a foilsigh Gill & Macmillan na ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir I mBaile Munna a bhí andúileach hearóin. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí Dublin Bus ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí Baile Bhlainséir. Bhí an Metro North chun dul tríd an straidbhaile le stad faoi thalamh le dul isteach. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don MetroLink trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an t-aerfort ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} 9gpai0x76emldxdnfs4c1thtnfqrxxc 1331425 1331424 2026-11-02T17:26:18Z Pdeburca 77501 Athruithe beaga sa chéad alt & nasc chuig an aerfort. 1331425 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Bhí plean athghiniúna déanta suas i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann sacair – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann GAA – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams GAA<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta iománaíocht amháin agus imríonn Ballymun Kickhams peil amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. Leabhair eile a foilsigh Gill & Macmillan na ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir I mBaile Munna a bhí andúileach hearóin. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí Dublin Bus ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí Baile Bhlainséir. Bhí an Metro North chun dul tríd an straidbhaile le stad faoi thalamh le dul isteach. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don MetroLink trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an t-aerfort ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} 3a0nlaqoyme9e7i9rls708mttbq82h1 1331463 1331425 2026-11-02T18:29:04Z Pdeburca 77501 /* Spórt */ naisc oiriúnacha curtha isteach 1331463 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Bhí plean athghiniúna déanta suas i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann [[Sacar|sacair]] – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta [[Iomáint|iománaíocht]] amháin agus imríonn Ballymun Kickhams [[Peil Ghaelach|peil]] amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. Leabhair eile a foilsigh Gill & Macmillan na ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir I mBaile Munna a bhí andúileach hearóin. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí Dublin Bus ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí Baile Bhlainséir. Bhí an Metro North chun dul tríd an straidbhaile le stad faoi thalamh le dul isteach. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don MetroLink trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an t-aerfort ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} kjwrowdn2vjluehhhdz0mshqmwy8bua 1331466 1331463 2026-11-02T18:33:45Z Pdeburca 77501 /* Iompar */ naisc curtha isteach 1331466 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Bhí plean athghiniúna déanta suas i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann [[Sacar|sacair]] – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta [[Iomáint|iománaíocht]] amháin agus imríonn Ballymun Kickhams [[Peil Ghaelach|peil]] amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. Leabhair eile a foilsigh Gill & Macmillan na ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir I mBaile Munna a bhí andúileach hearóin. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí [[Bus Átha Cliath]] ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí [[Baile Bhlainséir]]. Bhí an [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|Metro North]] chun dul tríd an bhaile le stad faoi thalamh le tógáil. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don [[Metrolink Bhaile Átha Cliath|MetroLink]] trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort Átha Cliath]] ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} 3mnde6wl8jqdiqpid1uogejkywm8a25 1331468 1331466 2026-11-02T18:39:36Z Pdeburca 77501 /* */ tagairt don plean athghiniúna 1331468 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Scríobhadh plean athghiniúna<ref>{{Lua idirlín|url=https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/|teideal=Ballymun Regeneration Masterplan {{!}} Urban Design {{!}} O'Mahony Pike Architects|work=omahonypike.ie|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann [[Sacar|sacair]] – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta [[Iomáint|iománaíocht]] amháin agus imríonn Ballymun Kickhams [[Peil Ghaelach|peil]] amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. Leabhair eile a foilsigh Gill & Macmillan na ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir I mBaile Munna a bhí andúileach hearóin. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí [[Bus Átha Cliath]] ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí [[Baile Bhlainséir]]. Bhí an [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|Metro North]] chun dul tríd an bhaile le stad faoi thalamh le tógáil. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don [[Metrolink Bhaile Átha Cliath|MetroLink]] trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort Átha Cliath]] ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} 0eoiixxigznndzxxtxmm2yenz2agj5f 1331470 1331468 2026-11-02T18:42:51Z Pdeburca 77501 /* Leabhair */ ceartúcháin beaga 1331470 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Scríobhadh plean athghiniúna<ref>{{Lua idirlín|url=https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/|teideal=Ballymun Regeneration Masterplan {{!}} Urban Design {{!}} O'Mahony Pike Architects|work=omahonypike.ie|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann [[Sacar|sacair]] – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta [[Iomáint|iománaíocht]] amháin agus imríonn Ballymun Kickhams [[Peil Ghaelach|peil]] amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. D'fhoilsigh Gill & Macmillan an leabhar ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir i mBaile Munna a bhí andúileach hearóin uirthi. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí [[Bus Átha Cliath]] ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí [[Baile Bhlainséir]]. Bhí an [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|Metro North]] chun dul tríd an bhaile le stad faoi thalamh le tógáil. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don [[Metrolink Bhaile Átha Cliath|MetroLink]] trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort Átha Cliath]] ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} 13xj92km4c4n8b1r3w3aw3dfkc0bjq9 1331473 1331470 2026-11-02T19:01:19Z Pdeburca 77501 /* Leabhair */ Ballymun Cross R.I.P. 1331473 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Scríobhadh plean athghiniúna<ref>{{Lua idirlín|url=https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/|teideal=Ballymun Regeneration Masterplan {{!}} Urban Design {{!}} O'Mahony Pike Architects|work=omahonypike.ie|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann [[Sacar|sacair]] – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta [[Iomáint|iománaíocht]] amháin agus imríonn Ballymun Kickhams [[Peil Ghaelach|peil]] amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== Is leabhar stair áitiúil é 'Ballymun Cross R.I.P.' a scríobh an t-údar Míne Uí Chribín. Foilsíodh an leabhar thart ar an mbliain 2011 i mBaile Átha Cliath, Éire.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ballymun Cross R.I.P.|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000309924|publisher=s.n.,|date=2011|location=Dublin :|author=Míne Uí Chribín}}</ref> Is saothar gairid 44 leathanach é seo a dhéanann doiciméadú ar oidhreacht agus ar stair cheantar Bhaile Munna. Díríonn an téacs go sonrach ar stair Eaglais San Paipín (St. Pappin's Church), chomh maith le forbairt na n-eagraíochtaí oideachais agus na scoileanna áitiúla sa cheantar thar na blianta. D'fhoilsigh Gill & Macmillan an leabhar ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir i mBaile Munna a bhí andúileach hearóin uirthi. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí [[Bus Átha Cliath]] ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí [[Baile Bhlainséir]]. Bhí an [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|Metro North]] chun dul tríd an bhaile le stad faoi thalamh le tógáil. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don [[Metrolink Bhaile Átha Cliath|MetroLink]] trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort Átha Cliath]] ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} pxv153w7x739gv6qchxjauod2aas36g 1331476 1331473 2026-11-02T19:11:56Z Pdeburca 77501 /* Leabhair */ The Mun’ le Lynn Connolly curtha ar ais le tagairt breise 1331476 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Ina dhiaidh, tháinig clú ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a thógadh ann. Tá Baile Munna suite in aice leis an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort]] chomh maith. Scríobhadh plean athghiniúna<ref>{{Lua idirlín|url=https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/|teideal=Ballymun Regeneration Masterplan {{!}} Urban Design {{!}} O'Mahony Pike Architects|work=omahonypike.ie|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le [[Glas Naíon]], [[Seantrabh]] agus [[Fionnghlas]]. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann [[Sacar|sacair]] – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta [[Iomáint|iománaíocht]] amháin agus imríonn Ballymun Kickhams [[Peil Ghaelach|peil]] amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== Is leabhar stair áitiúil é 'Ballymun Cross R.I.P.' a scríobh an t-údar Míne Uí Chribín. Foilsíodh an leabhar thart ar an mbliain 2011 i mBaile Átha Cliath, Éire.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ballymun Cross R.I.P.|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000309924|publisher=s.n.,|date=2011|location=Dublin :|author=Míne Uí Chribín}}</ref> Is saothar gairid 44 leathanach é seo a dhéanann doiciméadú ar oidhreacht agus ar stair cheantar Bhaile Munna. Díríonn an téacs go sonrach ar stair Eaglais San Paipín (St. Pappin's Church), chomh maith le forbairt na n-eagraíochtaí oideachais agus na scoileanna áitiúla sa cheantar thar na blianta. I mí Meán Fómhair 2006, d'fhoilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ le Lynn Connolly<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mun : growing up in Ballymun /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000249611|publisher=Gill & Macmillan,|date=2006|location=Dublin :|author=Lynn Connolly}}</ref>. Leabhair faoi stair Baile Munna ón bunú é go dtí athghiniúint an bhaile atá ann. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, taobh nach raibh le feiceáil san meáin, a bhfuil cuimhní grámhara Lynn Connolly air. Dúirt Lynn go raibh an leabhair ina slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. D'fhoilsigh Gill & Macmillan an leabhar ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir i mBaile Munna a bhí andúileach hearóin uirthi. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí [[Bus Átha Cliath]] ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí [[Baile Bhlainséir]]. Bhí an [[Meitreo Bhaile Átha Cliath|Metro North]] chun dul tríd an bhaile le stad faoi thalamh le tógáil. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don [[Metrolink Bhaile Átha Cliath|MetroLink]] trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an [[Aerfort Bhaile Átha Cliath|aerfort Átha Cliath]] ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Sign Baile Munna Ballymun (2022).jpg|thumb|Comhartha Naíonra an tSeachtar Laoch Teo. Days Hotel, Ballymun - geograph.org.uk - 518821 (cropped).jpg|thumb|Óstán Metro Aerphort Bhaile Átha Cliath File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} 7cpbmnwgxzh7c1u5t2odoc14t7yarz5 Marian Harkin 0 11325 1331516 1280700 2026-11-02T21:52:26Z LametinoWiki 23199 1331516 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Marian Harkin, Dec 2024 - 54193737946 (cropped).jpg}} Is [[polaiteoir]] as [[Contae Shligigh]] í '''Marian Uí Earcáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/134/eng/initiated/b13421d.pdf|teideal=An Bille um Chomhar Creidmheasa (Leasú), 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=20 Deireadh Fómhair, 2021}}</ref> nó '''''Marian Harkin''''' as [[An Béarla|Béarla]] (a rugadh ar [[26 Samhain]] [[1953]]). Bhí sí ina Feisire de chuid [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]]. Is [[Teachta Dála]] neamhspleách í, a ndéanann ionadaíocht ar son [[Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)|Shligigh agus Liatroma]]. [[Íomhá:Marian Harkin, Jan 2003 (cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2003]] [[Íomhá:Marian Harkin 2012.jpg|clé|mion|286x286px|202]] == Beatha == Rugadh Uí Earcáin i m[[Baile an Tóchair]], [[Contae Shligigh]], ar an 26 Samhain 1953 Rinne sí staidéar i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]], áit ar bhain sí céim Baitsiléara Eolaíochta amach sa gheolaíocht. D'oibrigh sí mar mhúinteoir matamaitice i gColáiste na Trócaire, [[Sligeach]] ar feadh 23 bliain. === TD agus FPE === Toghadh í mar TD neamhspleách do Shligeach-Liatroma ag olltoghchán 2002, agus fuair sí an líon ba mhó vótaí céadrogha sa toghcheantar. '''2002-2007:''' Bhí sí ina Teachta Dála do thoghcheantar Shligigh-Liatroma '''2004-2019:''' Ag toghchán [[Pharlaimint na hEorpa]] 2004, toghadh í mar [[Feisire de Pharlaimint na hEorpa|Fheisire de Pharlaimint na hEorpa]] (FPE) don toghcheantar Thuaidh-Thiar, toghta ar an gceathrú comhaireamh. D'fhóin sí mar (FPE) ó 2004 go 2019. '''Idir 2004-2007:''' Bhí sí ag obair mar TD agus mar FPE araon le linn na tréimhse seo. '''2007:''' Níor sheas sí in olltoghchán 2007, chun díriú ar a ról mar FPE . '''2007-2019:''' Bhí sí mar FPE amháin. Bronnadh gradam "FPE na Bliana" uirthi i 2011 agus 2012 as a hobair choiste sa Pharlaimint agus a ról i gcur chun cinn na hoibre deonacha ar fud an Aontais Eorpaigh. '''2020:''' Atoghadh í chun na Dála ag [[olltoghchán 2020]] agus arís in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]]. === 2025 === I mí Feabhra 2025, ceapadh Uí Earcáin mar Aire Stáit sa Roinn Breisoideachais agus Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta Marian Harkin mar chuid den rialtas nua a bunaíodh idir Fianna Fáil, Fine Gael agus an Grúpa Réigiúnach Neamhspleách. Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Harkin ina aire stáit, ag plé le breisoideachas, i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> Thacaigh Harkin le [[Maria Steen]], iarrthóir i d[[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025|Toghchán na hUachtaránachta 2025]] agus i bhfad amach ar an eite dheis, “Mar bhall den Oireachtas tá dhá vóta agamsa sa toghchán uachtaránachta agus bainfidh mé leas as an bpéire -ceann chun duine a ainmniú le bheith ar an bpáipéar ballóide, sa gcás seo Maria Steen, agus an ceann eile le vótáil do mo rogha féin iarrthóra, Heather Humphreys,” a dúirt Harkin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuinneamh-faoi-fheachtas-maria-steen-lena-hainm-a-chur-ar-an-bpaipear-balloide/|teideal=Fuinneamh faoi fheachtas Maria Steen lena hainm a chur ar an bpáipéar ballóide|dáta=2025-09-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-24}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim]] * [[Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{FPE Poblacht na hÉireann}} {{FPE Poblacht na hÉireann (2009-2014)}} {{DEFAULTSORT:Harkin, Marian}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Shligigh]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 4t9rjgxotwl29mm7r7wqz0rehzh22av Harry Potter agus an Órchloch 0 12670 1331520 1318699 2026-11-02T22:02:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331520 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} {{glanadh-mar|drochlitriú agus drochghramadach}} Is é '''Harry Potter agus an Órchloch''' (''Harry Potter and the Philosopher’s Stone'' as [[Béarla]]) an chéad leabhar faoi eachtraí an draíodóra óig [[Harry Potter]]. Scríobh [[J. K. Rowling]] an leabhair ceann seo, chomh maith leis na húrscéalta eile faoi Harry. Tháinig an bunleagan Béarla i gcló ón gcomhlacht foilsitheoireachta úd Bloomsbury sa bhliain 1997. ==Gaeilge== Rinne [[Máire Nic Mhaoláin]] éacht domhan draíochta Harry Potter agus a chairde a chur in oiriúint do na Gaeil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> B'é an comhlacht céanna, Bloomsbury, a d'fhoilsigh an leagan [[An Ghaeilge|Gaeilge]] den leabhar céanna sa bhliain [[2004]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/harry-potter-agus-an-rchloch-2/?lang=en|teideal=Harry Potter agus an Órchloch {{!}} Litríocht|údar=JK Rowling|dáta=1997|language=ga|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Meitheamh 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí bunfhriotal Rowling sách casta do léitheoirí óga sa leagan Béarla, agus leagadh coinníollacha daingne síos d’aistritheoirí na sraithe a d’fhág laincisí troma ar lámh Nic Mhaoláin, ach is iontach an t-aistriúchán a rinne sí don léitheoir cumasach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/harry-potter-agus-an-orchloch-sraith-ocaideach-dfhocail-shuimiula-sa-leagan-gaeilge-cuid-1-an-bundallan-draiochta-no-an-beasor/|teideal=Harry Potter agus an Órchloch: Sraith Ócáideach d'Fhocail Shuimiúla sa Leagan Gaeilge (Cuid 1: an bundallán draíochta -- nó an beasór?)|dáta=2017-01-15|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2021-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211218201329/https://blogs.transparent.com/irish/harry-potter-agus-an-orchloch-sraith-ocaideach-dfhocail-shuimiula-sa-leagan-gaeilge-cuid-1-an-bundallan-draiochta-no-an-beasor/|archivedate=2021-12-18}}</ref> Bhí uirthi a bheith ag cur Gaeilge ar fhocail agus ar théarmaí a tharraing JK Rowling as corcán [[An Laidin|Laidine]], [[An Ghréigis|Gréigise]] agus [[An Fhraincis|Fraincise]]. == Caibidlí == * Caibidil 1: An Gasúr a Tháinig Slán * Caibidil 2: An Ghloine a d'Imigh As * Caibidil 3: Na Litreacha * Caibidil 4: Coimeádaí n nEochracha * Caibidil 5: Go Diagon Alley * Caibidil 6: An Turas ó Ardán a Naoi agus Trí Cheathrú * Caibidil 7: An Hata Sórtála * Caibidil 8: Máistir na bPosóidí * Caibidil 9: Comhrac ar Uair an Mheán Oíche * Caibidil 10: Oíche Shamhna * Caibidil 11: Quidditch * Caibidil 12: Scáthán na Mianta * Caibidil 13:Nicolas Flamel * Caibidil 14: Dragan Dronnach na hIorua * Caibidil 15: An Fhoraois Thoirmiscthe * Caibidil 16: Tríd an gComhla Síos * Caibidil 17: Fear an Dá Aghaidh == Carachtair == * ''Harry Potter'' * ''Mr. Dursley'' * ''Mrs. Dursley'' * ''Dudley Dursley'' * ''An tOllamh McGonagall * ''Hagrid'' * ''Voldemort'' * ''Hermione Granger'' * ''Ron Weasley'' * ''Draco Malfoy'' * ''Severus Snape'' * ''Albus Dumbledore'' ==Scannán== {{Príomhalt|Harry Potter and the Philosopher's Stone (scannán)}} == Teangacha Eile == * [[Béarla]] - ''Harry Potter and the Philosopher's Stone'' * [[Breatnais]] - ''Harri Potter a Maen yr Athronydd'' * [[Danmhairgis]] - ''Harry Potter og De Vises Sten'' * [[Fionlainnis]] - ''Harry Potter ja viisasten kivi'' * [[Iodáilis]] - ''Harry Potter e la pietra filosofale'' * [[Portaingéilis]] - ''Harry Potter e a pedra filosofal'' * [[Rómáinis]] - ''Harry Potter şi Piatra Filozofală'' * [[Spáinnis]] - ''Harry Potter y la piedra filosofal'' <br />{{glanadh}} <br /> == Scéal/plota == Tá Harry Potter ina chónaí i Little Whinging, Surrey lena uncail Vernon, aintín Petunia agus col ceathrar Dudley Dursley. Tá saol crua ag Harry: codlaíonn sé faoi na [[staighre]] agus bíonn na daoine sa teach don é a bhulaíocht. Cónaíonn sé le muintir Dursley toisc gur mharaigh Voldemort a thuismitheoirí, Lily agus James, nuair a bhí sé ina [[leanbh]] de dheasca fáistine:<br />''"The one with the power to vanquish the Dark Lord approaches ... Born to those who have thrice defied him, born as the seventh month dies ... And the Dark Lord will mark him as his equal, but he will have power the Dark Lord knows not ... And either must die at the hand of the other for neither can live while the other survives ..."'' Bhí cogadh ar siúil sa domhain draíodóra agus ba é Voldemort ceannaire an taoibh dorcha. Bhí Dumbledore, Lily agus James Potter ina mball de Ord an Fhéinics a bhí i gcoinne Voldemort. Chuaigh Voldemort go dtí teach na bPotter i nGodrick’s Hallow agus mharaigh sé James sa halla. Chuaigh sé suas staighre agus d’ordaigh Lily as an seomra. Dúirt sé go rachadh sí slán dá ligfeadh sí dó Harry a mharú. Chuir sí í féin sa bhealach agus fuair sí bás, ach mar níl sí an faighteoir ceart den mallacht, chuaigh an mallacht tar chugat féin ar Voldemort agus fuair níos mó den Voldemort bás freisin. Bhí píosa den anamnacha Voldemort beo agus chuaigh siad isteach Harry. Ar feadh deich mbliana, níl fios aige le Harry faoin aon rud sa domhain draíocht, agus seo iad na réasún tá sé i do chónaí le Vernon, Petunia agus Dudley sa domhan “Muggle”. <br /> Ar do breithlá, fuair sé do litir glactha do Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry agus tar éis cúpla litir, chuaigh an leath-feathach Hagrid go dtí Harry leis an litir dheiridh mar scrois Vernon na litreacha eile roimhe an litir dheiridh. D’inis sé an scéal cáiliúil faoi Harry agus an oíche a fuair a thuismitheoirí bás, an cúlra den domhain draíocht agus an an bhfíric go bhfuil duine cáiliúil é Harry. Chuaigh Hagrid agus Harry go dtí Diagon Alley, an lár siopadoireacht sa domhain draoi, is sráid ceilte í I Londain. Seo iad an áit a ceannaigh cailleach agus draoi na rudaí ag taistáil le Hogwarts. Fuair Harry d’ulchabhán, Hedwig agus chuaigh sé go dtí an banc do dhaoine le draíocht, Gringotts Wizarding Bank. Fuair sé amach faoi an saibhreas do teaghlach Potter. Tar éis mí amháin, thosaigh Harry ar do dturas go dtí Hogwarts I stáisiún Kings Cross ar an Hogwarts Express. D’fhág an traein as ardán naoi agus troí ceathrú. Ar an traein, bhí Harry ag caint le daltaí nua sa chéad bhliain freisin, Ron Weasley is ainm do agus Hermoine Granger is ainm di. Ar an dtús ní maith libh Hermione mar bhí siad seaghas drochbhéasach le Harry agus Ron. Chomh maith le Ron agus Hermione, bhí coimhlint idir Harry agus buachaill eile, Draco Malfoy mar bhí Draco ag magadh Ron agus do heádaí scoile mar tá siad ar athlámh. Nuair atá na daoine sa chead bhliain ag dul go dtí an caisleán, tar éis an Hogwarts Express, chuaigh siad thar an loch isteach báid. Chuaigh siad isteach an Halla Mhór leis an chéad féasta agus an searmanas sórtala. Sa scoil, tá ceithre teach; Gryffindor, Slytherin, Ravenclaw agus Hufflepuff. Rinne an Hata Sórtála an searmanas agus phioc an hata cén teach is fearr le gach dalta nua. D’inis Ron cúpla rud faoi gach teach do Harry, bhí sé ag rá faoi na rudaí maith le Gryffindor agus na rudaí gránna le Slytherin. Thóg an Hata a lán am air Harry, níl sé cinnte cén teach a bhfuil níos fearr le Harry, ag an deireadh, phioc an Hata Gryffindor le Ron agus Hermoine agus bhí Draco I Syltherin.Nuair na ranganna ag súil, ní maith leis Harry an Máistír na bposóidí, Severus Snape mar sa ranganna, thug Snape claonadh go dtí na daltaí I Slytherin. D’imir Harry Quiddich, spórt draíochta san aer. Bhí sé ag imirt le “Seeker” an duine ag féachaint leis an snitch ór. Nuair a bhí Harry, Ron agus Hermione amach as daoibh leapacha, d’aimsigh siad comhla thógála agus madra le trí ceann. Ar Oíche Shamhna, bhí troll sa leithreas cailíní agus shábháíl Harry agus Ron Hermione. Bhí na chairde amhrasach faoi Snape mar ghortaigh sé a chos agus bhí siad ag déanamh rudaí aisteach. Ní maith lei Hermione na buachaillí ag féachaint agus ag smaoineamh faoi ceard atá faoi an comhla thógála mar ní maith lei ag dul i dtroiblóid. Bhí Harry buartha faoin chéad chluiche Quiddich, agus nuair a bhí sé ag imirt chuir duine gheasa air do scuab caillí Harry. Bhris Hermione an gheasa agus bhuaigh Harry agus Gryffindor an cluiche i gcoinne Slytherin. Tar éis Nollaig, fuair Harry fallaing fholaigh ó duine anaithnid. d'úsáid Harry an fallaing fholaigh agus oíche ámhain fuair sé amach an scáthán Irised. is scáthán draíochta é agus taispeánann an scáthán an rud a maith leat an duine níos fearr sa domhain, d'feach Harry do mham agus dhaid. Nuair a bhí na cairde ag caint le Hagrid d'inis sé eolas faoi an Órchloch agus na rudaí a bhí an Órchloch ábalta a déanamh, thug an Órchloch neamhbhásmhaireacht agus an cumas a athrú aon miotal do ór. D'inis Firenze an ceinteár, bhí Voldemort an duine ag féachtaint leis an Órchloch agus chinn Harry seo iad an am a dul síos an comhla thógála. Nuair a bhí siad síos, chuaigh siad trí dúshláin; Devils Snare, ficheall draíochta agus an seomra eochracha. Tar éis an dúshláin, bhí Harry i do aonair le tOllamh Quirrell, an tOllamh le cosaint i gcoinne na healaionta dorcha. Níl Snape ag obair i gcoinne Harry, bhí sé ag cabhrú Harry agus bhí Quirrell ag obair le Voldemort. Bhí Quirrell "an fear an dá aghaidh" mar bhí an aghaidh Voldemort ar an cúl den ceann Quirrell. Bhí riachtanas Voldemort le Harry ar feadh an dushlán deireanach, an scáthán Irised mar ní maith leis Harry na rud a thóg an Órchloch. Chuir an scáthán an Órchloch sa phóca Harry agus nuair atá an Orchloch anseo rinne Quirrell iarracht a thóg an Orchloch. Nuair a theagmaigh Quirrell Harry, dhírigh Quirell le carraig agus fuair Quirell bás. Bhí pian mhór sa colm Harry agus thit sé i bhfanntais. Dhusaigh siad tar éis trí lá san ospidéal i Hogwarts. D'inis Dumbledore an cúis a mhair Harry an troid le Quirrell agus Voldemort, bhí Dumbledore an duine a thug an fallaing fholaigh do Harry, agus bhí an Órchloch díothaigh. Chríoch an bhliain leis an féasta deireadh. Bhuaigh Gryffindor an coirn Hogwarts agus beidh Harry ag dul abhaile ar feadh an samhradh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Harry_Potter_and_the_Philosopher%27s_Stone|teideal=wikipedia Harry Potter and the Philosophers stone|údar=|dáta=|dátarochtana=15ú lá Feabhra}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Harry Potter}} [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Harry Potter]] s38qqr6cief055b04ap2cadn2au3bgg Leabhar Gabhála na hÉireann 0 13971 1331564 1323373 2026-11-03T00:47:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331564 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}Is cnuasach [[filíocht|dánta]] agus scéalta [[prós|próis]] é '''''Leabhar Gabhála na hÉireann''''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''''Lebor Gabála Érenn''''') a mhaíonn gur stair na hÉireann agus na nGael é, ó chruthú an domhain go dtí an mheánaois. Caomhnaítear roinnt leaganacha, an ceann is luaite tiomsaithe ag scríbhneoir anaithnid san 11ú haois, le scéalta ársa an béaloidis. Meascán de [[stair]], [[miotaseolaíocht]], [[finscéal]], [[béaloideas]] agus [[staireagrafaíocht]] [[Críostaíocht|Chríostaí]] atá i gceist. Glactar leis gur cumadh an saothar mar aithris ar chuntas [[An Bíobla|an Bhíobla]] ar bhunús chlann [[Iosrael|Iosrael]]. Insíonn an ''Leabhar Gabhála'' gur lonnaigh (nó 'ghabh') sé dhream ceann ar cheann in Éirinn: muintir [[Ceasair|Ceasrach]], muintir [[Parthalán|Pharthaláin]], [[Neimheadh|Neimhidh]], na [[Fir Bholg]], na [[Tuatha Dé Danann]], agus an [[Clann Mhíle|Chlann Mhíle]]. Díothaíodh an chéad cheithre dhream, nó b'éigean dóibh Éire a thréigeadh. Seasann an chúigiú dream do (dhea)dhéithe págánach na hÉireann,{{sfn|Koch|2006|pp=1693-1695}} agus an séú dream dosna [[Gaeil]] féin. Tá dream eile ann sna scéalta, na [[Fomhóraigh]], a sheasann ar an taobh dorcha den fhórsa. Meastar inniu gur miotas nach mór é an ''Leabhar Gabhála''.{{sfn|Carey|1994|pp=1–4}} Is amhlaidh go bhfuil sé bunaithe ar bhréagstair Chríostaí den mheánaois,{{sfn|Carey|1994|pp=1-4}}{{sfn|Koch|2006|p=1132}} ach faightear ann chomh maith roinnt de [[Miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]] réamhChríostaí na nGael.{{sfn|Koch|2006|p=1132}} Creideann scoláirí go raibh sé mar chuspóir ag na scríbhneoirí ná stair eipice na hÉireann a chumadh arbh fhéidir a chur ar chomhchaighdeán le staraithe na [[Iosrael|nIosraelíteach]] nó na [[An Róimh|Rómhánach]], agus a thug miotas págánach le chéile le cruinneshamhail Chríostaí na staire.{{sfn|Carey|1994|pp=1–4, 24}}{{sfn|Koch|2006|p=1130}} Creidtear, mar shampla, go bhfuil sé ghabháil ann chun bheith mar an gcéanna le "[[Sex Aetates Mundi]]".<ref>{{ citation | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | year = 1949 | title = Celtic Gods and Heroes | publisher = Dover Publications, 2000 | page = 3 }}</ref> Maítear go bhfuil an Leabhar Gabhála "an-údarásach ... scríofa chun an bhearna idir an chruinneshamhail Chríostaí agus réamhstair na hÉireann a dhruidim".<ref>{{ citation | first = Mark | last = Williams | title = Ireland's Immortals: A History of the Gods of Irish Myth | publisher = Princetown University Press | year = 2016 }}</ref> ==Bunúis== In anailís chriticiúil le Thomas F O'Rahilly, maíonn sé go raibh aidhm faoi thrí ag an ''Leabhar Gabhála na hÉireann'' (''LGÉ''): <blockquote> ''ar dtús, na daoine a aontú á ghlanadh cuimhní cinn d'iardhreamanna eitneacha; sa dara, tionchar na reiligiúin págánacha a laghdú á thiontú a ndéithe ina ndaoine daonna; agus dá tríú háit, ginealaigh a chumadh ina cuireadh go furasta ríshleachta éagsúla na nGael<ref>''[http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/milesians.htm Milesians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170620071022/http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/milesians.htm |date=2017-06-20 }}'' le Sean J. Murphy</ref> </blockquote> Moladh gur iarracht is ea é an saothar um stair scríofa na nGael a chumadh, den chineál céanna mar a chum na h[[Iosrael|Iosraelítigh]] dóibh féin sa [[Sean-Tiomna]].{{sfn|Macalister|1938|loc = pp.xxvi-xxvii: "Má ghearraimid na sraithe idirshuite amach, fágtar ansin ''Stair na mGaeil'' bunaithe ar stair na dTuath Dé (na nIosraelíteach) mar atá leagtha amach sa Sean-Tiomna."}} Chuir paraidímí bíobalta scéalta réamh-dhéanta ar fáil do na scríbhneoirí le measctha le miotais phágánacha Gaelacha. Dá réir sin, faightear sinsir na nGael faoi dhaoirse i dtír iasachta, ag teitheadh ar deoraíocht, ag fánaíocht san fhiántas, agus ag fáil radharc ar an "Tír Tairngire" ó fhad i gcéin. [[File:City of God Manuscript.jpg|thumb|Bhí tionchar ar leith ar údair Leabhar Gabhála na hÉireann ag téacsanna reiligiúnach eile, amhail is ''De Civitate Dei'' den 5ú haois le [[Naomh Agaistín]].]] Is amhlaidh go raibh tionchar ar leith ag ceithre shaothar áirithe Críostaí ar fhorbairt an LGÉ: * ''De Civitate Dei'' (AD 413–426) le [[Naomh Agaistín]] * ''Historiae adversum paganos'' (417) le h[[Orosius]] * ''[[Cronicon (Eusebius)|Cronicon]]'' (379) le [[Eusebius of Caesarea|Eusebius's]], aistrithe go Laidin le [[Naomh Iaróm]] mar ''[[Cronicon (Iaróm)|Temporum liber]]'' * ''[[Etymologiae]]'' nó ''[[Origines]]'' (luath-7ú haois) le h[[Isidoro Sevilla]] Níor scriosadh riamh go hiomlán ámh na hábhair réamhChríostaí. Déantar cur síos i ndán amháin, mar shampla, conas a ghlac roinnt bandéithe na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé]] fir chéile as na Gaeil agus iad tagtha mar ionróirí in Éirinn. Luaite ag an staraí den 4ú haois, [[Ammianus Marcellinus]], déanann Timagenes (1d aois RC) cur síos ar na Gallaigh, conas a cuireadh an ruaig orthu óna dtíortha dúchais in oirthear na hEorpa ag sraith cogaí agus tuilte.<ref>{{ citation | first = Ammianus | last = Marcellinus | url = http://www.tertullian.org/fathers/ammianus_15_book15.htm#C9 | title = Res Gestae | at = 15:9 }}</ref> Caomhnaítear inniu óna 7ú agus 8ú haoiseanna blúirí líonmhara de stair mhiotasach na hÉireann. Ina sraith léachtaí ''Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History'', déanann [[Eugene O'Curry]], Ollamh le Stair Ghaelach agus Seandálaíocht ag Ollscoil Chaitliceach na hÉireann cur síos ar na genres éagsúla lóiste sna lámhscríbhinní úd: <blockquote>Inimirce nó teacht choilíneachta ab ea ''Tochomladh'';<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/41087 |teideal=tochomlud |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190703074804/http://dil.ie/41087 |archivedate=2019-07-03 |dátarochtana=2019-07-22}}</ref> agus faoin ainm seo, déantar cur síos ar choilíneachtaí ''Parthalon'', ''Nemedh'', na ''Firbolgs'', na ''Tuatha Dé Danann'', na ''Milesians'', srl., isteach in Éirinn, i scéalta dá gcuid féin. Is amhlaidh gur tiomsaíodh an luathchuid de na Leabhair Ghabhála éagsúla ó bhuntaifid na scéalta ársa seo.<ref>{{ citation | first = Eugene | last = O'Curry | work = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History | publisher = James Duffy, Baile Átha Cliath | year = 1861 | title = Lecture XIII | pages = 294-295 | url = https://archive.org/stream/lecturesonmanus00ocugoog#page/n325/mode/2up }}</ref></blockquote> Caomhnaítear an cur síos is luaite de bhréagstair na hÉireann atá ar marthain san ''Historia Brittonum'' nó "Stair na mBriotanach", a creidtear tráth gur scríobh an sagart Breatnach [[Nennius]] in 829–830 é.<ref>{{ citation | last = Dumville | first = David | title = Some aspects of the chronology of the Historia Brittonum | journal = Bulletin of the Board of Celtic Studies | date = 1974 | volume = 25 | issue = 4| pages = 439–45 }}</ref> Tá dhá cur síos ar leith ann sa téacs seo de luathstair Gaelach. Sa chéad chuid, tagann sraith choilíneachtaí de chiníocha réamhCheilteacha ón [[Ibéir]] go hÉirinn, gach ceann acu a fhaightear san LGÉ. Sa dara cuid, déantar cur síos ar bhunúis an Chlainne Mhíle, conas ar chloígh siad an tír agus ar éirigh siad ina sinsir na nGael go léir. Rinneadh tuilleadh forbartha ar an dá scéal seo ag staraithe-filí Gaelacha i rith na 9ú haoise. Sna 10ú agus 11ú haoiseanna, scríobhadh roinnt dánta fada stairiúla, agus seo a leanas ceithre údar agus a ndánta mar a fhaightear sa leagan 11ú haois den LGÉ: * [[Eochaidh Ua Floinn]] (936–1004) [[Ard Mhacha]] – Dánta 30, 41, 53, 65, 98, 109, 111 * [[Flann Mainistreach]] mac Echthigrin (bás 1056), léachtóir agus staraí de [[Mainistir Bhuithe|Mhainistir Bhuithe]] – Dánta ?42, 56, 67, ?82 * [[Tanaide]] (bás c. 1075) – Dánta 47, 54, 86 * [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]] (''fl.'' 1072) – Dánta 13, 96, 115 Déanach san 11ú haois, is amhlaidh gur tharraing aon scoláire amháin gan ainm na dánta seo agus go leor eile le chéile, agus chuir sé go healaíonta iad i gcreatlach phróis MheánGhailge, idir a chumadh féin agus foinsí níos sine nach mhaireann (.i. na ''tochomlaidh'' luaite thuas ag an gCamhraí). ==Foinsí agus leaganacha== Ón tús, is léir gur leabhar an-cháiliúil agus údarásach é an LGÉ, ag éirí go tapaidh ina shaothar canónta. Athraíodh téacsanna níos sine um bheith maraon lena leagan na staire, agus scríobhadh a lán dánta nua agus cuireadh isteach ann. Laistigh de chéad bhliain dá thiomsú, bhí raidhse cóipeanna agus leaganacha, leis an oiread is 136 dán eatarthu. Caomhnaítear inniu cúig athleagan den leabhar, le fáil in deich go fiche lámhscríbhinn meánaoiseach: * '''Céad Athleagan (R¹):''' caomhnaithe sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' (c. 1150) agus ''[[Leabhar Fhear Maí]]'' (1373). * '''Míniugud (Mín):''' tá dlúthghaol idir é seo agus an Dara Athleagan. Is amhlaidh go bhfuil sé níos sine ná na LSí den athleagan sin atá fós ann, ach níos óige ná an t-ábhar eiseamláire ar a mbunaítear na LSí sin. Tá na téacsanna atá fós ann curtha le cóipeanna den Dara Athleagan. * '''Dara Athleagan (R²):''' caomhnaithe i seacht téacs ar a laghad, an cheann is cáiliúla ná an ''[[Leabhar Mór Leacáin]]'' (1418). * '''Tríú Athleagan (R³):''' caomhnaithe i ''[[Leabhar Bhaile an Mhóta]]'' (1391) agus sa ''Leabhar Mór Leacáin'' araon. * '''Athleagan Uí Chléirigh (C):''' scríofa as Luath-Nua-Ghaeilge in 1631 le [[Mícheál Ó Cléirigh]], scríobhaí Proinsiasach agus ar cheann de na [[Annála na gCeithre Máistrí|Ceithre Máistrí]]. Chuir [[Stewart MacAlister|Macalister]] é san áireamh mar athleagan neamhspleách óir go bhfuil fianaise ann go raibh foinsí nach maireann, agus nach bhfaightear sna ceithre hathleagain eile, ar láimh ag an údar. Tiomsaíodh an saothar i mainistir Lios Ghabhail, gar d'[[Inis Ceithleann]], cuidithe ag Ghiolla Phádraig Ó Luinín agus Peregrine Ó Cléirigh (col seachtar Mhíchíl Uí Chléirigh, agus ar cheann de na Ceithre Máistrí). Seo á leanas achoimre de lámhscríbhinní atá ar marthain ina bhfaightear leaganacha den LGÉ iontu. Is as an eagrán criticiúil le R. A. S. Macalister iad an chuid is mó desna giorrúcháin (féach foinsí thíos le haghaidh sonraí): {| class="wikitable" width="75%" style="margin: 1em auto 1em auto" ! style="width:5%" | Sigla ! style="width:16%" | Lámhscríbhinn ! style="width:18%" | Láthair ! style="width:10%" | Athleagan ! style="width:56%" | Nótaí |- | style="background:#DDC288" align="center" | '''A''' || '''Stowe A.2.4''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R²''' || Drochchóip dhíreach de '''D''' |- | style="background:yellow" align="center" | '''B''' || [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R³''' || Cailleadh bileog amháin as '''B''' tar éis do fréamhaíodh '''β''', '''β¹''' agus '''β²''' uaidh |- | style="background:yellow" align="center" | '''β''' || '''H.2.4''' || [[Coláiste na Tríonóide]] | align="center" | '''R³''' || Tras-scríbhinn de '''B''' déanta i 1728 le Richard Tipper |- | style="background:yellow" align="center" | '''β¹''' || '''H.1.15''' || [[Coláiste na Tríonóide]] | align="center" | '''R³''' || Cóip c. 1745 le Tadhg Ó Neachtain de tras-scríbhinn de '''B''' |- | style="background:yellow" align="center" | '''β²''' || '''Stowe D.3.2''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R³''' || Cóip anaithnid dem tras-scríbhinn chéanna de '''B''' |- | style="background:#7FC31C" align="center" | '''D''' || '''Stowe D.4.3''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R²''' || |- | style="background:#CBA46C" align="center" | '''E''' || '''E.3.5. no. 2''' || [[Coláiste na Tríonóide]] | align="center" | '''R²''' || |- | style="background:#B3E2D1" align="center" | '''F¹''' || [[Leabhar Fhear Maí]] || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R¹''' || rowspan="2" | Is codanna d'aon LS scartha amháin, '''F''', iad '''F¹''' agus '''F²''' |- | style="background:#B3E2D1" align="center" | '''F²''' || '''Stowe D.3.1''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R¹''' |- | style="background:#FEEBAC" align="center" | '''H''' || '''H.2.15. no. 1''' || [[Coláiste na Tríonóide]] | align="center" | '''R³''' || |- | style="background:#B3B25E" align="center" | '''L''' || [[Leabhar Laighneach]], LS 1339 || [[Coláiste na Tríonóide]] | align="center" | '''R¹''' || |- | style="background:#FB805F" align="center" | '''Λ''' || [[Leabhar Mór Leacáin]] || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R²''', '''Min''' || Cead théacs den LGÉ sa LML |- | style="background:#FB805F" align="center" | '''M''' || [[Leabhar Mór Leacáin]] || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R³''' || Dara téacs den LGÉ sa LML |- | style="background:#CBCDC8" align="center" | '''P''' || '''P.10266''' || [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] | align="center" | '''R²''' || |- | style="background:#EB9301" align="center" | '''R''' || '''Rawl.B.512''' || [[Bodleian Library]] | align="center" | '''R²''', '''Min''' || Níl ach an téacs próis scríofa go iomlán, gearradh na dánta |- | style="background:#FDCC8A" align="center" | '''V¹''' || '''Stowe D.5.1''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R²''', '''Min''' || rowspan="3" | Is codanna d'aon LS scartha amháin, '''V''', iad '''V¹''', '''V²''' agus '''V³''' |- | style="background:#FDCC8A" align="center" | '''V²''' || '''Stowe D.4.1''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R²''', '''Min''' |- | style="background:#FDCC8A" align="center" | '''V³''' || '''Stowe D.1.3''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''R²''', '''Min''' |- | style="background:red" align="center" | '''K¹''' || '''23 K 32''' || [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | align="center" | '''K''' || Cóip ghlan de scríbhinn ó láimh [[Mícheál Ó Cléirigh|Mhíchíl Uí Chléirigh]]. Faightear '''K''' i roinnt LS, ach is é '''K¹''' sa tús áite mar "alt údarásach".<ref>De réir {{harv|O'Donovan|1849|pp=xxiii–xxiv}}, is cóip ghlan de scríbhinn ó láimh Mhíchíl Uí Chléirigh atá sa lámhscríbhinn K<sup>1</sup> san ARÉ, scríofa ag a chomhmháistir Peregrine Ó Cléirigh. Cuireadh lámhscríbhinn bhunúsach an údair go [[Leuven|Louvain]] is dócha.</ref> |- |} ==Nualéirmheas== Ar feadh na gcianta, glacadh leis an LGÉ gan cheist ar bith mar chur síos cruinn iontaofa ar stair na hÉireann. Chomh deireanach is an 17ú haois, bhain [[Seathrún Céitinn]] leas as agus a shaothar ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' á scríobh aige, agus maraon go mór ag údair ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]''. Le déanaí ámh, rinneadh iniúchadh níos criticiúla ar an saothar. De réir scoláire an lae inniu, cuid de "nós cumadóireachta stairiúla, nó ''bréagstair''" is ea é.<ref>John Carey, i réamhrá san eagrán d'aistriúchán Béarla le R. A. Stewart Macalister's</ref><ref>Deir Francis John Byrne, i ''Irish Kings and High-Kings'' (ll. 9–10) dá chuid, gur saothar "fantastic cnuasach fantaisíochta de fhíorchuimhní na ndaoine, léann saindiamhair Laidin, stair an domhain fréamhaithe ó Orosius agus Isidore de Seville, miotaseolaíocht Ceilteach eoihéimirthe, bolscaireacht ríoraíoch, béaloideas, agus fíorfhicsean".</ref> Scríobh eile go bhfuil sé "gan bhunús", ag lua a "fhinscéalaíochta" le háireamh, while acknowledging that it "embodies some popular traditions."{{sfn|O'Rahilly|1946|p=264}} Léirigh an seandálaí Éireannach [[R. A. Stewart Macalister]], a d'aistrigh an leabhar go Béarla, drochmheas ar leith don leabhar: "Níl le fáil sa saothar iomlán, aon mhionsonra fíorstairiúil amháin".{{sfn|Macalister|1939|p=252}} Mhaolaigh Macalister níos deireanaí a thuairim. Cé go bhfuil an chuid is mó de scoláirí den tuairim gur miotas seachas stair é an saothar, molann roinnt eile go bhfuil sé bunaithe cé go garbh ar fíor-imeachtaí. Sna 1940í, chruthaigh [[T. F. O'Rahilly]] samhail de réamhstair na hÉireann bunaithe ar a chuid anailís den LGÉ i dteannta leis an nGaeilge ársa. Mhol sé go raibh ceithre rabharta imircí de dhreamanna Ceilteacha: na of the [[Cruthin]](c. 700–500 RC), na [[Builg]] nó [[Érainn]] (c. 500 RC), ba [[Laigin]], [[Fir Domnann]] agus[[Fir Gálioin]] (c. 300 RC), agus na Gaeil (c. 100 RC). Tá sé den tuairim go raibh roinnt ionraí san LGÉ bunaithe ar siúd, ach gur chum na scríbhneoirí cuid eile dóibh. Molann sé chomh maith gur lean na ciníocha réamhCheilteacha na hÉireann faoi rath ar feadh na gcianta i ndiaidh 100 RC.{{sfn|O'Rahilly|1946|loc = lch. 264; ll. 154 ff}} Ina leabhar ''[[The White Goddess]]'' (1948) leis an bhfile agus miotaseolaí [[Robert Graves]], cháin sé Macalister (lena raibh sé i mbun comhfhreagrais ar an ábhar siúd) agus mhaígh gur "sochreidte ó thaobh seandálaíochta de" iad roinnt traidisiúnta an LGÉ.{{sfn|Graves|1948|loc=p.48 & p.100}} Tá neart cáinte tarraingthe ag ''The White Goddess'' féin ámh ag seandálaithe agus staraithe. Aistríodh an LGÉ go Fraincis i 1884. Rinne [[R. A. Stewart Macalister]] an chéad aistriúchán iomlán idir 1937 agus 1942, in éineacht le ''{{lang|la|apparatus criticus}}'', nótaí agus réamhrá le Macalister ina phléann sé a thuairim gur cónaidhmiú dhá bhunfhoinse é an LGÉ: ''Stair na nGael'', bunaithe ar stair na nIosraeilíteach san tSeanTiomna, agus cur síos ar roinnt lonnaíochtaí réamh-Gaeleacha. Cuireadh an dara isteach i lár an chéad, ag briseadh an scéil ag céim chinniúnach. Mhol Macalister gur shaothar léannta as Laidin ab ea an chéad téacs darbh ainm ''Liber Occupationis Hiberniae''. Mhíneodh seo an fáth nach bhfuil ach aon "ghabháil" amháin san teideal Gaeilge, cé go bhfuil a sé inste sa leabhar. ==Ábhair== Roinntear an saothar i ndeich gcuid. ===Geineasas=== Is athinsint é seo den leagan aitheanta Giúd-Chríostaí de [[Geineasas|chruthú]] na cruinne, the fall of Man agus luathstair an domhain. I dteannta le Geineasas, bhain an údar leas as roinnt saothar saindiamhair le haghaidh sonraí ar leith (m.s. ''[[Cave of Treasures]]'' as an Siria), chomh maith leis na ceithre saothair Chríostaí luaite thuas (.i. ''The City of God'', srl.). ===Luathstair na nGael=== {{main|Clann Mhíle}} Aithrisítear sa chaibidil seo gur de shliocht [[Adám]] é an cine daonna trí na mic [[Naoi (fáidh)]]. Insítear gur sinsear chuile Eorpach é [[Japheth]] mac Naoi, gur sinsear na nGael agus na [[Scitiaigh]] é [[Magog]] mac Japheth, agus gur sinsear na nGael é [[Fénius Farsaid]]. Deirtear gurbh ar cheann de na 72 taoiseach a thóg an [[Túr Bháibil]] é Fénius, prionsa na Scitia. Phós a mhac, Niul, i join [[faró|fharó]] na hÉigipte, darbh ainm [[Scota]], agus bhí mac acu darbh ainm [[Goídel Glas]]. Chum Goídel na [[Gaeilge|teangacha Gaelacha]] bunaithe ar an dá theanga is seachtó a tharla i ndiaidh [[mearbhall na dteangacha]]. [[File:Torre de Hércules, La Coruña, España, 2015-09-24, DD 11.jpg|thumb|''[[Túr Earcail]] ([[A Coruña]], [[Galicia]]), tógtha de réir an ''Leabhar Gabhála'' ag [[Breogán]] athair ''Ith'', a chonaic Éire, 900 km ó thuaidh, óna bharr]] D'fhág muintir Goídil, na Gaeil, an Éigipt ah an am gcéanna is na h[[Iosrael|Iosraelítigh]] ([[Eacsadas]]){{sfn|Macalister|1939|pp=33-39; 61-65}} agus lonnaigh siad i Scitia. Tamall ina dhiaidh, d'fhágadar an Scitia agus chaitheadar 440 bliain ar siúil ar domhain, ag fulaingt sraith deacrachtaí agus cor casta, maraon leis na hIosraeilítigh (agus iad ach 40 bliain san fhásach). Lonnaigh siad ar bhruach [[Muir Mheoid|Mhuir Mheoid]], ansin sheol siad via [[an Chréit]] agus [[an tSicil]], agus chloígh siad [[An Ibéir]]. Bhunaigh [[Breogán]] de mhuintir Ghoídil cathair darbh ainm Brigantia ann, agus thóg sé túr agus óna bharr fuair a mhac, [[Íth]], spléachadh ar Éirinn. Is amhlaidh go raibh sé ar intinn ag na scríbhneoirí ginealach a thabhairt do na Gaeil a nascfaí iad le pearsan buntábhachtach an bhíobla agus a rachadh le creidimh Giúd-Chríostaí.{{sfn|Koch|2006|p=1130}}{{sfn|Carey|1994|p=3}}{{sfn|Koch|2006|p=1133}} Is amhlaidh ggpo bhfuil an smaoineamh de shinsearacht Scitiach bunaithe ar chomhsúlacht na n-ainmneacha ''[[Scoti]]'' agus ''Scitiaigh''.{{sfn|Carey|1994|p=12}} Rinne bréagstaraí na meánaoise mar an gcéanna le náisiúin eile. Mar shampla, ina shaothar níos luaite, ''Stair na nGotach'', tháinig [[Isidoro Sevilla|Isidoro]] ar an tuairim go raibh gaol idir na [[Gotaigh]] agus na ''[[Getae]]'', de bharr comhchosúlacht a n-ainmneacha, agus gur de shliocht Magog iad (maraon leis na Scitiaigh).{{sfn|Carey|1994|p=13}} D'fhéadfadh an maíomh gurbh í an Ghailís san Ibéir í áit tsinsearachta na nGael a bhunú ar roinnt fianaise: * cosúlacht na n-ainmneacha ''Ibéir'' agus ''[[Hibernia]]'', agus idir ''Gailís'' agus ''Gael''.<ref>Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004, lch. 332</ref> Rinne bréagstaraithe na meánaoise maíomh mar an gcéanna maidir le náisiún eile, bunaithe ach amháin ar a n-ainmneacha.<ref>Carey, ''The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudohistory'', lch. 13</ref> * cur síos le hIsidoro ar an Iberia mar "máthair[tír] na gciníocha".<ref>Carey, ''The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudohistory'', lch. 12</ref> Ba mhór-spreagadh iad saothair Isidore do scríbhneoirí an ''Leabhar Gabhála''. * cur síos le hOrosius ar Éirinn bheith ina luí "idir an Ibéir agus an Bhreatain". Cheap an staraí Rómhánach [[Tacitus]] chomh maith mar an gcéanna. Tugann [[John Carey]] faoi ndeara, má cheaptaí go raibh an Ibéir an áit ar an mór-roinn is giorra d'Éirinn í, go mbeadh sé intuigthe a mhaíomh "gur fhoinse na n-ionróirí ó thíortha thar lear í".<ref name=didspain/> * [[Ceiltibéarais|teanga]] Q-Ceilteach na n-ionróirí, ní P-Ceilteach, maraon le Gaeilge í féin.<ref>{{ citation | url = http://www.historyireland.com/pre-history-archaeology/did-the-irish-come-from-spain/ | title = Did the Irish Come from Spain? | work = [[History Ireland]] | volume = 9 | issue = 3 | year = 2001 }}</ref> Is amhlaidh gurb as ''Leabhar Staire na Fraince'' a tógadh an maíomh gur lonnaigh na Gaeil ar bhruach Mhuir Mheoid,{{sfn|Carey|1994|p=15}} and their travels to Crete and Sicily may have been based on the tale of [[Aeneas]].{{sfn|Carey|1994|p=16}} Brigantia refers to [[A Coruña]] san [[an Ghailís|Ghailís]] (aitheanta ag an am mar Brigantium)<ref>''Encyclopædia Britannica'', "A Coruña".</ref> agus is dócha go bhfuil Túr Bhreogáin bunaithe ar [[Túr Earcail|Thúr Earcail]], tógtha in A Coruña ach na Rómhánaigh. ===Ceasair=== {{main|Ceasair}} De réir an LGÉ, tháinig an chéad dream go hÉirinn le trí long i gceannas [[Ceasair|Ceasrach]], iníon Bith mhic Naoi (neamh-bíobalta). Cailleadh dhá long, agus tháinig an tríú ceann i dtír daichead lá roimh an [[Geineasas|Díle]], le Ceasair, naonúr ban is daichead eile agus triúr fear: Bith, [[Fintán mac Bóchra]] agus Ladra. Roinneadh na mná i measc na fir, agus roghnaigh gach fear bean amháin mar chéile: Fintán le Ceasair, Bith le Barrfhionn agus Ladra le Alba. Ba ghearr go bhfuair Ladra agus Bith bás ámh, agus ba é Ladra an chéad fhear a cuireadh faoi i n-uaigh in Éirinn. Le teacht na Díle, d'éag cách seachas Fintán, a tiontaíodh i ina bhradán é, agus ina dhiaidh sin iolar agus seabhac. Mhair sé ar feadh 5,500 bliain tar éis na Díle ach ar tiontaíodh ina fhear arís é, agus d'aithris sé stair na hÉireann. [[File:Bantry Bay near Foilakilly - geograph.org.uk - 1229006.jpg|thumb|Bá Bheanntraí, áit a deirtear gur tháinig Ceasair agus a muintir i dtír]] I leagan níos luaite den scéal, ba í [[Banbha]] an chéad bhean a tháinig go hÉirinn.{{sfn|Koch|2006|p=165}} Triúrdhia na talún ab ea ise, [[Fódhla]] agus [[Ériu]], agus ba iad [[Mac Coill]], [[Mac Céacht]] agus [[Mac Gréine]] na Tuatha Dé Danann a bhfear chéile. Is amhlaidh gur leagan Críostaí iad siúd in ionad Cheasrach féin, an triúir fear agus a dtriúir ban chéile.{{sfn|Carey|1994|p=21}}<ref name=monaghan85>Monaghan, lch. 85</ref> Lena chois sin, b'fhéidir go bhfuil nasc ann idir Fintán/Mac Coill agus an [[Bradán feasa]], a bhain eolas an domhain amach tar éis dó naoi gcnó coill, tite i d[[Tobar Chonnla]] isteach, a ithe. Is amhlaidh óna n-ainmneacha go seasann na mná a taistealaíonn in éineacht le Ceasair do mháithreacha sinseartha an domhain, ina measc Alba (sinsear na mBriotanach), Espa (na Spáinneach), German (na nGearmánach), Gothiam (na nGotach), Traige (na Tráiciach), srl. Más fíor, "is féidir a dteacht a thuiscint mar chruthú dhomhnán an domhain go léir in Éirinn". Tá roinnt eile dá comrádaí a bhfuil ainmneacha acu a chuireann bandéithe ársa Gaelacha i gcuimhne.<ref name=monaghan85/> ===Parthalán=== {{main|Parthalán}} Tar éis éag Cheasrach agus a muintir, bhí Éire neamháitrithe ar feadh 300 bliain, go dtí teacht dara dream i gceannas [[Parthalán|Pharthaláin]] de shliocht Naoi trí na mhac Magog. Sheol siad go hÉirinn via ''Gothia'', [[an Anatóil]], an Ghréig, an tSicil agus an Ibéir. In éineacht le Parthalán bhí a bhean chéile [[Dealgnaid]], a gceathrar mac, agus roinnt eile. Lena dteacht, ní raibh sa tír ach aon mhachaire amháin, trí loch agus naoi n-abha. Ghlan siad ceithre mhachaire sa bhreis agus tharla seacht [[tomhaidhm|dtomhaidhm]] eile. Cuirtear síos dó phearsana ainmnithe gurbh iad a thabhairt roinnt ceardaíochtaí isteach ina measc: riar eallaigh, treabhadh, cócaireacht, tógáil agus trádáil, chomh maith le roinnt na tíre ina ceithre chuid. Thríd agus chíoch siad na [[Fomhóraigh]] i gceannas [[Cichol Gricenchos]]. I ndeireadh na dála, d'éag Parthalán agus a mhuintir (5,000 fear agus 4,000 ban anois) den phlá laistigh d'aon seachtain amháin. Níor tháinig slán ach [[Tuan mac Cairill]], agus maraon le Fintán, mhair sé ar feadh na gcianta i roinnt riochtaí, ionas go mbeadh sé in ann stair na hÉireann a aithris. Sa chaibidil seo, faightear an scéal faoi Dhealgnaid agus í i mbun adhaltranais le giolla. Tá an t-ainm ''Parthalán'' fréamhaithe ó ''Bartholomaeus'', agus is amhlaidh gur chum na scríobhaí Críostaí é. B'fhéidir é gur spreagadh é le carachtar den ainm céanna sa bhréagstartha Críostaí le [[Naomh Iaróm]] agus [[Isidoro Sevilla|Isidoro]].{{sfn|Carey|1994|p=9}}<ref>Monaghan, lch. 376</ref> ===Neimheadh=== {{main|Neimheadh}} Tar éis bás Phartaláin agus a mhuintire, bhí Éire neamháitrithe (seachas Tuan) ar feadh 30 bliain, go dtí gur tháinig tríú dream i gceannas [[Neimheadh|Neimhidh]], de shliocht Naoi chomh maith trína mhac, Magog. [[File:Myths and legends; the Celtic race (1910) (14760452906).jpg|thumb|upright|"Tuan watching Nemed", ''Tuan ag faire ar Neimheadh'', léaráid le [[J. C. Leyendecker]] in ''Myths & Legends of the Celtic Race'', 1911, le T. W. Rolleston]] D'imigh siad leo ón [[Muir Chaisp]] i 44 long, ach tar éis eachtraí le bliain go leith, níor tháinig slán go hÉirinn ach long Neimhidh, i dteannta leis ar bord a bhean chéile, a ceathrar mac agus teine eile. I rith a dtréimhse in Éirinn, ghlan muintir Neimhidh dhá machaire déag agus thóg siad dhá dhún ríoga, tharla ceithre thomhaidhm. Bhuaigh siad ceithre chath in éadan na bhFomhórach. Tar éis do Neimheadh agus go leor eile bás d'fháil den phlá, cuireadh a mhuintir a tháinig slán faoi chois ag na Fomhóraigh [[Conann]] agus [[Morc]]. Gach [[Samhain]], b'éigean do mhuintir Neimhidh dhá thrian dá leanaí, dá gcuid gráin agus dá gcuid bainne a ghéilleadh. D'fhéadfadh é gurbh é an [[cíos]] seo ná "mearchuimhne ar íobairt ag tús an gheimhridh, nuair a bhí cumhachtaí an dorchadais agus an mbeatha i dtreis".{{sfn|MacCulloch|2009|p=80}} Sa deireadh, d'éirigh siad amach in aghaidh na bhFomhórach agus d'ionsaigh siad Túr Conainn le 60,000 gaiscígh (30,000 ar muir agus 30,000 ar talamh), agus chloígh siad Conann. D'ionsaigh Morc ansin, ach ba bheag nár maraíodh gach uile de mhuintir Neimhidh le tonn tuile. Níor éalaigh ach long amháin le tríocha duine ar bord. Chuaigh roinnt go dtí an Ghréig (féach na [[#Fir Bholg|Fir Bholg]] thíos), roinnt eile go tuaisceart an domhain (féach [[# Tuatha Dé Danann|Tuatha Dé Danann]] thíos), agus roinnt eile fós go dtí an Bhreatain agus iad siúd ná sinsir na [[An Bhreatain|mBriotanach]]. ===Fir Bholg=== {{main|Fir Bholg}} Cuireadh i ndaoirse iad an chuid de mhuintir Neimhidh a chuaigh go dtí an Ghréig agus b'éigean dóibh boilg chré a iompair, agus dá bharr bhí aithne orthu mar na [[Fir Bholg]], agus dhá fho-dhream ina measc, na [[Fir Domnann]] agus na [[Fir Gálioin]]. Tar éis 230 bliain, sheol siad ar ais go hÉirinn i gcéanna a gcúig thaoiseach, agus roinnt siad an tír ina [[Cúigí na hÉireann|cúigí]]: [[Gann mac Dela|Gann]] i dTuaisceart na Mumhan, [[Sengann mac Dela|Sengann]] sa Deisceart, [[Genann]] sa Chonnachta, [[Rudraige mac Dela|Rudraige]] san Ulaigh agus [[Sláine mac Dela|Sláine]] sa Laighin. Bhí sraith naoi [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Rí]] de mhuintir na bhFear Bolg i réim in Éirinn ar feadh 37 bliain ina dhiaidh sin. ===Tuatha Dé Danann=== {{main|Tuatha Dé Danann}} Ba iad na [[Tuatha Dé Danann]] iad an chuid de mhuintir Neimhidh a chuaigh go tuaisceart an domhain. Bhí bua na draíochta acu, agus sheas siad mar phríomh-dheadéithe págánacha na hÉireann. Tháinig siad go hÉirinn folaithe i scamaill dhorcha agus i dtír ar [[Sliabh an Iarainn|Shliabh an Iarainn]] san Iarthar.<ref>{{ citation | last = Cockburn MacAndrew | first = Henry | title = Ireland before the Conquest | journal = The Highland Monthly | volume = 3 | publisher = "Northern Chronicle" Office | date = 1892 | url = | pages = 433–444 }}</ref> Throid siad in éadan na bhFear Bolg i gcomhair na hÉireann sa Chéad [[Cath Maighe Tuireadh|Chath Maighe Tuireadh]]. Bhuaigh na Tuath Dé agus thairg siad cúige na tíre mar cúiteamh dosna Fir Bholg, a roghnaigh cúige Chonnacht. [[File:Newgrange - geograph.org.uk - 14526.jpg|thumb|''In Lebor Gabála Érenn, the [[Tuatha Dé Danann]] are closely associated with the ancient passage graves of [[Brú na Bóinne]]]] Chaill [[Nuada]] Airgeadlámh, rí na dTuath Dé, a lámh i rith an chatha, agus neamhinniúil dá bharr, rinneadh [[Bres|Breas]] leath-leath-Fhomhórach), ina rí ina áit. Thug Breas drochíde ar na Tuath Dé ámh, agus rinne sé faillí ina chuid dualgas. D'fhéadfadh é go dtugann seo le fios go mbíonn ó am go chéile an lámh in uachtar ag cumhachtaí an mheatha (na Fomhóraigh) ar chumhachtaí an fháis (na Tuath Dé).{{sfn|MacCulloch|2009|p=89}} I ndiaidh seacht mbliana, rinne [[Dian Cécht]] lia agus [[Creidhne]] gabha lámh airgid fheidhmeach do Nuada, agus tháinig sé ar ais i gcoróin. Throid na ón éadan na bhFomhórach sa Dara Cath Maighe Tuireadh. Mharaigh an Fomhórach [[Balar]] Nuada, ach mharaigh garmhac Balair [[Lugh]] (é féin leath-Fhomhórach agus rinneadh ina rí. Bhí na Tuatha Dé i réim réim ar feadh 150 bliain leanúnach. ===Clann Mhíle=== {{main|Clann Mhíle}} Leantar ar aghaidh ansin le stair na nGael. Agus spléachadh den tír feicithe ag Íth ó bharr thúr Bhreogáin, sheol sé go dtí an t-oileán le buíon fear. Chuir trí rí fáilte roimhe: Mac Coill, Mac Céacht and Mac Gréine na dTuath Dé. Maraíodh é ámh ag ionsaitheoir gan ainm, agus d'fhill a bhuíon ar ais go dtí an Ibéir. Um díoltas a bhaint amach agus an tír a chloí, sheol na Gaeil le harm mór. Luaitear iad anseo mar Muintir [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]]. Tá an t-ainm úd fréamhaithe ó ''Miles Hispaniae'' na Laidine, agus is dócha gur chum na scríobhaí Críostaí é.{{sfn|Carey|1994|p=9}}<ref>Monaghan, lch. 331</ref> [[File:Myths and legends; the Celtic race (1910) (14760459036).jpg|thumb|upright|"The Coming of the Sons of Miled", Teacht Chlainne Mhíle, léaráid le [[J. C. Leyendecker]] in ''Myths & Legends of the Celtic Race'', 1911, le T. W. Rolleston]] Tar éis dóibh teacht i dtír, throid siad in éadan na dTuath Dé agus na bhFomhórach aontaithe. Ar a slí go [[Teamhair|Teamhraigh]], buaileadh iad ar trí shliabh le Banbha, Fódhla agus Ériu, mná chéile na triúir ríthe. D'iarr gach bandia ar na Gaeil go n'ainmneofaí an tír aisti. Gheall [[Amergin Glúingel|Amhairghin]], file den Chlann Mhíle, go mbeadh mar a iarradh. Ag Teamhraigh, bhuail siad leis an triúr ríthe, chosain a mhaíomh ar an ríogacht. D'iarr siad ar sos cogaidh trí lá agus i truth an ama seo b'éigean do na Gaeil fanacht ar fhad naoi dtonn ón tír. Ghlac na Gaeil leis seo, ach a luaithe a raibh a mbáid naoi dtonn ón tír, mhúscail na Tuath Dé gaoth mhór a chuir bac orthu teacht ar ais i dtír. D'aithris Amhairghin dán ámh agus chiúnaigh sé an ghaoth. D'fhill na báid a tháinig slán ar ais i dtír, agus d'aontaigh an dá dream Éire a roinnt eatarthu. Thóg na Gaeil an domhan thuas, agus thóg na Tuath Dé fothalamh thíos (.i. an t-[[Alltar]]) agus chuaigh isteach sna [[Aos Sí|sidhe]], na tuamaí ársa le feiceáil ar fud na tíre. ===Rola de Ríthe págánach na hÉireann=== {{main|Ard-Ríthe na hÉireann}} Bunaithe ar ''[[Leabhair na Ríthe]]'' sa Bhíobla, déanann an cabadail seo cur síos ar ríthe éagsúla na hÉireann, an chuid is mó dóibh seanscéalacha no leath-seanscéalach, ó ré Éabhair agus Éireamhóin go dtí luathré na Críostaíochta sa 5ú haois. ===Rola de Ríthe Chríostaí na hÉireann=== Ag leannúínt an chabadail roimhe, is é seo an chuid is stairiúla agus is cruinne den, ag cur síos ar ríthe na hÉireann a gcaomhnaítear a gníomhartha agus dátaí in annála scríofa agus leabhair na dtaifead comhaimseartha. ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | |ADA|ADA=[[Adám]]}} {{familytree | | |:|}} {{familytree | |NAO||NAO=[[Naoi (fáidh)]]}} {{familytree | | |!}} {{familytree | |JAP|JAP=[[Japheth]]}} {{familytree | | |!}} {{familytree | |MAG|MAG=[[Magog]]}} {{familytree | | |D|~|~|~|V|~|~|~|7}} {{familytree | |FÉN|FÉN=[[Fénius Farsaid]]| |PAR| | |:|PAR=[[Parthalán]]}} {{familytree | | |!| | | | | | |NEI|NEI=[[Neimheadh]]}} {{familytree | |NIU| | | | | | |:|NIU=[[Niul]]}} {{familytree | | |!| | | | | |F|~|A|~|7}} {{familytree | |GOÍ|GOÍ=[[Goídel Glas|Goídel<br />Glas]] | | | |FIR| |TUA|FIR=[[Fir Bholg|Fir<br />Bholg]]|TUA=[[Tuatha Dé Danann|Tuatha Dé<br />Danann]]}} {{familytree | | |:}} {{familytree | |MÍL|MÍL=[[Míl Easpáine]]}} {{familytree/end}} ==Féach freisin== * [[Foras Feasa ar Éirinn]], ca. 1634 le [[Seathrún Céitinn]] * [[John O'Hart]], ''Irish pedigrees'' (1892) - tá an chuid is mó den ghinealach san LGÉ leagtha amach sa saothar seo. * ''[[Leabhar na nGinealach]]'' * [[James Ware]] ==Foinsí== ===Aistriucháin Béarla=== [[File:Robert Alexander Stewart Macalister - 1870-to-1950.jpg|thumb|upright|''Foilsíodh aistriúchán cúig-imleabhar de ''Lebor Gabála Érenn'' le [[Robert Alexander Stewart Macalister]] idir 1938 agus 1956.]] * {{cite book | title = Lebor Gabála Érenn - The Book of the Taking of Ireland | date = 1938-1956 | url = https://archive.org/details/leborgablare01macauoft | editor-first = R.A. Stewart | editor-last = Macalister | editor-link = R. A. Stewart Macalister | work = Irish Texts Society | publisher = Educational Company of Ireland }} ** {{cite book | editor-first = R.A. Stewart | editor-last = Macalister | title = Part I | volume = 34 | year = 1938 | url = https://archive.org/details/leborgablare01macauoft | isbn = 1-870166-34-5 }} ** {{cite book | editor-first = R.A. Stewart| editor-last = Macalister | title = Part II | volume = 35 | year = 1939 | url = https://archive.org/details/LeborGablarennTheBookOfTheTakingOfIreland-Volume21939 | isbn =1-870166-35-3 }} ** {{cite book | editor-first = R.A. Stewart | editor-last = Macalister | title = Part III | volume = 39 | year = 1940 | url = https://archive.org/details/leborgablare03macauoft | isbn = 1-870166-39-6 }} ** {{cite book | editor-first = R.A. Stewart| editor-last = Macalister | title = Part IV | volume = 41 | year = 1941 | url = https://archive.org/details/leborgablare04macauoft | isbn = 1-870166-41-8 }} ** {{cite book | editor-first = R.A. Stewart | editor-last = Macalister | title = Part V | volume = 44 | year = 1956 | url = https://archive.org/details/leborgablare00macauoft | isbn = 1-870166-44-2 }} ===Foinsí=== {{refbegin}} * {{cite book | title = Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters from the Earliest Period to the Year 1171 | year = 1849 | first = John | last = O'Donovan | authorlink = John O'Donovan }} * {{cite book | last = O'Rahilly | first = T.F | title = Early Irish History and Mythology | url = https://archive.org/details/earlyirishhistor0000thom | publisher = Dublin Institute for Advanced Studies | year = 1946 }} * {{cite book | title = The White Goddess | publisher = Londain: Faber & Faber | year = 1948 | first = Robert | last = Graves | authorlink = Robert Graves }} * {{cite book | last = Scowcroft | first = R.M. | title = Leabhar Gabhála Part I: The growth of the text | journal = Ériu | volume = 36 | year = 1987 | pages= 79–149 }} * {{cite book | last = Scowcroft | first = R.M. | title = Leabhar Gabhála Part II: The growth of the tradition | journal = Ériu | volume = 39 | year = 1988 | pages = 1–66 }} * {{cite book | last =Carey| first = John | authorlink = John Carey | title = The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudohistory | url = | work = Quiggin Pamphlets on the Sources of Mediaeval Gaelic History | year = 1994 }} * {{cite book | last = Koch | first = John T | title = Celtic Culture: A Historical Encyclopedia | publisher = ABC-CLIO | year = 2006 }} * {{cite book | last = MacCulloch | first = John Arnott | title = The Religion of the Ancient Celts | publisher = The Floating Press | year = 2009 }} {{refend}} ===Tuilleadh le léamh=== * {{cite book | last = Carey | first = John | authorlink = John Carey | title = Lebor Gabála and the Legendary History of Ireland | work = Medieval Celtic Literature and Society | editor-first = Helen | editor-last = Fulton | publisher = Four Courts, Baile Átha Cliath | year = 2005 | pages = 32–48 }} * {{cite book | last = Carey | first = John | authorlink = John Carey | title = A new introduction to Lebor Gabála Érenn. The Book of the taking of Ireland, edited and translated by R.A. Stewart Macalister | publisher = Irish Texts Society, Baile Átha Cliath | year = 1993 }} *{{cite book | last = Ó Buachalla | first = Liam | title = The Lebor Gabala or book of invasions of Ireland | journal = Journal of the Cork Historical & Archaeological Society | volume = 67 | year = 1962v| pages = 70–9 }} * {{cite book | last = Ó Concheanainn | first = Tomás | title = Lebor Gabála in the Book of Lecan | work = A Miracle of Learning. Studies in Manuscripts and Irish Learning. Essays in Honour of William O'Sullivan | editor-first = Toby | editor-last = Barnard | publisher = Aldershot and Bookfield: Ashgate | year = 1998 | pages = 40–51 }} * {{cite book | title = Ireland before the Conquest | volume = The Highland Monthly, Volume 3 | publisher = "Northern Chronicle" Office | year = 1892 | edition = Digitized 2007 from original at Harvard University | url = https://books.google.com/books?id=OM0GAAAAYAAJ&pg=PA439|pages=433–444 | last = Cockburn MacAndrew | first = Henry | ref = harv }} ==Naisc sheachtracha== * ''[http://www.ucc.ie/celt/indexLG.html Online Index to the ''Lebor Gabála Érenn'' (Book of Invasions) based on R.A.S. Macalister's translations and notes]'', CELT. * [http://www.maryjones.us/ctexts/leborgabala.html Lebor Gabála Érenn, Books 1–8], Mary Jones' ''Celtic Literature Collective''. * [http://www.timelessmyths.com/celtic/invasions.html Book of Invasions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112160445/http://www.timelessmyths.com/celtic/invasions.html |date=2006-11-12 }}, ''Timeless Myths''. * [http://www.maryjones.us/jce/LGEoverview.pdf Achoimre] i dteannta le large [http://www.maryjones.us/jce/LGEGenealogy.pdf cairt mhór ghinealach] de Scéalta Miotaseolaíochta san LGE, Mary Jones' Celtic Encyclopedia ==Tagairtí== {{Reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:Leabhar Gabhala na hÉireann}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] [[Catagóir:Stair na hAlban]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] fku12qun8fmrtuim5vowt5nsro8rye4 Míle Oíche agus Oíche 0 17078 1331524 1296432 2026-11-02T22:08:20Z Gerrynobody 22073 1331524 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Íomhá:Arabian nights manuscript.jpg|thumb|Lámhscríbhinn]] Bailiúchán finscéalta ó na tíortha [[Ioslam]]acha é '''Oíche agus Míle''' ''Míle Oíche agus Oíche'', nó na h'''Oícheanta Arabacha''' mar a thugtar orthu go minic i dtíortha an [[Béarla|Bhéarla]] (''Sgeulachdan Arabianach'' i n[[Gaeilge na hAlban]]). Is é fráma an scéil go bhfuil col glactha ag an Rí Shahryar leis na mná go léir, agus é tar éis a chéad bhean chéile a mharú, nuair a fuair sé amach nach raibh sí dílis dó. Ansin, bhí sé ag pósadh mná i ndiaidh mná, agus iad á gcur chun báis ar an chéad lá tar éis lá a bpósta. Sa deireadh, thairg iníon an Ard-Visír, Sheherazade, an rí a phósadh. Le teacht an tráthnóna, thosaigh Sheherazade scéal a insint dá fear céile, ach níor inis sí deireadh an scéil, agus mar sin, b'éigean don Rí Shahryar bás an chailín a chur ar fionraí, go dtí go gcluinfeadh sé deireadh an scéil. Chuala, ach ansin, thosaigh an cailín ar an gcéad scéal eile, agus b'éigean do Shahryar an pionós báis a chur ar fionraí in athuair. Sa deireadh, chaith sé míle oíche agus oíche ag cloisteáil lena bhean chéile ag scéalaíocht, agus ina dhiaidh sin, ní bhfuair sé óna chroí a thuilleadh Sheherazade a chur chun báis. Maidir leis na scéalta sa bhailiúchán, tháinig siad óna lán foinsí cosúil le [[béaloideas]] na hAraibe is na hÉiméine, chomh maith le [[miotaseolaíocht]] na [[An Mheaspatáim|Measpatáime]], an [[litríocht]] Pheirseach, [[an Éigipt]], [[an tSiria]], an Mhion-Áise agus eile. Is féidir a rá gurb é an bailiúchán réamh-Ioslamach de scéalta Peirseacha, ''Hazar Afsan'' ("Míle Scéal") an chéad síol le Míle Oíche agus Oíche. Tabhair faoi deara gur ainmneacha Peirsise iad Sheherazade agus Shahriyar - "bean ón gcathair" is brí le Sheherazade, agus ciallaíonn Shahriyar "rí" nó "flaith". Creidtear go dtéann ''Míle Oíche agus Oíche'' mar choincheap siar go dtí an [[9ú haois|naoú haois]] i ndiaidh bhreith [[Críost|Chríost]], ach níl lámhscríbhinní Araibise fágtha againn a bheadh chomh sean sin. An lámhscríbhinn is sine atá ann, breacadh síos í sa [[14ú haois|cheathrú haois déag]]. Cuireadh an chéad suim i ''Míle Oíche agus Oíche'' san Iarthar sa naoú haois déag, nuair a tháinig an chéad aistriúchán [[Fraincis]]e i gcló, an ceann a rinne Antoine Galland. Maidir leis an leagan Iartharach, tá scéalta áirithe ann nach bhfuil ar fáil sna leaganacha Araibise den bhailiúchán, cosúil leis an gceann faoi lampa draíochta Aladdin, an ceann faoi Ali Baba agus an daichead robálaithe, nó an ceann faoi Sindbad na Seacht dTuras Mara. Is dócha gur fíor-fhinscéalta Arabacha iad sin freisin, ach fuair na haistritheoirí Iartharacha ó fhoinsí eile iad. == Tagairtí == {{Reflist}} * https://leabharbreac.com/en/oiche-scealaiochta-agus-maru-ar-bhruach-locha/ * https://archive.org/details/sgeulachdanarabi1897inve/page/n7/mode/2up == Naisc sheachtracha == * Scéalta ó na hOícheanta Arabacha as Gaeilge: https://mileoicheagusoiche.wordpress.com/ {{Cómhaoin|Category:Arabian Nights|Míle Oíche agus Oíche}} {{Síol-leabhar}} {{DEFAULTSORT:Míle Oíche agus Oíche}} [[Catagóir:Litríocht Arabach]] t2y3j16m3679b57ds5f7asp470mnltm Role Models 0 19930 1331645 1231988 2026-11-03T09:24:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331645 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin|image=Role models.jpg}} Is scannán é '''''Role Models'''''. B'é [[David Wain]] stiúrthóir an scannáin. == Carachtair == * [[Paul Rudd]] - Danny Donahue * [[Seann William Scott]] - Anson Wheeler * [[Christopher Mintz-Plasse]] - Augie Farks * [[Bobb'e J. Thompson]] - Ronnie Shields * [[Elizabeth Banks]] - Beth * [[Jane Lynch]] - Gayle Sweeny * [[Ken Jeong]] - King Argotron * [[Ken Marino]] - Jim Stansel * [[Kerri Kenney-Silver]] - Lynette * [[A.D. Miles]] - Martin Gary * [[Joe Lo Truglio]] - Kuzzik * Matt Walsh - Davith of Glencracken * [[Nicole Randall Johnson]] - Karen * [[Allie Stamler]] - Queen Esplen (Sarah) * [[Jessica Morris]] - Linda the Teacher == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20100413171139/http://www.rolemodelsmovie.com/ Suíomh oifigiúil] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Scannáin Béarla]] [[Catagóir:Scannáin 2008|Role Models]] [[Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha]] meggwil68ra925msnb7vqm2xsr5kjw6 Lúnasa 0 23439 1331587 1322322 2026-11-03T02:55:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331587 wikitext text/x-wiki {{Lúnasa}} {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Is é '''Lúnasa''', '''[[mí]] Lúnasa''' nó '''Lughnasadh''' an t-ochtú [[mí]] den bhliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/will-the-real-lunasa-lughnasa-lughnasadh-please-stand-up/|teideal=Will The Real Lúnasa / Lughnasa / Lughnasadh Please Stand Up?|údar=Róislín, Blogs.transparent.com|dáta=|dátarochtana=2020-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923135150/https://blogs.transparent.com/irish/will-the-real-lunasa-lughnasa-lughnasadh-please-stand-up/|archivedate=2020-09-23}}</ref> Is é an [[Lá Lúnasa|1 Lúnasa,]] [[Lá Lúnasa]] an chéad lá den fhómhar,<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/focla.htm|teideal=Focla agus Cainnteanna Gaedhilge|údar=An tÚltach|dáta=1940|work=www.smo.uhi.ac.uk|dátarochtana=2020-08-02}}</ref> de réir Fhéilire na nGael.<ref>{{Lua idirlín|url=http://ramhaille.blogspot.com/2012/08/focail-feilire.html|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Focail Féilire|údar=Mise Áine|dáta=2012-08-01|work=Mise Áine ag Rámhaille|dátarochtana=2020-08-02}}</ref> Baineann Lúnasa le laethanta móra an chultúir Phágánaigh ina raibh béim faoi leith ar fhéilte le go mbainfí an leas is fearr ón talamh chomh maith le ceiliúradh a dhéanamh ar na Déithe a bhain leo. Ainmníodh Lúnasa as Lugh a raibh dlúthcheangal aige le gile agus le solas an lae. Bhain Lugh le Tuatha Dé Danann, treibh fhíorthábhachtach in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=What is the festival of Lúnasa and why does it matter?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0816/1312290-what-is-the-festival-of-lunasa-and-why-does-it-matter/|date=2024-08-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Lugh spear Millar.jpg|clé|mion|Lugh agus a shleá draíochta i mbun cogaidh|355x355px]] [[Íomhá:Tricephale Carnavalet.jpg|clé|mion|[[Dia]] tríshleasach, "Lugus", iarsmalann Carnavalet, [[Páras]].|370x370px]] [[Íomhá:DAL2.jpg|mion|''Dancing at Lughnasa,'' 2006|clé|220x220px]] == Lugh == Ainmníodh mí Lúnasa as [[Lugh]] (nó Lú sa nualitriú), duine de na [[Dia|déithe]] ba thábhachtaí a bhí ag na sean-Cheiltigh,<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/irish/articles/view/879/gaeilge/|teideal=Féilte na SeanGhael|údar=bbc.co.uk|dáta=27 D.F. 2011|dátarochtana=4 Lúnasa 2018}}</ref> ní amháin in Éirinn ach ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]]. Thug muintir na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] Lleu Llaw Gyffes uirthi. Ainmníodh Léon na [[An Spáinn|Spáinne]] as Lugh, chomh maith le [[Lyon]] na [[An Fhrainc|Fraince]] agus [[Londain]] fosta, síltear. Dar le [[Dáithí Ó hÓgáin]], ina [[Ciclipéid|chiclipéid]] faoi [[Béaloideas|bhéaloideas]] na hÉireann, ba as [[seanfhocal]] [[Na Ceiltigh|Ceilteach]] a chiallaigh mion (lugio) a tháinig an t-ainm Lugh. Ní nach ionadh mar sin gur thug sé a ainm don mhí is teo san [[Féilire|fhéilire]] in [[Éire|Éirinn]], Mí Lúnasa.  == Nósanna == Féile a bhí ann le fáiltiú roimh fhás an [[Arbhar|arbhair]] agus roimh thús an [[Fómhar|fhómhair]]. Is minic a bhíodh daoine in Éirinn ag déanamh [[Damhsa|damhsaí]] agus [[Tine chnámh|tinte cnámha]] le Féile Lúnasa a cheiliúradh. Bhí cuid de na nósanna seo beo go fóill go dtí an [[20ú haois|fichiú haois]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://gaeilge.org.au/caipeisi/nuachtlitir/anl138.pdf|teideal=An Lúibín|údar=gaeilge.org.au|dáta=14 M.F. 2010|dátarochtana=2020|archivedate=2020-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200311051426/https://gaeilge.org.au/caipeisi/nuachtlitir/anl138.pdf}}</ref> Chum [[Brian Friel]], [[drámadóir]] clúiteach as [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]], dráma darb ainm ''Dancing at Lughnasa'' a bhfuil a lán tagairtí ann do na [[Béaloideas|traidisiúin]] seo. == Féach Freisin == * [[Lugh]] * [[Lá Lúnasa]] (féile an [[Fómhar|fhómhair]]) == Tagairtí == {{Reflist}} {{Míonna}} {{DEFAULTSORT:Lúnasa, An}} [[Catagóir:Míonna]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Féilire]] [[Catagóir:Lúnasa]] 87yt8jupvod01qjeqkjrtbj0xz5rvxj Fionn mac Cumhaill 0 23517 1331462 1313266 2026-11-02T18:28:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331462 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], in Éirinn, Albain agus Mannain araon, sealgaire, gaiscíoch agus ceannaire na bhFiann ab ea '''Fionn mac Cumhaill'''<ref>Kuno Meyer, The Death of Finn Mac Cumaill in Zeitschrift für Celtische Philologie. Volume 1, Halle/Saale, Max Niemeyer (1897) page 462–465; http://www.ucc.ie/celt/published/G303003/index.html</ref><ref>Acallam na Senórach; Tales of the Elders, Whitley Stokes, Acallamh na Senórach in Irische Texte, eag. Whitley Stokes agus Ernst Windisch. series 4volume 1 (1900) ll. xiv+1-438, Le fáil ar [http://www.ucc.ie/celt/published/G303000/index.html CELT]</ref> ([[Sean-Ghaeilge]] '''Finn mac Cumail''' nó '''Umaill'''). Sa tsraith scéalta darb ainm [[an Fhiannaíocht]], faightear gníomhartha agus eachtraí Fhinn agus a lucht leanúna, cuid mhaith de á hinsint ag [[Oisín]] mac Finn, file. Ba de [[Clanna Baoiscne|Chlanna Baoiscne]] é, agus bhíodh imreas ann eatarthu agus [[Clanna Morna]]. Bhíodh cáil ar a mhadraí [[Bran]] agus [[Sceolán]] chomh maith. ==Sanasaíocht== As [[Sean-Ghaeilge]], i measc na bríonna atá ar ''find/finn'' tá: bán, geal, niamhrach; geal-daite (snua, gruaig, srl.); dathúil (go minic, ach ní gá, ag cur in iúl finne snua); beannaithe; cothrom, cóir, fíor sa chiall mhorálta.<ref>[http://dil.ie/22134 1 finn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814155531/http://dil.ie/22134 |date=2019-08-14 }} ar eDIL</ref> Is gaol é leis an b[[Próta-Ghaeilge]] ''VENDO-'' (feicthe i nainmneacha ar inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]]), [[Breatnais]] ''gwyn'', [[Coirnis]] ''gwen'', [[Briotáinis]] ''gwenn'', [[Ceiltis]] mhór-roinneach agus [[Briotainic]] ''*uindo-'' (fréamh choiteann i n-ainmneacha pearsanta agus logainmneacha), agus atá fréamhaithe ón aidiacht [[Prótai-Ceiltis]], firinscneach uatha, ''*windos'', is amhlaidh sa deireadh fréamhaithe ón b[[Prótai-Indo-Eorpais]] *weyd- "fios, feic").<ref>Matasovic, Ranko, Etymological Dictionary of Proto-Celtic, Brill, 2009, lch. 423</ref><ref>Delamarre, Xavier, Dictionnaire de la langue gauloise, Editions Errance, 2003 (2a eag.), lch. 321.</ref> ==Seanscéalta== {{main|An Fhiannaíocht}} [[File:1 Finn heard far off the first notes of the fairy harp.jpg|thumb|"Finn heard far off the first notes of the fairy harp", Chuala Finn ó fhad i gcéin an chéad cheol de chláirseach na sidhe, léaráid le [[Stephen Reid]] in ''The High Deeds of Finn'' (1910) le [[T. W. Rolleston]].]] ===Breith=== {{príomhalt|Macgnímartha Finn}} Insítear an chuid is mó d'eachtraí luatha Fhinn sa scéal ''[[Macgnímartha Finn]]''. [[Cumall|Cumhall]], ceannaire na [[Fianna|bhFiann]], ab ea a athair, agus [[Muireann]], iníon an [[draoi]] ''[[Tadg mac Nuadat]],'' (a bhí ina chónaí ar [[Cnoc Alúine|Chnoc Alúine]] i g[[Contae Chill Dara|Contae Chill Dara)]], ab ea a mháthair. D'fhuadaigh Cumhall Muireann tar éis dá hathair dhiúltú, agus dá bharr d'agair Tadhg [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Conn Cétchathach]] a chabhrach, a chuir Cumhall ó choimirce an dlí. Chuaigh Conn agus Cumhall i mbun comhraic sa ''[[Cath Chnucha|Chath Chnucha]]'', agus maraíodh Cumhall ag [[Goll mac Morna]], a ceapadh i gceannas na bhFiann. Bhí Muireann torrach cheanna, ach d'iompaigh a staire féin a dhroim uirthi agus d'ordaigh sé a mhuintir í a dhó. Ní ligfeadh Conn é seo, agus chuir sé í faoi chosaint ''Fiacal mhic Chonchinn'', a raibh a bhean chéile, [[Bodhmall]] draoi, deirfiúr Chumhaill. I dteaghlach Fiacail, thug Muireann mac ar an saol, a thug sí an t-ainm '''Deimhne''' dó.<ref>"cinnteacht" nó "dearfacht", ach chomh maith fia óg fireann? ...daimhín?</ref> Insíonn ring seanscéalta conas a fuair sé an t-ainm Fionn, nuair a tháinig roimh am dath liath ar a chuid gruaige. Deirtear gurbh as [[An Baile Fionn]] i g[[Contae Laoise]] é ''Fionn Mac Cumhaill ó dhúchas.<ref>??</ref> ===Óige=== D'fhág Muireanm an gasúr i bhfeighil Bhodhmaill agus banghaiscígh, [[Liath Luachra]], agus thóg siad é faoi rún sa choill ar [[Sliabh Bladhma|Shliabh Bladhma]], á dteagasc i gceird an chogaidh agus ceird na seilge. '' Agus é fásta, chuaigh see i mbun seirbhíse – i mbréagriocht – de roinnt ríthe áitiúla, ach a luaite is a d'aithin siad gur mac Chumhaill a bhí ann, dúradar cách leis dul, ag eagla nárbh fhéidir leo é a chosaint in aghaidh a naimhde. I ngar don [[An Bhóinn|Bhóinn]], bhuail Fionn óg le ''[[Finn Eces]]'', draoi, file, [[Leipreachán]] in airde, agus d'fhan sé faoi oiliúint leis. Bhí seacht mbliana caite ag ''Finn Eces'', ag iarraidh an [[Bradán Feasa]] a bhreith ar, agus a chuid eolais a bhaint amach. Sa deireadh, rug an seanfhear air, agus dúirt sé leis an mbuachaill é a réiteach dó. Á chócaráil, dhóigh Deimhne a ordóg, agus chuir sé gan smaoineamh é ina bhéal. Thug é seo dó gaois an bhradáin, agus bhí a fhios ag Fionn ansin conas díoltas a imirt ar Gholl. I scéalta ina dhiaidh, bhí sé in ann eolas an bhradáin a thabhairt chun chuimhne, leis a ordóg a chur ar an bhfiacail a bhogas é ar dtús.<ref>Llywelyn (1994)</ref> Is cosúil le chéile iad scéal an bhradán feasa agus an scéal Breatnais, [[Taliesin|Gwion Bach]]. ===Teacht i gceannaireacht=== [[File:Heroes of the dawn (1914) (14750481494).jpg|thumb|Fionn in éadan ''Aillen'', léaráid le [[Beatrice Elvery]] in ''Heroes of the Dawn'' (1914) le Violet Russell]] Gach bliain ach [[Samhain]] le trí bliana is fiche, thagadh fear na tine, [[Aillen]] an [[Aos Sí|Sidhe]], go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus chanadh a chodladh é cách sula ndódh sé an áit chun talaimh lena anáil tintrí. Ní raibh ar chumas na bhFiann faoi cheannas Ghoill mhic Mhorna, é a chloí. Tháinig Fionn go Teamhraigh le mála craiceann [[grús|grúis]] a athar. Choinnigh sé ina dúiseacht féin ag brú bharr na sleá deirge ar a éadan. Chuaigh sé sa tóir ar Aillen agus mharaigh sé é leis an sleá úd. Ina dhiaidh sin, aithníodh a oidhreacht agus ceapadh é mar cheannaire na bhFiann. Sheas Goll siar go fonnmhar ina fhábhar, agus d'éirigh ina thacaí dílis d'Fionn, cé go raibh caidreamh corrach eatarthu de réir roinnt scéalta. ===Dún Alúine=== D'éiligh Fionn cúiteamh ó Thadhg as bás a athar, ag bagairt cogaidh nó chomhrac aonair air dá ndiúltófá. Thairg Tadhg a theach féin dó, Cnoc Alúine, agus ghlac Fionn leis seo. ===Caidrimh=== Bhuail Fionn lena bhean chéile is cáiliúla, [[Sadhbh]], agus é amuigh i mbun seilge. Rinne an draoi [[Fear Doirche]] ina [[fia]] í, óir gur dhiúltaigh sí é a phósadh. D'aithin [[cú faoil|cúnna faoil]] Fhionn, Bran agus Sceólang, de shliocht daonna iad féin, gur dhuine daonna í, agus thóg Fionn abhaile leis í. D'iompaigh sí ar ais ina riocht daonna chomh luath is ar leag sí cos i ndún Fhionn. Pósadh sí agus Fionn, agus ar ball beag d'éirigh sí torrach. Agus Fionn ar shiúl ag cosaint na tíre, tháinig Fear Doirich ar ais. Mheall sé Sadhbh amach as an dún, rinneadh fia di arís agus d'imigh sí léi. Chaith Fionn na blianta á cuardaigh, ach gan mhaith ar bith ann. D'aimsigh Bran agus Sceólang ar deireadh a mac, [[Oisín]], i riocht ois. D'iompaigh sé ina leanbh óg, agus d'éirigh sé in am trátha ar dhuine is mó na bhFiann. {{príomhalt|Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne}} Rinne an t-Ard-Rí, [[Cormac mac Airt]], cleamhnas idir a iníon óg [[Gráinne]] agus Fionn ag dul in aois. Ag fleadh an phósta, ámh, thit Gráinne i ngrá le duine de na Fianna, [[Diarmuid Ua Duibne]], a raibh clú air as a áilleacht. Chuir sí geis air éalú léi, ach chuaigh Fionn ar a dtóir. Tugadh cabhair do na leannáin ag a gcairde sna Fianna, agus athair altrama Dhiarmada, an dia [[Aengus]]. I ndeireadh na dála, rinne Fionn suíochán leis na leannán. Má blianta ina diaidh ámh, chuaigh Fionn agus Diarmaid i mbun seilg na dtorc, agus sádh Diarmuid. Bhí bua leighis ag Fionn dá n-ólfadh Diarmaid uisce as a lámha, ach lig sé faoi dhó an t-uisce a shileadh tríd a mhéara. Chuir a gharmhac [[Oscar]] náire ar Fhionn, ach nuair a tháinig sé ar ais an tríú huair, bhí sé ródhéanach; bhí Diarmaid tar éis bás d'fháil. [[File:Heroes of the dawn (1914) (14566385007).jpg|thumb|Fionn, le Beatrice Elvery]] ===Bás=== {{príomhalt|Cath Gabhra}} De réir an chuir síos is cáiliúla dá scéal,<ref>tagairt?</ref> níl ar marbh ar chor ar bith, ach ina chodladh i bpluais atá sé, timpeallaithe ag na Fianna. Lá amháin, dúiseodh chun Éire a chosaint in am a gátair. Deirtear go n-éireoidh sé nuair a sheinnfear an Dord Fiann, corn seilge na bhFiann, faoi thrí arís, agus go mbeidh sé chomh tréan is a bhí riamh. In áit eile, deirtear gur maraíodh é rith an [[Cath Gabhra|Chath Ghabhra]], nó i rith catha ab bhliain dár gcionn. ==Béaloideas== I mbéaloideas na hÉireann agus na Manann ar aon,<ref>Manx Fairy Tales, Peel, L. Morrison, 1929</ref> is fathach flaithiúil draíochta é Fionn mac Cumhaill. ===Benandonner (buggane)=== Bhí fonn ar Fhionn dul go hAlbain thar lear gan a chosa a fhliuchadh. Bhí sé i mbun cosán cloch chora a thógáil – [[Clochán an Aifir]] – nuair a dúradh leis go raibh an fathach ''Benandonner'' (nó i leagan na Manann, [[buggane]]) ag teacht chun troid leis. Bhí a fhios aige nárbh fhéidir leis an fathach mór millteach seo a chloí, agus dá bharr d'iarr Fionn ar a bhean chéile Úna cabhrú leis. Ghléas sé é i mbréagriocht linbh, agus chuaigh sé i bhfolach i gcliabhán. Rinne sí ansin ''a batch'' arán gridille, ag cur ''griddle-irons'' i roinnt dóibh. Nuair a tháinig Benandonner, dúirt Úna leis gur rachadh Fionn ar ais ar ball beag. Fad a bhí sé ag feitheamh, rinne Benandonner iarracht faitíos a chur ar Úna lena ollchumhacht, ag briseadh cloch lena mhéar bheag. Thairg Úna arán gridille do Bhenandonner, agus scealp sé a chuid fiacla ar an iarrann á ithe. Bhí Úna ag casaoid leis faoi bheith fann, ag rá go n-itheadh a chéile iad go héasca. Chothaigh sí ceann gan iarrann don 'leanbh', a d'ith é gan stró. I leagan na hÉireann, bhí an-alltacht ar Bhenandonner as ucht mhéid agus chumhacht an linbh. Le gríosú ó Úna, chuir sé a mhéar i mbéal Fhionn chun géire na bhfiacla a mhothú, agus bhain Fionn greim as a mhéar bheag. Scanraithe roimh bhuaileadh lena athair, rith Benandonner leis trasna an Chlocháin, á scriosadh nára leana Fionn é. I leagan na Manann, faightear scéal sa bhreis, a insíonn faoi Fionn agus an buggane agus iad ag tríd ag ''[[Rushen]]''. Ghearr cos amháin d'Fhionn an chuisle idir ''[[Yn Chollo]]'' agus ''[[Kitterland]]'', agus an chos eile dó an chuisle idir Kitterland agus Oileán Mhanann féin. Ghearr an buggane [[Port Erin]] amach. Ghortaigh an buggane Fionn, a theith thar an bhfarraige, áit nach raibh an buggane in ann dul sa tóir air. Ghearr an buggane fiacail as a chionn féin, chaith sé í agus bhuail sé Fionn léi. Thit an fhiacail isteach san fharraige, san áit a bhfuil ''[[Chicken Rock]]'' ann fós. Chuir Fionn mallacht ar an gcarraig, agus de bharr seo is baol í do mhairnéalaigh go dtí ár linn féin. ===Gnéithe tíreolaíochta=== Tá gnéithe tíreolaíochta eile ann a luaitear le Fionn a mbunúis. Scuab sé aníos tráth cuid den tír chun é a chaitheamh le céile comhraic, ach theip air agus thit isteach san fharraige é — rinne sé sin an phríomhchuid d'[[Oileán Mhanann]], méaróg ''[[Rockall]]'', agus an poll [[Loch nEathach]]. I ''Siorrachd Inbhir Àir'' in Albain, insítear sa bhéaloideas gur cloch eile a chaith Fionn í ''Creag Ealasaid'', oileáinín gar amach i bhfarraige. Tá ''[[Fingal's Cave]]'' (An Uaimh Bhinn) in Albain ainmhithe as freisin, áit a bhfuil colúin heicseagánacha basailt maraon le Clochán an Aifir ar an taobh eile den mhuir. ===Talamh an Éisc=== I d[[Talamh an Éisc]] agus cuid den [[Alba Nua|Albain Nua]], deirtear "Fingal's Rising" le brí léir náisiúnachais, a rinneadh mór le rá i n-amhráin agus tithe tábhairne araon. Deirtear scaití "Fingle," (Béarla) nó "Fion MaCool" ([[Gaeilge Thalamh an Éisc]]) nuair atá Talamh an Éisc nó a chultúr i gceist. ==Na hEalaíona== ===Nualitríocht=== In 1761, thug [[James Macpherson|Seumas Mac a' Phearsain]] le fios go raibh dán eipice aimsithe aige, scríofa as [[Gàidhlig]] le h[[Ossian]] (Oisín) agus "Fingal" an príomhcharachtar ann, an t-ainm úd fréamhaithe ón nGaeilge ''Fionnghall'',<ref>{{ cite book | last1 = Hanks | first1 = P | author1-link = Patrick Hanks | last2 = Hardcastle | first2 = K | last3 = Hodges | first3 = F | year = 2006 | origyear = 1990 | title = A Dictionary of First Names | url = https://archive.org/details/dictionaryoffirs0000hank_l4f5 | series = Oxford Paperback Reference | edition = 2nd | publisher = [[Oxford University Press]] | publication-place = Oxford | isbn = 978-0-19-861060-1 | pages = [https://archive.org/details/dictionaryoffirs0000hank_l4f5/page/402 402], 403 }}</ref>. Moladh gur aistrigh Macpherson ainm Fhionn mar ''Fingal'' de bharr míthuiscint na leaganacha éagsúla atá le fáil.<ref>{{ cite web | url = http://www.sundown.pair.com/SundownShores/Volume_IV/notes.htm | teideal = Notes to the first edition | publisher = Sundown.pair.com | accessdate = 2014-01-16 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131016052544/http://www.sundown.pair.com/SundownShores/Volume_IV/notes.htm | archivedate = 16 October 2013 | df = dmy-all }}</ref> I Mí na Nollag 1761, d'fhoilsigh Macpherson ''Fingal, an Ancient Epic Poem in Six Books, together with Several Other Poems composed by Ossian, the Son of Fingal, translated from the Gaelic Language''. Bhí móréilimh ar a sraith dánta, agus bhí tionchar leathan acu ar scríbhneoirí amhail is [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] agus [[Walter Scott]] ina óige. Bhí conspóid fúthu ó thús, ámh, maidir le maíomh mhic an Phearsain gur aistrigh sé a shaothair ó fhoinsí ársa. Ní fios i ndáiríre cé chomh barántúil is atá na dánta, cé gurb amhlaidh é go bhfuil siad bunaithe ar blúiríní de sheanscéalta Gaelacha. Go méid éigin, ba mhó an chonspóid ná a bhfiúntas suntasach liteartha agus a dtionchar ar [[Rómánsachas]]. [[Image:Ary Scheffer - Death of Malvina.jpg|thumb|"Malvine, Dying in the Arms of Fingal", Malvine, ag éag i lámha ''Fingal'', le h[[Ary Scheffer]]. Is as an dán eipice [[Ossian]] le [[James Macpherson]] atá na carachtair. Is ar Fhionn mac Cumhaill atá an carachtar "Fingal" bunaithe, agus is leannán Oscair garmhac Fionn í "Malvina", a thug cúraim d'Fhionn ina sheanaois tar éis bás Oscair.]] Sa leabhar ''Glencoe: The Story of the Massacre'' le John Prebble (Secker & Warburg, 1966), tá cur síos ar chath seanscéalach idir Fionn mac Cumhaill, ina chónaí ag an am más fíor i n[[Gleann Comhann]], agus slua [[Lochlannach]] i ndaichead long fhada a sheol siad an caolas in aice le [[Baile a' Chaolais]] i [[Loch Liobhann]] isteach. Cloígh na Fianna na Lochlannaigh i nGleann Comhann, agus mharaigh Goll Mac Morna a thaoiseach, Earragan. Faightear Fionn mac Cumhaill go suntasach nua-[[litríocht na hÉireann]]. Tagann Fionn ar an bhfód in ''[[Finnegans Wake]]'' le [[James Joyce]]. Moltar roinnt daoine gurbh fhéidir an teideal, bunaithe ar an amhrán "[[Finnegan's Wake]]", bheith ina ''phortmanteau'' de "Finn again is awake" (Fionn arís ag faire), ag lua a dhúiseacht le teacht chun Éire a chosaint. Faightear Fionn san úrscéal grinn, ''[[At Swim-Two-Birds]]'' le [[Flann O'Brien]], i míreanna a dhéanann scigaithris ar nós na miotas Gaelach. Is athinsint de roinnt scéalta na Fiannaíochta é ''[[Irish Fairy Tales]]'' le [[James Stephens]].<ref>[[s:Irish Fairy Tales (Stephens)|Irish Fairy Tales]] (Wikisource).</ref> Insítear in ''[[Finn Mac Cool (novel)|Finn Mac Cool]]'' leis an údar Gael-Mheiriceánach [[Morgan Llywelyn]] conas a thagann Fionn i gceannas na bhFiann, agus na scéalta grá dá shaol a leanann. Is carachtar é ''Finn McCool'' san úrscéal ''[[The Long War (úrscéal)|The Long War]]'' le [[Terry Pratchett]] agus Steve Baxter. Pléitear eachtraí Fhionn Mhic Chumhaill tar éis a bháis death san úrscéilín ''"The Final Fighting of Fion Mac Cumhail"'' le [[Randall Garrett]].<ref>''Fantasy and Science Fiction'', September 1975</ref> Pléitear luath-óige agus oiliúint Fhionn sa leabhar páistí '' 'Tis Himself: The Tale of Finn MacCool'' le [[Maggie Brace]]. Tá Fionn Mac Cumhail ann fosta in dhá fán trí scéal in ''The Corliss Chronicles'', .i. ''The Wraith of Bedlam'' agus ''The Silver Wheel''. Dlúthchara le Prudence is ea é, agus cuireann sé é féin i bpáirt léi chun an drochrí Tarcarrius a chloí. Ceiliúrtar Fionn san amhrán "The Legend of Finn MacCumhail", leis an mbanna ceoil lonnaithe i m[[Bostún, Massachusetts]], [[Dropkick Murphys]], le cloisteáil ar a n-albam ''[[Sing Loud Sing Proud!]]'' ===Drámaí agus seónna=== Cuireadh Fionn i láthair ar an ardán sa seó [[damhsa Gaelach]] 1999, ''[[Dancing on Dangerous Ground]]'', nua-leagan de ''[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]''. Éalaíonn Diarmaid agus Gráinne le chéile tar éis pósta Fhionn agus Ghráinne. Téann na Fianna sa tóir orthu agus maraíonn siad Diarmaid. Éagann Gráinne de bhrón nuair a fheiceann sí a chorp marbh. I 2010, chuir Dizzie Miss Lizzie's Roadside Revue, as Washington DC, a rac-cheoldráma ''Finn McCool'' ar an ardán don chéad uair ag an Capitol Fringe Festival.<ref>{{cite web | last = Judkis | first = Maura | teideal = TBD Theater: Finn McCool | url = http://www.tbd.com/blogs/tbd-arts/2011/03/tbd-theater-finn-mccool--9316.html | work = TBD | publisher = TBD.com | accessdate = 3 October 2011 | dátarochtana = 14 Lúnasa 2019 | archivedate = 3 Deireadh Fómhair 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111003012240/http://www.tbd.com/blogs/tbd-arts/2011/03/tbd-theater-finn-mccool--9316.html }}</ref> <!--Played by Daniel Quirke on the Edenderry Barge in 2002, with an Emmy Award nominated performance (Art by: Maeve Quinn).--> ==Foinsí== * {{ cite book | title = Ireland: A Cultural Encyclopedia | url = https://archive.org/details/irelandculturale0000debr | edition = First | isbn = 0871962608 | editor = Brian De Breffny | year = 1983 | publisher = Facts on File, NY | ref = harv }} == Tagairtí == {{reflist}} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] n0w4a4io93n4zc4p16yqbd3t2249c6f Héaród Mór 0 23556 1331535 1295994 2026-11-02T22:37:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331535 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Cliantstát|Cliantrí]] [[Rómhánach]] [[Iosrael]] a bhí i '''Héaród''' ([[Eabhrais]]: הוֹרְדוֹס‎ Horodos, [[Gréigis]]: Ἡρῴδης Hērōdēs), nó '''Héaród I''' agus '''Héaród Mór''' mar atá aithne air chomh maith ([[37 RC]] – [[4 RC]] in [[Ireachó]]). Déantar dearmad go minic idir eisean agus a mhac [[Héaród Antapas]], a bhí ina rialtóir ar [[an Ghailíl]] i ré [[Íosa Críost]] agus [[Eoin Baiste]]. ==Meigleamáineach == Cuimhnítear Héaród don chuid is mó mar gheall ar na h-oll-thionscadail tógála a rinne sé in [[Iarúsailéim]] agus áiteanna eile ar fud an réigiúin, atógáil an Dara Teampaill ina measc. ==Síceapatach == [[Soiscéal Mhatha|Matha]] 2:16-18:<blockquote>Nuair a chonaic Héaród go raibh na saoithe tar éis cleas a imirt air, tháinig fearg mhór air, agus chuir sé ordú amach na páistí uile a mharú i mBeithil agus sa chomharsanacht a bhí dhá bhliain nó níos lú, de réir tuairisc an ama a fuair sé ó na saoithe. An uair sin a comhlíonadh a ndúradh trí Irimia fáidh: "Chualathas glór i Rámá caoi agus iomad olagóin: Rachael ag caoineadh a clainne, agus nárbh áil léi sólás a ghlacadh mar nach bhfuil siad ann níos mó."<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.tearmann.com/node/186250 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-12-28 |archivedate=2022-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220706230438/https://www.tearmann.com/node/186250 }}</ref> </blockquote>Ceiliúrtar an sléacht nó "Lá na Leanaí Neamhchiontacha" nó “Lá na Leanbh” ar 28 Nollaig<ref>{{Lua idirlín |url=https://blogs.transparent.com/irish/an-tochtu-la-is-fiche-28u-de-mhi-na-nollag-i-seasur-na-nollag/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228100428/https://blogs.transparent.com/irish/an-tochtu-la-is-fiche-28u-de-mhi-na-nollag-i-seasur-na-nollag/ |archivedate=2021-12-28 |dátarochtana=2017-12-28}}</ref>. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Hearod Mor}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 74 RC]] [[Catagóir:Básanna i 4 RC]] [[Catagóir:Daoine an Tiomna Nua]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] 01z3f3f39mb3kzmu7jcgqnl6w05odoy Gort (ogham) 0 26175 1331513 1090441 2026-11-02T21:42:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331513 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an seachtú litir den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''Gort'''.<ref>[http://dil.ie/26422 2 gort] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022064809/http://dil.ie/26422 |date=2021-10-22 }} ar eDIL, eidhneán, giúis(?)</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/gort gort<sup>2</sup>] ar teanglann.ie FGB, eidhneán</ref> Is í an dara litir den Aicme [[Muin (ogham)|Mhuine]]. Tugtar [[eidhneán]] nó eidheann ar an ngort sa nua-Ghaeilge. Is é [g] a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Gaolta is ea ainm na litreach le ''garth'' 'garraí' na [[Breatnais]]e agus ''hortus'' na [[Laidin]]e. Athchruaíodh an focal sa [[Gaeilge Chianach|Ghaeilge Chianach]] mar ''*gorto-s''. Fréamhaithe ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPróit-Ind-Eorpais]] *''gher-, *ghort-'' 'iniaigh; clós, iamh' is ea í. ==Briatharoghaim== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d' ainm na litreach le fáil sna [[Briatharoghaim]]: * ''milsiu féraib'' (is milse féar) * ''ined erc''<ref>[http://dil.ie/20226 4 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817232613/http://dil.ie/20226 |date=2019-08-17 }}, bó (ní earc, cf [http://dil.ie/20227 5 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114091216/http://www.dil.ie/20227 |date=2019-11-14 }}) ar eDIL</ref> (ionad bó) * ''sásad ile'' (sásamh uile) ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Gort}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] [[Catagóir:Litreacha (carachtair)]] [[Íomhá:Ogham letter gort.svg|frameless|center|30px]] fkt0yrb2dnaizasfd5ffs3tj61vwyf0 Tomás Mac Giolla 0 27414 1331539 1269518 2026-11-02T22:40:47Z TheUltimateGenealogy 68055 Catagóir:Teaghlach Hourigan 1331539 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Tomás Mac Giolla''' ([[25 Eanáir]] [[1924]] - [[4 Feabhra]] [[2010]]). == Óige == Rugadh Tomás Mac Giolla do theaghlach feirmeoireachta san [[An tAonach|Aonach]], i g[[Contae Thiobraid Árann]]. D'fhreastail sé ar an mbunscoil áitiúil go dtí gur aistrigh sé go Coláiste Fhlannáin in [[Inis (baile)||Inis]], [[Contae an Chláir]], áit ar chríochnaigh sé a mheánscolaíocht. Bhain sé a chéim tríú leibhéal amach sa Tráchtáil i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]. == Saol == Ba iarrthóir de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é Mac Giolla in olltoghchán [[1961]] i ndáilcheantar [[Tiobraid Árann Thuaidh (Dáilcheantar)|Thiobraid Árann Thuaidh]]. Ba uachtarán Shinn Féin é ó [[1962]] amach agus ba é ceann de na daoine a bhrúigh an páirtí i dtreo na heite chlé i rith na [[1960í]]. D'fhan Mac Giolla mar cheannaire ar Shinn Féin Oifigiúil tar éis scoilte sa pháirtí sa bhliain [[1969]]. Phós Mac Giolla ''May McLoughlin'', ball de chuid Shinn Féin agus de chuid [[Cumann na mBan|Chumann na mBan]], rannóg baineann den [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]]. Athainmíodh an páirtí go "Sinn Féin Páirtí na nOibrithe" sa bhliain [[1977]] agus arís go "[[Páirtí na nOibrithe]]" sa bhliain [[1982]]. Toghadh Mac Giolla mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] in olltoghchán Samhna 1982. D'éirigh sé as mar cheannaire an pháirtí sa bhliain [[1988]] agus tháinig [[Proinsias De Rossa]] i gcomharbacht air. Ba é Mac Giolla an t-aon TD a bhí fágtha ag an bpáirtí tar éis bunaithe an [[Daonlathas Clé|Daonlathais Chlé]] sa bhliain [[1992]]. Chuaigh seisear Teachtaí Dála eile isteach sa pháirtí nua. Chaill MacGiolla a shuíochán níos déanaí sa bhliain chéanna nuair a fuair [[Liam Lawlor]] an cheann is fearr air le farasbarr 59 vóta. Toghadh Mac Giolla go Bárdas Bhaile Átha Cliath i dtoghlach [[Baile Formaid|Bhaile Formaid]] sa bhliain [[1979]] agus atoghadh é dhá uaire ([[1985]] agus [[1991]]). Ba Ardmhéara na cathrach é ó [[1993]] go [[1994]]. Bhí sé fós gníomhach agus é amach sna hochtóidí agus bhí sé páirteach sa ghrúpa a bhí ag iarraidh Uimhir 16 Sráid an Mhóraigh, áit i lár na cathrach a géilleadh an [[Pádraig Mac Piarais|Piarsach]], a shábháil. Ba bhall é de choiste ''Dublin 98'' freisin, coiste chun Éirí Amach 1798 a chomóradh. == Bás == Fuair sé bás in Ospidéal Beaumont i m[[Baile Átha Cliath]] ar 4 Feabhra 2010 tar éis dó a bheith tinn go dona le fada an lá. == Naisc sheachtracha == * [http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=2724 Stair thoghchánaíochta Thomáis Mhic Giolla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221232822/http://electionsireland.org/candidate.cfm?id=2724 |date=2011-02-21 }} == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]] * [[Teaghlach Hourigan]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Giolla, Tomas Mac}} [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Ceannairí Shinn Féin]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1924]] [[Catagóir:Básanna in 2010]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Teaghlach Hourigan]] mdowmyp8g5anzge8w95pfei4adqtrj4 Liam Ó Deághaidh 0 27612 1331517 1331161 2026-11-02T21:56:16Z LametinoWiki 23199 1331517 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir agus [[Teachta Dála|TD]] de chuid [[Fianna Fáil]] é '''Liam Ó Deághaidh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Willie O'Dea''''' as [[An Béarla|Béarla]], (a rugadh ar [[1 Samhain|1 de Mhí na Samhna]] [[1952]]). [[Teachta Dála]] é do [[Cathair Luimnigh|Chathair Luimnigh]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.oireachtas.ie/members-hist/default.asp?housetype=0&HouseNum=30&MemberID=854&ConstID=131 |teideal="Mr. Willie O'Dea". Bunachar Bhall an Oireachtais. Faighte ar an 10 Deireadh Fómhair 2009 |dátarochtana=2010-02-19 |archivedate=2018-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180505033055/http://www.oireachtas.ie/members-hist/default.asp?housetype=0&HouseNum=30&MemberID=854&ConstID=131 }}</ref> Ghlac sé ról an aire cosanta ó Mheán Fómhair na bliana [[2004]] go dtí an 18 lá Feabhra 2010, nuair a d'éirigh sé as i ngeall ar chonspóid a bhain le cás clúmhillte agus mionn éithigh a bheith curtha ina leith.<ref>[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2010/0218/breaking13.html "Willie O'Dea resigns as Minister for Defence". The Irish Times. 18 Feabhra 2010. Faighte ar an 18 Feabhra 2010]</ref> Sheas Ó Deághaidh in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]], agus d'éirigh leis ann le 27.8% de na vótaí céad rogha. == Féach freisin == * [[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCathair Luimnigh]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}}{{DEFAULTSORT:O'Dea, Willie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Luimneach]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 0z5386bi944itsndwnjbr96sw126znx Maláire 0 30625 1331591 1294051 2026-11-03T03:16:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331591 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} [[Galar]] tógálach is ea '''an mhaláire''' nó '''malaria''' (ón [[Iodáilis]] [[An Mheánaois|Mheánaoiseach]] do 'dhroch-aer' a thagann sé). Tá sé coitianta sna [[An Teochrios|trópaicí]] agus sna fothrópaicí. Bíonn 350–500 milliún cás ann gach bliain,<ref>[http://www.cdc.gov/malaria/facts.htm Malaria Facts]. ''Centers for Disease Control and Prevention.''</ref> Tá dlúthbhaint idir an mhaláire agus an [[Bochtanas san Afraic|bochtanas]].<ref>{{cite web|url=http://ftp.iza.org/dp2997.pdf|format=PDF|teideal=Malaria: Disease Impacts and Long-Run Income Differences|publisher=[[Institute for the Study of Labor]]|accessdate=2008-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160318151954/http://ftp.iza.org/dp2997.pdf|archivedate=2016-03-18|dátarochtana=2010-09-10}}</ref> Galar a tholgtar trí [[Fuil|fhuil]] [[duine]] a ghalrú le seadán ar leith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/freamh-an-eolais/?lang=en|teideal=Fréamh an Eolais|dáta=2012-01-09|language=en-US|work=Litríocht|dátarochtana=2020-04-25}}</ref> Trí gha na [[Muiscít|muiscíte]], a iompraíonn an seadán, a thógann duine an galrú. Ní chuireann an seadán isteach beag ná mór ar an bh[[feithid]] féin, agus mar sin ní dhéanann a [[Córas imdhíonachta imdhíonach|córas imdhíonach]] aon ionsaí air. == Eipidéimeolaíocht == [[Íomhá:Anopheles albimanus mosquito.jpg|clé|mion|Anopheles albimanus]]Maraítear 1-3 milliún duine gach bliain, 90% díobh san [[An Afraic|Afraic]] fho-[[An Sahára|Shahára]]<nowiki/>ch: [[Leanbh|páistí]] iad a bhformhór, ar an mórgóir sna [[Trópaicí|tíortha trópaiceacha]].<ref>{{cite journal|author=Snow RW, Guerra CA, Noor AM, Myint HY, Hay SI|title=The global distribution of clinical episodes of Plasmodium falciparum malaria|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-03-10_434_7030/page/214|journal=Nature|volume=434|issue=7030|pages=214–7|year=2005|pmid=15759000|doi=10.1038/nature03342}}</ref> Ach le firinne, is fadhb [[An Domhan|dhomhanda]] í, mar is iomaí cuairteoir ar thír the a fhilleann ar a thír dhúchais is é ionfhabhtaithe ag an seadán a bhíonn ciontach as an maláire. Sa [[An Bhreatain|Bhreatain]], mar shampla, tarlaíonn 2,000 cás den ghalar seo gach bliain agus bíonn sé ina thrúig bháis do dháréag astu sin. Ceiliúrtar an Lá Domhanda in aghaidh na Maláire ar 25 Aibreán gach bliain. Déanann cuairteoirí ar thíortha teo an-chuid rudaí chun na [[Muiscít|muiscítí]] a choimeád amach uathu, ag baint feidhm as sprae éarthach, feithicídí, [[eangach]] muiscíte istoíche, Ach is rídheacair a ngathanna a sheachaint. [[Fiabhras]] marfach na dtrópaicí ab ea í riamh. == An galar == Seadán (paraisít) ar a dtugtar ''Plasmodium'' is cúis leis. As greim na [[muiscít]]í ionfhabhtaithe is mó a tholgtar an galar. I g[[corp]] an [[duine]] téann na seadáin isteach san [[ae]] agus tagann borradh agus fás ar líon na seadán ann. Ina dhiaidh sin ionfhabhtaíonn siad na fuilchealla dearga. Is féidir comharthaí an ghalair a aithint sa duine ionfhabhtaithe tuairim is 10-15 lá i ndiaidh na greama, mar shampla fiabhras, tinneas cinn agus urlacan. [[Íomhá:Malaria geographic distribution.png|mion|clé]] Tá cúig speiceas Plasmodium ann is cúis leis an maláire sa duine daonna: is é ''[[Plasmodium falciparum]]'' an ceann is marfaí. Is annamh a mharaíonn ''[[Plasmodium vivax]]'', ''[[Plasmodium ovale]]'' agus ''[[Plasmodium malariae]]'' an duine. [[Zónóis]] is ea ''[[Plasmodium knowlesi]]'', is é sin, galar ar féidir leis an duine é a tholgadh ó ainmhí, [[macaque]] i gcás ''P. knowlesi''.<ref>{{cite journal |author=Fong YL, Cadigan FC, Coatney GR |title=A presumptive case of naturally occurring Plasmodium knowlesi malaria in man in Malaysia |journal=Trans. R. Soc. Trop. Med. Hyg. |volume=65 |issue=6 |pages=839–40 |year=1971 |pmid=5003320 |doi= 10.1016/0035-9203(71)90103-9|url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Singh B, Kim Sung L, Matusop A, ''et al.'' |title=A large focus of naturally acquired Plasmodium knowlesi infections in human beings |journal=Lancet |volume=363 |issue=9414 |pages=1017–24 |year=2004 |month=March |pmid=15051281 |doi=10.1016/S0140-6736(04)15836-4 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673604158364}}</ref> == Leigheas == Níl aon leigheas uirthi: ní féidir ach na siomptóim a mhaolú agus na seadáin sa cholainn a choimeád faoi smacht leis na córacha leighis atá ar fáil. Le fada bhíodh dhá uirlis ann chun an mhaláire a chloí: an [[Feithidicíd|fheithidicíd]] [[DDT]] a chraobhscaoileadh ar fud na dúiche chun na muiscítí a mharú, agus an druga [[Clóracuín|clórachuineon]] mar chóir leighis ar dhaoine galraithe. Cheap daoine sna 1960idí go raibh an lámh in uachtar faighte ar an maláire, ach tá cineálacha muiscítí tagtha chun cinn le tamall atá imdhíonach ar DDT, agus iad go flúirseach san Afraic anois. Níl aon vacsaín a d'fheidhmeodh i gcoinne na maláire, agus tá sí ag dul i dtreise arís san Afraic, ag bagairt tubaiste ar na daoine ansin. Anois, áfach, tá dóchas ag na [[taighde]]<nowiki/>oirí gur féidir an [[innealtóireacht]] [[Géinitic daonra|ghéiniteach]] a úsáid chun a fhadhb a réiteach thar am. Scéim mar seo atá á cur i ngníomh ag an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]]. Is féidir géin nua ó fheithid eile a chur isteach sa [[Muiscít|mhuiscít]] agus é ina [[ubhán]] toirchithe. Nuair a fhásann an t-ubhán sin sa mhuiscít, is feithid [[Trasghéineach|thrasghéineach]] í le pé airí a thugann an ghéin nua. Más airí í seo a spreagann córas imdhíonach na muiscíte chun dul i ngleic le seadán na maláire, déanfaidh an mhuiscít féin pé seadáin a bhíonn á n-iompar aici a dhíothú. Níl toradh fós ar an scéim seo. [[Íomhá:Symptoms of Malaria.svg|clé|mion]] == Leabharliosta == === Gearmáinis === * [[Jürgen Knobloch]]: ''Malaria - Grundlagen und klinische Praxis''. Uni-Med-Verlag, Bremen 2002. ISBN 3-89599-623-8 * Waldemar Malinowski: ''Impfungen für Auslandsreisende und Malariaprophylaxe. Vademecum für niedergelassene Ärzte''. Facultas-Verlag, Wien 2001. ISBN 3-85076-538-5 * Martin Kappas: ''Klimatologie: Klimaforschung im 21. Jahrhundert- Herausforderung für Natur- und Sozialwissenschaften'', Springer, 2009, ISBN 978-3-8274-1827-2 , 7.2.1. ''Auswirkungen von Temperaturveränderungen auf die Malariaübertragung''; 7.2.2. ''Auswirkungen von Niederschlagsveränderungen auf die Malariaübertragung'' [http://books.google.com/books?id=cjETRCAU-sUC&pg=PA232&dq=Auswirkungen+von+Niederschlagsver%C3%A4nderungen+auf+die+Malaria%C3%BCbertragung&hl=en&ei=cxSKTOLOLti4jAeX08zMBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q=Auswirkungen%20von%20Niederschlagsver%C3%A4nderungen%20auf%20die%20Malaria%C3%BCbertragung&f=false] [[Íomhá:Malaria Art.IWMPST14167.jpg|mion|257x257px]] === Béarla === * Joel G. Breman, Martin S. Alilio, Anne Mills: ''[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=malaria.TOC&depth=2 The intolerable burden of Malaria II.]'' The American journal of tropical medicine and hygiene. Bd 71, Nr. 2, Supplement. American Society of Tropical Medicine and Hygiene, Northbrook 2004. ISSN 0002-9637 * Peter Perlmann, Marita Troye-Blomberg: ''Malaria Immunology''. Karger, Basel 2002. ISBN 3-8055-7376-6 * David Sullivan, Sanjeev Krishna (Hrsg.): ''Malaria. Drugs, disease and post-genomic biology''. Springer, Berlin 2005. ISBN 3-540-25363-7 * David A. Warrell, Herbert M. Gilles: ''Essential Malariology''. Arnold, London 2002. ISBN 0-340-74064-7 [[Íomhá:"Man-made malaria" - NARA - 514974.tif|clé|mion]] === Fraincis === * Jacques Verdrager, ''L'OMS et le paludisme : mémoires d'un médecin spécialiste de la malaria''. – L'Harmattan, coll. « Acteurs de la science », Paris, 2005 ISBN 2-7475-8246-9 * « Santé des voyageurs et recommandations sanitaires 2005 », ''Bulletin épidémiologique hebdomadaire'', numéro 24-25/2005 (14&nbsp;juin 2005) [http://www.sante.gouv.fr/htm/pointsur/voyageurs/beh_voy05.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051022023317/http://www.sante.gouv.fr/htm/pointsur/voyageurs/beh_voy05.pdf |date=2005-10-22 }} * Marie Josserand Debacker, ''Paludisme : historique, mythes, croyances et idées reçues'', thèse d'exercice, Médecine, Paris XII, 2000 [http://www.astrium.com/grand_dossier/paludisme/paludisme_these.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207003409/http://www.astrium.com/grand_dossier/paludisme/paludisme_these.htm |date=2008-12-07 }} * Serge Paul Eholié, Emmanuel Bissagnéné et Pierre-Marie Girard (dir.), ''Mémento thérapeutique du paludisme en Afrique'', Doin, IMEA, Paris, 2008, 139 p. ISBN 978-2-7040-1253-4 *[[Íomhá:Malaria spraying sign.jpg|mion]]Christian Lengeler, Jacqueline Cattani et Don de Savigny (dir.), ''Un mur contre la malaria : du nouveau dans la prévention des décès dus au paludisme'', Centre de recherches pour le développement international, Ottawa ; Organisation mondiale de la santé, Genève, 1997, 220 p. ISBN 0-88936-831-7 * Jean Mouchet, Pierre Carnevale, Marc Coosemans et al., ''Biodiversité du paludisme dans le monde'', J. Libbey Eurotext, Montrouge, 2004, 428 p. ISBN 2-7420-0528-5 == Naisc sheachtracha == * {{en}} [http://www.who.int/topics/malaria/en/ WHO] * {{en}} [http://www.emvi.org European Malaria Vaccine Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921103447/http://www.emvi.org/ |date=2010-09-21 }} * {{en}} [http://www.malariavaccine.org Malaria Vaccine Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050519025532/http://www.malariavaccine.org/ |date=2005-05-19 }} * {{en}} [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTHEALTHNUTRITIONANDPOPULATION/EXTMALARIA/0,,menuPK:377604~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:377598,00.html World Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828224837/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTHEALTHNUTRITIONANDPOPULATION/EXTMALARIA/0,,menuPK:377604~pagePK:149018~piPK:149093~theSitePK:377598,00.html |date=2010-08-28 }} * {{fr}} [http://palu.ifrance.com/ Paludisme ou Malaria]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{de}} [http://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/M/Malaria/Malaria.html Malaria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603070501/http://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/M/Malaria/Malaria.html |date=2010-06-03 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Maláire}} [[Catagóir:Galair thrópaiceacha]] [[Catagóir:Galair inchoiscthe le vacsaín]] anb8hubntiiwj2ut76wp4ec9u8ogy01 Éire agus an Bhreatain Mhór 0 30816 1331568 1238526 2026-11-03T01:27:23Z GhostOfNoMan 31595 /* Sanasaíocht */ 1331568 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[oileán|oileáin]] iad [[Éire]] agus an [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]] atá suite in iarthuaisceart [[an Eoraip|na hEorpa]], siar ó thuaidh amach ó chósta na mór-roinne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/%C3%89ire%20agus%20an%20Bhreatain%20Mh%C3%B3r/|teideal="Éire agus an Bhreatain Mhór"|work=téarma.ie|dátarochtana=2023-05-08}}</ref> Is iad [[Éire]] agus [[an Bhreatain]] na hoileáin is mó ach tá breis is 6000 oileán eile san oileánra mar shampla [[Inse Ghall]], [[na Scillí]], [[Inse Shealtainn]], [[Inse Orc]], [[Inis Iocht]] agus [[Acaill]]. 315,134 km² achar iomlán na n-oileán. Tá daonra an oileánra beagnach seachtó milliún san iomlán. Is iad na carraigeacha is sine san oileánra ná na cinn atá le fáil in iarthuaisceart na hAlban, in Éirinn agus i dtuaisceart na Breataine Bige, atá tuairim is 2,700 milliún bliain d'aois. I gcaitheamh na Ré Siolúraí d'imbhuail na réigiúin thiar thuaidh faoi na réigiúin thoir theas, a bhíodh mar chuid de mhórchríoch eile. I gcodarsnacht le formhór na n-oileánraí timpeall na cruinne, creidtear go bhfuil topagrafaíocht na n-oileán seo sách measartha sa chaoi is nach bhfuil sléibhte ná aillte fíor-arda ná aibhneacha rí-fhada ná locha ró-fhairsing le fáil ann. Éiríonn Beinn Nibheis suas go hairde de 1,344 meadar (4,409 troigh), rud a chiallaíonn nach bhfuil sí chomh hard le mórchuid sliabhraonta an domhain. Seasann Loch nEathach amach san oileánra toisc go bhfuil sé go follasach níos mó ná bunús na lochanna sna hoileáin, ach ní chlúdaíonn sé ach achar de 390 ciliméadar cearnaithe (is é sin le rá 151 míle cearnaithe). Tá aeráid mheasartha mhara le teannadh ina réaltar geimhridh shéimhe agus samhraidh theo. [[Íomhá:The Atlantic Archipelago.png|mion|Na hOileáin Cheilteacha]] Is í [[An Ríocht Aontaithe]] í an tír is mó ann (ina n-áirítear na ceithre réigiún; Alba, Tuaisceart Éireann, Sasana agus an Bhreatain Bheag). Lena chois sin tá spleáchais de chuid na Corónach ann freisin (mar atá [[Oileán Mhanann]] agus [[Oileáin Mhuir nIocht]]): níl siad mar chuid den Ríocht Aontaithe cé nach bhfuil neamhspleáchas iomlán acu. Is í [[Poblacht na hÉireann]] an t-aon tír eile. == Sanasaíocht == ''Ny h-Ellanyn Goaldagh'' a thugtar orthu i n[[Gaeilge Mhanann]], agus ''Eileanan Bhreatainn'' a deirtear i n[[Gaeilge na hAlban]], agus ''The Atlantic Archipelago'' or ''British Isles'' a thugtar orthu i m[[An Béarla|Béarla]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Oileáin]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na hEorpa]] q0p3hxdcalmbd30nb8jsh1moyk8ijcf Piaras Ó Dochartaigh 0 31112 1331637 1330750 2026-11-03T08:10:56Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331637 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is Teachta Dála de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é '''Piaras Ó Dochartaigh''' (a rugadh ar an [[6 Iúil]] [[1977]]). Ar 26 Samhain 2010 toghadh é chuig [[Dáil Éireann]] don chéad uair i bhfoth-thoghchán [[Dún na nGall|Dhún na nGall]] Thiar-Theas.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.nuacht24.com/nuacht/naisiunta/doherty-tofa-i-ndun-na-ngall/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-11-26 |archivedate=2012-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602145610/http://www.nuacht24.com/nuacht/naisiunta/doherty-tofa-i-ndun-na-ngall/ }}</ref> '''''Pearse Doherty''''' a thugtar air i [[An Béarla|mBéarla]]. == Gairm == Toghadh é chuig [[Seanad Éireann]] ar an Rolla Talmhaíochta i 2007. Ar an 12 Iúil 2010, mar gheall ar iarratais Uí Dochartaigh, chuir an [[Ard-Chúirt]] tús le hathbhreithniú breithiúnach ar chén fáth nach raibh fothoghchán á reáchtáil ag an rialtas. Chuir Ó Dochartaigh an [[Athbhreithniú Breithiúnach|tAthbhreithniú Breithiúnach]] chun siúil i mBéarla, agus dá réir sin bhí na himeachtaí ina dhiaidh sin ar siúl i mBéarla amháin, agus an breithiúnas a sheachadadh i mBéarla amháin<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.courts.ie/__80256F2B00356A6B.nsf/0/BAF3228928AC3B4B802577D0003FEDB8?Open |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-02-25 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305002407/http://www.courts.ie/__80256F2B00356A6B.nsf/0/BAF3228928AC3B4B802577D0003FEDB8?Open }}</ref>. Deir alt 8 [[Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003|d'Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003]] go bhfuil "''.. sé de cheart ag an bpobal an Ghaeilge a úsáid in aon chúirt nó i ngnóthaí cúirteanna ''. " Is féidir gur chuir rogha teanga (Béarla) Uí Dhochartaigh sa chóras cúirte iontas agus nó fiú díomá ar dhaoine, ós rud é go bhfógraíonn sé (i mBéarla) go bhfuil sé ina ".. ''strong supporter of the Irish Language''..".<ref>http://www.sinnfein.ie/contents/14981 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129012756/http://www.sinnfein.ie/contents/14981 |date=2010-11-29 }} Leathanach Uí Dhochartaigh ar shuíomh gréasáin Shinn Féin</ref> Ar an 2 Samhain, 2010, rialaigh an Ard-Chúirt go raibh moill mhíréasúnta i reáchtáil an fhothoghcháin. In a rialú rinne Uachtarán na hArd-Chúirte, An Breitheamh Nicholas Kearns, cur síos ar an moill nach bhfacthas riamh roimhe, agus dúirt sé go raibh an mhoill ag déanamh sárú ar chearta bunreachtúla Uí Dochartaigh. Dhearbhaigh sé gur ceart Alt 30 (2) den Acht Toghcháin 1992 a fhorléiriú go bhfuil ar eascaire le haghaidh toghchán a rith laistigh d'am réasúnta ar an fholúntas a tharlóidh. Dúirt sé chomh maith.: :"''... is é an teip leanúnach chun eascaire a bhogadh don fhothoghchán ó mhí an Mheithimh 2009, sárú ar théarmaí agus spiorad an Bhunreachta agus an ceart le haghaidh ionadaíochta daonlathaí.''" Mar sin féin, ní raibh an Breithiúnach Kearns ag déanamh ordú ar an Rialtas dáta a shocrú le haghaidh na ballóide. D'fhógair an Rialtas ar an 4 Samhain 2010 go mbeadh an fothoghchán ar siúl ar an 25 Samhain. Dúirt an Rialtas chomh maith go mbeadh siad ag déanamh achomharc chuig [[An Chúirt Uachtarach]]. === Teachta Dála === Ar an 26 Samhain, 2010 bhuaigh Uí Dochartaigh an fothoghchán agus d'éirigh leis a shuíochán Dála a choinneáil in Olltoghchán 2011. Atoghadh é ó shin. == Pearsanta == Rugadh Ó Dochartaigh i nGlaschú, in Albain agus tá sé ina chónaí i n[[Gaoth Dobhair]] ó bhí sé 3 bliana d'aois. Is teicneoir innealtóireachta sibhialta <ref>{{Lua idirlín |url=http://saoloibre.ie/careers/detail.php?userid=none&token=%3F&sector_id=4&job_id=93 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305100728/http://saoloibre.ie/careers/detail.php?userid=none&token=%3F&sector_id=4&job_id=93 |archivedate=2016-03-05 |dátarochtana=2011-02-25}}</ref> é. Tá sé ina bhall de Shinn Féin ó 1994. Bhí sé mar dhuine de bhunaitheoirí [[Ógra Shinn Féin]]. Is cainteoir líofa [[Gaeilge]] é. == Féach freisin == * [[Dún na nGall (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún na nGall]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Doherty, Pearse}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 23ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]] [[Catagóir:Daoine as Glaschú]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] teg9ds11luxi8w487of88l6q4mbds5k Lugh 0 31191 1331573 1325091 2026-11-03T02:10:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331573 wikitext text/x-wiki :''Díríonn “Lú” anseo. Má tá suim agat sa chontae, féach [[Contae Lú]].'' {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ball de na [[Tuatha Dé Danann]] agus ar cheann de na déithe is iomráití é '''Lú''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lugh''', '''Lug'''; freisin '''Luat'''<ref name="Luat">{{ lua idirlín | last = Gwynn | first = Edward | teideal = The Metrical Dindshenchas: CRÚACHÁN AIGLE | url = https://celt.ucc.ie/published/T106500D.html | website = Corpus of Electronic Texts | publisher = University College, Cork | accessdate = 5 August 2019 }}</ref>).<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/will-the-real-lunasa-lughnasa-lughnasadh-please-stand-up/|teideal=Will The Real Lúnasa / Lughnasa / Lughnasadh Please Stand Up?|údar=Róislín, Blogs.transparent.com|dáta=|dátarochtana=2020-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923135150/https://blogs.transparent.com/irish/will-the-real-lunasa-lughnasa-lughnasadh-please-stand-up/|archivedate=2020-09-23}}</ref> Cuirtear Lugh i láthair mar rí, gaiscíoch, saor agus laoch.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/08/lugh-lamhfhada/|teideal=Lugh Lámhfhada|údar=Caoimhín Ó Cadhla|dáta=2026-08-14|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-08-15}}</ref><ref name=olmsted>Olmsted, Garrett. ''The Gods of the Celts and the Indo-Europeans''. University of Innsbruck, 1994, lch. 117</ref> Tá baint ar leith ag Lugh le cumas agus sároilteacht in iliomad cleachtaí, ina measc, na healaíona,<ref name=monaghan>Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004, ll. 296-297</ref> chomh maith le mionnaí, fírinne agus an dlí,<ref name=olmsted/> agus dá bharr le ríogacht dlisteanach.<ref name=koch1200>Koch, John T. ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. ABC-CLIO, 2006, lch. 1200</ref> Tá féile an fhómhair, [[Lá Lúnasa|Lughnasadh]], ainmnithe as, maraon leis an mí, [[Lúnasa]].<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.bbc.co.uk/irish/articles/view/879/gaeilge/ | teideal = Féilte na SeanGhael | údar = bbc.co.uk | dáta = 27 D.F. 2011 | dátarochtana = 4 Lúnasa 2018 }}</ref> Bhí roinnt maoine draíochta ag Lugh. Bheartaigh sé sleá dhochlóite, crann tabhaill, agus bhí cú aige darbh ainm [[Fáil Inis]]. Deirtear gur cheap sé an bordchluiche, ''[[ficheall|fidchell]]'', cluichí peile agus rásaí capall.<ref name="ohogain"/> [[Íomhá:Tricephale Carnavalet.jpg | 200px | mion | [[Dia]] tríshleasach, "Lugus", iarsmalann Carnavalet, [[Páras]].]] ==Sanasaíocht== Níltear ar aon intinn maidir le brí an ainm Lugh. Molann roinnt scoláirí go bhfuil sé fréamhaithe ar deireadh ón b[[Na teangacha Ind-Eorpacha|Prót-Ind-Eorpais]] ''*(h<sub>2</sub>)lewgh-'', le brí "ceangail le mionn" (cuir le taobh [[Sean-Ghaeilge]] ''luige''<ref group=dil>[http://dil.ie/30984 1 luige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190816192404/http://dil.ie/30984 |date=2019-08-16 }} ar eDIL</ref> agus [[Breatnais]]e ''llw'', le brí "mionn, móid", agus gaolta le iarfhoirm [[Na teangacha Ceilteacha|Prótai-Ceiltis]]e, ''*lugiyo-'', "mionn"<ref>Matasović, Ranko, ''Etymological dictionary of proto-Celtic'', Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 9, Leiden agus Boston: Brill, 2009, lch. 247.</ref>), rud a thugann le fios gur dhia na mionn agus na gconarthaí ba ea é.<ref name="ohogain"/> Nuair a bhuail Balar le Lugh sa Dara Cath Maighe Tuireadh, thug sé "clabaire" ar Lugh.<ref>{{ cite web | url = https://celt.ucc.ie//published/T300011/index.html | teideal = The Second Battle of Moytura | website = celt.ucc.ie }}</ref> San am atá thart, mheastaí go raibh a ainm fréamhaithe ón bPrótai-Ind-Eorpais ''*leuk-'', "solas gealánach", agus dá bharr, ó ré Victeoiriach i leith, chreidtí go minic gur [[dia na gréine|dhia na gréine]] é, cosúil leis an dia Gréig-Rómhánach, [[Apollo]]. Tá géarcheisteanna ann maidir leis an bhfoghareolaíocht seo, ámh, go suntasach nach gcruthaíonn ''*-k-'' Prótai-Ind-Eorpais riamh ''*-g-'' Prótai-Ceiltis,<ref>[[Peter Schrijver]], ''Studies in British Celtic historical phonology'', Rodopi, 1995, ll. 348-348</ref> agus dá bharr, ní ghlacann saineolaí na dteangacha Ceilteacha an lae inniu leis an sanasaíocht seo. Ainmníodh Léon na [[An Spáinn|Spáinne]] as Lugh, chomh maith le [[Lyon]] na [[An Fhrainc|Fraince]] agus [[Londain]] fosta, mar a shíltear. ==Bua-ainmneacha== * ''Lámfada'' (lámhfhada) - de bharr a chumais le [[sleá]] nó mar rí<ref name="koch1200" /> * ''Ioldánach'' * ''Samhaildánach'' * ''Lonn-anscleach''<ref name=Moytura>{{ lua idirlín | last = Stokes | first = Whitley | teideal = The Second Battle of Moytura | url = https://celt.ucc.ie//published/T300011.html | website = Corpus of Electronic Texts | publisher = University College, Cork | accessdate = 5 August 2019 }}</ref> * ''Lonnbhéimneach'' * ''Mac-nia'' (nia le brí laoch)<ref name="koch1200" /> * ''Conmac''<ref>[[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]]. ''Duanaire Finn: The book of the Lays of Fionn''. Irish Texts Society, 1953, lch. 205</ref> ==Tréithe== Deirtear gur ghaiscíoch é Lugh. Nuair a nochtann sé é féin os Chú Chulainn gonta sa Táin Bó Cúalnge, déantar cur síos air mar a leanas: {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! width=50% | Sean-Ghaeilge<ref>[https://celt.ucc.ie/published/G301012/ Táin Bó Cúailnge Recension I], lch. 64, ar CELT</ref> ! width=50% | Nua-Ghaeilge<ref>Aistrithe sách focal ar fhocal ón tSean/Meán-Ghaeilge ag [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]]</ref> |- style="vertical-align: top;" || Fer caín mór and dano. Berrad<ref group=dil>[http://dil.ie/5724 berrad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817134316/http://dil.ie/5724 |date=2019-08-17 }} ar eDIL</ref> lethan laiss. folt casbude fair. Brat úanide i forcipol immi. Cassán gelairgit isin brot úassa bruinne. Léne de sról ríg fo dergindliud do dergór i custul<ref group=dil>[http://dil.ie/14035 custal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817205253/http://dil.ie/14035 |date=2019-08-17 }} ar eDIL</ref> fri gelcnes co glúnib dó. Dubscíath co calathbúali<ref group=dil>[http://dil.ie/7256 2 búal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817210756/http://dil.ie/7256 |date=2019-08-17 }} ar eDIL</ref> findruni<ref group=dil>[http://dil.ie/22111 findruine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817205249/http://dil.ie/22111 |date=2019-08-17 }} ar eDIL</ref> fair. Sleg cóicrind ina láim. Foga<ref group=dil>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/22689 |teideal=foga |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190817223918/http://dil.ie/22689 |archivedate=2019-08-17 |dátarochtana=2019-08-17}}</ref> fogablaigi inna farrad. Ingnad ém reb & ábairt<ref group=dil>[http://dil.ie/37 2 abairt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817223919/http://dil.ie/37 |date=2019-08-17 }} ar eDIL</ref> & adabair dogní, acht ní saig nech fair & ní saig-seom for nech feib<ref group=dil>[http://dil.ie/21378 feb II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818091444/http://dil.ie/21378 |date=2019-08-18 }} ar eDIL</ref> nachas faiced nech h-é || Fear caoin mór ''atá sé''. Imeacht leathan leis. Folt catach buí ''aige''.<ref group=tea>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fáir fáir<sup>2</sup>] ar teanglann.ie FGB</ref> Brat uaine dealg-fheistithe thairis. Casán<ref group=tea>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/casán casán<sup>1</sup>]</ref> gealairgid sa bhrat os a bhrollach. Léine de shról rí faoi dhearg-''insertion'' dearg-óir corntha ar ghealchneas go glúnta dó. Dubhsciath chrua-chabhradh eileactaire aige. Sleá cúig-rinn ina láimh. Fogha gabhlach i bhfarradh. Neamhghnách ''is ea'' reabh<ref group=tea>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/reabh reabh] ar teanglann.ie FGB; beart, cleas</ref> agus beart agus spórt a dhéanann sé, ach ní shaigheann<ref group=tea>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/saigh saigh] ar teanglann.ie</ref> sé éinne agus ní shaigheann éinne é ionann is nach bhfeiceann éinne é. |} In áit eile, deirtear gur óg ard é Lugh, le leicne gealdearga, cliatháin bhána, aghaidh datha cré-umha, agus gruaig rua.<ref name="banshee">{{ cite web | last = Ó Dálaigh | first = Gofraidh Fionn | teideal = Ar an doirseoir ris an deaghlaoch | url = http://suburbanbanshee.net/irishptr/irepoems/tabhasdo.html | website = suburbanbanshee.net | accessdate = 4 August 2019 }}</ref> Dian, sochorraithe, díocasach chun comhraic, gaiscíoch uasal agus laoch binnteanga ba ea é. Sa ghearrscéal ''[[Baile in Scáil]]'', insítear gur ollmhór agus fíorálainn é Lugh, agus marcach le sleá ina láimh aige sa bhreis.<ref>{{ cite web | teideal = Baile in Scáil: The Phantom's Frenzy | url = http://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/phantom.html | website = Celtic Literature Collective | publisher = Mary Jones | accessdate = 5 August 2019 }}</ref> Sa Dinnseanchas, deirtear gurbh é Lugh, mac altrama Thailte, "mac an Scáil Bhailbh".<ref name="auto">{{ cite web | url = http://archive.org/details/revueceltique16pari | teideal = Revue celtique | date = 5 July 1870 | publisher = Paris | via = Internet Archive }}</ref> Sa dán ''Baile Suthain Sith Eamhna'', deirtear gur "ua in fhiledh" (sliochtach/ó an fhile) é Lugh.<ref>''[https://bardic.celt.dias.ie/displayPoem.php?firstLineID=279 Baile suthach sith Eamhna (or "suthain"?)]'' ar bardic.celt.dias.ie</ref> ==Seanscéalta== <!--{{Infobox deity | type = Irish | name = Lugh | image = Tricephale Carnavalet.jpg | caption = | member_of = the [[Tuatha Dé Danann]] | abodes = {{hlist| [[Cath Maige Tuired]]| [[Hill of Tara|Tara]] }} | weapons = {{hlist| [[Lugh#Lug's Spear|Gae Assail]]| [[Fragarach]]| [[Lugh#Sling-stone|Tathlum]] }} | animals = {{hlist| [[Failinis]]| [[Enbarr]] }} | symbols = | festivals = {{hlist|[[Lughnasadh]]| [[Assembly of Talti|Aonach Tailteann]] }} | parents = {{hlist| [[Cian]]| [[Ethniu]]}} | siblings = | consorts = {{hlist| [[Buí]]| [[Nás]]| [[Deichtine]] (mortal)}} | children = {{hlist| [[Ibic]]| [[Ebliu]]| [[Cúchulainn]] (mortal)}} }}--> ===Breith=== Ba é [[Cian]] na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] athair Lughaidh, agus [[Eithne]] iníon [[Balar|Balair]] na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]] a mháthair. Sa ''Cath Maighe Tuireadh'', ba chleamhnas ríoraíoch é a bpósadh, mar thoradh comhaontais idir na Tuatha Dé agus na Fomhóraigh.<ref>[[Whitley Stokes]] (eag. & aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T300011.html "The Second Battle of Moytura"], [[Revue Celtique]] 12, 1891, lch. 59</ref> I ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]],'' thug Cian an buachaill in [[altramas]] chuig [[Tailte]], banríon na [[Fir Bholg|bhFear Bolg]].<ref>''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' [http://www.maryjones.us/ctexts/lebor4.html#55 §59]</ref> I scéal [[béaloideas|béaloidis]], a d'inis Seán Ó Dubhagáin de [[Toraigh|Thoraigh]] do [[John O'Donovan]] in 1835, fásann garmhac Balair anuas agus maraíonn a sheanathair. Tá an garmhac gan ainm, agus Mac Cinnfhaelaidh is ainm dá athair, ach moltar gur leagann bhreith Lughaidh atá ann, agus chóirigh [[Lady Gregory]] mar sin. Rinne draoi Bhalair táirgeacht go maródh a gharmhac é. Um an chinniúint seo a chosc, chuir sé a aon-iníon Eithne faoi ghlas sa Túr Mór ar Oileán Toraí, faoi chúram beirte bhan déag le treoracha nára mbuaile sí le fear riamh, nó fiú nára bhfoghlaimí sí go raibh a leithéid do rud ann. Ar an mór-roinn, bhí bó dhraíochta ag Mac Cinnfhaelaidh a thugtaí chomh fairsing dá cuid bainne gur mhian le cách, Balar ina measc, í a bheith aige. Agus an bhó faoi chúram Mhic Samthainn, deartháir Mhic Cinnfhaelaidh, tháinig Balar art am bhfód i riocht gasúir rua agus bhain sé an bhó de trí chleasaíocht. Ag lorg díoltais, chuir Mac Cinnfhaelaidh glaoch ar [[leannán sídhe]] darbh ainm [[Biróg]]. Chur sí de dhraíocht go barr thúr Bhalair é, áit a mheall sé Eithne. In am trátha, rugadh trírín di, a bhailigh Balar i mbrat agus chur amach le giolla iad chun iad a bhá i nguairneán. Bháigh an giolla beirt dóibh, ach lig sé de thaisme duine dóibh sa chuan, áit a tharrtháil Biróg é. Thóg sí chuig a athair é, a thug é chuig deartháir eile dó, [[Gaibhne]] gabha, in altramas.<ref>[[John O'Donovan]] (eag. & aistr.), ''Annala Rioghachta Éireann: Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters'' Iml. 1, 1856, ll. 18–21, fonóta ''S''; T. W. Rolleston, ''Myths and Legends of the Celtic Race'', 1911, ll. 109–112; [[Lady Gregory]], ''Gods and Fighting Men'', 1094, ll. 27–29</ref> Is amhlaidh go bhfuil tuilleadh triarachais gaolta lena bhreith. Sa bhéaloideas, duine de thriúr deartháireacha ba ea a athair, Mac Cinnfhaelaidh, ''Gabida'', agus Mac Samhthainn. Sna téacsanna mé meánaoise, luaitear go minic a athair, Cian, i dteannta lena deartháireacha, Cú agus Cethen.<ref>m.s., de réir an Dinnseanchas, mharaigh Cú Cethen, agus bhí an tráth an nath cainte ''"Thou hast acted for me Cú and Cethen''."</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html | teideal = The Prose Tales in the Rennes Dindshenchas (I) - Translation [text] | website = www.ucd.ie | dátarochtana = 2019-08-15 | archivedate = 2016-08-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160811050119/http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html }}</ref> ''Lebor Gabála Érenn''<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/lebor4.html#55 §61]; [http://www.maryjones.us/ctexts/turenn.html "The Fate of the Children of Tuirenn"], [[Tom Peete Cross]] & Clark Harris Slover (eags.), ''Ancient Irish Tales'', Henry Holt & Co., 1936, ll.&nbsp;49–81</ref> Tá beirt phearsana ann darbh ainm [[Lughaidh]], ainm mór le rá in Éirinn na meánaoise a mheastar gur fréamhaithe ó Lugh é, a raibh triúr aithreacha acu: mac na ''[[Findemna|Fionneamhna]]'' (triúr fionn) ba ea [[Lughaidh na Riabh Dearg]],<ref>Vernam Hull (eag. & aistr.), [http://www.maryjones.us/ctexts/medb.html "''Aided Meidbe'': The Violent Death of Medb"], ''Speculum'' iml. 13 eag. 1. (Ean. 1938), ll. 52–61</ref> agus bhí cáil ar [[Lugaid mac Con Roí]] mar ''mac Trí Con''.<ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford University Press, 1998, lch. 273</ref><!--níos déanaí, b'fhéidir... ''In Ireland's other great "sequestered maiden" story, the tragedy of [[Deirdre]], the king's intended is carried off by three brothers, who are hunters with hounds.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/usnech.html "Deirdre, or the Exile of the sons of Usnech"] (eag. & aistr. unknown)</ref> The canine imagery continues with Cian's brother Cú ("hound"), another Lugaid, [[Lugaid Mac Con]] (son of a hound), and Lugh's son [[Cú Chulainn]].<ref>MacKillop 1998, ll. 102–104, 272–273</ref> A fourth Lugaid was [[Lugaid Loígde]], a legendary [[Rí na Teamhrach]] and ancestor of (or inspiration for) Lughaidh Mac Con.--> ===Lugh mar bhall na dTuath Dé=== Agus é ina fhear óg, chuaigh Lugh go [[Teamhair|Teamhraigh]] chun ballraíocht a ghlacadh i gcúirt rí [[Nuada]] na dTuath Dé Danann. Níor lig an doirseoir isteach é mura raibh ceird aige arbh fhéidir leis thabhairt i mbun freastail ar an rí. Thairg sé a chumais mar sapr, gabha, curadh, claimhteoir, cláirseoir, laoch, file, staraí, draoi agus ceardaí, ach dhiúltaigh na Tuatha Dé gach uair é toisc go raibh a leithéid acu cheana. D'iarr Lugh ansin an raibh éinne ann leis na cumais sin san am céanna, agus b'éigean don doirseoir a rá nach raibh. Glacadh Lugh mar bhall den chúirt agus ceapadh é mar [[Ollamh Éireann|Phríomh-Ollamh]].<ref>{{lua idirlín | url = http://bardmythologies.com/lugh/ | teideal = Lugh | foilsitheoir = bardmythologies.com | dátarochtana = 2017-08-01 | archivedate = 2017-08-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170801160341/http://bardmythologies.com/lugh/ }}</ref> Bhuaigh Lugh i gcomórtas urchar leice in aghaidh an churaidh, [[Oghma]], and entertains the court lena [[cláirseach|chláirseach]]. Ag an am úd, bhí na Tuatha Dé faoi chois na bhFomhórach, agus bhí ionadh ar Lugh cé chomh humhal is a ghlacadar leis a n-ansmacht. D'fhiafraigh Nuada de féin an dtógfadh an fear óg seo iad chun saoirse. Ceapadh Lugh i gceannas na dTuath Dé Danann, agus thosaigh sé ag ullmhú chun cogaidh.<ref>Stokes 1891, ll. 75–81</ref> ===Mic ''Tuireann''=== {{príomhalt|Oidheadh Chlainne Tuireann}} Ba shean-naimhde iad [[Tuireann]] and Cian athair Lugha. Lá amháin, chonaic mic Tuireann (Brian, [[Iuchar]], agus [[Iucharba]]) Cian i gcéin, agus shocraigh siad é a mharú. D'aimsigh siad é i bhfolach i riocht muice, ach bhuail Cian bob orthu, é a ligint iompú ar ais go riocht fir, sular mharaigh siad é. Thug seo do Lugh an ceart de réir dlí cúiteamh a maíomh ar son athar agus ní amháin muice. <!--When they try to bury him, the ground spits his body back twice before keeping him down.--> D'eagraigh Lugh fleadh agus thug sé cuireadh do na deartháireacha isteach. D'fhiafraigh sé díobh cén éiric a d'éileoidís dá marófaí a n-athair. D'fhreagraíodar nár leor ach bás, agus d'aontaigh Lugh. Chuir sé dúnmharú a athar ina leith ansin, agus d'éiligh sé mar chúiteamh go gcuirfidís i gcrích ocht dtasc dodhéanta. B'éigean dóibh i measc eile a fháil do Lugh an t-úll faoi chosaint na Heispirídí, an seithe muice leighis le rí na Gréige, an tsleá nimhneach le rí na Peirse, agus an capall gaothgasta le rí na Sicile. D'éirigh leo gach tasc a dhéanamh, ach gortaíodh go marfach agus an tasc deireanach á dhéanamh acu. In ainneoin achainíocha a n-athar, Tuireann, dhiúltaigh Lugh iad a leigheasadh leis an seithe muice draíochta, agus lig sé as díoltas dóibh bás d'fháil. Thit Tuigeann i bhfanntais bhróin thar mharbháin a mhac, agus d'éag sé.<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/turenn.html "The Fate of the Children of Tuirenn"], Tom Peete Cross & Clark Harris Slover (eag.), ''Ancient Irish Tales'', Henry Holt & Co., 1936, ll. 49–81</ref> ===Cath Maighe Tuireadh=== Leis na hearraí draíochta a bhailigh mic Tuireann, chuaigh Lugh i gceannas the Tuatha Dé Danann in éadan na bhFomhórach sa Dara [[Cath Maighe Tuireadh]]. Roimh an gcath, d'fhiafraigh Lugh de gach fear agus bean cén cheird a thugfadh sé nó sí sa chomhrac. Labhair sé leis an arm ansin, agus spreag sé misneach gach gaiscígh go rí nó tiarna.<ref>{{ cite web | url = https://celt.ucc.ie//published/T300011/text120.html | teideal = Part 120 of The Second Battle of Moytura }}</ref> Mharaigh Balar Nuada sa chath. Chuaigh Lugh i mbun comhraic in aghaidh Bhalair, a d'oscail a dhrochsúil, ach chaith Lugh urchar óna chrann tabhaill a bhrúigh a shúil amach as cúl a chinn, ag déanamh léirscriosta ar arm na bhFomhórach taobh thiar. Tar éis an bhua, tháinig Lugh ar [[Bres|Bhreas]], iar-rí leath-Fhomhórach na dTuath Dé, ina aonar gan chosaint ar láthair an chatha, agus d'impigh Breas ar son a bheatha. Dá ligfí a bheo leis, gheall sé go ndeimhneodh seisean go dtabharfadh ba na hÉireann dá gcuid bainne i gcónaí. Dhiúltaigh na Tuatha Dé a thairiscint. Gheall sé ansin ceithre fhómhar sa bhliain, ach deir na Tuatha Dé gur dhóthain dóibh é ceann amháin. Ach lig Lugh a bheo leis dá mhúinfeadh sé do na Tuatha Dé conas agus cathain a treabhadh, a shíolú, agus a bhuain.<ref>Stokes 1891, ll. 81–111</ref> ===Deireadh saoil agus bás=== Chuir Lugh imeacht Lúnasa cosúil leis na g[[Cluichí Oilimpeacha]] ar bun, ar glaodh [[Aonach Thailtean]] air in ómós a mháthar altrama, [[Tailte]]. Chuir sé aonaigh Lúnasa ar bun i gCarman agus sa [[An Nás|Nás]], in ómós [[Carman|Charmain]] agus [[Nás|Náis]]. Bhíodh rásaí capall agus léirithe ealaíona comhraic ina n-imeachtaí tábhachtacha ag gach trí aonach. Ceiliúrann Lúnasa féin caithréim Lugha thar sprideanna an [[Alltar|tsaoil eile]], a rinne iarracht an fómhar a coinneáil chucu féin. Mhair sé mar ceiliúradh i bhfad i ré Críostaí, agus ceiliúrtar é fós faoi ainmneacha éagsúla. De réir dán an [[dinnseanchas|dinnseanchais]], na é Lugh ba chúis bás [[Bres|Bhreis]]. Rinne sé 300 bó as adhmad agus líon sé le leacht géar dearg nimhneach, a crúdh ansin agus a tairgeadh do Bhreas chun ól. Bhí Breas faoi gheis gan aíocht a dhiúltú, agus d'ól sé an deoch gan loiceadh agus mharaigh sí é.<ref>E. J. Gwynn (eag. & aistr.), ''The Metrical Dindshenchas'' [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500C/index.html Iml. 3], 1906, ''[http://www.ucc.ie/celt/published/T106500C/text040.html Carn Hui Neit]'', Dán 40</ref> Deirtear gur cheap Lugh an bordchluiche, 'ficheall". Ach an cluiche a dtugtaí fidchell [fɪðʲçɛl] air i Sean-Ghaeilge (fidhcheall i nGaeilge na scol) bhí sé á imirt leis na cianta cairbreacha roimhe sin in Éirinn agus sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] (áit a dtugtaí gwyddbwyll air). Dealraíonn sé gurb ionann ficheall agus fiodh-chiall.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gaeilge.org.au/caipeisi/nuachtlitir/anl138.pdf|teideal=An Lúibín|údar=gaeilge.org.au|dáta=14 M.F. 2010|dátarochtana=2020|archivedate=2020-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200311051426/https://gaeilge.org.au/caipeisi/nuachtlitir/anl138.pdf}}</ref> Bhí caidreamh idir a bhean chéile Buach agus [[Cermait]] mac an [[Daghdha]].<ref name="maryjones.us">{{ cite web | url = http://www.maryjones.us/ctexts/dagda.html | teideal = How the Dagda Got His Magic Staff|website=www.maryjones.us }}</ref> Mharaigh Lugh é in éiric, ach bhain mic ''Cermait'', [[Mac Coill]], [[Mac Cécht]], agus [[Mac Gréine]] a ndíoltas amhlaidh, á mharú le sleá tríd a chois agus ansin á bhá i Loch Lugborta.<ref>[https://celt.ucc.ie//published/T106500D/text086.html ''The Metrical Dindsenchas''] "Loch Lugborta", Dán 86</ref> Bhí sé i réim ar feadh daichead bliain.<!--Cermait was later revived by his father, the Daghda, who used the smooth or healing end of his staff to bring Cermait back to life.--><ref name="maryjones.us"/> ===Scéalaíochtaí and nósanna eile=== * Sa [[Rúraíocht]], athair [[Cú Chulainn]] ba ea é, leis an cailín daonna, [[Deichtine]]. Agus Cú Chulainn ina luí gortaithe i mbun dianchomhraic i rith an ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', tháinig Lugh ar an bhfód agus leigheas sé a chneácha thar trí lá. * In ''[[Baile in Scáil]]'' de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]], thaispeáin Lugh éféini bhfís do [[Conn Cétchathach|Chonn Cétchathach]]. Ar ríchathaoir ar ardán, dhírigh sé bean álainn, darbh ainm Flaitheas na hÉireann, mír fheoil agus cuach [[leann]]a dheirg a thabhairt do Chonn, ag deimhniú, de réir deasghnátha, ceart rialach Choinn agus a shliochtach. * San [[An Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]], mhaígh an seabhac agus seinnteoir [[cláirseach|cláirsí]], [[Cnú Deireóil]] gur mhac Lughach ba ea é.<ref>{{ lua idirlín | url = https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095619885 | teideal = Cnú Deireóil - Oxford Reference | foilsitheoir = www.oxfordreference.com | doi = 10.1093/oi/authority.20110803095619885 }}</ref> * Mhaígh na [[Luíne]], dream a raibh cónaí orthu i g[[Contae na Mí]] agus [[Contae Shligigh]], gur de shliocht Lugha ba ea iad. * Sa Dinnseanchas Rennes, is mac "Leo lam-fota" (mac Lugha Lámhfhada)<ref>{{ cite web | url = https://celt.ucc.ie//published/T106500D/text003.html | teideal = Part 3 of The Metrical Dindshenchas | website = celt.ucc.ie }}</ref> é Ainle, agus maraítear é ag ''Curnan Cosdubh''.<ref name="auto"/> Deirtear gur chlúiteach agus iomráiteach é Áinle,<ref group=dil>[http://dil.ie/1250 áindle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821113757/http://dil.ie/1250 |date=2019-08-21 }} ar eDIL, curadh, laoch</ref>, ach sa rann chéanna, deirtear chomh maith gur meatachán gan greim i mbun catha.<ref>[https://archive.org/stream/metricaldindsenc04royauoft/metricaldindsenc04royauoft_djvu.txt Metrical dinnseanc]</ref> * Sa Dinnseanchas, deirtear gur fear céile [[Bairenn|Bhairne]] é Luat mac Scáil Bhailb (Cian).<ref>{{ cite web | url = https://celt.ucc.ie//published/T106500D/index.html | teideal = The Metrical Dindshenchas | website = celt.ucc.ie }}</ref> * Feictear Lugh sa bhéaloideas mar ''[[cleasaí|chleasaí]]'', agus i g[[Contae Mhaigh Eo]], luaití stoirmeacha toirní mar cathanna idir Lugh agus Balar, rud a thugann roinnt daoine don tuairim gur dhia na stoirme ba ea é. ==Clann== Tugtar do Lugh an t-[[ainm máthartha]] mac ''[[Eithne|Ethlenn]]'' (nó mac ''Ethnenn'') agus an t-[[ainm athartha]] mac [[Cian|Céin]].<ref name=koch1200/> Garmhac máthartha de thíoránach na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]], [[Balar]], ba ea é, ar mharaigh Lugh é sa ''[[Cath Maighe Tuireadh|Chath Maighe Tuireadh]]''. [[Manannán mac Lir|Manannán]], dia na mara, ba ea a athair altrama; agus de réir [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], thug Cian Lugh óg do [[Tailte|Thailte]], banríon na bh[[Fir Bholg|Fear Bolg]], mar mhac altrama. Bhí roinnt bhan chéile aige, in measc [[Buach|Buí]] (accm Buach nó Bua) agus [[Nás]], iníonacha ''Ruadri Ruad'', rí na Breataine. Bhí Buí ina cónaí i g[[Cnóbha]],<ref>{{ cite web | last = Gwynn | first = Edward | teideal = The Metrical Dindshenchas: Cnogba | url=https://celt.ucc.ie/published/T106500C.html | website=Corpus of Electronic Texts | publisher=University College, Cork | accessdate = 4 August 2019 }}</ref> agus cuireadh faoi ann í. Tá uaigh Náis sa [[An Nás|Nás]] féin, [[Contae Chill Dara]] (ainmnithe aisti). Le Nás, bhí mac aige darbh ainm [[Ibic]].<ref>E. J. Gwynn (eag. & aistr.), ''The Metrical Dindshenchas'' Iml 3, 1906, [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500C/text005.html Dán 5: Nás]</ref> Mar Luat, bhí bean chéile darbh ainm [[Bairend]] aige, a d'éag de ghalar a bhris a droim.<ref name=Luat /> [[Ebliu|Eibhle]], bean chéile [[Fintán mac Bóchra|Fhionntáin mhic Bhóchra]], ba ea a dheirfiúr nó iníon. Leis an bhean daonna [[Deichtine]], bhí mac eile aige, laoch na nUladh [[Cú Chulainn]] é féin.<ref>[[Walter Evans-Wentz|Evans-Wentz, Walter]] (1911). ''[http://www.sacred-texts.com/neu/celt/ffcc/ffcc270.htm The Fairy-Faith in Celtic Countries]'', lch. 369</ref><ref>[[Eleanor Hull|Hull, Eleanor]] (1898). ''The Cuchullin Saga in Irish Literature''.</ref>. ==Maoin== Bhí roinnt earraí draíochta le Lugh, faighte ag mic ''Thuirill Piccreo'' ([[Oghma]]), mar a insítear i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]. Sa scéal déanach ''[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]'', faightear liosta dóibh siúd, chomh maith le bronntanais eile ó dhia na mara [[Manannán mac Lir|Manannán]] amhail is an claíomh [[Fragarach]], an capall [[Enbarr]] (Aonbarr), an bád Scuabtuinne, a chathéide agus a chlogad. ===Sleánna=== {{príomhalt|Lúin Chealtchair}} De réir an scéil [[Ceithre Sheod]] na dTuath Dé, dochloíte ba ea a shleá, Lúin Chealtchair,<ref>Vernam Hull eag. & aistr., "The four jewels of the Tuatha Dé Danann," ''Zeitschrift für Celtische Philologie'' 18 (1930) 73–89. "''No battle was maintained against the spear of Lug or against him who had it in his hand''"</ref> a tógadh go hÉirinn ó [[Gorias|Ghorias]] (nó Findias).<ref name="LGE">Macalister, R. A. S., eag. & aistr., ''Lebor Gabála Érenn: The Book Of The Taking Of Ireland'', Part IV (1941) [https://archive.org/details/leborgablare04macauoft] I ngach trí athleagan, is as Gorias sleá Lugha (¶305, ¶315, ¶357). Malartaítear na gaiscí idir úinéirí sa téacs "Four Jewels" le Hull, agus tagann dar leis claíomh Lugha as Gorias. Tá rud mar an gcéanna le fáil i ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' le [[Seathrún Céitinn]]; agus san eagrán le Comyn, tagann claíomh Lugha as Gorias, fad is as Findias í a shleá (is le Lugh iad an dá rud ar deireadh)</ref> Fuair Lugh an Ga Assail mar éric gearrtha ar mhic ''Tuirill Piccreo'' (nó Biccreo - [[Oghma]]), de réir gearrscéil i Leabhar Gabhála na hÉireann (Dán LXV, 319),<ref name="LGE" /> a chuireann in iúl go ndearna an gháir "Ibar", [[iúr]], an t-urchar a sprioc a aimsiú, agus an gháir "Athibar (ath-iúr)" an tsleá a theacht ar ais. {{príomhalt|Oidheadh Chlainne Tuireann}} I lánleagan den Oidheadh,<ref name="ATL4">O'Curry, Eugene, eag. & aistr., "The Fate of the Children of Tuireann", ''The Atlantis'' IV, London 1863, [https://books.google.com/books?id=y5MEAAAAQAAJ&pg=RA1-PA159 157–240].</ref><ref>O'Duffy, Richard J. eag. & aistr., [[iarchive:fateofchildrenof00sociiala|''Oidhe Chloinne Tuireann. The Fate of the Children of Tuireann'']]. [[Society for the Preservation of the Irish Language]], Baile Átha Cliath 1888</ref> i gcóip ní luaite ná an 18ú haois, d'éiligh Lugh an tsleá ''Ar-éadbair'', a raibh i seilbh ''Pisear'', rí na Peirse. B'éigean dá barr a choimeád i n-uisce um é a chosc ar lasadh, tréith maraon le [[Lúin Chealtchair]]. Tá ainm eile fós ann i gcomhair sleá Lugh a, agus é sin ná eó bo háille d'ḟíoḋḃaiḃ,<ref name="ATL4"/><sup>, ll. 204-5</sup> (eo<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/eo eo<sup>2</sup>] ar teanglann.ie DGB, iúr</ref> is áille d'fhíobha), le fáil i rann idirshuite i dtéacs den ''Oidheadh Chlainne Tuireann''. Sa téacs a mhaíonn gurbh ionann sleá Lugha, Lúin Chealtchair agus an tsleá a bhain radharc na súl de Chormac Mac Airt, glaotar uirthi "ibar alai fhidbaidha" (iúr cáiliúil fíobha<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fíobha fíobha] ar teanglann.ie</ref>).<ref>[[TCD MS 1336]] (olim H 3. 17), col. 723. Achoimrigh Hennessy an téacs seo, sa réamhrá (lch. xiv) dá eagrán de ''[[Mesca Ulad]]''. Faightear an dréacht sa lámhscríbhinn díreach i ndiaidh an téacs le ''H'' de [[Tairired na nDéssi]], Kuno Meyer, ''Anecdota'', I, ll. 15–24.</ref> Bogha báistí agus Bealach na Bó Finne ba ea crann tabhaill Lugha, darbh ainm "Slabhra Lugha". Murabh ionann an crann tabhaill, ní raibh de dhíth ag Lugh an tsleá a bheartú féin. Beo a bhí sí agus bhíodh an oiread sin cíocras fola uirthi gur ghá a ceann a chur ar maos i ndeoch chodlata de shíolta poipín úrthuargainte chun í a cheansú. Agus cath ag druidim léi, tarraingítí amach í. Ansin, bhúireadh sí, bhíodh sí ag streachailt in aghaidh a hiallacha, agus thagadh splancacha tine uaithi. Réabadh sí trí airm na naimhde a luaite is a scaoiltí í, agus ní éiríodh sí tuirseach riamh d'oidhe.<ref>Charles Squire, Caibidil 5 "The Gods of the Gaels" in ''The Mythology of the British Islands'', 1905, ath-eagraithe mar ''Celtic Myth and Legend'', ar líne ar [http://www.sacred-texts.com/neu/celt/cml/ sacred-texts.com]</ref> Ba shiombail thintrí é gaisce diúracáin Lugha, nó ga nó sleá.<ref>T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'' (1946), ll. 60–5</ref> ===Cloch thabhaill=== De réir an ghearrchuntais i Leabhar Gabhála na hÉireann, chaith Lugh an chloch thabhaill chun a sheanathair, Balar, a mharú i g[[Cath Maighe Tuireadh]].<ref>''op. cit.'' ¶312, ¶312, ¶364</ref> Sa scéal ''Cath Maighe Tuireadh'', caomhnaithe i gcóip uathúil den 16ú haois, insítear gur chaith sé an ''liic talma'' (leac/lia tailme/tabhaill) chun drochshúil Bhalair Bhiorógdheirce a scrios.<ref>Gray, Elizabeth A. eag. & aistr., Cath Maige Tuired: the second battle of Mag Tuired (Baile Átha Cliath: Irish Texts Society [Sraith 52], 1982.), ar [http://www.ucc.ie/celt/published/G300010/index.html CELT]</ref> I ndán caomhnaithe ag an Curradh as Béarla,<ref>O'Curry, Eugene, ''Manners and Customs II'', lch. 252. D'aistrigh sé cúig stróf ó dhán ar phár-LS ''"formerly in the possession of Mr. W. Monck Mason, but lately sold at a public auction i Londain."</ref> insítear gur tháthluib<ref>[http://dil.ie/40228 táthluib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819192402/http://dil.ie/40228 |date=2019-08-19 }} ar eDIL</ref> (cloch thabhaill déanta as stroighin) é an ga caite ag Lugh. ===Fragarach=== In ''[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]'', i dtionól na dTuath Dé, feictear Lugh agus [[Fragarach]], claíomh [[Manannán mac Lir|Mhanannáin]], curtha thart air. ===Capall agus bád draíochta=== Bhí capall ag darbh ainm [[Enbarr]], a raibh ar a chumas dul ar talamh agus ar muir. Maraon le cuid mhaith dá earraí, thug Manannán mac Lir dó é. Nuair a d'iarr an chlann Tuireann air borrow capall a fháil ar iasacht, dhiúltaigh Lugh iad, ag rá nach mbeadh sé ceart na cóir rud a thabhairt ar iasacht a raibh féin ar iasacht. Dá bharr, níorbh fhéidir Lugh iad a dhiúltú i gcomhair a churraigh, Scuabadh-Toinne. Sa Leabhar Gabhála,<ref>Macalister, ¶319 (loc. cit.)</ref> Gainne agus Rea ba ea ainmneacha na gcapall i seilbh rí Oileán na Sicile, a d'éiligh Lugh mar éric ó mhic Tuirill Briccreo (Oghma). ===Cú=== {{príomhalt|Fáil Inis}} Coileán rí na hIoruaí b\ ea Fáil Inis a d'éiligh Lugh mar éiric sa scéal ''[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]''. Is ionann an t-ainm seo agus an cú luaite i ndúan "Oisíneach",<ref>Stern, L. Chr. eag., aistr. (as Gearmáinis) in: "Eine ossianische Ballade aus dem XII. Jahrhundert", [https://books.google.com/books?id=s6wCAAAAMAAJ ''Festschrift Whitley Stokes zum siebzigsten Geburtstage''], 1900, ll. 7–12, eagraithe ón Leabhar Laighneach, lch. 207b</ref> luaite scaití dá chéad líne, "Dám Thrír Táncatair Ille" (Dámh thriúir thángadar i leith)". Salinnis nó Fáil Inis (sa téacs Leasa Mhóir) is ainm don chú sa duán,<ref>Whitely Stokes, Book of Lismore, fo. 153 b, recension of the ballad in the Notice on ''Festschrift'' above, in: [https://books.google.com/books?id=_hLEikZQOWYC ''Zeitschrift für Celtische Philologie'', III], ll. 432–</ref> arbh le triúr Lochlannach ar bhuail na Fianna leo. Deirtear gur "chú ársa é... a raibh le Lugh na mBrat, / Tugtha dó ag mic Tuireann..."<ref>O'Curry, Eugene, "Tri Thruaighe na Scéalaigheachta (Trí Thrua na Scéalaíochta)" [https://books.google.com/books?id=yOsAAAAAYAAJ&pg=PA396 ''The Atlantis''] III, Londain 1862, ll. 396–7. Níl ainm an chú i measc na ceithre rannta.</ref> <i> That hound of mightiest deeds, Which was irresistible in hardness of combat, Was better than wealth ever known, A ball of fire every night. Other virtues had that beautiful hound (Better this property than any other property), Mead or wine would grow of it, Should it bathe in spring water. </i> Críochnaíonn aistriúchán Ó Ciarraí anseo, ach deir an rann ina dhiaidh "Is iad Sél, Donait agus Domhnán an triúr laochra. An cú is áille, tugadh Fáil Inis go Fionn". Feictear an triúr seo i n[[Agallamh na Seanórach]], cé gur ''Fer Mac'' (Fear Mac) is ainm don chú. ==Miotaseolaíocht chomparáideach== Freagraíonn Lugh don dia pan-[[Na Ceiltigh|Cheilteach]], [[Lugus]], agus is é [[Lleu Llaw Gyffes]] a chomhdhia Breatnach.<ref name="ohogain">Ó hÓgáin, Dáithí. ''Myth, Legend & Romance: An encyclopaedia of the Irish folk tradition''. Prentice Hall Press, 1991, ll. 273-276</ref> Moltar gurbh ionann marú Bhalair ag Lugh agus marú ''Baldr'' ag Loki.<ref name="dolmens">{{ cite book | last = Borlase | first = William Copeland | title = The Dolmens of Ireland | date = 1897 | publisher = Chapman and Hall | location = Indiana University | pages = 796, 802, 806, 813 | url = https://books.google.com/books?id=wvJMAAAAMAAJ&pg=PA802&lpg=PA802&dq=scal+balb+dindshenchas&source=bl&ots=6Hbeu3evhr&sig=ACfU3U1AHIApreoIStlS-fuTVbZ-OrgGzA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjR0JHlnOzjAhXKZs0KHcT6B3kQ6AEwAnoECAkQAQ#v=onepage&q=scal%20balb&f=false | accessdate = 6 August 2019 }}</ref> Is é oilteacht Lugha de gach dána ba chúis a nascann roinnt daoine é leis an dia anaithnid na nGallach a shamhlaigh [[Julius Caesar]] le [[Mearcair (dia)|Mearcair]], ar luaigh sé é mar "cheapadóir gach ealaíona".<ref>[[Julius Caesar]], ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Caes.+Gal.+6.17 6:17]</ref> Deir Caesar gurbh é an dia ba mhó urraim na nGallach, ag maoirsiú turas agus cúrsaí gnó. Meastar gur leagan Críostaí de Lugh é [[Naomh Molaga]].<ref>[https://www.logainm.ie/1414055.aspx Tigh Molaige] ar logainm.ie, féach Nóta mínithe, "English": "a pet form of Lugh"</ref><ref name=dolmens /> ==Logainmneacha== Tá [[Contae Lú]] ainmnithe as an sráidbhaile Lú, a bhfuil ainmnithe as an dia. I measc áiteanna eile ainmnithe as Lugh faightear an carn ag Suí Lugha(idh), [[Dún Lúiche]] i gContae Dhún na nGall, agus Ráth Lugaidh i bhFearann Uí Chearnaigh<ref>[https://www.logainm.ie/1167086.aspx Fearann Uí Chearnaigh] ar logainm.ie</ref>, Sligeach.<ref name=dolmens /> Tá Suí Lughaidh suite i Maigh Tuireadh, agus de réir an bhéaloidis áitiúil, chruinníodh fathaigh le chéile anseo.<ref name=dolmens /> Tá Suí Lú<ref group=log>[https://www.logainm.ie/1414587.aspx Suí Lú] ar logainm.ie</ref> eile le fáil i gContae Mhuineacháin, agus tá Ráth Lú<ref group=log>[https://www.logainm.ie/1167089.aspx Ráth Lú] ar logainm</ref> eile le fáil i gContae na Mí. ==Féach freisin== * [[Stair na hÉireann]] * [[Liosta Ard-Ríthe na hÉireann]] * [[Táin Bó Flidais]] * [[Peirséas]] * [[Mearcair (miotaseolaíocht)|Mearcair]] * [[An Lúnasa|Lúnasa]] ==Príomhfhoinsí== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' * ''[[Baile in Scáil]]'' * Dara ''[[Cath Maighe Tuireadh]]'' * ''[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]'' * ''[[Compert Con Culainn]]'' * ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' * [[Dinnseanchas]] Aoi ==Fofhoinsí== * Cross, Tom Peete agus Clark Harris Slover. ''Ancient Irish Tales'', Henry Holt & Company, Inc., 1936. {{ISBN|1-56619-889-5}}. * Ellis, Peter Berresford. ''Dictionary of Celtic Mythology''. Oxford: Oxford University Press, 1994. {{ISBN|0-19-508961-8}}. * MacKillop, James. ''Dictionary of Celtic Mythology''. Oxford: Oxford University Press, 1998. {{ISBN|0-19-280120-1}}. * Ovist, Krista L. ''The integration of Mercury and Lugus: Myth and history in late Iron Age and early Roman Gaul''. Chicago: University of Chicago Divinity School dissertation, ll.&nbsp;703, 2004. [https://search.proquest.com/docview/305095727 (link)] * Wood, Juliette. ''The Celts: Life, Myth, and Art''. Thorsons Publishers, 2002. {{ISBN|0-00-764059-5}}. ==Nótaí== ===Foclóir - Sean-Ghaeilge=== {{reflist|group=dil}} ===Foclóir - Nua-Ghaeilge=== {{reflist|group=tea}} ===Logainmneacha=== {{reflist|group=log}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Nuadha]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Daghdha]] | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1870-1830 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFE]] 1447–1407 RC | }} {{s-end}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] [[Catagóir:Contae Lú]] rb7ypjc7m5mhuuwb80qws269x1pa221 Dara Mac Giolla Laoire 0 32731 1331372 1294163 2026-11-02T15:25:00Z LametinoWiki 23199 1331372 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|cheantar Mhaigh Eo]] é '''Dara Mac Giolla Laoire''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/37/eng/initiated/b3718d.pdf|teideal=An Bille um Bonneagar Náisiúnta, 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Aibreán, 2018}}</ref> nó '''''Dara Calleary''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an [[10 Bealtaine]], [[1973]]). Bhí sé ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta ó 2009 go dtí 2011, agus arís sa bhliain 2022. Bhí an Teachta Mac Giolla Laoire ina ina Aire Stáit i [[Roinn an Taoisigh]], ina Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara, ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aoire]] agus ina Aire Stáit do chúrsaí Gaelachta, Gaeilge agus Spóirt chomh maith.<ref name=":0" /> === Gairm === Tá sé ina bhall den pháirtí [[Fianna Fáil]] agus mar TD do cheantar [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Mhaigh Eo]] ó [[2007]]. Tá cónaí air i m[[Béal an Átha]]. Is ball é de [[Fheidhmeannas Náisiúnta]] an pháirtí ón mbliain [[1997]] i leith é. Is mac é le [[Seán Calleary|Seán Mac Giolla Laoire]] a bhí mar TD do Thuaisceart Mhaigh Eo ón mbliain [[1973]] go [[1992]] agus garmhac é do [[Phelim Calleary|Phelim Mac Giolla Laoire]] a toghadh mar bhall den [[14ú Dáil]] ag fo-thoghchán na bliana [[1952]] go dtí gur éirigh as ag toghchán na bliana [[1969]]. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 14.8% de na vótaí céad rogha. Bhí roinnt rólanna éagsúla aige sa Rialtas le linn an ama sin. Sa bhliain 2022, bhí Mac Giolla Laoire ceapaithe ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta in áit [[Robert Troy]]. Bhí Calleary mar rogha na coitiantachta chun teacht i gcomharbacht ar Troy.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Dara Calleary ceapaithe ina Aire Stáit in áit Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0831/1319821-dara-calleary-ceapaithe-ina-aire-stait-in-ait-robert-troy/|date=2022-08-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Mac Giolla Laoire ina Aire Coimirce Sóisialaí agus ina Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> === Pearsanta === Is minic a chloistear Mac Giolla Laoire, arb as [[Béal an Átha]] dhó, faoi agallamh ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-23}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Calleary, Dara}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Airí Gaeltachta]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 492c7nth4768rtwkenkv5pz24btjeda 1331373 1331372 2026-11-02T15:25:31Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Dara Calleary]] go [[Dara Mac Giolla Laoire]]: Leagan Gaeilge 1331372 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|cheantar Mhaigh Eo]] é '''Dara Mac Giolla Laoire''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/37/eng/initiated/b3718d.pdf|teideal=An Bille um Bonneagar Náisiúnta, 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Aibreán, 2018}}</ref> nó '''''Dara Calleary''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an [[10 Bealtaine]], [[1973]]). Bhí sé ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta ó 2009 go dtí 2011, agus arís sa bhliain 2022. Bhí an Teachta Mac Giolla Laoire ina ina Aire Stáit i [[Roinn an Taoisigh]], ina Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara, ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aoire]] agus ina Aire Stáit do chúrsaí Gaelachta, Gaeilge agus Spóirt chomh maith.<ref name=":0" /> === Gairm === Tá sé ina bhall den pháirtí [[Fianna Fáil]] agus mar TD do cheantar [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Mhaigh Eo]] ó [[2007]]. Tá cónaí air i m[[Béal an Átha]]. Is ball é de [[Fheidhmeannas Náisiúnta]] an pháirtí ón mbliain [[1997]] i leith é. Is mac é le [[Seán Calleary|Seán Mac Giolla Laoire]] a bhí mar TD do Thuaisceart Mhaigh Eo ón mbliain [[1973]] go [[1992]] agus garmhac é do [[Phelim Calleary|Phelim Mac Giolla Laoire]] a toghadh mar bhall den [[14ú Dáil]] ag fo-thoghchán na bliana [[1952]] go dtí gur éirigh as ag toghchán na bliana [[1969]]. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 14.8% de na vótaí céad rogha. Bhí roinnt rólanna éagsúla aige sa Rialtas le linn an ama sin. Sa bhliain 2022, bhí Mac Giolla Laoire ceapaithe ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta in áit [[Robert Troy]]. Bhí Calleary mar rogha na coitiantachta chun teacht i gcomharbacht ar Troy.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Dara Calleary ceapaithe ina Aire Stáit in áit Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0831/1319821-dara-calleary-ceapaithe-ina-aire-stait-in-ait-robert-troy/|date=2022-08-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Mac Giolla Laoire ina Aire Coimirce Sóisialaí agus ina Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> === Pearsanta === Is minic a chloistear Mac Giolla Laoire, arb as [[Béal an Átha]] dhó, faoi agallamh ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-23}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Calleary, Dara}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Airí Gaeltachta]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 492c7nth4768rtwkenkv5pz24btjeda 1331376 1331373 2026-11-02T15:27:16Z LametinoWiki 23199 /* Gairm */ 1331376 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|cheantar Mhaigh Eo]] é '''Dara Mac Giolla Laoire''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/37/eng/initiated/b3718d.pdf|teideal=An Bille um Bonneagar Náisiúnta, 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=18 Aibreán, 2018}}</ref> nó '''''Dara Calleary''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an [[10 Bealtaine]], [[1973]]). Bhí sé ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta ó 2009 go dtí 2011, agus arís sa bhliain 2022. Bhí an Teachta Mac Giolla Laoire ina ina Aire Stáit i [[Roinn an Taoisigh]], ina Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara, ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aoire]] agus ina Aire Stáit do chúrsaí Gaelachta, Gaeilge agus Spóirt chomh maith.<ref name=":0" /> === Gairm === Tá sé ina bhall den pháirtí [[Fianna Fáil]] agus mar TD do cheantar [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Mhaigh Eo]] ó [[2007]]. Tá cónaí air i m[[Béal an Átha]]. Is ball é de [[Fheidhmeannas Náisiúnta]] an pháirtí ón mbliain [[1997]] i leith é. Is mac é le [[Seán Calleary|Seán Mac Giolla Laoire]] a bhí mar TD do Thuaisceart Mhaigh Eo ón mbliain [[1973]] go [[1992]] agus garmhac é do [[Phelim Calleary|Phelim Mac Giolla Laoire]] a toghadh mar bhall den [[14ú Dáil]] ag fo-thoghchán na bliana [[1952]] go dtí gur éirigh as ag toghchán na bliana [[1969]]. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 14.8% de na vótaí céad rogha. Bhí roinnt rólanna éagsúla aige sa Rialtas le linn an ama sin. Sa bhliain 2022, bhí Mac Giolla Laoire ceapaithe ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta in áit [[Roibeard Ó Troithigh]]. Bhí Calleary mar rogha na coitiantachta chun teacht i gcomharbacht ar Troy.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Dara Calleary ceapaithe ina Aire Stáit in áit Robert Troy|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0831/1319821-dara-calleary-ceapaithe-ina-aire-stait-in-ait-robert-troy/|date=2022-08-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Mac Giolla Laoire ina Aire Coimirce Sóisialaí agus ina Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> === Pearsanta === Is minic a chloistear Mac Giolla Laoire, arb as [[Béal an Átha]] dhó, faoi agallamh ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-23}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Maigh Eo]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Calleary, Dara}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Airí Gaeltachta]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] m7nhresuobayhz2oy5w9xc9wigyfl4h Niall Collins 0 32810 1331398 1327118 2026-11-02T16:18:46Z LametinoWiki 23199 1331398 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] agus Aire Stáit as [[Luimneach]] é '''Niall Ó Coileáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/22/eng/initiated/b2218d.pdf|teideal=An Bille um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Feabhra 2018}}</ref> nó '''''Niall Collins''''' as [[An Béarla|Béarla]] (a rugadh ar an [[30 Márta]] [[1973]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Sheas Collins in Olltoghchán na bliana 2007 agus toghadh é mar TD don chéad uair. Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Coileáin ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt i [[Rialtas an 34ú Dáil]], ag plé leis an athchóiriú dlí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> Ar an 28 May 2026, ceapadh Ó Coileáin mar Aire Stáit sa Roinn Talmhaíochta, agus foraoiseacht, sábháilteacht ar fheirmeacha agus gairneoireacht faoina chúram aige. In 2026, bhí fiosrúchán foirmiúil bunaithe ag an gCoimisiún um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí faoin Collins. Bhain an fiosrúchán le gearáin a rinneadh faoi i bhfianaise tuairiscí ar an suíomh gréasáin ''The Ditch'' faoi phíosa talún le Comhairle Contae Luimnigh a cuireadh ar díol in 2007, tráth a bhí Collins féin ina chomhairleoir contae. Bhí Collins i measc na n-ionadaithe áitiúla a vótáil i bhfabhar an píosa talún a dhíol agus cheannaigh a bhean chéile é.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán foirmiúil bunaithe faoi Niall Collins|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589775-fiosruchan-foirmiuil-bunaithe-faoi-niall-collins/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gContae Luimnigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Collins, Niall}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1973]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Luimneach]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 5zpoajkau9ggm9rxent780y57yaz0b5 Tadhg Ó Dubhlaoigh 0 32873 1331419 1294145 2026-11-02T17:14:06Z LametinoWiki 23199 1331419 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Tadhg Ó Dubhlaoigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/92/eng/initiated/b9224s.pdf|teideal=An Bille um Chionta Neamh-Mharfacha in aghaidh an Duine (Leasú), 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Deireadh Fómhair, 2024}}</ref> nó '''''Timmy Dooley''''' (rugadh é ar an [[13 Feabhra]] [[1969]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] Toghadh é mar TD in 2007, 2011, 2016, 2020 agus arís in 2024. Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Dooley ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> == Féach freisin == * [[An Clár (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí sa Chlár]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Dooley, Timmy }} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] tn3fu7qi6q9fsi8adp4bvrapnapiwnm 1331444 1331419 2026-11-02T17:44:51Z LametinoWiki 23199 1331444 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Tadhg Ó Dubhlaoigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/92/eng/initiated/b9224s.pdf|teideal=An Bille um Chionta Neamh-Mharfacha in aghaidh an Duine (Leasú), 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Deireadh Fómhair, 2024}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/press-centre/press-releases/20251215-an-comhchoiste-um-iascach-agus-gnothai-muiri-le-ple-a-dheanamh-ar-thoradh-na-comhairle-ae-ar-thalmhaiocht-agus-iascach-leis-an-aire-stait-o-dubhlaoigh|teideal=An Comhchoiste um Iascach agus Gnóthaí Muirí le plé a dhéanamh ar thoradh na Comhairle AE ar Thalmhaíocht agus Iascach leis an Aire Stáit Ó Dubhlaoigh – 15 Noll 2025, 16:05 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2025-12-15|language=ga|work=www.oireachtas.ie|foilsitheoir=Tithe an Oireachtais|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> nó '''''Timmy Dooley''''' (rugadh é ar an [[13 Feabhra]] [[1969]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] Toghadh é mar TD in 2007, 2011, 2016, 2020 agus arís in 2024. Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Dooley ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> == Féach freisin == * [[An Clár (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí sa Chlár]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Dooley, Timmy }} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] mhoqdyw4ebhvgkc1fkf3c2d3acocwdc 1331445 1331444 2026-11-02T17:45:06Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Timmy Dooley]] go [[Tadhg Ó Dubhlaoigh]]: Leagan Gaeilge 1331444 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Tadhg Ó Dubhlaoigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/92/eng/initiated/b9224s.pdf|teideal=An Bille um Chionta Neamh-Mharfacha in aghaidh an Duine (Leasú), 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Deireadh Fómhair, 2024}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/press-centre/press-releases/20251215-an-comhchoiste-um-iascach-agus-gnothai-muiri-le-ple-a-dheanamh-ar-thoradh-na-comhairle-ae-ar-thalmhaiocht-agus-iascach-leis-an-aire-stait-o-dubhlaoigh|teideal=An Comhchoiste um Iascach agus Gnóthaí Muirí le plé a dhéanamh ar thoradh na Comhairle AE ar Thalmhaíocht agus Iascach leis an Aire Stáit Ó Dubhlaoigh – 15 Noll 2025, 16:05 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2025-12-15|language=ga|work=www.oireachtas.ie|foilsitheoir=Tithe an Oireachtais|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> nó '''''Timmy Dooley''''' (rugadh é ar an [[13 Feabhra]] [[1969]]). Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] Toghadh é mar TD in 2007, 2011, 2016, 2020 agus arís in 2024. Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Dooley ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> == Féach freisin == * [[An Clár (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)|Polaiteoirí sa Chlár]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Dooley, Timmy }} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] mhoqdyw4ebhvgkc1fkf3c2d3acocwdc Deasún Mac Eilis 0 32877 1331380 1294154 2026-11-02T15:41:00Z LametinoWiki 23199 1331380 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]], iarsceimhlitheoir agus [[Teachta Dála]] é '''Deasún Mac Eilis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/36/eng/initiated/b3621d.pdf|teideal=An Bille um Cheathrú Chultúir 1916, 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=11 Márta, 2021}}</ref> nó '''''Dessie Ellis''''' mar is fearr aithne air. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin]]. Tá [[An Ghaeilge|Gaeilge]] líofa aige. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|Olltoghchán 2011]] agus atoghadh é in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|2016]], [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]]. == Féach freisin == * [[Holly Cairns]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh |Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh ]] * [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh ]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 33ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Ellis, Dessie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 4vtcvcntleneejs0fay65mm3heq60wj 1331382 1331380 2026-11-02T15:42:01Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Dessie Ellis]] go [[Deasún Mac Eilis]]: Leagan Gaeilge 1331380 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]], iarsceimhlitheoir agus [[Teachta Dála]] é '''Deasún Mac Eilis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/36/eng/initiated/b3621d.pdf|teideal=An Bille um Cheathrú Chultúir 1916, 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=11 Márta, 2021}}</ref> nó '''''Dessie Ellis''''' mar is fearr aithne air. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin]]. Tá [[An Ghaeilge|Gaeilge]] líofa aige. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|Olltoghchán 2011]] agus atoghadh é in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|2016]], [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]]. == Féach freisin == * [[Holly Cairns]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh |Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh ]] * [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh ]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 33ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Ellis, Dessie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 4vtcvcntleneejs0fay65mm3heq60wj 1331400 1331382 2026-11-02T16:20:57Z Eomurchadha 4240 Ní dóigh liom gur nós é a scríobh mar sin ar vicipéid 1331400 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]], iarchime poblachtánach agus [[Teachta Dála]] é '''Deasún Mac Eilis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/36/eng/initiated/b3621d.pdf|teideal=An Bille um Cheathrú Chultúir 1916, 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=11 Márta, 2021}}</ref> nó '''''Dessie Ellis''''' mar is fearr aithne air. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin]]. Tá [[An Ghaeilge|Gaeilge]] líofa aige. Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|Olltoghchán 2011]] agus atoghadh é in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|2016]], [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]]. == Féach freisin == * [[Holly Cairns]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh |Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh ]] * [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh ]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 33ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Ellis, Dessie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] tvq43anbqh7c8ofkkbmhg3j8nf48kwl 1331402 1331400 2026-11-02T16:21:44Z Eomurchadha 4240 1331402 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]], iarchime poblachtánach agus [[Teachta Dála]] é '''Deasún Mac Eilis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/36/eng/initiated/b3621d.pdf|teideal=An Bille um Cheathrú Chultúir 1916, 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=11 Márta, 2021}}</ref> nó '''''Dessie Ellis''''' mar is fearr aithne air. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin]]. Tá [[An Ghaeilge|Gaeilge]] líofa aige. Sheas sé in [[Olltoghchán na hÉireann, 2011|Olltoghchán 2011]] agus atoghadh é in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|2016]], [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]] agus [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]]. == Féach freisin == * [[Holly Cairns]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh |Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh ]] * [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh ]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 33ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Ellis, Dessie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] r2u9348mb4buqzr0fvfalaese1cf5jr Machu Picchu 0 33991 1331589 1317898 2026-11-03T03:04:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331589 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{glanadh-mar|Gramadach? Ranna? Teanga? Srl...}} Is [[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] [[Incigh|Inceach]] iargúlta í '''Machu Picchu''' sna h[[Aindéis]] i b[[Peiriú]], i [[Meiriceá Theas]]. "Seansliabh" an chiall atá le ''Machu Picchu'' i g[[an Cheatsuais|Ceatsuais]]. Ba é [[Hiram Bingham]], taiscéalaí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]], a scaoil an scéal seo timpeall. Eisean ba thúisce a tháinig ar Machu Picchu agus ar na hiarsmaí in Espíritu Pampa araon, ach ba é an tuairim a bhí aige féin ná gurbh é Machu Picchu an áit ba thábhachtaí den dá áit. Chuir sé a thuiscint do na cúrsaí seo os comhair an tsaoil mhóir ina leabhar clasaiceach ''Lost Cities of the Incas''. An tuiscint atá againn inniu, áfach, tá sé bunaithe ar an leabhar suimiúil úd ''The Conquest of the Incas'' le John Hemming, a tháinig i gcló sa bhliain 197. [[Suíomh Oidhreachta Domhanda]] de chuid [[UNESCO]] atá ann. == Naisc Sheachtracha == {{commons|Machu Picchu}} * [http://www.panorammer.com/panoramas/machu_picchu_f.php Machu Picchu en 360 grados] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808170626/http://www.panorammer.com/panoramas/machu_picchu_f.php |date=2011-08-08 }} Íomhá ardtaifigh comhchruinn 360ºx360º de Machu Picchu. * [https://web.archive.org/web/20210421230203/https://www.lugaresturisticosperu.com/machu-picchu Guia de Machu Picchu] información Machu Picchu. * [http://www.machupicchu.perucultural.org.pe/ Machu Picchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625192005/http://www.machupicchu.perucultural.org.pe/ |date=2011-06-25 }}, Leathanach ag suíomh Perucultural (Spáinnis). * [https://web.archive.org/web/20120418052257/http://www.rree.gob.pe/portal/boletinInf.nsf/mrealdia/5F39893945629C0A05257125005BB7D2?OpenDocument Diferendo con Universidad de Yale], 1º de marzo del 2006. * [http://whc.unesco.org/en/list/274 Declaración del Santuario histórico de Machu Picchu como Patrimonio de la Humanidad] por la [[Unesco]] (en inglés). * [https://web.archive.org/web/20070920220628/http://actualidad.terra.es/cultura/articulo/universidad_yale_peru_machu_picchu_1857345.htm La Universidad de Yale acepta devolver al Perú reliquias de Machu Picchu] * [http://www.peru21.com.pe/p21impreso/Html/2008-03-06/imp2cultura0862342.html Memorando con Yale]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Diario "Perú 21", 6-3-2008. * [http://www.24horaslibre.com/cultura/1210002744.php UNESCO respalda derecho del Perú sobre piezas de Machu Picchu que se encuentran en Yale. 24 Horas Libre. 5.5.2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718023229/http://www.24horaslibre.com/cultura/1210002744.php |date=2009-07-18 }} * [http://www.larepublica.com.pe/images/stories/dossier_tesoro_machu08/tesoro_machu_08.pdf Dossier. El Tesoro de Macchu Picchu. La ilegal colección de la Universidad de Yale. La República, 11.5.2008]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.abc.es:80/20080603/cultura-cultura/machu-picchu-descubierto-1867_200806030359.html Estudio científico revela que Machu Picchu fue descubierto en 1867. ABC.es 3 de junio de 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605232052/http://www.abc.es/20080603/cultura-cultura/machu-picchu-descubierto-1867_200806030359.html |date=2008-06-05 }} * [http://www.elcomercio.com.pe/edicionimpresa/Html/2008-06-20/national-geographic-pide-universidad-yale-devolver-piezas.html National Geographic pide a Universidad de Yale devolver al Perú las piezas arqueológicas en su posesión. El Comercio, 20.6.2008] * [http://elviajero.elpais.com/articulo/viajes/Piedras/altura/gigantes/elpviavia/20080802elpviavje_1/Tes El País. Suplemento El Viajero, 2.8.2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110054401/http://elviajero.elpais.com/articulo/viajes/Piedras/altura/gigantes/elpviavia/20080802elpviavje_1/Tes |date=2011-11-10 }} * [http://www.yurileveratto.com/articolo.php?Id=30 Artículo sobre el saqueo de Machu Picchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013104/http://www.yurileveratto.com/articolo.php?Id=30 |date=2016-03-05 }} * [http://www.elcomercio.com.pe/maps/mt495h Los patrimonios de la humanidad en el Perú ubicados en el mapa incluyendo información relevante. El Comercio, julio de 2009]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{Reflist}}{{Reflist}}{{síol}} <!-- [[Categoría:Arquitectura andina]] [[Categoría:Nuevas maravillas del mundo]] [[Categoría:Patrimonio de la Humanidad en el Perú]] [[Categoría:Sitios arqueológicos del Cuzco]] [[Categoría:Sitios arqueológicos incaicos]] [[Categoría:Turismo en el Cuzco]] [[Categoría:Turismo en el Perú]] [[Categoría:Wikipedia:Artículos buenos en w:cs]] [[Categoría:Wikipedia:Artículos buenos en w:en]] [[Categoría:Wikipedia:Artículos destacados]] {{Bueno|cs}} {{bueno|en}} --> [[Catagóir:Peiriú]] nmlztjtp9seg4419rziquuw8duec1e2 DART Faoi Thalamh 0 34240 1331332 1214580 2026-11-02T12:34:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331332 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is é '''DART Faoi Thalamh''' ({{lang-en|DART Underground}}) an lúb ar lár a sholáthróidh líonra iarnróid comaitéirí cónasctha do cheantar [[Bhaile Átha Cliath]] don chéad uair riamh. Ba é an mórthionscadal infrastruchtúir iarnróid is mó a thógfar faoi chlár infheistíochta Iompar 21 an Rialtais.{{fact}} Déanfaidh DART Faoi Thalamh dara líne [[DART]] ard-acmhainneach faoi thalamh trí Lár Bhaile Átha Cliath a sheachadadh.{{fact}} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20111026104909/http://www.irishrail.ie/projects/pdf/dartunderground/Missing%20Link%2018pp_11.pdf DART Faoi Thalamh - An Lúb ar Lár] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-tír-ie}} [[Catagóir:Iompar i mBaile Átha Cliath]] h9pwgsc6wbyst2fu4bdxly5q1040a37 Nollaig Ó Griallais 0 34779 1331422 1294235 2026-11-02T17:23:26Z LametinoWiki 23199 1331422 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] as Gaillimh é '''Nollaig Ó Griallais''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/64/eng/initiated/88810-dog-breeding-establishments-amendment-bill-2021.pdf|teideal=An Bille um Bunachais Pórúcháin Madraí (Leasú), 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=5 Bealtaine 2021}}</ref> nó '''''Noel Grealish''''' as Béarla. Tá sé ina bhall [[neamhspleách]] den Dáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/ba6a8-noel-grealish/|teideal=Noel Grealish|dáta=2025-01-29|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> Sheas sé san Olltoghchán 2011 don chéad uair. Cé gur as ceantar oifigiúil Gaeltachta é ní chloistear a ghuth ar Raidió na Gaeltachta. Tá thart ar 15,000 vóta sa gceantar taobh thoir den chathair, an ceantar tacaíochta atá ag Noel Grealish (Nspl). Faigheann sé tacaíocht mhaith sna bruachbhailte taobh thiar den chathair chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-22}}</ref> Ceapadh é mar Mór-Aire Stáit sa Roinn Talmhaíochta sa [[34ú Rialtas]] i mí Eanáir 2025 (agus bhí suíocháin aige ag bord an rialtais mar sin). Bhí beirt eile ó Ghaillimh ceaptha ina mór-airí stáit in 2025 – b'in iad [[Hildegarde Naughton]] ó Fhine Gael agus an Teachta neamhspleácha, [[Seán Canney]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/rialtas-on-gcosta-thoir-caineadh-deanta-ar-an-taoiseach-as-neamhaird-a-dheanamh-ar-chonnachta-agus-ulaidh/|teideal=‘Rialtas ón gcósta thoir’ – Cáineadh déanta ar an Taoiseach as neamhaird a dhéanamh ar Chonnachta agus Ulaidh|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2025-01-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-27}}</ref> == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Grealish, Noel}} {{síol-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1965]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 5zqxr974fl6fw6u1pm11toe6vey7v4n 1331439 1331422 2026-11-02T17:38:54Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Noel Grealish]] go [[Nollaig Ó Griallais]]: Leagan Gaeilge 1331422 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] as Gaillimh é '''Nollaig Ó Griallais''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/64/eng/initiated/88810-dog-breeding-establishments-amendment-bill-2021.pdf|teideal=An Bille um Bunachais Pórúcháin Madraí (Leasú), 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=5 Bealtaine 2021}}</ref> nó '''''Noel Grealish''''' as Béarla. Tá sé ina bhall [[neamhspleách]] den Dáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/ba6a8-noel-grealish/|teideal=Noel Grealish|dáta=2025-01-29|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> Sheas sé san Olltoghchán 2011 don chéad uair. Cé gur as ceantar oifigiúil Gaeltachta é ní chloistear a ghuth ar Raidió na Gaeltachta. Tá thart ar 15,000 vóta sa gceantar taobh thoir den chathair, an ceantar tacaíochta atá ag Noel Grealish (Nspl). Faigheann sé tacaíocht mhaith sna bruachbhailte taobh thiar den chathair chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-noel-thomas-teacht-aniar-aduaidh-ar-fg-i-ngaillimh-thiar-seans-go-mbeidh-an-la-le-grainne-seoige-do-ff/|teideal=Seans go mbeidh suíochán ag Gráinne Seoige agus gur idir Mairéad Farrell agus Seán Kyne a bheidh an ceann deireanach i nGaillimh Thiar|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=20 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-22}}</ref> Ceapadh é mar Mór-Aire Stáit sa Roinn Talmhaíochta sa [[34ú Rialtas]] i mí Eanáir 2025 (agus bhí suíocháin aige ag bord an rialtais mar sin). Bhí beirt eile ó Ghaillimh ceaptha ina mór-airí stáit in 2025 – b'in iad [[Hildegarde Naughton]] ó Fhine Gael agus an Teachta neamhspleácha, [[Seán Canney]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/rialtas-on-gcosta-thoir-caineadh-deanta-ar-an-taoiseach-as-neamhaird-a-dheanamh-ar-chonnachta-agus-ulaidh/|teideal=‘Rialtas ón gcósta thoir’ – Cáineadh déanta ar an Taoiseach as neamhaird a dhéanamh ar Chonnachta agus Ulaidh|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2025-01-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-27}}</ref> == Féach freisin == * [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Grealish, Noel}} {{síol-ie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1965]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 5zqxr974fl6fw6u1pm11toe6vey7v4n Séamus Healy 0 34875 1331519 1294167 2026-11-02T22:01:14Z LametinoWiki 23199 1331519 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do [[Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)|Thiobraid Árainn Theas]] é '''Séamus Ó hÉallaithe''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/119/eng/initiated/b11918d.pdf|teideal=An Bille um Bearta Tithíochta Éigeandála ar Mhaithe le Leas an Phobail, 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=8 Samhain, 2018}}</ref> nó '''''Séamus Healy''''' (a rugadh ar an [[9 Lúnasa]] [[1950]]). Tá sé ina bhall de [[Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe|Ghrúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe]].<ref>Workers and Unemployed Action (WUA)</ref> Bhí [[Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Theas]] ina dháilcheantar as féin in 2011. Ba é Healy a fuair an chéad suíochán i dTiobraid Árann Theas in 2011, suíochán a bhuaigh sé in 2016<ref>toghadh é le 21.3% de na vótaí céad rogha</ref> ach theip air é a fháil in 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seans-ag-sinn-fein-ar-shuiochan-breise-agus-alan-kelly-phairti-an-lucht-oibre-i-mbaol/|teideal=Seans ag Sinn Féin ar shuíochán breise agus Alan Kelly Pháirtí an Lucht Oibre i mbaol|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=21 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-23}}</ref> Toghadh arís é ag [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|olltoghchán 2024]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i dTiobraid Árann Theas]] * [[Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Healy, Seamus}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]] [[Catagóir:Baill den 28ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] 3cj3vz1w0d3ix4agj13fbwi57hyhnk6 Dún Léire 0 34917 1331375 1312852 2026-11-02T15:25:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331375 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{glanadh}} Is baile é '''Lann Léire''', ar a dtugtar '''''Dún Léire'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412238|title=Dún Léire/Dunleer {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref>'' freisin atá suite i gContae Lú. Tá an baile sin suite ar séan-priomhbothar N1 timpeall 12 km ón fharraige. Tá Dún Léire suite in aice cúpla baile eile mar shampla [[Baile Átha Fhirdhia]], [[Baile an Ghearlánaigh]] agus [[Collann]]. [[Íomhá:Dunleer_flag.png|mion|Bratach Dhún Léire]] [[Íomhá:Lann léire flag.png|mion|Bratach Dhún Léire]] Tá sé suite i lár idir [[Droichead Átha]] agus [[Dún Dealgan]] freisin. Is paróiste dlí é freisin. Tá trí shráidbhaile i nDún Léire - Baile Philib, Droim Ing agus Dún Léire. Tógadh an baile in aice na hAbhann Báine. == Stair na háite == === '''1.1 Stair Dhún Léire''' === Bhunaigh Dún Léire i 1682. Bhí Charles II i bhfeidhm ag an am sin. Cuireadh Dún Léire ó sheanmhainistir Lann Léire a bhunaigh ón beirt dheartháir, Furadran agus Baithan. Mar a deir an seanscéal, fuair Naomh Bríd radharc na súl ar áis ón tobar. Fuair Dún Léire flaithiúnta ó 1682 go 1811. Is é an buirgéis deireanach an stadús corparáideach a fháil. ==Siombailí== Dathanna an bhaile agus gorm agus bán. Is é Naomh Bríd pátrún Dhún Léire, is é Naomh Caoimhín pátrún Bhaile Philib. == Taisteal == === 2.1 Na Priomhbhothar === Tá an t-ádh ag daonra Dún Léire mar tá siad súite in aice gach priomh bothair sa réigiún. Tá Dún Léire súite in aice an M1, an priomh bothair ón Béal Feirste go dtí Baile Átha Cliath. Má fhágann tú an R169 tá tú ábalta an N2 a fháil. Rith an N2 ón Leitir Ceanainn go dtí Baile Átha Cliath. Rith an N1 tríd an mbaile freisin ón Dún Dealgan go Baile Átha Cliath. === 2.2 Seirbhisí bus agus traein === Tá stad bus ar fáil sa bhaile, ag tús agus ag deireadh na príomhshráide. Stad Bus Éireann bealach 100 agus bealach 100X i nDún Léire. Téann gach bealach sin chuig stáisiúin bus Droichead Átha agus go dtí Baile Átha Cliath <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.buseireann.ie/inner.php?id=406&form-view-timetables-from=&form-view-timetables-to=&form-view-timetables-route=100&form-view-timetables-submit=1|teideal=View Timetables - Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables & Buy Tickets|language=en|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Fadó bhí stáisiún traenach sa bhaile in aice leis an leabharlann ach dhún sé i 1984. Le blianta beaga, tá níos mó tacaí chun stáisiún traenach a athoscailt.<ref>{{Cite news|teideal=Fight on for Dunleer train station - Independent.ie|url=https://www.independent.ie/regionals/droghedaindependent/news/fight-on-for-dunleer-train-station-31244098.html|work=Independent.ie|dátarochtana=2018-11-12|language=en}}</ref> == Turásoireacht == === 3.1 Lóistín === Tá óstán amháin ar fáil i lár an bhaile. 'San Iúd' (''Saint Judes'') is é a anam <ref>{{Lua idirlín|url=http://stjudes.ie/|teideal=Saint Judes|language=en-US|work=stjudes.ie|dátarochtana=2018-11-12|archivedate=2018-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181126031725/http://stjudes.ie/}}</ref>. Tá sé suité in aice na siopaí agus an stad bus. Ní raibh aon loistín mór sa bhaile ach tá siad suite i nDroichead Átha agus i nDún Dealgáin. I nDroichead Átha tá níos mó óstán agus teach ósta ar fáil. Is é 'An Óstán D', 'Scholars' agus ' An Óstán Glenside' na hóstáin is coitianta i nDroichead Átha. Tá óstán mór suite timpeall 8km síos an bóthar i mBaile an Ghearlánaigh - 'Óstán Ghearlánaigh'. Tá óstán 'Crowne Plaza' súite in aice an M1 i nDún Dealgáin. === 3.2 Aiteanna Turásoireachta === Tá trá agus poirt [[Ceann Chlochair|Cheann Chlochair]] áiteanna [[turasóireacht]]a i rith an tsamhraidh. San phoirt, tá trálaeir agus báid eile ag iascaireacht. Ar an trá tá ionad RNLI ar fáil agus tá céad ar daonra dul isteach an t-ionad <ref>{{Lua idirlín|url=https://rnli.org/find-my-nearest/lifeboat-stations/clogher-head-lifeboat-station|teideal=Clogher Head Lifeboat Station|language=en|work=rnli.org|dátarochtana=2018-11-12|archivedate=2018-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029005912/https://rnli.org/find-my-nearest/lifeboat-stations/clogher-head-lifeboat-station}}</ref>. Is áit turasóireachta stairiúil in aice an bhaile í [[An Mhainistir Mhór|an Mhainistir Mhór]] (Mellifont Abbey). Tá sé súite timpeall 15km ó lár an baile. Is iad na Cistéireach a bhfuil faoi smacht an áit sin. Tá [[An Ghráinseach Nua|an Ghráinseach Nua]] súite 20km ón bhaile. Is é an tuairisc Ghráinseach Nua is sine an obair san Éigipt. Tá feirm agus caifé suite in aice an tuairisc freisin. == Sport == === 4.1 Cumann Lúthchleas Gael === Tá Lann Léire CLG súite i lár an príomhbhaile Dún Léire. Bunaithe foireann na fír agus foireann óigeanta ach ní raibh aon fhoireann peil na mbán sa chlub ag an am sín, Gach samhraidh tarlaíonn 'Cúl Camp' sa pháirc peil <ref>{{Cite news|teideal=Cúl Camps in Louth - GAA Cúl Camps 2018|url=https://www.kelloggsculcamps.gaa.ie/booking/?county=Louth&venue=3402|work=GAA Cúl Camps|dátarochtana=2018-11-12|language=en}}{{Dead link|date=Márta 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Bhunaigh Naomh Caoimhín CLG i 1949. D'imir siad an chéad chluiche ar aghaidh Naomh Colmcille i Tóchar in aice na farraige. I 1992 bhunaigh foireann peil na mban i mBaile Philib. D'oscail an pháirc fós in úsáid inniu i mí Lúnasa 1982 <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://www.stkevinslouth.gaa.ie/Pages/About/parishdistricthistory.aspx|teideal=Parish/District History|language=en-IE|work=www.stkevinslouth.gaa.ie|dátarochtana=2018-11-13|archivedate=2022-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117105038/http://www.stkevinslouth.gaa.ie/Pages/About/parishdistricthistory.aspx}}</ref>. Cruthaíonn an chraobh peil na mban i gContae Lú i 1991.Gan aon dabht is é 1998 an bhliain is rathúla don fhoireann peil na mban. Bhuaigh na cailíní na sraithe contae agus an chraobh chontae. Shríoch siad an cluiche ceannais í laighean freisin ach níor bhuaigh siad an cluiche. Sa bhliain sin, bhuaigh an fhoireann Lú an cluiche ceannais i bPáirc an Chrócaigh agus bhí ceithre cailíní ón Naomh Caoimhín ar an fhoireann <ref name=":1" />. Bhunaigh an club camógaíocht i 1979. I rith an chéad deich mbliana bhuaigh an club gach rud sa chontae. I 2011 bhí timpeall 100 cailíní ag imirt camógaíocht i mBaile Philib. I 2017 agus 2018 bhuaigh an club gach craobh agus gach sraithe i gContae Lú. Chuaigh an fhoireann U14 go dtí Feile na nGael i 2009,2011,2012,2014,2015,2016,2017 agus 2018. Bhuaigh na cailíní roinnt a sé i mBaile Atha Luain i 2018 <ref name=":1" />. [[Íomhá:Fn349e.jpg|mion|Naomh Caoimhín CLG ]] <br /> === 4.2 Sacar === Bhunaigh Aontaithe Droim Ing i 1971 agus tharla an chéad cruinniú i dteach tábhairne 'The Village Saloon'. Shríoch an fhoireann sinsir an chéad roinnt i 1974. Inniu, tá timpeall deich bhfoireann sa chlub ó aois faoi 8 ar aghaidh<ref>{{Cite news|teideal=Dromin Utd’s super 40 years|url=https://www.dundalkdemocrat.ie/news/soccer/48981/Dromin-Utd-s-super-40-years.html|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Bhuaigh Aontaithe Droim Ing an 'NEFL Club of the Year' i 2015. Ach, ag an drochuair, i 2016 ní raibh an club ábalta foireann sinsir a dhéanamh chun cluichí a imirt <ref>{{Cite news|teideal=Sad day for football - Independent.ie|url=https://www.independent.ie/regionals/droghedaindependent/sport/sad-day-for-football-34477288.html|work=Independent.ie|dátarochtana=2018-11-12|language=en}}</ref>. Is é 'Ar Aghaidh Go Deo' mana an club <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/louth-football-clubs/dromin-united.htm|teideal=Dromin United Football Club : The Junction, Greenlanes, Dromin, Dunleer, County Louth : Soccer Pitch Directions : Fixtures Secretary, Contact Details|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2018-11-12}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Oideachas == === 5.1 Na Bunscoileanna === Bhunaigh bunscoil Fionán Naofa i 1955, timpeall 4km ón lár an baile <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irelandstats.com/school/dromin-n-s-rollnumber-06576n/|teideal=Dromin N S, Primary School, Dromin, Dunleer, Co Louth, 0416851564|language=en|work=www.irelandstats.com|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Inniu tá timpeall 90 dalta agus ceithre múinteoirí ag múineadh agus ag obair sa scoil <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irelandstats.com/primary-schools-in-louth/|teideal=Primary schools in Louth county|language=en|work=www.irelandstats.com|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Tá bunscoil Caoimhín Naofa suite 6km ón bhaile Dún Léire. D'oscail an bhunscoil sin i 1954 <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.stkevinsns.com/school-details.html|teideal=School Details - St. Kevin's National School Philipstown|údar=Declan Keane|language=en-GB|work=www.stkevinsns.com|dátarochtana=2018-11-12|archivedate=2018-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118161608/http://www.stkevinsns.com/school-details.html}}</ref>. Is scoil beag é agus tá timpeall 130 dalta sa scoil <ref name=":0" />. Ag an am sin tá seacht múinteoirí ag obair sa scoil. Is é 'ag foghlain faoi Chaoimhín Naofa' mana an scoil. Tá an scoil seo suite i lár an baile in aice an pháirc peil. Inniu, is é an bunscoile is mó sa paróiste le 222 dalta.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Fn349e 2.jpg|mion|Scoil Uí Mhuirí]] === 5.2 An Meanscoil === Bhunaigh Scoil Uí Mhuirí i 1954 le 55 dalta. Inniu tá timpeall 597 dalta sa scoil ag foghlaim gach rud ón timpeall 60 múinteori <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/feeder-schools/scoil-ui-mhuiri/71780G|teideal=Scoil Ui Mhuiri, Dunleer, Co. Louth {{!}} The Irish Times Feeder Schools|work=www.irishtimes.com|dátarochtana=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121154100/https://www.irishtimes.com/feeder-schools/scoil-ui-mhuiri/71780G|archivedate=2022-01-21}}</ref>. Le deontas, tá Scoil Uí Mhuirí ábalta méadú riachtanach a thógáil i 1994, 2011 agus 2018. Ar feadh cúpla bliain tosaigh an dobharcheantar ag crapadh mar ní raibh a lán spás faighte sa scoil.Tá Scoil Uí Mhuirí cuid den LMETB agus is scoil déis é freisin. Tá a lán gniomhaíochtaí seachtarscoile ar fáil sa scoil freisin mar shampla peil camógaíocht agus luthchleasach. == Tagairtí == {{Reflist}} b14at2arqhmci8l4yfpjvcoslzukl9q Máirtín Ó hEideáin 0 35221 1331494 1294157 2026-11-02T20:30:49Z LametinoWiki 23199 1331494 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir agus [[Teachta Dála]] do [[Dheisceart Chill Dara]] é '''Máirtín Ó hEideáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2019/94/eng/initiated/b9419d.pdf|teideal=An Bille um Fhreagracht Bhuiséadach (Leasú), 2019|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Samhain, 2019}}</ref> nó '''''Martin Heydon'''''. Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Sheas Heydon in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] don chéad uair agus d'éirigh leis le 21% de na vótaí céad rogha. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Heydon ina Aire Talmhaíochta, Bia, Iascaigh agus Mara i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Heydon, Martin }} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 1cwcaclj78xtkpprl29bareb3i7xiam 1331497 1331494 2026-11-02T20:38:09Z LametinoWiki 23199 1331497 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir agus [[Teachta Dála]] do [[Dheisceart Chill Dara]] é '''Máirtín Ó hEideáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2019/94/eng/initiated/b9419d.pdf|teideal=An Bille um Fhreagracht Bhuiséadach (Leasú), 2019|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Samhain, 2019}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/orderPaper/dail/2017/2017-10-10_dail-order-paper-tues_en.pdf|teideal=RIAR NA hOIBRE - Dé Máirt, 10 Deireadh Fómhair, 2017|údar=[[Dáil Éireann]]}}</ref> nó '''''Martin Heydon'''''. Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Sheas Heydon in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] don chéad uair agus d'éirigh leis le 21% de na vótaí céad rogha. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Heydon ina Aire Talmhaíochta, Bia, Iascaigh agus Mara i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Heydon, Martin }} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 5wiucrpdh2sds1we47knvtyctqudaka 1331498 1331497 2026-11-02T20:38:32Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Martin Heydon]] go [[Máirtín Ó hEideáin]]: Leagan Gaeilge 1331497 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir agus [[Teachta Dála]] do [[Dheisceart Chill Dara]] é '''Máirtín Ó hEideáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2019/94/eng/initiated/b9419d.pdf|teideal=An Bille um Fhreagracht Bhuiséadach (Leasú), 2019|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Samhain, 2019}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/orderPaper/dail/2017/2017-10-10_dail-order-paper-tues_en.pdf|teideal=RIAR NA hOIBRE - Dé Máirt, 10 Deireadh Fómhair, 2017|údar=[[Dáil Éireann]]}}</ref> nó '''''Martin Heydon'''''. Tá sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Sheas Heydon in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] don chéad uair agus d'éirigh leis le 21% de na vótaí céad rogha. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Heydon ina Aire Talmhaíochta, Bia, Iascaigh agus Mara i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Heydon, Martin }} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 5wiucrpdh2sds1we47knvtyctqudaka Teimpléad:Teachtaí Dála an 31ú Dáil 10 35939 1331507 1331179 2026-11-02T21:19:35Z LametinoWiki 23199 1331507 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Teachtaí Dála an 31ú Dáil |state = |title = [[An 31ú Dáil|Teachtaí Dála an 31ú Dáil]] |bodyclass = hlist |above = Mar [[An 31ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2011]], le hathruithe<br/>[[Ceann Comhairle]]: [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]] |group1 = [[Fine Gael]] (66) |list1 = [[James Bannon|Bannon]]{{·}} [[Tom Barry|Barry]]{{·}} [[Pat Breen|Breen]]{{·}} '''[[Richard Bruton|Bruton]]'''{{·}} [[Ray Butler (polaiteoir)|Butler]]{{·}} [[Catherine Byrne|C. Byrne]]{{·}} [[Joe Carey|Carey]]{{·}} [[Paudie Coffey|Coffey]]{{·}} [[Áine Collins|A. Collins]]{{·}} [[Paul (Óg) Connaughton|Connaughton]]{{·}} [[Noel Coonan|Coonan]]{{·}} [[Marcella Corcoran Kennedy|Corcoran Kennedy]]{{·}} [[Michael Creed|Creed]]{{·}} [[Jim Daly|J. Daly]]{{·}} [[John Deasy (Fine Gael)|Deasy]]{{·}} '''[[Jimmy Deenihan|Deenihan]]'''{{·}} [[Pat Deering|Deering]]{{·}} '''[[Leo de Varad|de Varad]]'''{{·}} [[Regina Doherty|R. Doherty]]{{·}} [[Paschal Donohoe|Donohoe]]{{·}} [[Andrew Doyle|Doyle]]{{·}} [[Bernard Durkan|Durkan]]{{·}} [[Damien English|English]]{{·}} [[Alan Farrell|Farrell]]{{·}} [[Frank Feighan|Feighan]]{{·}} '''[[Frances Fitzgerald|Fitzgerald]]'''{{·}} [[Peter Fitzpatrick|Fitzpatrick]]{{·}} '''[[Charles Flanagan|C. Flanagan]]'''{{·}} [[Brendan Griffin|Griffin]]{{·}} [[Noel Harrington|Harrington]]{{·}} [[Tom Hayes|T. Hayes]]{{·}} '''[[Phil Hogan|Hogan]]'''{{·}} [[Heather Humphreys|H. Humphreys]]{{·}} [[Derek Keating|Keating]]{{·}} [[Paul Kehoe|Kehoe]]{{·}} [[Anthony Lawlor|Lawlor]]{{·}} [[Seosamh Mac Aodha|Mac Aodha]]{{·}} [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich|Mac Fhionnlaoich]]{{·}} [[Gabrielle McFadden|McFadden]]{{·}} [[Tony McLoughlin|McLoughlin]]{{·}} [[Olivia Mitchell|Mitchell]]{{·}} [[Mary Mitchell O'Connor|Mitchell O'Connor]]{{·}} [[Michelle Mulherin|Mulherin]]{{·}} [[Dara Murphy|D. Murphy]]{{·}} [[Eoghan Murphy|E. Murphy]]{{·}} [[Dan Neville|Neville]]{{·}} [[Eiléana Nic an tSaoi|Nic an tSaoi]]{{·}} [[Diarmuid Ó Buitiméir|Ó Buitiméir]]{{·}} [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Ó Cadhain]]{{·}} [[Ciarán Ó Canáin|Ó Canáin]]{{·}} '''''[[Éanna Ó Coinnigh|É. Ó Coinnigh]]'''''{{·}} '''[[Síomón Ó Cómhanaigh|Ó Cómhanaigh]]'''{{·}} [[Pádraig Ó Donnabháin|Ó Donnabháin]]{{·}} [[Kieran O'Donnell|O'Donnell]]{{·}} [[Fergus O'Dowd|O'Dowd]]{{·}} [[Síomón Ó hEarchaí|Ó hEarchaí]]{{·}} [[Máirtín Ó hEideáin|Ó hEideáin]]{{·}} [[John O'Mahony (polaiteoir)|O'Mahony]]{{·}} '''[[Micheál Ó Nuanáin|Ó Nuanáin]]'''{{·}} [[Joe O'Reilly|O'Reilly]]{{·}} [[John Perry|Perry]]{{·}} [[John Paul Phelan|J. P. Phelan]]{{·}} '''[[James Reilly|Reilly]]'''{{·}} [[Michael Ring|Ring]]{{·}} [[Alan Shatter|Shatter]]{{·}} [[David Stanton|Stanton]]{{·}} [[Liam Twomey|Twomey]] |group2 = [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (33) |list2 = '''''[[Joan Burton|Burton]]'''''{{·}} [[Eric Byrne|E. Byrne]]{{·}} [[Michael Conaghan|Conaghan]]{{·}} [[Ciara Conway|Conway]]{{·}} [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Costello]]{{·}} [[Robert Dowds|Dowds]]{{·}} [[Anne Ferris|A. Ferris]]{{·}} [[Dominic Hannigan|Hannigan]]{{·}} '''[[Brendan Howlin|Howlin]]'''{{·}} [[Kevin Humphreys|K. Humphreys]]{{·}} [[Alan Kelly (polaiteoir)|Kelly]]{{·}} [[Seán Kenny|S. Kenny]]{{·}} [[Ciarán Lynch|C. Lynch]]{{·}} [[Kathleen Lynch|K. Lynch]]{{·}} [[John Lyons|Lyons]]{{·}} [[Éamon Mac Giollamóir|Mac Giollamóir]]{{·}} [[Eamonn Maloney|Maloney]]{{·}} [[Michael McCarthy|McCarthy]]{{·}} [[Gerald Nash|Nash]]{{·}} [[Derek Nolan|Nolan]]{{·}} [[Aodhán Ó Ríordáin|Ó Ríordáin]]{{·}} [[Jan O'Sullivan|J. O'Sullivan]]{{·}} [[Ann Phelan|A. Phelan]]{{·}} '''[[Ruairi Quinn|Quinn]]'''{{·}} '''[[Pat Rabbitte|Rabbitte]]'''{{·}} [[Brendan Ryan|Ryan]]{{·}} [[Seán Sherlock|Sherlock]]{{·}} [[Arthur Spring|Spring]]{{·}} [[Emmet Stagg|Stagg]]{{·}} [[Joanna Tuffy|Tuffy]]{{·}} [[Jack Wall|Wall]]{{·}} [[Alex White|White]] |group3 = [[Fianna Fáil]] (21) |list3 = [[Bobby Aylward|Aylward]]{{·}} [[John Browne (Fianna Fáil)|Browne]]{{·}} [[Niall Collins|N. Collins]]{{·}} [[Barry Cowen|Cowen]]{{·}} [[Seán Fleming|S. Fleming]]{{·}} [[Colm Keaveney|Keaveney]]{{·}} [[Billy Kelleher|Kelleher]]{{·}} [[Séamus Kirk|Kirk]]{{·}} [[Michael P. Kitt|Kitt]]{{·}} [[Breandán Mac Gabhann|Mac Gabhann]]{{·}} [[Dara Mac Giolla Laoire|Mac Giolla Laoire]]{{·}} [[Charlie McConalogue|McConalogue]]{{·}} [[Michael McGrath]]{{·}} [[John J. McGuinness|McGuinness]]{{·}} [[Michael Moynihan (Polaiteoir Corcaíoch)|Moynihan]]{{·}} [[Éamon Ó Cuív|Ó Cuív]]{{·}} [[Liam Ó Deághaidh|Ó Deághaidh]]{{·}} [[Tadhg Ó Dubhlaoigh|Ó Dubhlaoigh]]{{·}} [[Seán Ó Fearghaíl|Ó Fearghaíl]]{{·}} ''[[Mícheál Ó Máirtín|Ó Máirtín]]''{{·}} [[Roibeard Ó Troithigh|Ó Troithigh]] |group4 = [[Sinn Féin]] (14) |list4 = [[Michael Colreavy|Colreavy]]{{·}} [[Brian de Stainléigh|de Stainléigh]]{{·}} [[Martin Ferris|M. Ferris]]{{·}} ''[[Gearóid Mac Ádhaimh|Mac Ádhaimh]]''{{·}} [[Seán Mac Concradha|Mac Concradha]]{{·}} [[Deasún Mac Eilis|Mac Eilis]]{{·}} [[Pádraig Mac Lochlainn|Mac Lochlainn]]{{·}} [[Sandra McLellan|McLellan]]{{·}} [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill|Mhic Dhomhnaill]]{{·}} [[Caoimhghín Ó Caoláin|Ó Caoláin]]{{·}} [[Piaras Ó Dochartaigh|P. Ó Dochartaigh]]{{·}} [[Jonathan O'Brien|O'Brien]]{{·}} [[Aengus Ó Snodaigh|Ó Snodaigh]]{{·}} [[Peadar Tóibín|Tóibín]] |group5 = [[Comhghuaillíocht Frith-Dhéine-Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|CFD-CPRB]] (4) |list5 = [[Risteard Buíd Bairéid|Buíd Bairéid]]{{·}} [[Ruth Coppinger|Coppinger]]{{·}} [[Joe Higgins|Higgins]]{{·}} [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Murphy]] |group6 = [[Renua Éireann]] (3) |list6 = ''[[Lucinda Creighton|Creighton]]''{{·}} [[Billy Timmins|Timmins]]{{·}} [[Terence Flanagan|T. Flanagan]] |group7 = [[Na Daonlathaigh Shóisialta]] (3) |list7 = ''[[Stephen Donnelly|Donnelly]]''{{·}} ''[[Catherine Murphy|C. Murphy]]''{{·}} ''[[Róisín Shortall|Shortall]]'' |group8 = [[Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe|Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe<br />is iad atá Dífhostaithe]] (1) |list8 = [[Séamus Healy|Healy]] |group9 = [[Neamhspleách (polaitíocht)|Neamhspleáigh]] (19) |list9 = [[Tommy Broughan|Broughan]]{{·}} [[Joan Collins (polaiteoir)|J. Collins]]{{·}} [[Seán Conlan|Conlan]] {{·}} [[Clare Daly|C. Daly]]{{·}} [[Michael Fitzmaurice|Fitzmaurice]]{{·}} [[Tom Fleming|T. Fleming]]{{·}} [[John Halligan|Halligan]]{{·}} [[Michael Healy-Rae|Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Lowry|Lowry]]{{·}} [[Peter Mathews|Mathews]]{{·}} [[Finian McGrath|F. McGrath]]{{·}} [[Mattie McGrath]]{{·}} [[Michael McNamara|McNamara]]{{·}} [[Denis Naughten|Naughten]]{{·}} [[Patrick Nulty|Nulty]]{{·}} [[Nollaig Ó Griallais|Ó Griallais]]{{·}} [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|M. O'Sullivan]]{{·}} [[Willie Penrose|Penrose]]{{·}} [[Thomas Pringle|Pringle]]{{·}} [[Shane Ross|Ross]]{{·}} [[Mick Wallace|Wallace]] |below = {{·}} ''Cló Iodálach'' = Ceannairí na bPairtithe '''Trom''' = Airí }}<noinclude> [[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]][[Catagóir:Teimpléid]] </noinclude> a2079mf2gq2zhil6f4jmqudgoh58v3t Naomh Áine 0 36588 1331618 1207554 2026-11-03T06:07:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331618 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[naomh]] [[An Chríostaíocht|Críostaí]] í '''Naomh Áine''' (nó Naomh Anna nó Anne), máthair na [[An Mhaighdean Mhuire|maighdine Mhuire]]. Ba iad Naomh Iochaim is Naomh Anna seantuismitheoirí Íosa, agus tuismitheoirí [[Muire|Mhuire]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.catholicbishops.ie/wp-content/uploads/images/stories/features/Catholic_Schools_Week/2010/csw_postprimary_gaeilge.pdf|teideal=Seachtain na Scoileanna 2010|údar=.catholicbishops.ie|dáta=2010|dátarochtana=2022}}</ref> Ceiliúrtar lá fhéile Áine ar an [[26 Iúil|26 Iúil.]] == Béaloideas == [[Íomhá:Angelos Akotanos - Saint Anne with the Virgin - 15th century.jpg|clé|mion|Naomh Áine agus an Mhaighdean Mhuire]] Déantar ceiliúradh ar an 26 Iúil i g[[ceantar na nOileán]], áit a mbíonn tarraingt na mílte ar Thobairín Naomh Anna i d[[Tír an Fhia]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/connachta/alt/?CID=5817467947001|teideal=Lá Naomh Anna ag Tobar Naomh Anna|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2019-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807125533/https://www.molsceal.ie/connachta/alt/?CID=5817467947001|archivedate=2020-08-07}}</ref> Tá an deá mhóid do Naomh Anna sa taobh seo tíre, agus tá cuntas tugtha faoi dhaoine ó chian agus ó chongair a fuair leigheas as Tobairín Naomh Anna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/rnag/sceal-aniar/programmes/2017/0726/893062-scal-aniar-cadaoin-26-iil-2017/|teideal=Scéal Aniar Céadaoin 26 Iúil 2017|language=ga|work=Scéal Aniar|dátarochtana=2019-07-26}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Áine}} [[Catagóir:Ioslam]] [[Catagóir:Giúdaigh]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Muire]] [[Catagóir:Naoimh]] bg6bog5ox3sst9jx8qirlub5zwur6qj Zheng He 0 45669 1331502 1320409 2026-11-02T20:57:20Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1331502 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Zheng He's tomb, Nanjing.jpg|mion|Tuama Zheng He in [[Nanjing]]]] Aimiréal agus taiscéalaí [[Síneach]] ba ea '''Zheng He''' (郑和; Zhèng Hé) (1371–1433). Seirbhíseach de chuid an Impire [[Yongle]] (an 3ú himpire Ming) a bhí ann. Sna blianta 1405-1433, thug loingeas Zheng He seacht dturas ar fud an [[Aigéan Indiach|Aigéin Indiaigh]]. {{Síol-beath}} {{Síol-sín}} {{DEFAULTSORT:Zheng, He}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 14ú haois]] [[Catagóir:Eolaithe Síneacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Geografaithe]] [[Catagóir:Litríocht taistil]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Moslamaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Síneacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Taiscéalaithe]] khjhzxgzh24r13faqtw3jltb0dw0f0w Droichead Broome 0 47600 1331555 1280768 2026-11-03T00:22:46Z Anonymous8245 62956 botún litrithe deisithe 1331555 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[File:Broombridge train station bilingual sign (2022).jpg|thumb|Comhartha dátheangach ag stáisiún traenach Dhroichead Broome|clé|220x220px]] Is [[droichead]] suite i g[[Contae Bhaile Átha Cliath]] é '''Droichead Broome'''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Droichead Broome}} [[Catagóir:Droichid i gContae Átha Cliath]] 6ci6v3p7t9sg0q4c7y12bbn0nedrptf Otto von Guericke 0 48931 1331635 1238170 2026-11-03T07:51:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331635 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Fisic|Fisiceoir]] a rugadh i [[Magdeburg]] [[An Ghearmáin|na Gearmáine]] ab ea '''Otto von Guericke''' ([[30 Samhain]] [[1602]] – [[21 Bealtaine]] [[1686]], de réir fhéilire Ghréagóra). D'fheabhsaigh sé an [[caidéal]] uisce (1650) ionas go raibh sé in ann an t-aer a bhaint amach as soitheach is folús a dhéanamh ann. Rinne sé léiriú drámata ar an bhfolús le dhá leathsféar Magdeburg. Dhá leathsféar copair, 50 cm ar trastomhas, ab ea iad, curtha le chéile le gréisc idir na himill. Rinne sé folús sa soitheach, agus níorbh fhéidir le dhá chapall an dá leath a tharraingt óna chéile. == Íomhánna == <gallery> íomhá:Magdeburg Guericke.jpg|Dealbh Guericke i Magdeburg íomhá:Magedurger_Halbkugeln_Luftpumpe_Deutsches_Museum.jpg|Caidéal agus dhá leathsféar Magdeburg ón 17ú haois sa [[Deutsches Museum]] i München. íomhá:Magdeburger-Halbkugeln.jpg|Soitheach le dhá leathsféar Magdeburg sa 17ú haois. íomhá:Magdeburger Halbkugelversuch mit Magdeburger Dom.jpg|Soitheach le dhá leathsféar Magdeburg i 1994.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Otto von Guericke|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=336}}</ref> </gallery> == Tagairtí == [[File:Otto-von-Guericke-TS.jpg|mion|clé|Otto von Guericke]] {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20141030222236/http://diglib.hab.de/drucke/34-5-phys-2f/start.htm Ottonis De Guericke Experimenta Nova (ut vocantur) Magdeburgica De Vacuo Spatio] (diglib) {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Guericke, Otto von}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1602]] [[Catagóir:Básanna i 1686]] [[Catagóir:Ceapadóirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha]] sv0t55xqzrr3f4j52dmdkckgikzip9k Palandróm 0 52928 1331636 1068302 2026-11-03T07:56:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331636 wikitext text/x-wiki [[File:Sator Square at Oppède.jpg|thumb|right|Cearnóg Sator<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sator Square|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sator_Square&oldid=983121090|journal=Wikipedia|date=2020-10-12|language=en}}</ref>]]Is éard is '''palandróm''' ann ná focal nó abairt nó bailiúchán siombailí ar féidir an chiall chéanna a bhaint as a léamh bealach amháin nó droim ar ais. Seo ceann sa Bhéarla ''Was it a cat I saw?'' (An é cat a chonaic mé). Ceann sa Ghearmáinis ná é seo ''Sei fein, nie fies'' – ''bí go deas, ná bí dána riamh''. Tá struchtúr palandróim sna [[uimhreacha]] chomh maith, mar shampla, 11/11/11 <blockquote>An tAonú hUair Déag,  An tAonú Lá Déag,  An tAonú Mí Déag<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/an-taonu-huair-deag-an-taonu-la-deag-an-taonu-mi-deag-11th-hour-11th-day-11th-month/|teideal=Tháinig sos comhraic i bhfeidhm ar 11/11/1918|údar=blogs.transparent.com|dáta=|dátarochtana=2020-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111124917/https://blogs.transparent.com/irish/an-taonu-huair-deag-an-taonu-la-deag-an-taonu-mi-deag-11th-hour-11th-day-11th-month/|archivedate=2020-11-11}}</ref></blockquote> == Palandróim sa Ghaeilge == === Focail === * ala * alla * ata * cúitiúc * dúrud * maram * millim * óró * radadar * sanas * sos * bob * diúid * mám * sás * Dod * gog * mím * píp * radar === Abairtí samplacha is nathanna === * A Nóinín, níl an rí anocht ar Ráth Conair, ná linn in Iona (ní fios cé a chum an sampla breá seo) * sílim a cáca milis? * Ab! An millim na ba? * Á, tá a mama ata! * Níl úr ó d'aga ag a dorú lín * tá ga agat * tá gá agat * ’g ól ológ’ * ús ’s sú * liús ’s súil * sonas sa nós * Molaid dia lom * An gogán * Rud dúr * Log ag a gol * Níl sorn ag Anna... ní liach, bia, rogáid di. Á! Go raibh cailín ann ag an ros lín. (Seo ceann a chaomhnaíonn na síntí fada.) == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Imeartas focal]] [[Catagóir:Cineálacha focal]] [[Catagóir:Cineálacha abairtí]] [[Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach]] [[Catagóir:Gramadach na Gaeilge]] 5b77uvhksqk3ki5rmwy1xnqnv3jy6hk Inbhir Chèitinn 0 54932 1331543 1323529 2026-11-02T22:45:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331543 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] cósta, paróiste agus seanbhuirg ríoga é '''Inbhir Chèitinn''' suite i g[[Comhairle Fhìobha]]. Tá an baile suite ar chósta thuaidh na [[Linne Foirthe]], 15.5 km siar ó thuaidh ó lár chathair [[Dùn Èideann|Dhùn Èideann]] agus 5.5 km ó dheas ó [[Dùn Phàrlain|Dhún Fearmhain]]. Rinneadh Inbhir Chèitinn ina lárionad tábhachtach trádála le linn na [[An Mheánaois|Meánaoise]] agus bronnadh stádas na Buirge Ríoga air faoin mbliain 1161. Ba é áit chruinnithe Pharlaimint na hAlban é sa bhliain 1354 agus Coinbhinsiún na mBuirgí Ríoga ó 1487 go 1552.<ref>{{Cite web |teideal=Records of the Parliaments of Scotland |url=https://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_chunk_ancestor&fn=davidii_trans&id=644&type=trans |access-date=2025-10-16 |website=www.rps.ac.uk |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260116195845/https://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_chunk_ancestor&fn=davidii_trans&id=644&type=trans |archivedate=2026-01-16 |dátarochtana=2026-08-08}}</ref><ref name=":4">{{cite book |first=J. |last=Mackay |title=The Convention of Royal Burghs of Scotland, From its Origin down to the Completion of the Treaty of Union between England and Scotland in 1707|publisher=Co-operative Printing Co. Ltd|date=1884 |location=Edinburgh |oclc=555323637 }}</ref> Ba rannpháirtíocht lárnach i g[[Cogaí na dTrí Ríocht]] é Blàr Inbhir Chèitinn sa bhliain 1651. I ndiaidh na Réabhlóide Tionsclaíche, d'fhorbair Inbhir Chèitinn tionscail lena n-áirítear cairéalú, longscartáil agus muilleoireacht pháipéir.<ref name=":13">{{Cite book |last=Simpson |first=Anne Turner |title=Historic Inverkeithing The Archeological Implications of Development |publisher=Scottish Burgh Society |year=1981 |location=Glasgow |pages=4}}</ref> ==Tagairtí== {{DEFAULTSORT:Inbhir Cheitinn}} [[Catagóir:Bailte in Albain]] [[Catagóir:Fìobha]] t71vabh50kn3vyffwyo07852en0s6ne Ollscoil Eabhrach Iarúsailéim 0 55076 1331631 1187410 2026-11-03T07:28:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331631 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is é '''Ollscoil Eabhrach Iarúsailéim''' ([[Eabhrais]]: האוניברסיטה העברית בירושלים, ha-Universita ha-Ivrit B'irushalayim; giorraithe '''HUJI''') ollscoil náisiúnta Iosrael. Tá sé suite in [[Iarúsailéim]]. Ba é an chéad ollscoil a oscailt in Iosrael le trí champas. == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20140228072825/http://new.huji.ac.il/en/ Ollscoil Eabhrach Iarúsailéim] [[File:HebrewU-MtScopus.JPG|mion|250px|clé|alt=]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-il}} [[Catagóir:Iosrael]] iwxe45bbud73jmi5ns73vdpxzh726fb Rút Coipingéir 0 57074 1331393 1250381 2026-11-02T16:11:00Z LametinoWiki 23199 1331393 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éire]]annach í '''Rút Coipingéir''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/92/eng/initiated/b9226d.pdf|teideal=An Bille um Inscne Neamhdhénártha agus Daoine Idirghnéasacha a Aithint, 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=24 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Ruth Coppinger''''' mar is fearr aithne air. Toghadh chun na Dala sa bhliain [[2014]] í i bhfothoghchán tar éis gur éirigh an TD [[Patrick Nulty]] as. Toghadh í den chéad uair in 2014. Sheas sí san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh í le 16% de na vótaí céad rogha. Theip uirthi in 2020. Bhí Paul Donnelly (SF) ar bharr an chomhairimh in 2020 le 12,456 vóta agus toghadh é ar an gcéad chomhaireamh. Ní raibh ach iarrthóir amháin ag Sinn Féin. Coppinger is fearr a rinne as scaipeadh an fharasbairr de 3,730 vóta: fuair sí 50% acu, ach fós bhí sí 500 vóta gann ar shuíochán. Fuair Ruth Coppinger (PsB) 1,553 vóta sna [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|toghcháin áitiúla 2024]] i g[[Caisleán Cnucha]]. Toghadh í in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]]. == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Coppinger, Ruth}} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill an Pháirtí Shóisialaigh]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Category:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] dnqi5jodfwze9w5rtw9pxdk06uxracn Queen (albam) 0 57118 1331640 1317909 2026-11-03T08:41:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331640 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Albam}} Is albam ón bhanna [[Queen]] é '''Queen''', a bhí eisithe ar an 13 Iúil, 1973. == Traicliosta == === Taobh 1 === # "Keep Yourself Alive" – 3:46 # "Doing All Right" – 4:10 # "Great King Rat" – 5:41 # "My Fairy King" – 4:07 === Taobh 2 === # "Liar" – 6:26 # "The Night Comes Down" – 4:24 # "Modern Times Rock 'n' Roll" – 1:48 # "Son and Daughter" – 3:19 # "Jesus" – 3:45 # "Seven Seas of Rhye" – 1:10 == Cairteacha == ===Cairteacha seachtainiúla=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:left" ! scope=col | Tír (1973) ! scope=col | Uimhir |- |{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.chartstats.com/release.php?release=37683 |teideal=''Queen'' charts at Chartstats |dátarochtana=2012-07-24 |archivedate=2012-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022113437/http://www.chartstats.com/release.php?release=37683 }}</ref> |align=center|24 |- |{{bratach|United States}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.allmusic.com/artist/queen-p5205/charts-awards/billboard-albums |teideal=''Queen'' charts at Allmusic |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104171251/http://www.allmusic.com/artist/queen-p5205/charts-awards/billboard-albums |archivedate=2012-01-04 |dátarochtana=2014-06-02}}</ref> |align=center|83 |} ===Díolacháin=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:left" !align="left"|Tír !align="center"|Díolacháin |- | {{bratach|Poland}} [[An Pholainn]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.zpav.pl/rankingi/wyroznienia/platynowe/index.php |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-02 |archivedate=2010-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100413120449/http://www.zpav.pl/rankingi/wyroznienia/platynowe/index.php }}</ref> | 100,000+ |- | {{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-02 |archivedate=2013-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124005813/http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx }}</ref> | 100,000+ |- | {{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]<ref>http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Queen%22</ref> | 500,000+ |} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Queen]] [[Catagóir:Albaim a eisíodh in 1973]] 6g7ozs5ntqnq70mxdxvwrmqq9vxwwj2 Irreemplazable 0 57269 1331549 1328568 2026-11-02T23:16:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331549 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Albam}} Is é '''''Irreemplazable''''' an chéad cheirnín leathfhada ó [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]]. Scaoileadh é ar an 28 Lúnasa, 2007. == Traicliosta == Is iad seo na hamhráin: # "Amor Gitano" ([[Alejandro Fernández]] le Beyoncé) – 3:48 # "Oye" – 3:41 # "Irreemplazable" – 3:48 # "Bello Embustero" – 3:20 # "Beautiful Liar" (Remix) (le [[Shakira]]) – 3:01 # "Beautiful Liar (Spanglish Version)" – 3:21 # "Irreemplazable" ([[Norteña]] Remix) – 3:51 # "Get Me Bodied" ([[Timbaland]] Remix) (le [[Voltio]]) – 6:14 == Cairteacha == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:left" ! scope=col | Tír (2007) ! scope=col | Uimhir |- |{{Bratach|USA}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.billboard.com/artist/281569/beyonc-knowles/chart |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-07 |archivedate=2013-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130618043639/http://www.billboard.com/artist/281569/beyonc-knowles/chart}}</ref><ref>http://www.allmusic.com/album/r1087822/charts-awards {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align=center|105 |} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Beyoncé Knowles]] [[Catagóir:Ceirnín leathfhada]] 0hiakfrnjl02k0nsvn3njwb7ghkrg0d Cléópatra Thea 0 59668 1331606 1295993 2026-11-03T04:49:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1331606 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Cléópatra Thea''' ({{lang-grc|Κλεοπάτρα Θεά}}, a chiallaíonn "Cleopatra an [[Bandia]]") (c.164 – 121 RC), a sloinne '''Eueteria''' (fómhar maith/séasúr torthúil) an rialtóir na hImpireachta Seleucid Heilléinic. Rialaigh sí [[an tSiria]] ó [[125 RC]] tar éis an bás an Demetrius II Nicator. Sa deireadh, comh-rialaigh sí lena mac Antiochus VIII Grypus, agus nimhigh sé í i [[121 RC]] nó [[120 RC]]. == Beathaisnéis == D'éirigh Cléópatra Thea mór [[An Éigipt|san Éigipt]] mar an iníon Ptolemy VI agus Cléópatra II. Is dócha gur rugadh sí timpeall [[164 RC]]. == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} {{DEFAULTSORT:Cleopatra Thea}} [[Catagóir:Bandéithe]] [[Catagóir:Banríonacha]] [[Catagóir:Daoine Éigipteacha]] [[Catagóir:Déithe Afracacha]] [[Catagóir:Déithe Áiseacha]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Siria]] 7hb6by79nhta9pif8bvqc5jhmfpacn1 Leabhar Buí Leacáin 0 59725 1331562 1309502 2026-11-03T00:39:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331562 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scríobhadh '''Leabhar Buí Leacáin''' i ndeireadh na 14ú haoise. Caomhnaítear é anois mar TCD MS 1318 (''olim'' H 2.16).<ref>[https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html Catalogue of Irish Manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin H.2.16 LS 1318]</ref> Cnuasach de chodanna é a rinne scríobhaithe difriúla agus a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin. Bhí scoil filíochta ag Clann Mhic Fhir Bhisigh i dTír Fhiachrach Muaidhe (i gContae Shligigh), agus is cosúil go raibh ceann de na codanna i seilbh duine den mhuintir sin tráth. Scríobh Giolla Íosa mac Dhonnchadha Mhóir Mhic Fhir Bhisigh ceann eile timpeall na bliana 1392 d’Ó Dubhda Ua bhFiachrach. Bhí Leabhar Buí Leacáin ar na scríbhinní a bhailigh an scoláire [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] [[Edward Lhuyd]].<ref>Caerwyn Williams agus Ní Mhuiríosa, lch 106.</ref> ==Ábhar== Tá an lámhscríbhinn scríofa ar veilleam agus tá 344 colún inti. Bhí na chéad 289 colún scríofa faoin mbliain 1391 agus an chuid eile faoin mbliain 1401. Tá an mhórchuid den [[Rúraíocht]] inti agus cuid de ''[[Táin Bó Cúailnge]]''. Cnuasach de dhá leagan ar a laghad is ea é siúd, rud is léir ó na heachtraithe dúblacha agus na tagairtí atá déanta do leaganacha eile. An téacs iomlán atá ann anois tá sé déanta de ''Táin Bó Cúailnge'' i Leabhar Buí Leacáin agus leagan neamhiomlán eile i [[Leabhar na hUidhre]]. Níl aon leagan de ''Oidheadh Fhearghusa Mhic Róich'' is síne ná an ceann i Leabhar Buí Leacáin. Tá codanna de ''Táin Bó Flidhais'', scéal a bhaineann le h[[Iorras]] i gContae MhaighEo, ann freisin. Tá ábhar eile ann, mar atá leagan déanach de ''Iomramh Máel Dúin'', díolaim tréanna, agus an tráchtas céanna ar ogham is atá le fáil i Leabhar Bhaile an Mhóta. Chomh maith leis sin tá ''Suidiugud Tellaich Temra'' ann agus scéal de chuid bheatha Phádraig ann faoi Thrífhulangaí Trí-eochair (Trefuilngid Tre-eochair), fathach a chuala faoi chrochadh Chríost roimh aon duine eile. ==Stair== Fuair Edward Lhuyd an leabhar ó [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]] timpeall Mhárta 1700 ag an bPáirc sa [[An Spidéal|Spidéal]] nó ó Dháithí Óg Ó Dubhda ag [[Muine Chonalláin]] i g[[Contae Shligigh]] an bhliain chéanna. Bheadh an leabhar faighte acu siúd ón [[An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], éigeas ar chum agus ar chaomhnaigh a mhuintir an leabhar. Cheangail Lhuyd seacht lámhscríbhinn déag le chéile agus thug sé ''Leabhar Buí Leacáin'' orthu. Scríobh Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh cuid de na lámhscríbhinní idir c.1398 and c.1417, agus ina measc tá roinnt de na téacsanna is tábhachtaí de ré na Sean-Ghaeilge agus de ré na Meán-Ghaeilge. Orthu sin tá an t-aon eagrán amháin de [[Táin Bó Cúailnge]] atá beaglach iomlán. Taispeánann dhá cholafan ó lámh Ghiolla Íosa gur scríobhadh iad sa bhliain 1392, cé go mb’fhéidir nár críochnaíodh an saothar go ceann cúpla bliain ina dhiaidh sin.<ref>Féach Ó Muraíle.</ref> Fuair Giolla Íosa cabhair ó mhac léinn leis, [[Murchadh Ó Cuindlis]]. Scríobh sé siúd lámhscríbhinn bhreá i rith 1398-99 atá ina cuid de Leabhar Buí Leacáin anois. [[Tomás Cam Mac Firbhisigh]], mac Ghiolla Íosa, a scríobh ''[[Aided Nath Í]]'', ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'', ''[[Táin Bó Fraích]]'', ''[[Longes mac nUislenn]]'', ''[[Dá Brón Flatha Nime]]'' agus ''[[Mesca Ulad]]''. Tá blúire den saothar scríofa ag [[Solamh Ó Droma]], duine den triúr scríobhaithe a scríobh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]. Tá sé maíte ag an Ollamh [[Tomás Ó Concheanainn]] gur tháinig cuid mhaith den ábhar i Leabhar Buí Leacáin ó [[Leabhar Ghleann Dá Locha]] agus ón [[Leabhar Laighneach]]. Thóg Lhuyd an teideal ó nóta a rinne [[Ciothruadh Mac Fhirbhisigh]]: ''[Leab]ar an Buide Leacain anim an leabhair so; mise Cirruaidh mac Taidg Ruaidh.'' == Mioneolas == Sa tábla a leanas, feictear dhá chóras uimhrithe, de réir colúin (sa lámhscríbhinn) agus leathanaigh (san eagrán macasamhla). Ní ionann na teideal agus iad atá ann sa lámhscríbhinn (má tá ann), ach tugtar ina ionad sin teidil na bpríomh-athleaganacha.<ref group="n">Liosta anseo dar le {{citation| editor-first =T.K.|editor-last = Abbott | editor-first2 = E.J. | editor-last2 = Gwynn | title = Catalogue of the Irish manuscripts in the Library of Trinity College| year = 1921| pages = 94–110 | url = https://archive.org/details/catalogueofirish00trinuoft }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Colún ! Lch ! Téacs |- | 1–2 | 436-7 | ''Beatha'' [[Naomh Féichín]] Bhaile Fhobhair (blúirín 1)<ref name="ReferenceA">{{citation| editor-first = Whitley |editor-last = Stokes |title = Life of St Féchín of Fore |journal = Révue Celtique |volume = 12 |year = 1891 |pages = 318–353 }}</ref> |- | 3–87 | 255, 283 | ''[[Sanas Cormaic]]'', téacs B |- | 88–122 | 421-31 | Sanas Uí Mhaoil Chonaire |- | 123-4 | 432-3 | Fóilió amháin le tosach ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | 125-8 | 434-5 | ''Beatha'' Naomh Féichín Fore (blúirín 2)<ref name="ReferenceA"/> |- | 128–216 | 361–404 | ''Duanaire'' le Seanchan mac Maol Mhuire Ó Maoil Chonaire sa bhliain 1473. San áireamh: ''Aibidil Luigne maic Éremóin''. |- | 217 | 405 | ''Cáin Domnaig'' |- | 221 | 407 | ''Regula Mochuta Raithin'' |- | 224 | ? | De [[Céilí Dé]].<ref>{{citation|editor-first = William | editor-last = Reeves| journal = Transactions of the Royal Irish Academy| volume = 24| title = On the Céli Dé, commonly called Culdees |year = 1873}}</ref> |- | 227, ln 8 | 410 | Rapsóid ar an bhfáidh Éireannach, [[Becc mac Dé]] |- | 228b (líne 17) | 410 | ''Apgitir Chrábaid'' (nath cainte)<ref>{{citation | editor-first = Kuno | editor-last = Meyer| editor-first2 = L. Chr. | editor-last2 = Stern | journal =Zeitschrift für celtische Philologie |volume = 3| year = 1901| url = https://archive.org/stream/zeitschriftfrc03meyeuoft#page/447/mode/2up |language=de, ga | page = 447 | title = Das Apgitir des Colmán maccu Béognae }}</ref> |- | 229a (líne 42) | 411 | ''Bríathra Flainn Fhína maic Ossu'' |- | 233 | 413 | Dán 96-líne luaite le [[Aldfrith of Northumbria|Flann Fína]] |- | 234 (líne 3) – 236 | 413b-414b | ''[[Audacht Morainn]]'', ''[[Scátháin na bhFlatha]]'' |- | 236 | 414 | ''[[Trecheng Breth Féne]]'' |- | 244 | 418 | ''Tech Midchuarta'' (dearadh agus cur síos). |- | 245 | 419 | ''Suidigud Tige Midchuarta'' (dán). |- | 247 | 420 | Cúr síos gearr ar an [[An Dá Aspal Déag|Dáréag Aspal]] |- | 248 | 420 | Dán luaite le [[Cormac mac Cuileannáin]] |- | 249 | 284 | Stair na nGiúdach ó [[Abrahám]] go [[Dáiví]]. |- | 281–310 | | ''[[Cath Maige Rátha]]'' (col 281-2 do léite). Cf: col 945-9. |- | 310 | 313b-318b | ''[[Aided Muirchertaig meic Erca]]'' |- | 320 (líne 14) | 318 | Dán luaite le [[Colm Cille]] |- | 321 | 319 | ''[[Fled Dúin na nGéd]]'' |- | 332 (line 45). | 324 | Chéad rann le Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 333 | 325 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', liosta '''A''' |- | 335 | 326 | Cur síos ar bheatha Naoimh ''[[Cuimín Fota]]'', agallamh aoi idir é agus Naomh Comgán (Mac Dá Cherda) |- | 336 | 326 | Paidir aoi le Naomh Maol Íosa Ó Brallacháin |- | 336 (line 17) | 326 | ''Scúap Chrábaid'', liodán luaite le [[Colcu ua Duinechda]] |- | Idir 336 agus 337 | | Blúire párpháipéir |- | 338 (line 4) | 327 | Liodán as Gaeilge don Tríonóid Naofa (chéad líne as Laidin "O Deus Pater omnipotens, Deus exercituum, miserere nobis") |- | 338b ln 4 | 327 | Liosta d'ardeaspaig Ard Mhacha ó [[Naomh Pádraig]] go Giolla Mac Liag |- | 338b ln 69 | 327 | Cur síos gearr ginealaigh ar Chlann Bhreasail |- | 339 | 328 | ''Frithfolaid<ref>[https://dil.ie/23188 folud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220312070142/http://www.dil.ie/23188 |date=2022-03-12 }} ar eDIL</ref> ríg Caisil fri túatha Muman'' (céad athleagan).<ref>{{citation| first = J.G. |last = O'Keeffe |title = Dál Caladbuig and reciprocal services between the kings of Cashel and various Munster states |journal = Irish Texts |volume = I | year = 1931 |pages = 19–21}}</ref> |- | 340 | | Dán luaite le [[Mo Ling]], dar teideal ''Baile Moling'' (47 rann)<ref group="n">Feictear an dán fosta i § 6 de ''Vita Sancti Moling'' '. Deir [[Eoghan Ó Comhraí]] go dtéann an dán siar go dtí [[Diarmait Mac Murchada]], ach roimh a dhíbirt, .i. 1137-1367 {{citation| title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History| year = 1860| pages = 420–1| url = https://archive.org/stream/lecturesonmanus00ocugoog#page/n452/mode/1up}}</ref> |- | 341 | 329 | ''Tochmarc Moméra'' |- | 343 (líne 31) | 331 | Sleachta éagsúla: 1. ''Āille dōenib delb Gódha...'' (an chaoi a rinne [[Fionn mac Cumhaill]] síocháin idir Glangressach, ard-ollam Meic Miled, agus Sodelb ingen Cormaic);''<ref>{{citation| last = Hull| first = Vernam | title = How Finn made peace between Sodelb and Glangressach| doi =10.1515/zcph.1930.18.1.422| journal =Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | year = 1930| pages = 422–4| s2cid = 162590101 }}</ref> 2. ''[[Aided Fergusa maic Róich]]'' ([[Fergus mac Róich]]); 3. teacht Silvii ó Ascanii chuig an Bhreatain. |- | 344 (líne 31) | 330 | Cur síos ar chrainn cháiliúla a leagadh ag doineann sa bhliain 665. |- | 344 (líne 54) | 330 | Beatha Naoimh Bhig mhic Dé. |- | 345 (ff. 6) | 331 | ''[[Táin Bó Flidais]]'' (blúirín). |- | 365-6 | | Cur síos gearr ar mháthair agus ar chúigear deirfiúracha Naoimh Phádraig |- | 367-8 | | Doléite |- | tar éis 368 | | Litir cruthaithe isteach ag Thaddæus Roddy [[An Pháirc Thrasna]] sa bhliain 1700 |- | 370 | | Blúire 8 ff. ''[[Máel Dúin|Immram curaig Maíle Dúin]]''. Ar ff. 380-1, feictear "buidhe Leacain ainm an leabhair so. Meisi Cirruaid mac Taidhg ruaidh." |- | 391 (líne 16) | 11 | ''[[Imrum Snedhghusa ocus Mic Ríagla]]'' |- | 395 (líne 37) | 13 | ''[[Immram Brain]]'' meic Febaill |- | 397 (líne 8 ó bhun) | | Seanmóir |- | 400 (líne 26) nó 399 (?) | 16 | ''[[Echtra Condla]]'', cf: col. 914-5. |- | 401 | 438–455 | Blúire naoi ff. [[Dindsenchas]] Teamhrach (san áireamh ''Turim Tigi Temrach'' (col. 403)) agus [[Aicill|Acla]], go dtí [[|Sliabh Mairge|Slíab Mairge]]. |- | 437a-450 | 341-66 | Tráchtas leighis (blúirín, 10 ff). Féach freisin col. 463, 465–6 |- | 477–86 | 454–7 | Tráchtas leighis (blúirín); De semine animalium; De virihus animalium. |- | 487-99 | 456-62 | Gluais ar an seachtú leabhar de nathanna cainte le Hippocrates (2–59), luaite le Giolla Pádraig Albanach. Meascadh na fóilióí seo (col. 477–499) de thaisme ag an gceanglóir, agus cuireadh uimhriú na gcolún trína chéile sa bharr." |- | 500 | 217 | ''Leabhar Ollamhan'', ina measc ''[[Auraicept na n-Éces]]'', tráchtas ar [[Ogham]], srl. (ff. 18 <sup>1/2</sup>), scríofa sa bhliain 1408. |- | 549 | 241b-251b | ''[[Immacallam in dá Thuarad]]''.<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Colloquy of the Two Sages | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k222650| journal = Revue Celtique| volume = 26 | year =1905 | pages = 4–64}}</ref> |- | 570-2 | (252) | Teagasc Críostaí, ag tosú le nathanna le Naomh Fursa; cf: col. 228. |- | 573–958 | | Cuid den Leabhar, de réir cosúlachta |- | 573–619 | 17 | ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' |- | 620 | 41 | Cúr síos ar ghaiscígh [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus [[Méabh]]a |- | 644 | 53 | ''[[Táin Bó]] Dartada'' |- | 646 | | ''[[Táin Bó Regamon]]'' |- | 648 | | ''Táin bó Regamna'' |- | 649 | | ''[[Táin Bó Fraích]]'' |- | 658 | 60 | ''Táin bó Aingen'' nó ''[[Echtrae Nerai]]'' |- | 662 | 62 | Cur síos ar na [[Patrarcaí]] (SeanTiomna) |- | 680 | 71 | ''[[Amra Choluim Chille|Amra Coluimcille]]'', le [[Dallán Forgaill]] |- | 690 | 74 a 31 | ''Longes Labrada'' ([[Labraid Loingsech]]) |- | 700 | 81 | Seanmóir ''In Teanga Bithnua'' |- | 705 | 81 | Leanúint de ''In Teanga Bithnua'' (ceithre cholún) |- | 707 | 86 | ''Immram Snedhghusa acus mec Riaghla'' agus ''Eachtrae clerech Choluimcille'' ([[Colm Cille]]).<ref>{{citation| editor-last = Stokes| editor-first = Whitley | title = The Adventure of St. Columba's Clerics | journal = Revue Celtique | volume = 26 | year = 1905 | pages = 130–70| url = https://archive.org/stream/revueceltiqu26pari#page/130/mode/2up }}</ref> cf: leagan eile ag col. 391. |- | 716 | 91 | ''[[Togail Bruidne Dá Derga]]'' |- | Idir 731–2 | | Le linn saol Uí Dhonnabháin, cuireadh ceithre fóilió go dtí deireadh na leabhair, scéal Bhriain Bóramha ar ceann amháin acu. |- | 740 | 105 | ''Suidiugud Tellaich Temra'' (Áitriú) |- | 749 (líne 20) | 109 | ''[[Longes Mac nUislenn|Longes mac n-Uislenn]]'' |- | 754 | 112 | ''[[Orgain Denna Ríg]]'' |- | 756 (líne 47) | 113 | ''[[Esnada Tige Buchet]]'' |- | 759 ln 5 | 105 | ''[[Fled Bricrenn]] ocus Loinges mac nDuíl Dermait'' |- | 765 s.f. | 117 | ''[[Tochmarc Becfola]]'' |- | 768 ln 36 | 119 | ''[[Fianshruth|Fianṡruth]]'', Liosta '''B''' |- | 770b (líne 24) | 120 | Deascabháil [[Eineoc]] agus [[Éilias]] chun na bhflaitheas |- | 772 (líne 40) | 121 | Scéalta faoi rí [[Dáiví]] |- | 776 (líne 47) | 123 | ''[[Aided Conrói maic Dáiri]'' ([[Cú Roí|Cú Roí mac Dáire]] agus [[Bláthnat]]). |- | 780 (líne 27) | 125 | Dán (78 rann) le Flannacán mac Cellaig, [[ríthe Bhreá|rí Brega]] |- | 781 (líne 43) | 125 | ''Clesa Conculaind'' ([[Cú Chulainn]]) |- | 782 (líne 126) | 126 | Tionól ''Druim Cet'' |- | 783 (líne 44) | 126b | ''Aided Néill Nóigíallaig maic Echdach Muigmedoin'' |- | 785 (líne 21) | 127 | Caoineadh (15 rann) ar bhás [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] |- | 786 | 128 | ''Gein Branduib maic Echach ocus Aedáin maic Gabráin'' |- | 786 (líne 46) | 128a-132b | ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' |- | 795 | 132 | Cuid de ''[[Cath Cairn Chonaill]]'' |- | 795 (line 21) | 133 | Scéal faoi Naomh [[Colmán mac Duach]] agus [[Guaire Aidne mac Colmáin]] |- | 797 ln 12 | 133 | Scéal faoi Ghuaire, Mac Dá Cherda agus [[Cuimín Fota]]. |- | 798 s.f. | 134 | Scéal faoi Mhac Dá Cherda mac Maele Ochtraigh |- | 800 (líne 34) | 135 | '' Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis '', ([[Mongán mac Fiachna]], Eochaid ardfhile Éireann agus [[Fiachnae mac Báetáin]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]]; an fáth nach raibh clann uasal ag Mongán). |- | 802 | 136 | Scéalta faoi Beag mac Dé agus [[Diarmait mac Cerbaill]] |- | 803 (líne 22) | 136 | '' Tiontú Chonstaintín agus Aimsiú na Croise '' |- | 805 (líne 13) | 137 | Den chéad aoir a cumadh i nÉirinn ag Cairbre do [[Bres|Bhreas mac Ealadáin]] |- | 806 (líne 7) | 138 | De rí Salemon na Gréige |- | 807 (líne 8) | 138 | De dícheannadh [[Eoin Baiste]] agus dán maidir leis na ceathrar Héaród leis an bhfile, Bran |- | 808 (líne 9) | 139 | ''Tréide Cétna Labratar iarna Genemain'' |- | 810 (líne 40) | 140 | Cúr síos ar an Halla Cóisire ag [[Cnoc na Teamhrach]], cf: col. 244. |- | 811 (líne 23) | 140 | Dán maidir le mic Cormaic mhic Airt; nótaí gearra ar [[Naomh Pádraig]] |- | 812–823 | 141 | Páis Chríost |- | 823 | | [[Soiscéal Nicodemus]] |- | 839 (líne 19) | 154 | Seanmóir ar an Maighdean Bheannaithe |- | 852-7 | 161-3 | ''Agallamh Anama agus Coirp'' |- | 857 fin. | 163 | An scríobhaí, Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh sa bhliain 1380. |- | 858 | 164 | Scéal faoi Cholm Cille agus Aodhán mac Gabráin |- | 858 (line 23) | 164 | Teagaisc Ghréagóir na Róimhe |- | 860 | 165 | Beatha Ghréagóra |- | 863 (líne 38) | 166 | ''Tegasc Rig Solmain meic Dáivi'' |- | 869 (líne 9) | 169 | Seanmóir ar Micheál ardaingeal |- | 869b | 169 | Dán (15 rann) agus cur síos ar na 17 iontas ar oíche bhreith Chríos |- | 869c-d, 870–875 | 171 | ''[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]'' ([[Diarmait mac Cerbaill]]), prós agus rannta<ref group="n">{{citation| first = Dan M.|last = Wiley | title = The Cycles of the Kings }}</ref> |- | 875 (líne 28) | 174 | Imirce na g[[Ciarraige]] sna Connachta isteach Connaught |- | 876 (líne 6) | 175 | ''[[Tochmarc Étaíne]]'' |- | 877 (líne 28) | 175 | ''[[Fotha Catha Cnucha]]'' |- | 878 (líne 47) | 176 | Seanscéal maidir leis [[an Dagda]] agus eile de {{h|Tuatha Dé Danann}}, dar le hAbb Aodh |- | 880 | 177 | ''[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]'' ([[Athirne|Athairne]]) |- | 885 (líne 26) | 179b-180a | ''[[Compert Conchobuir]]'' |- | 886 (líne 48) | 180 | '' Geneamuin Chormaic Ua Chuind'' ([[Cormac mac Airt]]) |- | 889 (líne 26) | 181 | ''[[Echtra Cormaic i Tír Tairngiri]]'' |- | 898 (line 10) – 906 | 186 | ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]'' ([[Crimthann mac Fidaig]], [[Eochaid Mugmedón]]) |- | 902 (líne 41) | 188 | ''Echtra mac n-Echach Muigmedóin'' |- | 906 (líne 9) | 190 | ''Imtechta Moga Ruith'' ([[Mug Ruith]]) |- | 907 | 190 | '' ''[[Ceithre Sheod]] na dTuatha Dé Danann]]''.<ref>{{citation| first = Vernam | last = Hull | title = The four jewels of the Tuatha Dé Danann | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 |issue = 1 | year = 1930| pages = 73–89| doi = 10.1515/zcph.1930.18.1.73 | s2cid = 162561947}}</ref> |- | 907 | | Scríobhaí [[Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh]] |- | 908 | 191 | ''Baile Findachta, Ríg Connacht''. |- | 909 (líne 12) | 191b-192b | ''Suidigud Tellaig na Cruachna'', aitheanta fosta mar ''Aided Nath Í''.<ref>{{citation| first = Samuel | last = Ferguson | title = On the legend of Dathi| journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | series = 2nd | volume = 2 | year = 1879–1888 | pages = 167–184| url = https://archive.org/stream/proceedingsofro16roya#page/n207/mode/2up }}</ref> |- | 910 (líne 4) | 192 | Dán luaite le [[Torna Éices]], maidir le ríthe Éireann réamhChríostaí, adhlactha i [[Ráth Cruachan]]; ar reiligí i dTailtin |- | 911 s.f. | 192 | ''[[Compert Mongáin]]'' |- | 912 | | '' Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''<ref>[https://www.asnc.cam.ac.uk/esenchas/index.php?ms_function=5&ms_id=2 Scél asa mberar], eSenchas, Department of Anglo-saxon, Norse & Celtic, University of Cambridge</ref> agus ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 953-4. |- | 913 (líne 42) | 193 | ''Scél Mongáin'' |- | 914 (líne 24) | 194 | ''Tucait Baile Mongáin'' |- | 914 (líne 49) | | ''[[Echtra Condla]]'', cf col. 399–400. |- | 916 | 195 | Scéal faoi Mac Liag, bard [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] |- | 917 s.f. | 195 | Scéal faoin bhfile, [[Flann mac Lonáin]] |- | 919 (líne 31) | 196 | Dán |- | 920 | 197 | De seacht gcéim na m[[bard]] |- | 938 (líne 11) | 205 | ''Aided [Lugdach] Meic Con'' ([[Mac Con]]) |- | 939 (líne 8) | 206 | ''[[Cath Almaine]]'' |- | 942 (líne 8) | 207 | ''Cath (Belaig) Duine Bolc''<ref>{{citation| last = Maniet| first = Albert | journal = Éigse | volume = 7 | year = 1953 |title = Cath Belaig Dúin Bolc | pages = 95–111 }}</ref> |- | 945 s.f. | 209 | ''[[Cath Maige Rátha]]'' (cf leagan níos faide ag col. 321–332) |- | 949 (líne 40) | 211 | ''Ces [[Noínden Ulad]]'' |- | 951 (líne 8) | 212 | ''[[Bruiden]] Átha Í'' (luath-scéal na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]]) |- | 951 (líne 34) | 212 | '' 'Scéala Fiachna mac Baedáin, rí Alban' ([[Fiachna mac Baetáin]]) |- | 952 | | ''Tucait Fagbála in Fesa do Finn 7 Marbad Cuil Duib'' |- | 953 ln 38 | 213 | ''Scél asa mberar combad hé [[Fionn mac Cumhaill|Find mac Cumaill]] Mongán''; ''Aided Fhothaid Airgdig'', cf: col. 912. |- | 955 | 214 | ''[[Aided Óenfir Aífe]]'' |- | 957 ln 12 | 214 | ''Cáin Domnaig'', cf col. 217. |} {{reflist|group=n}} == Foinsí == * Caerwyn Williams, J.E. agus [[Máirín Ní Mhuiríosa|Ní Mhuiríosa, Máirín]] (1979). ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar. * [[Nollaig Ó Muraíle|Ó Muraíle, Nollaig]] (1996). ''The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning'', ll. 16, 23. Maigh Nuad: An Sagart. * Ó Concheanainn, Tomás, ‘The manuscript tradition of two Middle Irish Leinster tales,’ ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]]'' xviii (1986), ll. 13–33. * &mdash;, ‘A personal reference by Giolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh,’ ''Celticia'' xviii (1986), lch. 34. * &mdash;, ‘The YBL fragment of Táin Bó Flidais,’ ''Celtica'' xiiii (1980), ll. 56–57. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] p6u9hem2ji3nh4nfn5i4htwjfgairg5 Dáithí Ó Cuileannáin 0 63024 1331378 1294271 2026-11-02T15:36:28Z LametinoWiki 23199 1331378 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] le [[Sinn Féin]] é '''Dáithí Ó Cuileannáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/67/eng/initiated/b6726d.pdf|teideal=An Bille Sláinte (Leasú), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Meitheamh, 2026}}</ref> nó '''''David Cullinane''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an [[4 Iúil]] [[1974]]). Toghadh Ó Cuileannáin mar TD don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] i b[[Port Láirge (Dáilcheantar)|Port Láirge]]. Bhí a dhóthain vótaí ag Dáithí Ó Cuileannáin (SF) le beirt a thoghadh in 2020. Fuair sé 20,569 vóta ach ar an drochuair don pháirtí ní raibh an darna hiarrthóir ag Sinn Féin le buntáiste a bhaint as an rabharta tacaíochta a fuair Sinn Féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caolseans-go-mbeidh-an-ceathrar-ceanna-ar-ais-i-bport-lairge/|teideal=Caolseans go mbeidh an ceathrar céanna ar ais i bPort Láirge|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=21 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-24}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i bPort Láirge]] * [[Port Láirge (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Seanadóir Éireannach reatha}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Cullinane, David}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 7un6bqkpr7tzyh45wny07lhf8xemhyn Matt Carthy 0 63027 1331386 1294253 2026-11-02T15:49:26Z LametinoWiki 23199 1331386 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] don Dáilcheantar [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán–Muineachán]] é '''Maitiú Ó Cárthaigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/44/eng/initiated/b4426d.pdf|teideal=An Bille um an Dlí Coiriúil (Coimirciú Aosach), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=6 Bealtaine, 2026}}</ref> nó '''''Matt Carthy''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an 19 Iúil 1977 in [[Birmingham]], [[Sasana]]). Bhog Carthy chuig [[Contae Ros Comáin]] agus ina dhiaidh sin chuig [[Contae Mhuineacháin]] agus é ina pháiste óg, áit inar cruthaíodh a dhearcadh poblachtach. Toghadh mar Theachta Dála ([[Sinn Féin]]) é in [[Olltoghchán na hÉireann 2020]]. Cónaíonn sé i g[[Carraig Mhachaire Rois]] lena bhean chéile agus a gcúigear páistí. == Féach freisin == * [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán]] ==Naisc sheachtracha== *[http://www.europarl.europa.eu/meps/en/124986/Matt_CARTHY_home.html Próifíl ag suíomh Pharlaimint na hEorpa, arna rochtain ar 8 Iúil 2018] == Tagairtí == {{Reflist}}{{FPE Poblacht na hÉireann}} {{DEFAULTSORT:Carthy, Matt}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]] [[Catagóir:Teachtaí i bParlaimint na hEorpa d'Éirinn (2014–2019)]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] iibywmcmhaynag8sy5w5b3qd5coamx8 Donald Trump 0 63331 1331366 1331313 2026-11-02T15:02:16Z ~2026-58317-74 78506 Cause he a bitch 1331366 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|signatura=Donald Trump (Presidential signature).svg}} Is é '''Tronald Dump''' an 45ú agus an 47ú h [[Uachtarán|Uachtarán ar]] [[na Stát Aontaithe|na Stáit Aontaithe]] (a rugadh ar an [[14 Meitheamh]] [[1946]]). Is fear [[gnó]], infheisteoir agus pearsa [[teilifís]]e [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é chomh maith. Is é Donald Trump an chéad iaruachtarán Meiriceánach riamh a cúisíodh i gcion coiriúil, rud a tharla i mí an Mheithimh 2023.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-cuisithe-as-caipeisi-runaicmithe-a-choinneail-go-midhleathach/|teideal=Trump cúisithe as cáipéisí rúnaicmithe a choinneáil go mídhleathach|dáta=2023-06-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-09}}</ref> Atoghadh é i mí na Samhna 2024. Thosaigh [[dara téarma Donald Trump]] ar an 20 Eanáir 2025. {{Main|Dara téarma Donald Trump}} [[Íomhá:Donald Trump NYMA.jpg|clé|mion|Aibreán 1964]] [[Íomhá:Donald Trump in the 1980s.tif|clé|mion|sna 1980idí luath]] [[Íomhá:Nancy Reagan accepting an award with Donald Trump and George Allen (cropped).jpg|clé|mion|1985]] [[Íomhá:Donald and Melania 1999.jpg|clé|mion|Trump agus [[Melania Trump|Melania]], 1999 (a chara ag an am; phós siad in 2005)]] [[Íomhá:Donald Trump by Gage Skidmore.jpg|mion|CPAC, Washington D.C. 10 Feabhra, 2011|clé]] == Tús a shaoil == Rugadh Trump ar an [[14 Meitheamh]] [[1946]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. B'as [[Tunga]] i [[Leòdhas]] in [[Albain]] a mháthair, [[Màiri Anna MacLeod]]. D'fhoghlaim sí Béarla sa scoil ach níor labhair sí ach [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig]] suas go dtí 18 bliain d’aois slánaithe aici.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-cad-a-cheapann-muintir-leodhais-faoi-thoghadh-duine-de-shliocht-an-oileain-ina-uachtaran-ar-sam/|teideal=FÍSEÁN: Cad a cheapann muintir Leòdhais faoi thoghadh duine de shliocht an oileáin ina Uachtarán ar SAM?|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/11/03/mary-macleod-trump-donald-trump-mother-biography-mom-immigrant-scotland-215779/|teideal=The Mystery of Mary Trump|údar=Michael Kruse|dáta=2020-05-08|language=en|work=POLITICO Magazine|dátarochtana=2025-03-12}}</ref><ref>Michael Kruse - Trump’s childhood friend, remembers the first color TV program he ever saw—at Trump’s house, a broadcast of a St. Patrick’s Day parade from Ireland, “and I remember his mom being very excited at that.”</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.politico.com/magazine/story/2016/05/donald-trump-scottish-village-scotland-mother-213882|teideal=The Tiny Scottish Village That Spawned Trump|údar=Peter Geoghegan|language=en|work=POLITICO Magazine|dátarochtana=2020-06-14}}</ref> B'as an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] tuismitheoirí a athar, cé go ndúirt Trump le blianta gurbh as an [[Sualainn]] iad. Tógadh an Trumpach i [[Queens]], buirg de chuid [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Bronnadh céim bhaitsiléara san [[eacnamaíocht]] ar Trump i mí Bealtaine 1968 ó Scoil Wharton (Ollscoil Pennsylvania). == Saol oibre == Tar éis an choláiste, chuaigh Trump isteach i gcuideachta a athar, E. Trump & Son, a d'fhorbair árasáin don mheánaicme i mbuirgí seachtracha Nua-Eabhrac. Bhí sé ina uachtarán ar an ngnólacht i 1974 agus bhí lámh aige in oscailt an t-óstán Grand Hyatt in Manhattan in 1980, agus Trump Tower in 1983. Chomh maith leis sin, sna 1980í, d'oscail Trump óstán-casinos in Atlantic City, New Jersey, cheannaigh sé Óstán Plaza in Manhattan agus cheannaigh sé eastát Mar-a-Lago in Palm Beach, Florida, a rinne sé athchóiriú agus a iompú ina chlub príobháideach. I measc fiontar eile, bhí aerlíne agus foireann ghairmiúil peile aige sa [[USFL]], nach maireann. Sa bhliain 1987, foilsíodh ''The Art of the Deal'', cuimhní cinn Trump agus leabhar a raibh an-éileamh air. In 2020, fuair an [[New York Times]] tuairisceáin chánach de chuid Trump thar thréimhse fiche bliain. Thuairiscigh Trump gur chaill sé na céadta milliún dollar. Idir 2010 agus 2020, theip air iasachtaí $287 milliún a aisíoc. I ndeich gcinn de na 15 bliana roimh 2020, níor íoc Trump aon cháin ioncaim, agus d'íoc sé $750 in 2016 agus 2017. ==2016-Eanáir 2021== Tar éis comórtais dhéin sna réamhthoghcháin, fuair Trump ainmniúchán na huachtaránachta ón b[[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Poblachtach]] i mí an Mheithimh 2016.<ref>Reid J. Epstein (June 16, 2015). "Donald Trump Enters 2016 Presidential Race". The Wall Street Journal</ref> Bhuaigh Trump an toghchán uachtaránachta ar [[8 Samhain]] [[2016]]. Vótáil níos mó daoine ar son [[Hillary Clinton]] áfach (beagnach trí mhilliún [[duine]]). Ach d’éirigh le Donald Trump an bua a fháil i níos mó stát.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump tofa ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/1109/830263-bua-do-trump-ar-na-bacain/|date=2016-11-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Agus é ag glacadh lena bhua, dúirt Trump, 70 bliain d'aois ag an am, go n-oibreodh sé ar son gach saoránach sa tír. D'iarr sé ar Mheiriceánaigh teacht le chéile agus an tír a thógáil as an nua.<ref name=":5" /> Ar an [[20 Eanáir]] [[2017]], ghlac compántas an rinceora aitheanta [[Michael Flatley]], "[[Lard of the Dance|Lord of the Dance]]", páirt i searmanas insealbhaithe. Creidtear go raibh suas le 250,000 duine i láthair ag an searmanas idir Cnoc an Chaipeatóil agus an Teach Bán (Obama i 2009<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/jan/22/trump-inauguration-crowd-sean-spicers-claims-versus-the-evidence|teideal=Trump's inauguration crowd: Sean Spicer's claims versus the evidence|údar=Elle Hunt|dáta=2017-01-22|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2020-06-14}}</ref>, 1.8 milliún).<ref>https://www.factcheck.org/2017/01/the-facts-on-crowd-size/</ref> Ar an [[22 Eanáir]] [[2017]], dúirt Trump go raibh calaois toghcháin ann (trí - cúig mhilliún duine) agus mar sin, vótáil níos mó daoine ar a shon. Ach níl fianaise ann chun bunús a thabhairt don éileamh sin, a dúirt na meáin ag an am[[nuachtán|.]]<ref>Without Evidence, Trump Tells Lawmakers 3 Million to 5 Million Illegal Ballots Cost Him the Popular Vote, [https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/01/23/at-white-house-trump-tells-congressional-leaders-3-5-million-illegal-ballots-cost-him-the-popular-vote/?utm_term=.43bbfa13b6fc Washington Post], 24 Eanáir 2017</ref> === Polasaithe === * '''An geilleagar''' Bhí fealsúnacht "cosantaíoch" ag Trump i gcónaí. Thug Trump le fios le linn 2016/7 go raibh sé i gceist aige teorainneacha níos láidre a chruthú agus go bhfuil margaí trádála níos fearr ag teastáil ó na Stáit Aontaithe chun dul i ngleic le heasnamh trádála Mheiriceá leis an gcuid eile den domhan, go háirithe leis an tSín.<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|title=Beidh 'Breatimeacht' go hiontach a deir Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0116/845268-beidh-breatimeacht-go-hiontach-a-deir-trump/|date=2017-01-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Lean Trump níos déanaí lena chuid polasaithe chun [[Taraif|taraifí]] a chur ar [[Allmhairiú|iompórtálacha]]. In 2018, leag sé taraifí 25 faoin gcéad ar [[Cruach (miotal)|chruach]] agus 10 faoin gcéad ar [[alúmanam]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Making Tariffs Great Again: Does President Trump Have Legal Authority to Implement New Tariffs on U.S. Trading Partners and China?|url=https://www.csis.org/analysis/making-tariffs-great-again-does-president-trump-have-legal-authority-implement-new-tariffs#:~:text=After%20the%20Department%20of%20Commerce,10%20percent%20tariffs%20on%20aluminum.|date=2024-10-10|language=en|author=Warren Maruyama, Lyric Galvin, William Alan Reinsch}}</ref> Sin ráite, ba mheasa a bhagairt ná a bhuille, is féidir a áitiú. Mar shampla, i mí Eanáir 2017, dúirt Trump go ndéanfadh sé margadh trádála a thairiscint don Bhreatain taobh istigh de chúpla seachtain, rud nár tharla riamh (vótáladh [[Breatimeacht]] in 2016).<ref name=":6" /> * '''Beartas fioscach''' Bhí beartas fioscach fáis aige. Mar shampla, tugadh isteach ciorruithe cánach do dhaoine a bhí ina suí go te.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.cbpp.org/research/federal-tax/the-2017-trump-tax-law-was-skewed-to-the-rich-expensive-and-failed-to-deliver|teideal=The 2017 Trump Tax Law Was Skewed to the Rich, Expensive, and Failed to Deliver on Its Promises {{!}} Center on Budget and Policy Priorities|údar=cbpp.org|dáta=2024-04-08|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-11-06|archivedate=2024-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408122545/https://www.cbpp.org/research/federal-tax/the-2017-trump-tax-law-was-skewed-to-the-rich-expensive-and-failed-to-deliver}}</ref> I rith an fheachtais toghchánaiochta, thug Donald Trump le fios go raibh rún aige ráta cáin chorporáideach na Stát Aontaithe a ísliú ó 35% go 15%. Bhí an ráta socraithe ag 21% i ndeireadh an lae.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ní fhágfaidh comhlachtaí de bharr pholasaithe Trump - ESRI|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/1111/830833-ni-fhagfaidh-comhlachtai-de-bharr-pholasithe-trump-ersi/|date=2016-11-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":7" /> * '''An [[An Meánoirthear|Meánoirthear]]''' Ar [[8 Nollaig]] [[2017]], d'fhógair [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], Donald Trump, go raibh na Stáit Aontaithe chun aitheantas a thabhairt feasta do [[Iarúsailéim]] mar [[Príomhchathair|phríomhchathair]] [[Iosrael]]. Mhaslaigh sé na [[An Phalaistín|Palaistínigh]] lena chuid cainte ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/12/13/trumps-jerusalem-move-a-blunder-with-consequences|teideal=Trump’s Jerusalem move: ‘A blunder with consequences’|údar=William Roberts|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2024-11-06}}</ref> === Táinseamh === Ar 18 Nollaig 2019, tháinsigh [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe]] Trump ar dhá chúis, is é sin mí-úsáid chumhachta agus baicinníocht na [[Comhdháil na Stát Aontaithe|Comhdhála]]. Chaith 230 vóta ar son an chéad chúis a chur agus 197 ina coinne; 229 vóta ar son an dara ceann agus 198 ina coinne. Ach ní raibh [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad na Stát Aontaithe]] sásta dul níos faide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tus-a-chur-le-triail-tainsimh-donald-trump-sa-seanad/|teideal=Tús á chur le triail táinsimh Donald Trump sa Seanad|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-14}}</ref> [[Táinseamh|Táinsíodh]] [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe|Teach na nIonadaithe]] an 45ú uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] don dara huair ar [[13 Eanáir]] [[2021]]. {{Main|Táinseamh faoi dhó Donald Trump}} === Ionsaí ar an Capitol, 6 Eanáir 2021 === Cé gur chaill Trump an toghchán in 2020 le breis is seacht milliún vóta, sheas sé leis an scéal gur aige a bhí an bua, bréag a spreag daoine chun ruathar a thabhairt faoin gCaipeatól i mí Eanáir 2021.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meiricea-ag-dul-i-leig-fogra-deanta-ag-donald-trump-go-bhfuil-se-ag-seasamh-duachtaranacht-sam-aris/|teideal=‘Tá Meiriceá ag dul i léig’ – fógra déanta ag Donald Trump go bhfuil sé ag seasamh d’uachtaránacht SAM arís|údar=Tuairisc|dáta=16 Samhain 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-16}}</ref> Rinne drong de lucht tacaíochta Donald Trump, Uachtarán Mheiriceá ag an am, ruathar ar Chaipeatól na Stát Aontaithe in Washington D.C. ar 6 Eanáir 2021. {{Main|Ruathar ar an gCaipeatól (2021)}} Ar 29 Meitheamh 2022, thug Hutchinson fianaise do choiste fiosrúcháin na n-imeachtaí ar an séú Eanáir 2021. Thug sí fianaise ar iompar agus meoin Trump sna laethanta thart ar an ionsaí ar an Capitol. {{Main|Cassidy Hutchinson}} I mí Lúnasa 2022, rinne an [[FBI]] ruathar ar theach saoire Trump in Mar-a-Lago Palm Beach, [[Florida]]. Thug Trump cáipéisí rúnaicmithe ón [[An Teach Bán|Teach Bán]] go dtí Florida leis lena scrios nuair a tháinig deireadh lena thréimhse mar uachtarán. Choinnigh an t-iarUachtarán ábhar a d’iarr oifigigh ón gCartlann Náisiúnta air a thabhairt ar ais ar feadh roinnt míonna agus níor scar sé leo go dtí gur bagraíodh an dlí air chun iad a fháil ar ais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dlus-a-chur-leis-na-fiosruchain-faoi-laethanta-deireanacha-trump-sa-teach-ban/|teideal=Dlús á chur leis na fiosrúcháin faoi laethanta deireanacha Trump sa Teach Bán|údar=Tuairisc|dáta=9 Lúnasa 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-14}}</ref> Thugadar leo 26 bosca cáipéisí agus bhí 11 baisc acu sin a bhí marcáilte rúnaicmithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/breis-is-300-caipeis-runaicmithe-faighte-ar-ais-o-donald-trump/|teideal=Breis is 300 cáipéis rúnaicmithe faighte ar ais ó Donald Trump|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-24}}</ref> ==As oifig, Eanáir 2021- Eanáir 2025== Le linn 2021 agus níos déanaí, bhí Trump á fhiosrú mar gheall ar an mbaint a bhí aige leis an [[Ruathar ar an gCaipeatól (2021)|ruathar ar an gCaipeatól]] agus mar gheall ar an {{Main|Stormy Daniels}} láimhseáil a rinne sé ar cháipéisí rúnda i ndiaidh dó an Teach Bán a fhágáil,<ref name=":1" /> Ar 8 Samhain 2022, theip ar chuid mhór de na hiarrthóirí ar thacaigh Trump leo i dtoghcháin lár téarma. {{Main|Toghcháin na Stát Aontaithe 2022}} [[Íomhá:Statement Of Special Counsel Jack Smith.webm|clé|mion|Special Counsel Jack Smith ar 9 Meitheamh 2023]][[Íomhá:Subverting_Justice_-_How_the_Former_President_and_His_Allies_Pressured_DOJ_to_Overturn_the_2020_Election.pdf|clé|mion|[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/Interim%20Staff%20Report%20FINAL.pdf Senate Committee on the Judiciary], 2021-10-07<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.judiciary.senate.gov/subverting-justice-how-the-former-president-and-his-allies-pressured-doj-to-overturn-the-2020-election|teideal=Subverting Justice: How the Former President and His Allies Pressured DOJ to Overturn the 2020 Election {{!}} United States Senate Committee on the Judiciary|language=en|work=www.judiciary.senate.gov|dátarochtana=2023-08-20}}</ref>]]Ar 15 Samhain 2022, bhí sé fógartha ag Trump go bhfuil rún aige a bheith ina iarrthóir arís sa chéad toghchán uachtaránachta eile in 2024. Bhí sé ag fógairt do dhaoine eile sa Pháirtí Poblachtach, a mbeadh fonn orthu a n-ainmneacha a chur chun cinn (gobharnóir [[Florida|Fhlorida]] Ron DeSantis agus gobharnóir [[Virginia]] [[Glenn Youngkin]], mar shampla), gan teacht trasna air. D'fhéadfadh sé chomh maith, a deirtear, go bhfuil sé i gceist aige leas a bhaint as a iarrthóireacht mar sciath chosanta in aghaidh na líomhaintí coiriúlachta a bhí curtha ina leith.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teanntás Trump: "beidh mé i m'iarrthóir arís in 2024"|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1116/1336423-teanntas-trump-beidh-me-i-miarrthoir-aris-in-2024/|date=2022-11-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Conspóid Stormy Daniels === Cuirtear ina leith gur íoc dlíodóirí Trump $130,000 le [[Stormy Daniels]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Stormy Daniels|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stormy_Daniels&oldid=1147534458|journal=Wikipedia|date=2023-03-31|language=en}}</ref> aisteoir i scannáin do dhaoine fásta, iar-striapach (de réir [[Melania Trump]]) agus struipeálaí as [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]], [[Louisiana]], le go gcoinneodh sí an caidreamh collaí a deirtear a bhí acu le chéile (sa bhliain 2006) faoi rún. Cúisíodh Trump in 2023 in íocaíochtaí neamhdhleathacha a thabhairt di nuair a bhí a fheachtas toghchánaíochta don uachtaránacht faoi lán seoil in 2016.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump le cúisiú in íocaíochtaí a thabhairt do Stormy Daniels|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0331/1367416-trump-le-cuisiu-in-iocaiochtai-a-thabhairt-do-stormy-daniels/|date=2023-03-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuiseanna-coiriula-a-gcur-i-leith-donald-trump-mar-gheall-ar-iocaiocht-le-stormy-daniels/|teideal=Cúiseanna coiriúla á gcur i leith Donald Trump mar gheall ar íocaíocht le Stormy Daniels|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-31}}</ref> Ócáid eisceachtúil a bhí ann, mar ib'é Trump an chéad uachtarán nó iaruachtarán de chuid na Stát Aontaithe dár tharla a leithéid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/donald-trump-a-thabhairt-os-comhair-na-cuirte-in-manhattan/|teideal=Donald Trump á thabhairt os comhair na cúirte in Manhattan|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-04}}</ref> === Mí-úsáid ghnéis === Ar [[9 Bealtaine]] [[2023]], fuair giúire i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] go ndearna iar-[[uachtarán na Stát Aontaithe]] [[Donald Trump]] [[mí-úsáid ghnéis]] ar an [[iriseoir]] E Jean Carroll sa bhliain 1995 / 1996 isan Bergdorf Goodman, siopa ilrannach i Nua Eabhrac. {{Main|E. Jean Carroll v. Donald J. Trump}} === Comhcheilg agus ráitis bhréige === Ar 1 Lúnasa 2023, bhí sé curtha i leith Donald Trump gur chuaigh sé i mbun comhcheilge chun torthaí an toghcháin uachtaránachta in 2020 a chur ar ceal ar mhaithe le fanacht i gcumhacht.<ref name=":03">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-le-cur-ar-a-thriail-as-iarracht-a-dheanamh-torthai-toghchain-a-chur-ar-ceal/|teideal=Trump le cur ar a thriail as iarracht a dhéanamh torthaí toghcháin a chur ar ceal|údar=Tuairisc|dáta=2 Lúnasa 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-08-02}}</ref> {{Main|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)}} === Eolas rúnda slándála === Ar 8 Meitheamh 2023, bhí Trump cúisithe ag ardghiúiré feidearálach i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán in 2021 agus i mbac a chur ar riar na córa. Bhí cúiseanna eile curtha ina leith chomh maith – comhcheilg a bheith ar bun aige agus ráitis bhréige a dhéanamh ina measc.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump cúisithe i gcáipéisí rúnaicmithe a choinneáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0609/1388243-donald-trump-cuisithe-i-gcaipeisi-runaicmithe-a-choinneail/|date=2023-06-09|language=ga}}</ref><ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-cosuil-go-gcuirfidh-an-dli-aon-bhac-ar-iarracht-trump-filleadh-ar-an-teach-ban/|teideal=Ní cosúil go gcuirfidh an dlí aon bhac ar iarracht Trump filleadh ar an Teach Bán|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=14 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-14}}</ref> Líomhnaítear gur thug Trump cáipéisí rúnaicmithe ón Teach Bán go dtí Florida leis lena scrios nuair a tháinig deireadh lena thréimhse mar uachtarán, beart a bheadh in aghaidh an dlí. Faoi Acht Thaifid an Uachtaráin, is leis an Rialtas gach ábhar oifigiúil agus ní mór é ar fad a chur ar fáil don chartlann ach a dtagann deireadh le téarma Uachtaráin. Choinnigh an t-iarUachtarán 15 bosca d’ábhar a d’iarr oifigigh ón gCartlann Náisiúnta air a thabhairt ar ais ar feadh roinnt míonna agus níor scar sé leo go dtí gur bagraíodh an dlí air chun iad a fháil ar ais.<ref name=":2" /> {{Main|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)}} I mí Lúnasa 2022, rinne gníomhairí ón FBI ruathar gan choinne ar eastát an iar-Uachtaráin in Florida Chuardaigh na gníomhairí an áit go mion agus thug siad leo na mílte cáipéis a bhí faoi ghlas i dtaisceadán. De réir an dlí, ba cheart aon cháipéis rúnaicmithe a bhí ina sheilbh ag Trump a bheith tugtha ar láimh aige do Chartlann Náisiúnta na Stát Aontaithe nuair a tháinig deireadh lena théarma oifige.<ref name=":3" /><ref name=":02" /> === Ionchúiseamh Trump in Georgia === Ar 14 Lúnasa 2023, bhí iaruachtarán na Stát Aontaithe, [[Donald Trump]], cúisithe ag ardghiúiré in [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] in iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] na tíre in 2020 a chur ar ceal. Tugtar '''''The State of Georgia v. Donald J. Trump, et al''''' ar an gcás. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22288386/|teideal=Tús Áite: Súil Siar na Seachtaine|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=18 Lúnasa 2023|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-08-19}}</ref> {{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}} === Ciníochas === I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáide as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}</ref> Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí. ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’ Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}</ref>. [[Íomhá:Donald Trump speaking at Turning Point Action's Believers Summit, July 26, 2024, West Palm Beach.jpg|clé|mion|Iúil 2024]] == Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024 == Sheas Trump i dToghchán na hUachtaránachta 2024. {{Main|Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024}} Ar an 13 Iúil 2024, rinneadh [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|iarracht Donald Trump a fheallmharú]]. {{Main|Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024}} Mhaígh Trump gur “shábháil Dia é agus cuspóir aige”.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/re-orga-geallta-ag-donald-trump-do-mhuintir-mheiricea-ach-udair-imni-go-leor-acu/|teideal=‘Ré órga’ geallta ag Donald Trump do mhuintir Mheiriceá, ach údair imní go leor acu|údar=Alex Hijmans|dáta=6 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-06}}</ref> Rinneadh [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|iarracht eile]] é a fheallmharú ar an 15 Meán Fómhair 2024. {{Main|Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024}}Bhí Trump tofa ina uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá don dara huair ar an 5/6 Samhain 2024 agus an ceann is fearr faighte aige ar [[Kamala Harris]]. B'é an chéad duine a ciontaíodh as coir sa chúirt a toghadh chun na hoifige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-ar-thairseach-an-ti-bhain-aris-agus-e-chun-cinn-sna-stait-luaineacha/|teideal=Trump tofa ina uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá don dara huair|dáta=2024-11-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-06}}</ref><ref name=":8" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump leis an dara seal a chaitheamh sa Teach Bán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1106/1479337-donald-trump-leis-an-dara-seal-a-chaitheamh-sa-teach-ban/|date=2024-11-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Fuair na Poblachtánaigh tromlach sa [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad]] agus sa [[Comhdháil na Stát Aontaithe|Chomhdháil]] chomh maith. Tháinig lucht tacaíochta Trump amach ina sluaite chun vóta a thabhairt dó. Ní hamháin sin, ach thug daoine nach mbeifeá ag súil go dtacóidís leis vóta dó. Muintir Latino na mbruachbhailte mar shampla – dream a chreid, de réir cosúlachta, gur tábhachtaí scéal na heacnamaíochta, gur tábhachtaí rud éigin a dhéanamh faoin síorardú ar phraghsanna an bhia agus na rátaí cánach, ná na maslaí a chaith Trump agus a lucht leanúna leo agus le hinimircigh eile go tráthrialta.<ref name=":8" /> == 47ú hUachtarán na Stát Aontaithe, Eanáir 2025 - Eanáir 2029 == Thosaigh [[dara téarma Donald Trump]] ar an 20 Eanáir 2025.{{Main|Dara téarma Donald Trump}}{{Main|Cogadh trádála Trump}}{{Main|Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin}}{{Main|Cogadh Iosrael-Gaza}}{{Main|Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta}} Ar an 12 Márta 2025, sa Teach Bán, dúirt Trump leis an Taoiseach Micheál Martin nár theastaigh uaidh aon rud a dhéanamh a ghoillfeadh ar Éirinn. {{Main|Donald Trump agus Éire}} [[Íomhá:Photo of the Day 3 17 17 (34005795892).jpg|clé|mion|Trump, Enda Kenny, agus Wilbur Ross, 16 Márta 2017]] [[Íomhá:F20190314AH-0862 (32446200787).jpg|clé|mion|Leo Varadkar, Trump, [[:Catagóir:Ban Uachtaráin na Stát Aontaithe|Ban Uachtarán na S.A.]] [[Melania Trump]] agus Dr. Matthew Barrett, 14 Márta 2019 ]] [[Íomhá:The President and First Lady in Ireland (48051614248).jpg|clé|mion|[[An Dún Beag]] / Doonbeg<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.trumpgolfireland.com/|teideal=Home - Trump International Golf Club - Doonbeg|work=www.trumpgolfireland.com|dátarochtana=2025-03-12}}</ref>]] == Trump in Éirinn == Cheannaigh an Trumpach cúrsa [[Galf|gailf]] in aice le [[An Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]] (''Trump International Golf Links'') ar an [[11 Feabhra]] [[2014]]. Ar an [[12 Bealtaine]] [[2014]] thug sé cuairt ar [[Éirinn]]. Sa bhliain 2017, thug Trump le fios gur mhian leis go dtabharfaí poist i g[[Gnó|comhlacht]]<nowiki/>aí Meiriceánacha in Éirinn 'ar ais go Meiriceá.'<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Tugaigí poist in Éirinn ar ais go Meiriceá' - Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0816/897843-tugaigi-poist-in-eirinn-ar-ais-go-meiricea-uachtaran-trump/|date=2017-08-16|language=ga}}</ref> Ar 5-6 Meitheamh 2019, tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe go hÉirinn. Cuairt oifigiúil a bhí ann, an t-aon cheann amháin nuair a bhí Trump in oifig.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha ag an Taoiseach roimh Donald Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0605/1053677-failte-curtha-ag-an-taoiseach-roimh-donald-trump/|date=2019-06-05|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. Labhair an bheirt cheannairí ag preasócáid in Aerfort na Sionainne. [[Breatimeacht|Imeacht na Breataine]] as an Aontas Eorpach, an próiseas síochána sa Tuaisceart, imirce, trádáil agus an clár víosa E3 is mó a bhí idir chamáin acu. Dúirt an tUachtarán Trump gur mór an onóir dó a bheith in Éirinn. Dúirt sé freisin gur chreid sé go mbainfeadh Éire tairbhe as dealú na Breataine ón Aontas Eorpach.<ref name=":0" /> Thug sé cuairt ansin ar [[an Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]]. Chaith sé an oíche in a óstán féin. An lá dár gcionn, tháinig sé ar ais óna chuairt go dtí an Fhrainc leis an oíche ina diaidh sin a chaitheamh ann chomh maith. [[Íomhá:The White House - 54385647707.jpg|clé|mion|Trump agus Taoiseach Micheál Martin, 12 Márta 2025 => [[Donald Trump agus Éire]]]] == Féach freisin == * [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020]] * [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022]] * [[Ruathar ar an gCaipeatól (2021)|Ruathar ar an gCaipeatól, Eanáir 2021]] * [[Táinseamh faoi dhó Donald Trump]] * [[Cassidy Hutchinson]] * [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump: toghchán 2020]] * [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump]] : eolas rúnda slándála * [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]] * [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024]] * [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024]] * [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Meán Fómhair 2024]] * [[Dara téarma Donald Trump]], 2025-2029 * [[Cogadh trádála Trump]] * [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin]] * [[Cogadh Iosrael-Gaza]] agus [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta]] * [[Donald Trump agus Éire]] == Naisc sheachtracha == *Guaridan.co.uk : [https://www.theguardian.com/us-news/2023/may/09/e-jean-carroll-wins-trump-trial-verdict Faigheann an ghiúiré amach gur bhain Donald Trump mí-úsáid ghnéasach as an colúnaí E Jean Carroll (i mBéarla)] *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/Interim%20Staff%20Report%20FINAL.pdf Senate Committee on the Judiciary],: Subverting Justice: How the Former President and His Allies Pressured DOJ to Overturn the 2020 Election, 2021-10-07<ref name=":4" /> ==Tagairtí== {{reflist}} {{UachtaráinSAM}} {{DEFAULTSORT:Trump, Donald}} [[Catagóir:Donald Trump]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Pobalóirí]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Ciontóirí gnéis Meiriceánacha]] q6uu4w965off7qp455ov4t24wmtk2ll 1331367 1331366 2026-11-02T15:02:37Z NDG 68597 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-58317-74|~2026-58317-74]] ([[User talk:~2026-58317-74|talk]]) to last version by Conradder: reverting vandalism 1275585 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|signatura=Donald Trump (Presidential signature).svg}} Is é '''Donald John Trump''' an 45ú agus an 47ú h [[Uachtarán|Uachtarán ar]] [[na Stát Aontaithe|na Stáit Aontaithe]] (a rugadh ar an [[14 Meitheamh]] [[1946]]). Is fear [[gnó]], infheisteoir agus pearsa [[teilifís]]e [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é chomh maith. Is é Donald Trump an chéad iaruachtarán Meiriceánach riamh a cúisíodh i gcion coiriúil, rud a tharla i mí an Mheithimh 2023.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-cuisithe-as-caipeisi-runaicmithe-a-choinneail-go-midhleathach/|teideal=Trump cúisithe as cáipéisí rúnaicmithe a choinneáil go mídhleathach|dáta=2023-06-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-09}}</ref> Atoghadh é i mí na Samhna 2024. Thosaigh [[dara téarma Donald Trump]] ar an 20 Eanáir 2025. {{Main|Dara téarma Donald Trump}} [[Íomhá:Donald Trump NYMA.jpg|clé|mion|Aibreán 1964]] [[Íomhá:Donald Trump in the 1980s.tif|clé|mion|sna 1980idí luath]] [[Íomhá:Nancy Reagan accepting an award with Donald Trump and George Allen (cropped).jpg|clé|mion|1985]] [[Íomhá:Donald and Melania 1999.jpg|clé|mion|Trump agus [[Melania Trump|Melania]], 1999 (a chara ag an am; phós siad in 2005)]] [[Íomhá:Donald Trump by Gage Skidmore.jpg|mion|CPAC, Washington D.C. 10 Feabhra, 2011|clé]] == Tús a shaoil == Rugadh Trump ar an [[14 Meitheamh]] [[1946]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. B'as [[Tunga]] i [[Leòdhas]] in [[Albain]] a mháthair, [[Màiri Anna MacLeod]]. D'fhoghlaim sí Béarla sa scoil ach níor labhair sí ach [[Gaeilge na hAlban|Gàidhlig]] suas go dtí 18 bliain d’aois slánaithe aici.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-cad-a-cheapann-muintir-leodhais-faoi-thoghadh-duine-de-shliocht-an-oileain-ina-uachtaran-ar-sam/|teideal=FÍSEÁN: Cad a cheapann muintir Leòdhais faoi thoghadh duine de shliocht an oileáin ina Uachtarán ar SAM?|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/11/03/mary-macleod-trump-donald-trump-mother-biography-mom-immigrant-scotland-215779/|teideal=The Mystery of Mary Trump|údar=Michael Kruse|dáta=2020-05-08|language=en|work=POLITICO Magazine|dátarochtana=2025-03-12}}</ref><ref>Michael Kruse - Trump’s childhood friend, remembers the first color TV program he ever saw—at Trump’s house, a broadcast of a St. Patrick’s Day parade from Ireland, “and I remember his mom being very excited at that.”</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.politico.com/magazine/story/2016/05/donald-trump-scottish-village-scotland-mother-213882|teideal=The Tiny Scottish Village That Spawned Trump|údar=Peter Geoghegan|language=en|work=POLITICO Magazine|dátarochtana=2020-06-14}}</ref> B'as an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] tuismitheoirí a athar, cé go ndúirt Trump le blianta gurbh as an [[Sualainn]] iad. Tógadh an Trumpach i [[Queens]], buirg de chuid [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Bronnadh céim bhaitsiléara san [[eacnamaíocht]] ar Trump i mí Bealtaine 1968 ó Scoil Wharton (Ollscoil Pennsylvania). == Saol oibre == Tar éis an choláiste, chuaigh Trump isteach i gcuideachta a athar, E. Trump & Son, a d'fhorbair árasáin don mheánaicme i mbuirgí seachtracha Nua-Eabhrac. Bhí sé ina uachtarán ar an ngnólacht i 1974 agus bhí lámh aige in oscailt an t-óstán Grand Hyatt in Manhattan in 1980, agus Trump Tower in 1983. Chomh maith leis sin, sna 1980í, d'oscail Trump óstán-casinos in Atlantic City, New Jersey, cheannaigh sé Óstán Plaza in Manhattan agus cheannaigh sé eastát Mar-a-Lago in Palm Beach, Florida, a rinne sé athchóiriú agus a iompú ina chlub príobháideach. I measc fiontar eile, bhí aerlíne agus foireann ghairmiúil peile aige sa [[USFL]], nach maireann. Sa bhliain 1987, foilsíodh ''The Art of the Deal'', cuimhní cinn Trump agus leabhar a raibh an-éileamh air. In 2020, fuair an [[New York Times]] tuairisceáin chánach de chuid Trump thar thréimhse fiche bliain. Thuairiscigh Trump gur chaill sé na céadta milliún dollar. Idir 2010 agus 2020, theip air iasachtaí $287 milliún a aisíoc. I ndeich gcinn de na 15 bliana roimh 2020, níor íoc Trump aon cháin ioncaim, agus d'íoc sé $750 in 2016 agus 2017. ==2016-Eanáir 2021== Tar éis comórtais dhéin sna réamhthoghcháin, fuair Trump ainmniúchán na huachtaránachta ón b[[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Poblachtach]] i mí an Mheithimh 2016.<ref>Reid J. Epstein (June 16, 2015). "Donald Trump Enters 2016 Presidential Race". The Wall Street Journal</ref> Bhuaigh Trump an toghchán uachtaránachta ar [[8 Samhain]] [[2016]]. Vótáil níos mó daoine ar son [[Hillary Clinton]] áfach (beagnach trí mhilliún [[duine]]). Ach d’éirigh le Donald Trump an bua a fháil i níos mó stát.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump tofa ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/1109/830263-bua-do-trump-ar-na-bacain/|date=2016-11-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Agus é ag glacadh lena bhua, dúirt Trump, 70 bliain d'aois ag an am, go n-oibreodh sé ar son gach saoránach sa tír. D'iarr sé ar Mheiriceánaigh teacht le chéile agus an tír a thógáil as an nua.<ref name=":5" /> Ar an [[20 Eanáir]] [[2017]], ghlac compántas an rinceora aitheanta [[Michael Flatley]], "[[Lard of the Dance|Lord of the Dance]]", páirt i searmanas insealbhaithe. Creidtear go raibh suas le 250,000 duine i láthair ag an searmanas idir Cnoc an Chaipeatóil agus an Teach Bán (Obama i 2009<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/jan/22/trump-inauguration-crowd-sean-spicers-claims-versus-the-evidence|teideal=Trump's inauguration crowd: Sean Spicer's claims versus the evidence|údar=Elle Hunt|dáta=2017-01-22|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2020-06-14}}</ref>, 1.8 milliún).<ref>https://www.factcheck.org/2017/01/the-facts-on-crowd-size/</ref> Ar an [[22 Eanáir]] [[2017]], dúirt Trump go raibh calaois toghcháin ann (trí - cúig mhilliún duine) agus mar sin, vótáil níos mó daoine ar a shon. Ach níl fianaise ann chun bunús a thabhairt don éileamh sin, a dúirt na meáin ag an am[[nuachtán|.]]<ref>Without Evidence, Trump Tells Lawmakers 3 Million to 5 Million Illegal Ballots Cost Him the Popular Vote, [https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2017/01/23/at-white-house-trump-tells-congressional-leaders-3-5-million-illegal-ballots-cost-him-the-popular-vote/?utm_term=.43bbfa13b6fc Washington Post], 24 Eanáir 2017</ref> === Polasaithe === * '''An geilleagar''' Bhí fealsúnacht "cosantaíoch" ag Trump i gcónaí. Thug Trump le fios le linn 2016/7 go raibh sé i gceist aige teorainneacha níos láidre a chruthú agus go bhfuil margaí trádála níos fearr ag teastáil ó na Stáit Aontaithe chun dul i ngleic le heasnamh trádála Mheiriceá leis an gcuid eile den domhan, go háirithe leis an tSín.<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|title=Beidh 'Breatimeacht' go hiontach a deir Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0116/845268-beidh-breatimeacht-go-hiontach-a-deir-trump/|date=2017-01-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Lean Trump níos déanaí lena chuid polasaithe chun [[Taraif|taraifí]] a chur ar [[Allmhairiú|iompórtálacha]]. In 2018, leag sé taraifí 25 faoin gcéad ar [[Cruach (miotal)|chruach]] agus 10 faoin gcéad ar [[alúmanam]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Making Tariffs Great Again: Does President Trump Have Legal Authority to Implement New Tariffs on U.S. Trading Partners and China?|url=https://www.csis.org/analysis/making-tariffs-great-again-does-president-trump-have-legal-authority-implement-new-tariffs#:~:text=After%20the%20Department%20of%20Commerce,10%20percent%20tariffs%20on%20aluminum.|date=2024-10-10|language=en|author=Warren Maruyama, Lyric Galvin, William Alan Reinsch}}</ref> Sin ráite, ba mheasa a bhagairt ná a bhuille, is féidir a áitiú. Mar shampla, i mí Eanáir 2017, dúirt Trump go ndéanfadh sé margadh trádála a thairiscint don Bhreatain taobh istigh de chúpla seachtain, rud nár tharla riamh (vótáladh [[Breatimeacht]] in 2016).<ref name=":6" /> * '''Beartas fioscach''' Bhí beartas fioscach fáis aige. Mar shampla, tugadh isteach ciorruithe cánach do dhaoine a bhí ina suí go te.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.cbpp.org/research/federal-tax/the-2017-trump-tax-law-was-skewed-to-the-rich-expensive-and-failed-to-deliver|teideal=The 2017 Trump Tax Law Was Skewed to the Rich, Expensive, and Failed to Deliver on Its Promises {{!}} Center on Budget and Policy Priorities|údar=cbpp.org|dáta=2024-04-08|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-11-06|archivedate=2024-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408122545/https://www.cbpp.org/research/federal-tax/the-2017-trump-tax-law-was-skewed-to-the-rich-expensive-and-failed-to-deliver}}</ref> I rith an fheachtais toghchánaiochta, thug Donald Trump le fios go raibh rún aige ráta cáin chorporáideach na Stát Aontaithe a ísliú ó 35% go 15%. Bhí an ráta socraithe ag 21% i ndeireadh an lae.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ní fhágfaidh comhlachtaí de bharr pholasaithe Trump - ESRI|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/1111/830833-ni-fhagfaidh-comhlachtai-de-bharr-pholasithe-trump-ersi/|date=2016-11-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":7" /> * '''An [[An Meánoirthear|Meánoirthear]]''' Ar [[8 Nollaig]] [[2017]], d'fhógair [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], Donald Trump, go raibh na Stáit Aontaithe chun aitheantas a thabhairt feasta do [[Iarúsailéim]] mar [[Príomhchathair|phríomhchathair]] [[Iosrael]]. Mhaslaigh sé na [[An Phalaistín|Palaistínigh]] lena chuid cainte ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/12/13/trumps-jerusalem-move-a-blunder-with-consequences|teideal=Trump’s Jerusalem move: ‘A blunder with consequences’|údar=William Roberts|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2024-11-06}}</ref> === Táinseamh === Ar 18 Nollaig 2019, tháinsigh [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe]] Trump ar dhá chúis, is é sin mí-úsáid chumhachta agus baicinníocht na [[Comhdháil na Stát Aontaithe|Comhdhála]]. Chaith 230 vóta ar son an chéad chúis a chur agus 197 ina coinne; 229 vóta ar son an dara ceann agus 198 ina coinne. Ach ní raibh [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad na Stát Aontaithe]] sásta dul níos faide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tus-a-chur-le-triail-tainsimh-donald-trump-sa-seanad/|teideal=Tús á chur le triail táinsimh Donald Trump sa Seanad|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-06-14}}</ref> [[Táinseamh|Táinsíodh]] [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe|Teach na nIonadaithe]] an 45ú uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] don dara huair ar [[13 Eanáir]] [[2021]]. {{Main|Táinseamh faoi dhó Donald Trump}} === Ionsaí ar an Capitol, 6 Eanáir 2021 === Cé gur chaill Trump an toghchán in 2020 le breis is seacht milliún vóta, sheas sé leis an scéal gur aige a bhí an bua, bréag a spreag daoine chun ruathar a thabhairt faoin gCaipeatól i mí Eanáir 2021.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meiricea-ag-dul-i-leig-fogra-deanta-ag-donald-trump-go-bhfuil-se-ag-seasamh-duachtaranacht-sam-aris/|teideal=‘Tá Meiriceá ag dul i léig’ – fógra déanta ag Donald Trump go bhfuil sé ag seasamh d’uachtaránacht SAM arís|údar=Tuairisc|dáta=16 Samhain 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-16}}</ref> Rinne drong de lucht tacaíochta Donald Trump, Uachtarán Mheiriceá ag an am, ruathar ar Chaipeatól na Stát Aontaithe in Washington D.C. ar 6 Eanáir 2021. {{Main|Ruathar ar an gCaipeatól (2021)}} Ar 29 Meitheamh 2022, thug Hutchinson fianaise do choiste fiosrúcháin na n-imeachtaí ar an séú Eanáir 2021. Thug sí fianaise ar iompar agus meoin Trump sna laethanta thart ar an ionsaí ar an Capitol. {{Main|Cassidy Hutchinson}} I mí Lúnasa 2022, rinne an [[FBI]] ruathar ar theach saoire Trump in Mar-a-Lago Palm Beach, [[Florida]]. Thug Trump cáipéisí rúnaicmithe ón [[An Teach Bán|Teach Bán]] go dtí Florida leis lena scrios nuair a tháinig deireadh lena thréimhse mar uachtarán. Choinnigh an t-iarUachtarán ábhar a d’iarr oifigigh ón gCartlann Náisiúnta air a thabhairt ar ais ar feadh roinnt míonna agus níor scar sé leo go dtí gur bagraíodh an dlí air chun iad a fháil ar ais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dlus-a-chur-leis-na-fiosruchain-faoi-laethanta-deireanacha-trump-sa-teach-ban/|teideal=Dlús á chur leis na fiosrúcháin faoi laethanta deireanacha Trump sa Teach Bán|údar=Tuairisc|dáta=9 Lúnasa 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-14}}</ref> Thugadar leo 26 bosca cáipéisí agus bhí 11 baisc acu sin a bhí marcáilte rúnaicmithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/breis-is-300-caipeis-runaicmithe-faighte-ar-ais-o-donald-trump/|teideal=Breis is 300 cáipéis rúnaicmithe faighte ar ais ó Donald Trump|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-24}}</ref> ==As oifig, Eanáir 2021- Eanáir 2025== Le linn 2021 agus níos déanaí, bhí Trump á fhiosrú mar gheall ar an mbaint a bhí aige leis an [[Ruathar ar an gCaipeatól (2021)|ruathar ar an gCaipeatól]] agus mar gheall ar an {{Main|Stormy Daniels}} láimhseáil a rinne sé ar cháipéisí rúnda i ndiaidh dó an Teach Bán a fhágáil,<ref name=":1" /> Ar 8 Samhain 2022, theip ar chuid mhór de na hiarrthóirí ar thacaigh Trump leo i dtoghcháin lár téarma. {{Main|Toghcháin na Stát Aontaithe 2022}} [[Íomhá:Statement Of Special Counsel Jack Smith.webm|clé|mion|Special Counsel Jack Smith ar 9 Meitheamh 2023]][[Íomhá:Subverting_Justice_-_How_the_Former_President_and_His_Allies_Pressured_DOJ_to_Overturn_the_2020_Election.pdf|clé|mion|[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/Interim%20Staff%20Report%20FINAL.pdf Senate Committee on the Judiciary], 2021-10-07<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.judiciary.senate.gov/subverting-justice-how-the-former-president-and-his-allies-pressured-doj-to-overturn-the-2020-election|teideal=Subverting Justice: How the Former President and His Allies Pressured DOJ to Overturn the 2020 Election {{!}} United States Senate Committee on the Judiciary|language=en|work=www.judiciary.senate.gov|dátarochtana=2023-08-20}}</ref>]]Ar 15 Samhain 2022, bhí sé fógartha ag Trump go bhfuil rún aige a bheith ina iarrthóir arís sa chéad toghchán uachtaránachta eile in 2024. Bhí sé ag fógairt do dhaoine eile sa Pháirtí Poblachtach, a mbeadh fonn orthu a n-ainmneacha a chur chun cinn (gobharnóir [[Florida|Fhlorida]] Ron DeSantis agus gobharnóir [[Virginia]] [[Glenn Youngkin]], mar shampla), gan teacht trasna air. D'fhéadfadh sé chomh maith, a deirtear, go bhfuil sé i gceist aige leas a bhaint as a iarrthóireacht mar sciath chosanta in aghaidh na líomhaintí coiriúlachta a bhí curtha ina leith.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teanntás Trump: "beidh mé i m'iarrthóir arís in 2024"|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1116/1336423-teanntas-trump-beidh-me-i-miarrthoir-aris-in-2024/|date=2022-11-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Conspóid Stormy Daniels === Cuirtear ina leith gur íoc dlíodóirí Trump $130,000 le [[Stormy Daniels]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Stormy Daniels|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stormy_Daniels&oldid=1147534458|journal=Wikipedia|date=2023-03-31|language=en}}</ref> aisteoir i scannáin do dhaoine fásta, iar-striapach (de réir [[Melania Trump]]) agus struipeálaí as [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]], [[Louisiana]], le go gcoinneodh sí an caidreamh collaí a deirtear a bhí acu le chéile (sa bhliain 2006) faoi rún. Cúisíodh Trump in 2023 in íocaíochtaí neamhdhleathacha a thabhairt di nuair a bhí a fheachtas toghchánaíochta don uachtaránacht faoi lán seoil in 2016.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump le cúisiú in íocaíochtaí a thabhairt do Stormy Daniels|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0331/1367416-trump-le-cuisiu-in-iocaiochtai-a-thabhairt-do-stormy-daniels/|date=2023-03-31|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuiseanna-coiriula-a-gcur-i-leith-donald-trump-mar-gheall-ar-iocaiocht-le-stormy-daniels/|teideal=Cúiseanna coiriúla á gcur i leith Donald Trump mar gheall ar íocaíocht le Stormy Daniels|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-31}}</ref> Ócáid eisceachtúil a bhí ann, mar ib'é Trump an chéad uachtarán nó iaruachtarán de chuid na Stát Aontaithe dár tharla a leithéid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/donald-trump-a-thabhairt-os-comhair-na-cuirte-in-manhattan/|teideal=Donald Trump á thabhairt os comhair na cúirte in Manhattan|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-04}}</ref> === Mí-úsáid ghnéis === Ar [[9 Bealtaine]] [[2023]], fuair giúire i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] go ndearna iar-[[uachtarán na Stát Aontaithe]] [[Donald Trump]] [[mí-úsáid ghnéis]] ar an [[iriseoir]] E Jean Carroll sa bhliain 1995 / 1996 isan Bergdorf Goodman, siopa ilrannach i Nua Eabhrac. {{Main|E. Jean Carroll v. Donald J. Trump}} === Comhcheilg agus ráitis bhréige === Ar 1 Lúnasa 2023, bhí sé curtha i leith Donald Trump gur chuaigh sé i mbun comhcheilge chun torthaí an toghcháin uachtaránachta in 2020 a chur ar ceal ar mhaithe le fanacht i gcumhacht.<ref name=":03">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-le-cur-ar-a-thriail-as-iarracht-a-dheanamh-torthai-toghchain-a-chur-ar-ceal/|teideal=Trump le cur ar a thriail as iarracht a dhéanamh torthaí toghcháin a chur ar ceal|údar=Tuairisc|dáta=2 Lúnasa 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-08-02}}</ref> {{Main|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)}} === Eolas rúnda slándála === Ar 8 Meitheamh 2023, bhí Trump cúisithe ag ardghiúiré feidearálach i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil tar éis dó imeacht as an Teach Bán in 2021 agus i mbac a chur ar riar na córa. Bhí cúiseanna eile curtha ina leith chomh maith – comhcheilg a bheith ar bun aige agus ráitis bhréige a dhéanamh ina measc.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump cúisithe i gcáipéisí rúnaicmithe a choinneáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0609/1388243-donald-trump-cuisithe-i-gcaipeisi-runaicmithe-a-choinneail/|date=2023-06-09|language=ga}}</ref><ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-cosuil-go-gcuirfidh-an-dli-aon-bhac-ar-iarracht-trump-filleadh-ar-an-teach-ban/|teideal=Ní cosúil go gcuirfidh an dlí aon bhac ar iarracht Trump filleadh ar an Teach Bán|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=14 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-14}}</ref> Líomhnaítear gur thug Trump cáipéisí rúnaicmithe ón Teach Bán go dtí Florida leis lena scrios nuair a tháinig deireadh lena thréimhse mar uachtarán, beart a bheadh in aghaidh an dlí. Faoi Acht Thaifid an Uachtaráin, is leis an Rialtas gach ábhar oifigiúil agus ní mór é ar fad a chur ar fáil don chartlann ach a dtagann deireadh le téarma Uachtaráin. Choinnigh an t-iarUachtarán 15 bosca d’ábhar a d’iarr oifigigh ón gCartlann Náisiúnta air a thabhairt ar ais ar feadh roinnt míonna agus níor scar sé leo go dtí gur bagraíodh an dlí air chun iad a fháil ar ais.<ref name=":2" /> {{Main|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)}} I mí Lúnasa 2022, rinne gníomhairí ón FBI ruathar gan choinne ar eastát an iar-Uachtaráin in Florida Chuardaigh na gníomhairí an áit go mion agus thug siad leo na mílte cáipéis a bhí faoi ghlas i dtaisceadán. De réir an dlí, ba cheart aon cháipéis rúnaicmithe a bhí ina sheilbh ag Trump a bheith tugtha ar láimh aige do Chartlann Náisiúnta na Stát Aontaithe nuair a tháinig deireadh lena théarma oifige.<ref name=":3" /><ref name=":02" /> === Ionchúiseamh Trump in Georgia === Ar 14 Lúnasa 2023, bhí iaruachtarán na Stát Aontaithe, [[Donald Trump]], cúisithe ag ardghiúiré in [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] in iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] na tíre in 2020 a chur ar ceal. Tugtar '''''The State of Georgia v. Donald J. Trump, et al''''' ar an gcás. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22288386/|teideal=Tús Áite: Súil Siar na Seachtaine|údar=Raidió na Gaeltachta|dáta=18 Lúnasa 2023|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-08-19}}</ref> {{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}} === Ciníochas === I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáide as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}</ref> Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí. ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’ Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}</ref>. [[Íomhá:Donald Trump speaking at Turning Point Action's Believers Summit, July 26, 2024, West Palm Beach.jpg|clé|mion|Iúil 2024]] == Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024 == Sheas Trump i dToghchán na hUachtaránachta 2024. {{Main|Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024}} Ar an 13 Iúil 2024, rinneadh [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|iarracht Donald Trump a fheallmharú]]. {{Main|Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024}} Mhaígh Trump gur “shábháil Dia é agus cuspóir aige”.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/re-orga-geallta-ag-donald-trump-do-mhuintir-mheiricea-ach-udair-imni-go-leor-acu/|teideal=‘Ré órga’ geallta ag Donald Trump do mhuintir Mheiriceá, ach údair imní go leor acu|údar=Alex Hijmans|dáta=6 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-06}}</ref> Rinneadh [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|iarracht eile]] é a fheallmharú ar an 15 Meán Fómhair 2024. {{Main|Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024}}Bhí Trump tofa ina uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá don dara huair ar an 5/6 Samhain 2024 agus an ceann is fearr faighte aige ar [[Kamala Harris]]. B'é an chéad duine a ciontaíodh as coir sa chúirt a toghadh chun na hoifige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-ar-thairseach-an-ti-bhain-aris-agus-e-chun-cinn-sna-stait-luaineacha/|teideal=Trump tofa ina uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá don dara huair|dáta=2024-11-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-06}}</ref><ref name=":8" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump leis an dara seal a chaitheamh sa Teach Bán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1106/1479337-donald-trump-leis-an-dara-seal-a-chaitheamh-sa-teach-ban/|date=2024-11-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Fuair na Poblachtánaigh tromlach sa [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad]] agus sa [[Comhdháil na Stát Aontaithe|Chomhdháil]] chomh maith. Tháinig lucht tacaíochta Trump amach ina sluaite chun vóta a thabhairt dó. Ní hamháin sin, ach thug daoine nach mbeifeá ag súil go dtacóidís leis vóta dó. Muintir Latino na mbruachbhailte mar shampla – dream a chreid, de réir cosúlachta, gur tábhachtaí scéal na heacnamaíochta, gur tábhachtaí rud éigin a dhéanamh faoin síorardú ar phraghsanna an bhia agus na rátaí cánach, ná na maslaí a chaith Trump agus a lucht leanúna leo agus le hinimircigh eile go tráthrialta.<ref name=":8" /> == 47ú hUachtarán na Stát Aontaithe, Eanáir 2025 - Eanáir 2029 == Thosaigh [[dara téarma Donald Trump]] ar an 20 Eanáir 2025.{{Main|Dara téarma Donald Trump}}{{Main|Cogadh trádála Trump}}{{Main|Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin}}{{Main|Cogadh Iosrael-Gaza}}{{Main|Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta}} Ar an 12 Márta 2025, sa Teach Bán, dúirt Trump leis an Taoiseach Micheál Martin nár theastaigh uaidh aon rud a dhéanamh a ghoillfeadh ar Éirinn. {{Main|Donald Trump agus Éire}} [[Íomhá:Photo of the Day 3 17 17 (34005795892).jpg|clé|mion|Trump, Enda Kenny, agus Wilbur Ross, 16 Márta 2017]] [[Íomhá:F20190314AH-0862 (32446200787).jpg|clé|mion|Leo Varadkar, Trump, [[:Catagóir:Ban Uachtaráin na Stát Aontaithe|Ban Uachtarán na S.A.]] [[Melania Trump]] agus Dr. Matthew Barrett, 14 Márta 2019 ]] [[Íomhá:The President and First Lady in Ireland (48051614248).jpg|clé|mion|[[An Dún Beag]] / Doonbeg<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.trumpgolfireland.com/|teideal=Home - Trump International Golf Club - Doonbeg|work=www.trumpgolfireland.com|dátarochtana=2025-03-12}}</ref>]] == Trump in Éirinn == Cheannaigh an Trumpach cúrsa [[Galf|gailf]] in aice le [[An Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]] (''Trump International Golf Links'') ar an [[11 Feabhra]] [[2014]]. Ar an [[12 Bealtaine]] [[2014]] thug sé cuairt ar [[Éirinn]]. Sa bhliain 2017, thug Trump le fios gur mhian leis go dtabharfaí poist i g[[Gnó|comhlacht]]<nowiki/>aí Meiriceánacha in Éirinn 'ar ais go Meiriceá.'<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Tugaigí poist in Éirinn ar ais go Meiriceá' - Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0816/897843-tugaigi-poist-in-eirinn-ar-ais-go-meiricea-uachtaran-trump/|date=2017-08-16|language=ga}}</ref> Ar 5-6 Meitheamh 2019, tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe go hÉirinn. Cuairt oifigiúil a bhí ann, an t-aon cheann amháin nuair a bhí Trump in oifig.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha ag an Taoiseach roimh Donald Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0605/1053677-failte-curtha-ag-an-taoiseach-roimh-donald-trump/|date=2019-06-05|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]]. Labhair an bheirt cheannairí ag preasócáid in Aerfort na Sionainne. [[Breatimeacht|Imeacht na Breataine]] as an Aontas Eorpach, an próiseas síochána sa Tuaisceart, imirce, trádáil agus an clár víosa E3 is mó a bhí idir chamáin acu. Dúirt an tUachtarán Trump gur mór an onóir dó a bheith in Éirinn. Dúirt sé freisin gur chreid sé go mbainfeadh Éire tairbhe as dealú na Breataine ón Aontas Eorpach.<ref name=":0" /> Thug sé cuairt ansin ar [[an Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]]. Chaith sé an oíche in a óstán féin. An lá dár gcionn, tháinig sé ar ais óna chuairt go dtí an Fhrainc leis an oíche ina diaidh sin a chaitheamh ann chomh maith. [[Íomhá:The White House - 54385647707.jpg|clé|mion|Trump agus Taoiseach Micheál Martin, 12 Márta 2025 => [[Donald Trump agus Éire]]]] == Féach freisin == * [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020]] * [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022]] * [[Ruathar ar an gCaipeatól (2021)|Ruathar ar an gCaipeatól, Eanáir 2021]] * [[Táinseamh faoi dhó Donald Trump]] * [[Cassidy Hutchinson]] * [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump: toghchán 2020]] * [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump]] : eolas rúnda slándála * [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]] * [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024]] * [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024]] * [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Meán Fómhair 2024]] * [[Dara téarma Donald Trump]], 2025-2029 * [[Cogadh trádála Trump]] * [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin]] * [[Cogadh Iosrael-Gaza]] agus [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta]] * [[Donald Trump agus Éire]] == Naisc sheachtracha == *Guaridan.co.uk : [https://www.theguardian.com/us-news/2023/may/09/e-jean-carroll-wins-trump-trial-verdict Faigheann an ghiúiré amach gur bhain Donald Trump mí-úsáid ghnéasach as an colúnaí E Jean Carroll (i mBéarla)] *[https://www.judiciary.senate.gov/imo/media/doc/Interim%20Staff%20Report%20FINAL.pdf Senate Committee on the Judiciary],: Subverting Justice: How the Former President and His Allies Pressured DOJ to Overturn the 2020 Election, 2021-10-07<ref name=":4" /> ==Tagairtí== {{reflist}} {{UachtaráinSAM}} {{DEFAULTSORT:Trump, Donald}} [[Catagóir:Donald Trump]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Pobalóirí]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Ciontóirí gnéis Meiriceánacha]] fcts43blcijpsjjpqf04thr7kq5o37q Teimpléad:Teachtaí Dála an 32ú Dáil 10 66170 1331510 1331095 2026-11-02T21:29:56Z LametinoWiki 23199 1331510 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Teachtaí Dála an 32ú Dáil |state = |title = [[An 32ú Dáil|Teachtaí Dála an 32ú Dáil]] |bodyclass = hlist |above = Mar [[An 32ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2016]], le hathruithe<br/>[[Ceann Comhairle]]: [[Seán Ó Fearghaíl]] |group1 = [[Fine Gael]] (50) |list1 = [[Maria Bailey|Bailey]]{{·}} [[Seán Barrett (Fine Gael)|Barrett]]{{·}} [[Pat Breen|Breen]]{{·}} [[Colm Ó Bróithe|Ó Bróithe]]{{·}} [[Richard Bruton|Bruton]]{{·}} [[Peter Burke|Burke]]{{·}} [[Catherine Byrne|C. Byrne]]{{·}} [[Ciarán Cannon|Cannon]]{{·}} [[Joe Carey|Carey]]{{·}} [[Marcella Corcoran Kennedy|Corcoran Kennedy]]{{·}} [[Simon Coveney|Coveney]]{{·}} [[Michael Creed|Creed]]{{·}} [[Jim Daly|J. Daly]]{{·}} [[Michael W. D'Arcy|D'Arcy]]{{·}} [[John Deasy (Fine Gael)|Deasy]]{{·}} [[Pat Deering|Deering]]{{·}} [[Regina Doherty|R. Doherty]]{{·}} [[Paschal Donohoe|Donohoe]]{{·}} [[Andrew Doyle|Doyle]]{{·}} [[Bernard Durkan|Durkan]]{{·}} [[Damien English|English]]{{·}} [[Alan Farrell|Farrell]]{{·}} [[Frances Fitzgerald|Fitzgerald]]{{·}} [[Peter Fitzpatrick|Fitzpatrick]]{{·}} [[Charles Flanagan|Flanagan]]{{·}} [[Brendan Griffin|Griffin]]{{·}} [[Síomón Ó hEarchaí|Ó hEarchaí]]{{·}} [[Martin Heydon|Heydon]]{{·}} [[Heather Humphreys|Humphreys]]{{·}} [[Paul Kehoe|Kehoe]]{{·}} [[Éanna Ó Coinnigh|E. Ó Coinnigh]]{{·}} [[Seán Kyne|Kyne]]{{·}} [[Josepha Madigan|Madigan]]{{·}} [[Helen McEntee|McEntee]]{{·}} [[Joe McHugh|McHugh]]{{·}} [[Tony McLoughlin|McLoughlin]]{{·}} [[Mary Mitchell O'Connor|Mitchell O'Connor]]{{·}} [[Dara Murphy|D. Murphy]]{{·}} [[Eoghan Murphy|Eoghan Murphy]]{{·}} [[Hildegarde Naughton|H. Naughton]]{{·}} [[Tom Neville (polaiteoir)|Neville]]{{·}} [[Micheál Ó Nuanáin|Ó Nuanáin]]{{·}} [[Kate O'Connell|O'Connell]]{{·}} [[Pádraig Ó Donnabháin|Ó Donnabháin]]{{·}} [[Fergus O'Dowd|O'Dowd]]{{·}} [[John Paul Phelan|Phelan]]{{·}} [[Michael Ring|Ring]]{{·}} [[Noel Rock|Rock]]{{·}} [[David Stanton|Stanton]]{{·}} ''[[Leo de Varad|de Varad]]'' |group2 = [[Fianna Fáil]] (44) |list2 = [[Bobby Aylward|Aylward]]{{·}} [[John Brassil|Brassil]]{{·}} [[Declan Breathnach|Breathnach]]{{·}} [[Séamus de Brún|de Brún]]{{·}} [[Máire de Buitléir|de Buitléir]]{{·}} [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)|T. Ó Broin]]{{·}} [[Jackie Cahill|Cahill]]{{·}} [[Dara Mac Giolla Laoire|Mac Giolla Laoire]]{{·}} [[Pat Casey|Casey]]{{·}} [[Shane Cassells|Cassells]]{{·}} [[Lisa Chambers|L. Chambers]]{{·}} [[Seán Mac Ambróis|Mac Ambróis]]{{·}} [[Niall Collins|N. Collins]]{{·}} [[Barry Cowen|Cowen]]{{·}} [[John Curran|Curran]]{{·}} [[Stephen Donnelly|Donnelly]]{{·}} [[Tadhg Ó Dubhlaoigh|Ó Dubhlaoigh]]{{·}} [[Seán Fleming|Fleming]]{{·}} [[Pat the Cope Gallagher|Gallagher]]{{·}} [[Seán Haughey|Haughey]]{{·}} [[Billy Kelleher|Kelleher]]{{·}} [[John Lahart|Lahart]]{{·}} [[Séamas Laighléis|Laighléis]]{{·}} ''[[Mícheál Ó Máirtín|M. Ó Máirtín]]''{{·}} [[Breandán Mac Gabhann|Breandán Mac Gabhann]]{{·}} [[Charlie McConalogue|McConalogue]]{{·}} [[Michael McGrath|Michael McGrath]]{{·}} [[John J. McGuinness|McGuinness]]{{·}} [[Marc MacSharry|MacSharry]]{{·}} [[Aindrias Moynihan|A. Moynihan]]{{·}} [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|M. Moynihan]]{{·}} [[Margaret Murphy O'Mahony|Murphy O'Mahony]]{{·}} [[Eugene Murphy|Eugene Murphy]]{{·}} [[Darragh Ó Briain|D. Ó Briain]]{{·}} [[Jim O'Callaghan|O'Callaghan]]{{·}} [[Éamon Ó Cuív|Ó Cuív]]{{·}} [[Liam Ó Deághaidh|Ó Deághaidh]]{{·}} [[Kevin O'Keeffe|O'Keeffe]]{{·}} [[Fiona O'Loughlin|O'Loughlin]]{{·}} [[Frank O'Rourke|O'Rourke]]{{·}} [[Anne Rabbitte|Rabbitte]]{{·}} [[Éamonn Ó Scannláin|Ó Scannláin]]{{·}} [[Niamh Smyth|Smyth]]{{·}} [[Roibeard Ó Troithigh|Ó Troithigh]] |group3 = [[Sinn Féin]] (21) |list3 = ''[[Gearóid Mac Ádhaimh|Mac Ádhaimh]]''{{·}} [[Seán Ó Bradaigh|Ó Bradaigh]]{{·}} [[Páid Ó Buachalla|Ó Buachalla]]{{·}} [[Muiris Ó Caoindealbháin|Ó Caoindealbháin]]{{·}} [[Seán Mac Concradha|S. Mac Concradha]]{{·}} [[David Cullinane|Cullinane]]{{·}} [[Piaras Ó Dochartaigh|P. Ó Dochartaigh]]{{·}} [[Dessie Ellis|Ellis]]{{·}} [[Martin Ferris|M. Ferris]]{{·}} [[Kathleen Funchion|Funchion]]{{·}} [[Martin Kenny|M. Kenny]]{{·}} [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill|Mhic Dhomhnaill]]{{·}} [[Denise Mitchell|Mitchell]]{{·}} [[Imelda Munster|Munster]]{{·}} [[Jonathan O'Brien|J. O'Brien]]{{·}} [[Eoin Ó Broin|Ó Broin]]{{·}} [[Caoimhghín Ó Caoláin|Ó Caoláin]]{{·}} [[Donnchadh Ó Laoghaire|Ó Laoghaire]]{{·}} [[Louise O'Reilly|O'Reilly]]{{·}} [[Aengus Ó Snodaigh|Ó Snodaigh]]{{·}} [[Brian de Stainléigh|de Stainléigh]] |group4 = [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] (7) |list4 = [[Joan Burton|Burton]]{{·}} ''[[Brendan Howlin|Howlin]]''{{·}} [[Alan Kelly (polaiteoir)|Kelly]]{{·}} [[Brendan Ryan|Ryan]]{{·}} [[Seán Sherlock|Sherlock]]{{·}} [[Jan O'Sullivan|J. O'Sullivan]]{{·}} [[Willie Penrose|Penrose]] |group5 = [[Comhghuaillíocht Frith-Dhéine-Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|CFD-CPRB]] (6) |list5 = [[Mick Barry|Barry]]{{·}} [[Risteard Buíd Bairéid|Buíd Bairéid]]{{·}} [[Ruth Coppinger|Coppinger]]{{·}} [[Gino Kenny|G. Kenny]]{{·}} [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Murphy]]{{·}} [[Bríd Smith|Smith]] |group6 = [[Independents 4 Change]] (3) |list6 = [[Joan Collins (polaiteoir)|J. Collins]]{{·}} [[Clare Daly|C. Daly]]{{·}} [[Mick Wallace|Wallace]] |group7 = [[Na Daonlathaigh Shóisialta]] (2) |list7 = ''[[Catherine Murphy|C. Murphy]]''{{·}} ''[[Róisín Shortall|Shortall]]'' |group8 = [[Comhaontas Glas]] (2) |list8 = [[Catherine Martin|Martin]]{{·}} ''[[Éamon Ryan|Ryan]]'' |group9 = [[Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe|Grúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe<br />is iad atá Dífhostaithe]] (1) |list9 = [[Séamus Healy|Healy]] |group10 = [[Neamhspleách (polaitíocht)|Neamhspleáigh]] (21) |list10 = [[Tommy Broughan|Broughan]]{{·}} [[Seán Canney|Canney]]{{·}} [[Michael Collins (polaiteoir)|M. Collins]]{{·}} [[Caitríona Ní Chonghaile|Ní Chonghaile]]{{·}} [[Michael Fitzmaurice (polaiteoir)|Fitzmaurice]]{{·}} [[Nollaig Ó Griallais|Ó Griallais]]{{·}} [[John Halligan|Halligan]]{{·}} [[Michael Harty|Harty]]{{·}} [[Danny Healy-Rae|D. Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Healy-Rae|M. Healy-Rae]]{{·}} [[Michael Lowry|Lowry]]{{·}} [[Finian McGrath|F. McGrath]]{{·}} [[Mattie McGrath]]{{·}} [[Kevin Moran (polaiteoir)|Moran]]{{·}} [[Denis Naughten|D. Naughten]]{{·}} [[Carol Nolan|Nolan]]{{·}} [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|M. O'Sullivan]]{{·}} [[Thomas Pringle|Pringle]]{{·}} [[Shane Ross|Ross]]{{·}} [[Peadar Tóibín|Tóibín]]{{·}} [[Katherine Zappone|Zappone]] |below = {{·}} ''Cló Iodálach'' = Ceannairí na bPairtithe '''Trom''' = Airí }}<noinclude> [[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]] [[Catagóir:Teimpléid]]</noinclude> l77xums2ovb32xandrr4n2hzimzfeev Seán Mac Ambróis 0 66323 1331389 1294143 2026-11-02T16:04:09Z LametinoWiki 23199 1331389 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[An Roinn Airgeadais|Aire Airgeadais]] na h[[Éire|Éireann]] agus leascheannaire ar [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] é '''Seán Mac Ambróis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/102/eng/initiated/b10218d.pdf|teideal=An Bille um Reacht na dTréimhsí (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Méan Fómhair, 2018}}</ref> nó '''''Jack Chambers''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an 21 Samhain 1990).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/jack-chambers-ga/|teideal=Jack Chambers|údar=gov.ie|dáta=2020-07-01|language=ga-IE|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-06-19|archivedate=2024-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619185541/https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/jack-chambers-ga/}}</ref> Tá Mac Ambróis ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]] ón bhliain 2016.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Jack Chambers ceaptha ina leascheannaire nua ar Fhianna Fáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0619/1455610-jack-chambers-ceaptha-ina-leascheannaire-nua-ar-fhianna-fail/|date=2024-06-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Mac Ambróis ina Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":022">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> [[Íomhá:Jack Chambers.jpg|clé|mion|2016|259x259px]] [[Íomhá:Jack Chambers (official portrait) 2020.jpg|clé|mion|2020|259x259px]] == Beatha == Cé gur i n[[Gaillimh]] a rugadh Mac Ambróis, bhog sé go hIarthar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ag aois óg. Is [[Lia|dochtúir leighis]] é agus rinne sé staidéar ar Leigheas san [[RCSI]]. Tá céim onóracha aige sa Dlí agus san Eolaíocht Pholaitiúil ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]].<ref name=":0" /> Sna [[2010idí]], bhí Chambers ina Chomhairleoir le [[Comhairle Contae Fhine Gall]] chomh maith le bheith ina Leas-Mhéara. Toghadh é chuig an Dáil in olltoghchán Feabhra 2016 in Iarthar Bhaile Átha Cliath, a chéad rith riamh, agus atoghadh é in olltoghchán 2020. Bhí Mac Ambróis ina Phríomh Aoire ar an Rialtas i [[Roinn an Taoisigh]] idir 2020-22, bhí sé ina Aire Stáit i ranna éagsúla - ina measc i ngnóthaí Gaeltachta idir 2021-2022 (tráth a chuir sé go mór lena chuid Gaeilge agus tugadh isteach reachtaíocht chun cearta teanga phobal na Gaeilge a neartú) agus Aire Stáit Cosanta. Léirigh sé go raibh sé compordach ag labhairt Gaeilge nuair a bhí sé ina aire stáit don Ghaeltacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/idir-mhaith-agus-olc-dfhianna-fail-in-iarthar-na-hardchathrach-an-seans-ag-coppinger-filleadh/|teideal=Idir mhaith agus olc d’Fhianna Fáil in iarthar na hardchathrach, an-seans ag Coppinger filleadh|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=28 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-02}}</ref> Bhí sé ina bhall gníomhach ar choistí éagsúla Oireachtais, lena n-áirítear an ''Coiste um Ghníomhú ar son na hAeráide'', an ''Coiste Dlí agus Cirt'' ''agus Comhionannais'' agus an ''Coiste um Athchóiriú an tSeanaid''.<ref name=":0" /> Ar an 19 Meitheamh 2024, cheap an Tánaiste agus ceannaire Fhianna Fáil, [[Mícheál Ó Máirtín]], Chambers mar leascheannaire - folúntas a bhí sa pháirtí ó d'fhág [[Dara Mac Giolla Laoire]] an post i 2020 i bhfianaise scannal dhinnéar gailf Thithe an Oireachtais. Dúirt Ó Máirtín gur polaiteoir cumasach agus díograiseach é Chambers a bhfuil "scileanna eagrúcháin" den scoth aige.<ref name=":1" /> Ar an 25 Meitheamh 2024, ceapadh Chambers mar Aire Airgeadais<ref>Ag an aire airgeadais atá an aireacht is sinsearaí sa Rialtas </ref> (in áit [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]] atá ainmnithe ina [[Coimisinéir Eorpach|Choimisinéir Eorpach]] thar ceann na hÉireann). D'fhág ceapachán Chambers ro riabh cainteoir Gaeilge atá ina aire airgeadais den chéad uair ó 2017 (nuair a bhí an post ag [[Michael Noonan]], iarcheannaire [[Fine Gael|Fhine Gael]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-t-iar-aire-stait-gaeltachta-jack-chambers-le-ceapadh-ina-aire-airgeadais/|teideal=An t-iar-aire stáit Gaeltachta Jack Chambers le ceapadh ina aire airgeadais|dáta=2024-06-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-25}}</ref> I mí Eanáir 2025, ceapadh Chambers ina Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":022" /> == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Chambers, Jack}} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1990]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] 72yu86eimuyqv522iook1q02hwu0d20 1331427 1331389 2026-11-02T17:28:39Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Jack Chambers]] go [[Seán Mac Ambróis]]: Leagan Gaeilge 1331389 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[An Roinn Airgeadais|Aire Airgeadais]] na h[[Éire|Éireann]] agus leascheannaire ar [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] é '''Seán Mac Ambróis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/102/eng/initiated/b10218d.pdf|teideal=An Bille um Reacht na dTréimhsí (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Méan Fómhair, 2018}}</ref> nó '''''Jack Chambers''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an 21 Samhain 1990).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/jack-chambers-ga/|teideal=Jack Chambers|údar=gov.ie|dáta=2020-07-01|language=ga-IE|work=www.gov.ie|dátarochtana=2024-06-19|archivedate=2024-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619185541/https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/jack-chambers-ga/}}</ref> Tá Mac Ambróis ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]] ón bhliain 2016.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Jack Chambers ceaptha ina leascheannaire nua ar Fhianna Fáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0619/1455610-jack-chambers-ceaptha-ina-leascheannaire-nua-ar-fhianna-fail/|date=2024-06-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Mac Ambróis ina Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":022">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> [[Íomhá:Jack Chambers.jpg|clé|mion|2016|259x259px]] [[Íomhá:Jack Chambers (official portrait) 2020.jpg|clé|mion|2020|259x259px]] == Beatha == Cé gur i n[[Gaillimh]] a rugadh Mac Ambróis, bhog sé go hIarthar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ag aois óg. Is [[Lia|dochtúir leighis]] é agus rinne sé staidéar ar Leigheas san [[RCSI]]. Tá céim onóracha aige sa Dlí agus san Eolaíocht Pholaitiúil ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]].<ref name=":0" /> Sna [[2010idí]], bhí Chambers ina Chomhairleoir le [[Comhairle Contae Fhine Gall]] chomh maith le bheith ina Leas-Mhéara. Toghadh é chuig an Dáil in olltoghchán Feabhra 2016 in Iarthar Bhaile Átha Cliath, a chéad rith riamh, agus atoghadh é in olltoghchán 2020. Bhí Mac Ambróis ina Phríomh Aoire ar an Rialtas i [[Roinn an Taoisigh]] idir 2020-22, bhí sé ina Aire Stáit i ranna éagsúla - ina measc i ngnóthaí Gaeltachta idir 2021-2022 (tráth a chuir sé go mór lena chuid Gaeilge agus tugadh isteach reachtaíocht chun cearta teanga phobal na Gaeilge a neartú) agus Aire Stáit Cosanta. Léirigh sé go raibh sé compordach ag labhairt Gaeilge nuair a bhí sé ina aire stáit don Ghaeltacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/idir-mhaith-agus-olc-dfhianna-fail-in-iarthar-na-hardchathrach-an-seans-ag-coppinger-filleadh/|teideal=Idir mhaith agus olc d’Fhianna Fáil in iarthar na hardchathrach, an-seans ag Coppinger filleadh|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=28 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-02}}</ref> Bhí sé ina bhall gníomhach ar choistí éagsúla Oireachtais, lena n-áirítear an ''Coiste um Ghníomhú ar son na hAeráide'', an ''Coiste Dlí agus Cirt'' ''agus Comhionannais'' agus an ''Coiste um Athchóiriú an tSeanaid''.<ref name=":0" /> Ar an 19 Meitheamh 2024, cheap an Tánaiste agus ceannaire Fhianna Fáil, [[Mícheál Ó Máirtín]], Chambers mar leascheannaire - folúntas a bhí sa pháirtí ó d'fhág [[Dara Mac Giolla Laoire]] an post i 2020 i bhfianaise scannal dhinnéar gailf Thithe an Oireachtais. Dúirt Ó Máirtín gur polaiteoir cumasach agus díograiseach é Chambers a bhfuil "scileanna eagrúcháin" den scoth aige.<ref name=":1" /> Ar an 25 Meitheamh 2024, ceapadh Chambers mar Aire Airgeadais<ref>Ag an aire airgeadais atá an aireacht is sinsearaí sa Rialtas </ref> (in áit [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]] atá ainmnithe ina [[Coimisinéir Eorpach|Choimisinéir Eorpach]] thar ceann na hÉireann). D'fhág ceapachán Chambers ro riabh cainteoir Gaeilge atá ina aire airgeadais den chéad uair ó 2017 (nuair a bhí an post ag [[Michael Noonan]], iarcheannaire [[Fine Gael|Fhine Gael]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-t-iar-aire-stait-gaeltachta-jack-chambers-le-ceapadh-ina-aire-airgeadais/|teideal=An t-iar-aire stáit Gaeltachta Jack Chambers le ceapadh ina aire airgeadais|dáta=2024-06-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-25}}</ref> I mí Eanáir 2025, ceapadh Chambers ina Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":022" /> == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Chambers, Jack}} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1990]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] 72yu86eimuyqv522iook1q02hwu0d20 Pat the Cope Gallagher 0 66325 1331420 1314725 2026-11-02T17:18:28Z LametinoWiki 23199 1331420 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]], iar-aire stáit Gaeltachta agus [[Teachta Dála]] é '''Pat “the Cope” Ó Gallachóir''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Gallagher''''' mar is fearr aithne air''.'' Tá sé ina bhall de [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil.]] Tá breis is dhá scór bliain caite ag Ó Gallachóir ag plé leis an bpolaitíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-failte-romhaibh-go-dti-tuairisc-bheo-faoi-olltoghchan-2024/|teideal=TUAIRISC BHEO: Na suíocháin go léir sa 34ú Dáil líonta, Fianna Fáil ar an bpáirtí is mó|dáta=2024-12-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-02}}</ref> == Gairm == Toghadh Ó Gallachóir chun na Dála naoi n-uaire idir 1981 agus 2016 agus toghadh é chun na hEorpa faoi thrí le linn na tréimhse sin chomh maith, i 1994, i 1999 agus arís in 2009. Chaill Gallagher, a raibh dhá sheal aige mar aire stáit na Gaeltachta, a shuíochán in olltoghchán 2020. In [[Olltoghchán 2024]], bhí Gallagher tofa i nDún na nGall sa 15ú comhaireamh. == Féach freisin == * [[Dún na nGall (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún na nGall]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 22ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 23ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 24ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 25ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Gallagher, Pat the Cope}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 22ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 23ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 24ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 25ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 26ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 27ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 29ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 30ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]] [[Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] t3ky4d21ihz6t7r0r7oook5675i9kxm Séamas Laighléis 0 66328 1331432 1294230 2026-11-02T17:33:17Z LametinoWiki 23199 1331432 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Séamas Laighléis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/24/eng/initiated/b2418d.pdf|teideal=An Bille um Fhorbairt Tionscail (Fondúireacht Eolaíochta Éireann) (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=27 Feabhra, 2018}}</ref> nó '''''James Lawless''''' as [[An Béarla|Béarla]]. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Lawless ina Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Lawless, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] pf5kwnz6ke1p06p8mtzeaamze7jzixp 1331433 1331432 2026-11-02T17:33:46Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[James Lawless]] go [[Séamas Laighléi]]: Leagan Gaeilge 1331432 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Séamas Laighléis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/24/eng/initiated/b2418d.pdf|teideal=An Bille um Fhorbairt Tionscail (Fondúireacht Eolaíochta Éireann) (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=27 Feabhra, 2018}}</ref> nó '''''James Lawless''''' as [[An Béarla|Béarla]]. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Lawless ina Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Lawless, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] pf5kwnz6ke1p06p8mtzeaamze7jzixp 1331435 1331433 2026-11-02T17:34:05Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Séamas Laighléi]] go [[Séamas Laighléis]]: Misspelled title 1331432 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Séamas Laighléis''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2018/24/eng/initiated/b2418d.pdf|teideal=An Bille um Fhorbairt Tionscail (Fondúireacht Eolaíochta Éireann) (Leasú), 2018|údar=[[Oireachtas]]|dáta=27 Feabhra, 2018}}</ref> nó '''''James Lawless''''' as [[An Béarla|Béarla]]. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Lawless ina Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> == Féach freisin == * [[Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Lawless, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] pf5kwnz6ke1p06p8mtzeaamze7jzixp Aindrias Moynihan 0 66329 1331530 1294251 2026-11-02T22:23:23Z LametinoWiki 23199 1331530 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Aindrias Ó Muimhneacháin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Aindrias Moynihan'''''. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Thuaidh]] * [[Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Moynihan, Aindrias}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Maigh Chromtha]] {{síol-beath-ie}} [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] k94e2yepm64fa5ksos7bayt0ajrqwiw Martin Kenny 0 66341 1331522 1294260 2026-11-02T22:06:03Z LametinoWiki 23199 1331522 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Máirtín Ó Cionaith''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/64/eng/initiated/b6426d.pdf|teideal=An Bille Foraoiseachta (Bonneagar Ríthábhachtach) (Leasú), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meitheamh, 2026}}</ref> nó '''''Martin Kenny''''', a rugadh i g[[Contae Liatroma]] ar [[16 Deireadh Fómhair|1 Deireadh Fómhair]] [[1971]]. Tá sé ina bhall de [[Shinn Féin]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim]] * [[Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Kenny, Martin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Liatroma]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] gr4vmakjqvk2pn7d84qygqoizg82rki Denise Mitchell 0 66342 1331528 1294242 2026-11-02T22:16:49Z LametinoWiki 23199 1331528 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Denise Mitchell 2024 (cropped).jpg|v_p18_caption=2024}} Is [[Teachta Dála]] í '''Denise Uí Mhístéil''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/9/eng/initiated/b0922d.pdf|teideal=An Bille um Chomhéigean a Dhéanamh ar Mhionaoiseach (Leasú a bhaineann le Mí-Úsáid Drugaí), 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Eanáir, 2022}}</ref> nó '''''Denise Mitchell'''''. Tá sí ina ball de [[Shinn Féin]]. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]] * [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Mitchell, Denise}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1976]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] faoo9t8zk5n1uoz6j13rmjal9lhonay Carol Nolan 0 66344 1331531 1314743 2026-11-02T22:29:19Z LametinoWiki 23199 1331531 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Uíbh Fháilí]] í '''Caral Uí Nualláin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/46/eng/initiated/b4622d.pdf|teideal=An Bille um Chreidmheas d’Fheirmeacha Lagaithe, 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=26 Aibreán, 2022}}</ref> nó '''''Carol Nolan''''' as [[An Béarla|Béarla]], Protastúnach le [[An Ghaeilge|Gaeilge]] líofa atá lonnaithe i m[[Biorra]]. Bhíodh sí ina príomhoide ar [[Gaelscoil|Ghaelscoil]]. Bhíodh sí ina ball de [[Shinn Féin]] roimh 2019. [[Íomhá:Carol Nolan, Dec 2024 - 54193957234 (cropped).jpg|clé|mion|290x290px|2024]] == Gairm == Toghadh Carol Nolan mar TD i dtosach in 2016 nuair a sheas sí do Shinn Féin. Is saineolaí í Nolan ar chúrsaí oideachais do pháistí le riachtanais speisialta. Ar an 19 Meitheamh 2018, d’éirigh sí as Sinn Féin de bharr tacaíocht an pháirtí don [[An tOchtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann|leasú bunreachta faoin ghinmhilleadh]]. Toghadh í mar iarrthóir neamhspleách in 2020 nuair a d’éirigh go maith léi vótaí aistrithe a fháil ó iarrthóirí eile. Fuair sí os cionn 3,000 vóta aistrithe in 2020 ón iarrthóir [[John Leahy]], duine eile a bhí in aghaidh [[ginmhilleadh]] a cheadú agus a bhí ina cheannaire ar [[Renua Éireann|Renua]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stanley-faoi-bhru-i-laois-muintir-cowen-imithe-in-uibh-fhaili-agus-boxer-ar-ais-sa-iarmhi/|teideal=Stanley faoi bhrú i Laois, muintir Cowen imithe in Uíbh Fhailí agus Boxer ar ais san Iarmhí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=18 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-18}}</ref> Atoghadh í i [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]], le 22.2% den vóta céad-rogha.<ref name=RTE_offaly_2024>{{cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/election-24/results/#/offaly|title=General Election 2024 Results – Offaly|work=[[RTÉ News]]|date=December 2024|access-date=6 December 2024}}</ref> == Féach freisin == * [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Polaiteoirí in Uíbh Fhailí]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Nolan, Carol}} [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] fl0rrwjhoblwpxif38ew54b22s3kulv Kevin Moran (polaiteoir) 0 66349 1331529 1294234 2026-11-02T22:20:27Z LametinoWiki 23199 1331529 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Caoimhín ‘Boxer’ Ó Móráin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2017/73/eng/initiated/b7317d.pdf|teideal=An Bille um Cheartas Coiriúil (Cionta Gnéasacha a Dhéanamh) (Leasú), 2017|údar=[[Oireachtas]]|dáta=31 Bealtaine, 2017}}</ref> nó '''''Kevin Moran''''' as [[An Béarla|Béarla]], ina bhall [[neamhspleách]] ([[Comhghuaillíocht Neamhspleách]]) den Dáil le linn 2016-2020. Toghadh an Móránach don Dáil in 2016 don chéad uair. San [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]], bhí Moran 791 vóta gann agus é ag iarraidh a shuíochán a choinneáil. Ní raibh an Móránach ag luí ar na maidí idir 2020-2024. Toghadh é ar [[Comhairle Contae na hIarmhí|Chomhairle Chontae na hIarmhí]] i mí an Mheithimh le 3,782 vóta, agus 40% dá vóta i gceantar [[Baile Átha Luain|Bhaile Átha Luain]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stanley-faoi-bhru-i-laois-muintir-cowen-imithe-in-uibh-fhaili-agus-boxer-ar-ais-sa-iarmhi/|teideal=Stanley faoi bhrú i Laois, muintir Cowen imithe in Uíbh Fhailí agus Boxer ar ais san Iarmhí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=18 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-18}}</ref> Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh an Móránach ina aire stáit, agus cúram an [[OPW]] air, i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> == Féach freisin == * [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]] * [[Kevin Moran (peileadóir)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Moran, Kevin}} [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae na hIarmhí]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] dtszsd8u0783l29014b6e8qn334dfbc Michael Collins (polaiteoir) 0 66350 1331404 1294229 2026-11-02T16:22:32Z LametinoWiki 23199 1331404 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir de chuid [[Independent Ireland]] agus [[Teachta Dála]] é '''Micheál Ó Coileáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2025/36/mul/initiated/b3625d.pdf|teideal=An Bille um an Aonú Leasú is Daichead ar an mBunreacht (Cearta Vótála i dToghcháin Uachtaráin), 2025|údar=[[Oireachtas]]|dáta=17 Meitheamh, 2025}}</ref> nó '''''Michael Collins'''''. Bhí Ó Coileáin ar bharr an liosta in 2020 i g[[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] agus toghadh é ar an gcéad chomhaireamh le 11,712 vóta. Cúlra Fhianna Fáil atá ag Collins agus ní haon iontas mar sin go bhfuair iarrthóirí Fhianna Fáil a dhá oiread níos mó ó aistriú a fharasbairr in 2020 ná iarrthóirí Fhine Gael. D'éirigh Collins ina cheannaire agus ina bhunaitheoir ar an ghrúpa [[Independent Ireland]] in 2023. == Féach freisin == * [[Independent Ireland]] * [[:Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Theas]] * [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Collins, Michael}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Independent Ireland]] [[Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] nqg44e570zlfq5l85elfbt2wbd59wds Seán Canney 0 66351 1331388 1306850 2026-11-02T15:57:05Z LametinoWiki 23199 1331388 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] é '''Seán Ó Ceannaigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/47/eng/initiated/b4722d.pdf|teideal=An Bille um Choimisiún Imscrúdúcháin (Tithe Banaltrais), 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=27 Aibreán, 2022}}</ref> nó '''''Seán Canney''''' mar is fearr aithne air (a rugadh ar an [[6 Aibreán]] [[1960]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/beathaisneis/c41d6-sean-canney/|teideal=Sean Canney|dáta=2025-01-29|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> Tá sé ina bhall [[neamhspleách]] den [[Dáil Éireann|Dáil]]. Ceapadh é mar Mór-Aire Stáit sa Roinn Iompair sa [[34ú Rialtais|34ú Rialtas]] i mí Eanáir 2025 (agus suíocháin aige ag bord an rialtais mar sin). Bhí beirt eile ó [[Gaillimh|Ghaillimh]] ceaptha ina mór-airí stáit in [[2025]] – b'in iad [[Hildegarde Naughton]] ó [[Fine Gael|Fhine Gael]] agus an Teachta neamhspleácha, [[Noel Grealish]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/rialtas-on-gcosta-thoir-caineadh-deanta-ar-an-taoiseach-as-neamhaird-a-dheanamh-ar-chonnachta-agus-ulaidh/|teideal=‘Rialtas ón gcósta thoir’ – Cáineadh déanta ar an Taoiseach as neamhaird a dhéanamh ar Chonnachta agus Ulaidh|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2025-01-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-27}}</ref> Ar an 30ú Eanáir 2025, sheol Ó Ceannaighan feachtas eolais agus feasachta ‘Luasanna níos moille, Bóithre níos Sábháilte’ chun aird a tharraingt ar luasteorainneacha nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/|teideal=Seolann na hAirí O’Brien agus Canney ‘Luasanna Níos Moille, Bóithre Níos Sábháilte’ - feachtas a thacaíonn le sábháilteacht ar bhóithre.|dáta=2025-01-30|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02|archivedate=2025-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250202173218/https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/}}</ref> Sa bhliain [[2026]], bhí an-dóchas ag Canney go dtabharfaí cead pleanála do [[Cuarbhóthar Chathair na Gaillimhe|Chuarbhóthar Chathair na Gaillimhe]] lá ar bith.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Luaidreáin nua faoi Chuarbhóthar na Gaillimhe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0402/1566487-luaidrain-nua-faoi-chuarbhothar-na-gaillimhe/|date=2026-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Cuarbhóthar Chathair na Gaillimhe}} == Féach freisin == * [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]] * [[Comhghuaillíocht Neamhspleách]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Canney, Sean}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1960]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách]] [[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] iyerc3zw6kmypwzhoqx66kpbp7brn57 Lá na Máithreacha 0 66394 1331580 1072254 2026-11-03T02:32:06Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331580 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Homemade Mother's Day Gift Cookie Bouquet.jpg|mion|clé]] Is [[lá saoire]] é '''[[Lá]] na Máithreacha''' (nó “'''Lá na Máthar'''” nó “'''Domhnach an Mháithreachais'''” (''Mothering Sunday'' i m[[An Béarla|Béarla]])<ref>{{Lua idirlín |url=https://blogs.transparent.com/irish/la-na-maithreacha-vs-la-na-mathar-%e2%80%9cday-of-the-mothers%e2%80%9d-or-%e2%80%9cof-the-mother%e2%80%9d/ |teideal=Lá na Máithreacha vs. Lá na Máthar (“Day of the Mothers” or “of the Mother”)? |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190721223719/https://blogs.transparent.com/irish/la-na-maithreacha-vs-la-na-mathar-%E2%80%9Cday-of-the-mothers%E2%80%9D-or-%E2%80%9Cof-the-mother%E2%80%9D/ |archivedate=2019-07-21 |dátarochtana=2017-03-26}}</ref>) chun [[Máithreachas|máithreacht]] agus máithreacha a cheiliúradh, sa dóigh is a cheiliúrann [[Lá na nAithreacha]] aithreacht. Tugtar bronntanais do mháithreacha ar fud an [[An Domhan|domhain]] ar Lá na Máithreacha. ==Stair== I [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], ba í an bhean Anna Jarvis a chur tús le Lá na Máithreacha<ref>[https://ancroiait.wordpress.com/category/manx/ An Croiait, Bealtaine 2016]</ref>. Bhí sí ag iarraidh go mbeadh Lá na Máthar aitheanta i Meiriceá ó 1905, an bhliain ina bhfuair a máthair féin [[bás]]. [[Íomhá:Commemorative gold medal issued in the Pahlavi era on the occasion of Mother's Day.jpg|clé|mion|333x333px|[[an Iaráin]], 1975]] [[Síocháin|Síochán]]<nowiki/>aí ab ea Ann Jarvis (máthair Anna) agus [[banaltra]] a thug aire do [[Saighdiúir|shaighdiúir]]í (in ainneoin cén taobh inar throid siad) sa [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe|chogadh cathartha]]. Bhunaigh sí clubanna ‘Lá na Máthar’ le caint a dhéanamh ar chúrsaí sláinte don phobal ar fad. Bhí a h[[iníon]], Anna, ag iarraidh ómós a thabhairt don obair a rinne a máthair agus leanúint ar aghaidh leis an obair sin. * I 1908, rinne [[Comhdháil na Stát Aontaithe|Comhdháil SAM]] magadh faoi iarratas Anna lá náisiúnta Lá na Máthar a bhunú ag rá dá mbeadh lá speisialta do mháthair ann, bheadh lá eile de dhíth don Mháthair Chéile. Samhlaigh gnéasachas agus gáire sotalach maslach anseo. Ach níor lig Anna don aineolas gránna seo an lámh in uachtar a fháil. * I 1908 bhí searmanas [[cuimhne]]<nowiki/>acháin aici dá máthair i [[séipéal]] i [[Virginia Thiar|Virginia]] [[Virginia Thiar|Thiar]]. B’shin tús oifigiúil le lá speisialta a bheith ann do na máithreacha. * I 1910 bhí Lá na Máthar oifigiúil i Virginia Thiar, stát Anna fhéin. * I 1911 bhí gach Stát ag ceiliúradh an lá ach gan é a bheith oifigiúil i roinnt mhaith acu. * I 1914 agus Anna fós ag obair go dian le aitheantas oifigiúil a bhaint amach don lá, d’fhógair an t[[Uachtarán]] [[Woodrow Wilson]], go mbeadh an dara [[An Domhnach|Domhnach]] i m[[An Bhealtaine|Bealtaine]] aitheanta mar lá [[náisiún]]<nowiki/>ta le onóir a thaispeáint do mháithreacha. Bhí an bua aici. Lá na Máthar a bhí i gceist ag Anna. Ní Lá na Máithreacha. Agus sin a d’fhógair Wilson. Bhí Anna ag iarraidh go mbeadh an lá pearsanta. Ba chóir do gach [[clann]] rud éigin pearsanta a dhéanamh dá máthair féin. Cártaí a tharraingt, ní a cheannach. Nó litreacha a scríobh. Mar sin scríobh siad ''Mother’s Day'' agus ní ''Mothers’ Day'' sa [[An Béarla|Bhéarla]] ar an lá. Bíonn daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh ''Mother’s Day'' na laethanta seo ach ní ar an dáta céanna i ngach tír. Bhí [[Tír|tíortha]] áirithe ann ina raibh nós cosúil leis seo acu cheana féin. Shocraigh tíortha eile ina raibh cumhacht láidir ag [[Eaglais (foirgneamh)|Eaglais]] iontu ar dháta a roghnú le ciall faoi leith aige ar a bhféilire féin. Ina measc, [[Éire]]. An ceathrú Domhnach sa charghas a roghnaigh an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais]]. == Féilire == Titeann lá na máithreacha ar an ceathrú [[An Domhnach|Domhnach]] le linn an [[Carghas|Charghais]] i gcónaí in [[Éirinn]] agus sa [[An Bhreatain|Bhreatain]]. I dtíortha eile, bíonn Lá na Máithreacha go hannamh ag amanna eile den [[Bliain|bhliain]]. Ach bhí an bua ag Anna Jarvis lena rogha don dara Domhnach i mBealtaine mar sin an lá in úsáid ag formhór na tíre ar an [[An Domhan|domhan]] (86 acu sa bhliain 2014). [[Íomhá:Mothers' Day Cake crop.jpg|mion|clé]] == Féach freisin == * [[Máithreachas|Máithreacht]] * [[Lá na nAithreacha]] == Tagairtí == {{Reflist}} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Féilte]] [[Catagóir:Teaghlach| ]] o4uw11czl2pmhwbyfbnk1xw14bbo6li Úsáideoir:Jane023/TED speakers 2 67051 1331491 1329568 2026-11-02T20:20:34Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Amber_McReynolds,_USPS_Governor.jpg|Amber_McReynolds,_USPS_Governor.jpg]] amach, scrios [[commons:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Amber McReynolds, USPS Governor.jpg|]] 1331491 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P2611 ?sub1 } |section= |sort=label |columns=P18,label:Title,description,P106,P569,P21,P27,P2611,item |thumb=128 |min_section= |freq=30 }} {| class='wikitable sortable' ! íomhá ! Title ! description ! gairm ! dáta breithe ! gnéas nó inscne ! tír shaoránachta ! TED speaker ID ! item |- | [[Íomhá:A j Jacobs 5187774.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q278801|A. J. Jacobs]]'' | iriseoir agus údar Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-03-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/a_j_jacobs a_j_jacobs] | [[:d:Q278801|Q278801]] |- | [[Íomhá:KavliPrize-7273 (42704615130).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q278824|A. James Hudspeth]]'' | léachtóir ollscoile Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_hudspeth jim_hudspeth] | [[:d:Q278824|Q278824]] |- | [[Íomhá:AR Rahman At The ‘Marvel Anthem’ Launch.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108560|A. R. Rahman]]'' | amhránaí agus cumadóir Indiach | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1327329|il-ionstraimí]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q1198887|stiúrthóir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-01-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/ar_rahman ar_rahman] | [[:d:Q108560|Q108560]] |- | | ''[[:d:Q23759591|Aakash Odedra]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/aakash_odedra aakash_odedra] | [[:d:Q23759591|Q23759591]] |- | [[Íomhá:Aaron Bastani 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q21005001|Aaron Bastani]]'' | | ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q6386271|media scholar]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/aaron_bastani aaron_bastani] | [[:d:Q21005001|Q21005001]] |- | [[Íomhá:Aaron OConnell.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2895013|Aaron D. O'Connell]]'' | fisiceoir Meiriceánach | [[fisiceoir]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aaron_o_connell aaron_o_connell] | [[:d:Q2895013|Q2895013]] |- | [[Íomhá:Aaron Huey, 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q302103|Aaron Huey]]'' | fóta-iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aaron_huey aaron_huey] | [[:d:Q302103|Q302103]] |- | [[Íomhá:Aaron Koblin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4662151|Aaron Koblin]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aaron_koblin aaron_koblin] | [[:d:Q4662151|Q4662151]] |- | | ''[[:d:Q59655902|Aaron Maniam]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[file]] | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/aaron_maniam aaron_maniam] | [[:d:Q59655902|Q59655902]] |- | | ''[[:d:Q82925462|Aaswath Raman]]'' | | ''[[:d:Q21329070|materials scientist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/aaswath_raman aaswath_raman] | [[:d:Q82925462|Q82925462]] |- | | ''[[:d:Q4664452|Abby Dobson]]'' | | [[amhránaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/abby_dobson abby_dobson] | [[:d:Q4664452|Q4664452]] |- | | ''[[:d:Q23769266|Abe Davis]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/abe_davis abe_davis] | [[:d:Q23769266|Q23769266]] |- | | ''[[:d:Q320497|Abha Dawesar]]'' | úrscéalaí Indiach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1974" | 1974-01-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/abha_dawesar abha_dawesar] | [[:d:Q320497|Q320497]] |- | [[Íomhá:Abigail Disney 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4667675|Abigail Disney]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[léiritheoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/abigail_e_disney abigail_e_disney] | [[:d:Q4667675|Q4667675]] |- | | ''[[:d:Q76490837|Abigail Marsh]]'' | | [[síceolaí]] | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/abigail_marsh abigail_marsh] | [[:d:Q76490837|Q76490837]] |- | [[Íomhá:Abigail Washburn (6001364251).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3603703|Abigail Washburn]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q9648008|bainseóí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/abigail_washburn abigail_washburn] | [[:d:Q3603703|Q3603703]] |- | [[Íomhá:Avi Loeb in 2023 02 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2821842|Abraham Loeb]]'' | réaltfhisiceoir Iosraelach (1962-) | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q18921227|úfó-eolaí]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/avi_loeb avi_loeb] | [[:d:Q2821842|Q2821842]] |- | [[Íomhá:Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1446797|Abraham Verghese]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/abraham_verghese abraham_verghese] | [[:d:Q1446797|Q1446797]] |- | | ''[[:d:Q22976267|Achenyo Idachaba]]'' | gníomhaí Nigéarach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/achenyo_idachaba achenyo_idachaba] | [[:d:Q22976267|Q22976267]] |- | [[Íomhá:Achim Steiner-IMG 0837.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85606|Achim Steiner]]'' | polaiteoir Gearmánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q45916489|environmental consultant]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]]<br/>[[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/achim_steiner achim_steiner] | [[:d:Q85606|Q85606]] |- | [[Íomhá:Adam Davidson (NPR) May 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4678940|Adam Davidson]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_davidson adam_davidson] | [[:d:Q4678940|Q4678940]] |- | [[Íomhá:Adam Driver.jpg|center|128px]] | [[Adam Driver]] | aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_driver adam_driver] | [[:d:Q4678990|Q4678990]] |- | [[Íomhá:Adam Galinsky.png|center|128px]] | ''[[:d:Q19873437|Adam Galinsky]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_galinsky adam_galinsky] | [[:d:Q19873437|Q19873437]] |- | | ''[[:d:Q23662644|Adam Garone]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_garone adam_garone] | [[:d:Q23662644|Q23662644]] |- | [[Íomhá:Adam Grant.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14712273|Adam Grant]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q122759479|organizational psychologist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_grant adam_grant] | [[:d:Q14712273|Q14712273]] |- | | ''[[:d:Q23759997|Adam Grosser]]'' | | ''[[:d:Q5532381|páirtí ginearálta]]''<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/adam_grosser adam_grosser] | [[:d:Q23759997|Q23759997]] |- | | ''[[:d:Q87666320|Adam Kucharski]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_kucharski adam_kucharski] | [[:d:Q87666320|Q87666320]] |- | [[Íomhá:Head of Instagram Adam Mosseri META (52321290009) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56877012|Adam Mosseri]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-01-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_mosseri adam_mosseri] | [[:d:Q56877012|Q56877012]] |- | | ''[[:d:Q23712711|Adam Ockelford]]'' | | ''[[:d:Q14915627|ceoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q16145150|múinteoir ceoil]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/adam_ockelford adam_ockelford] | [[:d:Q23712711|Q23712711]] |- | [[Íomhá:Adam Ostrow at The Future of Social Media in Higher Education - Hosted by McGraw-Hill (4333514730) (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4679571|Adam Ostrow]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/adam_ostrow adam_ostrow] | [[:d:Q4679571|Q4679571]] |- | [[Íomhá:Adam Sadowsky, 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4679718|Adam Sadowsky]]'' | | [[aisteoir]] | data-sort-value="1970" | 1970-10-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_sadowsky adam_sadowsky] | [[:d:Q4679718|Q4679718]] |- | [[Íomhá:Adam Savage (53763574489) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q297618|Adam Savage]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q21560152|ealaíontóir éifeachtaí speisialta]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-07-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_savage adam_savage] | [[:d:Q297618|Q297618]] |- | [[Íomhá:Adam Spencer 255.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4679827|Adam Spencer]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''<br/>''[[:d:Q628099|bainisteoir sacair]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/adam_spencer adam_spencer] | [[:d:Q4679827|Q4679827]] |- | [[Íomhá:Adena Friedman, President, NASDAQ (40040735371).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17003309|Adena Friedman]]'' | | ''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adena_friedman adena_friedman] | [[:d:Q17003309|Q17003309]] |- | | ''[[:d:Q23703823|Adeola Fayehun]]'' | iriseoir Nigéarach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/adeola_fayehun adeola_fayehun] | [[:d:Q23703823|Q23703823]] |- | | ''[[:d:Q28421819|Aditi Gupta]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/aditi_gupta aditi_gupta] | [[:d:Q28421819|Q28421819]] |- | | ''[[:d:Q4683041|Aditi Shankardass]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[amhránaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/aditi_shankardass aditi_shankardass] | [[:d:Q4683041|Q4683041]] |- | [[Íomhá:Adjany Costa 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97181377|Adjany Costa]]'' | gníomhaí timpeallachta, Angóla | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Angóla]] | [https://www.ted.com/speakers/adjany_costa adjany_costa] | [[:d:Q97181377|Q97181377]] |- | | ''[[:d:Q18683810|Adong Judith]]'' | drámadóir Ugandach | ''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Uganda]] | [https://www.ted.com/speakers/adong_judith adong_judith] | [[:d:Q18683810|Q18683810]] |- | [[Íomhá:Svitak, Adora June 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4684605|Adora Svitak]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-10-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adora_svitak adora_svitak] | [[:d:Q4684605|Q4684605]] |- | | ''[[:d:Q23728757|Adrianne Haslet-Davis]]'' | | ''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q15472169|pátrún]]''<br/>[[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/adrianne_haslet_davis adrianne_haslet_davis] | [[:d:Q23728757|Q23728757]] |- | | ''[[:d:Q23671006|Afra Raymond]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/afra_raymond afra_raymond] | [[:d:Q23671006|Q23671006]] |- | [[Íomhá:Dr. Agnes-Binagwaho.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4693015|Agnes Binagwaho]]'' | leas-seansailéir, Ruanda | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1919436|péidiatraí]]''<br/>''[[:d:Q12416358|leas-seansailéir]]''<br/>[[aire rialtais]] | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ruanda]] | [https://www.ted.com/speakers/agnes_binagwaho agnes_binagwaho] | [[:d:Q4693015|Q4693015]] |- | [[Íomhá:Ahn Trio (anyjazz65).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q845628|Ahn Trio]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/ahn_trio ahn_trio] | [[:d:Q845628|Q845628]] |- | [[Íomhá:Ai Jen Poo 2012 Shankbone 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4696468|Ai-jen Poo]]'' | | ''[[:d:Q15627169|ceardchumannaí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ai_jen_poo ai_jen_poo] | [[:d:Q4696468|Q4696468]] |- | | ''[[:d:Q23809255|Aicha el-Wafi and Phyllis Rodriguez]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/aicha_el_wafi_phyllis_rodriguez aicha_el_wafi_phyllis_rodriguez] | [[:d:Q23809255|Q23809255]] |- | [[Íomhá:Aicha Evans at TechCrunch Disrupt, SF 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60574360|Aicha Evans]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q1709010|innealtóir bogearraí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/aicha_evans aicha_evans] | [[:d:Q60574360|Q60574360]] |- | [[Íomhá:Aimee Mullins portrait 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q261056|Aimee Mullins]]'' | | [[aisteoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q11513337|iomaitheoir lúthchleasaíochta]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aimee_mullins aimee_mullins] | [[:d:Q261056|Q261056]] |- | [[Íomhá:Aja Monet 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16157106|Aja Monet]]'' | file Meiriceánach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-08-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aja_monet aja_monet] | [[:d:Q16157106|Q16157106]] |- | [[Íomhá:Ajay Banga portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4699676|Ajaypal Singh Banga]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ajay_banga ajay_banga] | [[:d:Q4699676|Q4699676]] |- | | ''[[:d:Q16221463|Ajit Narayanan]]'' | ceapadóir Indiach | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/ajit_narayanan ajit_narayanan] | [[:d:Q16221463|Q16221463]] |- | [[Íomhá:Akash with the President of India.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56249786|Akash Manoj]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-12-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/akash_manoj akash_manoj] | [[:d:Q56249786|Q56249786]] |- | [[Íomhá:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|center|128px]] | [[Al Gore]] | Leasuachtarán na Stát Aontaithe ó 1993 go 2001 | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[feirmeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/al_gore al_gore] | [[:d:Q19673|Q19673]] |- | [[Íomhá:Al Roker by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3240869|Al Roker]]'' | | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q2310145|meitéareolaí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q1154500|meitéareolaí teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q44508716|pearsa theilifíse]]''<br/>''[[:d:Q22662561|óstach seó cluichí]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/al_roker al_roker] | [[:d:Q3240869|Q3240869]] |- | [[Íomhá:Al Seckel in 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2023240|Al Seckel]]'' | | ''[[:d:Q3243461|bailitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/al_seckel al_seckel] | [[:d:Q2023240|Q2023240]] |- | | ''[[:d:Q23657171|Al Vernacchio]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/al_vernacchio al_vernacchio] | [[:d:Q23657171|Q23657171]] |- | | ''[[:d:Q2891977|Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani]]'' | | ''[[:d:Q140686|cathaoirleach]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Catar]] | [https://www.ted.com/speakers/sheikha_al_mayassa sheikha_al_mayassa] | [[:d:Q2891977|Q2891977]] |- | [[Íomhá:Babagana Monguno und Alaa Murabit MSC 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20684900|Alaa Murabit]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-10-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/alaa_murabit alaa_murabit] | [[:d:Q20684900|Q20684900]] |- | [[Íomhá:Alain de Botton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123273|Alain de Botton]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alain_de_botton alain_de_botton] | [[:d:Q123273|Q123273]] |- | [[Íomhá:Alan Eustace in 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18340990|Alan Eustace]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q6060450|spéirthumadóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alan_eustace alan_eustace] | [[:d:Q18340990|Q18340990]] |- | [[Íomhá:Alan Jamieson gn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q44462701|Alan J. Jamieson]]'' | | ''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alan_jamieson_TEDxKingsParkSalon20211201-47587 alan_jamieson_TEDxKingsParkSalon20211201-47587] | [[:d:Q44462701|Q44462701]] |- | [[Íomhá:Alan Kay (3097597186) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92742|Alan Kay]]'' | ríomheolaí Meiriceánach (rugadh 1940) | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q6168364|giotáraí snagcheoil]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alan_kay alan_kay] | [[:d:Q92742|Q92742]] |- | [[Íomhá:Alanlightman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2664403|Alan Lightman]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alan_lightman alan_lightman] | [[:d:Q2664403|Q2664403]] |- | | ''[[:d:Q4707679|Alan Russell]]'' | úrscéalaí Meiriceánach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1956" | 1956-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alan_russell alan_russell] | [[:d:Q4707679|Q4707679]] |- | [[Íomhá:AlanSiegel2010TED.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4707764|Alan Siegel]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alan_siegel alan_siegel] | [[:d:Q4707764|Q4707764]] |- | | ''[[:d:Q23663053|Alanna Shaikh]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/1383 1383]<br/>[https://www.ted.com/speakers/alanna_shaikh alanna_shaikh] | [[:d:Q23663053|Q23663053]] |- | | ''[[:d:Q36122199|Alasdair Harris]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alasdair_harris alasdair_harris] | [[:d:Q36122199|Q36122199]] |- | | ''[[:d:Q23712851|Alastair Parvin]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-10-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alastair_parvin alastair_parvin] | [[:d:Q23712851|Q23712851]] |- | [[Íomhá:Albert-Laszlo Barabasi - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q725467|Albert-László Barabási]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q93173891|network scientist]]''<br/>''[[:d:Q27067722|statistical physicist]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ungáir]]<br/>[[an Rómáin]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/albert_laszlo_barabasi albert_laszlo_barabasi] | [[:d:Q725467|Q725467]] |- | [[Íomhá:Alberto Cairo - veDrò 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3608178|Alberto Cairo]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q694748|fisiteiripeoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/alberto_cairo alberto_cairo] | [[:d:Q3608178|Q3608178]] |- | [[Íomhá:Alec Soth Headshot.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q979236|Alec Soth]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alec_soth alec_soth] | [[:d:Q979236|Q979236]] |- | [[Íomhá:Premio Abdón Cifuentes 2015 - Alejandro Aravena 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3609433|Alejandro Aravena]]'' | ailtire Sileach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-06-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSile]] | [https://www.ted.com/speakers/alejandro_aravena alejandro_aravena] | [[:d:Q3609433|Q3609433]] |- | [[Íomhá:Photo A. Sanchez Alvarado Si'an Kaan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27916228|Alejandro Sánchez Alvarado]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Veiniséala]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alejandro_sanchez_alvarado alejandro_sanchez_alvarado] | [[:d:Q27916228|Q27916228]] |- | | ''[[:d:Q23661662|Aleph Molinari]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/aleph_molinari aleph_molinari] | [[:d:Q23661662|Q23661662]] |- | [[Íomhá:TICTeC 2019- keynote Alessandra Orofino.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759674|Alessandra Orofino]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[eacnamaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alessandra_orofino alessandra_orofino] | [[:d:Q23759674|Q23759674]] |- | | ''[[:d:Q23712668|Alessandro Acquisti]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alessandro_acquisti alessandro_acquisti] | [[:d:Q23712668|Q23712668]] |- | | ''[[:d:Q41804368|Alex Edmans]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alex_edmans alex_edmans] | [[:d:Q41804368|Q41804368]] |- | [[Íomhá:Alex Honnold in 2023 in Antarctica.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q979249|Alex Honnold]]'' | | ''[[:d:Q3951423|dreapadóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-08-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alex_honnold alex_honnold] | [[:d:Q979249|Q979249]] |- | [[Íomhá:Alex Kipman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18237257|Alex Kipman]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alex_kipman alex_kipman] | [[:d:Q18237257|Q18237257]] |- | | ''[[:d:Q23671474|Alex Laskey]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alex_laskey alex_laskey] | [[:d:Q23671474|Q23671474]] |- | [[Íomhá:Washington Football Team QB Alex Smith pregame (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q717897|Alex Smith]]'' | | ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alex_smith alex_smith] | [[:d:Q717897|Q717897]] |- | | ''[[:d:Q119582933|Alex Soojung-Kim Pang]]'' | | ''[[:d:Q112125625|job coach]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alex_soojung-kim_pang alex_soojung-kim_pang] | [[:d:Q119582933|Q119582933]] |- | [[Íomhá:Alex Steffen, 2008 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4717834|Alex Steffen]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/74 74]<br/>[https://www.ted.com/speakers/alex_steffen alex_steffen] | [[:d:Q4717834|Q4717834]] |- | [[Íomhá:Alex Tabarrok speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4717865|Alex Tabarrok]]'' | eacnamaí Ceanadach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/alex_tabarrok alex_tabarrok] | [[:d:Q4717865|Q4717865]] |- | | ''[[:d:Q23727955|Alex Wissner-Gross]]'' | | [[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alex_wissner_gross alex_wissner_gross] | [[:d:Q23727955|Q23727955]] |- | [[Íomhá:Double Take-Alexa Meade.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q621627|Alexa Meade]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-09-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alexa_meade alexa_meade] | [[:d:Q621627|Q621627]] |- | [[Íomhá:Alexander Betts .jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28531177|Alexander Betts]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-01-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alexander_betts alexander_betts] | [[:d:Q28531177|Q28531177]] |- | | ''[[:d:Q16185639|Alexander Tsiaras]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alexander_tsiaras alexander_tsiaras] | [[:d:Q16185639|Q16185639]] |- | [[Íomhá:Guillaume Pousaz & Alexandr Wang - The Grove 2022 (Wang crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112629173|Alexandr Wang]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alexandr_wang alexandr_wang] | [[:d:Q112629173|Q112629173]] |- | [[Íomhá:Alexandra Horowitz 1100538.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q66013634|Alexandra Horowitz]]'' | | ''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''<br/>[[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alexandra_horowitz alexandra_horowitz] | [[:d:Q66013634|Q66013634]] |- | | ''[[:d:Q107342867|Alexey Karpenkov]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-01-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tAontas Sóivéadach]]<br/>[[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/alexeykarpenkov alexeykarpenkov] | [[:d:Q107342867|Q107342867]] |- | [[Íomhá:Alexis Nikole Nelson WikipediaDay 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108480961|Alexis Nikole Nelson]]'' | | [[tionchaire]]<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>''[[:d:Q78847256|gatherer]]''<br/>''[[:d:Q27431213|scríbhneoir cócaireachta]]'' | data-sort-value="1992" | 1992-03-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alexis_nikole_nelson alexis_nikole_nelson] | [[:d:Q108480961|Q108480961]] |- | [[Íomhá:TechCrunch Disrupt NY 2015 - Day 3 (17205541529).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4721504|Alexis Ohanian]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-04-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alexis_ohanian alexis_ohanian] | [[:d:Q4721504|Q4721504]] |- | | ''[[:d:Q23784887|Ali Carr-Chellman]]'' | | ''[[:d:Q723682|déan]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ali_carr_chellman ali_carr_chellman] | [[:d:Q23784887|Q23784887]] |- | | ''[[:d:Q4724839|Ali Hajimiri]]'' | innealtóir Meiriceánach | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/ali_hajimiri ali_hajimiri] | [[:d:Q4724839|Q4724839]] |- | | ''[[:d:Q4725100|Ali Noorani]]'' | | | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ali_noorani ali_noorani] | [[:d:Q4725100|Q4725100]] |- | [[Íomhá:Alice Bows-Larkin at Elevate Festival 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23760514|Alice Bows-Larkin]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alice_bows_larkin alice_bows_larkin] | [[:d:Q23760514|Q23760514]] |- | [[Íomhá:Alice Dreger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15430564|Alice Dreger]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alice_dreger alice_dreger] | [[:d:Q15430564|Q15430564]] |- | | ''[[:d:Q20017747|Alice Goffman]]'' | socheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alice_goffman alice_goffman] | [[:d:Q20017747|Q20017747]] |- | | ''[[:d:Q94687894|Alice Pailhès]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/alice_pailhes alice_pailhes] | [[:d:Q94687894|Q94687894]] |- | | ''[[:d:Q4726061|Alice Rawsthorn]]'' | iriseoir Briotanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-11-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alice_rawsthorn alice_rawsthorn] | [[:d:Q4726061|Q4726061]] |- | | ''[[:d:Q108655421|Alicia Chong Rodriguez]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alicia_chong alicia_chong] | [[:d:Q108655421|Q108655421]] |- | | ''[[:d:Q111986830|Alicia Eggert]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alicia_eggert alicia_eggert] | [[:d:Q111986830|Q111986830]] |- | [[Íomhá:Alicia Garza.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19609542|Alicia Garza]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alicia_garza alicia_garza] | [[:d:Q19609542|Q19609542]] |- | | ''[[:d:Q23759747|Alisa Miller]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/alisa_miller alisa_miller] | [[:d:Q23759747|Q23759747]] |- | [[Íomhá:Alison Gopnik Photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2647225|Alison Gopnik]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alison_gopnik alison_gopnik] | [[:d:Q2647225|Q2647225]] |- | [[Íomhá:Alison Jackson at Haifa Museum of Art (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q431375|Alison Jackson]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/186 186]<br/>[https://www.ted.com/speakers/alison_jackson alison_jackson] | [[:d:Q431375|Q431375]] |- | [[Íomhá:MJK39380 Alison Killing (See-Conference 2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769251|Alison Killing]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alison_killing alison_killing] | [[:d:Q23769251|Q23769251]] |- | | ''[[:d:Q23782666|Alix Generous]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/alix_generous alix_generous] | [[:d:Q23782666|Q23782666]] |- | | ''[[:d:Q23727980|Allan Adams]]'' | | [[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/allan_adams allan_adams] | [[:d:Q23727980|Q23727980]] |- | | ''[[:d:Q23784267|Allan Jones]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/allan_jones allan_jones] | [[:d:Q23784267|Q23784267]] |- | [[Íomhá:Allan Savory (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4730957|Allan Savory]]'' | eolaí Siombábach | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>[[feirmeoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-09-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSiombáib]] | [https://www.ted.com/speakers/allan_savory allan_savory] | [[:d:Q4730957|Q4730957]] |- | | ''[[:d:Q23662577|Allison Hunt]]'' | | ''[[:d:Q2296674|social media manager]]''<br/>''[[:d:Q1900657|marketer]]''<br/>''[[:d:Q61911662|marketing consultant]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/allison_hunt allison_hunt] | [[:d:Q23662577|Q23662577]] |- | [[Íomhá:Allyson Felix Doha 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5799|Allyson Felix]]'' | rábálaí | ''[[:d:Q4009406|rábálaí]]''<br/>''[[:d:Q11513337|iomaitheoir lúthchleasaíochta]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-11-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/allyson_felix allyson_felix] | [[:d:Q5799|Q5799]] |- | | ''[[:d:Q125824589|Almudena Toral]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/almudena_toral almudena_toral] | [[:d:Q125824589|Q125824589]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Alok Sharma crop 2.jpg|center|128px]] | [[Alok Sharma]] | polaiteoir Briotanach (rugadh 1967) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q2883465|baincéir infheistíochta]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-09-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/alok_sharma alok_sharma] | [[:d:Q478531|Q478531]] |- | | ''[[:d:Q91949388|Alona Fyshe]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/alona_fyshe alona_fyshe] | [[:d:Q91949388|Q91949388]] |- | [[Íomhá:Alvin Ailey - Revelations.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q449026|Alvin Ailey American Dance Theater]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/alvin_ailey_american_dance_theater alvin_ailey_american_dance_theater] | [[:d:Q449026|Q449026]] |- | [[Íomhá:Alwar Balasubramaniam at the 2026 Venice Biennale 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4647578|Alwar Balasubramaniam]]'' | ealaíontóir Indiach | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/a_balasubramaniam a_balasubramaniam] | [[:d:Q4647578|Q4647578]] |- | | ''[[:d:Q23782900|Alyson McGregor]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alyson_mcgregor alyson_mcgregor] | [[:d:Q23782900|Q23782900]] |- | | ''[[:d:Q450477|Alyssa Monks]]'' | péintéir Meiriceánach | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/alyssa_monks alyssa_monks] | [[:d:Q450477|Q450477]] |- | [[Íomhá:Amanda Bennett, USAGM CEO.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16151611|Amanda Bennett]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amanda_bennett amanda_bennett] | [[:d:Q16151611|Q16151611]] |- | [[Íomhá:Amanda-Burden (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4739580|Amanda Burden]]'' | | ''[[:d:Q2815948|ailtire tírdhreacha]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amanda_burden amanda_burden] | [[:d:Q4739580|Q4739580]] |- | [[Íomhá:Amanda Gorman 2021.jpg|center|128px]] | [[Amanda Gorman]] | file agus gníomhaí Meiriceánach | [[file]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-03-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amanda_gorman amanda_gorman] | [[:d:Q52369134|Q52369134]] |- | [[Íomhá:Amanda Palmer Open Piano for Refugees Vienna 2019 36.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q240377|Amanda Palmer]]'' | ceoltóir agus cumadóir amhrán Meiriceánach (rugadh 1976) | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1976" | 1976-04-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amanda_palmer amanda_palmer] | [[:d:Q240377|Q240377]] |- | [[Íomhá:Amanda Renteria (January 2025) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14948755|Amanda Renteria]]'' | | ''[[:d:Q13388586|softball player]]''<br/>''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''<br/>''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amanda_renteria amanda_renteria] | [[:d:Q14948755|Q14948755]] |- | | ''[[:d:Q47554100|Amanda Williams]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amanda_williams amanda_williams] | [[:d:Q47554100|Q47554100]] |- | [[Íomhá:Re-publica Portland 2019 - d1 (48935550272).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797155|Amber Case]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amber_case amber_case] | [[:d:Q23797155|Q23797155]] |- | [[Íomhá:Amber Galloway.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27902885|Amber Galloway Gallego]]'' | | ''[[:d:Q10691728|ateangaire comharthaíochta]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-03-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amber_galloway_gallego amber_galloway_gallego] | [[:d:Q27902885|Q27902885]] |- | | ''[[:d:Q83432826|Amber Hikes]]'' | | ''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amber_hikes amber_hikes] | [[:d:Q83432826|Q83432826]] |- | | ''[[:d:Q105675680|Amber McReynolds]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amber_mcreynolds amber_mcreynolds] | [[:d:Q105675680|Q105675680]] |- | [[Íomhá:Ameenah Gurib-Fakim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20022984|Ameenah Gurib-Fakim]]'' | eolaí agus Uachtarán Oileán Mhuirís | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Oileán Mhuirís]] | [https://www.ted.com/speakers/ameenah_gurib_fakim ameenah_gurib_fakim] | [[:d:Q20022984|Q20022984]] |- | [[Íomhá:AmelKarboul20160204London.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15703367|Amel Karboul]]'' | polaiteoir Túinéiseach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Túinéis]] | [https://www.ted.com/speakers/dr_amel_karboul dr_amel_karboul] | [[:d:Q15703367|Q15703367]] |- | [[Íomhá:America Ferrera at the 2025 Toronto International Film Festival (cropped2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q219402|America Ferrera]]'' | | ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1984" | 1984-04-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/america_ferrera america_ferrera] | [[:d:Q219402|Q219402]] |- | | ''[[:d:Q4746085|Ami Klin]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/1370 1370]<br/>[https://www.ted.com/speakers/ami_klin ami_klin] | [[:d:Q4746085|Q4746085]] |- | [[Íomhá:United Nations Deputy Secretary General Amina Mohammed in 2023 - (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4746340|Amina J. Mohammed]]'' | oifigeach de chuid na Náisiún Aontaithe | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[aire rialtais]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/amina_j_mohammed amina_j_mohammed] | [[:d:Q4746340|Q4746340]] |- | | ''[[:d:Q53147966|Amir Nizar Zuabi]]'' | | ''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stát na Palaistíne]] | [https://www.ted.com/speakers/amir_nizar_zuabi amir_nizar_zuabi] | [[:d:Q53147966|Q53147966]] |- | | ''[[:d:Q59340673|Amisha Padnani]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_padnani amy_padnani] | [[:d:Q59340673|Q59340673]] |- | [[Íomhá:Amishi Jha.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16211585|Amishi Jha]]'' | néareolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amishi_jha amishi_jha] | [[:d:Q16211585|Q16211585]] |- | | ''[[:d:Q23784357|Amit Sood]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/amit_sood amit_sood] | [[:d:Q23784357|Q23784357]] |- | [[Íomhá:Amory Lovins, 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q474194|Amory Lovins]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q11295636|dearthóir carranna]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amory_lovins amory_lovins] | [[:d:Q474194|Q474194]] |- | [[Íomhá:Amos Winter - MIT Mobility Lab.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21550740|Amos Winter]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amos_winter amos_winter] | [[:d:Q21550740|Q21550740]] |- | | ''[[:d:Q4749093|Amy B. Smith]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-11-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/3 3]<br/>[https://www.ted.com/speakers/amy_smith amy_smith] | [[:d:Q4749093|Q4749093]] |- | [[Íomhá:Acuddy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4749151|Amy Cuddy]]'' | síceolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q16538479|Lehrbeauftragter]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-07-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_cuddy amy_cuddy] | [[:d:Q4749151|Q4749151]] |- | [[Íomhá:Photo Credit- Evgenia Eliseeva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30069746|Amy Edmondson]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_edmondson amy_edmondson] | [[:d:Q30069746|Q30069746]] |- | | ''[[:d:Q63456301|Amy Herman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_herman amy_herman] | [[:d:Q63456301|Q63456301]] |- | | ''[[:d:Q78873106|Amy L Baxter]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/amy_baxter amy_baxter] | [[:d:Q78873106|Q78873106]] |- | | ''[[:d:Q46782105|Amy L. Milton]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/amy_milton amy_milton] | [[:d:Q46782105|Q46782105]] |- | | ''[[:d:Q23656175|Amy Lockwood]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/amy_lockwood amy_lockwood] | [[:d:Q23656175|Q23656175]] |- | | ''[[:d:Q23798804|Amy O'Toole]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/amy_o_toole amy_o_toole] | [[:d:Q23798804|Q23798804]] |- | [[Íomhá:Amy Purdy - 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4749355|Amy Purdy]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q133901084|Para snowboarder]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_purdy amy_purdy] | [[:d:Q4749355|Q4749355]] |- | [[Íomhá:Amy Tan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q234989|Amy Tan]]'' | úrscéalaí Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_tan amy_tan] | [[:d:Q234989|Q234989]] |- | [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Amy Webb.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4749439|Amy Webb]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/amy_webb amy_webb] | [[:d:Q4749439|Q4749439]] |- | [[Íomhá:Anab Jain (3331817244).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q125746197|Anab Jain]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/anab_jain anab_jain] | [[:d:Q125746197|Q125746197]] |- | | ''[[:d:Q23661617|Anand Agarawala]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anand_agarawala anand_agarawala] | [[:d:Q23661617|Q23661617]] |- | [[Íomhá:Anand Giridharadas - PopTech 2011 - Camden Maine USA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4751249|Anand Giridharadas]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-09-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anand_giridharadas anand_giridharadas] | [[:d:Q4751249|Q4751249]] |- | | ''[[:d:Q18398176|Anand Varma]]'' | | [[grianghrafadóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anand_varma anand_varma] | [[:d:Q18398176|Q18398176]] |- | [[Íomhá:Ananda Shankar Jayant for her outstanding contribution to Bharatanatyam (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19898324|Ananda Shankar Jayant]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-09-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/ananda_shankar_jayant ananda_shankar_jayant] | [[:d:Q19898324|Q19898324]] |- | [[Íomhá:Anant Agarwal in 2015 New America panel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92736|Anant Agarwal]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1959" | 1959<br/>1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anant_agarwal anant_agarwal] | [[:d:Q92736|Q92736]] |- | [[Íomhá:Anas Aremeyaw Anas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4751775|Anas Aremeyaw Anas]]'' | iriseoir iniúchach Gánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1970" | 1970s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/anas_aremeyaw_anas anas_aremeyaw_anas] | [[:d:Q4751775|Q4751775]] |- | | ''[[:d:Q16199723|Anastasia Taylor-Lind]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[file]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-05-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/anastasia_taylor_lind anastasia_taylor_lind] | [[:d:Q16199723|Q16199723]] |- | | ''[[:d:Q23772818|Anders Fjellberg]]'' | iriseoir Ioruach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/anders_fjellberg anders_fjellberg] | [[:d:Q23772818|Q23772818]] |- | | ''[[:d:Q23784626|Anders Ynnerman]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/anders_ynnerman anders_ynnerman] | [[:d:Q23784626|Q23784626]] |- | [[Íomhá:TechCrunch Disrupt NY 2016 - Day 3 (26682587010).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23712695|Andras Forgacs]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andras_forgacs andras_forgacs] | [[:d:Q23712695|Q23712695]] |- | [[Íomhá:Andrea Ghez (cropped1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q493956|Andrea M. Ghez]]'' | réalteolaí | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-06-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrea_ghez andrea_ghez] | [[:d:Q493956|Q493956]] |- | [[Íomhá:Andreas Ekström.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5707482|Andreas Ekström]]'' | scríbhneoir agus iriseoir Sualannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1975" | 1975-10-29<br/>1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/andreas_ekstrom andreas_ekstrom] | [[:d:Q5707482|Q5707482]] |- | | ''[[:d:Q23670498|Andreas Raptopoulos]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andreas_raptopoulos andreas_raptopoulos] | [[:d:Q23670498|Q23670498]] |- | [[Íomhá:Andreas Schleicher, 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q71557|Andreas Schleicher]]'' | staitisteoir Gearmánach | [[ollamh]]<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1964" | 1964-07-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/andreas_schleicker andreas_schleicker] | [[:d:Q71557|Q71557]] |- | | ''[[:d:Q23713628|Andres Lozano]]'' | | [[eolaí]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/andres_lozano andres_lozano] | [[:d:Q23713628|Q23713628]] |- | | ''[[:d:Q23728849|Andrew Bastawrous]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andrew_bastawrous andrew_bastawrous] | [[:d:Q23728849|Q23728849]] |- | [[Íomhá:Andrew Bird (52413565996) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Andrew Bird]] | | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3560496|fidléir]]''<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q1792566|feadaire]]''<br/>''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_bird andrew_bird] | [[:d:Q503783|Q503783]] |- | [[Íomhá:Kiosk Copyright, Design, and Digital Culture (15461376932) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662266|Andrew Blum]]'' | údar Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-03-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_blum andrew_blum] | [[:d:Q23662266|Q23662266]] |- | | ''[[:d:Q42808292|Andrew E. Pelling]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andrew_pelling andrew_pelling] | [[:d:Q42808292|Q42808292]] |- | | ''[[:d:Q23713796|Andrew Fitzgerald]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andrew_fitzgerald andrew_fitzgerald] | [[:d:Q23713796|Q23713796]] |- | [[Íomhá:Andrew Forrest (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q504773|Andrew Forrest]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q6116070|jackaroo]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-11-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_forrest andrew_forrest] | [[:d:Q504773|Q504773]] |- | | ''[[:d:Q23073107|Andrew J. Connolly]]'' | | ''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_connolly andrew_connolly] | [[:d:Q23073107|Q23073107]] |- | [[Íomhá:Andrew Marantz136615.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q78398013|Andrew Marantz]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-26<br/>1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andrew_marantz andrew_marantz] | [[:d:Q78398013|Q78398013]] |- | [[Íomhá:Andrew McAfee FT-McKinsey BBYA 2014(LowerContrast).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15109666|Andrew McAfee]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q832136|bainisteoir gnó]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_mcafee andrew_mcafee] | [[:d:Q15109666|Q15109666]] |- | [[Íomhá:Andrew Mwenda.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4591759|Andrew Mwenda]]'' | iriseoir Ugandach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Uganda]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_mwenda andrew_mwenda] | [[:d:Q4591759|Q4591759]] |- | [[Íomhá:Andrew Solomon 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q645362|Andrew Solomon]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_solomon andrew_solomon] | [[:d:Q645362|Q645362]] |- | [[Íomhá:Andrew Stanton at the 2026 Sundance Film Festival for In the Blink of an Eye (01) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q328723|Andrew Stanton]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q266569|beochantóir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-12-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_stanton andrew_stanton] | [[:d:Q328723|Q328723]] |- | [[Íomhá:Andrew Ng at TechCrunch Disrupt SF 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2846695|Andrew Y. Ng]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_ng andrew_ng] | [[:d:Q2846695|Q2846695]] |- | | ''[[:d:Q20020931|Andrew Youn]]'' | | ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andrew_youn andrew_youn] | [[:d:Q20020931|Q20020931]] |- | [[Íomhá:Andri Snaer Magnason.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q463575|Andri Snær Magnason]]'' | scríbhneoir Íoslannach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[file]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Íoslainn]] | [https://www.ted.com/speakers/andri_snaer_magnason andri_snaer_magnason] | [[:d:Q463575|Q463575]] |- | | ''[[:d:Q23840135|Andrés Ruzo]]'' | | ''[[:d:Q11424604|domhaneolaí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Peiriú]]<br/>[[Nicearagua]] | [https://www.ted.com/speakers/andres_ruzo andres_ruzo] | [[:d:Q23840135|Q23840135]] |- | | ''[[:d:Q16218437|Andy Dunn]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/andy_dunn andy_dunn] | [[:d:Q16218437|Q16218437]] |- | | ''[[:d:Q4760818|Andy Hobsbawm]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/andy_hobsbawm andy_hobsbawm] | [[:d:Q4760818|Q4760818]] |- | [[Íomhá:Andy Puddicombe (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16214139|Andy Puddicombe]]'' | | ''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-23<br/>1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/1519 1519]<br/>[https://www.ted.com/speakers/andy_puddicombe andy_puddicombe] | [[:d:Q16214139|Q16214139]] |- | [[Íomhá:Andy Yen - Is Privacy Supporting Cybercrime.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759707|Andy Yen]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''<br/>[[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/andy_yen andy_yen] | [[:d:Q23759707|Q23759707]] |- | [[Íomhá:Angel Hsu headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59348689|Angel Hsu]]'' | | ''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-02-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/angel_hsu angel_hsu] | [[:d:Q59348689|Q59348689]] |- | | ''[[:d:Q4762378|Angela Belcher]]'' | bithcheimiceoir Meiriceánach | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[bithcheimiceoir]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/angela_belcher angela_belcher] | [[:d:Q4762378|Q4762378]] |- | [[Íomhá:Angela Duckworth, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16198258|Angela Duckworth]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1648 1648]<br/>[https://www.ted.com/speakers/angela_lee_duckworth angela_lee_duckworth] | [[:d:Q16198258|Q16198258]] |- | | ''[[:d:Q23797730|Angela Patton]]'' | | ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/angela_patton angela_patton] | [[:d:Q23797730|Q23797730]] |- | | ''[[:d:Q90287679|Angelicque E. White]]'' | | ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/angelicque_white angelicque_white] | [[:d:Q90287679|Q90287679]] |- | [[Íomhá:Angelo Vermeulen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13429632|Angelo Vermeulen]]'' | ealaíontóir | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>[[spásaire]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/angelo_vermeulen angelo_vermeulen] | [[:d:Q13429632|Q13429632]] |- | [[Íomhá:Angélica Dass retratos.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51882246|Angélica Dass]]'' | grianghrafadóir Brasaíleach | [[ealaíontóir]]<br/>[[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/angelica_dass angelica_dass] | [[:d:Q51882246|Q51882246]] |- | [[Íomhá:25o Premio da Musica Brasileira (14004847740).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q231276|Angélique Kidjo]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q66314404|snagamhránaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-07-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Beinin]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/angelique_kidjo angelique_kidjo] | [[:d:Q231276|Q231276]] |- | | ''[[:d:Q20880943|Anicka Yi]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anicka_yi anicka_yi] | [[:d:Q20880943|Q20880943]] |- | | ''[[:d:Q53865446|Anika Goss-Foster]]'' | | ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anika_goss anika_goss] | [[:d:Q53865446|Q53865446]] |- | [[Íomhá:Anil Ananthaswamy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783480|Anil Ananthaswamy]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/anil_ananthaswamy anil_ananthaswamy] | [[:d:Q23783480|Q23783480]] |- | [[Íomhá:Congreso Futuro - 2019-01-14 - 09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22087352|Anil K Seth]]'' | néareolaí Briotanach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/anil_seth anil_seth] | [[:d:Q22087352|Q22087352]] |- | [[Íomhá:Anil K gupta Erudite Conclave Medical College, Thiruvananthapuram.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4764657|Anil Kumar Gupta]]'' | scoláire Indiach | ''[[:d:Q1900657|marketer]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/anil_gupta anil_gupta] | [[:d:Q4764657|Q4764657]] |- | [[Íomhá:Anima Anandkumar speaking at AAAS 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29167831|Anima Anandkumar]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/anima_anandkuma anima_anandkuma] | [[:d:Q29167831|Q29167831]] |- | | ''[[:d:Q83274545|Anirudh Sharma]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/anirudh_sharma anirudh_sharma] | [[:d:Q83274545|Q83274545]] |- | | ''[[:d:Q117222036|Anjali Kumar]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/anjali_kumar anjali_kumar] | [[:d:Q117222036|Q117222036]] |- | [[Íomhá:Anjali Sud 41139141434.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55686689|Anjali Sud]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anjali_sud anjali_sud] | [[:d:Q55686689|Q55686689]] |- | | ''[[:d:Q60195513|Anjali Tripathi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/anjali_tripathi anjali_tripathi] | [[:d:Q60195513|Q60195513]] |- | [[Íomhá:Anjan Chatterjee-neuroscientist.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4765748|Anjan Chatterjee]]'' | néareolaí Meiriceánach | [[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anjan_chatterjee anjan_chatterjee] | [[:d:Q4765748|Q4765748]] |- | [[Íomhá:Anjan Sundaram 2025 Oslo Freedom Forum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16981606|Anjan Sundaram]]'' | scríbhneoir Indiach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/anjan_sundaram anjan_sundaram] | [[:d:Q16981606|Q16981606]] |- | | ''[[:d:Q23782708|Ann Cooper]]'' | | ''[[:d:Q2576499|saineolaí cothúcháin]]''<br/>''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q1495660|léirmheastóir bia]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ann_cooper ann_cooper] | [[:d:Q23782708|Q23782708]] |- | | ''[[:d:Q23783053|Ann Morgan]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ann_morgan ann_morgan] | [[:d:Q23783053|Q23783053]] |- | [[Íomhá:Anna Deavere Smith.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q286777|Anna Deavere Smith]]'' | | ''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anna_deavere_smith anna_deavere_smith] | [[:d:Q286777|Q286777]] |- | | ''[[:d:Q60212870|Anna Greka]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anna_greka anna_greka] | [[:d:Q60212870|Q60212870]] |- | [[Íomhá:HeringerAnna4Nov2017ÖsterreichischeLehmbautagung.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4767076|Anna Heringer]]'' | ailtire | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-10-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/anna_heringer anna_heringer] | [[:d:Q4767076|Q4767076]] |- | | ''[[:d:Q125484256|Anna Malaika Tubbs]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anna_malaika_tubbs anna_malaika_tubbs] | [[:d:Q125484256|Q125484256]] |- | | ''[[:d:Q42320877|Anna Maria Coclite]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anna_maria_coclite_TEDxVienna20221008-50437 anna_maria_coclite_TEDxVienna20221008-50437] | [[:d:Q42320877|Q42320877]] |- | | ''[[:d:Q23656753|Anna Mracek Dietrich]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anna_mracek_dietrichs anna_mracek_dietrichs] | [[:d:Q23656753|Q23656753]] |- | | ''[[:d:Q111575965|Anna Piperal]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anna_piperal anna_piperal] | [[:d:Q111575965|Q111575965]] |- | [[Íomhá:Anna Rosling Rönnlund on "Factfulness".jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24680868|Anna Rosling Rönnlund]]'' | | ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/anna_rosling_ronnlund anna_rosling_ronnlund] | [[:d:Q24680868|Q24680868]] |- | | ''[[:d:Q58754610|Anna Rothschild]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anna_rothschild anna_rothschild] | [[:d:Q58754610|Q58754610]] |- | | ''[[:d:Q27058390|Anne Basting]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anne_basting anne_basting] | [[:d:Q27058390|Q27058390]] |- | [[Íomhá:Anne Curzan - Anatol Rodgers Lecture.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19364739|Anne Curzan]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anne_curzan anne_curzan] | [[:d:Q19364739|Q19364739]] |- | [[Íomhá:Anne Lamott at San Diego Writers Festival 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2838773|Anne Lamott]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anne_lamott anne_lamott] | [[:d:Q2838773|Q2838773]] |- | | ''[[:d:Q56722014|Anne Madden]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anne_madden anne_madden] | [[:d:Q56722014|Q56722014]] |- | | ''[[:d:Q79317367|Anne Marie Albano]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anne_marie_albano anne_marie_albano] | [[:d:Q79317367|Q79317367]] |- | [[Íomhá:Anne Milgram official DEA photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4768651|Anne Milgram]]'' | dlíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anne_milgram anne_milgram] | [[:d:Q4768651|Q4768651]] |- | | ''[[:d:Q23091382|Anne Pasternak]]'' | | ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q4164507|léirmheastóir ealaíne]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anne_pasternak anne_pasternak] | [[:d:Q23091382|Q23091382]] |- | [[Íomhá:Special Operations Policy Forum 2018 (45000180525).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q465477|Anne-Marie Slaughter]]'' | | [[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q21281706|riarthóir acadúla]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anne_marie_slaughter anne_marie_slaughter] | [[:d:Q465477|Q465477]] |- | | ''[[:d:Q23670515|Annette Heuser]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/annette_heuser annette_heuser] | [[:d:Q23670515|Q23670515]] |- | [[Íomhá:Annie Lennox March 2023.jpg|center|128px]] | [[Annie Lennox]] | amhránaí Albanach | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>''[[:d:Q2340668|stiúrthóir físeán ceoil]]''<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q96034777|gníomhaí VEID]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/annie_lennox annie_lennox] | [[:d:Q151231|Q151231]] |- | [[Íomhá:Annie Murphy Paul & Alice Wilder (7747958128).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23657111|Annie Murphy Paul]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/annie_murphy_paul annie_murphy_paul] | [[:d:Q23657111|Q23657111]] |- | [[Íomhá:Annie Rauwerda smiling 1 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109628790|Annie Rauwerda]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[tionchaire]] | data-sort-value="1999" | 1999-11-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/annie_rauwerda annie_rauwerda] | [[:d:Q109628790|Q109628790]] |- | [[Íomhá:AnnMarie Thomas (17598060293) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22073671|AnnMarie Thomas]]'' | | ''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/annmarie_thomas annmarie_thomas] | [[:d:Q22073671|Q22073671]] |- | [[Íomhá:Anote Tong (1) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57456|Anote Tong]]'' | taidhleoir, Ciribeas | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ciribeas]] | [https://www.ted.com/speakers/anote_tong anote_tong] | [[:d:Q57456|Q57456]] |- | [[Íomhá:Anthony Atala, Printing a Human Kidney on Stage (5507356887).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4772039|Anthony Atala]]'' | eolaí Meiriceánach | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q17345122|úireolaí]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anthony_atala anthony_atala] | [[:d:Q4772039|Q4772039]] |- | [[Íomhá:Anthony Fauci in 2023 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Anthony Fauci]] | | ''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anthony_fauci anthony_fauci] | [[:d:Q573246|Q573246]] |- | [[Íomhá:Anthony Goldbloom Kaggle founder and CEO (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4772605|Anthony Goldbloom]]'' | fear gnó Astrálach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-06-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/anthony_goldbloom anthony_goldbloom] | [[:d:Q4772605|Q4772605]] |- | [[Íomhá:ACLU Anthony D Romero.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1568107|Anthony Romero]]'' | gníomhaí Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anthony_d_romero anthony_d_romero] | [[:d:Q1568107|Q1568107]] |- | | ''[[:d:Q97585702|Anthony Veneziale]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/anthony_veneziale anthony_veneziale] | [[:d:Q97585702|Q97585702]] |- | | ''[[:d:Q33225951|Antoine Gourévitch]]'' | | ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/antoine_gourevitch antoine_gourevitch] | [[:d:Q33225951|Q33225951]] |- | | ''[[:d:Q23759553|Antonio Donato Nobre]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/antonio_donato_nobre antonio_donato_nobre] | [[:d:Q23759553|Q23759553]] |- | [[Íomhá:AntonyGarrettLisi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2600403|Antony Garrett Lisi]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q13561328|surfer]]''<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/garrett_lisi garrett_lisi] | [[:d:Q2600403|Q2600403]] |- | [[Íomhá:Antony Gormley Встреча с Гормли на выставке crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q360371|Antony Gormley]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/antony_gormley antony_gormley] | [[:d:Q360371|Q360371]] |- | [[Íomhá:António Damásio no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2013 cropped.png|center|128px]] | ''[[:d:Q380207|António Damásio]]'' | | [[néareolaí]]<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Phortaingéil]] | [https://www.ted.com/speakers/antonio_damasio antonio_damasio] | [[:d:Q380207|Q380207]] |- | [[Íomhá:António Guterres United Nations Secretary-General in 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q311440|António Guterres]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Phortaingéil]]<br/>[[Tíomór Thoir]] | [https://www.ted.com/speakers/antonio_guterres antonio_guterres] | [[:d:Q311440|Q311440]] |- | | ''[[:d:Q106520203|Anu Puusa]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-04-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/anu_puusa anu_puusa] | [[:d:Q106520203|Q106520203]] |- | [[Íomhá:Anupam Mishra.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4777823|Anupam Mishra]]'' | comhshaolaí Indiach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]]<br/>[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]<br/>''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]'' | [https://www.ted.com/speakers/anupam_mishra anupam_mishra] | [[:d:Q4777823|Q4777823]] |- | | ''[[:d:Q58813001|Anushka Naiknaware]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="2003" | 2003 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/anushka_naiknaware anushka_naiknaware] | [[:d:Q58813001|Q58813001]] |- | | ''[[:d:Q24051923|Aomawa Shields]]'' | | [[réalteolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aomawa_shields aomawa_shields] | [[:d:Q24051923|Q24051923]] |- | [[Íomhá:Aparna Nancherla LBJ Presidential Library 2019 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24884398|Aparna Nancherla]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/aparna_nancherla aparna_nancherla] | [[:d:Q24884398|Q24884398]] |- | | ''[[:d:Q23657177|Aparna Rao]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/aparna_rao aparna_rao] | [[:d:Q23657177|Q23657177]] |- | [[Íomhá:Apiorkor Seyiram Ashong-Abbey in hijab.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106228455|Apiorkor Seyiram Ashong-Abbey]]'' | file Gánach | [[iriseoir]]<br/>[[file]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/apiorkor_seyiram_ashong_abbey apiorkor_seyiram_ashong_abbey] | [[:d:Q106228455|Q106228455]] |- | [[Íomhá:Apolinario Passos at SXSW London 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q136515003|Apolinário Passos]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>[[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/apolinario_passos apolinario_passos] | [[:d:Q136515003|Q136515003]] |- | | ''[[:d:Q4780347|Apollo Robbins]]'' | draíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/apollo_robbins apollo_robbins] | [[:d:Q4780347|Q4780347]] |- | [[Íomhá:Picture of Ari Wallach.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4790131|Ari Wallach]]'' | | ''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ari_wallach ari_wallach] | [[:d:Q4790131|Q4790131]] |- | | ''[[:d:Q93523410|Ariana Curtis]]'' | | [[staraí]]<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q47090899|museum professional]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/ariana_curtis ariana_curtis] | [[:d:Q93523410|Q93523410]] |- | [[Íomhá:Arianna Huffington 2011 Shankbone 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q233397|Arianna Huffington]]'' | | ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Ghréig]] | [https://www.ted.com/speakers/arianna_huffington arianna_huffington] | [[:d:Q233397|Q233397]] |- | [[Íomhá:Ariel Garten Playing Quintephone at ICMC2007imgp7900cpq.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4790411|Ariel Garten]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/ariel_garten ariel_garten] | [[:d:Q4790411|Q4790411]] |- | [[Íomhá:Ariel Waldman (8543944344).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65122975|Ariel Waldman]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ariel_waldman ariel_waldman] | [[:d:Q65122975|Q65122975]] |- | | ''[[:d:Q23662627|Aris Venetikidis]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/aris_venetikidis aris_venetikidis] | [[:d:Q23662627|Q23662627]] |- | | ''[[:d:Q59428262|Armando Azua-Bustos]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/armando_azua_bustos armando_azua_bustos] | [[:d:Q59428262|Q59428262]] |- | | ''[[:d:Q123785656|Arnav Kapur]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/arnav_kapur arnav_kapur] | [[:d:Q123785656|Q123785656]] |- | [[Íomhá:Arthur Brooks by Gage Skidmore 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4798155|Arthur C. Brooks]]'' | | ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/arthur_brooks arthur_brooks] | [[:d:Q4798155|Q4798155]] |- | | ''[[:d:Q709449|Arthur Ganson]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q713223|ealaíontóir cónaithe]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/arthur_ganson arthur_ganson] | [[:d:Q709449|Q709449]] |- | | ''[[:d:Q4800011|Arthur Potts Dawson]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/arthur_potts_dawson arthur_potts_dawson] | [[:d:Q4800011|Q4800011]] |- | [[Íomhá:Arthur T. Benjamin in 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2865351|Arthur T. Benjamin]]'' | matamaiticeoir Meiriceánach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15855449|draíodóir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/arthur_benjamin arthur_benjamin] | [[:d:Q2865351|Q2865351]] |- | [[Íomhá:Arunabha Ghosh at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q118640613|Arunabha Ghosh]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/arunabha_ghosh arunabha_ghosh] | [[:d:Q118640613|Q118640613]] |- | [[Íomhá:Arunachalam Muruganantham in California.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q235553|Arunachalam Muruganantham]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/arunachalam_muruganantham arunachalam_muruganantham] | [[:d:Q235553|Q235553]] |- | [[Íomhá:Arvind Gupta Oct 2010 IUCAA.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3633965|Arvind Gupta]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/arvind_gupta arvind_gupta] | [[:d:Q3633965|Q3633965]] |- | | ''[[:d:Q23727967|Ash Beckham]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ash_beckham ash_beckham] | [[:d:Q23727967|Q23727967]] |- | [[Íomhá:Asha de Vos cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23768737|Asha de Vos]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Srí Lanca]] | [https://www.ted.com/speakers/asha_de_vos asha_de_vos] | [[:d:Q23768737|Q23768737]] |- | | ''[[:d:Q23783386|Asher Hasan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/asher_hasan asher_hasan] | [[:d:Q23783386|Q23783386]] |- | [[Íomhá:Ashif Shaikh.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4805056|Ashif Shaikh]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-10-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/ashif_shaikh ashif_shaikh] | [[:d:Q4805056|Q4805056]] |- | [[Íomhá:Ashley Judd ioc cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q228645|Ashley Judd]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ashley_judd ashley_judd] | [[:d:Q228645|Q228645]] |- | | ''[[:d:Q87237972|Ashley Whillans]]'' | | ''[[:d:Q99193996|eolaí iompraíochta]]''<br/>''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q832136|bainisteoir gnó]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/ashley_whillans ashley_whillans]<br/>[https://www.ted.com/speakers/ashley_whillans_1 ashley_whillans_1] | [[:d:Q87237972|Q87237972]] |- | [[Íomhá:Aschraf Ghani MSC 2017 2 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q172388|Ashraf Ghani Ahmadzai]]'' | múinteoir ollscoile, Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q30747910|Poblacht Ioslamach na hAfganastáine]]''<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ashraf_ghani ashraf_ghani] | [[:d:Q172388|Q172388]] |- | | ''[[:d:Q4806016|Ashton Applewhite]]'' | gníomhaí Meiriceánach (1952-) | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ashton_applewhite ashton_applewhite] | [[:d:Q4806016|Q4806016]] |- | [[Íomhá:Asmeret Asefaw Berhe, DOE Director.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55955709|Asmeret Asefaw Berhe]]'' | | ''[[:d:Q12370538|eolaí ithreach]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/asmeret_berhe asmeret_berhe] | [[:d:Q55955709|Q55955709]] |- | | ''[[:d:Q23782514|Aspen Baker]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/aspen_baker aspen_baker] | [[:d:Q23782514|Q23782514]] |- | [[Íomhá:Astro Teller candid.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4811519|Astro Teller]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/astro_teller astro_teller] | [[:d:Q4811519|Q4811519]] |- | [[Íomhá:Atul Gawande, USAID Assistant Administrator.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2751383|Atul Gawande]]'' | máinlia Meiriceánach | ''[[:d:Q18533509|medical author]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[ollamh]]<br/>[[máinlia]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/atul_gawande_1 atul_gawande_1] | [[:d:Q2751383|Q2751383]] |- | [[Íomhá:Aubrey de Grey - How We Will Beat Aging.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q175969|Aubrey de Grey]]'' | | ''[[:d:Q20107384|gerontologist]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q133575875|anti-aging practitioner and activist]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/aubrey_de_grey aubrey_de_grey] | [[:d:Q175969|Q175969]] |- | [[Íomhá:Audrey Choi at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q112670837|Audrey Choi]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/audrey_choi audrey_choi] | [[:d:Q112670837|Q112670837]] |- | [[Íomhá:EPFL 2020 Auke Ijspeert Portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24040710|Auke Ijspeert]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/auke_ijspeert auke_ijspeert] | [[:d:Q24040710|Q24040710]] |- | | ''[[:d:Q23795350|Auret van Heerden]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/auret_van_heerden auret_van_heerden] | [[:d:Q23795350|Q23795350]] |- | [[Íomhá:Ava DuVernay - Peabody Awards (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4827381|Ava DuVernay]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ava_duvernay ava_duvernay] | [[:d:Q4827381|Q4827381]] |- | | ''[[:d:Q22279966|Avi Reichental]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/avi_reichental avi_reichental] | [[:d:Q22279966|Q22279966]] |- | [[Íomhá:Avi rubin kimball brace cfp2006 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4828480|Avi Rubin]]'' | eolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-11-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/avi_rubin avi_rubin] | [[:d:Q4828480|Q4828480]] |- | [[Íomhá:Prof. Avinash Persaud (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4828876|Avinash Persaud]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1966" | 1966-06-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/avinash_persaud avinash_persaud] | [[:d:Q4828876|Q4828876]] |- | | ''[[:d:Q33199187|Axel Reinaud]]'' | | ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/axel_reinaud axel_reinaud] | [[:d:Q33199187|Q33199187]] |- | [[Íomhá:AEJ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50074170|Ayana Elizabeth Johnson]]'' | | ''[[:d:Q16185210|comhairleoir beartais]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-08-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ayana_elizabeth_johnson ayana_elizabeth_johnson] | [[:d:Q50074170|Q50074170]] |- | [[Íomhá:Ayanna M. Howard - SnoMote.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11644|Ayanna Howard]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-01-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ayanna_howard ayanna_howard] | [[:d:Q11644|Q11644]] |- | [[Íomhá:Picture of Professor Ayelet Fishbach.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54805533|Ayelet Fishbach]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/ayelet_fishbach ayelet_fishbach] | [[:d:Q54805533|Q54805533]] |- | | ''[[:d:Q50208514|Azim F. Shariff]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/azim_shariff azim_shariff] | [[:d:Q50208514|Q50208514]] |- | | ''[[:d:Q4832583|Azim Khamisa]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/azim_n_khamisa azim_n_khamisa] | [[:d:Q4832583|Q4832583]] |- | [[Íomhá:Aziz Abu Sarah.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65030161|Aziz Abu Sarah]]'' | | ''[[:d:Q1039099|tour guide]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/aziz_abu_sarah aziz_abu_sarah] | [[:d:Q65030161|Q65030161]] |- | | ''[[:d:Q23728292|Aziza Chaouni]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-06-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Maracó]] | [https://www.ted.com/speakers/aziza_chaouni aziza_chaouni] | [[:d:Q23728292|Q23728292]] |- | [[Íomhá:B. Joseph Pine at SXSW 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4834072|B. Joseph Pine II]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joseph_pine joseph_pine] | [[:d:Q4834072|Q4834072]] |- | | ''[[:d:Q16245994|Baba Shiv]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q84506120|business administration scholar]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/baba_shiv baba_shiv] | [[:d:Q16245994|Q16245994]] |- | [[Íomhá:Bahia Shehab.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662610|Bahia Shehab]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Liobáin]] | [https://www.ted.com/speakers/bahia_shehab bahia_shehab] | [[:d:Q23662610|Q23662610]] |- | | ''[[:d:Q23662600|Bandi Mbubi]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bandi_mbubi bandi_mbubi] | [[:d:Q23662600|Q23662600]] |- | | ''[[:d:Q4858477|Barat Ali Batoor]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/barat_ali_batoor barat_ali_batoor] | [[:d:Q4858477|Q4858477]] |- | [[Íomhá:Baratunde Thurston at ROFLCon II.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4858494|Baratunde Thurston]]'' | fuirseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[fuirseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-09-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/baratunde_thurston baratunde_thurston] | [[:d:Q4858494|Q4858494]] |- | | ''[[:d:Q4858754|Barbara Block]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/801 801]<br/>[https://www.ted.com/speakers/barbara_block barbara_block] | [[:d:Q4858754|Q4858754]] |- | | ''[[:d:Q17026605|Barbara F. Walter]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/barbara_f_walter barbara_f_walter] | [[:d:Q17026605|Q17026605]] |- | | ''[[:d:Q29871142|Barbara J. King]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-08-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/barbara_j_king barbara_j_king] | [[:d:Q29871142|Q29871142]] |- | [[Íomhá:Barbandkath.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23016646|Barbara Natterson-Horowitz]]'' | | ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q16538479|Lehrbeauftragter]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/b_n_horowitz b_n_horowitz]<br/>[https://www.ted.com/speakers/barbara_natterson_horowitz barbara_natterson_horowitz] | [[:d:Q23016646|Q23016646]] |- | | ''[[:d:Q4864717|Barry Schuler]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/barry_schuler barry_schuler] | [[:d:Q4864717|Q4864717]] |- | [[Íomhá:Barry Schwartz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3500411|Barry Schwartz]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/barry_schwartz barry_schwartz] | [[:d:Q3500411|Q3500411]] |- | [[Íomhá:BartKnols2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662325|Bart Knols]]'' | | [[ollamh]] | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bart_knols bart_knols] | [[:d:Q23662325|Q23662325]] |- | | ''[[:d:Q23795783|Bart Weetjens]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bart_weetjens bart_weetjens] | [[:d:Q23795783|Q23795783]] |- | | ''[[:d:Q4865683|Barton Seaver]]'' | | ''[[:d:Q3499072|chef]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/barton_seaver barton_seaver] | [[:d:Q4865683|Q4865683]] |- | [[Íomhá:Bassam Tariq - Tribute Awards - TIFF 2026-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769533|Bassam Tariq]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bassam_tariq bassam_tariq] | [[:d:Q23769533|Q23769533]] |- | | ''[[:d:Q23671506|Bastian Schaefer]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bastian_schaefer bastian_schaefer] | [[:d:Q23671506|Q23671506]] |- | [[Íomhá:Beardyman at Camp Bestival 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2573649|Beardyman]]'' | | ''[[:d:Q59958430|buillebhoscadóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-05-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/beardyman beardyman] | [[:d:Q2573649|Q2573649]] |- | [[Íomhá:Beau Lotto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795352|Beau Lotto]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/beau_lotto beau_lotto] | [[:d:Q23795352|Q23795352]] |- | | ''[[:d:Q56948669|Becca Heller]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/becca_heller becca_heller] | [[:d:Q56948669|Q56948669]] |- | | ''[[:d:Q23662243|Becci Manson]]'' | | ''[[:d:Q33383789|retoucher]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/becci_manson becci_manson] | [[:d:Q23662243|Q23662243]] |- | | ''[[:d:Q23795670|Becky Blanton]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/becky_blanton becky_blanton] | [[:d:Q23795670|Q23795670]] |- | | ''[[:d:Q121542981|Becky Kennedy]]'' | | [[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/becky_kennedy becky_kennedy] | [[:d:Q121542981|Q121542981]] |- | [[Íomhá:Beeban Kidron in 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335605|Beeban Kidron]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/beeban_kidron beeban_kidron] | [[:d:Q335605|Q335605]] |- | [[Íomhá:Bel Pesce - 12285922333.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769253|Bel Pesce]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q17221|urlabhraí]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-02-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/bel_pesce bel_pesce] | [[:d:Q23769253|Q23769253]] |- | | ''[[:d:Q23760173|Ben Ambridge]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ben_ambridge ben_ambridge] | [[:d:Q23760173|Q23760173]] |- | | ''[[:d:Q23796181|Ben Cameron]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ben_cameron ben_cameron] | [[:d:Q23796181|Q23796181]] |- | [[Íomhá:Ben Goldacre TAM London 2009.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q816499|Ben Goldacre]]'' | | ''[[:d:Q17433421|science journalist]]''<br/>[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[eolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q88208062|medical journalist]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ben_goldacre ben_goldacre] | [[:d:Q816499|Q816499]] |- | | ''[[:d:Q23656758|Ben Kacyra]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ben_kacyra ben_kacyra] | [[:d:Q23656758|Q23656758]] |- | [[Íomhá:Loz-katchor.png|center|128px]] | ''[[:d:Q464432|Ben Katchor]]'' | scríbhneoir | ''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''<br/>''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''<br/>''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ben_katchor ben_katchor] | [[:d:Q464432|Q464432]] |- | | ''[[:d:Q23657093|Ben Roche]]'' | | ''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ben_roche ben_roche] | [[:d:Q23657093|Q23657093]] |- | | ''[[:d:Q4886414|Ben Saunders]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ben_saunders ben_saunders] | [[:d:Q4886414|Q4886414]] |- | | ''[[:d:Q23760188|Ben Wellington]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ben_wellington ben_wellington] | [[:d:Q23760188|Q23760188]] |- | [[Íomhá:Benedetta Berti (2019), FORUM 2000, Prague.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769525|Benedetta Berti]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/benedetta_berti benedetta_berti] | [[:d:Q23769525|Q23769525]] |- | | ''[[:d:Q4888224|Benjamin B. Dunlap]]'' | scoláire Meiriceánach | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ben_dunlap ben_dunlap] | [[:d:Q4888224|Q4888224]] |- | [[Íomhá:Benjamin R Barber in 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q817665|Benjamin Barber]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1565 1565]<br/>[https://www.ted.com/speakers/benjamin_barber benjamin_barber] | [[:d:Q817665|Q817665]] |- | | ''[[:d:Q23782723|Benjamin Wallace]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-09-12<br/>1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/benjamin_wallace benjamin_wallace] | [[:d:Q23782723|Q23782723]] |- | [[Íomhá:Benjamin Zander 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q817758|Benjamin Zander]]'' | | ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/247 247]<br/>[https://www.ted.com/speakers/benjamin_zander benjamin_zander] | [[:d:Q817758|Q817758]] |- | [[Íomhá:Benoit Mandelbrot mg 1804-d.jpg|center|128px]] | [[Benoît Mandelbrot]] | eolaí agus matamaiticeoir | [[matamaiticeoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[ollamh]]<br/>[[eolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Pholainn]]<br/>[[an Fhrainc]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/benoit_mandelbrot benoit_mandelbrot] | [[:d:Q101740|Q101740]] |- | [[Íomhá:Bernie Krause (8734312024).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2899063|Bernie Krause]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bernie_kraus bernie_kraus] | [[:d:Q2899063|Q2899063]] |- | [[Íomhá:Bertrand Piccard 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q366255|Bertrand Piccard]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>''[[:d:Q728425|balúnaí]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]]<br/>[[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/bertrand_piccard bertrand_piccard] | [[:d:Q366255|Q366255]] |- | [[Íomhá:Beth Ford 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q69927444|Beth Ford]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/beth_ford beth_ford] | [[:d:Q69927444|Q69927444]] |- | [[Íomhá:BethNoveckJI1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3661885|Beth Simone Noveck]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/beth_noveck beth_noveck] | [[:d:Q3661885|Q3661885]] |- | | ''[[:d:Q115793635|Beth Viner]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/beth_viner beth_viner] | [[:d:Q115793635|Q115793635]] |- | [[Íomhá:Wikimedia-Futures-Lab-26-Friday-39.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q137939824|Bettina Warburg]]'' | | ''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bettina_warburg bettina_warburg] | [[:d:Q137939824|Q137939824]] |- | [[Íomhá:Betul Kacar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52450733|Betül Kaçar]]'' | | ''[[:d:Q3061999|astrobiologist]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/betul_kacar betul_kacar] | [[:d:Q52450733|Q52450733]] |- | [[Íomhá:Bevy Smith.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q16204817|Bevy Smith]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bevy_smith bevy_smith] | [[:d:Q16204817|Q16204817]] |- | [[Íomhá:Pranab Mukherjee presenting the Tenzing Norgay National Adventure Award for the year-2011 to Ms. Bhakti Sharma for Water Adventure, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18763485|Bhakti Sharma]]'' | | ''[[:d:Q10843402|snámhóir]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-11-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/bhakti_sharma bhakti_sharma] | [[:d:Q18763485|Q18763485]] |- | | ''[[:d:Q23661644|Bilal Bomani]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bilal_bomani bilal_bomani] | [[:d:Q23661644|Q23661644]] |- | | ''[[:d:Q23784989|Bill Davenhall]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bill_davenhall bill_davenhall] | [[:d:Q23784989|Q23784989]] |- | | ''[[:d:Q23662933|Bill Doyle]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bill_doyle bill_doyle] | [[:d:Q23662933|Q23662933]] |- | [[Íomhá:Bill Gates at the European Commission - 2025 - P067383-987995 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bill Gates]] | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_gates bill_gates] | [[:d:Q5284|Q5284]] |- | [[Íomhá:Bill Gross.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16192727|Bill Gross]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_gross bill_gross] | [[:d:Q16192727|Q16192727]] |- | [[Íomhá:Bill Joy at World Economic Forum (Davos), 2003-01 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335047|Bill Joy]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_joy bill_joy] | [[:d:Q335047|Q335047]] |- | [[Íomhá:Bill Strickland in 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4911032|Bill Strickland]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1947" | 1947-08-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_strickland bill_strickland] | [[:d:Q4911032|Q4911032]] |- | [[Íomhá:Bill T. Jones.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2903368|Bill T. Jones]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_t_jones bill_t_jones] | [[:d:Q2903368|Q2903368]] |- | [[Íomhá:Billie Jean King at the 2026 Sundance Film Festival 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Billie Jean King]] | imreoir leadóige Meiriceánach | ''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''<br/>''[[:d:Q13219424|cóitseálaí leadóige]]''<br/>''[[:d:Q2986228|tráchtaire spóirt]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/billie_jean_king billie_jean_king] | [[:d:Q54527|Q54527]] |- | [[Íomhá:Billy Collins.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q863057|Billy Collins]]'' | file Meiriceánach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16308156|scoláire Béarla]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/billy_collins billy_collins] | [[:d:Q863057|Q863057]] |- | [[Íomhá:Billy Graham bw photo, April 11, 1966.jpg|center|128px]] | [[Billy Graham]] | soiscéalaí Críostaí Meiriceánach | ''[[:d:Q152002|tréadaí]]''<br/>''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>''[[:d:Q432386|seanmóirí]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q1423891|ministir]]''<br/>''[[:d:Q1381391|soiscéalaí]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/billy_graham billy_graham] | [[:d:Q213550|Q213550]] |- | [[Íomhá:Bina Venkataraman at New America.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92590788|Bina Venkataraman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-10-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bina_venkataraman bina_venkataraman] | [[:d:Q92590788|Q92590788]] |- | | ''[[:d:Q23798780|Birke Baehr]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/birke_baehr birke_baehr] | [[:d:Q23798780|Q23798780]] |- | | ''[[:d:Q23769545|BJ Miller]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bj_miller bj_miller] | [[:d:Q23769545|Q23769545]] |- | [[Íomhá:Bjarke Ingels in Frankfurt.20150617.jpg|center|128px]] | [[Bjarke Ingels]] | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/bjarke_ingels bjarke_ingels] | [[:d:Q429817|Q429817]] |- | [[Íomhá:Björn Ulvaeus 2023 (53338026438) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Björn Ulvaeus]] | amhránaí Sualannach | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q102277154|pop musician]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1945" | 1945-04-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/bjoern_ulvaeus bjoern_ulvaeus] | [[:d:Q179682|Q179682]] |- | [[Íomhá:Bjørn Lomborg (1) (54350992828).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q318511|Bjørn Lomborg]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/bjorn_lomborg bjorn_lomborg] | [[:d:Q318511|Q318511]] |- | [[Íomhá:Bjørn Otto Sverdrup (50266182078).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17110808|Bjørn Otto Sverdrup]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/bjorn_otto_sverdrup bjorn_otto_sverdrup] | [[:d:Q17110808|Q17110808]] |- | [[Íomhá:Black Yoyo 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17214011|Black]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-12-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/black black] | [[:d:Q17214011|Q17214011]] |- | | ''[[:d:Q23797800|Black Label Movement]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/black_label_movement black_label_movement] | [[:d:Q23797800|Q23797800]] |- | [[Íomhá:Blaise Agüera y Arcas in 2025 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4924259|Blaise Agüera y Arcas]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/blaise_aguera_y_arcas blaise_aguera_y_arcas] | [[:d:Q4924259|Q4924259]] |- | | ''[[:d:Q23662240|Boaz Almog]]'' | | [[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/boaz_almog boaz_almog] | [[:d:Q23662240|Q23662240]] |- | [[Íomhá:Bob Inglis congressional portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q888008|Bob Inglis]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bob_inglis bob_inglis] | [[:d:Q888008|Q888008]] |- | | ''[[:d:Q4934421|Bob Wiltfong]]'' | aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bob_wiltfong bob_wiltfong] | [[:d:Q4934421|Q4934421]] |- | [[Íomhá:DIG13846-061.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312782|Bob Woodward]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1943" | 1943-03-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bob_woodward bob_woodward] | [[:d:Q312782|Q312782]] |- | [[Íomhá:Bobby Ghosh - 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4935035|Bobby Ghosh]]'' | iriseoir agus eagarthóir Indiach | ''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/bobby_ghosh bobby_ghosh] | [[:d:Q4935035|Q4935035]] |- | [[Íomhá:Bobby McFerrin 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q310894|Bobby McFerrin]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q59958430|buillebhoscadóir]]''<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q266569|beochantóir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bobby_mcferrin bobby_mcferrin] | [[:d:Q310894|Q310894]] |- | [[Íomhá:Boghuma Kabisen Titanji 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670967|Boghuma Kabisen Titanji]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Camarún]] | [https://www.ted.com/speakers/boghuma_kabisen_titanji boghuma_kabisen_titanji] | [[:d:Q23670967|Q23670967]] |- | [[Íomhá:Re publica Accra 18 – Day 2 (44534526750) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2411298|Boniface Mwangi]]'' | fóta-iriseoir Céiniach | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/boniface_mwangi boniface_mwangi] | [[:d:Q2411298|Q2411298]] |- | [[Íomhá:Bassler.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60545293|Bonnie Bassler]]'' | bitheolaí móilíneach Meiriceánach | ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>[[micribhitheolaí]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bonnie_bassler bonnie_bassler] | [[:d:Q60545293|Q60545293]] |- | [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]] | [[Bono]] | Is ceoltóir rac Éireannach é, amhránaí le U2 | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/bono bono] | [[:d:Q834621|Q834621]] |- | | ''[[:d:Q23713817|Boyd Varty]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/boyd_varty boyd_varty] | [[:d:Q23713817|Q23713817]] |- | [[Íomhá:Bozoma Saint John at Essence Festival of Culture July 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24851630|Bozoma Saint John]]'' | | ''[[:d:Q1072339|príomhoifigeach margaíochta]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-01-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/bozoma_saint_john bozoma_saint_john] | [[:d:Q24851630|Q24851630]] |- | [[Íomhá:Etech05 Bran1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4956294|Bran Ferren]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bran_ferren bran_ferren] | [[:d:Q4956294|Q4956294]] |- | [[Íomhá:Brenda-laurel-sxsw.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4960717|Brenda Laurel]]'' | | ''[[:d:Q18882335|video game designer]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q58287519|video game developer]]''<br/>''[[:d:Q6386271|media scholar]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brenda_laurel brenda_laurel] | [[:d:Q4960717|Q4960717]] |- | [[Íomhá:Brenda Romero at 2015 IGF Awards-GDCA (16102142533) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q521361|Brenda Romero]]'' | | ''[[:d:Q58287519|video game developer]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q54845077|role-playing game designer]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brenda_brathwaite brenda_brathwaite] | [[:d:Q521361|Q521361]] |- | [[Íomhá:Dr. Brene Brown at Texas Conference for Women (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4961808|Brené Brown]]'' | | ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brene_brown brene_brown] | [[:d:Q4961808|Q4961808]] |- | | ''[[:d:Q102283364|Brett Stephen Hennig]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/brett_hennig brett_hennig] | [[:d:Q102283364|Q102283364]] |- | [[Íomhá:Brewster Kahle (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92945|Brewster Kahle]]'' | | ''[[:d:Q20013489|digital librarian]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q635734|cartlannaí]]''<br/>''[[:d:Q182436|leabharlannaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brewster_kahle brewster_kahle] | [[:d:Q92945|Q92945]] |- | [[Íomhá:Professor Brian Cox OBE FRS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q463581|Brian Cox]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1075651|méarchláraí]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/brian_cox brian_cox] | [[:d:Q463581|Q463581]] |- | | ''[[:d:Q4963566|Brian Dettmer]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q111853588|object artist]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brian_dettmer brian_dettmer] | [[:d:Q4963566|Q4963566]] |- | [[Íomhá:Brian Goldman - EMWF 2018 - DanH-0278 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4963859|Brian Goldman]]'' | dochtúir Ceanadach | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1956" | 1956-06-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/brian_goldman brian_goldman] | [[:d:Q4963859|Q4963859]] |- | [[Íomhá:Brian Greene, February 28, 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60815|Brian Greene]]'' | fisiceoir Meiriceánach | [[fisiceoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>[[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brian_greene brian_greene] | [[:d:Q60815|Q60815]] |- | | ''[[:d:Q68215808|Brian Little]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/brian_little brian_little] | [[:d:Q68215808|Q68215808]] |- | [[Íomhá:Brian Skerry.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4965308|Brian Skerry]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/717 717]<br/>[https://www.ted.com/speakers/brian_skerry brian_skerry] | [[:d:Q4965308|Q4965308]] |- | [[Íomhá:Bright Simons speak on Facts-based Activism During 2013 UN General Assembly Meeting..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17145806|Bright Simons]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/bright_simons bright_simons] | [[:d:Q17145806|Q17145806]] |- | | ''[[:d:Q120544947|Britt Wray]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/britt_wray britt_wray] | [[:d:Q120544947|Q120544947]] |- | [[Íomhá:Britta Riley (6993163852).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23656783|Britta Riley]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/britta_riley britta_riley] | [[:d:Q23656783|Q23656783]] |- | | ''[[:d:Q64009850|Brittany K. Barnett]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/brittany_k_barnett brittany_k_barnett] | [[:d:Q64009850|Q64009850]] |- | [[Íomhá:Brittany Packnett.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26924387|Brittany Packnett]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-11-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brittany_packnett brittany_packnett] | [[:d:Q26924387|Q26924387]] |- | | ''[[:d:Q84598788|Brittany Young]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q974144|oideoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/brittany_young brittany_young] | [[:d:Q84598788|Q84598788]] |- | [[Íomhá:Brittney Cooper.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52187077|Brittney C. Cooper]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q19829999|scoláire staidéir chultúrtha]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/brittney_cooper brittney_cooper] | [[:d:Q52187077|Q52187077]] |- | | ''[[:d:Q75732840|Bronwyn King]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/bronwyn_king bronwyn_king] | [[:d:Q75732840|Q75732840]] |- | [[Íomhá:Bruce Aylward at NetHope Global Summit (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q87914789|Bruce Aylward]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/bruce_aylward bruce_aylward] | [[:d:Q87914789|Q87914789]] |- | [[Íomhá:Bruce Bueno de Mesquita.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2926412|Bruce Bueno de Mesquita]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/344 344]<br/>[https://www.ted.com/speakers/bruce_bueno_de_mesquita bruce_bueno_de_mesquita] | [[:d:Q2926412|Q2926412]] |- | [[Íomhá:Bruce Feiler.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4977459|Bruce Feiler]]'' | scríbhneoir | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964-10-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bruce_feiler bruce_feiler] | [[:d:Q4977459|Q4977459]] |- | [[Íomhá:Bruce Friedrich.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4977515|Bruce Friedrich]]'' | | ''[[:d:Q11966252|gníomhaí ar son cearta ainmhithe]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bruce_friedrich bruce_friedrich] | [[:d:Q4977515|Q4977515]] |- | | ''[[:d:Q4977974|Bruce McCall]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q12406482|greannóir]]'' | data-sort-value="1935" | 1935<br/>1935-05-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bruce_mccall bruce_mccall] | [[:d:Q4977974|Q4977974]] |- | [[Íomhá:Bruce Schneier 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q368328|Bruce Schneier]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q15442776|cripteagrafaí]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q91947388|security advisor]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bruce_schneier bruce_schneier] | [[:d:Q368328|Q368328]] |- | | ''[[:d:Q23759795|Bruno Bowden]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bruno_bowden bruno_bowden] | [[:d:Q23759795|Q23759795]] |- | [[Íomhá:Bruno Giussani.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2616493|Bruno Giussani]]'' | scríbhneoir Eilvéiseach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/bruno_giussani bruno_giussani] | [[:d:Q2616493|Q2616493]] |- | | ''[[:d:Q5395568|Bruno Maisonnier]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/bruno_maisonnier bruno_maisonnier] | [[:d:Q5395568|Q5395568]] |- | | ''[[:d:Q23759670|Bruno Torturra]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/bruno_torturra bruno_torturra] | [[:d:Q23759670|Q23759670]] |- | [[Íomhá:Bryan Stevenson in 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2698978|Bryan Stevenson]]'' | dlíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bryan_stevenson bryan_stevenson] | [[:d:Q2698978|Q2698978]] |- | [[Íomhá:Bryce Dallas Howard - Los Angeles Comic Con 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q229775|Bryce Dallas Howard]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-03-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bryce_dallas_howard bryce_dallas_howard] | [[:d:Q229775|Q229775]] |- | [[Íomhá:Sanjit Bunker Roy at Time 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2654764|Bunker Roy]]'' | gníomhaí Indiach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q16278103|imreoir scuaise]]''<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>''[[:d:Q662729|pearsa phoiblí]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/bunker_roy bunker_roy] | [[:d:Q2654764|Q2654764]] |- | [[Íomhá:Burt Rutan - Cropped.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q453046|Burt Rutan]]'' | | ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-06-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/burt_rutan burt_rutan] | [[:d:Q453046|Q453046]] |- | [[Íomhá:Dr.BurcinMP.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54871429|Burçin Mutlu-Pakdil]]'' | réaltfhisiceoir Turcach | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/burcin_mutlu_pakdil burcin_mutlu_pakdil] | [[:d:Q54871429|Q54871429]] |- | | ''[[:d:Q23691925|Béatrice Coron]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/beatrice_coron beatrice_coron] | [[:d:Q23691925|Q23691925]] |- | [[Íomhá:CKWilliams.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2930440|C. K. Williams]]'' | file agus léirmheastóir Meiriceánach (1936-2015) | [[file]]<br/>''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/c_k_williams c_k_williams] | [[:d:Q2930440|Q2930440]] |- | | ''[[:d:Q23662175|C. Noel Bairey Merz]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/c_noel_bairey_merz c_noel_bairey_merz] | [[:d:Q23662175|Q23662175]] |- | [[Íomhá:Caitlin Doughty in red evergreen background.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18149464|Caitlin Doughty]]'' | | ''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q316490|adhlacóir]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-08-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/caitlin_doughty caitlin_doughty] | [[:d:Q18149464|Q18149464]] |- | | ''[[:d:Q23662822|Caitria O'Neill]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/caitria_o_neill caitria_o_neill] | [[:d:Q23662822|Q23662822]] |- | | ''[[:d:Q23782397|Caleb Chung]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/caleb_chung caleb_chung] | [[:d:Q23782397|Q23782397]] |- | | ''[[:d:Q56448414|Cameron E Webb]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cameron_webb cameron_webb] | [[:d:Q56448414|Q56448414]] |- | | ''[[:d:Q18921892|Cameron Herold]]'' | | | data-sort-value="1965" | 1965-10-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cameron_herold cameron_herold] | [[:d:Q18921892|Q18921892]] |- | [[Íomhá:Cameron Russell upstate New York 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5026365|Cameron Russell]]'' | mainicín Meiriceánach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cameron_russell cameron_russell] | [[:d:Q5026365|Q5026365]] |- | [[Íomhá:Architecture for Humanity - Design like you give a damn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1916995|Cameron Sinclair]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/cameron_sinclair cameron_sinclair] | [[:d:Q1916995|Q1916995]] |- | | ''[[:d:Q90318322|Camilla Arndal Andersen]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/camilla_arndal_andersen camilla_arndal_andersen] | [[:d:Q90318322|Q90318322]] |- | [[Íomhá:CamilleABrown-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5026614|Camille A. Brown]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/camille_brown camille_brown] | [[:d:Q5026614|Q5026614]] |- | [[Íomhá:Camille Seaman (16574061918).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23657188|Camille Seaman]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/camille_seaman camille_seaman] | [[:d:Q23657188|Q23657188]] |- | [[Íomhá:Candace Parker (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q242278|Candace Parker]]'' | cispheileadóir | ''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1986" | 1986-04-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/candace_parker candace_parker] | [[:d:Q242278|Q242278]] |- | | ''[[:d:Q23662781|Candy Chang]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/candy_chang candy_chang] | [[:d:Q23662781|Q23662781]] |- | [[Íomhá:Cara Elizabeth Yar Khan MFF24 BodiesInMotion Coury.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112895258|Cara Elizabeth Yar Khan]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/cara_e_yar_khan cara_e_yar_khan] | [[:d:Q112895258|Q112895258]] |- | [[Íomhá:Carin Bondar 1 (22826880310).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670521|Carin Bondar]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-05-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/carin_bondar carin_bondar] | [[:d:Q23670521|Q23670521]] |- | [[Íomhá:Carl H. June, M.D. (2015).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q19277113|Carl H. June]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''<br/>''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carl_june carl_june] | [[:d:Q19277113|Q19277113]] |- | [[Íomhá:Carl Honoré.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4355090|Carl Honoré]]'' | iriseoir Ceanadach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1967" | 1967-12-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/carl_honore carl_honore] | [[:d:Q4355090|Q4355090]] |- | [[Íomhá:Carl Safina.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5040752|Carl Safina]]'' | bitheolaí Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carl_safina carl_safina] | [[:d:Q5040752|Q5040752]] |- | | ''[[:d:Q23662330|Carl Schoonover]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/carl_schoonover carl_schoonover] | [[:d:Q23662330|Q23662330]] |- | | ''[[:d:Q108001876|Carla A. Harris]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-10-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carla_harris carla_harris] | [[:d:Q108001876|Q108001876]] |- | [[Íomhá:Carlo Ratti (3330956571).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q552294|Carlo Ratti]]'' | ailtire Iodálach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/carlo_ratti carlo_ratti] | [[:d:Q552294|Q552294]] |- | [[Íomhá:CarlosMDuarteatIlulisatBay.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q37616399|Carlos M. Duarte]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Spáinn]] | [https://www.ted.com/speakers/carlos_m_duarte carlos_m_duarte] | [[:d:Q37616399|Q37616399]] |- | [[Íomhá:Carlos Orsi IQC 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q9697265|Carlos Orsi]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/carlos_orsi_tres_perguntas_contra_fake_news carlos_orsi_tres_perguntas_contra_fake_news] | [[:d:Q9697265|Q9697265]] |- | | ''[[:d:Q5751609|Carlos Rodríguez Pastor Persivale]]'' | duine gnó Peiriúch | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q806798|baincéir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Peiriú]] | [https://www.ted.com/speakers/carlos_rodriguez-pastor carlos_rodriguez-pastor] | [[:d:Q5751609|Q5751609]] |- | | ''[[:d:Q5043415|Carmen Agra Deedy]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/280 280]<br/>[https://www.ted.com/speakers/carmen_agra_deedy carmen_agra_deedy] | [[:d:Q5043415|Q5043415]] |- | [[Íomhá:Carne Ross (Independent Diplomat).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2682141|Carne Ross]]'' | taidhleoir Briotanach | [[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/793 793]<br/>[https://www.ted.com/speakers/carne_ross carne_ross] | [[:d:Q2682141|Q2682141]] |- | | ''[[:d:Q28697869|Carol Fishman Cohen]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/carol_f_cohen carol_f_cohen] | [[:d:Q28697869|Q28697869]] |- | [[Íomhá:Carol Dweck for Innovation documentary.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2939829|Carol S. Dweck]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carol_dweck carol_dweck] | [[:d:Q2939829|Q2939829]] |- | [[Íomhá:Carole Cadwalladr 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5044664|Carole Cadwalladr]]'' | iriseoir iniúchach Briotanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1969" | 1969-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/carole_cadwalladr carole_cadwalladr] | [[:d:Q5044664|Q5044664]] |- | | ''[[:d:Q109651279|Carole Hooven]]'' | | ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1553123|léachtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carole_k_hooven carole_k_hooven] | [[:d:Q109651279|Q109651279]] |- | [[Íomhá:Caroline Casey (born 1971) at World Economic Forum Davos 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q23797152|Caroline Casey]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/caroline_casey caroline_casey] | [[:d:Q23797152|Q23797152]] |- | [[Íomhá:Photo - Festival de Cornouaille 2012 - Loreena McKennitt en concert le 26 juillet - 006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q450712|Caroline Lavelle]]'' | | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/caroline_lavelle caroline_lavelle] | [[:d:Q450712|Q450712]] |- | [[Íomhá:Caroline Paul.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3660607|Caroline Paul]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[lucht dóiteáin]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/caroline_paul caroline_paul] | [[:d:Q3660607|Q3660607]] |- | [[Íomhá:Caroline Phillips (Baiona) (Portrait mode).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797623|Caroline Phillips]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q19890746|gníomhaí Idirlín]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/caroline_phillips caroline_phillips] | [[:d:Q23797623|Q23797623]] |- | [[Íomhá:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] | [[Carolyn Bertozzi]] | ceimiceoir Meiriceánach | [[ceimiceoir]]<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carolyn_bertozzi carolyn_bertozzi] | [[:d:Q7442|Q7442]] |- | [[Íomhá:Carolyn Jones by Jaka Vinsek 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21781554|Carolyn Jones]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carolyn_jones carolyn_jones] | [[:d:Q21781554|Q21781554]] |- | [[Íomhá:Carolyn-porco-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q257420|Carolyn Porco]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carolyn_porco carolyn_porco] | [[:d:Q257420|Q257420]] |- | [[Íomhá:Carolyn Steel - Hungry City.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783079|Carolyn Steel]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[múinteoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/carolyn_steel carolyn_steel] | [[:d:Q23783079|Q23783079]] |- | | ''[[:d:Q64436737|Carrie Nugent]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carrie_nugent carrie_nugent] | [[:d:Q64436737|Q64436737]] |- | [[Íomhá:Carrie Poppy at Skepticon 2018 (30766946987).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61719716|Carrie Poppy]]'' | | ''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/carrie_poppy carrie_poppy] | [[:d:Q61719716|Q61719716]] |- | | ''[[:d:Q43870341|Carson J. Bruns]]'' | | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/carson_bruns carson_bruns] | [[:d:Q43870341|Q43870341]] |- | | ''[[:d:Q23797359|Carter Emmart]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>[[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/carter_emmart carter_emmart] | [[:d:Q23797359|Q23797359]] |- | | ''[[:d:Q23662237|Carvens Lissaint]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/carvens_lissaint carvens_lissaint] | [[:d:Q23662237|Q23662237]] |- | [[Íomhá:Cary Fowler Department of State official photograph.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2940713|Cary Fowler]]'' | | ''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1781198|agranamaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1949" | 1949-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cary_fowler cary_fowler] | [[:d:Q2940713|Q2940713]] |- | [[Íomhá:Casey gerald 8315591.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q66013571|Casey Gerald]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/casey_gerald casey_gerald] | [[:d:Q66013571|Q66013571]] |- | | ''[[:d:Q23783406|Cat Laine]]'' | | ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cat_laine cat_laine] | [[:d:Q23783406|Q23783406]] |- | | ''[[:d:Q23662763|Catarina Mota]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/catarina_mota catarina_mota] | [[:d:Q23662763|Q23662763]] |- | [[Íomhá:Catherine Bracy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16727624|Catherine Bracy]]'' | | ''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q12376667|teicneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/catherine_bracy catherine_bracy] | [[:d:Q16727624|Q16727624]] |- | [[Íomhá:Catherine Coleman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7468|Catherine Coleman]]'' | | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q19934710|oifigeach aerfhórsa]]''<br/>[[spásaire]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cady_coleman cady_coleman] | [[:d:Q7468|Q7468]] |- | | ''[[:d:Q20035599|Catherine Crump]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/catherine_crump catherine_crump] | [[:d:Q20035599|Q20035599]] |- | | ''[[:d:Q23782401|Catherine Mohr]]'' | | ''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/catherine_mohr catherine_mohr] | [[:d:Q23782401|Q23782401]] |- | | ''[[:d:Q123700709|Catherine Price]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/catherine_price catherine_price] | [[:d:Q123700709|Q123700709]] |- | | ''[[:d:Q89911883|Catherine R Mulzer]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cathy_mulzer cathy_mulzer] | [[:d:Q89911883|Q89911883]] |- | [[Íomhá:Cathy O'Neil at Google Cambridge.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16499729|Cathy O'Neil]]'' | matamaiticeoir Meiriceánach | [[matamaiticeoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cathy_o_neil cathy_o_neil] | [[:d:Q16499729|Q16499729]] |- | [[Íomhá:Catie Cuan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111377979|Catie Cuan]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/catie_cuan catie_cuan] | [[:d:Q111377979|Q111377979]] |- | [[Íomhá:Cecile Richards (2016) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5056393|Cecile Richards]]'' | feimineach Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cecile_richards cecile_richards] | [[:d:Q5056393|Q5056393]] |- | | ''[[:d:Q9931|Cecilia R. Aragon]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q6075971|aerobatics pilot]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cecilia_aragon cecilia_aragon] | [[:d:Q9931|Q9931]] |- | | ''[[:d:Q89896571|Cedric Habiyaremye]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/cedric_habiyaremye cedric_habiyaremye] | [[:d:Q89896571|Q89896571]] |- | | ''[[:d:Q72088039|Cedrik Neike]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-03-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cedrik_neike cedrik_neike] | [[:d:Q72088039|Q72088039]] |- | [[Íomhá:Celeste Headlee, co-host of The Takeaway, April, 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5057852|Celeste Headlee]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/celeste_headlee celeste_headlee] | [[:d:Q5057852|Q5057852]] |- | | ''[[:d:Q52274785|Celina de Sola]]'' | | ''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/celina_de_sola celina_de_sola] | [[:d:Q52274785|Q52274785]] |- | | ''[[:d:Q23663116|Cesar Harada]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cesar_harada cesar_harada] | [[:d:Q23663116|Q23663116]] |- | [[Íomhá:Cesar Kuriyama Picture.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q22088262|Cesar Kuriyama]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cesar_kuriyama cesar_kuriyama] | [[:d:Q22088262|Q22088262]] |- | [[Íomhá:Re-publica Portland 2019 - d1 (48934812908).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q81911422|Chad Frischmann]]'' | | ''[[:d:Q18121578|directeur de recherche]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chad_frischmann chad_frischmann] | [[:d:Q81911422|Q81911422]] |- | [[Íomhá:TanChadeMeng-20170715-BuddhistFellowship-Singapore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5066429|Chade-Meng Tan]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>[[Traenálaí|cóitseálaí]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chade_meng_tan chade_meng_tan] | [[:d:Q5066429|Q5066429]] |- | [[Íomhá:Chanda Prescod-Weinstein, Becoming Interplanetary.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48472405|Chanda Prescod-Weinstein]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-23 | ''[[:d:Q505371|agender]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chanda_prescod_weinstein chanda_prescod_weinstein] | [[:d:Q48472405|Q48472405]] |- | | ''[[:d:Q5074528|Charity Sunshine Tillemann-Dick]]'' | | ''[[:d:Q2865819|amhránaí ceoldrámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-07-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charity_tilleman_dick charity_tilleman_dick] | [[:d:Q5074528|Q5074528]] |- | | ''[[:d:Q59166742|Charity Wayua]]'' | | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/charity_wayua charity_wayua] | [[:d:Q59166742|Q59166742]] |- | | ''[[:d:Q23783383|Charles Anderson]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/charles_anderson charles_anderson] | [[:d:Q23783383|Q23783383]] |- | [[Íomhá:Charles C. Mann at the Miller Center.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1749059|Charles C. Mann]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_c_mann charles_c_mann] | [[:d:Q1749059|Q1749059]] |- | [[Íomhá:CharlesElachi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1950678|Charles Elachi]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_elachi charles_elachi] | [[:d:Q1950678|Q1950678]] |- | [[Íomhá:Charles Fleischer GalaxyCon San Jose August-28-2026 731.jpg|center|128px]] | [[Charles Fleischer]] | | ''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_fleischer charles_fleischer] | [[:d:Q658690|Q658690]] |- | [[Íomhá:Charles Hazlewood conducts the Paraorchestra at Southbank Centre (sq cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5078872|Charles Hazlewood]]'' | | ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-11-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_hazlewood charles_hazlewood] | [[:d:Q5078872|Q5078872]] |- | [[Íomhá:Charles J. Moore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5079370|Charles J. Moore]]'' | | ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_moore charles_moore] | [[:d:Q5079370|Q5079370]] |- | [[Íomhá:Charles Limb3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783472|Charles Limb]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_limb charles_limb] | [[:d:Q23783472|Q23783472]] |- | [[Íomhá:Charles blow 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5080439|Charles M. Blow]]'' | iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_m_blow charles_m_blow] | [[:d:Q5080439|Q5080439]] |- | [[Íomhá:Charles Leadbeater author of WeThink 2008-09-17.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q354448|Charles R. Leadbeater]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8125919|comhairleoir polaitíochta]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/charles_leadbeater charles_leadbeater] | [[:d:Q354448|Q354448]] |- | | ''[[:d:Q23714138|Charles Robertson]]'' | | [[eacnamaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/charles_robertson charles_robertson] | [[:d:Q23714138|Q23714138]] |- | [[Íomhá:Charlie Jane Anders at Hugo Awards (LAcon V; 84th Worldcon) 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5084448|Charlie Jane Anders]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q127695489|science fiction fan]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-24 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]<br/>''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charlie_jane_anders charlie_jane_anders] | [[:d:Q5084448|Q5084448]] |- | [[Íomhá:Charlie Todd (Improw Everywhere) (8704860056) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23657205|Charlie Todd]]'' | | [[fuirseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/charlie_todd charlie_todd] | [[:d:Q23657205|Q23657205]] |- | | ''[[:d:Q110110748|Charlotte Degot]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q77293133|anailísí sonraí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/charlotte_degot charlotte_degot] | [[:d:Q110110748|Q110110748]] |- | | ''[[:d:Q18057048|Charmian Gooch]]'' | | ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/charmian_gooch charmian_gooch] | [[:d:Q18057048|Q18057048]] |- | | ''[[:d:Q23657121|Chee Pearlman]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chee_pearlman chee_pearlman] | [[:d:Q23657121|Q23657121]] |- | [[Íomhá:ChelseaShields2.png|center|128px]] | ''[[:d:Q21285550|Chelsea Shields]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chelsea_shields chelsea_shields] | [[:d:Q21285550|Q21285550]] |- | [[Íomhá:Chenqiufan02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8941041|Chen Qiufan]]'' | údar ficsin eolaíochta Síneach | ''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-11-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/chen_qiufan chen_qiufan] | [[:d:Q8941041|Q8941041]] |- | | ''[[:d:Q5092736|Cheryl Hayashi]]'' | bitheolaí Meiriceánach | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q17344952|araicneolaí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cheryl_hayashi cheryl_hayashi] | [[:d:Q5092736|Q5092736]] |- | | ''[[:d:Q90129333|Cheryl L. Holder]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q15924224|internist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cheryl_holder cheryl_holder] | [[:d:Q90129333|Q90129333]] |- | | ''[[:d:Q113074520|Chetan Bhatt]]'' | | [[ollamh]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chetan_bhatt chetan_bhatt] | [[:d:Q113074520|Q113074520]] |- | [[Íomhá:India's Role in the World (39195651954).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5094180|Chetna Gala Sinha]]'' | gníomhaí Indiach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[feirmeoir]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/chetana_gala_sinha chetana_gala_sinha] | [[:d:Q5094180|Q5094180]] |- | | ''[[:d:Q117221968|Chieh Huang]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/chieh_huang chieh_huang] | [[:d:Q117221968|Q117221968]] |- | [[Íomhá:Field experiment in Nihonbashi, Tokyo (Feb 2017) 1-19 screenshot.png|center|128px]] | ''[[:d:Q11557098|Chieko Asakawa]]'' | ríomheolaí Seapánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/chieko_asakawa chieko_asakawa] | [[:d:Q11557098|Q11557098]] |- | | ''[[:d:Q99432535|Chika Ezeanya Esiobu]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chika_ezeanya_esiobu chika_ezeanya_esiobu] | [[:d:Q99432535|Q99432535]] |- | | ''[[:d:Q15647582|Chiki Sarkar]]'' | | ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/chiki_sarkar chiki_sarkar] | [[:d:Q15647582|Q15647582]] |- | [[Íomhá:2025-06-16 Chimamanda Ngozi Adichie no Fronteiras do Pensamento 2025 em São Paulo, 013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q230141|Chimamanda Ngozi Adichie]]'' | scríbhneoir Nigéarach | ''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>[[file]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q15949613|gearrscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q140197632|satirical novelist]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/chimamanda_ngozi_adichie chimamanda_ngozi_adichie] | [[:d:Q230141|Q230141]] |- | [[Íomhá:Chinaka Hodge 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21593044|Chinaka Hodge]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chinaka_hodge chinaka_hodge] | [[:d:Q21593044|Q21593044]] |- | | ''[[:d:Q64597330|Chip Colwell-Chanthaphonh]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q589298|príomheagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-09-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chip_colwell chip_colwell] | [[:d:Q64597330|Q64597330]] |- | [[Íomhá:ChipConley Google.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15452491|Chip Conley]]'' | | ''[[:d:Q1631120|bainisteoir óstáin]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chip_conley chip_conley] | [[:d:Q15452491|Q15452491]] |- | [[Íomhá:6.28.12ChipKiddByLuigiNovi1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3675120|Chip Kidd]]'' | dearthóir grafaicí Meiriceánach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-09-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chip_kidd chip_kidd] | [[:d:Q3675120|Q3675120]] |- | [[Íomhá:Chloe Valdary.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18347428|Chloé Valdary]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chloe_valdary chloe_valdary] | [[:d:Q18347428|Q18347428]] |- | [[Íomhá:Chris Abani (32683010407).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1076935|Chris Abani]]'' | údar Nigéarach | [[scríbhneoir]]<br/>[[file]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_abani chris_abani] | [[:d:Q1076935|Q1076935]] |- | [[Íomhá:Chris Anderson (16209935970).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q706222|Chris Anderson]]'' | údar agus fiontraí Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-09<br/>1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_anderson_wired chris_anderson_wired] | [[:d:Q706222|Q706222]] |- | [[Íomhá:TED Curator Chris Anderson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2536856|Chris Anderson]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_anderson_ted chris_anderson_ted] | [[:d:Q2536856|Q2536856]] |- | [[Íomhá:Chris Bangle in 2009 (headshot).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q702921|Chris Bangle]]'' | dearthóir carranna Meiriceánach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q11295636|dearthóir carranna]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_bangle chris_bangle] | [[:d:Q702921|Q702921]] |- | | ''[[:d:Q5105920|Chris Bliss]]'' | | ''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]''<br/>''[[:d:Q10540773|juggler]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_bliss chris_bliss] | [[:d:Q5105920|Q5105920]] |- | | ''[[:d:Q16200974|Chris Burkard]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-03-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_burkard chris_burkard] | [[:d:Q16200974|Q16200974]] |- | [[Íomhá:Chris Charles Scott (6).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q136416769|Chris Charles Scott]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/Chris_Charles_Scott Chris_Charles_Scott] | [[:d:Q136416769|Q136416769]] |- | | ''[[:d:Q23759541|Chris Domas]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chris_domas chris_domas] | [[:d:Q23759541|Q23759541]] |- | | ''[[:d:Q23712280|Chris Downey]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chris_downey chris_downey] | [[:d:Q23712280|Q23712280]] |- | | ''[[:d:Q23662509|Chris Gerdes]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chris_gerdes chris_gerdes] | [[:d:Q23662509|Q23662509]] |- | [[Íomhá:Chris Hadfield 2011.jpg|center|128px]] | [[Chris Hadfield]] | spásaire Ceanadach | [[spásaire]]<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q1208175|ceamaradóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_hadfield chris_hadfield] | [[:d:Q1076962|Q1076962]] |- | [[Íomhá:Chris Hemsworth - Crime 101.jpg|center|128px]] | [[Chris Hemsworth]] | aisteoir Astrálach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-08-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_hemsworth chris_hemsworth] | [[:d:Q54314|Q54314]] |- | [[Íomhá:Journey to Midway Island (5578265463).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2895170|Chris Jordan]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q69320328|environmental artist]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_jordan chris_jordan] | [[:d:Q2895170|Q2895170]] |- | [[Íomhá:Chris Kluwe postgame 2010-11-28.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1077409|Chris Kluwe]]'' | | ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_kluwe chris_kluwe] | [[:d:Q1077409|Q1077409]] |- | | ''[[:d:Q23727966|Chris McKnett]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chris_mcknett chris_mcknett] | [[:d:Q23727966|Q23727966]] |- | [[Íomhá:Chris Milk - Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1077562|Chris Milk]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_milk chris_milk] | [[:d:Q1077562|Q1077562]] |- | | ''[[:d:Q46993874|Chris Sheldrick]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chris_sheldrick chris_sheldrick] | [[:d:Q46993874|Q46993874]] |- | [[Íomhá:ChrisUrmson2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23760309|Chris Urmson]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/chris_urmson chris_urmson] | [[:d:Q23760309|Q23760309]] |- | | ''[[:d:Q11963620|Christer Mjåset]]'' | dochtúir agus scríbhneoir Ioruach | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1973" | 1973-04-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/christer_mjaset christer_mjaset] | [[:d:Q11963620|Q11963620]] |- | [[Íomhá:Christian Happi - 2021 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q73133547|Christian Happi]]'' | | ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Camarún]] | [https://www.ted.com/speakers/christian_happi christian_happi] | [[:d:Q73133547|Q73133547]] |- | [[Íomhá:Christian Picciolini.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5110031|Christian Picciolini]]'' | | ''[[:d:Q1344174|gníomhaire tallainne]]''<br/>''[[:d:Q1320883|bainisteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christian_picciolini christian_picciolini] | [[:d:Q5110031|Q5110031]] |- | [[Íomhá:Christiana Figueres in London - 2018 (39536174340) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q518828|Christiana Figueres]]'' | polaiteoir Cósta Ríceach | [[taidhleoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-08-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Cósta Ríce]] | [https://www.ted.com/speakers/christiana_figueres christiana_figueres] | [[:d:Q518828|Q518828]] |- | [[Íomhá:10.02.2023 - Entrevista à CNN Internacional, em Washington (EUA) (52681050048).jpg|center|128px]] | [[Christiane Amanpour]] | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1155838|comhfhreagraí]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q94498772|láithreoir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/christiane_amanpour christiane_amanpour] | [[:d:Q236939|Q236939]] |- | [[Íomhá:Christien Meindertsma (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12270277|Christien Meindertsma]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/christien_meindertsma christien_meindertsma] | [[:d:Q12270277|Q12270277]] |- | [[Íomhá:Christina Agapakis - PopTech 2013 - Camden, ME.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60039865|Christina Agapakis]]'' | | [[bitheolaí]] | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christina_agapakis christina_agapakis] | [[:d:Q60039865|Q60039865]] |- | [[Íomhá:Christina-Tosi.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q17505053|Christina Tosi]]'' | | ''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''<br/>''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q10689386|television celebrity chef]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-11-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christina_tosi christina_tosi] | [[:d:Q17505053|Q17505053]] |- | [[Íomhá:TNW USA 2015 (23184168653) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q64853888|Christina Wallace]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christina_wallace christina_wallace] | [[:d:Q64853888|Q64853888]] |- | [[Íomhá:Warinner-headshot-3.png|center|128px]] | ''[[:d:Q23662209|Christina Warinner]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>[[seandálaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christina_warinner christina_warinner] | [[:d:Q23662209|Q23662209]] |- | | ''[[:d:Q56647253|Christine L. Porath]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/christine_porath christine_porath] | [[:d:Q56647253|Q56647253]] |- | | ''[[:d:Q112186123|Christine Schuler Deschryver]]'' | | ''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]]<br/>[[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/christine_schuler_deschryver christine_schuler_deschryver] | [[:d:Q112186123|Q112186123]] |- | [[Íomhá:Christine Sun Kim by Ériver Hijano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19664324|Christine Sun Kim]]'' | | ''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christine_sun_kim christine_sun_kim] | [[:d:Q19664324|Q19664324]] |- | | ''[[:d:Q5105677|Christoph C. H. Adami]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[micribhitheolaí]]<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christoph_adami christoph_adami] | [[:d:Q5105677|Q5105677]] |- | | ''[[:d:Q61820616|Christoph Keplinger]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/christoph_keplinger christoph_keplinger] | [[:d:Q61820616|Q61820616]] |- | [[Íomhá:Christoph Niemann (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110841|Christoph Niemann]]'' | | ''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2000124|dearthóir stampaí poist]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q266569|beochantóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/christoph_niemann christoph_niemann] | [[:d:Q110841|Q110841]] |- | [[Íomhá:Wiki ategeka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17411054|Christopher Ategeka]]'' | | ''[[:d:Q623279|príomhoifigeach oibriúcháin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Uganda]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_ategeka christopher_ategeka] | [[:d:Q17411054|Q17411054]] |- | | ''[[:d:Q23797209|Christopher C. Deam]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_deam christopher_deam] | [[:d:Q23797209|Q23797209]] |- | [[Íomhá:Leweb 2014 - conference - leweb trends - the future of the mind - christopher decharms.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5113488|Christopher deCharms]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_decharms christopher_decharms] | [[:d:Q5113488|Q5113488]] |- | | ''[[:d:Q16728823|Christopher Emdin]]'' | scoláire Meiriceánach | ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_emdin chris_emdin] | [[:d:Q16728823|Q16728823]] |- | | ''[[:d:Q5112847|Christopher McDougall]]'' | iriseoir agus scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_mcdougall christopher_mcdougall] | [[:d:Q5112847|Q5112847]] |- | [[Íomhá:Chris nowinski.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1140002|Christopher Nowinski]]'' | coraí gairmiúil Meiriceánach | ''[[:d:Q13474373|coraí gairmiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-09-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chris_nowinski chris_nowinski] | [[:d:Q1140002|Q1140002]] |- | [[Íomhá:Christopher Poole at XOXO Festival September 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3135308|Christopher Poole]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_moot_poole christopher_moot_poole] | [[:d:Q3135308|Q3135308]] |- | | ''[[:d:Q5113183|Christopher Ryan]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q16308156|scoláire Béarla]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_ryan christopher_ryan] | [[:d:Q5113183|Q5113183]] |- | [[Íomhá:2013-12-29 30C3 - Christopher Soghoian 3145.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q652791|Christopher Soghoian]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/christopher_soghoian christopher_soghoian] | [[:d:Q652791|Q652791]] |- | | ''[[:d:Q42810368|Christy Haynes]]'' | | [[ceimiceoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/christy_l_haynes christy_l_haynes] | [[:d:Q42810368|Q42810368]] |- | [[Íomhá:Chrystia Freeland in Ukraine - 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4492815|Chrystia Freeland]]'' | polaiteoir agus scríbhneoir Ceanadach | ''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/chrystia_freeland chrystia_freeland] | [[:d:Q4492815|Q4492815]] |- | [[Íomhá:Chuck Nice at Caroline's.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5115638|Chuck Nice]]'' | fuirseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-07-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/chuck_nice chuck_nice] | [[:d:Q5115638|Q5115638]] |- | | ''[[:d:Q123422283|Chuck Plunkett]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[iriseoir]] | | | | [https://www.ted.com/speakers/chuck_plunkett chuck_plunkett] | [[:d:Q123422283|Q123422283]] |- | [[Íomhá:Cindy Gallop in 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5120529|Cindy Gallop]]'' | | ''[[:d:Q21507004|oideoir gnéasachta]]''<br/>''[[:d:Q816432|bainisteoir tionscadail]]''<br/>''[[:d:Q1900657|marketer]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-02-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/cindy_gallop cindy_gallop] | [[:d:Q5120529|Q5120529]] |- | | ''[[:d:Q105622544|Claire Wardle]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/claire_wardle claire_wardle] | [[:d:Q105622544|Q105622544]] |- | [[Íomhá:Clara Sousa Silva 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58156032|Clara Sousa-Silva]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/clara_sousa_silva clara_sousa_silva] | [[:d:Q58156032|Q58156032]] |- | [[Íomhá:Claron Mc Faddon 01 (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q454090|Claron McFadden]]'' | amhránaí ceoldrámaíochta Meiriceánach | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q2865819|amhránaí ceoldrámaíochta]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/claron_mcfadden claron_mcfadden] | [[:d:Q454090|Q454090]] |- | | ''[[:d:Q104820110|Claudia Miner]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/claudia_miner claudia_miner] | [[:d:Q104820110|Q104820110]] |- | [[Íomhá:Clay Shirky (6723907001).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q930425|Clay Shirky]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/clay_shirky clay_shirky] | [[:d:Q930425|Q930425]] |- | | ''[[:d:Q23728708|Clayton Cameron]]'' | | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/clayton_cameron clayton_cameron] | [[:d:Q23728708|Q23728708]] |- | [[Íomhá:Clemantine Wamariya.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61483352|Clemantine Wamariya]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q755070|scéalaí]]''<br/>''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]'' | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ruanda]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/clemantine_wamariya clemantine_wamariya] | [[:d:Q61483352|Q61483352]] |- | | ''[[:d:Q111144946|Clementine Jacoby]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/clementine_jacoby clementine_jacoby] | [[:d:Q111144946|Q111144946]] |- | [[Íomhá:2010-05-08 Cleo Wade (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26865869|Cleo Wade]]'' | file Meiriceánach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q110990999|Instagrammer]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cleo_wade cleo_wade] | [[:d:Q26865869|Q26865869]] |- | [[Íomhá:San Diego, California, USA - 53946478090 (Clifford Stoll crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q556998|Clifford Stoll]]'' | réalteolaí Meiriceánach | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/clifford_stoll clifford_stoll] | [[:d:Q556998|Q556998]] |- | [[Íomhá:Clint Smith - 2019 (48915241016) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759721|Clint Smith]]'' | | [[file]]<br/>[[múinteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-08-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/clint_smith clint_smith] | [[:d:Q23759721|Q23759721]] |- | [[Íomhá:Clover Hogan.png|center|128px]] | ''[[:d:Q109919925|Clover Hogan]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/clover_hogan clover_hogan] | [[:d:Q109919925|Q109919925]] |- | [[Íomhá:Coleman Hughes on Rebel Wisdom.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62977947|Coleman Hughes]]'' | | ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/coleman_hughes coleman_hughes] | [[:d:Q62977947|Q62977947]] |- | | ''[[:d:Q99439559|Colette Pichon Battle]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/colette_pichon_battle colette_pichon_battle] | [[:d:Q99439559|Q99439559]] |- | | ''[[:d:Q89869456|Colin Averill]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/colin_averill colin_averill] | [[:d:Q89869456|Q89869456]] |- | | ''[[:d:Q1108379|Colin Camerer]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1566 1566]<br/>[https://www.ted.com/speakers/colin_camerer colin_camerer] | [[:d:Q1108379|Q1108379]] |- | | ''[[:d:Q5145149|Colin Grant]]'' | scríbhneoir Iamácach | ''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/colin_grant colin_grant] | [[:d:Q5145149|Q5145149]] |- | [[Íomhá:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]] | [[Colin Powell]] | polaiteoir agus saighdiúir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q38239859|oifigeach airm]]''<br/>[[saighdiúir]]<br/>''[[:d:Q7330070|aire eachtrach]]''<br/>''[[:d:Q91947388|security advisor]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/colin_powell colin_powell] | [[:d:Q150851|Q150851]] |- | | ''[[:d:Q23662150|Colin Robertson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/colin_robertson colin_robertson] | [[:d:Q23662150|Q23662150]] |- | | ''[[:d:Q23670969|Colin Stokes]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/colin_stokes colin_stokes] | [[:d:Q23670969|Q23670969]] |- | | ''[[:d:Q122927695|Colombe Cahen-Salvador]]'' | | ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-03-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/colombe_cahen_salvador colombe_cahen_salvador] | [[:d:Q122927695|Q122927695]] |- | | ''[[:d:Q29571616|Conor Russomanno]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-10-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/conor_russomanno conor_russomanno] | [[:d:Q29571616|Q29571616]] |- | [[Íomhá:Transmediale-2010-Conrad Wolfram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5162640|Conrad Wolfram]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/conrad_wolfram conrad_wolfram] | [[:d:Q5162640|Q5162640]] |- | | ''[[:d:Q2997459|Corneille Ewango]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q2083925|bailitheoir luibheolaíochta]]'' | data-sort-value="1963" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]] | [https://www.ted.com/speakers/corneille_ewango corneille_ewango] | [[:d:Q2997459|Q2997459]] |- | | ''[[:d:Q54507319|Cornelia Geppert]]'' | cartúnaí Gearmánach | ''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/cornelia_geppert cornelia_geppert] | [[:d:Q54507319|Q54507319]] |- | | ''[[:d:Q23760253|Cosmin Mihaiu]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cosmin_mihaiu cosmin_mihaiu] | [[:d:Q23760253|Q23760253]] |- | [[Íomhá:Courtney Martin at PopTech 2014 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21062672|Courtney E. Martin]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-12-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/courtney_e_martin courtney_e_martin] | [[:d:Q21062672|Q21062672]] |- | | ''[[:d:Q103352006|Craig Costello]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/craig_costello craig_costello] | [[:d:Q103352006|Q103352006]] |- | [[Íomhá:Craigventer2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q311003|Craig Venter]]'' | bithcheimiceoir Meiriceánach | [[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/craig_venter craig_venter] | [[:d:Q311003|Q311003]] |- | | ''[[:d:Q112058793|Crispin Thurlow]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/crispin_thurlow crispin_thurlow] | [[:d:Q112058793|Q112058793]] |- | | ''[[:d:Q23769089|Cristina Domenech]]'' | | | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cristina_domenech cristina_domenech] | [[:d:Q23769089|Q23769089]] |- | [[Íomhá:Cris Junqueira.png|center|128px]] | ''[[:d:Q110750746|Cristina Junqueira]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q806798|baincéir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/cristina_junqueira cristina_junqueira] | [[:d:Q110750746|Q110750746]] |- | | ''[[:d:Q76438248|Curtis Carroll]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/curtis_wall_street_carroll curtis_wall_street_carroll] | [[:d:Q76438248|Q76438248]] |- | | ''[[:d:Q23728751|Curtis Wong]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/curtis_wong curtis_wong] | [[:d:Q23728751|Q23728751]] |- | | ''[[:d:Q111577024|Cyndi Stivers]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cyndi_stivers cyndi_stivers] | [[:d:Q111577024|Q111577024]] |- | [[Íomhá:2010 Cynthia Breazeal 4641804653.png|center|128px]] | ''[[:d:Q21585|Cynthia Breazeal]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-11-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/817 817]<br/>[https://www.ted.com/speakers/cynthia_breazeal cynthia_breazeal] | [[:d:Q21585|Q21585]] |- | [[Íomhá:Cynthia Erivo - Wicked-FYC-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21592474|Cynthia Erivo]]'' | | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-01-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/cynthia_erivo cynthia_erivo] | [[:d:Q21592474|Q21592474]] |- | [[Íomhá:Cyntia Kenyon 01.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q437333|Cynthia Kenyon]]'' | | ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>[[bithcheimiceoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-02-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cynthia_kenyon cynthia_kenyon] | [[:d:Q437333|Q437333]] |- | | ''[[:d:Q5200139|Cynthia P. Schneider]]'' | taidhleoir Meiriceánach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1953" | 1953-08-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cynthia_schneider cynthia_schneider] | [[:d:Q5200139|Q5200139]] |- | [[Íomhá:Cedric Villani at his office 2015 n3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q334065|Cédric Villani]]'' | matamaiticeoir agus polaiteoir Francach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q97768158|professors, scientific professions]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/cedric_villani cedric_villani] | [[:d:Q334065|Q334065]] |- | [[Íomhá:Cesar Hidalgo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22004920|César A. Hidalgo]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-12-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSile]]<br/>[[an Spáinn]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/cesar_hidalgo cesar_hidalgo] | [[:d:Q22004920|Q22004920]] |- | | ''[[:d:Q108821940|César Cuauhtémoc García Hernández]]'' | | [[saineolaí dlí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/cesar_cuauhtemoc_garcia_hernandez cesar_cuauhtemoc_garcia_hernandez] | [[:d:Q108821940|Q108821940]] |- | [[Íomhá:1.PortraitDaanRoosegaardebyWillemdeKam.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5207373|Daan Roosegaarde]]'' | | ''[[:d:Q3492227|nuálaí]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q106208189|ealaíontóir ríomhaire]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>''[[:d:Q108818918|light artist]]''<br/>''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q6934789|ealaíontóir ilmheán]]''<br/>''[[:d:Q69320328|environmental artist]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/daan_roosegaarde daan_roosegaarde] | [[:d:Q5207373|Q5207373]] |- | [[Íomhá:Dale-Dougherty-2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4819967|Dale Dougherty]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/940 940]<br/>[https://www.ted.com/speakers/dale_dougherty dale_dougherty] | [[:d:Q4819967|Q4819967]] |- | [[Íomhá:Dalia Mogahed.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3012376|Dalia Mogahed]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/dalia_mogahed dalia_mogahed] | [[:d:Q3012376|Q3012376]] |- | | ''[[:d:Q131541970|Dallas Taylor]]'' | | ''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dallas_taylor dallas_taylor] | [[:d:Q131541970|Q131541970]] |- | [[Íomhá:Dambisa Moyo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q466993|Dambisa Moyo]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1969" | 1969-02-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSaimbia]] | [https://www.ted.com/speakers/dambisa_moyo dambisa_moyo] | [[:d:Q466993|Q466993]] |- | | ''[[:d:Q23662494|Damian Palin]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/damian_palin damian_palin] | [[:d:Q23662494|Q23662494]] |- | [[Íomhá:Whose Streets? A Social Cinema Screening (35731793401).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28086150|Damon Davis]]'' | | ''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/damon_davis damon_davis] | [[:d:Q28086150|Q28086150]] |- | [[Íomhá:Damon Gameau.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5212833|Damon Gameau]]'' | aisteoir Astrálach | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/damon_gameau_TEDxSydney20220804-51709 damon_gameau_TEDxSydney20220804-51709] | [[:d:Q5212833|Q5212833]] |- | [[Íomhá:DamonH.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23656822|Damon Horowitz]]'' | | | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/damon_horowitz damon_horowitz] | [[:d:Q23656822|Q23656822]] |- | [[Íomhá:Dan Ariely January 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q731905|Dan Ariely]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_ariely dan_ariely] | [[:d:Q731905|Q731905]] |- | | ''[[:d:Q23759547|Dan Barasch]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_barasch daniel_barasch] | [[:d:Q23759547|Q23759547]] |- | [[Íomhá:Dan Barber of Blue Hill.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5213116|Dan Barber]]'' | cócaire Meiriceánach | ''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_barber dan_barber] | [[:d:Q5213116|Q5213116]] |- | | ''[[:d:Q60770645|Dan Bell]]'' | | ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-02-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_bell dan_bell] | [[:d:Q60770645|Q60770645]] |- | | ''[[:d:Q23727949|Dan Berkenstock]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980-06-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_berkenstock dan_berkenstock] | [[:d:Q23727949|Q23727949]] |- | [[Íomhá:Dan Bricklin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92624|Dan Bricklin]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_bricklin dan_bricklin] | [[:d:Q92624|Q92624]] |- | [[Íomhá:DanBuettnerOct10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5213207|Dan Buettner]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_buettner dan_buettner] | [[:d:Q5213207|Q5213207]] |- | | ''[[:d:Q23796178|Dan Cobley]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_cobley dan_cobley] | [[:d:Q23796178|Q23796178]] |- | | ''[[:d:Q23759538|Dan Ellsey]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_ellsey dan_ellsey] | [[:d:Q23759538|Q23759538]] |- | | ''[[:d:Q16224737|Dan Gross]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_gross dan_gross] | [[:d:Q16224737|Q16224737]] |- | [[Íomhá:Jørgensen EC Portrait 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1159092|Dan Jørgensen]]'' | polaiteoir Danmhargach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[aire rialtais]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/dan_jorgensen dan_jorgensen] | [[:d:Q1159092|Q1159092]] |- | | ''[[:d:Q90630014|Dan Knights]]'' | | [[micribhitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q43548373|speedcuber]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_knights dan_knights] | [[:d:Q90630014|Q90630014]] |- | | ''[[:d:Q23785279|Dan Meyer]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_meyer dan_meyer] | [[:d:Q23785279|Q23785279]] |- | | ''[[:d:Q23759543|Dan Pacholke]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_pacholke dan_pacholke] | [[:d:Q23759543|Q23759543]] |- | [[Íomhá:Curing the Charitable Curse.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5214160|Dan Pallotta]]'' | fiontraí | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_pallotta dan_pallotta] | [[:d:Q5214160|Q5214160]] |- | | ''[[:d:Q5214203|Dan Phillips]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1945" | 1940s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_phillips dan_phillips] | [[:d:Q5214203|Q5214203]] |- | [[Íomhá:Dan Schulman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5214356|Dan Schulman]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_schulman dan_schulman] | [[:d:Q5214356|Q5214356]] |- | | ''[[:d:Q102388022|Dana Kanze]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dana_kanze dana_kanze] | [[:d:Q102388022|Q102388022]] |- | [[Íomhá:Wikimedia-Summit-2024-Saturday-112.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q125590347|Daniel Bögre Udell]]'' | | ''[[:d:Q41546637|Viciméideoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_boegre_udell daniel_boegre_udell] | [[:d:Q125590347|Q125590347]] |- | [[Íomhá:Daniel Dennett 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q215263|Daniel Dennett]]'' | fealsamh Meiriceánach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_dennett dan_dennett] | [[:d:Q215263|Q215263]] |- | | ''[[:d:Q109822743|Daniel Engber]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_engber daniel_engber] | [[:d:Q109822743|Q109822743]] |- | | ''[[:d:Q43094303|Daniel G. Streicker]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_streicker daniel_streicker] | [[:d:Q43094303|Q43094303]] |- | [[Íomhá:Daniel Todd Gilbert.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q449564|Daniel Gilbert]]'' | síceolaí agus scríbhneoir Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_gilbert dan_gilbert] | [[:d:Q449564|Q449564]] |- | | ''[[:d:Q3701617|Daniel Goldstein]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dan_goldstein dan_goldstein] | [[:d:Q3701617|Q3701617]] |- | [[Íomhá:Daniel Goleman - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q351701|Daniel Goleman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_goleman daniel_goleman] | [[:d:Q351701|Q351701]] |- | | ''[[:d:Q23712794|Daniel H. Cohen]]'' | | | data-sort-value="1953" | 1953-11-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dan_cohen dan_cohen] | [[:d:Q23712794|Q23712794]] |- | [[Íomhá:Daniel H. Pink (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q978171|Daniel H. Pink]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964-07-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_pink daniel_pink] | [[:d:Q978171|Q978171]] |- | | ''[[:d:Q100593535|Daniel J. Watts]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_j_watts daniel_j_watts] | [[:d:Q100593535|Q100593535]] |- | [[Íomhá:Daniel Kahneman (3283955327) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q233950|Daniel Kahneman]]'' | síceolaí ó Iosrael | [[síceolaí]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_kahneman daniel_kahneman] | [[:d:Q233950|Q233950]] |- | [[Íomhá:Daniel Kish - PopTech 2011 - Camden Maine USA 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5217808|Daniel Kish]]'' | | ''[[:d:Q974144|oideoir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_kish daniel_kish] | [[:d:Q5217808|Q5217808]] |- | [[Íomhá:Kraft-PicColor.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5217831|Daniel Kraft]]'' | | [[bithcheimiceoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_kraft daniel_kraft] | [[:d:Q5217831|Q5217831]] |- | [[Íomhá:Levitin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981608|Daniel Levitin]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q20669622|iriseoir ceoil]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[néareolaí]] | data-sort-value="1957" | 1957-12-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_levitin daniel_levitin] | [[:d:Q1981608|Q1981608]] |- | [[Íomhá:Daniel Libeskind.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q154538|Daniel Libeskind]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Pholainn]]<br/>[[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_libeskind daniel_libeskind] | [[:d:Q154538|Q154538]] |- | | ''[[:d:Q27881272|Daniel Lismore]]'' | | ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_lismore daniel_lismore] | [[:d:Q27881272|Q27881272]] |- | [[Íomhá:DanielWolpert.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15990373|Daniel M. Wolpert]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q2055046|fiseolaí]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_wolpert daniel_wolpert] | [[:d:Q15990373|Q15990373]] |- | [[Íomhá:Daniel Pauly Pauly Symposium.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q581515|Daniel Pauly]]'' | bitheolaí Ceanadach | [[bitheolaí]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_pauly daniel_pauly] | [[:d:Q581515|Q581515]] |- | | ''[[:d:Q23670526|Daniel Reisel]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_reisel daniel_reisel] | [[:d:Q23670526|Q23670526]] |- | | ''[[:d:Q23662187|Daniel Schnitzer]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniel_schnitzer daniel_schnitzer] | [[:d:Q23662187|Q23662187]] |- | [[Íomhá:DanielSuarezJI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1162833|Daniel Suarez]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1964" | 1964-12-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1571 1571]<br/>[https://www.ted.com/speakers/daniel_suarez daniel_suarez] | [[:d:Q1162833|Q1162833]] |- | [[Íomhá:Daniel Susskind at 1r Congrés Català del Treball.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q116244710|Daniel Susskind]]'' | | ''[[:d:Q27177003|research professor]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_susskind daniel_susskind] | [[:d:Q116244710|Q116244710]] |- | [[Íomhá:Daniel Tammet Paris portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12857|Daniel Tammet]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q860918|Easparantóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[file]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-01-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/daniel_tammet daniel_tammet] | [[:d:Q12857|Q12857]] |- | [[Íomhá:UN AI for Good Summit 2025 - Daniela Rus 01 (cropped) 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14223|Daniela L. Rus]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daniela_rus daniela_rus] | [[:d:Q14223|Q14223]] |- | | ''[[:d:Q23768726|Daniele Quercia]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daniele_quercia daniele_quercia] | [[:d:Q23768726|Q23768726]] |- | [[Íomhá:Danielle Allen 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5219331|Danielle Allen]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q2468727|scoláire na léann clasaiceach]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/danielle_allen danielle_allen] | [[:d:Q5219331|Q5219331]] |- | [[Íomhá:Danielle de Niese.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q271031|Danielle de Niese]]'' | | ''[[:d:Q2865819|amhránaí ceoldrámaíochta]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/danielle_de_niese danielle_de_niese] | [[:d:Q271031|Q271031]] |- | | ''[[:d:Q28366283|Danielle Feinberg]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/danielle_feinberg danielle_feinberg] | [[:d:Q28366283|Q28366283]] |- | [[Íomhá:Danielle Citron 110748.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19867132|Danielle K. Citron]]'' | | [[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/danielle_citron danielle_citron] | [[:d:Q19867132|Q19867132]] |- | | ''[[:d:Q24049147|Danielle N. Lee]]'' | | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q16831394|mammalogist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/danielle_lee danielle_lee] | [[:d:Q24049147|Q24049147]] |- | [[Íomhá:Danielle Wood (48278825827) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63304349|Danielle Wood]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/danielle_wood danielle_wood] | [[:d:Q63304349|Q63304349]] |- | | ''[[:d:Q24040721|Danit Peleg]]'' | | ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/danit_peleg danit_peleg] | [[:d:Q24040721|Q24040721]] |- | | ''[[:d:Q112551695|Dannagal G. Young]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dannagal_young dannagal_young] | [[:d:Q112551695|Q112551695]] |- | [[Íomhá:Danny Dorling at Bookmarks bookshop, Bloomsbury in 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5220292|Danny Dorling]]'' | | ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/danny_dorling danny_dorling] | [[:d:Q5220292|Q5220292]] |- | [[Íomhá:Daphné Bavelier.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q19956013|Daphne Bavelier]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q16328995|député de l'Université]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/daphne_bavelier daphne_bavelier] | [[:d:Q19956013|Q19956013]] |- | [[Íomhá:Daphne Koller with flowers (portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11755|Daphne Koller]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Iosrael]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/daphne_koller daphne_koller] | [[:d:Q11755|Q11755]] |- | | ''[[:d:Q1165874|Daria van den Bercken]]'' | | ''[[:d:Q486748|pianódóir]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-08-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/daria_van_den_bercken daria_van_den_bercken] | [[:d:Q1165874|Q1165874]] |- | [[Íomhá:Darren Walker by Brokaw Photography.jpg|center|128px]] | [[Darren Walker]] | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/darren_walker darren_walker] | [[:d:Q16193921|Q16193921]] |- | [[Íomhá:Making Education Work (29872410888) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43396457|Darrick Hamilton]]'' | | [[eacnamaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/darrick_hamilton darrick_hamilton] | [[:d:Q43396457|Q43396457]] |- | [[Íomhá:Daria Navalnaya (EP-186471D DE1 0503).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107182509|Dasha Navalnaya]]'' | | ''[[:d:Q315247|mac léinn ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-09-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/dasha_navalnaya dasha_navalnaya] | [[:d:Q107182509|Q107182509]] |- | [[Íomhá:Dave deBronkart-20091229.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5230186|Dave deBronkart]]'' | | | data-sort-value="1950" | 1950-02-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dave_debronkart dave_debronkart] | [[:d:Q5230186|Q5230186]] |- | [[Íomhá:Dave Eggers (11483).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q589497|Dave Eggers]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2823717|scairshealbhóir gníomhaíoch]]''<br/>''[[:d:Q140197632|satirical novelist]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dave_eggers dave_eggers] | [[:d:Q589497|Q589497]] |- | [[Íomhá:Dave Meslin, at ELN Studio 2010 IMG 9800 (5266909950).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783490|Dave Meslin]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dave_meslin dave_meslin] | [[:d:Q23783490|Q23783490]] |- | | ''[[:d:Q23768720|Dave Troy]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dave_troy dave_troy] | [[:d:Q23768720|Q23768720]] |- | | ''[[:d:Q40097388|David A. Asch]]'' | | ''[[:d:Q25141651|physician-scientist]]''<br/>''[[:d:Q21281706|riarthóir acadúla]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_asch david_asch] | [[:d:Q40097388|Q40097388]] |- | [[Íomhá:David B. Agus World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5230638|David Agus]]'' | dochtúir | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_agus david_agus] | [[:d:Q5230638|Q5230638]] |- | [[Íomhá:David Autor - Festival Economia 2015.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q19609648|David Autor]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_autor david_autor] | [[:d:Q19609648|Q19609648]] |- | | ''[[:d:Q99248354|David B Lindell]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_lindell david_lindell] | [[:d:Q99248354|Q99248354]] |- | [[Íomhá:David Baker, 2024 Nobel Prize Laureate in Chemistry 4 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3814528|David Baker]]'' | bithfhaisnéisí ó Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15709480|ríomh-bhitheolaí]]''<br/>''[[:d:Q106341153|biochemistry teacher]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_baker david_baker] | [[:d:Q3814528|Q3814528]] |- | | ''[[:d:Q118106032|David Biello]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_biello david_biello] | [[:d:Q118106032|Q118106032]] |- | | ''[[:d:Q5231412|David Binder]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-10-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_binder david_binder] | [[:d:Q5231412|Q5231412]] |- | [[Íomhá:David Birch (6777171896).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23663105|David Birch]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_birch david_birch] | [[:d:Q23663105|Q23663105]] |- | | ''[[:d:Q23795339|David Bismark]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q816432|bainisteoir tionscadail]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/david_bismark david_bismark] | [[:d:Q23795339|Q23795339]] |- | [[Íomhá:David Blaine by David Shankbone.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q353983|David Blaine]]'' | | ''[[:d:Q2914170|ealaíontóir sráide]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''<br/>''[[:d:Q1658894|doilfeoir]]''<br/>''[[:d:Q465501|éachtóir]]''<br/>''[[:d:Q107986049|escape artist]]''<br/>''[[:d:Q111844534|regurgitation performer]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_blaine david_blaine] | [[:d:Q353983|Q353983]] |- | [[Íomhá:David Bolinsky 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16151626|David Bolinsky]]'' | | ''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q19507792|maisitheoir eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q266569|beochantóir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_bolinsky david_bolinsky] | [[:d:Q16151626|Q16151626]] |- | | ''[[:d:Q125391273|David Brain]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dave_brain dave_brain] | [[:d:Q125391273|Q125391273]] |- | [[Íomhá:David Brooks 2022 (51984628869).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q938475|David Brooks]]'' | iriseoir agus eagarthóir Meiriceánach | ''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q18190897|comhfhreagraí eachtrach]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_brooks david_brooks] | [[:d:Q938475|Q938475]] |- | [[Íomhá:David Byrne San Diego.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336640|David Byrne]]'' | | [[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q20669622|iriseoir ceoil]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-05-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_byrne david_byrne] | [[:d:Q336640|Q336640]] |- | [[Íomhá:David Cage 20080927 Festival du jeu video 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q218686|David Cage]]'' | | ''[[:d:Q2702296|video game producer]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q18882335|video game designer]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q58287519|video game developer]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/david_cage david_cage] | [[:d:Q218686|Q218686]] |- | | ''[[:d:Q106717200|David Camarillo]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q26848923|bithinnealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_camarillo david_camarillo] | [[:d:Q106717200|Q106717200]] |- | [[Íomhá:David Cameron Official Portrait 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | [[David Cameron]] | polaiteoir Sasanach (rugadh 1966) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_cameron david_cameron] | [[:d:Q192|Q192]] |- | [[Íomhá:TYPO Berlin 2014 – Day Two (14178868916).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q562699|David Carson]]'' | dearthóir grafaicí Meiriceánach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_carson david_carson] | [[:d:Q562699|Q562699]] |- | [[Íomhá:David chalmers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q366123|David Chalmers]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-04-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/david_chalmers david_chalmers] | [[:d:Q366123|Q366123]] |- | | ''[[:d:Q1909499|David Christian]]'' | staraí Meiriceánach | [[staraí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_christian david_christian] | [[:d:Q1909499|Q1909499]] |- | | ''[[:d:Q23657118|David Damberger]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_damberger david_damberger] | [[:d:Q23657118|Q23657118]] |- | [[Íomhá:David Deutsch.jpg|center|128px]] | [[David Deutsch]] | fisiceoir Briotanach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_deutsch david_deutsch] | [[:d:Q543682|Q543682]] |- | [[Íomhá:David Eagleman (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q999577|David Eagleman]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q104188750|life scientist]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-04-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_eagleman david_eagleman] | [[:d:Q999577|Q999577]] |- | [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (15523969837).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5233407|David Epstein]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_epstein david_epstein] | [[:d:Q5233407|Q5233407]] |- | [[Íomhá:David Albert Friedberg.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112898833|David Friedberg]]'' | | ''[[:d:Q778274|infheisteoir aingeal]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_friedberg david_friedberg] | [[:d:Q112898833|Q112898833]] |- | | ''[[:d:Q23759665|David Gallo]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_gallo david_gallo] | [[:d:Q23759665|Q23759665]] |- | | ''[[:d:Q23768708|David Grady]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_grady david_grady] | [[:d:Q23768708|Q23768708]] |- | | ''[[:d:Q23769550|David Griffin]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_griffin david_griffin] | [[:d:Q23769550|Q23769550]] |- | [[Íomhá:Davidgruber.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24054769|David Gruber]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_gruber david_gruber] | [[:d:Q24054769|Q24054769]] |- | | ''[[:d:Q57037578|David H Rosmarin]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_rosmarin david_rosmarin] | [[:d:Q57037578|Q57037578]] |- | [[Íomhá:Sophia with her creator David Hanson at Digital World 2017 conference, Dhaka, Bangladesh in December 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5234712|David Hanson]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_hanson david_hanson] | [[:d:Q5234712|Q5234712]] |- | | ''[[:d:Q5235077|David Hoffman]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]'' | data-sort-value="1941" | 1941 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/218 218]<br/>[https://www.ted.com/speakers/david_hoffman david_hoffman] | [[:d:Q5235077|Q5235077]] |- | [[Íomhá:David Holt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5235117|David Holt]]'' | ceoltóir Meiriceánach | ''[[:d:Q17378128|file ó bhéal]]''<br/>''[[:d:Q101084010|ceoltóir tíre]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]]<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>[[poitigéir]]<br/>[[staraí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_holt david_holt] | [[:d:Q5235117|Q5235117]] |- | | ''[[:d:Q82775159|David Ikard]]'' | | ''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_ikard david_ikard] | [[:d:Q82775159|Q82775159]] |- | | ''[[:d:Q15437070|David Isay]]'' | léiritheoir raidió Meiriceánach | ''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dave_isay dave_isay] | [[:d:Q15437070|Q15437070]] |- | [[Íomhá:David J. Anderson speaking at Keystone in Korea (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5235389|David J. Anderson]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_anderson david_anderson] | [[:d:Q5235389|Q5235389]] |- | | ''[[:d:Q124739165|David J. Bier]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q485178|anailísí]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_bier david_bier] | [[:d:Q124739165|Q124739165]] |- | | ''[[:d:Q5235397|David J. Brenner]]'' | | ''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_brenner david_brenner] | [[:d:Q5235397|Q5235397]] |- | [[Íomhá:David John Cameron MacKay by David Stern.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q446862|David J. C. MacKay]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[ollamh]]<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q88208585|natural philosopher]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/1360 1360]<br/>[https://www.ted.com/speakers/david_mackay david_mackay] | [[:d:Q446862|Q446862]] |- | [[Íomhá:David J. Peterson by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16221516|David J. Peterson]]'' | | ''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1206912|language inventor]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_peterson david_peterson] | [[:d:Q16221516|Q16221516]] |- | | ''[[:d:Q61657085|David J. Wright]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q41674|máistir gréasáin]]''<br/>''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''<br/>''[[:d:Q7621877|straitéisí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/2004326 2004326] | [[:d:Q61657085|Q61657085]] |- | | ''[[:d:Q5235901|David Keith]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/david_keith david_keith] | [[:d:Q5235901|Q5235901]] |- | | ''[[:d:Q24570636|David Korins]]'' | | ''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q11613590|theatre designer]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_korins david_korins] | [[:d:Q24570636|Q24570636]] |- | [[Íomhá:David Kwong at NYSM (cropped).gif|center|128px]] | ''[[:d:Q16204183|David Kwong]]'' | | ''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q16157743|crossword creator]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-08-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_kwong david_kwong] | [[:d:Q16204183|Q16204183]] |- | | ''[[:d:Q5236204|David L. Heymann]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_heymann david_heymann] | [[:d:Q5236204|Q5236204]] |- | [[Íomhá:David Lammy Official Cabinet Portrait, September 2025 (cropped)~2.jpg|center|128px]] | [[David Lammy]] | polaiteoir Briotanach (rugadh 1972) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1972" | 1972-07-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[an Ghuáin]] | [https://www.ted.com/speakers/david_lammy david_lammy] | [[:d:Q534727|Q534727]] |- | | ''[[:d:Q23727546|David Lang]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_lang david_lang] | [[:d:Q23727546|Q23727546]] |- | | ''[[:d:Q16731592|David Logan]]'' | údar agus ollamh Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_logan david_logan] | [[:d:Q16731592|Q16731592]] |- | [[Íomhá:David M. Kelley in 2026 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1174951|David M. Kelley]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>[[dearadh tionsclaíoch]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_kelley david_kelley] | [[:d:Q1174951|Q1174951]] |- | [[Íomhá:David Macaulay.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1134356|David Macaulay]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-02<br/>1942-12-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_macaulay david_macaulay] | [[:d:Q1134356|Q1134356]] |- | | ''[[:d:Q5237283|David McCandless]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_mccandless david_mccandless] | [[:d:Q5237283|Q5237283]] |- | [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]] | [[David McWilliams]] | scríbhneoir agus craoltóir Éireannach | [[eacnamaí]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/david_mcwilliams david_mcwilliams] | [[:d:Q3567091|Q3567091]] |- | | ''[[:d:Q23782406|David Merrill]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_merrill david_merrill] | [[:d:Q23782406|Q23782406]] |- | [[Íomhá:David Miliband in 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272670|David Miliband]]'' | polaiteoir Briotanach (rugadh 1965) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_miliband david_miliband] | [[:d:Q272670|Q272670]] |- | [[Íomhá:David Perry.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1643588|David Perry]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_perry david_perry] | [[:d:Q1643588|Q1643588]] |- | | ''[[:d:Q23662636|David Pizarro]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_pizarro david_pizarro] | [[:d:Q23662636|Q23662636]] |- | [[Íomhá:DavidPogueOct10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3018632|David Pogue]]'' | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q14915627|ceoleolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q1643514|cóiritheoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_pogue david_pogue] | [[:d:Q3018632|Q3018632]] |- | [[Íomhá:DavidPuttnamBAFTA07b.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q335507|David Puttnam]]'' | | [[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1941" | 1941-02-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_puttnam david_puttnam] | [[:d:Q335507|Q335507]] |- | | ''[[:d:Q23663083|David R. Dow]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/david_r_dow david_r_dow] | [[:d:Q23663083|Q23663083]] |- | [[Íomhá:DavidRLiu2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16214492|David R. Liu]]'' | ceimiceoir Meiriceánach | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_liu david_liu] | [[:d:Q16214492|Q16214492]] |- | [[Íomhá:DavidRockwell-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3018716|David Rockwell]]'' | ailtire agus dearthóir Meiriceánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_rockwell david_rockwell] | [[:d:Q3018716|Q3018716]] |- | [[Íomhá:David Rothkopf Bio Photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1176391|David Rothkopf]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_rothkopf david_rothkopf] | [[:d:Q1176391|Q1176391]] |- | [[Íomhá:David R. Williams of Harvard University.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q25189761|David Rudyard Williams]]'' | | [[ollamh]]<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_r_williams david_r_williams] | [[:d:Q25189761|Q25189761]] |- | [[Íomhá:David S. Rose.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5239392|David S. Rose]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_s_rose david_s_rose] | [[:d:Q5239392|Q5239392]] |- | | ''[[:d:Q24054786|David Sedlak]]'' | | ''[[:d:Q19377727|innealtóir comhshaoil]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_sedlak david_sedlak] | [[:d:Q24054786|Q24054786]] |- | [[Íomhá:David Moinina Sengeh in Boston in 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23728768|David Sengeh]]'' | taighdeoir, Siarra Leon | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[aire rialtais]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Siarra Leon]] | [https://www.ted.com/speakers/david_sengeh david_sengeh] | [[:d:Q23728768|Q23728768]] |- | [[Íomhá:Br.David St.Gerold.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q324330|David Steindl-Rast]]'' | | [[manach]]<br/>''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1617 1617]<br/>[https://www.ted.com/speakers/br_david_steindl_rast br_david_steindl_rast] | [[:d:Q324330|Q324330]] |- | [[Íomhá:David W. Titley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17385810|David Titley]]'' | | ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_titley david_titley] | [[:d:Q17385810|Q17385810]] |- | [[Íomhá:David Wallace-Wells.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61766571|David Wallace-Wells]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/david_wallace_wells david_wallace_wells] | [[:d:Q61766571|Q61766571]] |- | [[Íomhá:David Wengrow no Fronteiras do Pensamento 2023 em São Paulo (53235359260) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q64594136|David Wengrow]]'' | | [[seandálaí]]<br/>''[[:d:Q17488316|réamhstaraí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-07-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_wengrow david_wengrow] | [[:d:Q64594136|Q64594136]] |- | [[Íomhá:David Whyte 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4352814|David Whyte]]'' | | [[file]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/david_whyte david_whyte] | [[:d:Q4352814|Q4352814]] |- | [[Íomhá:Dawn Landes at the Chicago Winery 2015-02-03 21.39.45 (16255005127).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2803858|Dawn Landes]]'' | amhránaí agus cumadóir Meiriceánach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q128124|innealtóir fuaime]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-12-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/2448 2448]<br/>[https://www.ted.com/speakers/dawn_landes dawn_landes] | [[:d:Q2803858|Q2803858]] |- | | ''[[:d:Q117252368|Dawn Lippert]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/dawn_lippert dawn_lippert] | [[:d:Q117252368|Q117252368]] |- | [[Íomhá:Swami Dayananda Saraswati.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5243052|Dayananda Saraswati]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]<br/>[[an India]]<br/>''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]'' | [https://www.ted.com/speakers/swami_dayananda_saraswati swami_dayananda_saraswati] | [[:d:Q5243052|Q5243052]] |- | [[Íomhá:Dean Kamen visits Team Whiteman 160426-F-TQ704-039 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q720457|Dean Kamen]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dean_kamen dean_kamen] | [[:d:Q720457|Q720457]] |- | | ''[[:d:Q52517772|Dean Lomax]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dean_lomax dean_lomax] | [[:d:Q52517772|Q52517772]] |- | [[Íomhá:DeanOrnishJI1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1181109|Dean Ornish]]'' | dochtúir Meiriceánach | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q2576499|saineolaí cothúcháin]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dr_dean_ornish dr_dean_ornish] | [[:d:Q1181109|Q1181109]] |- | [[Íomhá:Sen. DeAndrea Salvador.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55759657|DeAndrea Salvador]]'' | polaiteoir Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/deandrea_salvador deandrea_salvador] | [[:d:Q55759657|Q55759657]] |- | | ''[[:d:Q126145794|Deanna Van Buren]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/deanna_van_buren deanna_van_buren] | [[:d:Q126145794|Q126145794]] |- | [[Íomhá:Deb Roy (11881280833).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16875165|Deb Roy]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/deb_roy deb_roy] | [[:d:Q16875165|Q16875165]] |- | [[Íomhá:Debbie Millman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5247974|Debbie Millman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/debbie_millman debbie_millman] | [[:d:Q5247974|Q5247974]] |- | [[Íomhá:Deborah Lipstadt, U.S. Special Envoy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q254798|Deborah Lipstadt]]'' | staraí Meiriceánach | ''[[:d:Q17489339|historian of Modern Age]]''<br/>[[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/deborah_lipstadt deborah_lipstadt] | [[:d:Q254798|Q254798]] |- | [[Íomhá:Deborah Gordon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2310251|Deborah M. Gordon]]'' | bitheolaí Meiriceánach | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q20650437|myrmecologist]]''<br/>''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/deborah_gordon deborah_gordon] | [[:d:Q2310251|Q2310251]] |- | | ''[[:d:Q23797192|Deborah Rhodes]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/deborah_rhodes deborah_rhodes] | [[:d:Q23797192|Q23797192]] |- | [[Íomhá:Deborah Scranton 2010 Tribeca Shankbone.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5248376|Deborah Scranton]]'' | | [[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/150 150]<br/>[https://www.ted.com/speakers/deborah_scranton deborah_scranton] | [[:d:Q5248376|Q5248376]] |- | [[Íomhá:Deborah Willis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5248410|Deborah Willis]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/deborah_willis deborah_willis] | [[:d:Q5248410|Q5248410]] |- | | ''[[:d:Q23759731|Debra Jarvis]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/debra_jarvis debra_jarvis] | [[:d:Q23759731|Q23759731]] |- | | ''[[:d:Q50379261|Deepa Narayan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/deepa_narayan deepa_narayan] | [[:d:Q50379261|Q50379261]] |- | | ''[[:d:Q114466073|Deepak Shukla]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-08-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/deepak-shukla deepak-shukla] | [[:d:Q114466073|Q114466073]] |- | [[Íomhá:Deepika Kurup White House Science Fair.png|center|128px]] | ''[[:d:Q17466359|Deepika Kurup]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q48282|scoláire]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-04-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/deepika_kurup deepika_kurup] | [[:d:Q17466359|Q17466359]] |- | [[Íomhá:Deeyah Khan 2017 (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q2741760|Deeyah Khan]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/deeyah_khan deeyah_khan] | [[:d:Q2741760|Q2741760]] |- | [[Íomhá:The Strangeness of Scale at Twitter (13448795183).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23727975|Del Harvey]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/del_harvey del_harvey] | [[:d:Q23727975|Q23727975]] |- | [[Íomhá:Demis Hassabis, 2024 Nobel Prize Laureate in Chemistry 7 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3022141|Demis Hassabis]]'' | innealtóir ó an Ríocht Aontaithe | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q10873124|imreoir fichille]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q863368|game programmer]]''<br/>''[[:d:Q15295720|imreoir pócair]]''<br/>''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q58287519|video game developer]]''<br/>''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/demis_hassabis demis_hassabis] | [[:d:Q3022141|Q3022141]] |- | [[Íomhá:Dutton HandAxe Steve Jurvetson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1187362|Denis Dutton]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/denis_dutton denis_dutton] | [[:d:Q1187362|Q1187362]] |- | | ''[[:d:Q20090899|Denise L. Herzing]]'' | | ''[[:d:Q15450044|cetologist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/denise_herzing denise_herzing] | [[:d:Q20090899|Q20090899]] |- | [[Íomhá:2017 02월 22일 MBN Y Forum 2017 (22).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795342|Dennis Hong]]'' | | ''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dennis_hong dennis_hong] | [[:d:Q23795342|Q23795342]] |- | | ''[[:d:Q23782382|Dennis vanEngelsdorp]]'' | | ''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''<br/>''[[:d:Q852389|beachaire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dennis_vanengelsdorp dennis_vanengelsdorp] | [[:d:Q23782382|Q23782382]] |- | | ''[[:d:Q3023696|Dereck and Beverly Joubert]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/beverly_dereck_joubert beverly_dereck_joubert] | [[:d:Q3023696|Q3023696]] |- | [[Íomhá:Derek Paravicini 20apr08 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3023778|Derek Paravicini]]'' | | ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-07-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/1674 1674]<br/>[https://www.ted.com/speakers/derek_paravicini derek_paravicini] | [[:d:Q3023778|Q3023778]] |- | [[Íomhá:Derek Sivers, November 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5262357|Derek Sivers]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-09-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/derek_sivers derek_sivers] | [[:d:Q5262357|Q5262357]] |- | [[Íomhá:2018-09-17 Derren Brown at Foyles (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q449048|Derren Brown]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q16746942|hypnotist]]''<br/>''[[:d:Q1658894|doilfeoir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-02-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/derren_brown derren_brown] | [[:d:Q449048|Q449048]] |- | [[Íomhá:Deval Patrick official photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11100|Deval Patrick]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[gobharnóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/deval_patrick deval_patrick] | [[:d:Q11100|Q11100]] |- | [[Íomhá:Devdutt Pattanaik 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5266636|Devdutt Pattanaik]]'' | | ''[[:d:Q24387326|miotagrafaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/devdutt_pattanaik devdutt_pattanaik] | [[:d:Q5266636|Q5266636]] |- | | ''[[:d:Q59785700|Dexter Dias]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dexter_dias dexter_dias] | [[:d:Q59785700|Q59785700]] |- | | ''[[:d:Q63215543|Diana Greene Foster]]'' | | ''[[:d:Q12360779|déimeagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/diana_greene_foster diana_greene_foster] | [[:d:Q63215543|Q63215543]] |- | | ''[[:d:Q23796030|Diana Laufenberg]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/diana_laufenberg diana_laufenberg] | [[:d:Q23796030|Q23796030]] |- | [[Íomhá:Diana Nyad by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5271254|Diana Nyad]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q11313148|scríbhneoir spóirt]]''<br/>''[[:d:Q10843402|snámhóir]]''<br/>''[[:d:Q16278103|imreoir scuaise]]''<br/>''[[:d:Q107932010|long-distance swimmer]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/diana_nyad diana_nyad] | [[:d:Q5271254|Q5271254]] |- | | ''[[:d:Q5271279|Diana Reiss]]'' | eolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/diana_reiss diana_reiss] | [[:d:Q5271279|Q5271279]] |- | | ''[[:d:Q23797204|Diane Benscoter]]'' | | ''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/diane_benscoter diane_benscoter] | [[:d:Q23797204|Q23797204]] |- | | ''[[:d:Q23662554|Diane Kelly]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/diane_kelly diane_kelly] | [[:d:Q23662554|Q23662554]] |- | [[Íomhá:NLN Diane Savino.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5271567|Diane Savino]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/diane_j_savino diane_j_savino] | [[:d:Q5271567|Q5271567]] |- | | ''[[:d:Q23796688|Dianna Cohen]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dianna_cohen dianna_cohen] | [[:d:Q23796688|Q23796688]] |- | [[Íomhá:Didier Sornette.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1210578|Didier Sornette]]'' | eolaí Francach | [[fisiceoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/didier_sornette didier_sornette] | [[:d:Q1210578|Q1210578]] |- | | ''[[:d:Q17155900|Dilip Ratha]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dilip_ratha dilip_ratha] | [[:d:Q17155900|Q17155900]] |- | | ''[[:d:Q5277447|Dimitar Sasselov]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[réalteolaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhulgáir]] | [https://www.ted.com/speakers/dimitar_sasselov dimitar_sasselov] | [[:d:Q5277447|Q5277447]] |- | [[Íomhá:Dina Katabi.png|center|128px]] | ''[[:d:Q15995234|Dina Katabi]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dina_katabi dina_katabi] | [[:d:Q15995234|Q15995234]] |- | | ''[[:d:Q28976249|Dina Zielinski]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dina_zielinski dina_zielinski] | [[:d:Q28976249|Q28976249]] |- | | ''[[:d:Q80843138|Dixon Chibanda]]'' | | [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dixon_chibanda dixon_chibanda] | [[:d:Q80843138|Q80843138]] |- | [[Íomhá:Francis Kere, 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99416|Diébédo Francis Kéré]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Buircíne Fasó]] | [https://www.ted.com/speakers/diebedo_francis_kere diebedo_francis_kere] | [[:d:Q99416|Q99416]] |- | | ''[[:d:Q114338974|DK Osseo-Asare]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dk_osseo_asare dk_osseo_asare] | [[:d:Q114338974|Q114338974]] |- | [[Íomhá:Dolores Huerta (33552046043) (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q468843|Dolores Huerta]]'' | | ''[[:d:Q15627169|ceardchumannaí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q8359428|gníomhaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-04-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dolores_huerta dolores_huerta] | [[:d:Q468843|Q468843]] |- | [[Íomhá:Don Tapscott BW.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q984369|Don Tapscott]]'' | fear gnó Ceanadach | ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[múinteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/don_tapscott don_tapscott] | [[:d:Q984369|Q984369]] |- | [[Íomhá:DonaldHoffman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769269|Donald Hoffman]]'' | | ''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''<br/>''[[:d:Q112972705|popular science author]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/donald_hoffman donald_hoffman] | [[:d:Q23769269|Q23769269]] |- | [[Íomhá:Donald Norman at AWF05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92804|Donald Norman]]'' | scoláire Meiriceánach | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-12-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/don_norman don_norman] | [[:d:Q92804|Q92804]] |- | [[Íomhá:Donald Sadoway at NTNU (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5295111|Donald Sadoway]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1143 1143]<br/>[https://www.ted.com/speakers/donald_sadoway donald_sadoway] | [[:d:Q5295111|Q5295111]] |- | | ''[[:d:Q23712628|Dong Woo Jang]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/dong_woo_jang dong_woo_jang] | [[:d:Q23712628|Q23712628]] |- | [[Íomhá:Donnel Baird - PopTech 2013 - Camden, ME.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115735314|Donnel Baird]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/donnel_baird donnel_baird] | [[:d:Q115735314|Q115735314]] |- | [[Íomhá:Dorie Clark headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q101130818|Dorie Clark]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dorie_clark dorie_clark] | [[:d:Q101130818|Q101130818]] |- | [[Íomhá:NBF2024-doris-kearns-goodwin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q442008|Doris Kearns Goodwin]]'' | beathaisnéisí Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/doris_kearns_goodwin doris_kearns_goodwin] | [[:d:Q442008|Q442008]] |- | | ''[[:d:Q23662639|Doris Kim Sung]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/doris_kim_sung doris_kim_sung] | [[:d:Q23662639|Q23662639]] |- | [[Íomhá:Dorothy Roberts.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5298611|Dorothy Roberts]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dorothy_roberts dorothy_roberts] | [[:d:Q5298611|Q5298611]] |- | | ''[[:d:Q22114682|Doug Roble]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/doug_roble doug_roble] | [[:d:Q22114682|Q22114682]] |- | [[Íomhá:Douglas adams portrait.jpg|center|128px]] | [[Douglas Adams]] | scríbhneoir Sasanach (1952–2001) | ''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-03-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/douglas_adams douglas_adams] | [[:d:Q42|Q42]] |- | [[Íomhá:2023-09-13 Douglas Ruskoff no Fronteiras do Pensamento 2023 em Porto Alegre (53188358494) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q717884|Douglas Rushkoff]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/douglas_rushkoff douglas_rushkoff] | [[:d:Q717884|Q717884]] |- | [[Íomhá:Dr. Srikumar Rao.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5304404|Dr. Srikumar Rao]]'' | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/srikumar_rao srikumar_rao] | [[:d:Q5304404|Q5304404]] |- | [[Íomhá:Dread Scott.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26899216|Dread Scott]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dread_scott dread_scott] | [[:d:Q26899216|Q26899216]] |- | | ''[[:d:Q5307132|Drew Berry]]'' | | ''[[:d:Q266569|beochantóir]]''<br/>''[[:d:Q4915128|eolaí bithleighis]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/drew_berry drew_berry] | [[:d:Q5307132|Q5307132]] |- | [[Íomhá:Drew Curtis 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5307157|Drew Curtis]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/drew_curtis drew_curtis] | [[:d:Q5307157|Q5307157]] |- | | ''[[:d:Q23661672|Drew Dudley]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/drew_dudley drew_dudley] | [[:d:Q23661672|Q23661672]] |- | | ''[[:d:Q56964152|Dustin M. Schroeder]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q12094958|geoifisiceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dustin_schroeder dustin_schroeder] | [[:d:Q56964152|Q56964152]] |- | [[Íomhá:DY portrait edit.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5317151|Dustin Yellin]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q21477194|contemporary artist]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-07-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dustin_yellin_1 dustin_yellin_1] | [[:d:Q5317151|Q5317151]] |- | | ''[[:d:Q23656142|Dyan deNapoli]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dyan_denapoli dyan_denapoli] | [[:d:Q23656142|Q23656142]] |- | | ''[[:d:Q106939040|Dyhia Belhabib]]'' | | ''[[:d:Q16529590|eolaí comhshaoil]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dyhia_belhabib dyhia_belhabib] | [[:d:Q106939040|Q106939040]] |- | [[Íomhá:Welcome to Night Vale in Atlanta (17860741530) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50874748|Dylan Marron]]'' | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dylan_marron dylan_marron] | [[:d:Q50874748|Q50874748]] |- | [[Íomhá:Eames Demetrios Keynote - Industrial Designers Society of America Western Conference Keynote.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795632|Eames Demetrios]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eames_demetrios eames_demetrios] | [[:d:Q23795632|Q23795632]] |- | | ''[[:d:Q23795453|Eben Bayer]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eben_bayer eben_bayer] | [[:d:Q23795453|Q23795453]] |- | | ''[[:d:Q23662606|Ed Gavagan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ed_gavagan ed_gavagan] | [[:d:Q23662606|Q23662606]] |- | | ''[[:d:Q23797198|Ed Ulbrich]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ed_ulbrich ed_ulbrich] | [[:d:Q23797198|Q23797198]] |- | [[Íomhá:Ed Yong (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3047215|Ed Yong]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ed_yong ed_yong] | [[:d:Q3047215|Q3047215]] |- | [[Íomhá:Eddi Reader2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q443837|Eddi Reader]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/eddi_reader eddi_reader] | [[:d:Q443837|Q443837]] |- | [[Íomhá:Eddie Obeng on ball.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5336369|Eddie Obeng]]'' | | ''[[:d:Q48072011|business theorist]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/eddie_obeng eddie_obeng] | [[:d:Q5336369|Q5336369]] |- | | ''[[:d:Q23727579|Eddy Cartaya]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eddy_cartaya eddy_cartaya] | [[:d:Q23727579|Q23727579]] |- | [[Íomhá:Edi Rama (2024-02-29).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q316901|Edi Rama]]'' | polaiteoir Albánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>[[ceannaire rialtais]]<br/>''[[:d:Q30185|méara]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-07-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Albáin]] | [https://www.ted.com/speakers/edi_rama edi_rama] | [[:d:Q316901|Q316901]] |- | [[Íomhá:Edie thumb 33 ft.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5338692|Edith Widder]]'' | | ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1951" | 1951-06-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/edith_widder edith_widder] | [[:d:Q5338692|Q5338692]] |- | | ''[[:d:Q115591288|Edsel Salvana]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/edsel_salvana edsel_salvana] | [[:d:Q115591288|Q115591288]] |- | [[Íomhá:Foto oficial de Eduardo Paes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q972007|Eduardo Paes]]'' | polaiteoir Brasaíleach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/mayor_eduardo_paes mayor_eduardo_paes] | [[:d:Q972007|Q972007]] |- | [[Íomhá:Cómo piensa un matemático, Eduardo Sáenz de Cabezón 3 (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q23769256|Eduardo Sáenz de Cabezón]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Spáinn]] | [https://www.ted.com/speakers/eduardo_saenz_de_cabezon eduardo_saenz_de_cabezon] | [[:d:Q23769256|Q23769256]] |- | [[Íomhá:Edward Boyden World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5341974|Edward Boyden]]'' | néareolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-08-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ed_boyden ed_boyden] | [[:d:Q5341974|Q5341974]] |- | [[Íomhá:Ed Burtynsky (38148537).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q967163|Edward Burtynsky]]'' | grianghrafadóir Ceanadach | [[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1955" | 1955-02-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/edward_burtynsky edward_burtynsky] | [[:d:Q967163|Q967163]] |- | [[Íomhá:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Edward Osborne Wilson|Edward O. Wilson]] | bitheolaí, nádúraí, agus scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]''<br/>''[[:d:Q19356916|sochbhitheolaí]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q20650437|myrmecologist]]''<br/>''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/e_o_wilson e_o_wilson] | [[:d:Q211029|Q211029]] |- | [[Íomhá:Libreplanet 2016 - Edward Snowden Keynote.png|center|128px]] | [[Edward Snowden]] | ríomheolaí agus sceithire Meiriceánach | ''[[:d:Q327353|riarthóir córais]]''<br/>''[[:d:Q5121444|oifigeach faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q856887|garda slándála]]''<br/>''[[:d:Q26102|sceithire]]''<br/>''[[:d:Q181043|easaontach]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q48772091|intelligence analyst]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-06-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/edward_snowden edward_snowden] | [[:d:Q13424289|Q13424289]] |- | | ''[[:d:Q23795681|Edward Tenner]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1944" | 1944 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/edward_tenner edward_tenner] | [[:d:Q23795681|Q23795681]] |- | [[Íomhá:Edwidge Danticat by David Shankbone.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q450346|Edwidge Danticat]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q15949613|gearrscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Háítí]] | [https://www.ted.com/speakers/edwidge_danticat edwidge_danticat] | [[:d:Q450346|Q450346]] |- | | ''[[:d:Q104157816|Efosa Ojomo]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/efosa_ojomo efosa_ojomo] | [[:d:Q104157816|Q104157816]] |- | | ''[[:d:Q23691666|Einstein]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/einstein_the_parrot einstein_the_parrot] | [[:d:Q23691666|Q23691666]] |- | [[Íomhá:EL Seed (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12955922|eL Seed]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Túinéis]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/el_seed el_seed] | [[:d:Q12955922|Q12955922]] |- | [[Íomhá:Elaine Morgan in 1998.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q449734|Elaine Morgan]]'' | scríbhneoir Breatnach | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q114919269|television staff]]''<br/>''[[:d:Q34074720|feimineach]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-11-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] | [https://www.ted.com/speakers/elaine_morgan elaine_morgan] | [[:d:Q449734|Q449734]] |- | [[Íomhá:Dr Eleanor Longden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23712765|Eleanor Longden]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/eleanor_longden eleanor_longden] | [[:d:Q23712765|Q23712765]] |- | [[Íomhá:Eleni Myrivili 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107467003|Eleni Myrivili]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q1757008|stiúrthóir cúnta]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghréig]] | [https://www.ted.com/speakers/eleni_myrivili eleni_myrivili] | [[:d:Q107467003|Q107467003]] |- | [[Íomhá:Dr Eleni Gabre-Madhin.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3050741|Eleni Zaude Gabre-Madhin]]'' | eacnamaí Aetópach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Aetóip]] | [https://www.ted.com/speakers/eleni_gabre_madhin eleni_gabre_madhin] | [[:d:Q3050741|Q3050741]] |- | [[Íomhá:אלי ביר איחוד הצלה.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16214344|Eli Beer]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/eli_beer eli_beer] | [[:d:Q16214344|Q16214344]] |- | [[Íomhá:EliPariser.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1328841|Eli Pariser]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eli_pariser eli_pariser] | [[:d:Q1328841|Q1328841]] |- | [[Íomhá:Eliezer Yudkowsky, Stanford 2006 (square crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q704195|Eliezer Yudkowsky]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eliezer_yudkowsky eliezer_yudkowsky] | [[:d:Q704195|Q704195]] |- | [[Íomhá:Elif Şafak at Ed Book Fest 26 01.jpg|center|128px]] | [[Elif Shafak|Elif Şafak]] | scríbhneoir Turcach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/elif_shafak elif_shafak] | [[:d:Q270739|Q270739]] |- | [[Íomhá:Elise LeGrow at Roy Thomson Hall - 2017 (36530356835).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5361673|Elise LeGrow]]'' | amhránaí Ceanadach | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/elise_legrow elise_legrow] | [[:d:Q5361673|Q5361673]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q26321|Elizabeth Blackburn]]'' | bitheolaí ó an Astráil | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_blackburn elizabeth_blackburn] | [[:d:Q26321|Q26321]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Wayne 2018 crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48720234|Elizabeth C. Wayne]]'' | | ''[[:d:Q19902880|innealtóir bithleighis]]''<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_wayne elizabeth_wayne] | [[:d:Q48720234|Q48720234]] |- | | ''[[:d:Q5362609|Elizabeth Coleman]]'' | riarthóir acadúil Meiriceánach | ''[[:d:Q21281706|riarthóir acadúla]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/liz_coleman liz_coleman] | [[:d:Q5362609|Q5362609]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Diller.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1225543|Elizabeth Diller]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_diller elizabeth_diller] | [[:d:Q1225543|Q1225543]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Dunn PopTech 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q75040175|Elizabeth Dunn]]'' | | [[síceolaí]] | data-sort-value="1977" | 1977-11-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_dunn elizabeth_dunn] | [[:d:Q75040175|Q75040175]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Gilbert at TED.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q231424|Elizabeth Gilbert]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_gilbert elizabeth_gilbert] | [[:d:Q231424|Q231424]] |- | | ''[[:d:Q100304748|Elizabeth Howell]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_howell elizabeth_howell] | [[:d:Q100304748|Q100304748]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Kapuʻuwailani Lindsey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5363053|Elizabeth Kapu'uwailani Lindsey]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_lindsey elizabeth_lindsey] | [[:d:Q5363053|Q5363053]] |- | | ''[[:d:Q18155703|Elizabeth Lesser]]'' | | ''[[:d:Q185196|cnáimhseach]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_lesser elizabeth_lesser] | [[:d:Q18155703|Q18155703]] |- | | ''[[:d:Q24040890|Elizabeth Lev]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_lev elizabeth_lev] | [[:d:Q24040890|Q24040890]] |- | [[Íomhá:Elizabeth Loftus.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q262154|Elizabeth Loftus]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q93068487|forensic psychologist]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_loftus elizabeth_loftus] | [[:d:Q262154|Q262154]] |- | | ''[[:d:Q18913035|Elizabeth Murchison]]'' | | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_murchison elizabeth_murchison] | [[:d:Q18913035|Q18913035]] |- | [[Íomhá:EPhoto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23782690|Elizabeth Nyamayaro]]'' | eolaí polaitíochta | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>[[taidhleoir]] | data-sort-value="1975" | 1975-08-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSiombáib]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_nyamayaro elizabeth_nyamayaro] | [[:d:Q23782690|Q23782690]] |- | | ''[[:d:Q17916880|Elizabeth P. Turtle]]'' | | ''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_turtle elizabeth_turtle] | [[:d:Q17916880|Q17916880]] |- | [[Íomhá:ElizabethPisaniAtQEDcon2014-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5363352|Elizabeth Pisani]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elizabeth_pisani elizabeth_pisani] | [[:d:Q5363352|Q5363352]] |- | [[Íomhá:Ella al shamahi 2016 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65682598|Ella Al-Shamahi]]'' | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1985" | 1980s | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ella_al_shamahi ella_al_shamahi] | [[:d:Q65682598|Q65682598]] |- | [[Íomhá:Ellen 't Hoen, at UNITAID Market Forum, April 7, 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5364710|Ellen 't Hoen]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/ellen_t_hoen ellen_t_hoen] | [[:d:Q5364710|Q5364710]] |- | | ''[[:d:Q115655693|Ellen Agler]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ellen_agler ellen_agler] | [[:d:Q115655693|Q115655693]] |- | [[Íomhá:Ellen Dunham-Jones (6931479086) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23796172|Ellen Dunham-Jones]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ellen_dunham_jones ellen_dunham_jones] | [[:d:Q23796172|Q23796172]] |- | | ''[[:d:Q5364858|Ellen Gustafson]]'' | bean ghnó Mheiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ellen_gustafson ellen_gustafson] | [[:d:Q5364858|Q5364858]] |- | [[Íomhá:12 6 2022 Breaking the Barriers of Entry for Women Leaders in Africa (52577486307) (Ellen Johnson-Sirleaf).jpg|center|128px]] | [[Ellen Johnson Sirleaf]] | polaiteoir ó an Libéir | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1938" | 1938-10-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Libéir]] | [https://www.ted.com/speakers/ellen_johnson_sirleaf ellen_johnson_sirleaf] | [[:d:Q43179|Q43179]] |- | | ''[[:d:Q23662797|Ellen Jorgensen]]'' | | [[bitheolaí]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ellen_jorgensen ellen_jorgensen] | [[:d:Q23662797|Q23662797]] |- | [[Íomhá:Ellen MacArthur, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Ellen MacArthur]] | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q254651|loingseoir]]''<br/>''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q476246|mairnéalach]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ellen_macarthur ellen_macarthur] | [[:d:Q262259|Q262259]] |- | | ''[[:d:Q78906351|Ellen Støkken Dahl]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/ellen_stokken_dahl ellen_stokken_dahl] | [[:d:Q78906351|Q78906351]] |- | | ''[[:d:Q23784323|Elliot Krane]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/elliot_krane elliot_krane] | [[:d:Q23784323|Q23784323]] |- | [[Íomhá:Elon Musk (54816836217) (cropped 2) (b).jpg|center|128px]] | [[Elon Musk]] | fear gnó Meiriceánach (rugadh 1971) | ''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q212238|státseirbhíseach]]''<br/>''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''<br/>''[[:d:Q11481802|aisteoir athghuthaithe]]''<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]]<br/>[[Ceanada]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elon_musk elon_musk] | [[:d:Q317521|Q317521]] |- | | ''[[:d:Q23760249|Elora Hardy]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Indinéis]] | [https://www.ted.com/speakers/elora_hardy elora_hardy] | [[:d:Q23760249|Q23760249]] |- | [[Íomhá:Elyn Saks at Yale Law School.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5368497|Elyn Saks]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elyn_saks elyn_saks] | [[:d:Q5368497|Q5368497]] |- | | ''[[:d:Q23759555|Eman Mohammed]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stát na Palaistíne]] | [https://www.ted.com/speakers/eman_mohammed eman_mohammed] | [[:d:Q23759555|Q23759555]] |- | [[Íomhá:Emeli Sandé September 2014.jpg|center|128px]] | [[Emeli Sandé]] | amhránaí Albanach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q822146|liriceoir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q102277154|pop musician]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/emeli_sande emeli_sande] | [[:d:Q470429|Q470429]] |- | [[Íomhá:Emiliano Salinas.png|center|128px]] | ''[[:d:Q8263870|Emiliano Salinas]]'' | | ''[[:d:Q1416279|anailísí airgeadais]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1976" | 1976-02-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/emiliano_salinas emiliano_salinas] | [[:d:Q8263870|Q8263870]] |- | | ''[[:d:Q23782719|Emilie Wapnick]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emilie_wapnick emilie_wapnick] | [[:d:Q23782719|Q23782719]] |- | | ''[[:d:Q57024600|Emily A. Grubert]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emily_grubert emily_grubert] | [[:d:Q57024600|Q57024600]] |- | [[Íomhá:Emily Balcetis in 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23768714|Emily Balcetis]]'' | | ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emily_balcetis emily_balcetis] | [[:d:Q23768714|Q23768714]] |- | | ''[[:d:Q106452648|Emily Esfahani Smith]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emily_esfahani_smith emily_esfahani_smith] | [[:d:Q106452648|Q106452648]] |- | | ''[[:d:Q57037547|Emily F Rothman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emily_rothman emily_rothman] | [[:d:Q57037547|Q57037547]] |- | [[Íomhá:EmilyKingAtDougFir2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13562073|Emily King]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emily_king emily_king] | [[:d:Q13562073|Q13562073]] |- | | ''[[:d:Q105702342|Emily Leproust]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emily_leproust emily_leproust] | [[:d:Q105702342|Q105702342]] |- | | ''[[:d:Q24851691|Emily Levesque]]'' | réaltfhisiceoir Meiriceánach | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emily_levesque emily_levesque] | [[:d:Q24851691|Q24851691]] |- | | ''[[:d:Q4260929|Emily Levine]]'' | fuirseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q12406482|greannóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emily_levine emily_levine] | [[:d:Q4260929|Q4260929]] |- | | ''[[:d:Q106860592|Emily Nagoski]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q26831130|oide saoil]]''<br/>''[[:d:Q2920595|gnéaseolaí]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emily_nagoski emily_nagoski] | [[:d:Q106860592|Q106860592]] |- | [[Íomhá:ECB COVID-19 Webinar Series Emily Oster 54m40s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5372306|Emily Oster]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emily_oster emily_oster] | [[:d:Q5372306|Q5372306]] |- | [[Íomhá:Emily Pilloton - PopTech 2009 - Camden, ME.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795673|Emily Pilloton]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q16515647|mentor]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emily_pilloton emily_pilloton] | [[:d:Q23795673|Q23795673]] |- | [[Íomhá:Emma Teeling for The Story of Your Stuff.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21392291|Emma C. Teeling]]'' | míoleolaí Éireannach | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/emma_teeling emma_teeling] | [[:d:Q21392291|Q21392291]] |- | [[Íomhá:Emma Hart.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61741269|Emma Hart]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/emma_hart emma_hart] | [[:d:Q61741269|Q61741269]] |- | | ''[[:d:Q19662329|Emma Marris]]'' | | ''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emma_marris emma_marris] | [[:d:Q19662329|Q19662329]] |- | | ''[[:d:Q80226037|Emma Nehrenheim]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/emma_nehrenheim emma_nehrenheim] | [[:d:Q80226037|Q80226037]] |- | | ''[[:d:Q19986788|Emma R. Schachner]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emma_schachner emma_schachner] | [[:d:Q19986788|Q19986788]] |- | [[Íomhá:Emmanuel Acho.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3724672|Emmanuel Acho]]'' | peileadóir Meiriceánach | ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''<br/>''[[:d:Q7579803|sports analyst]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emmanuel_acho emmanuel_acho] | [[:d:Q3724672|Q3724672]] |- | [[Íomhá:Emmanuel Jal (152417).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1338331|Emmanuel Jal]]'' | | ''[[:d:Q2252262|rapálaí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSúdáin]]<br/>[[an tSúdáin Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/emmanuel_jal emmanuel_jal] | [[:d:Q1338331|Q1338331]] |- | [[Íomhá:Web Summit 2018 - Contentmakers - Day 2, November 7 SM7 9280 (45715722382).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5373565|Emmett Shear]]'' | duine gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/emmett_shear emmett_shear] | [[:d:Q5373565|Q5373565]] |- | [[Íomhá:Emi Mahmoud Islamic Poet.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26702742|Emtithal Mahmoud]]'' | file Súdánach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSúdáin]] | [https://www.ted.com/speakers/emtithal_mahmoud emtithal_mahmoud] | [[:d:Q26702742|Q26702742]] |- | | ''[[:d:Q5379508|Enric Sala]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Spáinn]] | [https://www.ted.com/speakers/enric_sala enric_sala] | [[:d:Q5379508|Q5379508]] |- | | ''[[:d:Q89654407|Enrico Ramirez-Ruiz]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/enrico_ramirez_ruiz enrico_ramirez_ruiz] | [[:d:Q89654407|Q89654407]] |- | [[Íomhá:Enrique Peñalosa no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre (7417396154).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q989831|Enrique Peñalosa]]'' | polaiteoir Colómach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q30185|méara]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Cholóim]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/enrique_penalosa enrique_penalosa] | [[:d:Q989831|Q989831]] |- | [[Íomhá:Erez Lieberman Aiden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5385746|Erez Lieberman Aiden]]'' | eolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/erez_lieberman_aiden erez_lieberman_aiden] | [[:d:Q5385746|Q5385746]] |- | | ''[[:d:Q23795686|Eric Berlow]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_berlow eric_berlow] | [[:d:Q23795686|Q23795686]] |- | | ''[[:d:Q23797191|Eric Dishman]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eric_dishman eric_dishman] | [[:d:Q23797191|Q23797191]] |- | | ''[[:d:Q111240404|Eric Dyer]]'' | | ''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_dyer eric_dyer] | [[:d:Q111240404|Q111240404]] |- | [[Íomhá:Eric Garcetti official mayoral portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5386557|Eric Garcetti]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q30185|méara]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-02-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_garcetti eric_garcetti] | [[:d:Q5386557|Q5386557]] |- | | ''[[:d:Q23783074|Eric Giler]]'' | | | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eric_giler eric_giler] | [[:d:Q23783074|Q23783074]] |- | | ''[[:d:Q976346|Eric Haseltine]]'' | | ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''<br/>''[[:d:Q48772091|intelligence analyst]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_haseltine eric_haseltine] | [[:d:Q976346|Q976346]] |- | | ''[[:d:Q107663251|Eric Hirshberg]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eric_hirshberg eric_hirshberg] | [[:d:Q107663251|Q107663251]] |- | [[Íomhá:Eric Lewis-33.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5386963|Eric Lewis]]'' | | ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-05-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_lewis eric_lewis] | [[:d:Q5386963|Q5386963]] |- | [[Íomhá:Eric Liu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5386981|Eric Liu]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_liu eric_liu] | [[:d:Q5386981|Q5386981]] |- | | ''[[:d:Q23785222|Eric Mead]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eric_mead eric_mead] | [[:d:Q23785222|Q23785222]] |- | [[Íomhá:Eric Yuan The Grove 2021 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q44870909|Eric S. Yuan]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_s_yuan eric_s_yuan] | [[:d:Q44870909|Q44870909]] |- | [[Íomhá:Eric Topol in 2026 A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5387640|Eric Topol]]'' | cairdeolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_topol eric_topol] | [[:d:Q5387640|Q5387640]] |- | [[Íomhá:Manhatta author at NYBG 2022 jeh (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5387689|Eric W. Sanderson]]'' | | ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1967" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_sanderson eric_sanderson] | [[:d:Q5387689|Q5387689]] |- | [[Íomhá:Eric Whitacre.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q726206|Eric Whitacre]]'' | cumadóir Meiriceánach | ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q14915627|ceoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q1076502|stiúrthóir cóir]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1970" | 1970-01-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_whitacre eric_whitacre] | [[:d:Q726206|Q726206]] |- | [[Íomhá:EricXunLi2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18653772|Eric X. Li]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/eric_x_li eric_x_li] | [[:d:Q18653772|Q18653772]] |- | | ''[[:d:Q23662179|Erica Frenkel]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/1216 1216]<br/>[https://www.ted.com/speakers/erica_frenkel erica_frenkel] | [[:d:Q23662179|Q23662179]] |- | [[Íomhá:Erik Brynjolfsson at MIT Sloan CIO Symposium 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5388515|Erik Brynjolfsson]]'' | scoláire Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1486 1486]<br/>[https://www.ted.com/speakers/erik_brynjolfsson erik_brynjolfsson] | [[:d:Q5388515|Q5388515]] |- | [[Íomhá:Erik Hersman PopTech 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5388622|Erik Hersman]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/erik_hersman erik_hersman] | [[:d:Q5388622|Q5388622]] |- | [[Íomhá:Erik Johansson portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18353878|Erik Johansson]]'' | ealaíontóir Sualannach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/erik_johannson erik_johannson] | [[:d:Q18353878|Q18353878]] |- | | ''[[:d:Q23671001|Erik Schlangen]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q13582652|innealtóir sibhialta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/erik_schlangen erik_schlangen] | [[:d:Q23671001|Q23671001]] |- | | ''[[:d:Q28501534|Erika Bachiochi]]'' | | ''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/erika_bachiochi erika_bachiochi] | [[:d:Q28501534|Q28501534]] |- | | ''[[:d:Q92949328|Erika Cheung]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/erika_cheung erika_cheung] | [[:d:Q92949328|Q92949328]] |- | [[Íomhá:Erikahamden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61019127|Erika T. Hamden]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q3499072|chef]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/erika_hamden erika_hamden] | [[:d:Q61019127|Q61019127]] |- | [[Íomhá:Erin McKean.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2559665|Erin McKean]]'' | | ''[[:d:Q14972848|foclóirí]]''<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/erin_mckean erin_mckean] | [[:d:Q2559665|Q2559665]] |- | | ''[[:d:Q57265823|Ermias Kebreab]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ermias_kebreab ermias_kebreab] | [[:d:Q57265823|Q57265823]] |- | | ''[[:d:Q23760623|Ernest Madu]]'' | | ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ernest_madu ernest_madu] | [[:d:Q23760623|Q23760623]] |- | [[Íomhá:Ernesto Sirolli.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662694|Ernesto Sirolli]]'' | | | data-sort-value="1950" | 1950-09-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/ernesto_sirolli ernesto_sirolli] | [[:d:Q23662694|Q23662694]] |- | [[Íomhá:Erricka Bridgeford (sq cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47003561|Erricka Bridgeford]]'' | gníomhaí | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/erricka_bridgeford erricka_bridgeford] | [[:d:Q47003561|Q47003561]] |- | [[Íomhá:Es Devlin in Studio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5396618|Es Devlin]]'' | | ''[[:d:Q1323191|dearthóir feisteas]]''<br/>''[[:d:Q11613590|theatre designer]]''<br/>''[[:d:Q2962070|dearthóir léiriúchán]]''<br/>''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-24<br/>1971-09-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/es_devlin es_devlin] | [[:d:Q5396618|Q5396618]] |- | [[Íomhá:Esta Soler Headshot North Porch.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22703937|Esta Soler]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/esta_soler esta_soler] | [[:d:Q22703937|Q22703937]] |- | [[Íomhá:Esther Duflo - Pop!Tech 2009 - 001 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q434509|Esther Duflo]]'' | eacnamaí Francach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/esther_duflo esther_duflo] | [[:d:Q434509|Q434509]] |- | [[Íomhá:Esther Choo at Medicine 2.0'12 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q40100759|Esther K. Choo]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q336641|emergency physician]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/esther_choo esther_choo] | [[:d:Q40100759|Q40100759]] |- | [[Íomhá:Esther Perel 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17388335|Esther Perel]]'' | | ''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''<br/>''[[:d:Q16614000|sex therapist]]''<br/>''[[:d:Q6001194|comhairleoir póstaí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/esther_perel esther_perel] | [[:d:Q17388335|Q17388335]] |- | [[Íomhá:Ethan Hawke at the 2025 Berlin International Film Festival-67055.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q484615|Ethan Hawke]]'' | aisteoir agus scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1970" | 1970-11-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ethan_hawke ethan_hawke] | [[:d:Q484615|Q484615]] |- | | ''[[:d:Q61980065|Ethan Lindenberger]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ethan_lindenberger ethan_lindenberger] | [[:d:Q61980065|Q61980065]] |- | [[Íomhá:Ethan A. Nadelmann - World Economic Forum on Latin America.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5402967|Ethan Nadelmann]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/2032 2032]<br/>[https://www.ted.com/speakers/ethan_nadelmann ethan_nadelmann] | [[:d:Q5402967|Q5402967]] |- | [[Íomhá:Ethan Zuckerman (48278826342) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4451591|Ethan Zuckerman]]'' | | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ethan_zuckerman ethan_zuckerman] | [[:d:Q4451591|Q4451591]] |- | | ''[[:d:Q5403061|ETHEL]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/ethel ethel] | [[:d:Q5403061|Q5403061]] |- | [[Íomhá:EugeniaCheng PhiBetaKappa EnLightningTalksChicago2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20831455|Eugenia Cheng]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/eugenia_cheng eugenia_cheng] | [[:d:Q20831455|Q20831455]] |- | | ''[[:d:Q433087|Euna Lee]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/euna_lee euna_lee] | [[:d:Q433087|Q433087]] |- | [[Íomhá:Euvin Naidoo - World Economic Forum on Africa 2012 crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5414626|Euvin Naidoo]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/euvin_naidoo euvin_naidoo] | [[:d:Q5414626|Q5414626]] |- | [[Íomhá:Eva Galperin 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q35746033|Eva Galperin]]'' | | ''[[:d:Q327353|riarthóir córais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eva_galperin eva_galperin] | [[:d:Q35746033|Q35746033]] |- | [[Íomhá:Eva Vertes in 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5415201|Eva Vertes George]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eva_vertes eva_vertes] | [[:d:Q5415201|Q5415201]] |- | [[Íomhá:Eva Zeisel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q216141|Eva Zeisel]]'' | ealaíontóir Ungárach | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q7541856|criadóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q11287574|dearthóir tionsclaíoch]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-11-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ungáir]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eva_zeisel eva_zeisel] | [[:d:Q216141|Q216141]] |- | | ''[[:d:Q23783431|Evan Grant]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/evan_grant evan_grant] | [[:d:Q23783431|Q23783431]] |- | [[Íomhá:Ev Williams (15527604887).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q561960|Evan Williams]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/evan_williams evan_williams] | [[:d:Q561960|Q561960]] |- | [[Íomhá:Eve Ensler at a Hudson Union Society event in March 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2086841|Eve Ensler]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/eve_ensler eve_ensler] | [[:d:Q2086841|Q2086841]] |- | [[Íomhá:Evelyn-glennie.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q239275|Evelyn Glennie]]'' | | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''<br/>''[[:d:Q386854|drumadóir]]''<br/>''[[:d:Q12795793|seinnteoir mairimbe]]''<br/>''[[:d:Q66370835|xylophonist]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/evelyn_glennie evelyn_glennie] | [[:d:Q239275|Q239275]] |- | [[Íomhá:Wer kann die neue Zukunft machen? (17333061348).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q93054|Evgeny Morozov]]'' | scríbhneoir agus léirmheastóir Bealarúiseach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhealarúis]] | [https://www.ted.com/speakers/evgeny_morozov evgeny_morozov] | [[:d:Q93054|Q93054]] |- | | ''[[:d:Q23784493|Eythor Bender]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/eythor_bender eythor_bender] | [[:d:Q23784493|Q23784493]] |- | [[Íomhá:NEXT14 Day 2, NEXT Conference, Germany (13935053809).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23796639|Fabian Hemmert]]'' | | ''[[:d:Q11287574|dearthóir tionsclaíoch]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/fabian_hemmert fabian_hemmert] | [[:d:Q23796639|Q23796639]] |- | | ''[[:d:Q16223327|Fabian Oefner]]'' | ealaíontóir Eilvéiseach | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/fabian_oefner fabian_oefner] | [[:d:Q16223327|Q16223327]] |- | [[Íomhá:TEDxBrooklyn - Fabien Cousteau (5173719132).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5427748|Fabien Cousteau]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/fabien_cousteau fabien_cousteau] | [[:d:Q5427748|Q5427748]] |- | [[Íomhá:Fadi-chehade-toronto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q536854|Fadi Chehadé]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Liobáin]]<br/>[[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/fadi_chehade fadi_chehade] | [[:d:Q536854|Q536854]] |- | | ''[[:d:Q23670985|Fahad Al-Attiya]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Catar]] | [https://www.ted.com/speakers/fahad_al_attiya fahad_al_attiya] | [[:d:Q23670985|Q23670985]] |- | | ''[[:d:Q23662658|Faith Jegede]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/faith_jegede faith_jegede] | [[:d:Q23662658|Q23662658]] |- | | ''[[:d:Q21259711|Faith Osier]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/faith_osier faith_osier] | [[:d:Q21259711|Q21259711]] |- | | ''[[:d:Q120416183|Fallon R Goodman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/dr_fallon_goodman_TEDxUSF20210903-46260 dr_fallon_goodman_TEDxUSF20210903-46260] | [[:d:Q120416183|Q120416183]] |- | [[Íomhá:Fareed Zakaria World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333425|Fareed Zakaria]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q17342450|editorial columnist]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q589298|príomheagarthóir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/fareed_zakaria fareed_zakaria] | [[:d:Q333425|Q333425]] |- | [[Íomhá:Farida Nabourema (103909).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54362908|Farida Nabourema]]'' | gníomhaí cearta daonna Tógalannach | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Tóga]] | [https://www.ted.com/speakers/farida_nabourema farida_nabourema] | [[:d:Q54362908|Q54362908]] |- | | ''[[:d:Q5435347|Farish A. Noor]]'' | eolaí polaitíochta Malaeisiach | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Mhalaeisia]] | [https://www.ted.com/speakers/farish_ahmad_noor farish_ahmad_noor] | [[:d:Q5435347|Q5435347]] |- | | ''[[:d:Q42791593|Fatima AlZahra'a Alatraktchi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-04-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/fatima_alzahra_a_alatraktchi fatima_alzahra_a_alatraktchi] | [[:d:Q42791593|Q42791593]] |- | | ''[[:d:Q108292525|Fehinti Balogun]]'' | | [[aisteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/fehinti_balogun fehinti_balogun] | [[:d:Q108292525|Q108292525]] |- | [[Íomhá:Fei-Fei Li at AI for Good 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18686107|Fei-Fei Li]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/fei_fei_li fei_fei_li] | [[:d:Q18686107|Q18686107]] |- | [[Íomhá:Imam Feisal Abdul Rauf (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5441577|Feisal Abdul Rauf]]'' | | [[iomám]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/imam_feisal_abdul_rauf imam_feisal_abdul_rauf] | [[:d:Q5441577|Q5441577]] |- | | ''[[:d:Q5442186|Felix Dennis]]'' | | ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[file]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/felix_dennis felix_dennis] | [[:d:Q5442186|Q5442186]] |- | [[Íomhá:Femi Oke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5442799|Femi Oke]]'' | iriseoir agus láithreoir teilifíse Briotanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q135301631|craoltóir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/femi_oke femi_oke] | [[:d:Q5442799|Q5442799]] |- | | ''[[:d:Q28811045|Feras Fayyad]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSiria]] | [https://www.ted.com/speakers/feras_fayyad feras_fayyad] | [[:d:Q28811045|Q28811045]] |- | | ''[[:d:Q23783216|Fields Wicker-Miurin]]'' | | ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/fields_wicker_miurin fields_wicker_miurin] | [[:d:Q23783216|Q23783216]] |- | | ''[[:d:Q23784380|Fiorenzo Omenetto]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/fiorenzo_omenetto fiorenzo_omenetto] | [[:d:Q23784380|Q23784380]] |- | | ''[[:d:Q42562201|Floyd E Romesberg]]'' | | ''[[:d:Q864835|biteicneolaí]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/floyd_romesberg floyd_romesberg] | [[:d:Q42562201|Q42562201]] |- | | ''[[:d:Q23782707|Frances Larson]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q15985128|medical historian]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/frances_larson frances_larson] | [[:d:Q23782707|Q23782707]] |- | | ''[[:d:Q59649465|Frances S. Chance]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/frances_s_chance frances_s_chance] | [[:d:Q59649465|Q59649465]] |- | | ''[[:d:Q39260921|Frances X. Frei]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/frances_frei frances_frei] | [[:d:Q39260921|Q39260921]] |- | [[Íomhá:Franlacma.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104076874|Francesca Hogi]]'' | | ''[[:d:Q27658988|rannpháirtí i gclár teilifíse réaltachta]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/francesca_hogi francesca_hogi] | [[:d:Q104076874|Q104076874]] |- | | ''[[:d:Q23783036|Francesco Sauro]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q16742175|uaimheolaí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/2667 2667]<br/>[https://www.ted.com/speakers/francesco_sauro francesco_sauro] | [[:d:Q23783036|Q23783036]] |- | [[Íomhá:Francis Colloins in 2026 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336658|Francis Collins]]'' | fisiceoir, Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q63006874|human geneticist]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/francis_collins francis_collins] | [[:d:Q336658|Q336658]] |- | | ''[[:d:Q23759562|Francis de los Reyes]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/francis_de_los_reyes francis_de_los_reyes] | [[:d:Q23759562|Q23759562]] |- | | ''[[:d:Q28817248|Francisca Mutapi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSiombáib]] | [https://www.ted.com/speakers/francisca_mutapi francisca_mutapi] | [[:d:Q28817248|Q28817248]] |- | | ''[[:d:Q23769571|Franco Sacchi]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/franco_sacchi franco_sacchi] | [[:d:Q23769571|Q23769571]] |- | [[Íomhá:Frank Gehry, Viljo Revell Centenary reception, 2010 (S2311 fl2969 it0089) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Frank Gehry]] | ailtire Ceanadach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q11455387|dearthóir troscáin]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q2519376|dearthóir seodra]]''<br/>''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/frank_gehry frank_gehry] | [[:d:Q180374|Q180374]] |- | | ''[[:d:Q23657144|Frank Warren]]'' | | | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/frank_warren frank_warren] | [[:d:Q23657144|Q23657144]] |- | [[Íomhá:Franklin Leonard for Mercer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16499779|Franklin Leonard]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1953" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/franklin_leonard franklin_leonard] | [[:d:Q16499779|Q16499779]] |- | [[Íomhá:Frans de Waal.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q303350|Frans de Waal]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''<br/>''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/frans_de_waal frans_de_waal] | [[:d:Q303350|Q303350]] |- | [[Íomhá:Frans Lanting; September 13, 2006; Ittoqqortoormiit, Greenland.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q722227|Frans Lanting]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/frans_lanting frans_lanting] | [[:d:Q722227|Q722227]] |- | | ''[[:d:Q19787217|Franz Freudenthal]]'' | dochtúir Bolavach | [[Lia|dochtúir leighis]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bholaiv]] | [https://www.ted.com/speakers/franz_freudenthal franz_freudenthal] | [[:d:Q19787217|Q19787217]] |- | [[Íomhá:Françoise Mouly.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q941550|Françoise Mouly]]'' | | ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1111648|colorist]]''<br/>''[[:d:Q706364|stiúrthóir ealaíne]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/francoise_mouly francoise_mouly] | [[:d:Q941550|Q941550]] |- | | ''[[:d:Q23769264|Fred Jansen]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/fred_jansen fred_jansen] | [[:d:Q23769264|Q23769264]] |- | [[Íomhá:The Global Energy Context Fred Krupp talks (8417459670).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5495700|Fred Krupp]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/fred_krupp fred_krupp] | [[:d:Q5495700|Q5495700]] |- | [[Íomhá:Fred Swaniker - PopTech 2015 - Camden, Maine.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16216114|Fred Swaniker]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/fred_swaniker fred_swaniker] | [[:d:Q16216114|Q16216114]] |- | [[Íomhá:Frédéric Kaplan (3330993703).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23714153|Frederic Kaplan]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-06-23<br/>1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/frederic_kaplan frederic_kaplan] | [[:d:Q23714153|Q23714153]] |- | | ''[[:d:Q23785270|Frederick Balagadde]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/frederick_balagadde frederick_balagadde] | [[:d:Q23785270|Q23785270]] |- | [[Íomhá:Fredros Okumu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q49675220|Fredros O Okumu]]'' | taighdeoir | ''[[:d:Q12773412|seadeolaí]]''<br/>''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/fredros_okumu fredros_okumu] | [[:d:Q49675220|Q49675220]] |- | | ''[[:d:Q5499597|Fredy Peccerelli]]'' | antraipeolaí Guatamalach | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Guatamala]] | [https://www.ted.com/speakers/fredy_peccerelli fredy_peccerelli] | [[:d:Q5499597|Q5499597]] |- | [[Íomhá:Freeman Hrabowski 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5500990|Freeman A. Hrabowski III]]'' | riarthóir acadúil Meiriceánach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q4376769|uachtarán ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q4685922|adult educator]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/freeman_hrabowski freeman_hrabowski] | [[:d:Q5500990|Q5500990]] |- | [[Íomhá:Freeman Dyson (2005).jpg|center|128px]] | [[Freeman John Dyson|Freeman Dyson]] | fisiceoir agus matamaiticeoir Sasanach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q16742096|eolaí núicléach]]''<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/freeman_dyson freeman_dyson] | [[:d:Q153717|Q153717]] |- | | ''[[:d:Q26915346|Freeman Shen]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/freeman_h_shen freeman_h_shen] | [[:d:Q26915346|Q26915346]] |- | [[Íomhá:GT Bynum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q25040837|G. T. Bynum]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q11986654|brústocaire]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/g_t_bynum g_t_bynum] | [[:d:Q25040837|Q25040837]] |- | | ''[[:d:Q23797774|Gabby Giffords and Mark Kelly]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/mark_kelly_and_gabby_giffords mark_kelly_and_gabby_giffords] | [[:d:Q23797774|Q23797774]] |- | | ''[[:d:Q52106895|Gabby Rivera]]'' | | ''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gabby_rivera gabby_rivera] | [[:d:Q52106895|Q52106895]] |- | | ''[[:d:Q16727388|Gabe Barcia-Colombo]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1388 1388]<br/>[https://www.ted.com/speakers/gabriel_barcia_colombo gabriel_barcia_colombo] | [[:d:Q16727388|Q16727388]] |- | [[Íomhá:TNW Con EU15- Gabe Zichermann -1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16214845|Gabe Zichermann]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/1107 1107]<br/>[https://www.ted.com/speakers/gabe_zichermann gabe_zichermann] | [[:d:Q16214845|Q16214845]] |- | [[Íomhá:“Astronomía con ondas Gravitacionales” (43603989761).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16843449|Gabriela González]]'' | fisiceoir Airgintíneach | [[réalteolaí]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-02-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Airgintín]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gabriela_gonzalez gabriela_gonzalez] | [[:d:Q16843449|Q16843449]] |- | | ''[[:d:Q23759565|Gail Reed]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gail_reed gail_reed] | [[:d:Q23759565|Q23759565]] |- | [[Íomhá:Gareth Thomas (rugby player).jpg|center|128px]] | [[Gareth Thomas]] | imreoir rugbaí Breatnach | ''[[:d:Q14373094|rugby league player]]''<br/>''[[:d:Q14089670|imreoir rugbaí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/gareth_thomas gareth_thomas] | [[:d:Q949204|Q949204]] |- | [[Íomhá:Garik Israelian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5523322|Garik Israelian]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tAontas Sóivéadach]]<br/>[[an Airméin]] | [https://www.ted.com/speakers/garik_israelian garik_israelian] | [[:d:Q5523322|Q5523322]] |- | | ''[[:d:Q108175668|Garry Cooper Jr.]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/garry_cooper garry_cooper] | [[:d:Q108175668|Q108175668]] |- | [[Íomhá:Garry Kasparov European Union 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Garry Kasparov]] | ardmháistir fichille agus gníomhaí Rúiseach | ''[[:d:Q10873124|imreoir fichille]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6430706|léirmheastóir]]''<br/>''[[:d:Q105269|Ardmháistir]]''<br/>''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-04-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Rúis]]<br/>[[an Chróit]] | [https://www.ted.com/speakers/garry_kasparov garry_kasparov] | [[:d:Q28614|Q28614]] |- | | ''[[:d:Q23661679|Garth Lenz]]'' | | [[grianghrafadóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/garth_lenz garth_lenz] | [[:d:Q23661679|Q23661679]] |- | | ''[[:d:Q23662677|Gary Greenberg]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gary_greenberg gary_greenberg] | [[:d:Q23662677|Q23662677]] |- | [[Íomhá:Secretary Clinton With TIP Hero Gary Haugen (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5525220|Gary Haugen]]'' | | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1963" | 1963<br/>1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/2420 2420]<br/>[https://www.ted.com/speakers/gary_haugen gary_haugen] | [[:d:Q5525220|Q5525220]] |- | | ''[[:d:Q51105165|Gary Barker]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gary_barker gary_barker] | [[:d:Q51105165|Q51105165]] |- | [[Íomhá:Gary Kovacs at the World Economic Forum Annual Meeting of the New Champions in Tianjin, China, 2012..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3916015|Gary Kovacs]]'' | fear gnó Ceanadach | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1963" | 1963<br/>1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/gary_kovacs gary_kovacs] | [[:d:Q3916015|Q3916015]] |- | | ''[[:d:Q23785051|Gary Lauder]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gary_lauder gary_lauder] | [[:d:Q23785051|Q23785051]] |- | | ''[[:d:Q115591397|Gary Liu]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gary_liu gary_liu] | [[:d:Q115591397|Q115591397]] |- | [[Íomhá:Gary Marcus.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3348133|Gary Marcus]]'' | | ''[[:d:Q7256360|sícitheangeolaí]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gary_marcus gary_marcus] | [[:d:Q3348133|Q3348133]] |- | | ''[[:d:Q23712673|Gary Slutkin]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gary_slutkin gary_slutkin] | [[:d:Q23712673|Q23712673]] |- | [[Íomhá:Gary Vaynerchuk public domain.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3098629|Gary Vaynerchuk]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q897317|saothróir fíniúna]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q215536|ceannaí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-11-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gary_vaynerchuk gary_vaynerchuk] | [[:d:Q3098629|Q3098629]] |- | [[Íomhá:Gary William Flake FLoC 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5526162|Gary William Flake]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1960" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/672 672]<br/>[https://www.ted.com/speakers/gary_flake gary_flake] | [[:d:Q5526162|Q5526162]] |- | [[Íomhá:Gary Wolf (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17090269|Gary Wolf]]'' | iriseoir | [[iriseoir]] | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gary_wolf gary_wolf] | [[:d:Q17090269|Q17090269]] |- | [[Íomhá:Gastón Acurio realizó conversatorio en la ADP sobre la proyección externa de la gastronomía peruana.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q142216|Gastón Acurio]]'' | cócaire Peiriúch | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q3427922|bialannaí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Peiriú]] | [https://www.ted.com/speakers/gaston_acurio gaston_acurio] | [[:d:Q142216|Q142216]] |- | | ''[[:d:Q27663103|Gautam Bhan]]'' | | ''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gautam_bhan gautam_bhan] | [[:d:Q27663103|Q27663103]] |- | | ''[[:d:Q5528244|Gavin Pretor-Pinney]]'' | scríbhneoir Briotanach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/gavin_pretor_pinney gavin_pretor_pinney] | [[:d:Q5528244|Q5528244]] |- | [[Íomhá:Gavin Schmidt - climate scientist.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1496443|Gavin Schmidt]]'' | | ''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gavin_schmidt gavin_schmidt] | [[:d:Q1496443|Q1496443]] |- | | ''[[:d:Q55979378|Gay Gordon-Byrne]]'' | | | data-sort-value="1954" | 1954-09-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gay_gordon_byrne gay_gordon_byrne] | [[:d:Q55979378|Q55979378]] |- | [[Íomhá:Gayle King Springsteen-67.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5528805|Gayle King]]'' | craoltóir Meiriceánach | ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q106568011|eagarthóir irise]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-28<br/>1956 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gayle_king gayle_king] | [[:d:Q5528805|Q5528805]] |- | [[Íomhá:2015-10-06 WDC 0045 Gayle Tzemach Lemmon (22009448265).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5528818|Gayle Tzemach Lemmon]]'' | údar Meiriceánach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1973" | 1973-09-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gayle_tzemach_lemmon gayle_tzemach_lemmon] | [[:d:Q5528818|Q5528818]] |- | [[Íomhá:Gbenga-Sesan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5529334|Gbenga Sesan]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/gbenga_sesan gbenga_sesan] | [[:d:Q5529334|Q5529334]] |- | [[Íomhá:GeWang.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5529428|Ge Wang]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ge_wang ge_wang] | [[:d:Q5529428|Q5529428]] |- | [[Íomhá:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16205705|Geena Rocero]]'' | | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''<br/>''[[:d:Q728711|Playboy Playmate]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-10-24 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[na hOileáin Fhilipíneacha]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/geena_rocero geena_rocero] | [[:d:Q16205705|Q16205705]] |- | [[Íomhá:Geert Chatrou 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3759206|Geert Chatrou]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q713200|taibheoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/geert_chatrou geert_chatrou] | [[:d:Q3759206|Q3759206]] |- | [[Íomhá:NBF2024-gene-luen-yang.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5531537|Gene Luen Yang]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q107436166|graphic novelist]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/gene_yang gene_yang] | [[:d:Q5531537|Q5531537]] |- | [[Íomhá:Genevieve Bell by Tegan Osborne (ABC RN).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5533059|Genevieve Bell]]'' | antraipeolaí Astrálach | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/genevieve_bell genevieve_bell] | [[:d:Q5533059|Q5533059]] |- | | ''[[:d:Q23760544|Genevieve von Petzinger]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''<br/>[[seandálaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/genevieve_von_petzinger genevieve_von_petzinger] | [[:d:Q23760544|Q23760544]] |- | [[Íomhá:Geoff Mulgan (5926532307).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4993665|Geoff Mulgan]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/517 517]<br/>[https://www.ted.com/speakers/geoff_mulgan geoff_mulgan] | [[:d:Q4993665|Q4993665]] |- | [[Íomhá:GeoffreyCanada.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5534498|Geoffrey Canada]]'' | gníomhaí Meiriceánach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1952" | 1952-01-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/geoffrey_canada geoffrey_canada] | [[:d:Q5534498|Q5534498]] |- | [[Íomhá:Geoffrey West by Augustas Didzgalvis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q964122|Geoffrey West]]'' | fisiceoir Briotanach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/geoffrey_west geoffrey_west] | [[:d:Q964122|Q964122]] |- | [[Íomhá:George Ayittey detail.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3101406|George Ayittey]]'' | eacnamaí | [[eacnamaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/george_ayittey george_ayittey] | [[:d:Q3101406|Q3101406]] |- | [[Íomhá:George Dyson, portrait 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q447285|George Dyson]]'' | staraí Meiriceánach | [[staraí]]<br/>''[[:d:Q17486338|historian of technology]]''<br/>''[[:d:Q16063546|historian of science]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_dyson george_dyson] | [[:d:Q447285|Q447285]] |- | [[Íomhá:George smoot 06N7133a.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q179572|George F. Smoot]]'' | réalteolaí Meiriceánach | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_smoot george_smoot] | [[:d:Q179572|Q179572]] |- | [[Íomhá:George M. Whitesides HD2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q701501|George M. Whitesides]]'' | | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_whitesides george_whitesides] | [[:d:Q701501|Q701501]] |- | [[Íomhá:George beach crop4.jpg|center|128px]] | [[George Monbiot]] | scríbhneoir agus gníomhaí Sasanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q106638245|rannpháirtí i gclár faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/george_monbiot george_monbiot] | [[:d:Q390147|Q390147]] |- | [[Íomhá:George Papandreou May 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q151917|George Papandreou]]'' | polaiteoir Gréagach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[ceannaire rialtais]]<br/>''[[:d:Q7330070|aire eachtrach]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghréig]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_papandreou george_papandreou] | [[:d:Q151917|Q151917]] |- | | ''[[:d:Q1508284|George Steinmetz]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12094958|geoifisiceoir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_steinmetz george_steinmetz] | [[:d:Q1508284|Q1508284]] |- | [[Íomhá:Whitesides George 119th Congress.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3511804|George T. Whitesides]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-03-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_t_whitesides george_t_whitesides] | [[:d:Q3511804|Q3511804]] |- | [[Íomhá:George Takei in 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | [[George Takei]] | aisteoir agus údar Meiriceánach | [[fuirseoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/george_takei george_takei] | [[:d:Q110154|Q110154]] |- | | ''[[:d:Q70058501|George Tulevski]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/george_tulevski george_tulevski] | [[:d:Q70058501|Q70058501]] |- | [[Íomhá:Georges Benjamin, Executive Director, American Public Health Association (49585876116).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19609711|Georges C. Benjamin]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1952" | 1952-09-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/georges_c_benjamin georges_c_benjamin] | [[:d:Q19609711|Q19609711]] |- | | ''[[:d:Q21600083|Georgette Mulheir]]'' | | ''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/georgette_mulheir georgette_mulheir] | [[:d:Q21600083|Q21600083]] |- | | ''[[:d:Q23727544|Geraldine Hamilton]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/geraldine_hamilton geraldine_hamilton] | [[:d:Q23727544|Q23727544]] |- | | ''[[:d:Q15442598|Gerard Ryle]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/gerard_ryle gerard_ryle] | [[:d:Q15442598|Q15442598]] |- | [[Íomhá:Gero Miesenböck FRS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5552368|Gero Miesenböck]]'' | néareolaí Ostarach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ostair]] | [https://www.ted.com/speakers/gero_miesenboeck gero_miesenboeck] | [[:d:Q5552368|Q5552368]] |- | [[Íomhá:Gever Tulley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5554907|Gever Tulley]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gever_tulley gever_tulley] | [[:d:Q5554907|Q5554907]] |- | | ''[[:d:Q54921386|Ghada Wali]]'' | | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/ghada_wali ghada_wali] | [[:d:Q54921386|Q54921386]] |- | | ''[[:d:Q88420518|Giada Gerboni]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/giada_gerboni giada_gerboni] | [[:d:Q88420518|Q88420518]] |- | [[Íomhá:Gian Francesco Giudice.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3762636|Gian Francesco Giudice]]'' | | [[fisiceoir]] | data-sort-value="1961" | 1961-01-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/gian_giudice gian_giudice] | [[:d:Q3762636|Q3762636]] |- | [[Íomhá:Giles Duley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5561638|Giles Duley]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/giles_duley giles_duley] | [[:d:Q5561638|Q5561638]] |- | [[Íomhá:Gill Hicks.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5561888|Gill Hicks]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/gill_hicks gill_hicks] | [[:d:Q5561888|Q5561888]] |- | [[Íomhá:Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5562297|Gillian Tett]]'' | iriseoir Briotanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q76626407|economic journalist]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-07-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/gillian_tett gillian_tett] | [[:d:Q5562297|Q5562297]] |- | | ''[[:d:Q108075050|Gina Brillon]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gina_brillon gina_brillon] | [[:d:Q108075050|Q108075050]] |- | [[Íomhá:Giorgia Lupi, 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50345179|Giorgia Lupi]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/giorgia_lupi giorgia_lupi] | [[:d:Q50345179|Q50345179]] |- | [[Íomhá:Giulia Enders 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16937497|Giulia Enders]]'' | údar Gearmánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q15924224|internist]]''<br/>''[[:d:Q19280221|gaistreintreolaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/giulia_enders giulia_enders] | [[:d:Q16937497|Q16937497]] |- | [[Íomhá:Glenn Close TIFF 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q372311|Glenn Close]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/glenn_close glenn_close] | [[:d:Q372311|Q372311]] |- | [[Íomhá:Glenn Greenwald 2014-01-20 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5568842|Glenn Greenwald]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/glenn_greenwald glenn_greenwald] | [[:d:Q5568842|Q5568842]] |- | | ''[[:d:Q117351788|Gloria Kasang Bulus]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/gloria_kasang_bulus gloria_kasang_bulus] | [[:d:Q117351788|Q117351788]] |- | [[Íomhá:Gloria Steinem 1977 ©Lynn Gilbert (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q231178|Gloria Steinem]]'' | gníomhaí agus iriseoir Meiriceánach (1934–2026) | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q34074720|feimineach]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gloria_steinem gloria_steinem] | [[:d:Q231178|Q231178]] |- | [[Íomhá:Golan Levin in 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5578394|Golan Levin]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q6934789|ealaíontóir ilmheán]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/golan_levin golan_levin] | [[:d:Q5578394|Q5578394]] |- | [[Íomhá:Golshifteh Farahani at the 2024 Toronto International Film Festival 4 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q464712|Golshifteh Farahani]]'' | | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iaráin]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/golshifteh_farahani golshifteh_farahani] | [[:d:Q464712|Q464712]] |- | [[Íomhá:Gordon Brown (2008).jpg|center|128px]] | [[Gordon Brown]] | Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 2007 go 2010 | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[aire rialtais]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/gordon_brown gordon_brown] | [[:d:Q10648|Q10648]] |- | | ''[[:d:Q124639290|Gorick Ng]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gorick_ng gorick_ng] | [[:d:Q124639290|Q124639290]] |- | [[Íomhá:Grady Booch, CHM 2011 2 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92803|Grady Booch]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q2824523|comhalta boird]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/grady_booch grady_booch] | [[:d:Q92803|Q92803]] |- | | ''[[:d:Q5592891|Graham Hawkes]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-12-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/graham_hawkes graham_hawkes] | [[:d:Q5592891|Q5592891]] |- | | ''[[:d:Q23795659|Graham Hill]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/graham_hill graham_hill] | [[:d:Q23795659|Q23795659]] |- | [[Íomhá:Graham T. Allison, Jr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2663882|Graham T. Allison]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach (1940-) | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1940" | 1940-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/graham_allison graham_allison] | [[:d:Q2663882|Q2663882]] |- | [[Íomhá:Disrupt SF TechCrunch Disrupt San Francisco 2019 - Day 2 (48838200316) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q100604534|Greg Brockman]]'' | fiontraí Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-11-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/greg_brockman greg_brockman] | [[:d:Q100604534|Q100604534]] |- | | ''[[:d:Q23663036|Greg Gage]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/greg_gage greg_gage] | [[:d:Q23663036|Q23663036]] |- | [[Íomhá:Greg Lynn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q513374|Greg Lynn]]'' | ailtire Meiriceánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-09-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/greg_lynn greg_lynn] | [[:d:Q513374|Q513374]] |- | | ''[[:d:Q23796887|Greg Stone]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/greg_stone greg_stone] | [[:d:Q23796887|Q23796887]] |- | [[Íomhá:Greg Asner.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670497|Gregory Asner]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/greg_asner greg_asner] | [[:d:Q23670497|Q23670497]] |- | [[Íomhá:Image copy.png|center|128px]] | ''[[:d:Q5607114|Gregory Petsko]]'' | scoláire Meiriceánach | [[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gregory_petsko gregory_petsko] | [[:d:Q5607114|Q5607114]] |- | | ''[[:d:Q372400|Gregory Stock]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/432 432]<br/>[https://www.ted.com/speakers/gregory_stock gregory_stock] | [[:d:Q372400|Q372400]] |- | [[Íomhá:Greta Thunberg in May 2026 (cropped 3x4).jpg|center|128px]] | [[Greta Thunberg]] | gníomhaí Sualannach ar son na haeráide | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-01-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/greta_thunberg greta_thunberg] | [[:d:Q56434717|Q56434717]] |- | [[Íomhá:Gretchen Carlson - 2025 - Lift Our Voices - Publicity Press Photos - New York, NY - (3) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q465597|Gretchen Carlson]]'' | iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gretchen_carlson gretchen_carlson] | [[:d:Q465597|Q465597]] |- | [[Íomhá:Grégoire Courtine in 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670337|Grégoire Courtine]]'' | | [[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/gregoire_courtine gregoire_courtine] | [[:d:Q23670337|Q23670337]] |- | [[Íomhá:Guillaume Nery.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3120107|Guillaume Néry]]'' | | ''[[:d:Q17318006|freediver]]''<br/>''[[:d:Q1866686|tumadóir]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/guillaume_nery guillaume_nery] | [[:d:Q3120107|Q3120107]] |- | [[Íomhá:Casely-Hayford2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5620629|Gus Casely-Hayford]]'' | | ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/gus_casely_hayford gus_casely_hayford] | [[:d:Q5620629|Q5620629]] |- | | ''[[:d:Q5620805|Gus Worland]]'' | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/gus_worland gus_worland] | [[:d:Q5620805|Q5620805]] |- | | ''[[:d:Q23809293|Gustavo Dudamel & Teresa Carreño Youth Orchestra]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/the_teresa_carreno_youth_orchestra the_teresa_carreno_youth_orchestra] | [[:d:Q23809293|Q23809293]] |- | | ''[[:d:Q23728362|Guy Hoffman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/guy_hoffman guy_hoffman] | [[:d:Q23728362|Q23728362]] |- | | ''[[:d:Q23769541|Guy Winch]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/guy_winch guy_winch] | [[:d:Q23769541|Q23769541]] |- | | ''[[:d:Q23657222|Guy-Philippe Goldstein]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/guy_philippe_goldstein guy_philippe_goldstein] | [[:d:Q23657222|Q23657222]] |- | [[Íomhá:Gwynne Shotwell at pre-launch briefing for CRS-2 mission (KSC-2013-1704).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1557944|Gwynne Shotwell]]'' | feidhmeannach gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/gwynne_shotwell gwynne_shotwell] | [[:d:Q1557944|Q1557944]] |- | [[Íomhá:Haas&Hahn Dutch Artists.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17097956|Haas&Hahn]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/haas_hahn haas_hahn] | [[:d:Q17097956|Q17097956]] |- | | ''[[:d:Q23662747|Hadyn Parry]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hadyn_parry hadyn_parry] | [[:d:Q23662747|Q23662747]] |- | [[Íomhá:Hajer Sharief, 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55606238|Hajer Sharief]]'' | | ''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Libia]] | [https://www.ted.com/speakers/hajer_sharief hajer_sharief] | [[:d:Q55606238|Q55606238]] |- | | ''[[:d:Q59522884|Hal Harvey]]'' | | ''[[:d:Q11986654|brústocaire]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/hal_harvey hal_harvey] | [[:d:Q59522884|Q59522884]] |- | [[Íomhá:Halima Aden Paris Fashion Week Autumn Winter 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28859847|Halima Aden]]'' | | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]''<br/>''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-09-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/halima_aden halima_aden] | [[:d:Q28859847|Q28859847]] |- | [[Íomhá:Halla Tómasdóttir at Arctic Circle 2024 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24494577|Halla Tómasdóttir]]'' | duine den lucht gnó, an Íoslainn | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Íoslainn]] | [https://www.ted.com/speakers/halla_tomasdottir halla_tomasdottir] | [[:d:Q24494577|Q24494577]] |- | [[Íomhá:Portrait of Hamdi Ulukaya.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12071778|Hamdi Ulukaya]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/hamdi_ulukaya hamdi_ulukaya] | [[:d:Q12071778|Q12071778]] |- | | ''[[:d:Q23748667|Hamish Jolly]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hamish_jolly hamish_jolly] | [[:d:Q23748667|Q23748667]] |- | | ''[[:d:Q5647664|Handspring Puppet Company]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/handspring_puppet_company handspring_puppet_company] | [[:d:Q5647664|Q5647664]] |- | | ''[[:d:Q51924844|Hani Goodarzi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hani_goodarzi hani_goodarzi] | [[:d:Q51924844|Q51924844]] |- | [[Íomhá:Hank Willis Thomas at the unveiling of the "The Embrace" (FmcSzEoXoAAQCdX) (1) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5648502|Hank Willis Thomas]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q21550489|ealaíntóir choincheapúil]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-03-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/hank_willis_thomas hank_willis_thomas] | [[:d:Q5648502|Q5648502]] |- | [[Íomhá:Hanna Rosin 216714.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3126824|Hanna Rosin]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/hanna_rosin hanna_rosin] | [[:d:Q3126824|Q3126824]] |- | | ''[[:d:Q23662784|Hannah Brencher]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hannah_brencher hannah_brencher] | [[:d:Q23662784|Q23662784]] |- | [[Íomhá:Hannah Fry at the Data of Tomorrow Conference 2017 (36638999274) (cropped 2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23657278|Hannah Fry]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q20856740|reacaire closleabhar]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/hannah_fry hannah_fry] | [[:d:Q23657278|Q23657278]] |- | [[Íomhá:Hannah-Gadsby-at-the-2024-Edinburgh-Festival-Fringe-2 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5648835|Hannah Gadsby]]'' | fuirseoir Astrálach | [[fuirseoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-01-12 | [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]] | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/hannah_gadsby hannah_gadsby] | [[:d:Q5648835|Q5648835]] |- | | ''[[:d:Q96139192|Hannah Ritchie]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/hannah_ritchie hannah_ritchie] | [[:d:Q96139192|Q96139192]] |- | [[Íomhá:NRW-Filmpremiere „The Cleaners - Im Schatten der Netzwelt“-0912.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52554723|Hans Block]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hans_block hans_block] | [[:d:Q52554723|Q52554723]] |- | [[Íomhá:Hans Rosling, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q588259|Hans Rosling]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/hans_rosling hans_rosling] | [[:d:Q588259|Q588259]] |- | | ''[[:d:Q5653782|Harald Haas]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/harald_haas harald_haas] | [[:d:Q5653782|Q5653782]] |- | [[Íomhá:Flickr - World Economic Forum - Harish Manwani - Annual Meeting of the New Champions Tianjin 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5657894|Harish Manwani]]'' | fear gnó Indiach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/harish_manwani harish_manwani] | [[:d:Q5657894|Q5657894]] |- | | ''[[:d:Q23769245|Harry Baker]]'' | | [[file]]<br/>[[matamaiticeoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/harry_baker harry_baker] | [[:d:Q23769245|Q23769245]] |- | | ''[[:d:Q23840678|Harry Cliff]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''<br/>[[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/harry_cliff harry_cliff] | [[:d:Q23840678|Q23840678]] |- | [[Íomhá:Harsha Bhogle walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 21.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12053146|Harsha Bhogle]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q7888586|innealtóir ceimiceach]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-07-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/harsha_bhogle harsha_bhogle] | [[:d:Q12053146|Q12053146]] |- | [[Íomhá:Harvey V Fineberg 2021 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5677639|Harvey V. Fineberg]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/harvey_fineberg harvey_fineberg] | [[:d:Q5677639|Q5677639]] |- | [[Íomhá:Hasan Kwame Jeffries nonprofit report.png|center|128px]] | ''[[:d:Q97704712|Hasan Kwame Jeffries]]'' | | [[staraí]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hasan_kwame_jeffries hasan_kwame_jeffries] | [[:d:Q97704712|Q97704712]] |- | [[Íomhá:Hasan Elahi 20110204.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5678224|Hasan M. Elahi]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/hasan_elahi hasan_elahi] | [[:d:Q5678224|Q5678224]] |- | | ''[[:d:Q23809276|Hawa Abdi & Deqo Mohamed]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/dr_hawa_abdi_dr_deqo_mohamed dr_hawa_abdi_dr_deqo_mohamed] | [[:d:Q23809276|Q23809276]] |- | | ''[[:d:Q20740945|Heather Barnett]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/heather_barnett_1 heather_barnett_1] | [[:d:Q20740945|Q20740945]] |- | [[Íomhá:Heather Brooke, 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2367689|Heather Brooke]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/1317 1317]<br/>[https://www.ted.com/speakers/heather_brooke heather_brooke] | [[:d:Q2367689|Q2367689]] |- | [[Íomhá:Heather Knight, College of Engineering (41832666920).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797061|Heather Knight]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/heather_knight heather_knight] | [[:d:Q23797061|Q23797061]] |- | [[Íomhá:HeatherMcGeeCitizenUniversity.png|center|128px]] | ''[[:d:Q51689299|Heather McGhee]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/heather_c_mcghee heather_c_mcghee] | [[:d:Q51689299|Q51689299]] |- | [[Íomhá:HectorRuiz.png|center|128px]] | ''[[:d:Q563211|Hector Ruiz]]'' | fear gnó Meicsiceach | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/hector_ruiz hector_ruiz] | [[:d:Q563211|Q563211]] |- | | ''[[:d:Q112449748|Heidi Grant-Halvorson]]'' | | ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/heidi_grant heidi_grant] | [[:d:Q112449748|Q112449748]] |- | [[Íomhá:Heidi Hammel Upgraded Hubble Space Telescope Images.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4347768|Heidi Hammel]]'' | réalteolaí | [[réalteolaí]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/heidi_b_hammel heidi_b_hammel] | [[:d:Q4347768|Q4347768]] |- | [[Íomhá:Heidi Larson for World Economic Forum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21238913|Heidi Larson]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/heidi_larson heidi_larson] | [[:d:Q21238913|Q21238913]] |- | | ''[[:d:Q56697413|Heidi M Sosik]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/heidi_m_sosik heidi_m_sosik] | [[:d:Q56697413|Q56697413]] |- | [[Íomhá:Heidi Sørensen (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5698986|Heidi Sørensen]]'' | polaiteoir Ioruach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/heidi_sorensen heidi_sorensen] | [[:d:Q5698986|Q5698986]] |- | [[Íomhá:Helen Czerski 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4509588|Helen Czerski]]'' | fisiceoir Briotanach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/helen_czerski helen_czerski] | [[:d:Q4509588|Q4509588]] |- | [[Íomhá:Helen Fisher at LaWeb 2008 in Paris.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q457262|Helen E. Fisher]]'' | antraipeolaí Ceanadach | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/helen_fisher helen_fisher] | [[:d:Q457262|Q457262]] |- | | ''[[:d:Q65383021|Helen Pearson]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/helen_pearson helen_pearson] | [[:d:Q65383021|Q65383021]] |- | | ''[[:d:Q1605088|Hendrik N. Poinar]]'' | bitheolaí Meiriceánach | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/hendrik hendrik] | [[:d:Q1605088|Q1605088]] |- | | ''[[:d:Q78849966|Henna-Maria Uusitupa]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/henna_maria_uusitupa henna_maria_uusitupa] | [[:d:Q78849966|Q78849966]] |- | [[Íomhá:Henrietta Fore UNICEF (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12057924|Henrietta H. Fore]]'' | | [[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q4115780|environmental health officer]]''<br/>''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/henrietta_fore henrietta_fore] | [[:d:Q12057924|Q12057924]] |- | | ''[[:d:Q23712262|Henry Evans]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/henry_evans henry_evans] | [[:d:Q23712262|Q23712262]] |- | | ''[[:d:Q18044616|Henry Lin]]'' | réaltfhisiceoir Meiriceánach | [[réalteolaí]] | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/henry_lin henry_lin] | [[:d:Q18044616|Q18044616]] |- | [[Íomhá:Portrait of Henry Markram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2000022|Henry Markram]]'' | néareolaí Eilvéiseach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]]<br/>[[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/henry_markram henry_markram] | [[:d:Q2000022|Q2000022]] |- | [[Íomhá:Herbie Hancock.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105875|Herbie Hancock]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q806349|máistir banna]]''<br/>''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q1075651|méarchláraí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q1643514|cóiritheoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1940" | 1940-04-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/herbie_hancock herbie_hancock] | [[:d:Q105875|Q105875]] |- | | ''[[:d:Q23795333|Heribert Watzke]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/heribert_watzke heribert_watzke] | [[:d:Q23795333|Q23795333]] |- | | ''[[:d:Q29913415|Herman Narula]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/herman_narula herman_narula] | [[:d:Q29913415|Q29913415]] |- | [[Íomhá:Hetain Patel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23712659|Hetain Patel]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hetain_patel hetain_patel] | [[:d:Q23712659|Q23712659]] |- | [[Íomhá:Radically Reinventing Social Systems (45933060145) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5760932|Hilary Cottam]]'' | | ''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''<br/>''[[:d:Q817245|fiontar sóisialta]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/hilary_cottam hilary_cottam] | [[:d:Q5760932|Q5760932]] |- | | ''[[:d:Q23796161|Hillel Cooperman]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/hillel_cooperman hillel_cooperman] | [[:d:Q23796161|Q23796161]] |- | [[Íomhá:Hindou Oumarou Ibrahim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57087586|Hindou Oumarou Ibrahim]]'' | | ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Sead]] | [https://www.ted.com/speakers/hindou_oumarou_ibrahim hindou_oumarou_ibrahim] | [[:d:Q57087586|Q57087586]] |- | [[Íomhá:Waiter- The New World of 3D Printing and Computation (9972110315).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12406466|Hod Lipson]]'' | | ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/151 151]<br/>[https://www.ted.com/speakers/hod_lipson hod_lipson] | [[:d:Q12406466|Q12406466]] |- | [[Íomhá:Holly Herndon 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16203447|Holly Herndon]]'' | | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/holly_herndon holly_herndon] | [[:d:Q16203447|Q16203447]] |- | | ''[[:d:Q5882187|Holly Morris]]'' | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/holly_morris holly_morris] | [[:d:Q5882187|Q5882187]] |- | [[Íomhá:Homaro Cantu Cusp Conference 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5887763|Homaro Cantu]]'' | cócaire Meiriceánach | ''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-09-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/homaro_cantu homaro_cantu] | [[:d:Q5887763|Q5887763]] |- | | ''[[:d:Q125129729|Hongqiao Liu]]'' | | ''[[:d:Q107235593|environmental journalist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/hongqiao_liu hongqiao_liu] | [[:d:Q125129729|Q125129729]] |- | [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Honor Harger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5896804|Honor Harger]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]]<br/>[[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/honor_harger honor_harger] | [[:d:Q5896804|Q5896804]] |- | | ''[[:d:Q123351824|Howard C. Stevenson]]'' | | ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/howard_stevenson howard_stevenson] | [[:d:Q123351824|Q123351824]] |- | [[Íomhá:HowardRheingoldJI4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q962698|Howard Rheingold]]'' | iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/howard_rheingold howard_rheingold] | [[:d:Q962698|Q962698]] |- | [[Íomhá:Nordiske Mediedager 2018 (26998536817) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18044119|Hrishikesh Hirway]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/hrishikesh_hirway hrishikesh_hirway] | [[:d:Q18044119|Q18044119]] |- | [[Íomhá:Hubertus Knabe auf dem Blauen Sofa (6318869369) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q74348|Hubertus Knabe]]'' | staraí Gearmánach | ''[[:d:Q17489339|historian of Modern Age]]''<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q17221|urlabhraí]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/hubertus_knabe hubertus_knabe] | [[:d:Q74348|Q74348]] |- | [[Íomhá:Hugh Herr, 2013-crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3738041|Hugh Herr]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q3951423|dreapadóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1779 1779]<br/>[https://www.ted.com/speakers/hugh_herr hugh_herr] | [[:d:Q3738041|Q3738041]] |- | [[Íomhá:Hong Huang at TEDxBeijing 2009.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5942570|Hung Huang]]'' | | ''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/hung_huang hung_huang] | [[:d:Q5942570|Q5942570]] |- | [[Íomhá:HELDER (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17280334|Hélder Guimarães]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-11-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Phortaingéil]] | [https://www.ted.com/speakers/helder_guimaraes helder_guimaraes] | [[:d:Q17280334|Q17280334]] |- | | ''[[:d:Q23797233|Iain Hutchison]]'' | | [[máinlia]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/iain_hutchison iain_hutchison] | [[:d:Q23797233|Q23797233]] |- | [[Íomhá:Iain McGilchrist.png|center|128px]] | ''[[:d:Q16732304|Iain McGilchrist]]'' | | [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/iain_mcgilchrist iain_mcgilchrist] | [[:d:Q16732304|Q16732304]] |- | [[Íomhá:Ian Bremmer headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5980992|Ian Bremmer]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ian_bremmer ian_bremmer] | [[:d:Q5980992|Q5980992]] |- | [[Íomhá:Ian Chang in 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99693632|Ian Chang]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q386854|drumadóir]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-10-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ian_chang ian_chang] | [[:d:Q99693632|Q99693632]] |- | | ''[[:d:Q39202|Ian Dunbar]]'' | | [[tréidlia]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ian_dunbar ian_dunbar] | [[:d:Q39202|Q39202]] |- | | ''[[:d:Q55314755|Ian Firth]]'' | | ''[[:d:Q2305987|innealtóir struchtúr]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ian_firth ian_firth] | [[:d:Q55314755|Q55314755]] |- | [[Íomhá:Professor Ian Goldin, Director, Oxford Martin School, University of Oxford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5981666|Ian Goldin]]'' | | ''[[:d:Q806798|baincéir]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/ian_goldin ian_goldin] | [[:d:Q5981666|Q5981666]] |- | | ''[[:d:Q5981963|Ian Kerner]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ian_kerner ian_kerner] | [[:d:Q5981963|Q5981963]] |- | | ''[[:d:Q5982726|Ian Ritchie]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/ian_ritchie ian_ritchie] | [[:d:Q5982726|Q5982726]] |- | [[Íomhá:Ibeyi by Maya Dagnino 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16800947|Ibeyi]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/ibeyi ibeyi] | [[:d:Q16800947|Q16800947]] |- | [[Íomhá:Ibram Kendi 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q31213305|Ibram X. Kendi]]'' | údar agus staraí Meiriceánach | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ibram_kendi ibram_kendi] | [[:d:Q31213305|Q31213305]] |- | [[Íomhá:Iké Udé (2024) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18217444|Iké Udé]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/ike_ude ike_ude] | [[:d:Q18217444|Q18217444]] |- | | ''[[:d:Q91255530|Ilissa B Ocko]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/ilissa_ocko ilissa_ocko] | [[:d:Q91255530|Q91255530]] |- | | ''[[:d:Q117249231|Ilona Stengel]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[ceimiceoir]] | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ilona_stengel ilona_stengel] | [[:d:Q117249231|Q117249231]] |- | | ''[[:d:Q23759716|Ilona Szabó de Carvalho]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-05-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/ilona_szabo_de_carvalho ilona_szabo_de_carvalho] | [[:d:Q23759716|Q23759716]] |- | [[Íomhá:Imogen Heap at 2025 SXSW London.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q230484|Imogen Heap]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q1294626|ealaíontóir ceoil]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/imogen_heap imogen_heap] | [[:d:Q230484|Q230484]] |- | | ''[[:d:Q1139870|Improv Everywhere]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/improv_everywhere improv_everywhere] | [[:d:Q1139870|Q1139870]] |- | [[Íomhá:Imran Chaudhri 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51046824|Imran Chaudhri]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/imran_chaudhri imran_chaudhri] | [[:d:Q51046824|Q51046824]] |- | [[Íomhá:Imre Végh.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q138768107|Imre Végh]]'' | | ''[[:d:Q3077353|traenálaí]]''<br/>''[[:d:Q2238884|development professional]]''<br/>[[Traenálaí|cóitseálaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/4880584 4880584] | [[:d:Q138768107|Q138768107]] |- | [[Íomhá:InaraGeorge2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q274117|Inara George]]'' | ceoltóir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/inara_george inara_george] | [[:d:Q274117|Q274117]] |- | | ''[[:d:Q104034316|Ines J. Pedras]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Spáinn]] | [https://www.ted.com/speakers/imported imported] | [[:d:Q104034316|Q104034316]] |- | | ''[[:d:Q23795297|Inge Missmahl]]'' | | [[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/inge_missmahl inge_missmahl] | [[:d:Q23795297|Q23795297]] |- | | ''[[:d:Q120606787|Ingrid Fetell Lee]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ingrid_fetell_lee ingrid_fetell_lee] | [[:d:Q120606787|Q120606787]] |- | [[Íomhá:IO Tillett Wright.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5972933|iO Tillett Wright]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-09-02 | ''[[:d:Q2449503|fear trasinscneach]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/io_tillett_wright io_tillett_wright] | [[:d:Q5972933|Q5972933]] |- | [[Íomhá:20260109Entrevista BBC NEWS Ione Wells - César Carrión9853.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108444407|Ione Wells]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15973695|political reporter]]''<br/>''[[:d:Q22976182|television journalist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ione_wells ione_wells] | [[:d:Q108444407|Q108444407]] |- | [[Íomhá:Iqbal Quadir.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3347269|Iqbal Quadir]]'' | | ''[[:d:Q11960402|propriétaire d'entreprise]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/iqbal_quadir iqbal_quadir] | [[:d:Q3347269|Q3347269]] |- | [[Íomhá:Irina Karamanos retrato oficial.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110221567|Irina Karamanos]]'' | | ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-10-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSile]] | [https://www.ted.com/speakers/irina_karamanos_adrian irina_karamanos_adrian] | [[:d:Q110221567|Q110221567]] |- | | ''[[:d:Q89307223|Irina Kareva]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/irina_kareva irina_kareva] | [[:d:Q89307223|Q89307223]] |- | [[Íomhá:Iredlener-photo small.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q6075109|Irwin Redlener]]'' | gníomhaí Meiriceánach | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1944" | 1944-08-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/irwin_redlener irwin_redlener] | [[:d:Q6075109|Q6075109]] |- | [[Íomhá:Isaac Lidsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4578334|Isaac Lidsky]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/isaac_lidsky isaac_lidsky] | [[:d:Q4578334|Q4578334]] |- | [[Íomhá:Isaac Mizrahi (12852).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1673431|Isaac Mizrahi]]'' | | ''[[:d:Q667982|stiúrthóir cruthaitheach]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/isaac_mizrahi isaac_mizrahi] | [[:d:Q1673431|Q1673431]] |- | [[Íomhá:Isabel Allende Frankfurter Buchmesse 2015 (cropped).JPG|center|128px]] | [[Isabel Allende]] | scríbhneoir Sileach | [[úrscéalaí]] | data-sort-value="1942" | 1942-08-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an tSile]] | [https://www.ted.com/speakers/isabel_allende isabel_allende] | [[:d:Q83566|Q83566]] |- | [[Íomhá:Isabel B Congo Bonobo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18684694|Isabel Behncke]]'' | | ''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''<br/>''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSile]] | [https://www.ted.com/speakers/isabel_behncke_izquierdo isabel_behncke_izquierdo] | [[:d:Q18684694|Q18684694]] |- | [[Íomhá:Isabel wilkerson 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6077806|Isabel Wilkerson]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/isabel_wilkerson isabel_wilkerson] | [[:d:Q6077806|Q6077806]] |- | [[Íomhá:Isabella Kirkland in 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q125141065|Isabella Kirkland]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/isabella_kirkland isabella_kirkland] | [[:d:Q125141065|Q125141065]] |- | [[Íomhá:Isabelle Boemeke (2024) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106290121|Isabelle Boemeke]]'' | | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[tionchaire]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/isabelle_boemeke isabelle_boemeke] | [[:d:Q106290121|Q106290121]] |- | | ''[[:d:Q124812502|Isadora Kosofsky]]'' | | ''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/isadora_kosofsky isadora_kosofsky] | [[:d:Q124812502|Q124812502]] |- | [[Íomhá:Isha Datar (29669893021) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111293082|Isha Datar]]'' | | ''[[:d:Q864835|biteicneolaí]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-01-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/isha_datar isha_datar] | [[:d:Q111293082|Q111293082]] |- | | ''[[:d:Q23760196|Ismael Nazario]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ismael_nazario ismael_nazario] | [[:d:Q23760196|Q23760196]] |- | [[Íomhá:Itay Talgam02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6094174|Itay Talgam]]'' | stiúrthóir Iosraelach | ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/itay_talgam itay_talgam] | [[:d:Q6094174|Q6094174]] |- | [[Íomhá:Ivan Coyote.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6096094|Ivan Coyote]]'' | | ''[[:d:Q17378128|file ó bhéal]]''<br/>[[file]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-08-11 | [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]] | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/ivan_coyote ivan_coyote] | [[:d:Q6096094|Q6096094]] |- | [[Íomhá:Ivan Krastev 2025 BHO-4473.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2340462|Ivan Krastev]]'' | eolaí polaitíochta Bulgárach | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhulgáir]] | [https://www.ted.com/speakers/ivan_krastev ivan_krastev] | [[:d:Q2340462|Q2340462]] |- | | ''[[:d:Q23662491|Ivan Oransky]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/ivan_oransky ivan_oransky] | [[:d:Q23662491|Q23662491]] |- | [[Íomhá:NEXT Conference 2024 (54023049561).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130418516|Ivan Poupyrev]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tAontas Sóivéadach]] | [https://www.ted.com/speakers/ivan_poupyrev ivan_poupyrev] | [[:d:Q130418516|Q130418516]] |- | [[Íomhá:Iwan at Rock Garden.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3156399|Iwan Baan]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q3381574|architectural photographer]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-02-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/iwan_baan iwan_baan] | [[:d:Q3156399|Q3156399]] |- | [[Íomhá:Iyad Rahwan (24346536449).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29453267|Iyad Rahwan]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSiria]]<br/>[[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/iyad_rahwan iyad_rahwan] | [[:d:Q29453267|Q29453267]] |- | [[Íomhá:March 2026 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance.jpg|center|128px]] | [[J. D. Vance]] | polaiteoir agus údar Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q2262551|dlíodóir corparáideach]]''<br/>''[[:d:Q215536|ceannaí]]''<br/>''[[:d:Q3791825|ideologue]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[saighdiúir]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jd_vance jd_vance] | [[:d:Q28935729|Q28935729]] |- | [[Íomhá:J. J. Abrams (23175170706) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188137|J. J. Abrams]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach (1966-) | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q13235160|monaróir]]''<br/>''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''<br/>''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/j_j_abrams j_j_abrams] | [[:d:Q188137|Q188137]] |- | [[Íomhá:J. K. Rowling 2010.jpg|center|128px]] | [[J. K. Rowling]] | | [[léiritheoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q111597957|gníomhaí frith - thrasinscneach]]''<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jk_rowling jk_rowling] | [[:d:Q34660|Q34660]] |- | [[Íomhá:Dr. Marshall Shepherd in 2004 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16205502|J. Marshall Shepherd]]'' | meitéareolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q2310145|meitéareolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/j_marshall_shepherd j_marshall_shepherd] | [[:d:Q16205502|Q16205502]] |- | [[Íomhá:-rpTEN - Tag 1 (26171481963).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12318774|J.P. Rangaswami]]'' | fear gnó Indiach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/jp_rangaswami jp_rangaswami] | [[:d:Q12318774|Q12318774]] |- | | ''[[:d:Q23769228|Jaap de Roode]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jaap_de_roode jaap_de_roode] | [[:d:Q23769228|Q23769228]] |- | | ''[[:d:Q23782383|Jacek Utko]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jacek_utko jacek_utko] | [[:d:Q23782383|Q23782383]] |- | [[Íomhá:Jack Andraka 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2626989|Jack Andraka]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q30086937|cancer researcher]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jack_andraka jack_andraka] | [[:d:Q2626989|Q2626989]] |- | | ''[[:d:Q23657134|Jack Choi]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jack_choi jack_choi] | [[:d:Q23657134|Q23657134]] |- | [[Íomhá:Jack Conte 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14648645|Jack Conte]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jack_conte jack_conte] | [[:d:Q14648645|Q14648645]] |- | [[Íomhá:Remarks by Mr. Jack Dangermond at the Geographic Information Systems Conference (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3157158|Jack Dangermond]]'' | | ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jack_dangermond jack_dangermond] | [[:d:Q3157158|Q3157158]] |- | [[Íomhá:Jack Dorsey 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335552|Jack Dorsey]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q125471676|tech VIP]]''<br/>''[[:d:Q1062083|billionaire]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jack_dorsey jack_dorsey] | [[:d:Q335552|Q335552]] |- | [[Íomhá:2015JackHorner (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q247264|Jack Horner]]'' | pailé-ointeolaí Meiriceánach | [[geolaí]]<br/>''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q16271064|heirpiteolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jack_horner jack_horner] | [[:d:Q247264|Q247264]] |- | | ''[[:d:Q23729170|Jackie Savitz]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jackie_savitz jackie_savitz] | [[:d:Q23729170|Q23729170]] |- | [[Íomhá:RabbiJackieTabick.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6116680|Jackie Tabick]]'' | | ''[[:d:Q133485|raibí]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jackie_tabick jackie_tabick] | [[:d:Q6116680|Q6116680]] |- | [[Íomhá:Jackson Browne 1977.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q355009|Jackson Browne]]'' | amhránaí agus cumadóir Meiriceánach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q1075651|méarchláraí]]''<br/>''[[:d:Q13235160|monaróir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jackson_brown jackson_brown] | [[:d:Q355009|Q355009]] |- | | ''[[:d:Q6117187|Jackson Katz]]'' | | [[eolaí]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jackson_katz jackson_katz] | [[:d:Q6117187|Q6117187]] |- | [[Íomhá:Jacob Collier -1180632.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24900882|Jacob Collier]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q1643514|cóiritheoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q1327329|il-ionstraimí]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jacob_collier jacob_collier] | [[:d:Q24900882|Q24900882]] |- | [[Íomhá:Jacqueline Novogratz DJO2709.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q924979|Jacqueline Novogratz]]'' | | ''[[:d:Q806798|baincéir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1416279|anailísí airgeadais]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jacqueline_novogratz jacqueline_novogratz] | [[:d:Q924979|Q924979]] |- | [[Íomhá:2018-us-nationalbookfestival-jacqueline-woodson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6120237|Jacqueline Woodson]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>[[file]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q62083492|young adult author]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-02-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jacqueline_woodson jacqueline_woodson] | [[:d:Q6120237|Q6120237]] |- | [[Íomhá:Jad Abumrad.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2856132|Jad Abumrad]]'' | | ''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jad_abumrad jad_abumrad] | [[:d:Q2856132|Q2856132]] |- | | ''[[:d:Q19663314|Jae Rhim Lee]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jae_rhim_lee jae_rhim_lee] | [[:d:Q19663314|Q19663314]] |- | [[Íomhá:Фото Игорь Катаев 1-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q923927|Jaime Lerner]]'' | polaiteoir agus ailtire Brasaíleach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/jaime_lerner jaime_lerner] | [[:d:Q923927|Q923927]] |- | [[Íomhá:Jake Barton in Local Projects, Aug 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17386582|Jake Barton]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jake_barton jake_barton] | [[:d:Q17386582|Q17386582]] |- | | ''[[:d:Q23662959|Jake Wood]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jake_wood jake_wood] | [[:d:Q23662959|Q23662959]] |- | | ''[[:d:Q89526310|Jakob Magolan]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/jakob_magolan jakob_magolan] | [[:d:Q89526310|Q89526310]] |- | [[Íomhá:Jakob Trollbäck.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6215569|Jakob Trollbäck]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/jakob_trollback jakob_trollback] | [[:d:Q6215569|Q6215569]] |- | [[Íomhá:Jamais Cascio 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22277279|Jamais Cascio]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q54845077|role-playing game designer]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamais_cascio jamais_cascio] | [[:d:Q22277279|Q22277279]] |- | [[Íomhá:Rev James A Forbes speaking 2006.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6128099|James A. Forbes]]'' | | ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>''[[:d:Q15995642|ceannaire reiligiúnach]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_forbes james_forbes] | [[:d:Q6128099|Q6128099]] |- | | ''[[:d:Q23760213|James A. White Sr.]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/james_a_white_sr james_a_white_sr] | [[:d:Q23760213|Q23760213]] |- | | ''[[:d:Q23671470|James B. Glattfelder]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/james_b_glattfelder james_b_glattfelder] | [[:d:Q23671470|Q23671470]] |- | [[Íomhá:James Balog Iceland.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6129316|James Balog]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_balog james_balog] | [[:d:Q6129316|Q6129316]] |- | [[Íomhá:James Beacham - Kolkata 2023-12-19 9686.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q67466997|James Beacham]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_beacham james_beacham] | [[:d:Q67466997|Q67466997]] |- | [[Íomhá:Re publica 2015 - Tag 1 (17379378221).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20683898|James Bridle]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/james_bridle james_bridle] | [[:d:Q20683898|Q20683898]] |- | | ''[[:d:Q23769563|James Burchfield]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/james_burchfield james_burchfield] | [[:d:Q23769563|Q23769563]] |- | [[Íomhá:James Cameron at 53rd Saturn Awards 2026-01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[James Cameron (stiúrthóir scannán)|James Cameron]] | stiúrthóir scannán Ceanadach | [[léiritheoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/james_cameron james_cameron] | [[:d:Q42574|Q42574]] |- | [[Íomhá:James Hansen profile (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q724095|James Edward Hansen]]'' | fisiceoir Meiriceánach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q11424604|domhaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q91006792|atmospheric physicist]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_hansen james_hansen] | [[:d:Q724095|Q724095]] |- | [[Íomhá:Jim Flynn Political Studies University of Otago.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1383120|James Flynn]]'' | eolaí polaitíochta Nua-Shéalannach (1934–2020) | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1934" | 1934-04-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_flynn jim_flynn] | [[:d:Q1383120|Q1383120]] |- | [[Íomhá:James Geary 1140811 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6134546|James Geary]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/478 478]<br/>[https://www.ted.com/speakers/james_geary james_geary] | [[:d:Q6134546|Q6134546]] |- | | ''[[:d:Q9010694|James H. Fallon]]'' | néareolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[néareolaí]]<br/>[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_fallon jim_fallon] | [[:d:Q9010694|Q9010694]] |- | [[Íomhá:Jim Simons at MSRI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q560847|James Harris Simons]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15442776|cripteagrafaí]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q683476|financial adviser]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_simons jim_simons] | [[:d:Q560847|Q560847]] |- | | ''[[:d:Q6136003|James Heywood]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jamie_heywood jamie_heywood] | [[:d:Q6136003|Q6136003]] |- | [[Íomhá:Jim w mustache.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q962004|James Howard Kunstler]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q10379007|theatrologist]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_howard_kunstler james_howard_kunstler] | [[:d:Q962004|Q962004]] |- | | ''[[:d:Q23712699|James Lyne]]'' | | ''[[:d:Q123577390|cybersecurity specialist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/1472 1472]<br/>[https://www.ted.com/speakers/james_lyne james_lyne] | [[:d:Q23712699|Q23712699]] |- | [[Íomhá:James Nachtwey, Moscow, 24.03.2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q437013|James Nachtwey]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | ''[[:d:Q11496048|grianghrafadóir cogaidh]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1948" | 1948-03-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_nachtwey james_nachtwey] | [[:d:Q437013|Q437013]] |- | [[Íomhá:James Patten (24375372394).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23748686|James Patten]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q11977439|interaction designer]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/james_patten james_patten] | [[:d:Q23748686|Q23748686]] |- | [[Íomhá:Preferred official head-shot from James Randi Educational Foundation.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q294918|James Randi]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q15855449|draíodóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1658894|doilfeoir]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_randi james_randi] | [[:d:Q294918|Q294918]] |- | [[Íomhá:Admiral Stavridis in the remote studio at The Fletcher School.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q116464|James Stavridis]]'' | aimiréal Meiriceánach | ''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[mairnéalach]]<br/>[[saighdiúir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[aimiréal]] | data-sort-value="1955" | 1955-02-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_stavridis james_stavridis] | [[:d:Q116464|Q116464]] |- | [[Íomhá:JamesSurowieckiMUleft.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1496028|James Surowiecki]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_surowiecki james_surowiecki] | [[:d:Q1496028|Q1496028]] |- | [[Íomhá:James Thornton, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6144245|James Thornton]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_thornton james_thornton] | [[:d:Q6144245|Q6144245]] |- | | ''[[:d:Q6144629|James Veitch]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/james_veitch james_veitch] | [[:d:Q6144629|Q6144629]] |- | [[Íomhá:James D. Watson LCCN2007680359.jpg|center|128px]] | [[James Watson]] | bitheolaí Meiriceánach | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q115784320|Nobel Prize winner]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/james_watson james_watson] | [[:d:Q83333|Q83333]] |- | [[Íomhá:Jamey Stillings.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106946796|Jamey Stillings]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamey_stillings jamey_stillings] | [[:d:Q106946796|Q106946796]] |- | [[Íomhá:Jamie Bartlett in conversation with Inotai Edit at CASM 14.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20675953|Jamie Bartlett]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jamie_bartlett jamie_bartlett] | [[:d:Q20675953|Q20675953]] |- | | ''[[:d:Q23662542|Jamie Drummond]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamie_drummond jamie_drummond] | [[:d:Q23662542|Q23662542]] |- | [[Íomhá:Jamie Oliver (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q190051|Jamie Oliver]]'' | cócaire Sasanach | ''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q27431213|scríbhneoir cócaireachta]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-05-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jamie_oliver jamie_oliver] | [[:d:Q190051|Q190051]] |- | | ''[[:d:Q55264825|Jamie Paik]]'' | | ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamie_paik jamie_paik] | [[:d:Q55264825|Q55264825]] |- | | ''[[:d:Q23795294|Jamil Abu-Wardeh]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamil_abu_wardeh jamil_abu_wardeh] | [[:d:Q23795294|Q23795294]] |- | [[Íomhá:Jamil Zaki Stanford October 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q76643244|Jamil Zaki]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamil_zaki jamil_zaki] | [[:d:Q76643244|Q76643244]] |- | [[Íomhá:Portrait de Jamila Gordon2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106919199|Jamila Gordon]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1980" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]]<br/>[[an tSomáil]] | [https://www.ted.com/speakers/jamila_gordon jamila_gordon] | [[:d:Q106919199|Q106919199]] |- | | ''[[:d:Q23759680|Jamila Lyiscott]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamila_lyiscott jamila_lyiscott] | [[:d:Q23759680|Q23759680]] |- | | ''[[:d:Q111145278|Jamila Raqib]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jamila_raqib jamila_raqib] | [[:d:Q111145278|Q111145278]] |- | | ''[[:d:Q6148692|Jan Chipchase]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1969" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jan_chipchase jan_chipchase] | [[:d:Q6148692|Q6148692]] |- | | ''[[:d:Q116487988|Jan Rader]]'' | | ''[[:d:Q5451558|fire chief]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jan_k_rader jan_k_rader] | [[:d:Q116487988|Q116487988]] |- | [[Íomhá:Jane Marie Chen, 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6151247|Jane Chen]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-12-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jane_chen jane_chen] | [[:d:Q6151247|Q6151247]] |- | [[Íomhá:Jane Ferguson Head Shot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56274344|Jane Ferguson]]'' | iriseoir as Tuaisceart Éireann | [[iriseoir]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jane_ferguson jane_ferguson] | [[:d:Q56274344|Q56274344]] |- | [[Íomhá:Jane Fonda 1963.jpg|center|128px]] | [[Jane Fonda]] | ban-aisteoir agus gníomhaí Meiriceánach | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jane_fonda jane_fonda] | [[:d:Q41142|Q41142]] |- | [[Íomhá:Deputy Secretary Higginbottom Poses for a Photo With Dr. Jane Goodall and the State Department's Global Health Diplomacy Director Jordan in Washington (22365513310) (2) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Jane Goodall]] | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''<br/>''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jane_goodall jane_goodall] | [[:d:Q184746|Q184746]] |- | [[Íomhá:Jane McGonigal Meet the Media Guru 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2699296|Jane McGonigal]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3630699|dearthóir cluichí]]''<br/>''[[:d:Q58287519|video game developer]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-10-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jane_mcgonigal jane_mcgonigal] | [[:d:Q2699296|Q2699296]] |- | [[Íomhá:Champions for Change photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6152636|Jane Poynter]]'' | comhshaolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jane_poynter jane_poynter] | [[:d:Q6152636|Q6152636]] |- | | ''[[:d:Q66497786|Janelle Shane]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[eolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1327627|electrotechnician]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janelle_shane janelle_shane] | [[:d:Q66497786|Q66497786]] |- | [[Íomhá:Janet Echelman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2346435|Janet Echelman]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-02-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janet_echelman janet_echelman] | [[:d:Q2346435|Q2346435]] |- | | ''[[:d:Q23729136|Janet Iwasa]]'' | | ''[[:d:Q15839136|bitheolaí ceall]]''<br/>''[[:d:Q266569|beochantóir]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janet_iwasa janet_iwasa] | [[:d:Q23729136|Q23729136]] |- | [[Íomhá:Janette Sadik-Khan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6153709|Janette Sadik-Khan]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-28<br/>1961 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janette_sadik_khan janette_sadik_khan] | [[:d:Q6153709|Q6153709]] |- | | ''[[:d:Q3161983|Janine Benyus]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janine_benyus janine_benyus] | [[:d:Q3161983|Q3161983]] |- | [[Íomhá:Janine di Giovanni at the International Journalism Festival 2024 in Perugia, Italy (cropped2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1304314|Janine di Giovanni]]'' | iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janine_di_giovanni janine_di_giovanni] | [[:d:Q1304314|Q1304314]] |- | [[Íomhá:Janine Shepherd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6154579|Janine Shepherd]]'' | sciálaí trastíre Astrálach | ''[[:d:Q4270517|sciálaí]]''<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/janine_shepherd janine_shepherd] | [[:d:Q6154579|Q6154579]] |- | [[Íomhá:Beyond the Cradle 2019 Janna Levin (47422163091).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6155075|Janna Levin]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''<br/>[[réalteolaí]] | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/janna_levin janna_levin] | [[:d:Q6155075|Q6155075]] |- | [[Íomhá:Jared diamond.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q205772|Jared Diamond]]'' | | ''[[:d:Q2055046|fiseolaí]]''<br/>''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jared_diamond jared_diamond] | [[:d:Q205772|Q205772]] |- | | ''[[:d:Q23657161|Jared Ficklin]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jared_ficklin jared_ficklin] | [[:d:Q23657161|Q23657161]] |- | [[Íomhá:Jaron Lanier 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92862|Jaron Lanier]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jaron_lanier jaron_lanier] | [[:d:Q92862|Q92862]] |- | [[Íomhá:Jarreth Merz 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1683706|Jarreth Merz]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]]<br/>[[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/jarreth_merz jarreth_merz] | [[:d:Q1683706|Q1683706]] |- | [[Íomhá:Jarrett J. Krosoczka 8125883.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6161021|Jarrett J. Krosoczka]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q11606860|picture book writer]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-12-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1511 1511]<br/>[https://www.ted.com/speakers/jarrett_j_krosoczka jarrett_j_krosoczka] | [[:d:Q6161021|Q6161021]] |- | | ''[[:d:Q23795288|Jason Clay]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jason_clay jason_clay] | [[:d:Q23795288|Q23795288]] |- | | ''[[:d:Q1684006|Jason deCaires Taylor]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q7541856|criadóir]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-08-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jason_decaires_taylor jason_decaires_taylor] | [[:d:Q1684006|Q1684006]] |- | | ''[[:d:Q23795888|Jason Fried]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jason_fried jason_fried] | [[:d:Q23795888|Q23795888]] |- | [[Íomhá:Headshot of human rights lawyer Jason McCue.png|center|128px]] | ''[[:d:Q23662557|Jason McCue]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jason_mccue jason_mccue] | [[:d:Q23662557|Q23662557]] |- | | ''[[:d:Q112526488|Jason Michael Webb]]'' | | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q822146|liriceoir]]''<br/>''[[:d:Q1198887|stiúrthóir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q3922505|DJ producer]]''<br/>''[[:d:Q1643514|cóiritheoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q3355249|orchestrator]]''<br/>''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jason_webb jason_webb] | [[:d:Q112526488|Q112526488]] |- | [[Íomhá:Jason Pontin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6163277|Jason Pontin]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jason_pontin jason_pontin] | [[:d:Q6163277|Q6163277]] |- | [[Íomhá:Javed Akhtar at Jaipur Literature Festival 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2319562|Javed Akhtar]]'' | | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[file]]<br/>''[[:d:Q822146|liriceoir]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/javed_akhtar javed_akhtar] | [[:d:Q2319562|Q2319562]] |- | [[Íomhá:Jawad-Sharif.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123126708|Jawad Sharif]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jawad_sharif jawad_sharif] | [[:d:Q123126708|Q123126708]] |- | | ''[[:d:Q23656752|Jay Bradner]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jay_bradner jay_bradner] | [[:d:Q23656752|Q23656752]] |- | [[Íomhá:Jay Walker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6167147|Jay S. Walker]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jay_walker jay_walker] | [[:d:Q6167147|Q6167147]] |- | | ''[[:d:Q19667282|Jay Silver]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-09-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jay_silver jay_silver] | [[:d:Q19667282|Q19667282]] |- | | ''[[:d:Q23657167|JD Schramm]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jd_schramm jd_schramm] | [[:d:Q23657167|Q23657167]] |- | | ''[[:d:Q23657155|Jean-Baptiste Michel]]'' | | [[matamaiticeoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jean_baptiste_michel jean_baptiste_michel] | [[:d:Q23657155|Q23657155]] |- | [[Íomhá:Jean-Paul Mari.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3168596|Jean-Paul Mari]]'' | scríbhneoir Francach | ''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1950" | 1950-10-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/jean_paul_mari jean_paul_mari] | [[:d:Q3168596|Q3168596]] |- | [[Íomhá:Jeanette Winterson 04.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q233584|Jeanette Winterson]]'' | scríbhneoir Sasanach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15949613|gearrscéalaí]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q12144794|scríbhneoir próis]]''<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>''[[:d:Q73306227|scríbhneoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jeanette_winterson jeanette_winterson] | [[:d:Q233584|Q233584]] |- | [[Íomhá:Jeanne Gang.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q444257|Jeanne Gang]]'' | ailtire | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeanne_gang jeanne_gang] | [[:d:Q444257|Q444257]] |- | | [[Jeannie Suk]] | dlíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q2504617|Romanist]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeannie_suk_gersen jeannie_suk_gersen] | [[:d:Q6172378|Q6172378]] |- | [[Íomhá:White House Astronomy Night on October 19, 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23760219|Jedidah Isler]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jedidah_isler jedidah_isler] | [[:d:Q23760219|Q23760219]] |- | [[Íomhá:Jeff Bezos at Amazon Spheres Grand Opening in Seattle - 2018 (39074799225) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312556|Jeff Bezos]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q2868586|commercial astronaut]]''<br/>''[[:d:Q2006045|business oligarch]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeff_bezos jeff_bezos] | [[:d:Q312556|Q312556]] |- | | ''[[:d:Q23662685|Jeff Hancock]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q26759595|communication scholar]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jeff_hancock jeff_hancock] | [[:d:Q23662685|Q23662685]] |- | [[Íomhá:Jeff Hawkins by Jeff Kubina.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q92993|Jeff Hawkins]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeff_hawkins jeff_hawkins] | [[:d:Q92993|Q92993]] |- | | ''[[:d:Q23768700|Jeff Iliff]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jeff_iliff jeff_iliff] | [[:d:Q23768700|Q23768700]] |- | [[Íomhá:Jeff Skoll 2013 (5576999744).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q710924|Jeff Skoll]]'' | | [[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/jeff_skoll jeff_skoll] | [[:d:Q710924|Q710924]] |- | [[Íomhá:Jeffsmithedited-400x600.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15498191|Jeff Smith]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-12-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeff_smith jeff_smith] | [[:d:Q15498191|Q15498191]] |- | [[Íomhá:Jeff Speck at CNU Seattle 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23713807|Jeff Speck]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeff_speck jeff_speck] | [[:d:Q23713807|Q23713807]] |- | [[Íomhá:Table-cum-touch display.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6175484|Jefferson Han]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jeff_han jeff_han] | [[:d:Q6175484|Q6175484]] |- | | ''[[:d:Q23760258|Jeffrey Brown]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rev_jeffrey_brown rev_jeffrey_brown] | [[:d:Q23760258|Q23760258]] |- | [[Íomhá:Jeffrey Kluger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1686458|Jeffrey Kluger]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeffrey_kluger jeffrey_kluger] | [[:d:Q1686458|Q1686458]] |- | [[Íomhá:Jehane Noujaim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2264148|Jehane Noujaim]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jehane_noujaim jehane_noujaim] | [[:d:Q2264148|Q2264148]] |- | [[Íomhá:HeadshotNew.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15429153|Jen Golbeck]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_golbeck jennifer_golbeck] | [[:d:Q15429153|Q15429153]] |- | | ''[[:d:Q92483311|Jenna Lester]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jenna_c_lester jenna_c_lester] | [[:d:Q92483311|Q92483311]] |- | | ''[[:d:Q6177767|Jenna McCarthy]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jenna_mccarthy jenna_mccarthy] | [[:d:Q6177767|Q6177767]] |- | [[Íomhá:WorldPride 2017 - Madrid Summit - 170626 182102.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23809207|Jenni Chang & Lisa Dazols]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/jenni_chang_and_lisa_dazols jenni_chang_and_lisa_dazols] | [[:d:Q23809207|Q23809207]] |- | [[Íomhá:Jay-dixit jay-dixit-photos wikimedia-2024 -15 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q702510|Jennifer 8. Lee]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_8_lee jennifer_8_lee] | [[:d:Q702510|Q702510]] |- | [[Íomhá:Dr. Jennifer Aaker (2013).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6178057|Jennifer Aaker]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q84506120|business administration scholar]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_aaker jennifer_aaker] | [[:d:Q6178057|Q6178057]] |- | | ''[[:d:Q24578998|Jennifer Brea]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jen_brea jen_brea] | [[:d:Q24578998|Q24578998]] |- | [[Íomhá:Professor Jennifer Doudna ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56068|Jennifer Doudna]]'' | bithcheimiceoir Meiriceánach | [[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q15142825|criostalagrafaí]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_doudna jennifer_doudna] | [[:d:Q56068|Q56068]] |- | | ''[[:d:Q18098124|Jennifer Eberhardt]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_eberhardt jennifer_eberhardt] | [[:d:Q18098124|Q18098124]] |- | [[Íomhá:Secretary Jennifer Granholm (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q234994|Jennifer Granholm]]'' | eolaí polaitiúil, Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''<br/>[[breitheamh]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q4932206|dlí-eolaíocht]]''<br/>[[ionchúisitheoir]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_granholm jennifer_granholm] | [[:d:Q234994|Q234994]] |- | [[Íomhá:Jennifer Granick.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6178367|Jennifer Granick]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-06-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_granick jennifer_granick] | [[:d:Q6178367|Q6178367]] |- | [[Íomhá:Jen Gunter CSICon 2018 Vaginal Snake Oil Profiteers, from Paltrow to the Patriarchy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q40736296|Jennifer Gunter]]'' | | ''[[:d:Q2640827|gínéiceolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q13638192|obstatraí]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/jen_gunter jen_gunter] | [[:d:Q40736296|Q40736296]] |- | | ''[[:d:Q59208749|Jennifer H Walsh]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jen_walsh jen_walsh] | [[:d:Q59208749|Q59208749]] |- | [[Íomhá:TNW Conference 2014 - Jennifer Healey (14014859332) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23713350|Jennifer Healey]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_healey jennifer_healey] | [[:d:Q23713350|Q23713350]] |- | [[Íomhá:Jennifer Holmgren at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q114874308|Jennifer Holmgren]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_holmgren jennifer_holmgren] | [[:d:Q114874308|Q114874308]] |- | | ''[[:d:Q61138464|Jennifer Kahn]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_kahn jennifer_kahn] | [[:d:Q61138464|Q61138464]] |- | | ''[[:d:Q91955096|Jennifer L. Pluznick]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_pluznick jennifer_pluznick] | [[:d:Q91955096|Q91955096]] |- | | ''[[:d:Q6178542|Jennifer Lin]]'' | | ''[[:d:Q486748|pianódóir]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_lin jennifer_lin] | [[:d:Q6178542|Q6178542]] |- | | ''[[:d:Q98285075|Jennifer Louise Petriglieri]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_petriglieri jennifer_petriglieri] | [[:d:Q98285075|Q98285075]] |- | | ''[[:d:Q84201612|Jennifer Nuzzo]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_b_nuzzo jennifer_b_nuzzo] | [[:d:Q84201612|Q84201612]] |- | [[Íomhá:Jennifer Pahlka of Code for America, speaking at the opening of Open Up!.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6178697|Jennifer Pahlka]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jen_pahlka jen_pahlka] | [[:d:Q6178697|Q6178697]] |- | | ''[[:d:Q23728486|Jennifer Senior]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_senior jennifer_senior] | [[:d:Q23728486|Q23728486]] |- | [[Íomhá:Jennifer Wilcox .jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60197318|Jennifer Wilcox]]'' | | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q7888586|innealtóir ceimiceach]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jen_wilcox jen_wilcox] | [[:d:Q60197318|Q60197318]] |- | [[Íomhá:Jennifer Zhu Scott at Global Technology Governance Summit 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q62050613|Jennifer Zhu Scott]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jennifer_zhu_scott jennifer_zhu_scott] | [[:d:Q62050613|Q62050613]] |- | [[Íomhá:Jer Thorp - PopTech 2012 - Camden Maine USA (8102975934) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662183|Jer Thorp]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>[[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/jer_thorp jer_thorp] | [[:d:Q23662183|Q23662183]] |- | [[Íomhá:Jeremy Gilley (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1653797|Jeremy Gilley]]'' | | [[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jeremy_gilley jeremy_gilley] | [[:d:Q1653797|Q1653797]] |- | [[Íomhá:Jeremy Heimans Purpose Co-founder CEO.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16729741|Jeremy Heimans]]'' | gníomhaí Astrálach | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/jeremy_heimans jeremy_heimans] | [[:d:Q16729741|Q16729741]] |- | [[Íomhá:Jeremy Howard.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6181501|Jeremy Howard]]'' | fear gnó Astrálach | ''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/jeremy_howard jeremy_howard] | [[:d:Q6181501|Q6181501]] |- | [[Íomhá:JeremyJackson1243.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15485171|Jeremy Jackson]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q16037036|paleobiologist]]''<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeremy_jackson jeremy_jackson] | [[:d:Q15485171|Q15485171]] |- | [[Íomhá:Jeremy Rifkin, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q505154|Jeremy Rifkin]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q12047093|prognostician]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q16538479|Lehrbeauftragter]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1945" | 1945-01-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jeremy_rifkin jeremy_rifkin] | [[:d:Q505154|Q505154]] |- | | ''[[:d:Q56871312|Jerome H Kim]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jerome_h_kim jerome_h_kim] | [[:d:Q56871312|Q56871312]] |- | [[Íomhá:Jesper Brodin (born 1968) at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q56305687|Jesper Brodin]]'' | fear gnó agus fiontraí Sualannach | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/jesper_brodin jesper_brodin] | [[:d:Q56305687|Q56305687]] |- | | ''[[:d:Q6186043|Jessa Gamble]]'' | údar | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jessa_gamble jessa_gamble] | [[:d:Q6186043|Q6186043]] |- | [[Íomhá:Jesse J. Perez (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20966512|Jesse J. Perez]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jesse_j_perez jesse_j_perez] | [[:d:Q20966512|Q20966512]] |- | [[Íomhá:Jesse Schell (4670646737).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6186836|Jesse Schell]]'' | dearthóir físchluichí Meiriceánach | ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jesse_schell jesse_schell] | [[:d:Q6186836|Q6186836]] |- | | ''[[:d:Q23656726|Jessi Arrington]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jessi_arrington jessi_arrington] | [[:d:Q23656726|Q23656726]] |- | [[Íomhá:Jessica Green visits the Center for Total Health 39089 (13428328504).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21062122|Jessica Green]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jessica_green jessica_green] | [[:d:Q21062122|Q21062122]] |- | [[Íomhá:Jessica Jackley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6187288|Jessica Jackley]]'' | | ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-10-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jessica_jackley jessica_jackley] | [[:d:Q6187288|Q6187288]] |- | | ''[[:d:Q23783057|Jessica Shortall]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jessica_shortall jessica_shortall] | [[:d:Q23783057|Q23783057]] |- | [[Íomhá:Jessie Christiansen at Palomar Observatory.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47492985|Jessie Christiansen]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/jessie_christiansen jessie_christiansen] | [[:d:Q47492985|Q47492985]] |- | [[Íomhá:Jessie Reyez - Collision 2019 Toronto (47105669284) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29898660|Jessie Reyez]]'' | amhránaí agus cumadóir Ceanadach | [[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-06-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/jessie_reyez jessie_reyez] | [[:d:Q29898660|Q29898660]] |- | | ''[[:d:Q124658950|Jessy Kate Schingler]]'' | | ''[[:d:Q94246114|policy analyst]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jessy_kate_schingler jessy_kate_schingler] | [[:d:Q124658950|Q124658950]] |- | [[Íomhá:Jherek Bischoff Roxy Theater 18 July 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16199394|Jherek Bischoff]]'' | ceoltóir agus cumadóir Meiriceánach | [[ceoltóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-09-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jherek_bischoff jherek_bischoff] | [[:d:Q16199394|Q16199394]] |- | [[Íomhá:증명사진 jiha.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16887739|Ji-hae Park]]'' | | ''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/ji_hae_park ji_hae_park] | [[:d:Q16887739|Q16887739]] |- | | ''[[:d:Q88771643|Jiaying Zhao]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/jiaying_zhao jiaying_zhao] | [[:d:Q88771643|Q88771643]] |- | [[Íomhá:Jill Bolte Taylor - observing a stroke from within.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2550602|Jill Bolte Taylor]]'' | néareolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q10872101|anatamaí]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jill_bolte_taylor jill_bolte_taylor] | [[:d:Q2550602|Q2550602]] |- | | ''[[:d:Q15839341|Jill Farrant]]'' | luibheolaí as an Afraic Theas | ''[[:d:Q15839136|bitheolaí ceall]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/jill_farrant jill_farrant] | [[:d:Q15839341|Q15839341]] |- | [[Íomhá:JillHeinerth.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17484182|Jill Heinerth]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q55383113|cave diver]]''<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/jill_heinerth jill_heinerth] | [[:d:Q17484182|Q17484182]] |- | | ''[[:d:Q23759545|Jill Shargaa]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jill_shargaa jill_shargaa] | [[:d:Q23759545|Q23759545]] |- | [[Íomhá:Jill Sobule 1 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q520324|Jill Sobule]]'' | amhránaí agus cumadóir Meiriceánach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jill_sobule jill_sobule] | [[:d:Q520324|Q520324]] |- | [[Íomhá:Jill Tarter at Starmus IV Trondheim 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q445596|Jill Tarter]]'' | réalteolaí Meiriceánach | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jill_cornell_tarter jill_cornell_tarter] | [[:d:Q445596|Q445596]] |- | [[Íomhá:Jim Al-Khalili (cropped and shadow enhanced).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q259054|Jim Al-Khalili]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_al_khalili jim_al_khalili] | [[:d:Q259054|Q259054]] |- | [[Íomhá:Jim Chuchu in 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18637239|Jim Chuchu]]'' | ealaíontóir Céiniach | [[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_chuchu jim_chuchu] | [[:d:Q18637239|Q18637239]] |- | [[Íomhá:Jim Hagemann Snabe World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1350380|Jim Hagemann Snabe]]'' | | ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/jim_hagemann_snabe jim_hagemann_snabe] | [[:d:Q1350380|Q1350380]] |- | | ''[[:d:Q13566451|Jim Holt]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_holt jim_holt] | [[:d:Q13566451|Q13566451]] |- | [[Íomhá:Jim Toomey 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6198539|Jim Toomey]]'' | | ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_toomey jim_toomey] | [[:d:Q6198539|Q6198539]] |- | [[Íomhá:Jim VandeHei on Morning Joe.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6198676|Jim VandeHei]]'' | iriseoir agus fear gnó Meiriceánach (rugadh 1971) | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-02-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_vandehei jim_vandehei] | [[:d:Q6198676|Q6198676]] |- | [[Íomhá:Jim Yong Kim (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313297|Jim Yong Kim]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jim_yong_kim jim_yong_kim] | [[:d:Q313297|Q313297]] |- | | ''[[:d:Q107295167|Jimmie Briggs]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jimmie_briggs jimmie_briggs] | [[:d:Q107295167|Q107295167]] |- | [[Íomhá:JimmyCarterPortrait2.jpg|center|128px]] | [[Jimmy Carter]] | 39ú huachtarán na Stát Aontaithe (1977–1981) | ''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[feirmeoir]]<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q3492027|mairnéalach fomhuireáin]]''<br/>''[[:d:Q372436|státaire]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jimmy_carter jimmy_carter] | [[:d:Q23685|Q23685]] |- | [[Íomhá:Jimmy Nelson (photographer) - TEDxAMS 2014-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17198658|Jimmy Nelson]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jimmy_nelson jimmy_nelson] | [[:d:Q17198658|Q17198658]] |- | [[Íomhá:Jimmy Wales by Philip Romano (3x4 cropped).jpg|center|128px]] | [[Jimmy Wales]] | comhbhunaitheoir na Vicipéide agus fiontraí Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q41546637|Viciméideoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q215536|ceannaí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-08-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jimmy_wales jimmy_wales] | [[:d:Q181|Q181]] |- | | ''[[:d:Q23670510|Jinsop Lee]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jinsop_lee jinsop_lee] | [[:d:Q23670510|Q23670510]] |- | | ''[[:d:Q57409974|Jioji Ravulo]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jioji_ravulo jioji_ravulo] | [[:d:Q57409974|Q57409974]] |- | | ''[[:d:Q6204680|Joachim de Posada]]'' | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joachim_de_posada joachim_de_posada] | [[:d:Q6204680|Q6204680]] |- | [[Íomhá:Joan Blades (2011).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6204866|Joan Blades]]'' | bean ghnó Mheiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joan_blades joan_blades] | [[:d:Q6204866|Q6204866]] |- | [[Íomhá:Joan C Williams.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17004429|Joan C. Williams]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joan_c_williams joan_c_williams] | [[:d:Q17004429|Q17004429]] |- | [[Íomhá:Joan Halifax and the Dalai Lama.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3179589|Joan Halifax]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q24262594|scríbhneoir reiligiúnach]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q19829980|religious studies scholar]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joan_halifax joan_halifax] | [[:d:Q3179589|Q3179589]] |- | | ''[[:d:Q18208314|JoAnn Kuchera-Morin]]'' | | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joann_kuchera_morin joann_kuchera_morin] | [[:d:Q18208314|Q18208314]] |- | [[Íomhá:Joanne Chory at Salk in 2022 11 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15994359|Joanne Chory]]'' | | ''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joanne_chory joanne_chory] | [[:d:Q15994359|Q15994359]] |- | [[Íomhá:EPFL Jocelyne Bloch Portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q38548794|Jocelyne Bloch]]'' | | ''[[:d:Q9385011|néaramháinlia]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/jocelyne_bloch jocelyne_bloch] | [[:d:Q38548794|Q38548794]] |- | | ''[[:d:Q15821109|Jochen Wegner]]'' | iriseoir Gearmánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q589298|príomheagarthóir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/jochen_wegner jochen_wegner] | [[:d:Q15821109|Q15821109]] |- | [[Íomhá:JodyWilliamsMay2010 headcrop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q211239|Jody Williams]]'' | gníomhaí ar son chearta an duine ó Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q8359428|gníomhaí sóisialta]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jody_williams jody_williams] | [[:d:Q211239|Q211239]] |- | [[Íomhá:Joe-gebbia-2024-cropped.png|center|128px]] | ''[[:d:Q19560551|Joe Gebbia]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joe_gebbia joe_gebbia] | [[:d:Q19560551|Q19560551]] |- | | ''[[:d:Q23727954|Joe Kowan]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joe_kowan joe_kowan] | [[:d:Q23727954|Q23727954]] |- | | ''[[:d:Q18714137|Joe Landolina]]'' | | ''[[:d:Q19902880|innealtóir bithleighis]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-01-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joe_landolina joe_landolina] | [[:d:Q18714137|Q18714137]] |- | [[Íomhá:Joe Madiath, Skoll Foundation.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6211071|Joe Madiath]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/joe_madiath joe_madiath] | [[:d:Q6211071|Q6211071]] |- | [[Íomhá:Joe Sabia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6212143|Joe Sabia]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1110 1110]<br/>[https://www.ted.com/speakers/joe_sabia joe_sabia] | [[:d:Q6212143|Q6212143]] |- | | ''[[:d:Q23662319|Joe Smith]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joe_smith joe_smith] | [[:d:Q23662319|Q23662319]] |- | | ''[[:d:Q6213282|Joel Burns]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-04<br/>1965-02-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joel_burns joel_burns] | [[:d:Q6213282|Q6213282]] |- | | ''[[:d:Q47784150|Joel Jackson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joel_jackson joel_jackson] | [[:d:Q47784150|Q47784150]] |- | [[Íomhá:Joel S. Levine NASA headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23785260|Joel Levine]]'' | | ''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]''<br/>''[[:d:Q17276189|atmospheric scientist]]''<br/>''[[:d:Q27177003|research professor]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>[[spástaiscéaladh]] | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joel_levine joel_levine] | [[:d:Q23785260|Q23785260]] |- | [[Íomhá:Joel Selanikio at TEDxAustin in 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23671459|Joel Selanikio]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joel_selanikio joel_selanikio] | [[:d:Q23671459|Q23671459]] |- | [[Íomhá:Joey Alexander with MPR leader (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19922013|Joey Alexander]]'' | | ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-06-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Indinéis]] | [https://www.ted.com/speakers/joey_alexander joey_alexander] | [[:d:Q19922013|Q19922013]] |- | [[Íomhá:Re publica 19 - Day 3 (47015668824).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6075610|Johan Rockström]]'' | | ''[[:d:Q3644587|hidreolaí]]''<br/>[[ollamh]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1781198|agranamaí]]''<br/>''[[:d:Q16529590|eolaí comhshaoil]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-12-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/johan_rockstrom johan_rockstrom] | [[:d:Q6075610|Q6075610]] |- | [[Íomhá:Johann Hari 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q437536|Johann Hari]]'' | iriseoir Briotanach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/johann_hari johann_hari] | [[:d:Q437536|Q437536]] |- | | ''[[:d:Q23795344|Johanna Blakley]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/johanna_blakley johanna_blakley] | [[:d:Q23795344|Q23795344]] |- | | ''[[:d:Q116964435|John Biewen]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q114347127|Rundfunkredakteur]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_biewen john_biewen] | [[:d:Q116964435|Q116964435]] |- | [[Íomhá:2012-04-21 USA Trip 1574 - NECSS (New York) (7980184439).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6222357|John Bohannon]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_bohannon john_bohannon] | [[:d:Q6222357|Q6222357]] |- | [[Íomhá:Webb First Images Broadcast (52272775759).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104651|John C. Mather]]'' | réalteolaí Meiriceánach | [[réalteolaí]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_c_mather john_c_mather] | [[:d:Q104651|Q104651]] |- | | ''[[:d:Q23796177|John Delaney]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_delaney john_delaney] | [[:d:Q23796177|Q23796177]] |- | [[Íomhá:John Doerr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1380459|John Doerr]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1327627|electrotechnician]]''<br/>''[[:d:Q15472169|pátrún]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_doerr john_doerr] | [[:d:Q1380459|Q1380459]] |- | | ''[[:d:Q6233855|John Francis]]'' | comhshaolaí Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_francis john_francis] | [[:d:Q6233855|Q6233855]] |- | | ''[[:d:Q107749673|John Gable]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q56027890|cúntóir polaitíochta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_gable john_gable] | [[:d:Q107749673|Q107749673]] |- | [[Íomhá:John Gerzema (2014).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6235206|John Gerzema]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/568 568]<br/>[https://www.ted.com/speakers/john_gerzema john_gerzema] | [[:d:Q6235206|Q6235206]] |- | [[Íomhá:Image of John Graham-Cumming.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3181625|John Graham-Cumming]]'' | ríomhchláraitheoir Briotanach | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1953" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/john_graham_cumming john_graham_cumming] | [[:d:Q3181625|Q3181625]] |- | [[Íomhá:Let's Talk about Money - Vlogbrothers YouTube at 0009 (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q630446|John Green]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q6430706|léirmheastóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q58209937|history teacher]]''<br/>''[[:d:Q62083492|young adult author]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_green john_green] | [[:d:Q630446|Q630446]] |- | | ''[[:d:Q23688353|John Hardy]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/john_hardy john_hardy] | [[:d:Q23688353|Q23688353]] |- | [[Íomhá:John Hockenberry at New America NYC (Dis)Honesty - The Truth About Lies (19962005979) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6239461|John Hockenberry]]'' | iriseoir | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_hockenberry john_hockenberry] | [[:d:Q6239461|Q6239461]] |- | [[Íomhá:JohnHodgman-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q329372|John Hodgman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q12406482|greannóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q12144794|scríbhneoir próis]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-06-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_hodgman john_hodgman] | [[:d:Q329372|Q329372]] |- | | ''[[:d:Q23784955|John Hunter]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_hunter john_hunter] | [[:d:Q23784955|Q23784955]] |- | | ''[[:d:Q23783403|John Kasaona]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_kasaona john_kasaona] | [[:d:Q23783403|Q23783403]] |- | [[Íomhá:John F. Kerry.jpg|center|128px]] | [[John Kerry]] | oifigeach cabhlaigh, Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q1516453|lieutenant governor]]''<br/>''[[:d:Q7330070|aire eachtrach]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_kerry john_kerry] | [[:d:Q22316|Q22316]] |- | | ''[[:d:Q124285668|John Koenig]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_koenig john_koenig] | [[:d:Q124285668|Q124285668]] |- | [[Íomhá:John La Grou at TED 2014 Vancouver.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783066|John La Grou]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_la_grou john_la_grou] | [[:d:Q23783066|Q23783066]] |- | [[Íomhá:JohnLegend-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q44857|John Legend]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_legend john_legend] | [[:d:Q44857|Q44857]] |- | [[Íomhá:John Lewis-2006 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q45380|John Lewis]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q140686|cathaoirleach]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_lewis john_lewis] | [[:d:Q45380|Q45380]] |- | [[Íomhá:John lloyd secret comedy podcast.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q366162|John Lloyd]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/john_lloyd john_lloyd] | [[:d:Q366162|Q366162]] |- | [[Íomhá:SXSW-2024-alih-OB7A0084-John Maeda.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q93024|John Maeda]]'' | | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_maeda john_maeda] | [[:d:Q93024|Q93024]] |- | [[Íomhá:JohnMcWhorter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2468338|John McWhorter]]'' | acadóir agus teangeolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q89675028|criólaí]]''<br/>[[ollamh]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q13418253|focleolaí]]''<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_mcwhorter john_mcwhorter] | [[:d:Q2468338|Q2468338]] |- | [[Íomhá:Dr. John Gottman 123 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q776341|John Mordechai Gottman]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_gottman john_gottman] | [[:d:Q776341|Q776341]] |- | | ''[[:d:Q23782393|John Q. Walker]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_walker john_walker] | [[:d:Q23782393|Q23782393]] |- | [[Íomhá:John Searle speaking at Google 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q295012|John Searle]]'' | fealsamh Meiriceánach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_searle john_searle] | [[:d:Q295012|Q295012]] |- | | ''[[:d:Q23783401|John Underkoffler]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/john_underkoffler john_underkoffler] | [[:d:Q23783401|Q23783401]] |- | [[Íomhá:John Wilbanks Portrait by Nick Vedros.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2000014|John Wilbanks]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_wilbanks john_wilbanks] | [[:d:Q2000014|Q2000014]] |- | [[Íomhá:Johnwooden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q551032|John Wooden]]'' | bainisteoir cispheile Meiriceánach | ''[[:d:Q189290|oifigeach míleata]]''<br/>''[[:d:Q5137571|cóitseálaí cispheile]]''<br/>''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1910" | 1910-10-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/john_wooden john_wooden] | [[:d:Q551032|Q551032]] |- | | ''[[:d:Q6267100|Johnny Lee]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/johnny_lee johnny_lee] | [[:d:Q6267100|Q6267100]] |- | [[Íomhá:Joi Ito.png|center|128px]] | ''[[:d:Q934616|Joi Ito]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/joi_ito joi_ito] | [[:d:Q934616|Q934616]] |- | [[Íomhá:Joia Mukherjee headshot2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6268941|Joia Mukherjee]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joia_mukherjee joia_mukherjee] | [[:d:Q6268941|Q6268941]] |- | [[Íomhá:Jok Church.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6269643|Jok Church]]'' | cartúnaí | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jok_church jok_church] | [[:d:Q6269643|Q6269643]] |- | | ''[[:d:Q107364017|Jon Boogz]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jon_boogz jon_boogz] | [[:d:Q107364017|Q107364017]] |- | | ''[[:d:Q16729389|Jon Gosier]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-04-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jon_gosier jon_gosier] | [[:d:Q16729389|Q16729389]] |- | [[Íomhá:Jon Lowenstein.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16731659|Jon Lowenstein]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1970" | 1970-01-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jon_lowenstein jon_lowenstein] | [[:d:Q16731659|Q16731659]] |- | [[Íomhá:Jon Chu - Wicked.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1702754|Jon M. Chu]]'' | stiúrthóir scannán agus scríbhneoir scripte Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1979" | 1979-11-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jon_m_chu jon_m_chu] | [[:d:Q1702754|Q1702754]] |- | | ''[[:d:Q19880666|Jon Mooallem]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q66622318|obituary writer]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jon_mooallem jon_mooallem] | [[:d:Q19880666|Q19880666]] |- | | ''[[:d:Q23662502|Jon Nguyen]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jon_nguyen jon_nguyen] | [[:d:Q23662502|Q23662502]] |- | [[Íomhá:Jon Ronson (27846097432) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3400803|Jon Ronson]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jon_ronson jon_ronson] | [[:d:Q3400803|Q3400803]] |- | [[Íomhá:Jonas Eliasson at TEDxKTH 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5708819|Jonas Eliasson]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/jonas_eliasson jonas_eliasson] | [[:d:Q5708819|Q5708819]] |- | [[Íomhá:Jonas Gahr Støre under åpningen av det nye regjeringskvartalet 130426 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q467948|Jonas Gahr Støre]]'' | polaiteoir Ioruach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]] | data-sort-value="1960" | 1960-08-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/jonas_gahr_store jonas_gahr_store] | [[:d:Q467948|Q467948]] |- | [[Íomhá:Jonathan Eisen - PLOS Biology Tenth Anniversary (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q2000017|Jonathan A. Eisen]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_eisen jonathan_eisen] | [[:d:Q2000017|Q2000017]] |- | [[Íomhá:8oCongresoInnovacion08.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q15710897|Jonathan Bergmann]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q5758653|múinteoir meánscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jon_bergmann jon_bergmann] | [[:d:Q15710897|Q15710897]] |- | | ''[[:d:Q23782385|Jonathan Drori]]'' | | ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q5352191|teicneoir]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_drori jonathan_drori] | [[:d:Q23782385|Q23782385]] |- | | ''[[:d:Q23662200|Jonathan Foley]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_foley jonathan_foley] | [[:d:Q23662200|Q23662200]] |- | [[Íomhá:Jonathan Haidt 2012 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q845573|Jonathan Haidt]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_haidt jonathan_haidt] | [[:d:Q845573|Q845573]] |- | [[Íomhá:Jonathan Harris.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6273354|Jonathan Harris]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-08-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_harris jonathan_harris] | [[:d:Q6273354|Q6273354]] |- | [[Íomhá:Jonathan Klein Getty 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6273583|Jonathan Klein]]'' | fear gnó as an Afraic Theas | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_klein jonathan_klein] | [[:d:Q6273583|Q6273583]] |- | | ''[[:d:Q46999694|Jonathan Rossiter]]'' | | [[ollamh]]<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_rossiter jonathan_rossiter] | [[:d:Q46999694|Q46999694]] |- | [[Íomhá:Rabbi Jonathan Sacks zt"l.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336766|Jonathan Sacks]]'' | raibí Briotanach | ''[[:d:Q133485|raibí]]''<br/>''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rabbi_lord_jonathan_sacks rabbi_lord_jonathan_sacks] | [[:d:Q336766|Q336766]] |- | [[Íomhá:John Tepperman (2014).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17145793|Jonathan Tepperman]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_tepperman jonathan_tepperman] | [[:d:Q17145793|Q17145793]] |- | | ''[[:d:Q23662788|Jonathan Trent]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_trent jonathan_trent] | [[:d:Q23662788|Q23662788]] |- | [[Íomhá:Wilker poptech.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18385701|Jonathan Wilker]]'' | | [[ceimiceoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_wilker jonathan_wilker] | [[:d:Q18385701|Q18385701]] |- | [[Íomhá:Zittrain-20080308-crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6274894|Jonathan Zittrain]]'' | | [[saineolaí dlí]]<br/>[[ollamh]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jonathan_zittrain jonathan_zittrain] | [[:d:Q6274894|Q6274894]] |- | [[Íomhá:Jonny Sun at In Conversation at Indigo Chapters - 2017 - IMG 2958 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32064150|Jonny Sun]]'' | | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/jonny_sun jonny_sun] | [[:d:Q32064150|Q32064150]] |- | | ''[[:d:Q2068759|Jor-El]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jor_el jor_el] | [[:d:Q2068759|Q2068759]] |- | [[Íomhá:Goyas 2025 - Jorge Drexler (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q543506|Jorge Drexler]]'' | ceoltóir agus aisteoir Uraguach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1964" | 1964-09-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Uragua]] | [https://www.ted.com/speakers/jorge_drexler jorge_drexler] | [[:d:Q543506|Q543506]] |- | [[Íomhá:NASA Univision Hispanic Education Campaign DVIDS858679 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981462|Jorge Ramos]]'' | iriseoir agus údar Meicsiceach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q270389|léitheoir nuachta]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/jorge_ramos jorge_ramos] | [[:d:Q1981462|Q1981462]] |- | | ''[[:d:Q23759657|Jorge Soto]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jorge_soto jorge_soto] | [[:d:Q23759657|Q23759657]] |- | [[Íomhá:Jose Antonio Vargas 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1865602|Jose Antonio Vargas]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[na hOileáin Fhilipíneacha]] | [https://www.ted.com/speakers/jose_antonio_vargas jose_antonio_vargas] | [[:d:Q1865602|Q1865602]] |- | | ''[[:d:Q23670640|Jose Miguel Sokoloff]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jose_miguel_sokoloff jose_miguel_sokoloff] | [[:d:Q23670640|Q23670640]] |- | [[Íomhá:Joseph DeRisi 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6282538|Joseph DeRisi]]'' | | ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q15634281|vireolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joe_derisi joe_derisi] | [[:d:Q6282538|Q6282538]] |- | [[Íomhá:Joseph DeSimone portrait Innovation Day 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6282541|Joseph DeSimone]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/2457 2457]<br/>[https://www.ted.com/speakers/joseph_desimone joseph_desimone] | [[:d:Q6282541|Q6282541]] |- | | ''[[:d:Q97553147|Joseph E. Ravenell]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joseph_ravenell joseph_ravenell] | [[:d:Q97553147|Q97553147]] |- | [[Íomhá:Joseph Gordon Levitt Sundance Film Festival 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Joseph Gordon-Levitt]] | aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q948329|aisteoir saincharachtair]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-02-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joseph_gordon_levitt joseph_gordon_levitt] | [[:d:Q177311|Q177311]] |- | | ''[[:d:Q23671269|Joseph Kim]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[An Chóiré Thuaidh|Cóiré Thuaidh]] | [https://www.ted.com/speakers/joseph_kim joseph_kim] | [[:d:Q23671269|Q23671269]] |- | | ''[[:d:Q16499778|Joseph Lekuton]]'' | polaiteoir Céiniach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/joseph_lekuton joseph_lekuton] | [[:d:Q16499778|Q16499778]] |- | [[Íomhá:Portrait of Dr. Joseph S. Nye, Jr., Assistant Secretary of Defense, International Security Affairs.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q210362|Joseph Nye]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q16947320|geopolitical analyst]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joseph_nye joseph_nye] | [[:d:Q210362|Q210362]] |- | | ''[[:d:Q123202312|Joseph Redmon]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joseph_redmon joseph_redmon] | [[:d:Q123202312|Q123202312]] |- | [[Íomhá:Josette Sheeran Shiner 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q433934|Josette Sheeran]]'' | taidhleoir Meiriceánach | [[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q16961937|discussion moderator]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/josette_sheeran josette_sheeran] | [[:d:Q433934|Q433934]] |- | | ''[[:d:Q114874716|Josh Giegel]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/josh_giegel josh_giegel] | [[:d:Q114874716|Q114874716]] |- | [[Íomhá:Josh Luber.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783050|Josh Luber]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978-02-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/josh_luber josh_luber] | [[:d:Q23783050|Q23783050]] |- | | ''[[:d:Q87904343|Joshua A Chu-Tan]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/joshua_chu_tan joshua_chu_tan] | [[:d:Q87904343|Q87904343]] |- | [[Íomhá:Joshua-foer-2007.png|center|128px]] | ''[[:d:Q16729033|Joshua Foer]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joshua_foer joshua_foer] | [[:d:Q16729033|Q16729033]] |- | | ''[[:d:Q6289972|Joshua Klein]]'' | | | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joshua_klein joshua_klein] | [[:d:Q6289972|Q6289972]] |- | | ''[[:d:Q6290132|Joshua Prager]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1469 1469]<br/>[https://www.ted.com/speakers/joshua_prager joshua_prager] | [[:d:Q6290132|Q6290132]] |- | | ''[[:d:Q6290134|Joshua Ramus]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joshua_prince_ramus joshua_prince_ramus] | [[:d:Q6290134|Q6290134]] |- | [[Íomhá:Joshua Roman (TED 2011).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6290164|Joshua Roman]]'' | | ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-12-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joshua_roman joshua_roman] | [[:d:Q6290164|Q6290164]] |- | [[Íomhá:Etech05 Joshua1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3539667|Joshua Schachter]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q778274|infheisteoir aingeal]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/joshua_schachter joshua_schachter] | [[:d:Q3539667|Q3539667]] |- | | ''[[:d:Q6290197|Joshua Silver]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q12013238|oftailmeolaí]]'' | data-sort-value="1953" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/joshua_silver joshua_silver] | [[:d:Q6290197|Q6290197]] |- | | ''[[:d:Q23656020|Joshua Walters]]'' | | [[fuirseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joshua_walters joshua_walters] | [[:d:Q23656020|Q23656020]] |- | [[Íomhá:Jose Andres.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3751091|José Andrés]]'' | | ''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>''[[:d:Q3427922|bialannaí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Spáinn]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/jose_andres jose_andres] | [[:d:Q3751091|Q3751091]] |- | [[Íomhá:Antonio ABREU.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q671147|José Antonio Abreu]]'' | ceoltóir Veiniséalach | ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q765778|orgánaí]]''<br/>''[[:d:Q5371902|cruitchláraí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1939" | 1939-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Veiniséala]] | [https://www.ted.com/speakers/jose_antonio_abreu jose_antonio_abreu] | [[:d:Q671147|Q671147]] |- | | ''[[:d:Q23662467|José Bowen]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jose_bowen jose_bowen] | [[:d:Q23662467|Q23662467]] |- | | ''[[:d:Q123702639|Jota Samper]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/jota_samper jota_samper] | [[:d:Q123702639|Q123702639]] |- | [[Íomhá:Joy Buolamwini, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q31359093|Joy Buolamwini]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/joy_buolamwini joy_buolamwini] | [[:d:Q31359093|Q31359093]] |- | | ''[[:d:Q23729164|Joy Sun]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/joy_sun joy_sun] | [[:d:Q23729164|Q23729164]] |- | [[Íomhá:Joy Wolfram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57017996|Joy Wolfram]]'' | | ''[[:d:Q88105809|nanoscientist]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/joy_wolfram joy_wolfram] | [[:d:Q57017996|Q57017996]] |- | [[Íomhá:JR (artist) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1312565|JR]]'' | ealaíontóir Francach | ''[[:d:Q19890761|artivist]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q15095148|ealaíontóir graifítí]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q21477194|contemporary artist]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Araibis]] | [https://www.ted.com/speakers/jr jr] | [[:d:Q1312565|Q1312565]] |- | [[Íomhá:Juan Enríquez - PopTech 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15454884|Juan Enríquez]]'' | polaiteoir Meicsiceach | ''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/juan_enriquez juan_enriquez] | [[:d:Q15454884|Q15454884]] |- | [[Íomhá:Jude Kelly @ Edge Hill Station, Liverpool - 2460482450.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6302366|Jude Kelly]]'' | | ''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/jude_kelly jude_kelly] | [[:d:Q6302366|Q6302366]] |- | [[Íomhá:Judith Heumann, 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6303462|Judith Heumann]]'' | | ''[[:d:Q61857538|gníomhaí ar son cearta daoine faoi mhíchumas]]''<br/>''[[:d:Q212238|státseirbhíseach]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-12-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/judith_heumann judith_heumann] | [[:d:Q6303462|Q6303462]] |- | [[Íomhá:2012 at Elon University 14 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6303488|Judith Jamison]]'' | damhsóir Meiriceánach | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q1797162|stiúrthóir ealaíne]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/judith_jamison judith_jamison] | [[:d:Q6303488|Q6303488]] |- | | ''[[:d:Q24053213|Judson Brewer]]'' | | [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/judson_brewer judson_brewer] | [[:d:Q24053213|Q24053213]] |- | | ''[[:d:Q23671268|Judy MacDonald Johnston]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/judy_macdonald_johnston judy_macdonald_johnston] | [[:d:Q23671268|Q23671268]] |- | [[Íomhá:Julia Bacha Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q519340|Julia Bacha]]'' | stiúrthóir scannán Brasaíleach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/1039 1039]<br/>[https://www.ted.com/speakers/julia_bacha julia_bacha] | [[:d:Q519340|Q519340]] |- | [[Íomhá:20150126 Julia Galef 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q19873435|Julia Galef]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-07-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/julia_galef julia_galef] | [[:d:Q19873435|Q19873435]] |- | [[Íomhá:Julia Gillard.jpg|center|128px]] | [[Julia Gillard]] | polaiteoir agus dlíodóir Astrálach agus 27ú Príomh-Aire na hAstráile (rugadh 1961) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-09-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/julia_gillard julia_gillard] | [[:d:Q41563|Q41563]] |- | [[Íomhá:Julia Shaw 2018-03-10 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26996789|Julia Shaw]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-01-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/julia_shaw julia_shaw] | [[:d:Q26996789|Q26996789]] |- | [[Íomhá:Sweeney julia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q270774|Julia Sweeney]]'' | | ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/julia_sweeney julia_sweeney] | [[:d:Q270774|Q270774]] |- | | ''[[:d:Q112555393|Julia Watson]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/julia_watson julia_watson] | [[:d:Q112555393|Q112555393]] |- | [[Íomhá:Julian Assange at 2025 Cannes The Six Billion Dollar Man Photocall (cropped).jpg|center|128px]] | [[Julian Assange]] | | ''[[:d:Q19890746|gníomhaí Idirlín]]''<br/>[[haiceálaí]]<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q26102|sceithire]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/julian_assange julian_assange] | [[:d:Q360|Q360]] |- | [[Íomhá:Julian Baggini-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q737519|Julian Baggini]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-09-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/julian_baggini julian_baggini] | [[:d:Q737519|Q737519]] |- | | ''[[:d:Q117256119|Julian Burschka]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/julian_burschka julian_burschka] | [[:d:Q117256119|Q117256119]] |- | [[Íomhá:The Power of Sound - Thursday (Dovregubben) - NMD 2013 (8723048924) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795650|Julian Treasure]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958-04-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/julian_treasure julian_treasure] | [[:d:Q23795650|Q23795650]] |- | [[Íomhá:Julián Delgado Lopera (born 1988) in the video 'Juli Delgado Lopera and Myriam Gurba in conversation'.png|center|128px]] | ''[[:d:Q30068176|Juliana Delgado Lopera]]'' | | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Cholóim]] | [https://www.ted.com/speakers/julian_delgado_lopera julian_delgado_lopera] | [[:d:Q30068176|Q30068176]] |- | | ''[[:d:Q23785249|Juliana Machado Ferreira]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/juliana_machado_ferreira juliana_machado_ferreira] | [[:d:Q23785249|Q23785249]] |- | [[Íomhá:Juliana Rotich - World Economic Forum on Africa 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51700|Juliana Rotich]]'' | | ''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/juliana_rotich juliana_rotich] | [[:d:Q51700|Q51700]] |- | | ''[[:d:Q23657214|Julie Burstein]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/julie_burstein julie_burstein] | [[:d:Q23657214|Q23657214]] |- | [[Íomhá:Julie Cordua, CEO of Thorn Skoll Awardee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97766892|Julie Cordua]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/julie_cordua julie_cordua] | [[:d:Q97766892|Q97766892]] |- | [[Íomhá:JLHHeadShot2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107822851|Julie Lythcott-Haims]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/julie_lythcott_haims julie_lythcott_haims] | [[:d:Q107822851|Q107822851]] |- | [[Íomhá:Julie Gottman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50810346|Julie Schwartz Gottman]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''<br/>''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/julie_gottman julie_gottman] | [[:d:Q50810346|Q50810346]] |- | [[Íomhá:Julie Taymor at Opening Ceremony of the Tokyo International Film Festival 2022 (52461091576).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q240490|Julie Taymor]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1323191|dearthóir feisteas]]''<br/>''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q28054786|opera director]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q11613590|theatre designer]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-12-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/julie_taymor julie_taymor] | [[:d:Q240490|Q240490]] |- | | ''[[:d:Q6308612|Julieanna Richardson]]'' | dlíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/julieanna_l_richardson julieanna_l_richardson] | [[:d:Q6308612|Q6308612]] |- | | ''[[:d:Q104130163|Juliet K Brophy]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/juliet_brophy juliet_brophy] | [[:d:Q104130163|Q104130163]] |- | [[Íomhá:Juliet Schor in CORE project interview.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6308905|Juliet Schor]]'' | socheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/juliet_schor juliet_schor] | [[:d:Q6308905|Q6308905]] |- | [[Íomhá:Julius Maada Bio - 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q283829|Julius Maada Bio]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q189290|oifigeach míleata]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Siarra Leon]] | [https://www.ted.com/speakers/julius_maada_bio julius_maada_bio] | [[:d:Q283829|Q283829]] |- | [[Íomhá:Jun Wang at the HGM 2015 meeting.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16027697|Jun Wang]]'' | taighdeoir | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/jun_wang jun_wang] | [[:d:Q16027697|Q16027697]] |- | | ''[[:d:Q52450865|Juna Kollmeier]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/juna_kollmeier juna_kollmeier] | [[:d:Q52450865|Q52450865]] |- | | ''[[:d:Q95948649|June P Tangney]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/june_tangney june_tangney] | [[:d:Q95948649|Q95948649]] |- | [[Íomhá:June Sarpong at 2025 SXSW London.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15972568|June Sarpong]]'' | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/june_sarpong june_sarpong] | [[:d:Q15972568|Q15972568]] |- | [[Íomhá:Jupta Itoewaki, 3.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q92067916|Jupta Lilian Itoewaki]]'' | | ''[[:d:Q2824523|comhalta boird]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q11085831|ateangaire]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Suranam]] | [https://www.ted.com/speakers/jupta_itoewaki jupta_itoewaki] | [[:d:Q92067916|Q92067916]] |- | [[Íomhá:Justin Baldoni in 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1303706|Justin Baldoni]]'' | aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1984" | 1984-01-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/justin_baldoni justin_baldoni] | [[:d:Q1303706|Q1303706]] |- | [[Íomhá:Justin Davidson introduces his book Magnetic City at Columbia GSAPP.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6317508|Justin Davidson]]'' | criticeoir Meiriceánach | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1350157|criticeoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q6430706|léirmheastóir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/justin_davidson justin_davidson] | [[:d:Q6317508|Q6317508]] |- | | ''[[:d:Q23657166|Justin Hall-Tipping]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/justin_hall_tipping justin_hall_tipping] | [[:d:Q23657166|Q23657166]] |- | [[Íomhá:Justin J Pearson August 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q116739449|Justin Pearson]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-01-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/justin_j_pearson justin_j_pearson] | [[:d:Q116739449|Q116739449]] |- | | ''[[:d:Q10313432|Júlio Gil]]'' | ailtire Portaingéalach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1924" | 1924-04-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Phortaingéil]] | [https://www.ted.com/speakers/julio_gil julio_gil] | [[:d:Q10313432|Q10313432]] |- | [[Íomhá:Megan McArthur, official portrait (2020) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q240701|K. Megan McArthur]]'' | | [[spásaire]]<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/megan_mcarthur megan_mcarthur] | [[:d:Q240701|Q240701]] |- | | ''[[:d:Q126490660|Kade Crockford]]'' | | ''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]''<br/>[[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kade_crockford kade_crockford] | [[:d:Q126490660|Q126490660]] |- | | ''[[:d:Q90253693|Kaeli Swift]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/kaeli_swift kaeli_swift] | [[:d:Q90253693|Q90253693]] |- | [[Íomhá:Kai-Fu Lee in September 2026 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q699605|Kai-Fu Lee]]'' | fear gnó Téavánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1265807|eolaí faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Téaváin]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kai_fu_lee kai_fu_lee] | [[:d:Q699605|Q699605]] |- | [[Íomhá:Kailash Satyarthi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3442375|Kailash Satyarthi]]'' | | ''[[:d:Q85305832|children's rights activist]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/kailash_satyarthi kailash_satyarthi] | [[:d:Q3442375|Q3442375]] |- | [[Íomhá:Kaitlyn Sadtler headshot.png|center|128px]] | ''[[:d:Q88258658|Kaitlyn Sadtler]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kaitlyn_sadtler kaitlyn_sadtler] | [[:d:Q88258658|Q88258658]] |- | [[Íomhá:Kakenya Ntaiya.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18386676|Kakenya Ntaiya]]'' | | ''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q8359428|gníomhaí sóisialta]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/kakenya_ntaiya kakenya_ntaiya] | [[:d:Q18386676|Q18386676]] |- | [[Íomhá:WebsterHall2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q445648|Kaki King]]'' | giotáraí Meiriceánach | ''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kaki_king kaki_king] | [[:d:Q445648|Q445648]] |- | | ''[[:d:Q6355487|Kamal Meattle]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/kamal_meattle kamal_meattle] | [[:d:Q6355487|Q6355487]] |- | | ''[[:d:Q70058569|Kamau Gachigi]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kamau_gachigi kamau_gachigi] | [[:d:Q70058569|Q70058569]] |- | | ''[[:d:Q23759742|Kare Anderson]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kare_anderson kare_anderson] | [[:d:Q23759742|Q23759742]] |- | [[Íomhá:Karen Armstrong.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q256548|Karen Armstrong]]'' | | ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3155377|Islamicist]]''<br/>''[[:d:Q17488357|historian of religion]]''<br/>''[[:d:Q19829980|religious studies scholar]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-11-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_armstrong karen_armstrong] | [[:d:Q256548|Q256548]] |- | [[Íomhá:Bakker Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58804715|Karen Bakker]]'' | tíreolaí Ceanadach | ''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_bakker karen_bakker] | [[:d:Q58804715|Q58804715]] |- | | ''[[:d:Q23830953|Karen Bass]]'' | | [[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/karen_bass karen_bass] | [[:d:Q23830953|Q23830953]] |- | [[Íomhá:Karen B. DeSalvo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16198214|Karen DeSalvo]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_desalvo karen_desalvo] | [[:d:Q16198214|Q16198214]] |- | | ''[[:d:Q43199273|Karen G. Lloyd]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[micribhitheolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/karen_lloyd karen_lloyd] | [[:d:Q43199273|Q43199273]] |- | [[Íomhá:Karen Tse.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6369726|Karen I. Tse]]'' | gníomhaí Eilvéiseach | | data-sort-value="1964" | 1964-10-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_tse karen_tse] | [[:d:Q6369726|Q6369726]] |- | | ''[[:d:Q6369738|Karen Jean Meech]]'' | | [[réalteolaí]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_j_meech karen_j_meech] | [[:d:Q6369738|Q6369738]] |- | [[Íomhá:Karen Scrivener mg 2616-b.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59306305|Karen Scrivener]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_scrivener karen_scrivener] | [[:d:Q59306305|Q59306305]] |- | [[Íomhá:Karen Thompson Walker 2025 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6370083|Karen Thompson Walker]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q2516852|literary editor]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_t_walker karen_t_walker] | [[:d:Q6370083|Q6370083]] |- | [[Íomhá:Karen Willcox MNZM (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56744321|Karen Willcox]]'' | | [[matamaiticeoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/karen_willcox karen_willcox] | [[:d:Q56744321|Q56744321]] |- | [[Íomhá:I Am Because You Are (17715083350) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19609479|Karim Abouelnaga]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-12-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/karim_abouelnaga karim_abouelnaga] | [[:d:Q19609479|Q19609479]] |- | [[Íomhá:Karima Bennoune (2014).png|center|128px]] | ''[[:d:Q23759696|Karima Bennoune]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[ollamh]]<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-06-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ailgéir]] | [https://www.ted.com/speakers/karima_bennoune karima_bennoune] | [[:d:Q23759696|Q23759696]] |- | | ''[[:d:Q23008042|Karin Öberg]]'' | | [[ceimiceoir]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/karin_oeberg karin_oeberg] | [[:d:Q23008042|Q23008042]] |- | [[Íomhá:Karissa wikipedia2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63190411|Karissa Sanbonmatsu]]'' | | ''[[:d:Q84505215|structural biologist]]'' | | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/karissa_sanbonmatsu karissa_sanbonmatsu] | [[:d:Q63190411|Q63190411]] |- | [[Íomhá:GDC Europe 2015 Session- Cities- Skylines, a Case Study (Tuesday (20660971258).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28828004|Karoliina Korppoo]]'' | | ''[[:d:Q18882335|video game designer]]''<br/>''[[:d:Q54845077|role-playing game designer]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/karoliina_korppoo karoliina_korppoo] | [[:d:Q28828004|Q28828004]] |- | | ''[[:d:Q23783421|Kartick Satyanarayan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kartick_satyanarayan kartick_satyanarayan] | [[:d:Q23783421|Q23783421]] |- | [[Íomhá:Kary Mullis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q157224|Kary Mullis]]'' | bithcheimiceoir Meiriceánach | [[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>[[ceimiceoir]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kary_mullis kary_mullis] | [[:d:Q157224|Q157224]] |- | [[Íomhá:Snowden's former house selfie (20140825) (Kashmir Hill).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110064852|Kashmir Hill]]'' | iriseoir agus scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kashmir_hill kashmir_hill] | [[:d:Q110064852|Q110064852]] |- | | ''[[:d:Q54892135|Kasiva Mutua]]'' | | ''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]'' | data-sort-value="1980" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/kasiva_mutua kasiva_mutua] | [[:d:Q54892135|Q54892135]] |- | | ''[[:d:Q46805725|Kate A Stafford]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kate_stafford kate_stafford] | [[:d:Q46805725|Q46805725]] |- | | ''[[:d:Q55114635|Kate Bowler]]'' | | ''[[:d:Q19829980|religious studies scholar]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kate_bowler kate_bowler] | [[:d:Q55114635|Q55114635]] |- | [[Íomhá:Kate Darling 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q67188911|Kate Darling]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[eolaí]]<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_darling kate_darling] | [[:d:Q67188911|Q67188911]] |- | [[Íomhá:Kate Fagan at LA Times Festival of Books 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23664138|Kate Fagan]]'' | cispheileadóir Meiriceánach (1981-) | ''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q11313148|scríbhneoir spóirt]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-11-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_fagan_TEDxBoston20220516-50508 kate_fagan_TEDxBoston20220516-50508] | [[:d:Q23664138|Q23664138]] |- | [[Íomhá:Decoded speaker 2011 (6308556603).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23784307|Kate Hartman]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/898 898]<br/>[https://www.ted.com/speakers/kate_hartman kate_hartman] | [[:d:Q23784307|Q23784307]] |- | | ''[[:d:Q64901031|Kate Lister]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q13418253|focleolaí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_lister kate_lister] | [[:d:Q64901031|Q64901031]] |- | [[Íomhá:Kate Marvel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55640226|Kate Marvel]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_marvel kate_marvel] | [[:d:Q55640226|Q55640226]] |- | [[Íomhá:Kate Orff - Climate Change and the Scales of Environment (24705846441) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6375703|Kate Orff]]'' | ailtire Meiriceánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q2815948|ailtire tírdhreacha]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_orff kate_orff] | [[:d:Q6375703|Q6375703]] |- | [[Íomhá:Kate Raworth, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q37424557|Kate Raworth]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_raworth kate_raworth] | [[:d:Q37424557|Q37424557]] |- | [[Íomhá:-rpTEN - Tag 1 (26750367556).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670574|Kate Stone]]'' | | [[eolaí]] | | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/kate_stone kate_stone] | [[:d:Q23670574|Q23670574]] |- | [[Íomhá:Katharine Hayhoe at the 2023 US-Canada Summit (52807393435) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15429497|Katharine Hayhoe]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16529590|eolaí comhshaoil]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/katharine_hayhoe katharine_hayhoe] | [[:d:Q15429497|Q15429497]] |- | | ''[[:d:Q80672929|Katharine Wilkinson]]'' | comhshaolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katharine_wilkinson katharine_wilkinson] | [[:d:Q80672929|Q80672929]] |- | | ''[[:d:Q83811568|Katherine Eban]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/katherine_eban katherine_eban] | [[:d:Q83811568|Q83811568]] |- | | ''[[:d:Q23795674|Katherine Fulton]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/katherine_fulton katherine_fulton] | [[:d:Q23795674|Q23795674]] |- | [[Íomhá:Katherine M Gehl.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41694025|Katherine Gehl]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/katherine_gehl katherine_gehl] | [[:d:Q41694025|Q41694025]] |- | | ''[[:d:Q23301824|Katherine Kuchenbecker]]'' | | ''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/katherine_kuchenbecker katherine_kuchenbecker] | [[:d:Q23301824|Q23301824]] |- | [[Íomhá:Katie Mack-IMG 8876.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q22046575|Katherine Mack]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-05-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katie_mack katie_mack] | [[:d:Q22046575|Q22046575]] |- | [[Íomhá:2023 - Opening night POM 8999 (53329983016) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Katherine Maher]] | | ''[[:d:Q267936|stiúrthóir feidhmiúcháin]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katherine_maher katherine_maher] | [[:d:Q23034479|Q23034479]] |- | [[Íomhá:Katherine Mangu-Ward.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111575379|Katherine Mangu-Ward]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katherine_mangu_ward katherine_mangu_ward] | [[:d:Q111575379|Q111575379]] |- | [[Íomhá:Kathleen McGinty (2015).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6376840|Kathleen McGinty]]'' | polaiteoir agus oifigeach Meiriceánach (rugadh 1963) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-05-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katie_mcginty katie_mcginty] | [[:d:Q6376840|Q6376840]] |- | | ''[[:d:Q61161958|Kathryn A Whitehead]]'' | | [[ceimiceoir]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kathryn_a_whitehead kathryn_a_whitehead] | [[:d:Q61161958|Q61161958]] |- | | ''[[:d:Q90656504|Kathryn E. Ackerman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q4531850|inchríneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kate_ackerman_TEDxBoston20220516-50508 kate_ackerman_TEDxBoston20220516-50508] | [[:d:Q90656504|Q90656504]] |- | | ''[[:d:Q6377078|Kathryn Kolbert]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kathryn_kolbert kathryn_kolbert] | [[:d:Q6377078|Q6377078]] |- | | ''[[:d:Q61590783|Kathryn Mannix]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kathryn_mannix kathryn_mannix] | [[:d:Q61590783|Q61590783]] |- | [[Íomhá:Kathryn Schulz - official author photo (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3194102|Kathryn Schulz]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kathryn_schulz kathryn_schulz] | [[:d:Q3194102|Q3194102]] |- | [[Íomhá:Katie Bouman answers questions about the Event Horizon Telescope project.jpg|center|128px]] | [[Katie Bouman]] | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-05-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katie_bouman katie_bouman] | [[:d:Q63080922|Q63080922]] |- | | ''[[:d:Q63147154|Katie Fahey]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/katie_fahey katie_fahey] | [[:d:Q63147154|Q63147154]] |- | [[Íomhá:Katie Hinde speaks at NIH in 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41201157|Katie Hinde]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>[[bitheolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/katie_hinde katie_hinde] | [[:d:Q41201157|Q41201157]] |- | | ''[[:d:Q117221963|Katie Hood]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/katie_hood katie_hood] | [[:d:Q117221963|Q117221963]] |- | [[Íomhá:Katie Paterson (17055627890).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16734263|Katie Paterson]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/katie_paterson katie_paterson] | [[:d:Q16734263|Q16734263]] |- | [[Íomhá:Performance artist Kat Kai Koi-Kes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54921856|Katlego Kai Kolanyane-Kesupile]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q1759246|léiritheoir drámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q19890761|artivist]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-01 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[an Bhotsuáin]] | [https://www.ted.com/speakers/katlego_kolanyane_kesupile katlego_kolanyane_kesupile] | [[:d:Q54921856|Q54921856]] |- | [[Íomhá:Katrina Spade Headshot 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55081332|Katrina Spade]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/katrina_spade katrina_spade] | [[:d:Q55081332|Q55081332]] |- | [[Íomhá:Kavita N. Ramdas World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6379296|Kavita Ramdas]]'' | gníomhaí Meiriceánach | [[eolaí]] | data-sort-value="1963" | 1963<br/>1962-09-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/kavita_ramdas kavita_ramdas] | [[:d:Q6379296|Q6379296]] |- | [[Íomhá:Kay tye.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21526064|Kay Tye]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kay_tye kay_tye] | [[:d:Q21526064|Q21526064]] |- | | ''[[:d:Q126744986|KC Davis]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kc_davis_TEDxMileHigh20220806-51475 kc_davis_TEDxMileHigh20220806-51475] | [[:d:Q126744986|Q126744986]] |- | | ''[[:d:Q90813027|Keely A. Muscatell]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keely_muscatell keely_muscatell] | [[:d:Q90813027|Q90813027]] |- | | ''[[:d:Q112713989|Keenan Scott II]]'' | | ''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>[[aisteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keenan_scott_ii keenan_scott_ii] | [[:d:Q112713989|Q112713989]] |- | [[Íomhá:KeesMoeliker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493781|Kees Moeliker]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/kees_moeliker kees_moeliker] | [[:d:Q4493781|Q4493781]] |- | [[Íomhá:TED Magic Show.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5566371|Keith Barry]]'' | | ''[[:d:Q15855449|draíodóir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-10-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/keith_barry keith_barry] | [[:d:Q5566371|Q5566371]] |- | | ''[[:d:Q23782683|Keith Bellows]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keith_bellows keith_bellows] | [[:d:Q23782683|Q23782683]] |- | | ''[[:d:Q63036933|Keith Kirkland]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keith_kirkland keith_kirkland] | [[:d:Q63036933|Q63036933]] |- | | ''[[:d:Q23661670|Keith Nolan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keith_nolan keith_nolan] | [[:d:Q23661670|Q23661670]] |- | [[Íomhá:Keith Schacht.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6384989|Keith Schacht]]'' | duine gnó | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-12-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/keith_schacht keith_schacht] | [[:d:Q6384989|Q6384989]] |- | [[Íomhá:Keller Rinaudo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23713542|Keller Rinaudo]]'' | | ''[[:d:Q3951423|dreapadóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keller_rinaudo keller_rinaudo] | [[:d:Q23713542|Q23713542]] |- | [[Íomhá:Kelli Anderson 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662160|Kelli Anderson]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kelli_anderson kelli_anderson] | [[:d:Q23662160|Q23662160]] |- | | ''[[:d:Q23712681|Kelli Swazey]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kelli_swazey kelli_swazey] | [[:d:Q23712681|Q23712681]] |- | | ''[[:d:Q16216668|Kelly McGonigal]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-10-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kelly_mcgonigal kelly_mcgonigal] | [[:d:Q16216668|Q16216668]] |- | | ''[[:d:Q59828743|Kelly Richmond Pope]]'' | | ''[[:d:Q8142883|coireolaí]]''<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q5468697|forensic accountant]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kelly_richmond_pope kelly_richmond_pope] | [[:d:Q59828743|Q59828743]] |- | [[Íomhá:Kelly Wanser speaking.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124304813|Kelly Wanser]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kelly_wanser kelly_wanser] | [[:d:Q124304813|Q124304813]] |- | | ''[[:d:Q59675801|Kelsey Johnson]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kelsey_johnson kelsey_johnson] | [[:d:Q59675801|Q59675801]] |- | [[Íomhá:K Leonard Oxford Grad-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6386502|Kelsey T. Leonard]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kelsey_leonard kelsey_leonard] | [[:d:Q6386502|Q6386502]] |- | [[Íomhá:Dr Kemi Dasilva Ibru.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123688006|Kemi DaSilva-Ibru]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q2640827|gínéiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q13638192|obstatraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/kemi_dasilva_ibru kemi_dasilva_ibru] | [[:d:Q123688006|Q123688006]] |- | [[Íomhá:Ken-Goldberg-Apr-2019-med-res.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6387683|Ken Goldberg]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q6934789|ealaíontóir ilmheán]]''<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ken_goldberg ken_goldberg] | [[:d:Q6387683|Q6387683]] |- | [[Íomhá:KenJenningsByPhilKonstantin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q186|Ken Jennings]]'' | | ''[[:d:Q1709010|innealtóir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q47454185|game show contestant]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q61747890|cluichire síceolaíoch]]''<br/>''[[:d:Q22662561|óstach seó cluichí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ken_jennings ken_jennings] | [[:d:Q186|Q186]] |- | [[Íomhá:Sir Ken Robinson (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q718012|Ken Robinson]]'' | | ''[[:d:Q13423598|education expert]]''<br/>''[[:d:Q1758037|ceann comhairle]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>''[[:d:Q736415|conferencier]]''<br/>''[[:d:Q106638245|rannpháirtí i gclár faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sir_ken_robinson sir_ken_robinson] | [[:d:Q718012|Q718012]] |- | | ''[[:d:Q6389224|Kenichi Ebina]]'' | damhsóir Seapánach | ''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/kenichi_ebina kenichi_ebina] | [[:d:Q6389224|Q6389224]] |- | [[Íomhá:Kenneth Chenault.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q516550|Kenneth Chenault]]'' | feidhmeannach gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1951" | 1951-06-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ken_chenault ken_chenault] | [[:d:Q516550|Q516550]] |- | [[Íomhá:Kenneth Cukier.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23729173|Kenneth Cukier]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/kenneth_cukier kenneth_cukier] | [[:d:Q23729173|Q23729173]] |- | | ''[[:d:Q6390295|Kenneth Kamler]]'' | | ''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]''<br/>[[máinlia]] | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ken_kamler ken_kamler] | [[:d:Q6390295|Q6390295]] |- | [[Íomhá:Kenneth J. Lacovara with Dreadnoughtus femur.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17517145|Kenneth Lacovara]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kenneth_lacovara kenneth_lacovara] | [[:d:Q17517145|Q17517145]] |- | | ''[[:d:Q23769238|Kenneth Shinozuka]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kenneth_shinozuka kenneth_shinozuka] | [[:d:Q23769238|Q23769238]] |- | | ''[[:d:Q6391818|Kent Larson]]'' | ailtire Meiriceánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kent_larson kent_larson] | [[:d:Q6391818|Q6391818]] |- | [[Íomhá:Dr. Keolu Fox.png|center|128px]] | ''[[:d:Q92662381|Keolu Fox]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/keolu_fox keolu_fox] | [[:d:Q92662381|Q92662381]] |- | [[Íomhá:Keren Elazari at the SingularityU The Netherlands Summit 2016 (29027689414) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23728252|Keren Elazari]]'' | | ''[[:d:Q28344495|comhairleoir slándála ríomhaireachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18922761|white hat]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/keren_elezari keren_elezari] | [[:d:Q23728252|Q23728252]] |- | | ''[[:d:Q23662144|Kevin Allocca]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_allocca kevin_allocca] | [[:d:Q23662144|Q23662144]] |- | [[Íomhá:Kevin Bales at Chatham House 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1740079|Kevin Bales]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kevin_bales kevin_bales] | [[:d:Q1740079|Q1740079]] |- | | ''[[:d:Q23712692|Kevin Breel]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_breel kevin_breel] | [[:d:Q23712692|Q23712692]] |- | | ''[[:d:Q16159323|Kevin Briggs]]'' | | ''[[:d:Q384593|garda]]'' | data-sort-value="1965" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kevin_briggs kevin_briggs] | [[:d:Q16159323|Q16159323]] |- | | ''[[:d:Q117863301|Kevin J. Krizek]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_j_krizek kevin_j_krizek] | [[:d:Q117863301|Q117863301]] |- | | ''[[:d:Q88134979|Kevin Jones]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_jones kevin_jones] | [[:d:Q88134979|Q88134979]] |- | [[Íomhá:Kevin Kelly in 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2707355|Kevin Kelly]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q45916492|comhbhunaitheoir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kevin_kelly kevin_kelly] | [[:d:Q2707355|Q2707355]] |- | | ''[[:d:Q6397296|Kevin R. Stone]]'' | máinlia Meiriceánach | [[máinlia]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kevin_stone kevin_stone] | [[:d:Q6397296|Q6397296]] |- | [[Íomhá:Kevin Roose.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24248260|Kevin Roose]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_roose kevin_roose] | [[:d:Q24248260|Q24248260]] |- | [[Íomhá:Kevin Rudd DFAT (smile).jpg|center|128px]] | [[Kevin Rudd]] | polaiteoir Astrálach agus 26ú Príomh-Aire na hAstráile | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[ceannaire rialtais]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/kevin_rudd kevin_rudd] | [[:d:Q43135|Q43135]] |- | [[Íomhá:Kevin Slavin (5417557447).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23656201|Kevin Slavin]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_slavin kevin_slavin] | [[:d:Q23656201|Q23656201]] |- | [[Íomhá:At the WEF in Davos- Kevin Surace (5851680253).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6397572|Kevin Surace]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kevin_surace kevin_surace] | [[:d:Q6397572|Q6397572]] |- | | ''[[:d:Q101443338|Kevin Toolis]]'' | | ''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_toolis kevin_toolis] | [[:d:Q101443338|Q101443338]] |- | | ''[[:d:Q90746452|Kevin Y Njabo]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/kevin_njabo kevin_njabo] | [[:d:Q90746452|Q90746452]] |- | [[Íomhá:Keyu Jin, 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q76713918|Keyu Jin]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/keyu_jin keyu_jin] | [[:d:Q76713918|Q76713918]] |- | | ''[[:d:Q23769225|Khadija Gbla]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/khadija_gbla khadija_gbla] | [[:d:Q23769225|Q23769225]] |- | [[Íomhá:Khalida Brohi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20987867|Khalida Brohi]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Phacastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/2043 2043]<br/>[https://www.ted.com/speakers/khalida_brohi khalida_brohi] | [[:d:Q20987867|Q20987867]] |- | | ''[[:d:Q87609577|Khalil B Ramadi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/khalil_ramadi khalil_ramadi] | [[:d:Q87609577|Q87609577]] |- | | ''[[:d:Q122841509|Kiana Hayeri]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/kiana_hayeri kiana_hayeri] | [[:d:Q122841509|Q122841509]] |- | | ''[[:d:Q23795688|Kim Gorgens]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kim_gorgens kim_gorgens] | [[:d:Q23795688|Q23795688]] |- | | ''[[:d:Q19893432|Kim Katrin Milan]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[ealaíontóir]]<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q974144|oideoir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-03-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kim_katrin_milan kim_katrin_milan] | [[:d:Q19893432|Q19893432]] |- | [[Íomhá:Kim Scott WikiPortrait at SXSW 2024 taken March 9, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58326777|Kim Scott]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kim_scott kim_scott] | [[:d:Q58326777|Q58326777]] |- | [[Íomhá:Kim Stanley Robinson by Gage Skidmore 2.jpg|center|128px]] | [[Kim Stanley Robinson]] | scríbhneoir Meiriceánach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kim_stanley_robinson kim_stanley_robinson] | [[:d:Q130779|Q130779]] |- | [[Íomhá:Kimyoungha.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q140135|Kim Young-ha]]'' | scríbhneoir as an gCóiré Theas | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/young_ha_kim young_ha_kim] | [[:d:Q140135|Q140135]] |- | | ''[[:d:Q20684882|Kimberley Motley]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kimberley_motley kimberley_motley] | [[:d:Q20684882|Q20684882]] |- | | ''[[:d:Q113109762|Kimberly G. Noble]]'' | | [[ollamh]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kimberly_noble kimberly_noble] | [[:d:Q113109762|Q113109762]] |- | [[Íomhá:Kimberle Crenshaw 2026 1 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6409990|Kimberlé Crenshaw]]'' | dlí-eolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kimberle_crenshaw kimberle_crenshaw] | [[:d:Q6409990|Q6409990]] |- | [[Íomhá:Dr Kiran Bedi - 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2722085|Kiran Bedi]]'' | | ''[[:d:Q384593|garda]]''<br/>''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q361593|póilín]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/816 816]<br/>[https://www.ted.com/speakers/kiran_bedhi kiran_bedhi] | [[:d:Q2722085|Q2722085]] |- | [[Íomhá:Kiran Bir Sethi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17089348|Kiran Bir Sethi]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-04-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/kiran_sethi kiran_sethi] | [[:d:Q17089348|Q17089348]] |- | [[Íomhá:Kiran Ghandi, 'Madame Ghandi' at 2025 SXSW London.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28545688|Kiran Gandhi]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q386854|drumadóir]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-02-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/madame_gandhi madame_gandhi] | [[:d:Q28545688|Q28545688]] |- | [[Íomhá:Kiran Mazumdar-Shaw HD2014 crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q467215|Kiran Mazumdar-Shaw]]'' | | ''[[:d:Q764811|máistirghrúdaire]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1953" | 1953-03-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/kiran_mazumdar_shaw kiran_mazumdar_shaw] | [[:d:Q467215|Q467215]] |- | [[Íomhá:Kirby Ferguson by Rachel Lovinger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662751|Kirby Ferguson]]'' | | [[stiúrthóir scannán]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kirby_ferguson kirby_ferguson] | [[:d:Q23662751|Q23662751]] |- | | ''[[:d:Q23785264|Kirk Citron]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kirk_citron kirk_citron] | [[:d:Q23785264|Q23785264]] |- | | ''[[:d:Q23661631|Kirk Sorensen]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kirk_sorensen kirk_sorensen] | [[:d:Q23661631|Q23661631]] |- | [[Íomhá:Kirsty Duncan2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3197422|Kirsty Duncan]]'' | polaiteoir Ceanadach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/kirsty_duncan kirsty_duncan] | [[:d:Q3197422|Q3197422]] |- | [[Íomhá:Kishore Mahbubani - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q933957|Kishore Mahbubani]]'' | taidhleoir Singeapórach | [[scríbhneoir]]<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Singeapór]] | [https://www.ted.com/speakers/kishore_mahbubani kishore_mahbubani] | [[:d:Q933957|Q933957]] |- | | ''[[:d:Q23748704|Kitra Cahana]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/kitra_cahana kitra_cahana] | [[:d:Q23748704|Q23748704]] |- | | ''[[:d:Q23657081|Klaus Stadlmann]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/klaus_stadlmann klaus_stadlmann] | [[:d:Q23657081|Q23657081]] |- | | ''[[:d:Q115671327|Knut Haanaes]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/knut_haanaes knut_haanaes] | [[:d:Q115671327|Q115671327]] |- | [[Íomhá:Kotchakorn Voraakhom (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59160125|Kotchakorn Voraakhom]]'' | | ''[[:d:Q2815948|ailtire tírdhreacha]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Téalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/kotchakorn_voraakhom kotchakorn_voraakhom] | [[:d:Q59160125|Q59160125]] |- | [[Íomhá:Kris Tompkins11.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6437293|Kris Tompkins]]'' | caomhantóir Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kristine_tompkins kristine_tompkins] | [[:d:Q6437293|Q6437293]] |- | [[Íomhá:Krista Donaldson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23713567|Krista Donaldson]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/krista_donaldson krista_donaldson] | [[:d:Q23713567|Q23713567]] |- | [[Íomhá:Krista tippett 1050.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q6437693|Krista Tippett]]'' | craoltóir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-11-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/krista_tippett krista_tippett] | [[:d:Q6437693|Q6437693]] |- | [[Íomhá:Kristalina Georgieva Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q265277|Kristalina Georgieva]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1953" | 1953-08-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhulgáir]] | [https://www.ted.com/speakers/kristalina_georgieva kristalina_georgieva] | [[:d:Q265277|Q265277]] |- | | ''[[:d:Q6437748|Kristen Ashburn]]'' | fóta-iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kristen_ashburn kristen_ashburn] | [[:d:Q6437748|Q6437748]] |- | | ''[[:d:Q23760564|Kristen Marhaver]]'' | | [[bitheolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kristen_marhaver kristen_marhaver] | [[:d:Q23760564|Q23760564]] |- | | ''[[:d:Q90329415|Kristen Wenz]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/kristen_wenz kristen_wenz] | [[:d:Q90329415|Q90329415]] |- | [[Íomhá:Kristie L. Ebi, Professor, Center for Health and the Global Environment, University of Washington 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58039850|Kristie L. Ebi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kristie_ebi kristie_ebi] | [[:d:Q58039850|Q58039850]] |- | | ''[[:d:Q57891612|Kristin Poinar]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/kristin_poinar kristin_poinar] | [[:d:Q57891612|Q57891612]] |- | [[Íomhá:Kristina Gjerde.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795680|Kristina Gjerde]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956<br/>1957 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kristina_gjerde kristina_gjerde] | [[:d:Q23795680|Q23795680]] |- | | ''[[:d:Q110816239|Kristopher Alexander]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kris_alexander kris_alexander] | [[:d:Q110816239|Q110816239]] |- | [[Íomhá:AI for Good Global Summit 2018 (42155745511).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27576279|Kriti Sharma]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kriti_sharma kriti_sharma] | [[:d:Q27576279|Q27576279]] |- | | ''[[:d:Q6449926|Kwabena Boahen]]'' | bitheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''<br/>''[[:d:Q26848923|bithinnealtóir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-09-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/kwabena_boahen kwabena_boahen] | [[:d:Q6449926|Q6449926]] |- | [[Íomhá:Kwame Anthony Appiah in 2024 at the Library of Congress Great Hall (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q572741|Kwame Anthony Appiah]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/anthony_appiah anthony_appiah] | [[:d:Q572741|Q572741]] |- | | ''[[:d:Q6451751|Kym Worthy]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kym_worthy kym_worthy] | [[:d:Q6451751|Q6451751]] |- | [[Íomhá:Kyra D. Gaunt 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63699019|Kyra Gaunt]]'' | | ''[[:d:Q17484288|eitnicheoleolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kyra_gaunt kyra_gaunt] | [[:d:Q63699019|Q63699019]] |- | [[Íomhá:Lightbulb-braids.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q64627129|Laetitia Ky]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q3610436|stíleálaí pearsanta]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q3357567|mainicín faisean]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-06-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Cósta Eabhair]] | [https://www.ted.com/speakers/laetitia_ky laetitia_ky] | [[:d:Q64627129|Q64627129]] |- | [[Íomhá:Lakshmi Pratury.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6479908|Lakshmi Pratury]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/lakshmi_pratury lakshmi_pratury] | [[:d:Q6479908|Q6479908]] |- | | ''[[:d:Q23301825|Lalitesh Katragadda]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lalitesh_katragadda lalitesh_katragadda] | [[:d:Q23301825|Q23301825]] |- | [[Íomhá:Laolu Senbanjo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30323325|Laolu Senbanjo]]'' | ealaíontóir | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/laolu_senbanjo laolu_senbanjo] | [[:d:Q30323325|Q30323325]] |- | [[Íomhá:Lara Setrakian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6488591|Lara Setrakian]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1982" | 1982-02-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lara_setrakian lara_setrakian] | [[:d:Q6488591|Q6488591]] |- | [[Íomhá:Larry Brilliant in 2023 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2301314|Larry Brilliant]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/larry_brilliant larry_brilliant] | [[:d:Q2301314|Q2301314]] |- | | ''[[:d:Q6490024|Larry Burns]]'' | fear gnó | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/larry_burns larry_burns] | [[:d:Q6490024|Q6490024]] |- | [[Íomhá:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4934|Larry Page]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-03-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sergey_brin_and_larry_page sergey_brin_and_larry_page] | [[:d:Q4934|Q4934]] |- | | ''[[:d:Q23662777|Larry Smith]]'' | | [[eacnamaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/larry_smith larry_smith] | [[:d:Q23662777|Q23662777]] |- | [[Íomhá:Latif Nasser at TED 2025 by Kaila Colbin-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23760296|Latif Nasser]]'' | | ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-07-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/latif_nasser latif_nasser] | [[:d:Q23760296|Q23760296]] |- | [[Íomhá:LaToya Ruby Frazier (54162833127).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19667999|LaToya Ruby Frazier]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>''[[:d:Q56884373|book artist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/latoya_ruby_frazier latoya_ruby_frazier] | [[:d:Q19667999|Q19667999]] |- | [[Íomhá:Laura Boushnak.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q23767452|Laura Boushnak]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Cuáit]] | [https://www.ted.com/speakers/laura_boushnak laura_boushnak] | [[:d:Q23767452|Q23767452]] |- | | ''[[:d:Q90497004|Laura Galante]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/laura_galante laura_galante] | [[:d:Q90497004|Q90497004]] |- | [[Íomhá:LauraJSnyder.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18207085|Laura J. Snyder]]'' | | [[staraí]]<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/laura_snyder laura_snyder] | [[:d:Q18207085|Q18207085]] |- | | ''[[:d:Q23498217|Laura L. Carstensen]]'' | | [[síceolaí]] | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1277 1277]<br/>[https://www.ted.com/speakers/laura_carstensen laura_carstensen] | [[:d:Q23498217|Q23498217]] |- | [[Íomhá:Dr. Laura M. Boykin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21506394|Laura Marie Boykin]]'' | | ''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/laura_boykin laura_boykin] | [[:d:Q21506394|Q21506394]] |- | | ''[[:d:Q21264244|Laura Robinson]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/laura_robinson laura_robinson] | [[:d:Q21264244|Q21264244]] |- | | ''[[:d:Q20675690|Laura Schulz]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/laura_schulz laura_schulz] | [[:d:Q20675690|Q20675690]] |- | | ''[[:d:Q23769557|Laura Trice]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/laura_trice laura_trice] | [[:d:Q23769557|Q23769557]] |- | [[Íomhá:Laura Vanderkam at Bullish Conference 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112537324|Laura Vanderkam]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/laura_vanderkam laura_vanderkam] | [[:d:Q112537324|Q112537324]] |- | [[Íomhá:Laurel Braitman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16738992|Laurel Braitman]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/laurel_braitman laurel_braitman] | [[:d:Q16738992|Q16738992]] |- | [[Íomhá:Lauren Sallan in 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54704043|Lauren Cole Sallan]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q16037036|paleobiologist]]''<br/>''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lauren_sallan lauren_sallan] | [[:d:Q54704043|Q54704043]] |- | | ''[[:d:Q23798375|Lauren Hodge]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lauren_hodge lauren_hodge] | [[:d:Q23798375|Q23798375]] |- | [[Íomhá:Lauren Zalaznick.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797175|Lauren Zalaznick]]'' | | ''[[:d:Q47541952|leiritheóir]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lauren_zalaznick lauren_zalaznick] | [[:d:Q23797175|Q23797175]] |- | [[Íomhá:Laurie Garrett at Poptech shot by Kris Krug.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11351111|Laurie Garrett]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/laurie_garrett laurie_garrett] | [[:d:Q11351111|Q11351111]] |- | [[Íomhá:Laurie Santos (52733234543).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16215537|Laurie R. Santos]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/laurie_santos laurie_santos] | [[:d:Q16215537|Q16215537]] |- | [[Íomhá:Lawrence Lessig May 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q217790|Lawrence Lessig]]'' | | [[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[ollamh]]<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/larry_lessig larry_lessig] | [[:d:Q217790|Q217790]] |- | | ''[[:d:Q6509162|Leah Buechley]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leah_buechley leah_buechley] | [[:d:Q6509162|Q6509162]] |- | [[Íomhá:LeahChaseAp08Crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6509170|Leah Chase]]'' | cócaire Meiriceánach | ''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q3499072|chef]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leah_chase leah_chase] | [[:d:Q6509170|Q6509170]] |- | | ''[[:d:Q81540695|Leah Garcés]]'' | | ''[[:d:Q11966252|gníomhaí ar son cearta ainmhithe]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-02-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/leah_garces leah_garces] | [[:d:Q81540695|Q81540695]] |- | [[Íomhá:Dr Leana Wen Jan 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6509479|Leana Wen]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-01-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leana_wen leana_wen] | [[:d:Q6509479|Q6509479]] |- | [[Íomhá:Lee Hyeon-seo (2013).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17306046|Lee Hyeon-seo]]'' | gníomhaí as an gCóiré | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1980" | 1980-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[An Chóiré Thuaidh|Cóiré Thuaidh]] | [https://www.ted.com/speakers/hyeonseo_lee hyeonseo_lee] | [[:d:Q17306046|Q17306046]] |- | [[Íomhá:삼성전자 연구원 이진하 트위터 프로필 사진.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21059962|Lee Jin-ha]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/jinha_lee jinha_lee] | [[:d:Q21059962|Q21059962]] |- | | ''[[:d:Q23760283|Lee Mokobe]]'' | | [[file]] | | ''[[:d:Q2449503|fear trasinscneach]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lerato_mokobe lerato_mokobe] | [[:d:Q23760283|Q23760283]] |- | [[Íomhá:LeeSmolinAtHarvard.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q437263|Lee Smolin]]'' | fisiceoir teoiriciúil Meiriceánach (rugadh 1955) | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/lee_smolin lee_smolin] | [[:d:Q437263|Q437263]] |- | [[Íomhá:Picture of Leila Hoteit.png|center|128px]] | ''[[:d:Q111658783|Leila Hoteit]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Liobáin]] | [https://www.ted.com/speakers/leila_hoteit leila_hoteit] | [[:d:Q111658783|Q111658783]] |- | | ''[[:d:Q55854926|Leila Pirhaji]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/leila_pirhaji leila_pirhaji] | [[:d:Q55854926|Q55854926]] |- | [[Íomhá:Leila Takayama - PopTech 2012 - Camden Maine USA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65733114|Leila Takayama]]'' | | ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/leila_takayama leila_takayama] | [[:d:Q65733114|Q65733114]] |- | [[Íomhá:LEILI ANVAR.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3229191|Leili Anvar]]'' | | ''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''<br/>''[[:d:Q16832248|iranologist]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]]<br/>[[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/leili_anvar leili_anvar] | [[:d:Q3229191|Q3229191]] |- | [[Íomhá:Leland Melvin, retired NASA astronaut, speaks at an event to promote the Space4All initiative on June 20, 2024, in the Indian Treaty Room, the White House (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q632907|Leland D. Melvin]]'' | | [[spásaire]]<br/>''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leland_melvin leland_melvin] | [[:d:Q632907|Q632907]] |- | [[Íomhá:Lemn Sissay hopemas xmas partyeventful-org-uk low 18 (5273390039).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6521230|Lemn Sissay]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q135301631|craoltóir]]''<br/>[[file]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-21<br/>1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/lemn_sissay lemn_sissay] | [[:d:Q6521230|Q6521230]] |- | [[Íomhá:Lemon Andersen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6521290|Lemon Andersen]]'' | | [[aisteoir]] | data-sort-value="1975" | 1975-04-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lemon_andersen lemon_andersen] | [[:d:Q6521290|Q6521290]] |- | [[Íomhá:Lennart Green 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5769932|Lennart Green]]'' | | ''[[:d:Q15855449|draíodóir]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/lennart_green lennart_green] | [[:d:Q5769932|Q5769932]] |- | [[Íomhá:Leo Igwe at TAM 7-12-2012.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q6523857|Leo Igwe]]'' | | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q10527030|daonnachaí]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/leo_igwe leo_igwe] | [[:d:Q6523857|Q6523857]] |- | | ''[[:d:Q6524309|Leo Villareal]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q11079476|ealaíontóir digiteach]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leo_villareal leo_villareal] | [[:d:Q6524309|Q6524309]] |- | [[Íomhá:LeonardSusskindStanfordNov2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q203243|Leonard Susskind]]'' | fisiceoir Meiriceánach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q118313857|string theorist]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leonard_susskind leonard_susskind] | [[:d:Q203243|Q203243]] |- | | ''[[:d:Q19664256|Leor Weinberger]]'' | | ''[[:d:Q15634281|vireolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/leor_weinberger leor_weinberger] | [[:d:Q19664256|Q19664256]] |- | [[Íomhá:Lera Boroditsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6528728|Lera Boroditsky]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''<br/>[[ollamh]] | data-sort-value="1976" | 1976-05-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhealarúis]] | [https://www.ted.com/speakers/lera_boroditsky lera_boroditsky] | [[:d:Q6528728|Q6528728]] |- | [[Íomhá:Dr. Leroy Cronin portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6528921|Leroy Cronin]]'' | | [[ceimiceoir]] | data-sort-value="1973" | 1973-06-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/lee_cronin lee_cronin] | [[:d:Q6528921|Q6528921]] |- | | ''[[:d:Q4116838|Lesley Hazleton]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q24262594|scríbhneoir reiligiúnach]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lesley_hazleton lesley_hazleton] | [[:d:Q4116838|Q4116838]] |- | | ''[[:d:Q23656887|Leslie Dodson]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/leslie_dodson leslie_dodson] | [[:d:Q23656887|Q23656887]] |- | [[Íomhá:Leslie Herod.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q28480953|Leslie Herod]]'' | polaiteoir | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/leslie_herod leslie_herod] | [[:d:Q28480953|Q28480953]] |- | | ''[[:d:Q6531033|Leslie Morgan Steiner]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1527 1527]<br/>[https://www.ted.com/speakers/leslie_morgan_steiner leslie_morgan_steiner] | [[:d:Q6531033|Q6531033]] |- | | ''[[:d:Q6531172|Leslie T. Chang]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/leslie_chang leslie_chang] | [[:d:Q6531172|Q6531172]] |- | | ''[[:d:Q115671096|Leticia Gasca]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/leticia_gasca leticia_gasca] | [[:d:Q115671096|Q115671096]] |- | | ''[[:d:Q124728014|Levon Biss]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/levon_biss levon_biss] | [[:d:Q124728014|Q124728014]] |- | [[Íomhá:Headshot Lewis Pugh.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q715979|Lewis Pugh]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q10843402|snámhóir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/lewis_pugh lewis_pugh] | [[:d:Q715979|Q715979]] |- | | ''[[:d:Q23670651|Leyla Acaroglu]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/leyla_acaroglu leyla_acaroglu] | [[:d:Q23670651|Q23670651]] |- | [[Íomhá:Leymah Gbowee (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107037|Leymah Gbowee]]'' | gníomhaí síochána Libéarach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Libéir]] | [https://www.ted.com/speakers/leymah_gbowee leymah_gbowee] | [[:d:Q107037|Q107037]] |- | | ''[[:d:Q9337816|Li-Huei Tsai]]'' | | [[paiteolaí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/li_huei_tsai li_huei_tsai] | [[:d:Q9337816|Q9337816]] |- | [[Íomhá:POPULATED BY ROBOTS HOW CRYPTOCURRENCY WILL RE-OPEN THE ARCTIC (36920210013).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18342403|Liam Young]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1979" | 1979-03-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/liam_young liam_young] | [[:d:Q18342403|Q18342403]] |- | [[Íomhá:Lian Pin Koh, Founding Director, ConservationDrones.org; and Professor of Applied Ecology and Conservation, University of Adelaide (34299001125) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670480|Lian Pin Koh]]'' | | ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lian_pin_koh lian_pin_koh] | [[:d:Q23670480|Q23670480]] |- | [[Íomhá:Liana Finck (30817591717) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62575529|Liana Finck]]'' | | ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/liana_finck liana_finck] | [[:d:Q62575529|Q62575529]] |- | [[Íomhá:Lidia Yuknavitch 2141146.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21067165|Lidia Yuknavitch]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q10843402|snámhóir]]''<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lidia_yuknavitch lidia_yuknavitch] | [[:d:Q21067165|Q21067165]] |- | | ''[[:d:Q112958470|Liene Ozoliņa]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q12347522|eitneagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/liene_ozoli_a liene_ozoli_a] | [[:d:Q112958470|Q112958470]] |- | | ''[[:d:Q6547401|Lil Buck]]'' | damhsóir Meiriceánach | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]''<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lil_buck lil_buck] | [[:d:Q6547401|Q6547401]] |- | [[Íomhá:Lili Haydn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51603|Lili Haydn]]'' | aisteoir agus ceoltóir Ceanadach | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/lili_haydn lili_haydn] | [[:d:Q51603|Q51603]] |- | [[Íomhá:2024-03-08 SXSW-2024 Variety-comedy-awards 04707 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17403226|Lilly Singh]]'' | she was born in rotunda hospital in dublin ireland. she went to st.domincs for her secondary school years and then went to Trinity College. She dropped out of school at age 21 because she got pregnant with her brother&#39;s baby. xxx | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/lilly_singh lilly_singh] | [[:d:Q17403226|Q17403226]] |- | [[Íomhá:Lily Tomlin in 2014.jpg|center|128px]] | [[Lily Tomlin]] | | ''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lily_tomlin lily_tomlin] | [[:d:Q229271|Q229271]] |- | | ''[[:d:Q21552205|Linda A. Hill]]'' | | ''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/linda_hill linda_hill] | [[:d:Q21552205|Q21552205]] |- | | ''[[:d:Q23760269|Linda Cliatt-Wayman]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/linda_cliatt_wayman linda_cliatt_wayman] | [[:d:Q23760269|Q23760269]] |- | [[Íomhá:Linda Liukas at the Data of Tomorrow Conference 2017 (23496747288) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20252140|Linda Liukas]]'' | | [[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/linda_liukas linda_liukas] | [[:d:Q20252140|Q20252140]] |- | [[Íomhá:Lindiwe Masibuko DA MP.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q937119|Lindiwe Mazibuko]]'' | polaiteoir as an Afraic Theas | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/lindiwe_mazibuko lindiwe_mazibuko] | [[:d:Q937119|Q937119]] |- | | ''[[:d:Q89161733|Lindsay C Malloy]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lindsay_malloy lindsay_malloy] | [[:d:Q89161733|Q89161733]] |- | | ''[[:d:Q125649033|Lindsay Morcom]]'' | | ''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/lindsay_morcom lindsay_morcom] | [[:d:Q125649033|Q125649033]] |- | [[Íomhá:Lc3 2018 (263682303) (cropped).jpeg|center|128px]] | [[Linus Torvalds]] | | ''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/linus_torvalds linus_torvalds] | [[:d:Q34253|Q34253]] |- | | ''[[:d:Q23712829|Lisa Bu]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lisa_bu lisa_bu] | [[:d:Q23712829|Q23712829]] |- | [[Íomhá:Lisa Damour 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q79446431|Lisa Damour]]'' | | ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-11-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lisa_damour lisa_damour] | [[:d:Q79446431|Q79446431]] |- | | ''[[:d:Q52394619|Lisa Dyson]]'' | | [[fisiceoir]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lisa_dyson lisa_dyson] | [[:d:Q52394619|Q52394619]] |- | [[Íomhá:Lisa Feldman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6557970|Lisa Feldman Barrett]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/lisa_feldman_barrett lisa_feldman_barrett] | [[:d:Q6557970|Q6557970]] |- | [[Íomhá:Lisa Gansky, entrepreneur, investor and author of The Mesh (15851050897).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6558012|Lisa Gansky]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lisa_gansky lisa_gansky] | [[:d:Q6558012|Q6558012]] |- | | ''[[:d:Q13563157|Lisa Genova]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1970" | 1970-11-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lisa_genova lisa_genova] | [[:d:Q13563157|Q13563157]] |- | [[Íomhá:Lisa Harouni (6783963974).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23661649|Lisa Harouni]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lisa_harouni lisa_harouni] | [[:d:Q23661649|Q23661649]] |- | [[Íomhá:Kofi Portrait.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6558163|Lisa Kristine]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lisa_kristine lisa_kristine] | [[:d:Q6558163|Q6558163]] |- | [[Íomhá:Lisa Margonelli 2011 (6263290261).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797751|Lisa Margonelli]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lisa_margonelli lisa_margonelli] | [[:d:Q23797751|Q23797751]] |- | [[Íomhá:Lisa Mosconi (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65201723|Lisa Mosconi]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lisa_mosconi lisa_mosconi] | [[:d:Q65201723|Q65201723]] |- | [[Íomhá:Lisa P. Jackson official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q445734|Lisa P. Jackson]]'' | ceimiceoir, Stáit Aontaithe Mheiriceá | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[ceimiceoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-02-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lisa_jackson lisa_jackson] | [[:d:Q445734|Q445734]] |- | [[Íomhá:Liu Bolin painted portrait from Laurent Baillet.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q710377|Liu Bolin]]'' | ealaíontóir Síneach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q15095148|ealaíontóir graifítí]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/liu_bolin liu_bolin] | [[:d:Q710377|Q710377]] |- | [[Íomhá:Liu Thai Ker, 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19561233|Liu Thai Ker]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Singeapór]] | [https://www.ted.com/speakers/liu_thai_ker liu_thai_ker] | [[:d:Q19561233|Q19561233]] |- | [[Íomhá:Liv Boeree 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272529|Liv Boeree]]'' | | ''[[:d:Q15295720|imreoir pócair]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1984" | 1984-07-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/liv_boeree liv_boeree] | [[:d:Q272529|Q272529]] |- | | ''[[:d:Q120610499|Liz Fosslien]]'' | | ''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/liz_fosslien liz_fosslien] | [[:d:Q120610499|Q120610499]] |- | | ''[[:d:Q109566748|Liz Ogbu]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/liz_ogbu liz_ogbu] | [[:d:Q109566748|Q109566748]] |- | [[Íomhá:Portrait-liza-donnelly.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6660387|Liza Donnelly]]'' | | ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''<br/>''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/liza_donnelly liza_donnelly] | [[:d:Q6660387|Q6660387]] |- | | ''[[:d:Q51473738|Lonneke Gordijn]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-03-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/lonneke_gordijn lonneke_gordijn] | [[:d:Q51473738|Q51473738]] |- | [[Íomhá:Loretta Napoleoni (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2617501|Loretta Napoleoni]]'' | iriseoir Iodálach | [[iriseoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1155838|comhfhreagraí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iodáil]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/loretta_napoleoni loretta_napoleoni] | [[:d:Q2617501|Q2617501]] |- | [[Íomhá:Loretta Ross The Laura Flanders Show 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50361895|Loretta Ross]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1953" | 1953-08-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/loretta_j_ross loretta_j_ross] | [[:d:Q50361895|Q50361895]] |- | | ''[[:d:Q6681071|Lori Gottlieb]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-20<br/>1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lori_gottlieb lori_gottlieb] | [[:d:Q6681071|Q6681071]] |- | [[Íomhá:Privacy and security in a connected age.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6681722|Lorrie Cranor]]'' | scoláire Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-02-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lorrie_faith_cranor lorrie_faith_cranor] | [[:d:Q6681722|Q6681722]] |- | [[Íomhá:Louie Schwartzberg (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3260256|Louis Schwartzberg]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/louie_schwartzberg louie_schwartzberg] | [[:d:Q3260256|Q3260256]] |- | [[Íomhá:Fresco Louise Foto Henk Thomas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3490296|Louise Fresco]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q17167049|scoláire liteartha]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/louise_fresco louise_fresco] | [[:d:Q3490296|Q3490296]] |- | | ''[[:d:Q454074|Louise Leakey]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>[[seandálaí]]<br/>''[[:d:Q17488316|réamhstaraí]]''<br/>''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/louise_leakey louise_leakey] | [[:d:Q454074|Q454074]] |- | | ''[[:d:Q11763228|Luca Turin]]'' | bitheolaí móilíneach Meiriceánach | ''[[:d:Q5287861|príomhoifigeach teicneolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[cumhrán]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Liobáin]] | [https://www.ted.com/speakers/luca_turin luca_turin] | [[:d:Q11763228|Q11763228]] |- | | ''[[:d:Q90257762|Lucas N. Joppa]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lucas_joppa lucas_joppa] | [[:d:Q90257762|Q90257762]] |- | [[Íomhá:Lucianne Walkowicz (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q23656158|Lucian M. Walkowicz]]'' | | [[réalteolaí]] | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lucianne_walkowicz lucianne_walkowicz] | [[:d:Q23656158|Q23656158]] |- | [[Íomhá:LuciePinson2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q104081019|Lucie Pinson]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/lucie_pinson lucie_pinson] | [[:d:Q104081019|Q104081019]] |- | [[Íomhá:TEDxAmsterdam Live 0511 (5933038975).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16194527|Lucien Engelen]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lucien_engelen lucien_engelen] | [[:d:Q16194527|Q16194527]] |- | | ''[[:d:Q69619569|Lucy C. Hone]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lucy_hone lucy_hone] | [[:d:Q69619569|Q69619569]] |- | | ''[[:d:Q33127640|Lucy Cooke]]'' | | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lucy_cooke lucy_cooke] | [[:d:Q33127640|Q33127640]] |- | [[Íomhá:Lucy McBath, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54358424|Lucy McBath]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q101539|aeróstach]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lucy_mcbath lucy_mcbath] | [[:d:Q54358424|Q54358424]] |- | [[Íomhá:LucyMcRae-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662194|Lucy McRae]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q11977439|interaction designer]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q3317836|modeler]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/lucy_mcrae lucy_mcrae] | [[:d:Q23662194|Q23662194]] |- | | ''[[:d:Q86901696|Ludmila Rattis]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/ludmila_rattis ludmila_rattis] | [[:d:Q86901696|Q86901696]] |- | | ''[[:d:Q23662726|Ludwick Marishane]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ludwick_marishane ludwick_marishane] | [[:d:Q23662726|Q23662726]] |- | | ''[[:d:Q68704888|Luhan Yang]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/luhan_yang luhan_yang] | [[:d:Q68704888|Q68704888]] |- | [[Íomhá:Wikimania 2015 - Day 2 (18) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92984|Luis von Ahn]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-08-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Guatamala]] | [https://www.ted.com/speakers/luis_von_ahn luis_von_ahn] | [[:d:Q92984|Q92984]] |- | | ''[[:d:Q28086279|Luis Zayas]]'' | | ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/luis_zayas luis_zayas] | [[:d:Q28086279|Q28086279]] |- | [[Íomhá:2025-04-29-Luisa Neubauer-Maischberger-2989.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61625543|Luisa Neubauer]]'' | | ''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q901402|tíreolaí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-04-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/luisa_neubauer luisa_neubauer] | [[:d:Q61625543|Q61625543]] |- | [[Íomhá:Luke Sital-Singh (Haldern Pop Festival 2014) IMGP1705 smial wp.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16232430|Luke Sital-Singh]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-03-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/luke_sital_singh luke_sital_singh] | [[:d:Q16232430|Q16232430]] |- | | ''[[:d:Q23727939|Luke Syson]]'' | | ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/luke_syson luke_syson] | [[:d:Q23727939|Q23727939]] |- | | ''[[:d:Q6702999|Luma Mufleh]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[Traenálaí|cóitseálaí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q111535220|nonprofit administrator]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-03-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/luma_mufleh luma_mufleh] | [[:d:Q6702999|Q6702999]] |- | | ''[[:d:Q27494203|Luvvie Ajayi]]'' | | ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q70591255|digital strategist]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/luvvie_ajayi luvvie_ajayi] | [[:d:Q27494203|Q27494203]] |- | [[Íomhá:Lynn Rothschild 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4795205|Lynn J. Rothschild]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lynn_rothschild lynn_rothschild] | [[:d:Q4795205|Q4795205]] |- | [[Íomhá:LZ Granderson on New America.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6460513|LZ Granderson]]'' | iriseoir spóirt Meiriceánach | ''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1972" | 1972-03-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/lz_granderson lz_granderson] | [[:d:Q6460513|Q6460513]] |- | | ''[[:d:Q91830904|Lýdia Machová]]'' | | ''[[:d:Q323081|ilbhéarlach]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-04-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/lydia_machova lydia_machova] | [[:d:Q91830904|Q91830904]] |- | | ''[[:d:Q60655946|M. Saad Bhamla]]'' | | ''[[:d:Q108348508|biomechanic]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/saad_bhamla saad_bhamla] | [[:d:Q60655946|Q60655946]] |- | [[Íomhá:Ma Jun - Annual Meeting of the New Champions 2012 crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q986613|Ma Jun]]'' | comhshaolaí Síneach | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/jun_ma jun_ma] | [[:d:Q986613|Q986613]] |- | [[Íomhá:Ma Yansong World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8048959|Ma Yansong]]'' | ailtire Síneach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/ma_yansong ma_yansong] | [[:d:Q8048959|Q8048959]] |- | [[Íomhá:Maajid Nawaz speaking at LibDem campaign event.jpg|center|128px]] | [[Maajid Nawaz]] | gníomhaí Briotanach (rugadh 1977) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11-02<br/>1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/maajid_nawaz maajid_nawaz] | [[:d:Q6721039|Q6721039]] |- | [[Íomhá:Mac Barnett at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6722199|Mac Barnett]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mac_barnett mac_barnett] | [[:d:Q6722199|Q6722199]] |- | | ''[[:d:Q23782713|Mac Stone]]'' | | [[grianghrafadóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mac_stone mac_stone] | [[:d:Q23782713|Q23782713]] |- | | ''[[:d:Q113976785|Machine Dazzle]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/machine_dazzle machine_dazzle] | [[:d:Q113976785|Q113976785]] |- | [[Íomhá:Madeleine Albright 1997.jpg|center|128px]] | [[Madeleine Albright]] | taidhleoir Meiriceánach | [[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q121998|ambasadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q7330070|aire eachtrach]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSeicslóvaic]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[An tSeic|an tSeicia]] | [https://www.ted.com/speakers/madeleine_albright madeleine_albright] | [[:d:Q174438|Q174438]] |- | [[Íomhá:Madison McFerrin - 51627141277.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58413987|Madison McFerrin]]'' | | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/madison_mcferrin madison_mcferrin] | [[:d:Q58413987|Q58413987]] |- | | ''[[:d:Q125320068|Mads Tang-Christensen]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/mads_tang_christensen mads_tang_christensen] | [[:d:Q125320068|Q125320068]] |- | [[Íomhá:Mae Carol Jemison.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q34091|Mae C. Jemison]]'' | | [[spásaire]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[ollamh]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mae_jemison mae_jemison] | [[:d:Q34091|Q34091]] |- | [[Íomhá:Magatte Wade 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30547266|Magatte Wade]]'' | bean ghnó Sheineagálach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSeineagáil]] | [https://www.ted.com/speakers/magatte_wade magatte_wade] | [[:d:Q30547266|Q30547266]] |- | | ''[[:d:Q84076056|Magda Sayeg]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/magda_sayeg magda_sayeg] | [[:d:Q84076056|Q84076056]] |- | | ''[[:d:Q600738|Magnus Larsson]]'' | imreoir leadóige Sualannach | ''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/magnus_larsson magnus_larsson] | [[:d:Q600738|Q600738]] |- | | ''[[:d:Q115735933|Mahendra Singhi]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/mahendra_singhi mahendra_singhi] | [[:d:Q115735933|Q115735933]] |- | [[Íomhá:Mai Lan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15211605|Mai Lan]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/mai_lan mai_lan] | [[:d:Q15211605|Q15211605]] |- | [[Íomhá:Maira kalman 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6736888|Maira Kalman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q11606860|picture book writer]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maira_kalman maira_kalman] | [[:d:Q6736888|Q6736888]] |- | [[Íomhá:Majora-Carter-headshot.png|center|128px]] | ''[[:d:Q6738379|Majora Carter]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>''[[:d:Q104541864|urban activist]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/majora_carter majora_carter] | [[:d:Q6738379|Q6738379]] |- | [[Íomhá:Malala Yousafzai at the 2024 Toronto International Film Festival 5.jpg|center|128px]] | [[Malala Yousafzai]] | gníomhaí Pacastánach | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q11774156|údar cuimhní cinn]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-07-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Phacastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/malala_yousafzai malala_yousafzai] | [[:d:Q32732|Q32732]] |- | [[Íomhá:Malcolm Gladwell 2014 (cropped) -2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q318429|Malcolm Gladwell]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/malcolm_gladwell malcolm_gladwell] | [[:d:Q318429|Q318429]] |- | | ''[[:d:Q23713725|Malcolm London]]'' | | [[file]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/malcolm_london malcolm_london] | [[:d:Q23713725|Q23713725]] |- | [[Íomhá:MalcomMcLarenspeaking.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q325377|Malcolm McLaren]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q1344174|gníomhaire tallainne]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q1320883|bainisteoir]]''<br/>''[[:d:Q21550489|ealaíntóir choincheapúil]]''<br/>''[[:d:Q3089940|feidhmiúchán ceoil]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1946" | 1946-01-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/malcolm_mclaren malcolm_mclaren] | [[:d:Q325377|Q325377]] |- | [[Íomhá:Mallika sarabhay.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3518417|Mallika Sarabhai Shah]]'' | | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/mallika_sarabhai mallika_sarabhai] | [[:d:Q3518417|Q3518417]] |- | [[Íomhá:Rp23wiki-67.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1525015|Malte Spitz]]'' | polaiteoir Gearmánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-04-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/malte_spitz malte_spitz] | [[:d:Q1525015|Q1525015]] |- | [[Íomhá:Manal al-Shraif face (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q445754|Manal al-Sharif]]'' | gníomhaí Arabach Sádach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Araib Shádach]] | [https://www.ted.com/speakers/manal_al_sharif manal_al_sharif] | [[:d:Q445754|Q445754]] |- | | ''[[:d:Q23782698|Mandy Len Catron]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mandy_len_catron mandy_len_catron] | [[:d:Q23782698|Q23782698]] |- | [[Íomhá:Mandë Holford at World Economic Forum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55264577|Mandë Holford]]'' | | [[taidhleoir]]<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mande_holford mande_holford] | [[:d:Q55264577|Q55264577]] |- | | ''[[:d:Q41571330|Manoush Zomorodi]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/manoush_zomorodi manoush_zomorodi] | [[:d:Q41571330|Q41571330]] |- | [[Íomhá:Manu Prakash at TED.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22063727|Manu Prakash]]'' | | ''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q26848923|bithinnealtóir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/manu_prakash manu_prakash] | [[:d:Q22063727|Q22063727]] |- | [[Íomhá:Manuel Lima.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6752682|Manuel Lima]]'' | | ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-05-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Phortaingéil]] | [https://www.ted.com/speakers/manuel_lima manuel_lima] | [[:d:Q6752682|Q6752682]] |- | [[Íomhá:Mar Hershenson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q87147801|Mar Hershenson]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Spáinn]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mar_hershenson mar_hershenson] | [[:d:Q87147801|Q87147801]] |- | | ''[[:d:Q91998245|Marah J. Hardt]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/marah_j_hardt marah_j_hardt] | [[:d:Q91998245|Q91998245]] |- | [[Íomhá:2026IgNobelLeiden-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6755336|Marc Abrahams]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q3579163|scientific editor]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marc_abrahams marc_abrahams] | [[:d:Q6755336|Q6755336]] |- | [[Íomhá:Marc Bamuthi Joseph, interview with YBCA (July 2014).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6755368|Marc Bamuthi Joseph]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marc_bamuthi_joseph marc_bamuthi_joseph] | [[:d:Q6755368|Q6755368]] |- | | ''[[:d:Q23662529|Marc Goodman]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/marc_goodman marc_goodman] | [[:d:Q23662529|Q23662529]] |- | [[Íomhá:Marc koska.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6755670|Marc Koska]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/marc_koska marc_koska] | [[:d:Q6755670|Q6755670]] |- | | ''[[:d:Q19881192|Marc Kushner]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marc_kushner marc_kushner] | [[:d:Q19881192|Q19881192]] |- | [[Íomhá:Acting Director of the National Museum of American History Marc Jay Pachter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15917299|Marc Pachter]]'' | | ''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marc_pachter marc_pachter] | [[:d:Q15917299|Q15917299]] |- | [[Íomhá:Marc raibert cebit hannover 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6755817|Marc Raibert]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-22<br/>1949-12-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marc_raibert marc_raibert] | [[:d:Q6755817|Q6755817]] |- | | ''[[:d:Q92425263|Marc Z Miskin]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/marc_miskin marc_miskin] | [[:d:Q92425263|Q92425263]] |- | [[Íomhá:MarcelDicke2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18521479|Marcel Dicke]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/marcel_dicke marcel_dicke] | [[:d:Q18521479|Q18521479]] |- | [[Íomhá:Marcelo Mena.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q44010940|Marcelo Mena]]'' | innealtóir sibhialta, an tSile | ''[[:d:Q13582652|innealtóir sibhialta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-03-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSile]] | [https://www.ted.com/speakers/marcelo_mena_carrasco marcelo_mena_carrasco] | [[:d:Q44010940|Q44010940]] |- | | ''[[:d:Q23303134|Marcin Jakubowski]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/marcin_jakubowski marcin_jakubowski] | [[:d:Q23303134|Q23303134]] |- | [[Íomhá:MarcoAlverà.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43191861|Marco Alverà]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/marco_alvera marco_alvera] | [[:d:Q43191861|Q43191861]] |- | | ''[[:d:Q23728391|Marco Annunziata]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/marco_annunziata marco_annunziata] | [[:d:Q23728391|Q23728391]] |- | [[Íomhá:Marco Tempest.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124966|Marco Tempest]]'' | draíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15855449|draíodóir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-12-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/marco_tempest marco_tempest] | [[:d:Q124966|Q124966]] |- | | ''[[:d:Q18352586|Marcus Byrne]]'' | taighdeoir as an Afraic Theas | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/marcus_byrne marcus_byrne] | [[:d:Q18352586|Q18352586]] |- | [[Íomhá:Professor Marcus du Sautoy OBE FRS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q536457|Marcus du Sautoy]]'' | matamaiticeoir Briotanach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1965" | 1965-08-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/marcus_du_sautoy marcus_du_sautoy] | [[:d:Q536457|Q536457]] |- | | ''[[:d:Q101242984|Margaret Bourdeaux]]'' | | ''[[:d:Q18121578|directeur de recherche]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/margaret_bourdeaux margaret_bourdeaux] | [[:d:Q101242984|Q101242984]] |- | | ''[[:d:Q23765418|Margaret Gould Stewart]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/margaret_stewart margaret_stewart] | [[:d:Q23765418|Q23765418]] |- | [[Íomhá:Margaret Heffernan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6759505|Margaret Heffernan]]'' | bean ghnó Mheiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/margaret_heffernan margaret_heffernan] | [[:d:Q6759505|Q6759505]] |- | [[Íomhá:Margaret Levi in 2022 07 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6759639|Margaret Levi]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/margaret_levi margaret_levi] | [[:d:Q6759639|Q6759639]] |- | [[Íomhá:MargaretMitchell2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50346871|Margaret Mitchell]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q123574267|AI ethicist]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-11-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/margaret_mitchell margaret_mitchell] | [[:d:Q50346871|Q50346871]] |- | [[Íomhá:Margaret Wertheim speaking at TED in 2009 (cropped closer).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4990332|Margaret Wertheim]]'' | scríbhneoir Astrálach | [[fisiceoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/334 334]<br/>[https://www.ted.com/speakers/margaret_wertheim margaret_wertheim] | [[:d:Q4990332|Q4990332]] |- | [[Íomhá:Margrethe Vestager by Christian Ursilva (2026).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q270820|Margrethe Vestager]]'' | polaiteoir Danmhargach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[file]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/margrethe_vestager margrethe_vestager] | [[:d:Q270820|Q270820]] |- | | ''[[:d:Q23671015|Maria Bezaitis]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/maria_bezaitis maria_bezaitis] | [[:d:Q23671015|Q23671015]] |- | [[Íomhá:Maria DAMANAKI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q261709|Maria Damanaki]]'' | polaiteoir Gréagach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghréig]] | [https://www.ted.com/speakers/maria_damanaki maria_damanaki] | [[:d:Q261709|Q261709]] |- | [[Íomhá:Maria Popova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6761505|Maria Popova]]'' | scríbhneoir | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1984" | 1984-07-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhulgáir]] | [https://www.ted.com/speakers/maria_popova maria_popova] | [[:d:Q6761505|Q6761505]] |- | | ''[[:d:Q28025108|Maria Van Kerkhove]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-02-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maria_van_kerkhove maria_van_kerkhove] | [[:d:Q28025108|Q28025108]] |- | | ''[[:d:Q24083392|Mariam Veiszadeh]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mariam_veiszadeh_TEDxSydney20170615-22177 mariam_veiszadeh_TEDxSydney20170615-22177] | [[:d:Q24083392|Q24083392]] |- | [[Íomhá:Marian Bantjes Pop!Tech.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3847649|Marian Bantjes]]'' | dearthóir grafaicí Ceanadach | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1229025|clóghrafóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1963" | 1963-03-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/marian_bantjes marian_bantjes] | [[:d:Q3847649|Q3847649]] |- | [[Íomhá:Marian Wright Edelman, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1896700|Marian Wright Edelman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q85305832|children's rights activist]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marian_wright_edelman marian_wright_edelman] | [[:d:Q1896700|Q1896700]] |- | [[Íomhá:Mariana Mazzucato 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15127513|Mariana Mazzucato]]'' | eacnamaí | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Iodáil]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/mariana_mazzucato mariana_mazzucato] | [[:d:Q15127513|Q15127513]] |- | | ''[[:d:Q55688837|Mariano Sigman]]'' | taighdeoir | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Airgintín]] | [https://www.ted.com/speakers/mariano_sigman mariano_sigman] | [[:d:Q55688837|Q55688837]] |- | | ''[[:d:Q88976878|Marily Oppezzo]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/marily_oppezzo marily_oppezzo] | [[:d:Q88976878|Q88976878]] |- | [[Íomhá:Marilyn Waring 2020 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q268510|Marilyn Waring]]'' | polaiteoir agus scoláire Nua-Shéalannach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[feirmeoir]]<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/marilyn_waring marilyn_waring] | [[:d:Q268510|Q268510]] |- | [[Íomhá:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47496|Marina Abramović]]'' | | ''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q19850998|ealaíontóir fuaime]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q2707485|radharcagrafaí]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | ''[[:d:Q1290149|Federal People's Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q83286|Poblacht Shóisialach Chónaidhme na hIúgsláive]]''<br/>''[[:d:Q838261|Poblacht Chónaidhme na hIúgslaive]]''<br/>[[an tSeirbia agus Montainéagró]]<br/>[[an tSeirbia]]<br/>[[an Iúgslaiv]] | [https://www.ted.com/speakers/marina_abramovic marina_abramovic] | [[:d:Q47496|Q47496]] |- | | ''[[:d:Q23760166|Marisa Fick-Jordan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/marisa_fick_jordan marisa_fick_jordan] | [[:d:Q23760166|Q23760166]] |- | | ''[[:d:Q113679918|Marisa Franco]]'' | | [[síceolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/marisa_franco marisa_franco] | [[:d:Q113679918|Q113679918]] |- | [[Íomhá:Nacht van de Radicale Vernieuwing (44737558181) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q33044550|Marjan van Aubel]]'' | | ''[[:d:Q7541856|criadóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/marjan_van_aubel marjan_van_aubel] | [[:d:Q33044550|Q33044550]] |- | [[Íomhá:Mark Applebaum at TEDx Stanford (7231657568).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6766581|Mark Applebaum]]'' | cumadóir Meiriceánach | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_applebaum mark_applebaum] | [[:d:Q6766581|Q6766581]] |- | | ''[[:d:Q23784752|Mark Bezos]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q20623701|space tourist]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_bezos mark_bezos] | [[:d:Q23784752|Q23784752]] |- | [[Íomhá:Mark Bittman 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3294002|Mark Bittman]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q3499072|chef]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/234 234]<br/>[https://www.ted.com/speakers/mark_bittman mark_bittman] | [[:d:Q3294002|Q3294002]] |- | [[Íomhá:Mark Forsyth portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16216552|Mark Forsyth]]'' | scríbhneoir Briotanach | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q16312408|etymologist]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_forsyth mark_forsyth] | [[:d:Q16216552|Q16216552]] |- | [[Íomhá:Mark Kendall (born 1972) in the video 'WearOptimo and ANU – towards a healthcare future within the fourth industrial revolution'.png|center|128px]] | ''[[:d:Q23670507|Mark Kendall]]'' | | ''[[:d:Q19902880|innealtóir bithleighis]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_kendall mark_kendall] | [[:d:Q23670507|Q23670507]] |- | | ''[[:d:Q15994669|Mark Pagel]]'' | | ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_pagel mark_pagel] | [[:d:Q15994669|Q15994669]] |- | [[Íomhá:D07cd11-Guarup-Xingu-2007-Sue photos (22).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6769279|Mark Plotkin]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q32518759|eitnealuibheolaí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_plotkin mark_plotkin] | [[:d:Q6769279|Q6769279]] |- | [[Íomhá:Mark Pollock.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6769287|Mark Pollock]]'' | lúthchleasaí Éireannach | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q13382576|iomróir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_pollock mark_pollock] | [[:d:Q6769287|Q6769287]] |- | | ''[[:d:Q23662165|Mark Raymond]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mark_raymond mark_raymond] | [[:d:Q23662165|Q23662165]] |- | [[Íomhá:Mark Ronson and Jennifer Su, 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q425821|Mark Ronson]]'' | ceoltóir Sasanach | [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-09-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_ronson mark_ronson] | [[:d:Q425821|Q425821]] |- | | ''[[:d:Q6769512|Mark Roth]]'' | | [[bithcheimiceoir]] | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_roth mark_roth] | [[:d:Q6769512|Q6769512]] |- | | ''[[:d:Q23713549|Mark Shaw]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mark_shaw mark_shaw] | [[:d:Q23713549|Q23713549]] |- | | ''[[:d:Q51002222|Mark W. Tyndall]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mark_tyndall mark_tyndall] | [[:d:Q51002222|Q51002222]] |- | [[Íomhá:Mark Z. Jacobson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6770480|Mark Z. Jacobson]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q19377727|innealtóir comhshaoil]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mark_z_jacobson mark_z_jacobson] | [[:d:Q6770480|Q6770480]] |- | | ''[[:d:Q23662733|Markham Nolan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/markham_nolan markham_nolan] | [[:d:Q23662733|Q23662733]] |- | | ''[[:d:Q23656649|Markus Fischer]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/markus_fischer markus_fischer] | [[:d:Q23656649|Q23656649]] |- | [[Íomhá:Markus giesler.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1789020|Markus Giesler]]'' | eacnamaí Ceanadach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q104629540|editor]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/markus_giesler markus_giesler] | [[:d:Q1789020|Q1789020]] |- | | ''[[:d:Q16751209|Marla Spivak]]'' | | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marla_spivak marla_spivak] | [[:d:Q16751209|Q16751209]] |- | [[Íomhá:Marlene Zuk, Palmerston North City Library.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7472231|Marlene Zuk]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marlene_zuk marlene_zuk] | [[:d:Q7472231|Q7472231]] |- | [[Íomhá:1 martha minow commencement 2010 harvard.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q522066|Martha Minow]]'' | dlí-eolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/martha_minow martha_minow] | [[:d:Q522066|Q522066]] |- | [[Íomhá:Martin Ford Speaking July 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19971558|Martin Ford]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/martin_ford martin_ford] | [[:d:Q19971558|Q19971558]] |- | [[Íomhá:Martin Lockley - Dinosaur Age Meets the Space Age at NASA Goddard (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6776022|Martin G. Lockley]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>[[geolaí]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/martin_lockley_TEDxMileHigh20220806-51475 martin_lockley_TEDxMileHigh20220806-51475] | [[:d:Q6776022|Q6776022]] |- | | ''[[:d:Q23656755|Martin Hanczyc]]'' | | [[ceimiceoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/martin_hanczyc martin_hanczyc] | [[:d:Q23656755|Q23656755]] |- | [[Íomhá:Martin Jacques (2012).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6775790|Martin Jacques]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q135301631|craoltóir]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/martin_jacques martin_jacques] | [[:d:Q6775790|Q6775790]] |- | | ''[[:d:Q20011313|Martin Pistorius]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q6859454|forbróir gréasáin]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/martin_pistorius martin_pistorius] | [[:d:Q20011313|Q20011313]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Lord Rees of Ludlow crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335213|Martin Rees]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sir_martin_rees sir_martin_rees] | [[:d:Q335213|Q335213]] |- | [[Íomhá:Martin Seligman Philadelphia 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q320927|Martin Seligman]]'' | síceolaí agus scríbhneoir Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q18437198|imreoir beiriste]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/martin_seligman martin_seligman] | [[:d:Q320927|Q320927]] |- | [[Íomhá:Photo of filmmaker Martin Villeneuve, April 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3295670|Martin Villeneuve]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/martin_villeneuve martin_villeneuve] | [[:d:Q3295670|Q3295670]] |- | | ''[[:d:Q30754553|Martina Flor]]'' | | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/martina_flor martina_flor] | [[:d:Q30754553|Q30754553]] |- | [[Íomhá:Martine-Rothblatt2-5773.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6777103|Martine Rothblatt]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-10 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/martine_rothblatt martine_rothblatt] | [[:d:Q6777103|Q6777103]] |- | [[Íomhá:Marvin Minsky at OLPCb (3x4 cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q204815|Marvin Minsky]]'' | eolaí cognaíoch Meiriceánach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/marvin_minsky marvin_minsky] | [[:d:Q204815|Q204815]] |- | [[Íomhá:Marvin Rees - 2023 (52717617130) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24039198|Marvin Rees]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q837703|stiúrthóir neamhfheidhmiúcháin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/marvin_rees marvin_rees] | [[:d:Q24039198|Q24039198]] |- | [[Íomhá:Marwa Al-Sabouni.png|center|128px]] | ''[[:d:Q71169687|Marwa Al-Sabouni]]'' | ailtire Siriach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSiria]] | [https://www.ted.com/speakers/marwa_al_sabouni marwa_al_sabouni] | [[:d:Q71169687|Q71169687]] |- | [[Íomhá:Mary Ann Sieghart at Chiswick Book Festival (51456855512) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6778913|Mary Ann Sieghart]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_ann_sieghart mary_ann_sieghart] | [[:d:Q6778913|Q6778913]] |- | | ''[[:d:Q114731911|Mary Ellen Hannibal]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mary_ellen_hannibal mary_ellen_hannibal] | [[:d:Q114731911|Q114731911]] |- | [[Íomhá:Mary Gray, Microsoft Research, December 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59434193|Mary L. Gray]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q6386271|media scholar]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_gray mary_gray] | [[:d:Q59434193|Q59434193]] |- | [[Íomhá:Mlj feb 25-hires.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41638|Mary Lou Jepsen]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1465 1465]<br/>[https://www.ted.com/speakers/mary_lou_jepsen mary_lou_jepsen] | [[:d:Q41638|Q41638]] |- | | ''[[:d:Q123557701|Mary Maker]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSúdáin Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_maker mary_maker] | [[:d:Q123557701|Q123557701]] |- | [[Íomhá:Mary Norris 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20979342|Mary Norris]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1952" | 1952-02-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_norris mary_norris] | [[:d:Q20979342|Q20979342]] |- | [[Íomhá:2025 Mary Roach at the Library of Congress on 25 September (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q444136|Mary Roach]]'' | scríbhneoir eolaíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q18533509|medical author]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q123853167|magazine writer]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-03-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_roach mary_roach] | [[:d:Q444136|Q444136]] |- | [[Íomhá:TempleGrandin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q232810|Mary Temple Grandin]]'' | | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[tréidlia]]<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/temple_grandin temple_grandin] | [[:d:Q232810|Q232810]] |- | [[Íomhá:MARY T. BASSETT in 2023 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23767444|Mary Travis Bassett]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_bassett mary_bassett] | [[:d:Q23767444|Q23767444]] |- | | ''[[:d:Q108913675|Mary Ziegler]]'' | | [[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1982" | 1982-03-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mary_ziegler mary_ziegler] | [[:d:Q108913675|Q108913675]] |- | | ''[[:d:Q23498467|Maryn McKenna]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maryn_mckenna maryn_mckenna] | [[:d:Q23498467|Q23498467]] |- | | ''[[:d:Q6004352|María Neira]]'' | | ''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Spáinn]] | [https://www.ted.com/speakers/maria_neira maria_neira] | [[:d:Q6004352|Q6004352]] |- | [[Íomhá:-VLPowerSummit 2017 - María Teresa Kumar (38165224031).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59110013|María Teresa Kumar]]'' | | ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Cholóim]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maria_teresa_kumar maria_teresa_kumar] | [[:d:Q59110013|Q59110013]] |- | [[Íomhá:Massimo banzi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16174456|Massimo Banzi]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/massimo_banzi massimo_banzi] | [[:d:Q16174456|Q16174456]] |- | | ''[[:d:Q91168750|Mathias Basner]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/mathias_basner mathias_basner] | [[:d:Q91168750|Q91168750]] |- | | ''[[:d:Q23783045|Mathias Jud]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]]<br/>[[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/mathias_jud mathias_jud] | [[:d:Q23783045|Q23783045]] |- | | ''[[:d:Q3298792|Mathieu Lehanneur]]'' | dearthóir Francach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/501 501]<br/>[https://www.ted.com/speakers/mathieu_lehanneur mathieu_lehanneur] | [[:d:Q3298792|Q3298792]] |- | [[Íomhá:Matt Cutts Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q890702|Matt Cutts]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/matt_cutts matt_cutts] | [[:d:Q890702|Q890702]] |- | | ''[[:d:Q16194081|Matt Goldman]]'' | | [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/matt_goldman matt_goldman] | [[:d:Q16194081|Q16194081]] |- | | ''[[:d:Q3299487|Matt Johnson]]'' | | ''[[:d:Q386854|drumadóir]]''<br/>''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-11-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/matt_johnson matt_johnson] | [[:d:Q3299487|Q3299487]] |- | | ''[[:d:Q23769530|Matt Kenyon]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/matt_kenyon matt_kenyon] | [[:d:Q23769530|Q23769530]] |- | | ''[[:d:Q23662668|Matt Killingsworth]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matt_killingsworth matt_killingsworth] | [[:d:Q23662668|Q23662668]] |- | | ''[[:d:Q23662543|Matt Mills]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matthew_mills_and_tamara_roukaerts matthew_mills_and_tamara_roukaerts] | [[:d:Q23662543|Q23662543]] |- | [[Íomhá:Matt Mullenweg at WordCamp Asia 2025 - RSKY - 11 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92877|Matt Mullenweg]]'' | fiontraí Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-01-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/matt_mullenweg matt_mullenweg] | [[:d:Q92877|Q92877]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Viscount Ridley crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q961972|Matt Ridley]]'' | údar agus iriseoir Briotanach | ''[[:d:Q806798|baincéir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1483709|úinéir talún]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-02-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/matt_ridley matt_ridley] | [[:d:Q961972|Q961972]] |- | | ''[[:d:Q23301826|Matt Weinstein]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matt_weinstein matt_weinstein] | [[:d:Q23301826|Q23301826]] |- | | ''[[:d:Q124606154|Matthew A. Wilson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matt_wilson matt_wilson] | [[:d:Q124606154|Q124606154]] |- | [[Íomhá:Matthew Carter, 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q383244|Matthew Carter]]'' | | ''[[:d:Q354034|clódhearthóir]]''<br/>''[[:d:Q635734|cartlannaí]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q3303330|callagrafaí]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/matthew_carter matthew_carter] | [[:d:Q383244|Q383244]] |- | | ''[[:d:Q23783062|Matthew Childs]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matthew_childs matthew_childs] | [[:d:Q23783062|Q23783062]] |- | [[Íomhá:Mathew Mazzotta head shot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q66685136|Matthew Mazzotta]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matthew_mazzotta matthew_mazzotta] | [[:d:Q66685136|Q66685136]] |- | | ''[[:d:Q23759559|Matthew O'Reilly]]'' | | [[teicneoir éigeandála leighis]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/matthew_o_reilly matthew_o_reilly] | [[:d:Q23759559|Q23759559]] |- | [[Íomhá:Matt Scientist Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52637795|Matthew P. Walker]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/matthew_walker matthew_walker] | [[:d:Q52637795|Q52637795]] |- | | ''[[:d:Q131552206|Matthew S. Broadhurst]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matthew_broadhurst matthew_broadhurst] | [[:d:Q131552206|Q131552206]] |- | | ''[[:d:Q23783080|Matthew White]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/matthew_white matthew_white] | [[:d:Q23783080|Q23783080]] |- | | ''[[:d:Q24041573|Matthew Williams]]'' | | ''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/matthew_williams matthew_williams] | [[:d:Q24041573|Q24041573]] |- | [[Íomhá:Portrait de Matthieu Ricard.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q732418|Matthieu Ricard]]'' | | ''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q333634|aistritheoir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/matthieu_ricard matthieu_ricard] | [[:d:Q732418|Q732418]] |- | [[Íomhá:Seracini.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q283470|Maurizio Seracini]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q381160|saineolaí]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/1296 1296]<br/>[https://www.ted.com/speakers/maurizio_seracini maurizio_seracini] | [[:d:Q283470|Q283470]] |- | | ''[[:d:Q23662756|Max Little]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/max_little max_little] | [[:d:Q23662756|Q23662756]] |- | [[Íomhá:Max Rashbrooke writer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q93320757|Max Rashbrooke]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/max_rashbrooke max_rashbrooke] | [[:d:Q93320757|Q93320757]] |- | [[Íomhá:Partnership - CGTN & Razor Broadcast Studio (54919125534) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2076321|Max Tegmark]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/max_tegmark max_tegmark] | [[:d:Q2076321|Q2076321]] |- | [[Íomhá:IMG2055 Timchenko Max crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13718768|Maxim Timchenko]]'' | fear gnó Úcránach | ''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Úcráin]] | [https://www.ted.com/speakers/maxim_timchenko maxim_timchenko] | [[:d:Q13718768|Q13718768]] |- | [[Íomhá:20101227 May El-Khalil cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1489143|May El-Khalil]]'' | | | data-sort-value="1955" | 1955-12-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Liobáin]] | [https://www.ted.com/speakers/may_el_khalil may_el_khalil] | [[:d:Q1489143|Q1489143]] |- | | ''[[:d:Q4081184|Maya Beiser]]'' | | ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-12-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maya_beiser maya_beiser] | [[:d:Q4081184|Q4081184]] |- | [[Íomhá:Maya Penn headshot.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q19664921|Maya Penn]]'' | | ''[[:d:Q266569|beochantóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]''<br/>''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-02-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maya_penn maya_penn]<br/>[https://www.ted.com/speakers/maya_penn_1 maya_penn_1] | [[:d:Q19664921|Q19664921]] |- | [[Íomhá:Maya Shankar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28033873|Maya Shankar]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/maya_shankar maya_shankar] | [[:d:Q28033873|Q28033873]] |- | [[Íomhá:General Session with Maysoon Zayid.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6797978|Maysoon Zayid]]'' | fuirseoir | [[aisteoir]]<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/maysoon_zayid maysoon_zayid] | [[:d:Q6797978|Q6797978]] |- | [[Íomhá:Maz Jobrani VOA 02 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1142510|Maz Jobrani]]'' | fuirseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1972" | 1972-02-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/maz_jobrani maz_jobrani] | [[:d:Q1142510|Q1142510]] |- | | ''[[:d:Q23798616|McKenna Pope]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mckenna_pope mckenna_pope] | [[:d:Q23798616|Q23798616]] |- | | ''[[:d:Q23759676|Meaghan Ramsey]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/meaghan_ramsey meaghan_ramsey] | [[:d:Q23759676|Q23759676]] |- | [[Íomhá:Mechai Viravaidya 2008 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6584188|Mechai Viravaidya]]'' | gníomhaí Téalannach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Téalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/mechai_viravaidya mechai_viravaidya] | [[:d:Q6584188|Q6584188]] |- | | ''[[:d:Q23759544|Meera Vijayann]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/2071 2071]<br/>[https://www.ted.com/speakers/meera_vijayann meera_vijayann] | [[:d:Q23759544|Q23759544]] |- | | ''[[:d:Q23670504|Meg Jay]]'' | | ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1969" | 1969-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/meg_jay meg_jay] | [[:d:Q23670504|Q23670504]] |- | | ''[[:d:Q23662848|Megan Kamerick]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q5394545|saoririseoir]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/megan_kamerick megan_kamerick] | [[:d:Q23662848|Q23662848]] |- | [[Íomhá:Megan Phelps-Roper 266660.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22279168|Megan Phelps-Roper]]'' | scríbhneoir agus gníomhaí Meiriceánach (1986-) | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q2296674|social media manager]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/megan_phelps_roper megan_phelps_roper] | [[:d:Q22279168|Q22279168]] |- | [[Íomhá:Megan Washington.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6808754|Megan Washington]]'' | | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/megan_washington megan_washington] | [[:d:Q6808754|Q6808754]] |- | | ''[[:d:Q101111736|Mehret Mandefro]]'' | | [[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Aetóip]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mehret_mandefro mehret_mandefro] | [[:d:Q101111736|Q101111736]] |- | | ''[[:d:Q59706643|Mei Lin Neo]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/mei_lin_neo mei_lin_neo] | [[:d:Q59706643|Q59706643]] |- | [[Íomhá:Meklit Hadero and Susie Ibarra (15276289548) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6810590|Meklit Hadero Meklit]]'' | | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/meklit_hadero meklit_hadero] | [[:d:Q6810590|Q6810590]] |- | [[Íomhá:Mélaku Belay & Zenash Tsegay.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16664015|Melaku Belay]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Aetóip]] | [https://www.ted.com/speakers/melaku_belay melaku_belay] | [[:d:Q16664015|Q16664015]] |- | | ''[[:d:Q23688634|Melati and Isabel Wijsen]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/melati_and_isabel_wijsen melati_and_isabel_wijsen] | [[:d:Q23688634|Q23688634]] |- | [[Íomhá:ChangeNOW2022- Melati Wijsen, Youthtopia (52131649583) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q40757815|Melati Wijsen]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Indinéis]] | [https://www.ted.com/speakers/melati_wijsen melati_wijsen] | [[:d:Q40757815|Q40757815]] |- | [[Íomhá:Melinda Gates - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q463877|Melinda Gates]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q15472169|pátrún]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]''<br/>''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | ''[[:d:Q11220|Cabhlach na Stát Aontaithe]]'' | [https://www.ted.com/speakers/melinda_french_gates melinda_french_gates] | [[:d:Q463877|Q463877]] |- | [[Íomhá:Melissa Fleming (2021).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759770|Melissa Fleming]]'' | | ''[[:d:Q17221|urlabhraí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/melissa_fleming melissa_fleming] | [[:d:Q23759770|Q23759770]] |- | | ''[[:d:Q23662348|Melissa Garren]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/melissa_garren melissa_garren] | [[:d:Q23662348|Q23662348]] |- | | ''[[:d:Q85954688|Melissa J. Moore]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/melissa_j_moore melissa_j_moore] | [[:d:Q85954688|Q85954688]] |- | | ''[[:d:Q23662916|Melissa Marshall]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/melissa_marshall melissa_marshall] | [[:d:Q23662916|Q23662916]] |- | [[Íomhá:Melissa Villasenor (Sad People Talking) 6843626905.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26924494|Melissa Villaseñor]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-10-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/melissa_villasenor melissa_villasenor] | [[:d:Q26924494|Q26924494]] |- | [[Íomhá:Mellody Hobson (2007).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6813152|Mellody Hobson]]'' | bean ghnó Mheiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mellody_hobson mellody_hobson] | [[:d:Q6813152|Q6813152]] |- | | ''[[:d:Q22095432|Melvin Keith Chen]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1970" | 1970s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/keith_chen keith_chen] | [[:d:Q22095432|Q22095432]] |- | | ''[[:d:Q24054818|Melvin Russell]]'' | | ''[[:d:Q384593|garda]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/melvin_russell melvin_russell] | [[:d:Q24054818|Q24054818]] |- | [[Íomhá:Memory Banda 2017 (facecrop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23760334|Memory Banda]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-09-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Mhaláiv]] | [https://www.ted.com/speakers/memory_banda memory_banda] | [[:d:Q23760334|Q23760334]] |- | [[Íomhá:Mena Trott from The Sew Weekly.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q52826|Mena Grabowski Trott]]'' | | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mena_trott mena_trott] | [[:d:Q52826|Q52826]] |- | | ''[[:d:Q54956679|Mennat El Ghalid]]'' | | ''[[:d:Q2487799|míceolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/mennat_el_ghalid mennat_el_ghalid] | [[:d:Q54956679|Q54956679]] |- | [[Íomhá:Menno schilthuizen-1578685008.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q6817184|Menno Schilthuizen]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16271261|moileasceolaí]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q2083925|bailitheoir luibheolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/menno_schilthuizen menno_schilthuizen] | [[:d:Q6817184|Q6817184]] |- | [[Íomhá:Meta - Meron Gribetz - Founder-CEO - A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q25095565|Meron Gribetz]]'' | fiontraí teicneolaíochta Iosraelach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/meron_gribetz meron_gribetz] | [[:d:Q25095565|Q25095565]] |- | [[Íomhá:Meryam Sugulle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q100739878|Meryam Sugulle]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[ollamh]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/meryam_sugulle meryam_sugulle] | [[:d:Q100739878|Q100739878]] |- | | ''[[:d:Q61159386|Mesmin Destin]]'' | | ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/dr_mesmin_destin_TEDxChicago20220909-50392 dr_mesmin_destin_TEDxChicago20220909-50392] | [[:d:Q61159386|Q61159386]] |- | [[Íomhá:Mia Birdsong.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23782693|Mia Birdsong]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mia_birdsong mia_birdsong] | [[:d:Q23782693|Q23782693]] |- | [[Íomhá:Michael Nielsen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6833069|Michael A. Nielsen]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/1094 1094]<br/>[https://www.ted.com/speakers/michael_nielsen michael_nielsen] | [[:d:Q6833069|Q6833069]] |- | [[Íomhá:Michael Anti.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q536668|Michael Anti]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_anti michael_anti] | [[:d:Q536668|Q536668]] |- | [[Íomhá:Michael Bierut.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3856114|Michael Bierut]]'' | dearthóir grafaicí Meiriceánach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_bierut michael_bierut] | [[:d:Q3856114|Q3856114]] |- | [[Íomhá:Michael Botticelli.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6828740|Michael Botticelli]]'' | oifigeach poiblí Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_botticelli michael_botticelli] | [[:d:Q6828740|Q6828740]] |- | | ''[[:d:Q6829848|Michael Dickinson]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1551 1551]<br/>[https://www.ted.com/speakers/michael_dickinson michael_dickinson] | [[:d:Q6829848|Q6829848]] |- | | ''[[:d:Q23670632|Michael Green]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_green michael_green] | [[:d:Q23670632|Q23670632]] |- | | ''[[:d:Q23759758|Michael Green]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_green_spi michael_green_spi] | [[:d:Q23759758|Q23759758]] |- | | ''[[:d:Q6830936|Michael Hansmeyer]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_hansmeyer michael_hansmeyer] | [[:d:Q6830936|Q6830936]] |- | | ''[[:d:Q40001545|Michael Hendryx]]'' | | [[ollamh]] | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_hendryx michael_hendryx] | [[:d:Q40001545|Q40001545]] |- | [[Íomhá:Sociologist Michael Kimmel in 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1498283|Michael Kimmel]]'' | socheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_kimmel michael_kimmel] | [[:d:Q1498283|Q1498283]] |- | | ''[[:d:Q96176298|Michael L Middlebrooks]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_middlebrooks_TEDxPSU20220213-47536 michael_middlebrooks_TEDxPSU20220213-47536] | [[:d:Q96176298|Q96176298]] |- | [[Íomhá:Michael Levin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39444955|Michael Levin]]'' | | [[bitheolaí]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tAontas Sóivéadach]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_levin michael_levin] | [[:d:Q39444955|Q39444955]] |- | [[Íomhá:Michael Patrick Lynch at Senate House.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6832368|Michael Lynch]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-03-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_lynch michael_lynch] | [[:d:Q6832368|Q6832368]] |- | | ''[[:d:Q23662341|Michael McDaniel]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_mcdaniel michael_mcdaniel] | [[:d:Q23662341|Q23662341]] |- | | ''[[:d:Q6832811|Michael Merzenich]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_merzenich michael_merzenich] | [[:d:Q6832811|Q6832811]] |- | | ''[[:d:Q23727972|Michael Metcalfe]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_metcalfe michael_metcalfe] | [[:d:Q23727972|Q23727972]] |- | | ''[[:d:Q3308398|Michael Moschen]]'' | | ''[[:d:Q17307272|taibheoir sorcais]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_moschen michael_moschen] | [[:d:Q3308398|Q3308398]] |- | | ''[[:d:Q23662981|Michael Norton]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_norton michael_norton] | [[:d:Q23662981|Q23662981]] |- | | ''[[:d:Q23784724|Michael Pawlyn]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-09-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_pawlyn michael_pawlyn] | [[:d:Q23784724|Q23784724]] |- | [[Íomhá:Michael Pollan at Yale 1 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1138996|Michael Pollan]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_pollan michael_pollan] | [[:d:Q1138996|Q1138996]] |- | [[Íomhá:Michael porter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q272146|Michael Porter]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_porter michael_porter] | [[:d:Q272146|Q272146]] |- | | ''[[:d:Q23783071|Michael Pritchard]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_pritchard michael_pritchard] | [[:d:Q23783071|Q23783071]] |- | | ''[[:d:Q23768729|Michael Rubinstein]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_rubinstein michael_rubinstein] | [[:d:Q23768729|Q23768729]] |- | [[Íomhá:2023-08-07 Michael Sandel no Fronteiras do Pensamento 2023 em São Paulo (53103759044) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q381044|Michael Sandel]]'' | | ''[[:d:Q18930007|political philosopher]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_sandel michael_sandel] | [[:d:Q381044|Q381044]] |- | [[Íomhá:Michael Schur 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1929297|Michael Schur]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''<br/>''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1975" | 1975-10-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_schur michael_schur] | [[:d:Q1929297|Q1929297]] |- | [[Íomhá:Michael Sheen crop n2 Good Omens panel at NYCC (61104).jpg|center|128px]] | [[Michael Sheen]] | aisteoir Breatnach | ''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q116695160|aisteoir físchluiche]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_sheen michael_sheen] | [[:d:Q298276|Q298276]] |- | [[Íomhá:Michael Shellenberger.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6834344|Michael Shellenberger]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q16529590|eolaí comhshaoil]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_shellenberger michael_shellenberger] | [[:d:Q6834344|Q6834344]] |- | [[Íomhá:Michael Shermer wiki portrait4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126225|Michael Shermer]]'' | scríbhneoir eolaíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q16063546|historian of science]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2309784|rothaí spóirt]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_shermer michael_shermer] | [[:d:Q126225|Q126225]] |- | [[Íomhá:Michael Specter Headshot new.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2356503|Michael Specter]]'' | iriseoir | [[iriseoir]] | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_specter michael_specter] | [[:d:Q2356503|Q2356503]] |- | [[Íomhá:Michael Stevens VidCon 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14436762|Michael Stevens]]'' | | ''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q138858|siamsóir]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_stevens michael_stevens] | [[:d:Q14436762|Q14436762]] |- | [[Íomhá:MTTKeepingScore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q520493|Michael Tilson Thomas]]'' | | ''[[:d:Q158852|stiúrthóir ceolfhoirne]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q16145150|múinteoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q1643514|cóiritheoir ceoil]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q806349|máistir banna]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_tilson_thomas michael_tilson_thomas] | [[:d:Q520493|Q520493]] |- | [[Íomhá:Michael Tubbs (34490285296).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27916401|Michael Tubbs]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_tubbs michael_tubbs] | [[:d:Q27916401|Q27916401]] |- | [[Íomhá:General Fusion Michel Laberge (33250324636).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23727986|Michel Laberge]]'' | | [[fisiceoir]] | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/michel_laberge michel_laberge] | [[:d:Q23727986|Q23727986]] |- | | ''[[:d:Q60754633|Michel M Dugon]]'' | | ''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/michel_dugon michel_dugon] | [[:d:Q60754633|Q60754633]] |- | [[Íomhá:Michele Wucker - 2019.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24204274|Michele Wucker]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michele_wucker michele_wucker] | [[:d:Q24204274|Q24204274]] |- | | ''[[:d:Q23661627|Michelle Borkin]]'' | | [[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michelle_borkin michelle_borkin] | [[:d:Q23661627|Q23661627]] |- | | ''[[:d:Q96002234|Michelle Greene]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michelle_greene michelle_greene] | [[:d:Q96002234|Q96002234]] |- | | ''[[:d:Q110336312|Michelle Kuo]]'' | | ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4164507|léirmheastóir ealaíne]]''<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michelle_kuo michelle_kuo] | [[:d:Q110336312|Q110336312]] |- | [[Íomhá:First Lady Michelle Obama and Dr. Jill Biden greet Scott Kelly, First Lady's State of the Union box guest, in the Blue Room of the White House, Jan. 20, 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Michelle Obama]] | dlíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michelle_obama michelle_obama] | [[:d:Q13133|Q13133]] |- | [[Íomhá:2024-11-29 Michèle Lamont 1080309.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3311640|Michèle Lamont]]'' | socheolaí Ceanadach | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16308157|americanist]]''<br/>''[[:d:Q19829999|scoláire staidéir chultúrtha]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-12-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/michele_lamont michele_lamont] | [[:d:Q3311640|Q3311640]] |- | [[Íomhá:Mick Cornett (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12003032|Mick Cornett]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mick_cornett mick_cornett] | [[:d:Q12003032|Q12003032]] |- | [[Íomhá:Mick Ebeling (2015).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6838160|Mick Ebeling]]'' | | [[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1970" | 1970-11-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mick_ebeling mick_ebeling] | [[:d:Q6838160|Q6838160]] |- | | ''[[:d:Q16732921|Mick Mountz]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mick_mountz mick_mountz] | [[:d:Q16732921|Q16732921]] |- | | ''[[:d:Q92753609|Miguel A Modestino]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q7888586|innealtóir ceimiceach]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Veiniséala]] | [https://www.ted.com/speakers/miguel_modestino miguel_modestino] | [[:d:Q92753609|Q92753609]] |- | [[Íomhá:Miguel Nicolelis (16397324065).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q976399|Miguel Nicolelis]]'' | néareolaí Brasaíleach | [[bitheolaí]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[néareolaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/miguel_nicolelis miguel_nicolelis] | [[:d:Q976399|Q976399]] |- | [[Íomhá:Mihaly Csikszentmihalyi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q316147|Mihaly Csikszentmihalyi]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ungáir]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mihaly_csikszentmihalyi mihaly_csikszentmihalyi] | [[:d:Q316147|Q316147]] |- | | ''[[:d:Q89906394|Miho Janvier]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/miho_janvier miho_janvier] | [[:d:Q89906394|Q89906394]] |- | | ''[[:d:Q957612|Mike Archer]]'' | pailé-ointeolaí Astrálach | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/michael_archer michael_archer] | [[:d:Q957612|Q957612]] |- | | ''[[:d:Q23657163|Mike Biddle]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/michael_biddle michael_biddle] | [[:d:Q23657163|Q23657163]] |- | [[Íomhá:Mike Cannon-Brookes Australian businessman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23939846|Mike Cannon-Brookes]]'' | fear gnó Astrálach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1979" | 1979-11-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/mike_cannon_brookes mike_cannon_brookes] | [[:d:Q23939846|Q23939846]] |- | [[Íomhá:Mike deGruy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6849378|Mike deGruy]]'' | | ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mike_degruy mike_degruy] | [[:d:Q6849378|Q6849378]] |- | [[Íomhá:Mikematas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21463338|Mike Matas]]'' | | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q107573818|icon designer]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mike_matas mike_matas] | [[:d:Q21463338|Q21463338]] |- | [[Íomhá:Mike Rowe by Gage Skidmore 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q455808|Mike Rowe]]'' | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mike_rowe mike_rowe] | [[:d:Q455808|Q455808]] |- | | ''[[:d:Q24053199|Mike Velings]]'' | | ''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''<br/>''[[:d:Q1420489|pisciculturist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mike_velings mike_velings] | [[:d:Q24053199|Q24053199]] |- | [[Íomhá:Mikhail Zygar 2024 (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4194814|Mikhail Zygar]]'' | iriseoir Rúiseach | ''[[:d:Q15973695|political reporter]]''<br/>''[[:d:Q12144794|scríbhneoir próis]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''<br/>''[[:d:Q589298|príomheagarthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q108800680|media executive]]''<br/>''[[:d:Q1155838|comhfhreagraí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/mikhail_zygar mikhail_zygar] | [[:d:Q4194814|Q4194814]] |- | [[Íomhá:Mikko Hyppönen - 2021 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2489610|Mikko Hyppönen]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q28344495|comhairleoir slándála ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q381160|saineolaí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/mikko_hypponen mikko_hypponen] | [[:d:Q2489610|Q2489610]] |- | [[Íomhá:Milton Glaser at Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1351481|Milton Glaser]]'' | | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/milton_glaser milton_glaser] | [[:d:Q1351481|Q1351481]] |- | | ''[[:d:Q4794835|Mina Bissell]]'' | | ''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>''[[:d:Q15839136|bitheolaí ceall]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[ceimiceoir]] | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iaráin]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mina_bissell mina_bissell] | [[:d:Q4794835|Q4794835]] |- | | ''[[:d:Q73482980|Mindy Scheier]]'' | | ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mindy_scheier mindy_scheier] | [[:d:Q73482980|Q73482980]] |- | | ''[[:d:Q23809265|Miranda Wang & Jeanny Yao]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/miranda_wang_and_jenny_yao miranda_wang_and_jenny_yao] | [[:d:Q23809265|Q23809265]] |- | [[Íomhá:Miru Kim in paris catacombs.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6874759|Miru Kim]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/miru_kim miru_kim] | [[:d:Q6874759|Q6874759]] |- | [[Íomhá:2022 - Opening Night PO1 3566 (52470197912) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99528599|Misan Harriman]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/misan_harriman misan_harriman] | [[:d:Q99528599|Q99528599]] |- | [[Íomhá:MishaGlenny.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3859025|Misha Glenny]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1958" | 1958-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/misha_glenny misha_glenny] | [[:d:Q3859025|Q3859025]] |- | [[Íomhá:Mitchel Resnick.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q650983|Mitchel Resnick]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1956" | 1956-06-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1529 1529]<br/>[https://www.ted.com/speakers/mitch_resnick mitch_resnick] | [[:d:Q650983|Q650983]] |- | | ''[[:d:Q23795567|Mitchell Besser]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mitchell_besser mitchell_besser] | [[:d:Q23795567|Q23795567]] |- | | ''[[:d:Q6881232|Mitchell H. Katz]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mitchell_katz mitchell_katz] | [[:d:Q6881232|Q6881232]] |- | [[Íomhá:Mitchell joachim 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q984089|Mitchell Joachim]]'' | ailtire Meiriceánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1972" | 1972-02-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/mitchell_joachim mitchell_joachim] | [[:d:Q984089|Q984089]] |- | | ''[[:d:Q23795336|Miwa Matreyek]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/miwa_matreyek miwa_matreyek] | [[:d:Q23795336|Q23795336]] |- | | ''[[:d:Q23712268|Mohamed Ali]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mohamed_ali mohamed_ali] | [[:d:Q23712268|Q23712268]] |- | | ''[[:d:Q23712650|Mohamed Hijri]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mohamed_hijri mohamed_hijri] | [[:d:Q23712650|Q23712650]] |- | [[Íomhá:Molly Crockett at World Economic Forum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15989936|Molly J. Crockett]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/molly_crockett molly_crockett] | [[:d:Q15989936|Q15989936]] |- | [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Molly Stevens.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15896847|Molly Stevens]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q21329070|materials scientist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/molly_stevens molly_stevens] | [[:d:Q15896847|Q15896847]] |- | | ''[[:d:Q75746978|Molly Webster]]'' | | ''[[:d:Q3406651|léiritheoir raidió]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/molly_webster molly_webster] | [[:d:Q75746978|Q75746978]] |- | [[Íomhá:Mona Chalabi, 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21793960|Mona Chalabi]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/mona_chalabi mona_chalabi] | [[:d:Q21793960|Q21793960]] |- | [[Íomhá:Monica Byrne Author.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21642356|Monica Byrne]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-07-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/monica_byrne monica_byrne] | [[:d:Q21642356|Q21642356]] |- | [[Íomhá:MonicaLewinsky-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q212659|Monica Lewinsky]]'' | | ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/monica_lewinsky monica_lewinsky] | [[:d:Q212659|Q212659]] |- | [[Íomhá:MONIKA BULAJ 2015.1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3860861|Monika Bulaj]]'' | iriseoir Polannach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Pholainn]] | [https://www.ted.com/speakers/monika_bulaj monika_bulaj] | [[:d:Q3860861|Q3860861]] |- | | ''[[:d:Q92967714|Moreangels M. Mbizah]]'' | | [[bitheolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSiombáib]] | [https://www.ted.com/speakers/moreangels_mbizah moreangels_mbizah] | [[:d:Q92967714|Q92967714]] |- | | ''[[:d:Q23662833|Morgan O'Neill]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/morgan_o_neill morgan_o_neill] | [[:d:Q23662833|Q23662833]] |- | [[Íomhá:Morgan Spurlock 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q364421|Morgan Spurlock]]'' | | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q13235160|monaróir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-11-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/morgan_spurlock morgan_spurlock] | [[:d:Q364421|Q364421]] |- | | ''[[:d:Q23769521|Morgana Bailey]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/morgana_bailey morgana_bailey] | [[:d:Q23769521|Q23769521]] |- | [[Íomhá:JahTEDFellow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58468214|Moriba Jah]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/moriba_jah moriba_jah] | [[:d:Q58468214|Q58468214]] |- | [[Íomhá:Grimmepreis 2019 012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52554729|Moritz Riesewieck]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/moritz_riesewieck moritz_riesewieck] | [[:d:Q52554729|Q52554729]] |- | [[Íomhá:Morley.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6912508|Morley]]'' | amhránaí | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/morley morley] | [[:d:Q6912508|Q6912508]] |- | [[Íomhá:Moshe Safdie by Michal Ronnen Safdie (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q220944|Moshe Safdie]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[Iosrael]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/moshe_safdie moshe_safdie] | [[:d:Q220944|Q220944]] |- | [[Íomhá:Congreso Futuro - 2019-01-14 - 26.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15429344|Moshe Szyf]]'' | | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/moshe_szyf moshe_szyf] | [[:d:Q15429344|Q15429344]] |- | [[Íomhá:Seminci 2025 - Mounia Akl-1 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q69525885|Mounia Akl]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Liobáin]] | [https://www.ted.com/speakers/mounia_akl mounia_akl] | [[:d:Q69525885|Q69525885]] |- | | ''[[:d:Q23768724|Mundano]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/mundano mundano] | [[:d:Q23768724|Q23768724]] |- | | ''[[:d:Q23662706|Munir Virani]]'' | | [[grianghrafadóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/munir_virani munir_virani] | [[:d:Q23662706|Q23662706]] |- | [[Íomhá:Murray Gell-Mann - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|center|128px]] | [[Murray Gell-Mann]] | fisiceoir Meiriceánach | ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1929" | 1929-09-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/murray_gell_mann murray_gell_mann] | [[:d:Q172840|Q172840]] |- | [[Íomhá:Musimbi Kanyoro, CEO and President, Global Fund for Women, speaking at the Girl Summit 2014 (14701908346).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16185411|Musimbi Kanyoro]]'' | gníomhaí Céiniach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1234713|diagaire]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/musimbi_kanyoro musimbi_kanyoro] | [[:d:Q16185411|Q16185411]] |- | [[Íomhá:Mustafa Akyol.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q6943223|Mustafa Akyol]]'' | scríbhneoir agus iriseoir Turcach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q84681895|political analyst]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1972" | 1972-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/mustafa_akyol mustafa_akyol] | [[:d:Q6943223|Q6943223]] |- | [[Íomhá:Festival des Vieilles Charrues 2019 - Muthoni Drummer Queen - 039.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60836183|Muthoni Drummer Queen]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q2252262|rapálaí]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/muthoni_drummer_queen muthoni_drummer_queen] | [[:d:Q60836183|Q60836183]] |- | | ''[[:d:Q123219996|Mwende Katwiwa]]'' | | [[file]] | | ''[[:d:Q12964198|genderqueer]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/mwende_freequency_katwiwa mwende_freequency_katwiwa] | [[:d:Q123219996|Q123219996]] |- | | ''[[:d:Q6947648|Myles Allen]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/myles_allen myles_allen] | [[:d:Q6947648|Q6947648]] |- | | ''[[:d:Q23759569|Myriam Sidibe]]'' | | ''[[:d:Q24017732|public health scientist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Mailí]] | [https://www.ted.com/speakers/myriam_sidibe myriam_sidibe] | [[:d:Q23759569|Q23759569]] |- | [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]] | [[Máire Mhic Róibín]] | 7ú Uachtarán na hÉireann | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[abhcóide]] | data-sort-value="1944" | 1944-05-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/mary_robinson mary_robinson] | [[:d:Q188214|Q188214]] |- | [[Íomhá:Monica Araya donated by Dave Malkoff (sq cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109969488|Mónica Araya]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Cósta Ríce]] | [https://www.ted.com/speakers/monica_araya monica_araya] | [[:d:Q109969488|Q109969488]] |- | | ''[[:d:Q22095670|N. Jeremy Kasdin]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jeremy_kasdin jeremy_kasdin] | [[:d:Q22095670|Q22095670]] |- | | ''[[:d:Q95970932|Nabiha Saklayen]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nabiha_saklayen nabiha_saklayen] | [[:d:Q95970932|Q95970932]] |- | [[Íomhá:Nadia Al-Sakkaf, AlJazeera Channel - May 11, 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20423647|Nadia Al-Sakkaf]]'' | iriseoir, Poblacht Éimin | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-03-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Éimin|Poblacht Éimin]] | [https://www.ted.com/speakers/nadia_al_sakkaf nadia_al_sakkaf] | [[:d:Q20423647|Q20423647]] |- | | ''[[:d:Q43252548|Nadia Drake]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nadia_drake nadia_drake] | [[:d:Q43252548|Q43252548]] |- | [[Íomhá:Nadine Burke Harris (38590996961).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19878640|Nadine Burke Harris]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1975" | 1975-10-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nadine_burke_harris_1 nadine_burke_harris_1] | [[:d:Q19878640|Q19878640]] |- | | ''[[:d:Q48043037|Nadya Mason]]'' | | [[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nadya_mason nadya_mason] | [[:d:Q48043037|Q48043037]] |- | [[Íomhá:Nadezhda Tolokonnikova 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q288956|Nadya Tolokonnikova]]'' | | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q108309647|sewing machine slave]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q1027930|webcam model]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q12359071|ainrialaí]]''<br/>''[[:d:Q852857|oibrí ghnéasach]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-11-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/nadya_tolokonnikova nadya_tolokonnikova] | [[:d:Q288956|Q288956]] |- | [[Íomhá:Nagin Cox with JPL icon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28678622|Nagin Cox]]'' | | ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/nagin_cox nagin_cox] | [[:d:Q28678622|Q28678622]] |- | | ''[[:d:Q23795283|Naif Al-Mutawa]]'' | | ''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/naif_al_mutawa naif_al_mutawa] | [[:d:Q23795283|Q23795283]] |- | [[Íomhá:Nalini Nadkarni speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1275902|Nalini Nadkarni]]'' | éiceolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nalini_nadkarni nalini_nadkarni] | [[:d:Q1275902|Q1275902]] |- | | ''[[:d:Q6962654|Nancy Duarte]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1758037|ceann comhairle]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nancy_duarte nancy_duarte] | [[:d:Q6962654|Q6962654]] |- | | ''[[:d:Q11789453|Nancy Etcoff]]'' | | [[síceolaí]] | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nancy_etcoff nancy_etcoff] | [[:d:Q11789453|Q11789453]] |- | | ''[[:d:Q23768711|Nancy Frates]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nancy_frates nancy_frates] | [[:d:Q23768711|Q23768711]] |- | [[Íomhá:Introduction to the Simons Center, Nancy Kanwisher, 2m33s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6962770|Nancy Kanwisher]]'' | néareolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nancy_kanwisher nancy_kanwisher] | [[:d:Q6962770|Q6962770]] |- | [[Íomhá:Nancy Lublin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6962820|Nancy Lublin]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q3492227|nuálaí]]''<br/>''[[:d:Q2994387|sainchomhairleoir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1307 1307]<br/>[https://www.ted.com/speakers/nancy_lublin nancy_lublin] | [[:d:Q6962820|Q6962820]] |- | | ''[[:d:Q18156724|Nancy Rabalais]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nancy_n_rabalais nancy_n_rabalais] | [[:d:Q18156724|Q18156724]] |- | [[Íomhá:Nandan M. Nilekani.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1391255|Nandan Nilekani]]'' | fear gnó Indiach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/nandan_nilekani nandan_nilekani] | [[:d:Q1391255|Q1391255]] |- | [[Íomhá:Nanfu Wang 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24609090|Nanfu Wang]]'' | stiúrthóir scannán | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/nanfu_wang nanfu_wang] | [[:d:Q24609090|Q24609090]] |- | [[Íomhá:Naná Vasconcelos.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q707607|Naná Vasconcelos]]'' | cnagcheoltóir Brasaíleach | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q806349|máistir banna]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/nana_vasconcelos nana_vasconcelos] | [[:d:Q707607|Q707607]] |- | | ''[[:d:Q11584846|Naoko Ishii]]'' | | ''[[:d:Q622807|seiyū]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/naoko_ishii naoko_ishii] | [[:d:Q11584846|Q11584846]] |- | | ''[[:d:Q120615040|Naomi Bagdonas]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/naomi_bagdonas naomi_bagdonas] | [[:d:Q120615040|Q120615040]] |- | [[Íomhá:Naomi Klein - Brainwash Festival 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q236606|Naomi Klein]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/naomi_klein naomi_klein] | [[:d:Q236606|Q236606]] |- | | ''[[:d:Q59631607|Naomi McDougall Jones]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/naomi_mcdougall_jones naomi_mcdougall_jones] | [[:d:Q59631607|Q59631607]] |- | | ''[[:d:Q41232526|Naomi Mwaura]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/naomi_mwaura naomi_mwaura] | [[:d:Q41232526|Q41232526]] |- | [[Íomhá:Naomi Oreskes 2nd European TA conference in Berlin 2015.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q205618|Naomi Oreskes]]'' | | ''[[:d:Q16063546|historian of science]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q12094958|geoifisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q11424604|domhaneolaí]]''<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1958" | 1958-11-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/naomi_oreskes naomi_oreskes] | [[:d:Q205618|Q205618]] |- | | ''[[:d:Q23798128|Naomi Shah]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/naomi_shah naomi_shah] | [[:d:Q23798128|Q23798128]] |- | | ''[[:d:Q15126459|Nat Keohane]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nat_keohane nat_keohane] | [[:d:Q15126459|Q15126459]] |- | | ''[[:d:Q126278106|Natalie Cargill]]'' | | ''[[:d:Q12362622|daonchara]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/natalie_cargill natalie_cargill] | [[:d:Q126278106|Q126278106]] |- | [[Íomhá:Natalie Jeremijenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6968182|Natalie Jeremijenko]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1779650|innealtóir dearaidh]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/natalie_jeremijenko natalie_jeremijenko] | [[:d:Q6968182|Q6968182]] |- | [[Íomhá:Natalie MacMaster - Seattle - 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6968206|Natalie MacMaster]]'' | ceoltóir Ceanadach | ''[[:d:Q3560496|fidléir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-06-13<br/>1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/natalie_macmaster natalie_macmaster] | [[:d:Q6968206|Q6968206]] |- | [[Íomhá:Natalie Merchant 07 15 2017 -13 (36837904352).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q238215|Natalie Merchant]]'' | amhránaí agus cumadóir Meiriceánach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/natalie_merchant natalie_merchant] | [[:d:Q238215|Q238215]] |- | [[Íomhá:Natalie Panek, NASA internship with Henning Leidecker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50379483|Natalie Panek]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/natalie_panek natalie_panek] | [[:d:Q50379483|Q50379483]] |- | | ''[[:d:Q23656760|Natalie Warne]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/natalie_warne natalie_warne] | [[:d:Q23656760|Q23656760]] |- | | ''[[:d:Q57201099|Natasha Hurley-Walker]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/natasha_hurley_walker natasha_hurley_walker] | [[:d:Q57201099|Q57201099]] |- | | ''[[:d:Q16982366|Natasha Tsakos]]'' | | [[aisteoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/natasha_tsakos natasha_tsakos] | [[:d:Q16982366|Q16982366]] |- | | ''[[:d:Q23661623|Nate Garvis]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nate_garvis nate_garvis] | [[:d:Q23661623|Q23661623]] |- | [[Íomhá:Nate silver poker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q562521|Nate Silver]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q15295720|imreoir pócair]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-01-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nate_silver nate_silver] | [[:d:Q562521|Q562521]] |- | [[Íomhá:NBF2024-nathalie-cabrol.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21005247|Nathalie Cabrol]]'' | | ''[[:d:Q16742203|pláinéadeolaí]]''<br/>''[[:d:Q17318006|freediver]]''<br/>''[[:d:Q3061999|astrobiologist]]''<br/>''[[:d:Q9149093|sléibhteoir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nathalie_cabrol nathalie_cabrol] | [[:d:Q21005247|Q21005247]] |- | | ''[[:d:Q23656749|Nathalie Miebach]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nathalie_miebach nathalie_miebach] | [[:d:Q23656749|Q23656749]] |- | [[Íomhá:Nathan Myhrvold.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q365578|Nathan Myhrvold]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nathan_myhrvold nathan_myhrvold] | [[:d:Q365578|Q365578]] |- | [[Íomhá:Nathan Wolfe 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q15438588|Nathan Wolfe]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>''[[:d:Q15634281|vireolaí]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nathan_wolfe nathan_wolfe] | [[:d:Q15438588|Q15438588]] |- | [[Íomhá:Nathaniel Kahn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3329419|Nathaniel Kahn]]'' | stiúrthóir scannán Meiriceánach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-11-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nathaniel_kahn nathaniel_kahn] | [[:d:Q3329419|Q3329419]] |- | | ''[[:d:Q54954376|Natsai Audrey Chieza]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/natsai_audrey_chieza natsai_audrey_chieza] | [[:d:Q54954376|Q54954376]] |- | [[Íomhá:2018-07-01 ZDF Fernsehgarten Naturally 7-0347.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1970037|Naturally 7]]'' | banna ceoil Meiriceánach | | | | | [https://www.ted.com/speakers/naturally_7 naturally_7] | [[:d:Q1970037|Q1970037]] |- | | ''[[:d:Q6982299|Navi Radjou]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/navi_radjou navi_radjou] | [[:d:Q6982299|Q6982299]] |- | [[Íomhá:Ndidi Nwuneli.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19564385|Ndidi Okonkwo Nwuneli]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-03-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/ndidi_nwuneli ndidi_nwuneli] | [[:d:Q19564385|Q19564385]] |- | [[Íomhá:Neal Katyal portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1747322|Neal Katyal]]'' | dlíodóir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/neal_katyal neal_katyal] | [[:d:Q1747322|Q1747322]] |- | | ''[[:d:Q115429801|Nedra Glover Tawwab]]'' | | ''[[:d:Q2419397|teiripeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nedra_tawwab nedra_tawwab] | [[:d:Q115429801|Q115429801]] |- | [[Íomhá:Negin Farsad and Jason Tottenham Rosemead-40 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6987345|Negin Farsad]]'' | fuirseoir | [[fuirseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/negin_farsad negin_farsad] | [[:d:Q6987345|Q6987345]] |- | [[Íomhá:Neha Narula at World Economic Forum Davos 2023.png|center|128px]] | ''[[:d:Q102962826|Neha Narula]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/neha_narula neha_narula] | [[:d:Q102962826|Q102962826]] |- | [[Íomhá:Neil Burgess Royal Society.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23657268|Neil Burgess]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-07-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/neil_burgess neil_burgess] | [[:d:Q23657268|Q23657268]] |- | [[Íomhá:Neil Gershenfeld 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1030183|Neil Gershenfeld]]'' | fisiceoir Meiriceánach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/neil_gershenfeld neil_gershenfeld] | [[:d:Q1030183|Q1030183]] |- | [[Íomhá:Neil Harbisson cyborgist.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1355729|Neil Harbisson]]'' | | ''[[:d:Q15977906|experimental artist]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/neil_harbisson neil_harbisson] | [[:d:Q1355729|Q1355729]] |- | | ''[[:d:Q90240394|Neil M Vora]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/neil_vora neil_vora] | [[:d:Q90240394|Q90240394]] |- | [[Íomhá:Neil MacGregor Frankfurter Buchmesse 2015.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1226759|Neil MacGregor]]'' | | ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/neil_macgregor neil_macgregor] | [[:d:Q1226759|Q1226759]] |- | [[Íomhá:Neil Pasricha San Diego.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16733247|Neil Pasricha]]'' | | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q26831130|oide saoil]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/neil_pasricha neil_pasricha] | [[:d:Q16733247|Q16733247]] |- | [[Íomhá:Neil Turok AIMS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1386754|Neil Turok]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-11-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/neil_turok neil_turok] | [[:d:Q1386754|Q1386754]] |- | [[Íomhá:Nellie McKay.png|center|128px]] | ''[[:d:Q454975|Nellie McKay]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nellie_mckay nellie_mckay] | [[:d:Q454975|Q454975]] |- | [[Íomhá:Nemonte Nenquimo 2020 UNEP Champions of the Earth laureate credit UNEP020-compressed.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99543783|Nemonte Nenquimo]]'' | | ''[[:d:Q62933979|indigenous leader]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Eacuadór]] | [https://www.ted.com/speakers/nemonte_nenquimo nemonte_nenquimo] | [[:d:Q99543783|Q99543783]] |- | [[Íomhá:Neri Oxman - Pop!Tech 2009 - Camden, ME.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4981374|Neri Oxman]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1976" | 1976-02-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Iosrael]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/neri_oxman neri_oxman] | [[:d:Q4981374|Q4981374]] |- | | ''[[:d:Q124130309|Newsha Ghaeli]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/newsha_ghaeli newsha_ghaeli] | [[:d:Q124130309|Q124130309]] |- | [[Íomhá:Newton Aduaka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2422311|Newton Aduaka]]'' | stiúrthóir scannán Nigéarach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/newton_aduaka newton_aduaka] | [[:d:Q2422311|Q2422311]] |- | [[Íomhá:Okonjo-Iweala, Ngozi (2008 portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q289350|Ngozi Okonjo-Iweala]]'' | eacnamaí Nigéarach | [[taidhleoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[aire rialtais]]<br/>''[[:d:Q32947888|bainisteoir bainc]]''<br/>''[[:d:Q2217507|bainisteoir airgeadais]]''<br/>''[[:d:Q7614320|aire airgeadais]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/ngozi_okonjo_iweala ngozi_okonjo_iweala] | [[:d:Q289350|Q289350]] |- | [[Íomhá:Niall Ferguson no Fronteiras do Pensamento São Paulo 2017 (37840342015) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q377638|Niall Ferguson]]'' | staraí Briotanach | ''[[:d:Q17488363|economic historian]]''<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1964" | 1964-04-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/niall_ferguson niall_ferguson] | [[:d:Q377638|Q377638]] |- | [[Íomhá:Nic Marks speaking at UX Brighton 2016 (30826866990) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22279054|Nic Marks]]'' | | ''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/nic_marks nic_marks] | [[:d:Q22279054|Q22279054]] |- | [[Íomhá:Nicholas Christakis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1094336|Nicholas A. Christakis]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q15924224|internist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nicholas_christakis nicholas_christakis] | [[:d:Q1094336|Q1094336]] |- | | ''[[:d:Q92979518|Nicholas J. Leeper]]'' | | ''[[:d:Q15401884|medical researcher]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nicholas_leeper nicholas_leeper] | [[:d:Q92979518|Q92979518]] |- | [[Íomhá:Nicholas Negroponte USNA 20090415 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92601|Nicholas Negroponte]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1943" | 1943-12-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nicholas_negroponte nicholas_negroponte] | [[:d:Q92601|Q92601]] |- | [[Íomhá:Nicholas Herbert Stern, Baron Stern of Brentford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q335441|Nicholas Stern]]'' | eacnamaí Sasanach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q806798|baincéir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/lord_nicholas_stern lord_nicholas_stern] | [[:d:Q335441|Q335441]] |- | [[Íomhá:Prof Nick Bostrom 324-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460475|Nick Bostrom]]'' | fealsamh Sualannach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-03-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/nick_bostrom nick_bostrom] | [[:d:Q460475|Q460475]] |- | [[Íomhá:Nick Hanauer Laura Flanders 2016.png|center|128px]] | ''[[:d:Q14633126|Nick Hanauer]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nick_hanauer nick_hanauer] | [[:d:Q14633126|Q14633126]] |- | | ''[[:d:Q23769567|Nick Sears]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nick_sears_1 nick_sears_1] | [[:d:Q23769567|Q23769567]] |- | | ''[[:d:Q7028078|Nick Veasey]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/nick_veasey nick_veasey] | [[:d:Q7028078|Q7028078]] |- | [[Íomhá:Nicola Sturgeon 2021.jpg|center|128px]] | [[Nicola Sturgeon]] | Céad Aire na hAlban agus ceannaire Pháirtí Náisiúnta na hAlban (rugadh 1970) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/nicola_sturgeon nicola_sturgeon] | [[:d:Q467112|Q467112]] |- | | ''[[:d:Q23727944|Nicolas Perony]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nicholas_perony nicholas_perony] | [[:d:Q23727944|Q23727944]] |- | [[Íomhá:Nicole Maines by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q33124715|Nicole Maines]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''<br/>''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-10-07 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nicole_maines nicole_maines] | [[:d:Q33124715|Q33124715]] |- | | ''[[:d:Q24054775|Nicole Paris & Ed Cage]]'' | | ''[[:d:Q59958430|buillebhoscadóir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/nicole_paris nicole_paris] | [[:d:Q24054775|Q24054775]] |- | [[Íomhá:NielsDiffrient.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3277342|Niels Diffrient]]'' | dearthóir Meiriceánach (1928-2013) | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q11287574|dearthóir tionsclaíoch]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/niels_diffrient niels_diffrient] | [[:d:Q3277342|Q3277342]] |- | | ''[[:d:Q23783481|Nigel Marsh]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nigel_marsh nigel_marsh] | [[:d:Q23783481|Q23783481]] |- | [[Íomhá:Nigel Topping at World Economic Forum Davos 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q115655521|Nigel Topping]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nigel_topping nigel_topping] | [[:d:Q115655521|Q115655521]] |- | [[Íomhá:Nighat Dad.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20050928|Nighat Dad]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Phacastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/nighat_dad nighat_dad] | [[:d:Q20050928|Q20050928]] |- | | ''[[:d:Q23729145|Nikolai Begg]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nikolai_begg nikolai_begg] | [[:d:Q23729145|Q23729145]] |- | [[Íomhá:Nili Gilbert at World Economic Forum Davos 2023.png|center|128px]] | ''[[:d:Q115671502|Nili Gilbert]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nili_gilbert nili_gilbert] | [[:d:Q115671502|Q115671502]] |- | [[Íomhá:Nilofer Merchant At Inspirefest 2017 -July 2017--130283 (35410533590).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670940|Nilofer Merchant]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nilofer_merchant nilofer_merchant] | [[:d:Q23670940|Q23670940]] |- | | ''[[:d:Q55236636|Nina Brochmann]]'' | údar Ioruach | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-12-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/nina_dolvik_brochmann nina_dolvik_brochmann] | [[:d:Q55236636|Q55236636]] |- | [[Íomhá:Nina Fedoroff at the New America Foundation (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4494049|Nina Fedoroff]]'' | bitheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nina_fedoroff nina_fedoroff] | [[:d:Q4494049|Q4494049]] |- | [[Íomhá:Nina Jablonski.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16730096|Nina Jablonski]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/340 340]<br/>[https://www.ted.com/speakers/nina_jablonski nina_jablonski] | [[:d:Q16730096|Q16730096]] |- | [[Íomhá:Nina Tandon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23657225|Nina Tandon]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nina_tandon nina_tandon] | [[:d:Q23657225|Q23657225]] |- | [[Íomhá:Dr. Nir Eyal at Harvard Effective Altruism lecture, April 2015.2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56808752|Nir Eyal]]'' | | ''[[:d:Q47455777|bioethicist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q60739955|healthcare scientist]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nir_eyal nir_eyal] | [[:d:Q56808752|Q56808752]] |- | [[Íomhá:Nirmalya Kumar.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7040060|Nirmalya Kumar]]'' | | [[múinteoir]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/nirmalya_kumar nirmalya_kumar] | [[:d:Q7040060|Q7040060]] |- | [[Íomhá:Nita A Farahany at the World Economic Forum in 2016.png|center|128px]] | ''[[:d:Q60322343|Nita A Farahany]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q47455777|bioethicist]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nita_farahany nita_farahany] | [[:d:Q60322343|Q60322343]] |- | | ''[[:d:Q91232279|Nithya Ramanathan]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/nithya_ramanathan nithya_ramanathan] | [[:d:Q91232279|Q91232279]] |- | [[Íomhá:Re publica 19 - Day 2 (32852536387).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63790029|Niti Bhan]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/niti_bhan niti_bhan] | [[:d:Q63790029|Q63790029]] |- | | ''[[:d:Q93152278|Nitish Padmanaban]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/nitish_padmanaban nitish_padmanaban] | [[:d:Q93152278|Q93152278]] |- | [[Íomhá:Nizar Ibrahim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769268|Nizar Ibrahim]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]]<br/>[[Maracó]] | [https://www.ted.com/speakers/nizar_ibrahim nizar_ibrahim] | [[:d:Q23769268|Q23769268]] |- | | ''[[:d:Q101769900|Nkosilathi Nyathi]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="2003" | 2003 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSiombáib]] | [https://www.ted.com/speakers/nkosilathi_nyathi nkosilathi_nyathi] | [[:d:Q101769900|Q101769900]] |- | [[Íomhá:Nnedi Okorafor at National Book Festival 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3877423|Nnedi Okorafor]]'' | | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-04-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/nnedi_okorafor nnedi_okorafor] | [[:d:Q3877423|Q3877423]] |- | [[Íomhá:Noah Feldman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1959850|Noah Feldman]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/noah_feldman noah_feldman] | [[:d:Q1959850|Q1959850]] |- | [[Íomhá:Noah Headshot.png|center|128px]] | ''[[:d:Q95988606|Noah Raford]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/noah_raford noah_raford] | [[:d:Q95988606|Q95988606]] |- | | ''[[:d:Q23663073|Noah Wilson-Rich]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/noah_wilson_rich noah_wilson_rich] | [[:d:Q23663073|Q23663073]] |- | [[Íomhá:SXSW-2024-alih-OB7A0967-Nonny de la Pena.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18354191|Nonny de la Peña]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nonny_de_la_pena nonny_de_la_pena] | [[:d:Q18354191|Q18354191]] |- | | ''[[:d:Q92203204|Nora E. Atkinson]]'' | | ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nora_atkinson nora_atkinson] | [[:d:Q92203204|Q92203204]] |- | | ''[[:d:Q62611988|Nora McInerny]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/nora_mcinerny nora_mcinerny] | [[:d:Q62611988|Q62611988]] |- | | ''[[:d:Q23797707|Nora York]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/nora_york nora_york] | [[:d:Q23797707|Q23797707]] |- | [[Íomhá:Noreena Hertz - Trento - 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q94555|Noreena Hertz]]'' | eacnamaí agus údar Briotanach | [[eacnamaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>''[[:d:Q18190897|comhfhreagraí eachtrach]]''<br/>''[[:d:Q1416279|anailísí airgeadais]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-09-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/noreena_hertz noreena_hertz] | [[:d:Q94555|Q94555]] |- | | ''[[:d:Q18817338|Noriko Arai]]'' | matamaiticeoir Seapánach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/noriko_arai noriko_arai] | [[:d:Q18817338|Q18817338]] |- | [[Íomhá:20120515-OSEC-RBN-2077 (7205167124).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q88078173|Norma Pimentel]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/norma_pimentel norma_pimentel] | [[:d:Q88078173|Q88078173]] |- | [[Íomhá:La alcaldesa abre el foro de Norman Foster sobre los retos de las ciudades (03) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104898|Norman Foster]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/norman_foster norman_foster] | [[:d:Q104898|Q104898]] |- | [[Íomhá:Norman Lear 1975 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1270283|Norman Lear]]'' | scríbhneoir agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach (1922-2023) | ''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1922" | 1922-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/norman_lear norman_lear] | [[:d:Q1270283|Q1270283]] |- | | ''[[:d:Q7052808|Norman Spack]]'' | | ''[[:d:Q4531850|inchríneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/norman_spack norman_spack] | [[:d:Q7052808|Q7052808]] |- | | ''[[:d:Q83978785|Normand Voyer]]'' | | [[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/normand_voyer normand_voyer] | [[:d:Q83978785|Q83978785]] |- | | ''[[:d:Q23769298|Noy Thrupkaew]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/noy_thrupkaew noy_thrupkaew] | [[:d:Q23769298|Q23769298]] |- | | ''[[:d:Q87990786|Oded Shoseyov]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/oded_shoseyov oded_shoseyov] | [[:d:Q87990786|Q87990786]] |- | | ''[[:d:Q61994730|Ofer Levy]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ofer_levy ofer_levy] | [[:d:Q61994730|Q61994730]] |- | [[Íomhá:Orgyen Trinley Dorje, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q465033|Ogyen Trinley Dorje]]'' | | [[file]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q29514511|tiomsaitheoir]]''<br/>''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]''<br/>[[láma]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q747371|Karmapa]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-06-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]]<br/>[[Doiminice]] | [https://www.ted.com/speakers/his_holiness_the_17th_karmapa his_holiness_the_17th_karmapa] | [[:d:Q465033|Q465033]] |- | [[Íomhá:OK Go at Lotusphere 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q736107|OK Go]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/ok_go ok_go] | [[:d:Q736107|Q736107]] |- | [[Íomhá:Ola Rosling on Factfulness.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22280133|Ola Rosling]]'' | | ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1975" | 1975-11-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/ola_rosling ola_rosling] | [[:d:Q22280133|Q22280133]] |- | [[Íomhá:Ole Scheeren in Frankfurt.20130525.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q67031|Ole Scheeren]]'' | ailtire Gearmánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/ole_scheeren ole_scheeren] | [[:d:Q67031|Q67031]] |- | [[Íomhá:Oleksandra Matviichuk Tryzub Gala Toronto 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108128555|Oleksandra Matviichuk]]'' | | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1983" | 1983-10-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Úcráin]] | [https://www.ted.com/speakers/oleksandra_matviichuk oleksandra_matviichuk] | [[:d:Q108128555|Q108128555]] |- | | ''[[:d:Q95204574|Olesya Khromeychuk]]'' | | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/olesya_khromeychuk olesya_khromeychuk] | [[:d:Q95204574|Q95204574]] |- | [[Íomhá:NBF2024-oliver-jeffers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3350659|Oliver Jeffers]]'' | scríbhneoir agus maisitheoir Briotanach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q4853732|scríbhneoir litríocht pháistí]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q11606860|picture book writer]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/oliver_jeffers oliver_jeffers] | [[:d:Q3350659|Q3350659]] |- | [[Íomhá:Oliversacks.jpg|center|128px]] | [[Oliver Sacks|Oliver Wolf Sacks]] | | [[scríbhneoir]]<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q551835|scríbhneoir leighis]]''<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1933" | 1933-07-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/oliver_sacks oliver_sacks] | [[:d:Q258662|Q258662]] |- | | ''[[:d:Q47109725|Olivia Affuso]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/olivia_affuso olivia_affuso] | [[:d:Q47109725|Q47109725]] |- | [[Íomhá:Olivia Arthur - Magnum Photographer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16146066|Olivia Arthur]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q861009|eagarthóir íomhánna]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/olivia_arthur olivia_arthur] | [[:d:Q16146066|Q16146066]] |- | | ''[[:d:Q116865135|Olivier Scalabre]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/olivier_scalabre olivier_scalabre] | [[:d:Q116865135|Q116865135]] |- | [[Íomhá:OluTimehin Adegbeye Norwegian Council for Africa 2018 (174840).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32537994|OluTimehin Adegbeye]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-10-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/olutimehin_adegbeye olutimehin_adegbeye] | [[:d:Q32537994|Q32537994]] |- | [[Íomhá:TaiwoLeiden2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99501373|Olúfẹ́mi Táíwò]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15936497|Africanist]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/olu_fe_mi_ta_i_wo olu_fe_mi_ta_i_wo] | [[:d:Q99501373|Q99501373]] |- | | ''[[:d:Q7089622|Omar Ahmad]]'' | | ''[[:d:Q5287861|príomhoifigeach teicneolaíochta]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/omar_ahmad omar_ahmad] | [[:d:Q7089622|Q7089622]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Baroness O'Neill of Bengarve crop 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q336089|Onora O'Neill]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/onora_o_neill onora_o_neill] | [[:d:Q336089|Q336089]] |- | | ''[[:d:Q23656126|Onyx Ashanti]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/onyx_ashanti onyx_ashanti] | [[:d:Q23656126|Q23656126]] |- | [[Íomhá:Ayọ Tometi - 2021 (51648565860) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19885291|Opal Tometi]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-08-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/opal_tometi opal_tometi] | [[:d:Q19885291|Q19885291]] |- | | ''[[:d:Q23759585|Oren Yakobovich]]'' | | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/oren_yakobovich oren_yakobovich] | [[:d:Q23759585|Q23759585]] |- | [[Íomhá:Ory Okolloh, Sept. 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q49275|Ory Okolloh]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q19890746|gníomhaí Idirlín]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/ory_okolloh ory_okolloh] | [[:d:Q49275|Q49275]] |- | | ''[[:d:Q7106910|Oskar Eustis]]'' | | ''[[:d:Q1797162|stiúrthóir ealaíne]]''<br/>''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/oskar_eustis oskar_eustis] | [[:d:Q7106910|Q7106910]] |- | [[Íomhá:P. Dee Boersma portrait at International Penguin Conference 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16971310|P. Dee Boersma]]'' | | ''[[:d:Q76928813|conservation biologist]]''<br/>''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q104828277|biology teacher]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-01 | No/unknown value | | [https://www.ted.com/speakers/dee_boersma dee_boersma] | [[:d:Q16971310|Q16971310]] |- | [[Íomhá:P W Singer Political Scientist and International Relations Expert (26294536015).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q320696|P. W. Singer]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/p_w_singer p_w_singer] | [[:d:Q320696|Q320696]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Lord Ashdown of Norton-sub-Hamdon crop 2.jpg|center|128px]] | [[Paddy Ashdown]] | polaiteoir agus taidhleoir Briotanach (1941–2018) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]] | data-sort-value="1941" | 1941-02-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/paddy_ashdown paddy_ashdown] | [[:d:Q333066|Q333066]] |- | | ''[[:d:Q112686007|Paige Alexander]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966-03-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paige_alexander paige_alexander] | [[:d:Q112686007|Q112686007]] |- | [[Íomhá:Pam Warhurst at TDC12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7129276|Pam Warhurst]]'' | | ''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]'' | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/pam_warhurst pam_warhurst] | [[:d:Q7129276|Q7129276]] |- | [[Íomhá:PamelaMeyerSeptember2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21063835|Pamela Meyer]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/pamela_meyer pamela_meyer] | [[:d:Q21063835|Q21063835]] |- | [[Íomhá:March for Science San Francisco 20170422-4376.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7129246|Pamela Ronald]]'' | géineolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/pamela_ronald pamela_ronald] | [[:d:Q7129246|Q7129246]] |- | [[Íomhá:Vienna 2013-07-12 'central garden' - Blublut feat. Colin Webster 078 Pamelia Kurstin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q275179|Pamelia Kurstin]]'' | ceoltóir Meiriceánach | ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1976" | 1976-05-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/pamelia_kurstin pamelia_kurstin] | [[:d:Q275179|Q275179]] |- | [[Íomhá:Pankaj Ghemawat - 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7131284|Pankaj Ghemawat]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/pankaj_ghemawat pankaj_ghemawat] | [[:d:Q7131284|Q7131284]] |- | [[Íomhá:MMG Paola Antonelli 2 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q440493|Paola Antonelli]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1963" | 1963-05-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/paola_antonelli paola_antonelli] | [[:d:Q440493|Q440493]] |- | | ''[[:d:Q23662717|Paolo Cardini]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paolo_cardini paolo_cardini] | [[:d:Q23662717|Q23662717]] |- | [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Parag Khanna.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2051465|Parag Khanna]]'' | eolaí polaitíochta Meiriceánach | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-07-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/parag_khanna parag_khanna] | [[:d:Q2051465|Q2051465]] |- | | ''[[:d:Q97655984|Paramjit Parmar]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/pj_parmar pj_parmar] | [[:d:Q97655984|Q97655984]] |- | | ''[[:d:Q4970590|Paraorchestra]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/british_paraorchestra british_paraorchestra] | [[:d:Q4970590|Q4970590]] |- | [[Íomhá:Pardis Sabeti - PopTech 2011 - Camden Maine USA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3063122|Pardis C. Sabeti]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/pardis_sabeti pardis_sabeti] | [[:d:Q3063122|Q3063122]] |- | | ''[[:d:Q7136564|Pardis Parker]]'' | | [[aisteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/pardis_parker pardis_parker] | [[:d:Q7136564|Q7136564]] |- | [[Íomhá:Yeonmi Park (53065489343) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18437771|Park Yeon-mi]]'' | | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1993" | 1993-10-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[An Chóiré Thuaidh|Cóiré Thuaidh]]<br/>[[an Chóiré Theas]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yeonmi_park yeonmi_park] | [[:d:Q18437771|Q18437771]] |- | [[Íomhá:Parul Sehgal NBCC 2011 Shankbone.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7141204|Parul Sehgal]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/parul_sehgal_1 parul_sehgal_1] | [[:d:Q7141204|Q7141204]] |- | [[Íomhá:Pat Mitchell (8157972890) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7143792|Pat Mitchell]]'' | iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/pat_mitchell pat_mitchell] | [[:d:Q7143792|Q7143792]] |- | [[Íomhá:2011 portrait - Patience Mthunzi (6197342763) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23782661|Patience Mthunzi]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/patience_mthunzi patience_mthunzi] | [[:d:Q23782661|Q23782661]] |- | [[Íomhá:Patrice Gordon at SXSW London 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q136514661|Patrice Gordon]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/patrice_gordon patrice_gordon] | [[:d:Q136514661|Q136514661]] |- | [[Íomhá:Stanford2010PatriciaBurchat.png|center|128px]] | ''[[:d:Q23782676|Patricia Burchat]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/patricia_burchat patricia_burchat] | [[:d:Q23782676|Q23782676]] |- | | ''[[:d:Q7145662|Patricia K. Kuhl]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q2854916|ota-laraingeolaí]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/patricia_kuhl patricia_kuhl] | [[:d:Q7145662|Q7145662]] |- | | ''[[:d:Q23784397|Patricia Ryan]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/patricia_ryan patricia_ryan] | [[:d:Q23784397|Q23784397]] |- | [[Íomhá:Patrick Awuah (Ashesi).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7146064|Patrick Awuah, Jr.]]'' | | ''[[:d:Q6017510|Independent inventor]]''<br/>''[[:d:Q1132207|business incubator]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Gána]] | [https://www.ted.com/speakers/patrick_awuah patrick_awuah] | [[:d:Q7146064|Q7146064]] |- | [[Íomhá:Patrick Chappatte-IMG 8680-square.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q116361|Patrick Chappatte]]'' | cartúnaí | ''[[:d:Q3658608|scigealaíontóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/patrick_chappatte patrick_chappatte] | [[:d:Q116361|Q116361]] |- | [[Íomhá:Patrick James McGinnis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50082695|Patrick James McGinnis]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/patrick_mcginnis patrick_mcginnis] | [[:d:Q50082695|Q50082695]] |- | [[Íomhá:Patrisse Cullors.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20090524|Patrisse Cullors]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/patrisse_cullors patrisse_cullors] | [[:d:Q20090524|Q20090524]] |- | [[Íomhá:PATRICIA MEDICI. Foto por João Marcos Rosa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769549|Patrícia Medici]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/patricia_medici patricia_medici] | [[:d:Q23769549|Q23769549]] |- | | ''[[:d:Q7148280|Patsy Rodenburg]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q20971450|voice coach]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/patsy_rodenburg patsy_rodenburg] | [[:d:Q7148280|Q7148280]] |- | [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Pattie Maes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7552|Pattie Maes]]'' | ríomheolaí Beilgeach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/pattie_maes pattie_maes] | [[:d:Q7552|Q7552]] |- | | ''[[:d:Q60539319|Patty McCord]]'' | | ''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q978044|feidhmeannach]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/patty_mccord patty_mccord] | [[:d:Q60539319|Q60539319]] |- | | ''[[:d:Q23782390|Paul Bennett]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_bennett paul_bennett] | [[:d:Q23782390|Q23782390]] |- | [[Íomhá:Paul Bloom no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2014 (14929910380).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1590549|Paul Bloom]]'' | | [[síceolaí]] | data-sort-value="1963" | 1963-12-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_bloom paul_bloom] | [[:d:Q1590549|Q1590549]] |- | [[Íomhá:Paul Collier World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2059187|Paul Collier]]'' | eacnamaí Briotanach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_collier paul_collier] | [[:d:Q2059187|Q2059187]] |- | | ''[[:d:Q23661675|Paul Conneally]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_conneally paul_conneally] | [[:d:Q23661675|Q23661675]] |- | [[Íomhá:Paul Debevec.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q93006|Paul Ernest Debevec]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_debevec paul_debevec] | [[:d:Q93006|Q93006]] |- | | ''[[:d:Q108171225|Paul F. Hessburg]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_hessburg paul_hessburg] | [[:d:Q108171225|Q108171225]] |- | [[Íomhá:PaulGilding.png|center|128px]] | ''[[:d:Q2754187|Paul Gilding]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]'' | data-sort-value="1953" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_gilding paul_gilding] | [[:d:Q2754187|Q2754187]] |- | [[Íomhá:OmegaAuthPhoto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16196964|Paul Greenberg]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_greenberg paul_greenberg] | [[:d:Q16196964|Q16196964]] |- | [[Íomhá:Paul Hudson at the World Economic Forum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q67029500|Paul Hudson]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_hudson paul_hudson] | [[:d:Q67029500|Q67029500]] |- | [[Íomhá:Paul J. Zak.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1967906|Paul J. Zak]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_zak paul_zak] | [[:d:Q1967906|Q1967906]] |- | | ''[[:d:Q23712890|Paul Kemp-Robertson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_kemp_robertson paul_kemp_robertson] | [[:d:Q23712890|Q23712890]] |- | | ''[[:d:Q16274683|Paul Knoepfler]]'' | bitheolaí Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[paiteolaí]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_knoepfler paul_knoepfler] | [[:d:Q16274683|Q16274683]] |- | [[Íomhá:NMD 2019 Høyrepopulismens fremvekst 6 (32873985077) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7152025|Paul Lewis]]'' | iriseoir Briotanach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_lewis paul_lewis] | [[:d:Q7152025|Q7152025]] |- | [[Íomhá:Paul Romer, 2005 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q509262|Paul M. Romer]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>[[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_romer paul_romer] | [[:d:Q509262|Q509262]] |- | [[Íomhá:Paul maccready.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1374080|Paul MacCready]]'' | | ''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q27732138|glider pilot]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_maccready paul_maccready] | [[:d:Q1374080|Q1374080]] |- | | ''[[:d:Q7152338|Paul McEuen]]'' | fisiceoir Meiriceánach | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_mceuen paul_mceuen] | [[:d:Q7152338|Q7152338]] |- | | ''[[:d:Q705347|Paul Moller]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_moller paul_moller] | [[:d:Q705347|Q705347]] |- | [[Íomhá:Paul Nicklen’s Polar Wonderland.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7152732|Paul Nicklen]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''<br/>''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-07-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_nicklen paul_nicklen] | [[:d:Q7152732|Q7152732]] |- | [[Íomhá:Paul Pholeros, SUST cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15430944|Paul Pholeros]]'' | ailtire Astrálach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_pholeros paul_pholeros] | [[:d:Q15430944|Q15430944]] |- | [[Íomhá:36th Ig Nobel Prize Ceremony Zurich 055.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23728301|Paul Piff]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_piff paul_piff] | [[:d:Q23728301|Q23728301]] |- | | ''[[:d:Q7153314|Paul Root Wolpe]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_root_wolpe paul_root_wolpe] | [[:d:Q7153314|Q7153314]] |- | | ''[[:d:Q106687213|Paul Rucker]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_rucker paul_rucker] | [[:d:Q106687213|Q106687213]] |- | [[Íomhá:Paul Sereno Lab Photo (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q562813|Paul Sereno]]'' | pailé-ointeolaí Meiriceánach (rugadh 1957) | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_sereno paul_sereno] | [[:d:Q562813|Q562813]] |- | | ''[[:d:Q23657114|Paul Snelgrove]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/paul_snelgrove paul_snelgrove] | [[:d:Q23657114|Q23657114]] |- | [[Íomhá:Paul Stamets with Agarikon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q783942|Paul Stamets]]'' | míceolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q2487799|míceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_stamets paul_stamets] | [[:d:Q783942|Q783942]] |- | [[Íomhá:Paul Tudor Jones, Tudor Investments.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7154092|Paul Tudor Jones]]'' | American hedge fund manager and investor | ''[[:d:Q4182927|stocbhróicéir]]''<br/>''[[:d:Q43423468|bainisteoir ciste fálaithe]]''<br/>''[[:d:Q3704253|trádálaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_tudor_jones_ii paul_tudor_jones_ii] | [[:d:Q7154092|Q7154092]] |- | | ''[[:d:Q2663689|Paul W. Ewald]]'' | | ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]'' | data-sort-value="1950" | 1950s<br/>1953 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/230 230]<br/>[https://www.ted.com/speakers/paul_ewald paul_ewald] | [[:d:Q2663689|Q2663689]] |- | | ''[[:d:Q7154189|Paul Wilhelm Karl Rothemund]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paul_rothemund paul_rothemund] | [[:d:Q7154189|Q7154189]] |- | | ''[[:d:Q23498304|Paula Johnson]]'' | | ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paula_johnson paula_johnson] | [[:d:Q23498304|Q23498304]] |- | [[Íomhá:Paula Scher interview OnCreativity.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7154764|Paula Scher]]'' | dearthóir grafaicí Meiriceánach | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paula_scher paula_scher] | [[:d:Q7154764|Q7154764]] |- | | ''[[:d:Q64748198|Paula Stone Williams]]'' | | ''[[:d:Q7143049|pastoral counseling]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paula_stone_williams paula_stone_williams] | [[:d:Q64748198|Q64748198]] |- | [[Íomhá:Paula Hammond, PCAST Member (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16195100|Paula T. Hammond]]'' | | ''[[:d:Q7888586|innealtóir ceimiceach]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/paula_hammond paula_hammond] | [[:d:Q16195100|Q16195100]] |- | [[Íomhá:Pavan Sukhdev (10186874696) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16254734|Pavan Sukhdev]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/pavan_sukhdev pavan_sukhdev] | [[:d:Q16254734|Q16254734]] |- | | ''[[:d:Q7156113|Pawan Sinha]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/pawan_sinha pawan_sinha] | [[:d:Q7156113|Q7156113]] |- | | ''[[:d:Q120643687|Peachy Liv]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/peachy_liv peachy_liv] | [[:d:Q120643687|Q120643687]] |- | | ''[[:d:Q23671263|Pearl Arredondo]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/pearl_arredondo pearl_arredondo] | [[:d:Q23671263|Q23671263]] |- | [[Íomhá:Peggy Orenstein on Boys and Sex.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7160710|Peggy Orenstein]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1961" | 1961-11-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peggy_orenstein peggy_orenstein] | [[:d:Q7160710|Q7160710]] |- | [[Íomhá:Penelope Boston lecturing on Subsurface Astrobiology Cave Habitats on Earth, Mars, and Beyond.webp|center|128px]] | ''[[:d:Q7162562|Penelope Boston]]'' | | ''[[:d:Q16742175|uaimheolaí]]''<br/>[[geolaí]]<br/>''[[:d:Q3061999|astrobiologist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/penelope_boston penelope_boston] | [[:d:Q7162562|Q7162562]] |- | | ''[[:d:Q23662947|Penelope Jagessar Chaffer]]'' | | [[stiúrthóir scannán]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/penelope_jagessar_chaffer penelope_jagessar_chaffer] | [[:d:Q23662947|Q23662947]] |- | [[Íomhá:Per Espen Stoknes (2017) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11995189|Per Espen Stoknes]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1967" | 1967-03-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/per_espen_stoknes per_espen_stoknes] | [[:d:Q11995189|Q11995189]] |- | | ''[[:d:Q23783063|Pete Alcorn]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/pete_alcorn pete_alcorn] | [[:d:Q23783063|Q23783063]] |- | [[Íomhá:2025 Peter Attia (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23712954|Peter Attia]]'' | | [[máinlia]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q133575875|anti-aging practitioner and activist]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1973" | 1973-03-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_attia peter_attia] | [[:d:Q23712954|Q23712954]] |- | [[Íomhá:Peter Calthorpe on book tour (6545182197) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7173152|Peter Calthorpe]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_calthorpe peter_calthorpe] | [[:d:Q7173152|Q7173152]] |- | [[Íomhá:Peter-Diamandis-Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q562799|Peter Diamandis]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_diamandis peter_diamandis] | [[:d:Q562799|Q562799]] |- | | ''[[:d:Q7173699|Peter Donnelly]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-05-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/63 63]<br/>[https://www.ted.com/speakers/peter_donnelly peter_donnelly] | [[:d:Q7173699|Q7173699]] |- | | ''[[:d:Q23712235|Peter Doolittle]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/peter_doolittle peter_doolittle] | [[:d:Q23712235|Q23712235]] |- | [[Íomhá:Petereigenfeature.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q95830|Peter Eigen]]'' | dlíodóir Gearmánach | [[eacnamaí]]<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_eigen peter_eigen] | [[:d:Q95830|Q95830]] |- | [[Íomhá:Peter Gabriel, Denver 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q175195|Peter Gabriel]]'' | Ceoltóir Briotanach | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[file]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_gabriel peter_gabriel] | [[:d:Q175195|Q175195]] |- | | ''[[:d:Q23759857|Peter Haas]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_haas peter_haas] | [[:d:Q23759857|Q23759857]] |- | [[Íomhá:Peter Hirshberg (916338285).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769555|Peter Hirshberg]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_hirshberg peter_hirshberg] | [[:d:Q23769555|Q23769555]] |- | [[Íomhá:Peter Molyneux 20080927 Festival du jeu video 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q164565|Peter Molyneux]]'' | | ''[[:d:Q863368|game programmer]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q3630699|dearthóir cluichí]]''<br/>''[[:d:Q18882335|video game designer]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-05-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_molyneux peter_molyneux] | [[:d:Q164565|Q164565]] |- | [[Íomhá:Peter Norvig in 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92832|Peter Norvig]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>[[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-05<br/>1956-12-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_norvig peter_norvig] | [[:d:Q92832|Q92832]] |- | | ''[[:d:Q58812993|Peter Ouko]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/peter_ouko peter_ouko] | [[:d:Q58812993|Q58812993]] |- | | ''[[:d:Q20853515|Peter Reinhart]]'' | | [[báicéir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century<br/>1950 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/peter_reinhart peter_reinhart] | [[:d:Q20853515|Q20853515]] |- | | ''[[:d:Q23662569|Peter Saul]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_saul peter_saul] | [[:d:Q23662569|Q23662569]] |- | [[Íomhá:Peter Singer 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q211539|Peter Singer]]'' | fealsamh Astrálach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[ollamh]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_singer peter_singer] | [[:d:Q211539|Q211539]] |- | | ''[[:d:Q23796156|Peter Tyack]]'' | | ''[[:d:Q107267362|behavioral ecologist]]''<br/>''[[:d:Q107267423|marine mammalogist]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/peter_tyack peter_tyack] | [[:d:Q23796156|Q23796156]] |- | | ''[[:d:Q23712817|Peter van Manen]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/peter_van_manen peter_van_manen] | [[:d:Q23712817|Q23712817]] |- | [[Íomhá:Peter van Uhm.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2079298|Peter van Uhm]]'' | | ''[[:d:Q47064|saighdiúir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_van_uhm peter_van_uhm] | [[:d:Q2079298|Q2079298]] |- | | ''[[:d:Q950763|Peter Ward]]'' | pailé-ointeolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]'' | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/peter_ward peter_ward] | [[:d:Q950763|Q950763]] |- | | ''[[:d:Q7181721|Phil Borges]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/phil_borges phil_borges] | [[:d:Q7181721|Q7181721]] |- | | ''[[:d:Q3378790|Phil Hansen]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/phil_hansen phil_hansen] | [[:d:Q3378790|Q3378790]] |- | [[Íomhá:Philip Plait 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2701388|Phil Plait]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1412961|Trekkie]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-09-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1109 1109]<br/>[https://www.ted.com/speakers/phil_plait phil_plait] | [[:d:Q2701388|Q2701388]] |- | | ''[[:d:Q23728383|Philip Evans]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/philip_evans philip_evans] | [[:d:Q23728383|Q23728383]] |- | [[Íomhá:Philip K. Howard.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7183880|Philip K. Howard]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/621 621]<br/>[https://www.ted.com/speakers/philip_k_howard philip_k_howard] | [[:d:Q7183880|Q7183880]] |- | [[Íomhá:Philip Rosedale in 2021 by Chris Michel 1d35908-4-26.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1978446|Philip Rosedale]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/philip_rosedale philip_rosedale] | [[:d:Q1978446|Q1978446]] |- | [[Íomhá:Professor Zimbardo (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q296042|Philip Zimbardo]]'' | | ''[[:d:Q10672931|síceolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/philip_zimbardo philip_zimbardo] | [[:d:Q296042|Q296042]] |- | [[Íomhá:PhilippePetitAAFeb09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q705289|Philippe Petit]]'' | | ''[[:d:Q11957145|cleasghleacaí]]''<br/>''[[:d:Q3090865|tightrope walker]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q465501|éachtóir]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/philippe_petit philippe_petit] | [[:d:Q705289|Q705289]] |- | [[Íomhá:Phillippe Starck 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q316906|Philippe Starck]]'' | | ''[[:d:Q11287574|dearthóir tionsclaíoch]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/philippe_starck philippe_starck] | [[:d:Q316906|Q316906]] |- | [[Íomhá:Phillip Atiba Goff (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27063586|Phillip Atiba Solomon]]'' | | [[síceolaí]]<br/>[[ollamh]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/phillip_goff phillip_goff] | [[:d:Q27063586|Q27063586]] |- | [[Íomhá:Pia Mancini.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18326639|Pia Mancini]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Airgintín]] | [https://www.ted.com/speakers/pia_mancini pia_mancini] | [[:d:Q18326639|Q18326639]] |- | [[Íomhá:Pico Iyer 2.08.12 (6847745503).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2955951|Pico Iyer]]'' | scríbhneoir Briotanach | [[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3579035|scríbhneoir ábhar taistil]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/pico_iyer pico_iyer] | [[:d:Q2955951|Q2955951]] |- | [[Íomhá:The make it happen crew - 4826111428 Pierre Thiam (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q127305851|Pierre Thiam]]'' | | ''[[:d:Q156839|cócaire]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeineagáil]] | [https://www.ted.com/speakers/pierre_thiam pierre_thiam] | [[:d:Q127305851|Q127305851]] |- | | ''[[:d:Q766390|Pilobolus]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/pilobolus pilobolus] | [[:d:Q766390|Q766390]] |- | | ''[[:d:Q23662189|Plankton Chronicles Project]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/plankton_chronicles_project plankton_chronicles_project] | [[:d:Q23662189|Q23662189]] |- | | ''[[:d:Q56882240|Poppy Crum]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/poppy_crum poppy_crum] | [[:d:Q56882240|Q56882240]] |- | [[Íomhá:Pranavmistry.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2722796|Pranav Mistry]]'' | ríomheolaí Indiach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-05-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/pranav_mistry pranav_mistry] | [[:d:Q2722796|Q2722796]] |- | | ''[[:d:Q59696234|Pratik Shah]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/pratik_shah pratik_shah] | [[:d:Q59696234|Q59696234]] |- | [[Íomhá:Preston Reed June 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q357378|Preston Reed]]'' | ceoltóir Meiriceánach | ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q6168364|giotáraí snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/preston_reed preston_reed] | [[:d:Q357378|Q357378]] |- | [[Íomhá:Priti Krishtel - Initiative for Medicines, Access and Knowledge (I-MAK).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110316854|Priti Krishtel]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/priti_krishtel priti_krishtel] | [[:d:Q110316854|Q110316854]] |- | | ''[[:d:Q106904404|Priya Parker]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2462658|bainisteoir]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/priya_parker priya_parker] | [[:d:Q106904404|Q106904404]] |- | [[Íomhá:Priyanka Chopra at Bulgary launch, 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q158957|Priyanka Chopra]]'' | ban-aisteoir agus amhránaí Indiach | ''[[:d:Q18581305|iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q3357567|mainicín faisean]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/priyanka_chopra priyanka_chopra] | [[:d:Q158957|Q158957]] |- | [[Íomhá:LSU Museum of Natural Science - Prosanta Chakrabarty with zoological specimen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21338838|Prosanta Chakrabarty]]'' | | ''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''<br/>''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/prosanta_chakrabarty prosanta_chakrabarty] | [[:d:Q21338838|Q21338838]] |- | [[Íomhá:Pope Francis Korea Haemi Castle 19.jpg|center|128px]] | [[Pápa Proinsias]] | an 266ú pápa | ''[[:d:Q1469535|sagart Caitliceach Rómhánach]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q432386|seanmóirí]]''<br/>''[[:d:Q102039658|easpag Caitliceach]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q5090503|chemical technologist]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q98833890|diagaire Caitliceach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[easpag]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Airgintín]] | [https://www.ted.com/speakers/pope_francis pope_francis] | [[:d:Q450675|Q450675]] |- | | ''[[:d:Q23656762|Péter Fankhauser]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/peter_fankhauser peter_fankhauser] | [[:d:Q23656762|Q23656762]] |- | | ''[[:d:Q23783069|Qi Zhang]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/qi_zhang qi_zhang] | [[:d:Q23783069|Q23783069]] |- | | ''[[:d:Q45175182|Qudus Onikeku]]'' | | ''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/qudus_onikeku qudus_onikeku] | [[:d:Q45175182|Q45175182]] |- | | ''[[:d:Q23657158|Quixotic Fusion]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/quixotic quixotic] | [[:d:Q23657158|Q23657158]] |- | | ''[[:d:Q23657089|Quyen Nguyen]]'' | | [[eolaí]]<br/>[[máinlia]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/quyen_nguyen quyen_nguyen] | [[:d:Q23657089|Q23657089]] |- | [[Íomhá:Lukedubois.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7273818|R. Luke DuBois]]'' | | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-09-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/r_luke_dubois r_luke_dubois] | [[:d:Q7273818|Q7273818]] |- | [[Íomhá:Rachel Armstrong (8460277065).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795664|Rachel Armstrong]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rachel_armstrong rachel_armstrong] | [[:d:Q23795664|Q23795664]] |- | [[Íomhá:Explaining the Sharing Economy - Rachel Botsman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20995290|Rachel Botsman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rachel_botsman rachel_botsman] | [[:d:Q20995290|Q20995290]] |- | | ''[[:d:Q109651518|Rachel Kleinfeld]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rachel_kleinfeld rachel_kleinfeld] | [[:d:Q109651518|Q109651518]] |- | [[Íomhá:Vienna Energy Forum 2013 Rachel Kyte Kandeh Yumkella (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19663370|Rachel Kyte]]'' | | | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rachel_kyte rachel_kyte] | [[:d:Q19663370|Q19663370]] |- | | ''[[:d:Q23783093|Rachel Pike]]'' | | ''[[:d:Q105839787|atmospheric chemist]]''<br/>''[[:d:Q1113838|clíomeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rachel_pike rachel_pike] | [[:d:Q23783093|Q23783093]] |- | | ''[[:d:Q7279417|Rachel Sussman]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rachel_sussman rachel_sussman] | [[:d:Q7279417|Q7279417]] |- | [[Íomhá:Horizonte 2014 Fr 1464.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q18397247|Rachelle Garniez]]'' | | [[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rachelle_garniez rachelle_garniez] | [[:d:Q18397247|Q18397247]] |- | | ''[[:d:Q17517256|Radhika Nagpal]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/radhika_nagpal radhika_nagpal] | [[:d:Q17517256|Q17517256]] |- | [[Íomhá:Raffaello D’Andrea, Professor and artist (48088758103).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16864843|Raffaello D'Andrea]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/raffaello_d_andrea raffaello_d_andrea] | [[:d:Q16864843|Q16864843]] |- | | ''[[:d:Q23795356|Raghava KK]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/kk_raghava kk_raghava] | [[:d:Q23795356|Q23795356]] |- | [[Íomhá:Ramesh Mashelkar Apr09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7283012|Raghunath Anant Mashelkar]]'' | | ''[[:d:Q7888586|innealtóir ceimiceach]]''<br/>[[ceimiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]]<br/>[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]<br/>''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]'' | [https://www.ted.com/speakers/r_a_mashelkar r_a_mashelkar] | [[:d:Q7283012|Q7283012]] |- | [[Íomhá:Raghuram Rajan, IMF 69MS040421048l.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q981496|Raghuram Rajan]]'' | eacnamaí Indiach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q806798|baincéir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-02-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/raghuram_rajan raghuram_rajan] | [[:d:Q981496|Q981496]] |- | [[Íomhá:Rahaf Harfoush (4598102423).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11996983|Rahaf Harfoush]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rahaf_harfoush rahaf_harfoush] | [[:d:Q11996983|Q11996983]] |- | | ''[[:d:Q7283604|Rahul Mehrotra]]'' | ailtire Indiach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/rahul_mehrotra rahul_mehrotra] | [[:d:Q7283604|Q7283604]] |- | | ''[[:d:Q23768717|Rainer Strack]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rainer_strack rainer_strack] | [[:d:Q23768717|Q23768717]] |- | [[Íomhá:Rainn Wilson GalaxyCon Raleigh July, 25, 2026 132.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q349548|Rainn Wilson]]'' | aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q948329|aisteoir saincharachtair]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[fuirseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q685433|ionadaí díolachán]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-01-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rainn_wilson rainn_wilson] | [[:d:Q349548|Q349548]] |- | [[Íomhá:Raj Jayadev at Pacific News Service 40th anniversary celebration.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q100178541|Raj Jayadev]]'' | | ''[[:d:Q28532974|eagarthóir phobail]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/raj_jayadev raj_jayadev] | [[:d:Q100178541|Q100178541]] |- | [[Íomhá:Raj Panjabi, NSC Senior Director.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28101938|Raj Panjabi]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/raj_panjabi raj_panjabi] | [[:d:Q28101938|Q28101938]] |- | [[Íomhá:Rajesh Rao 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14751924|Rajesh P.N. Rao]]'' | scoláire Indiach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/rajesh_rao rajesh_rao] | [[:d:Q14751924|Q14751924]] |- | | ''[[:d:Q23760316|Rajiv Maheswaran]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rajiv_maheswaran rajiv_maheswaran] | [[:d:Q23760316|Q23760316]] |- | | ''[[:d:Q41799934|Ralph Chami]]'' | | [[eacnamaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ralph_chami ralph_chami] | [[:d:Q41799934|Q41799934]] |- | | ''[[:d:Q23784293|Ralph Langner]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ralph_langner ralph_langner] | [[:d:Q23784293|Q23784293]] |- | [[Íomhá:Ralph nader portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q193156|Ralph Nader]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[staraí]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q11986654|brústocaire]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>''[[:d:Q15958642|scríbhneoir polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ralph_nader ralph_nader] | [[:d:Q193156|Q193156]] |- | [[Íomhá:Ramanan laxminarayan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759575|Ramanan Laxminarayan]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ramanan_laxminarayan ramanan_laxminarayan] | [[:d:Q23759575|Q23759575]] |- | [[Íomhá:Ramesh Raskar (11539797465).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16735003|Ramesh Raskar]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1265807|eolaí faisnéise]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ramesh_raskar ramesh_raskar] | [[:d:Q16735003|Q16735003]] |- | [[Íomhá:Ramez Naam at the SingularityU The Netherlands Summit 2016 (29025926993).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4177760|Ramez Naam]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q10272926|computer engineer]]''<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/ramez_naam ramez_naam] | [[:d:Q4177760|Q4177760]] |- | | ''[[:d:Q23657180|Ramona Pierson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ramona_pierson ramona_pierson] | [[:d:Q23657180|Q23657180]] |- | | ''[[:d:Q23712989|Ramsey Musallam]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ramsey_musallam ramsey_musallam] | [[:d:Q23712989|Q23712989]] |- | [[Íomhá:Families Belong Together SF march 20180630-4564.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q33103779|Rana Abdelhamid]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-05-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rana_abdelhamid rana_abdelhamid] | [[:d:Q33103779|Q33103779]] |- | [[Íomhá:Rana el Kaliouby.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17465952|Rana el Kaliouby]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/2533 2533]<br/>[https://www.ted.com/speakers/rana_el_kaliouby rana_el_kaliouby] | [[:d:Q17465952|Q17465952]] |- | [[Íomhá:Randall Munroe 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q285048|Randall Munroe]]'' | cruthaitheoir an chartúin xkcd | ''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q98668847|geohasher]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-10-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/randall_munroe randall_munroe] | [[:d:Q285048|Q285048]] |- | [[Íomhá:RandyPausch Wiki 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q49828|Randy Pausch]]'' | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/randy_pausch randy_pausch] | [[:d:Q49828|Q49828]] |- | | ''[[:d:Q7294792|Rashad Robinson]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rashad_robinson rashad_robinson] | [[:d:Q7294792|Q7294792]] |- | | ''[[:d:Q12332886|Rasmus Ankersen]]'' | | ''[[:d:Q26481809|feidhmeannach spóirt]]''<br/>''[[:d:Q937857|imreoir sacair]]''<br/>[[Traenálaí|cóitseálaí]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-09-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/rasmus_ankersen_TEDxManchester20180211-24852 rasmus_ankersen_TEDxManchester20180211-24852] | [[:d:Q12332886|Q12332886]] |- | | ''[[:d:Q23751633|Raspyni Brothers]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/raspyni_brothers raspyni_brothers] | [[:d:Q23751633|Q23751633]] |- | [[Íomhá:The Raul Midón Trio - Leverkusener Jazztage 2017-1537.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1375278|Raul Midón]]'' | ceoltóir Meiriceánach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q6168364|giotáraí snagcheoil]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/raul_midon raul_midon] | [[:d:Q1375278|Q1375278]] |- | | ''[[:d:Q23784984|Ravin Agrawal]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ravin_agrawal ravin_agrawal] | [[:d:Q23784984|Q23784984]] |- | | ''[[:d:Q5555893|Ray Anderson]]'' | príomhoifigeach feidhmiúcháin Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/351 351]<br/>[https://www.ted.com/speakers/ray_anderson ray_anderson] | [[:d:Q5555893|Q5555893]] |- | [[Íomhá:Web Summit 2018 - Forum - Day 2, November 7 HM1 7481 (44858045925).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7297378|Ray Dalio]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43423468|bainisteoir ciste fálaithe]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ray_dalio ray_dalio] | [[:d:Q7297378|Q7297378]] |- | [[Íomhá:Ray Zahab speaking at TED in 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7298329|Ray Zahab]]'' | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q11513337|iomaitheoir lúthchleasaíochta]]'' | data-sort-value="1968" | 1968<br/>1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/ray_zahab ray_zahab] | [[:d:Q7298329|Q7298329]] |- | [[Íomhá:Rayma Suprani 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20685271|Rayma Suprani]]'' | cartúnaí Veiniséalach | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Veiniséala]] | [https://www.ted.com/speakers/rayma_suprani rayma_suprani] | [[:d:Q20685271|Q20685271]] |- | [[Íomhá:Ray Kurzweil @ SXSW 2017 (32594766664).jpg|center|128px]] | [[Raymond Kurzweil]] | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q846430|todhchaíoch]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ray_kurzweil ray_kurzweil] | [[:d:Q298341|Q298341]] |- | | ''[[:d:Q24054740|Raymond Wang]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/raymond_wang raymond_wang] | [[:d:Q24054740|Q24054740]] |- | | ''[[:d:Q7300377|Read Montague]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/read_montague read_montague] | [[:d:Q7300377|Q7300377]] |- | | ''[[:d:Q115671548|Rebeca Hwang Eun Young]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/rebeca_hwang rebeca_hwang] | [[:d:Q115671548|Q115671548]] |- | | ''[[:d:Q86113114|Rebecca A Brachman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rebecca_brachman rebecca_brachman] | [[:d:Q86113114|Q86113114]] |- | [[Íomhá:Rebecca Goldstein.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q766723|Rebecca Goldstein]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q864380|beathaisnéisí]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q2468727|scoláire na léann clasaiceach]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rebecca_newberger_goldstein rebecca_newberger_goldstein] | [[:d:Q766723|Q766723]] |- | [[Íomhá:Rebecca MacKinnon (WMEU 2023 photoshoot).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2915379|Rebecca MacKinnon]]'' | gníomhaí agus iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rebecca_mackinnon rebecca_mackinnon] | [[:d:Q2915379|Q2915379]] |- | | ''[[:d:Q7301850|Rebecca Onie]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rebecca_onie rebecca_onie] | [[:d:Q7301850|Q7301850]] |- | | ''[[:d:Q7301901|Rebecca Saxe]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/rebecca_saxe rebecca_saxe] | [[:d:Q7301901|Q7301901]] |- | | ''[[:d:Q85582624|Rebekah Shirley]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/rebekah_shirley rebekah_shirley] | [[:d:Q85582624|Q85582624]] |- | [[Íomhá:Reed Hastings, Web 2.0 Conference.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7306657|Reed Hastings]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/reed_hastings reed_hastings] | [[:d:Q7306657|Q7306657]] |- | | ''[[:d:Q23759787|Reed Kroloff]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/reed_kroloff reed_kroloff] | [[:d:Q23759787|Q23759787]] |- | [[Íomhá:Dubai Future Forum 2024 - Refik Anadol.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63718992|Refik Anadol]]'' | | ''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/refik_anadol refik_anadol] | [[:d:Q63718992|Q63718992]] |- | [[Íomhá:Reggie Watts at PopTech 2011 (a).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3423441|Reggie Watts]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q1198887|stiúrthóir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q15214752|taibheoir ceabairé]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q2252262|rapálaí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1160 1160]<br/>[https://www.ted.com/speakers/reggie_watts reggie_watts] | [[:d:Q3423441|Q3423441]] |- | [[Íomhá:DARPA Director Dr regina dugan.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1709949|Regina E. Dugan]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1161 1161]<br/>[https://www.ted.com/speakers/regina_dugan regina_dugan] | [[:d:Q1709949|Q1709949]] |- | | ''[[:d:Q23783055|Regina Hartley]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/regina_hartley regina_hartley] | [[:d:Q23783055|Q23783055]] |- | [[Íomhá:Reina Del Cid First Avenue Minneapolis (26864573768).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24525280|Reina del Cid]]'' | | [[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]] | data-sort-value="1988" | 1988-03-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/elle_cordova elle_cordova] | [[:d:Q24525280|Q24525280]] |- | [[Íomhá:Renata Salecl, Munich Security Conference 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6118610|Renata Salecl]]'' | fealsamh Slóivéanach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSlóivéin]] | [https://www.ted.com/speakers/renata_salecl renata_salecl] | [[:d:Q6118610|Q6118610]] |- | [[Íomhá:Renee Montgomery UConn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q299943|Renee Montgomery]]'' | cispheileadóir Meiriceánach | ''[[:d:Q3665646|cispheileadóir]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-12-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/renee_montgomery renee_montgomery] | [[:d:Q299943|Q299943]] |- | | ''[[:d:Q23795629|Renny Gleeson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/renny_gleeson renny_gleeson] | [[:d:Q23795629|Q23795629]] |- | [[Íomhá:Renzo Piano, portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q190148|Renzo Piano]]'' | ailtire Iodálach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/renzo_piano renzo_piano] | [[:d:Q190148|Q190148]] |- | | ''[[:d:Q124428915|Renzo Vitale]]'' | | ''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/renzo_vitale renzo_vitale] | [[:d:Q124428915|Q124428915]] |- | [[Íomhá:Renee Hlozek.png|center|128px]] | ''[[:d:Q54318944|Renée Hložek]]'' | | ''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''<br/>[[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-11-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/1388817 1388817] | [[:d:Q54318944|Q54318944]] |- | [[Íomhá:2018-prathamusa-reshma-saujani.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7315375|Reshma Saujani]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-11-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/reshma_saujani reshma_saujani] | [[:d:Q7315375|Q7315375]] |- | | ''[[:d:Q105441098|Resson Kantai Duff]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/resson_kantai_duff resson_kantai_duff] | [[:d:Q105441098|Q105441098]] |- | | ''[[:d:Q11140288|Reuben Heyday Margolin]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q21000481|kinetic artist]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/reuben_margolin reuben_margolin] | [[:d:Q11140288|Q11140288]] |- | | ''[[:d:Q114630044|Reuben Jonathan Miller]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q8142883|coireolaí]]''<br/>''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q37941017|fieldworker]]''<br/>''[[:d:Q27177003|research professor]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/reuben_jonathan_miller reuben_jonathan_miller] | [[:d:Q114630044|Q114630044]] |- | [[Íomhá:Rhiannon Giddens (53972453002).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7320514|Rhiannon Giddens]]'' | ceoltóir Meiriceánach | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q9648008|bainseóí]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]''<br/>''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q137915937|old-time musician]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-02-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rhiannon_giddens rhiannon_giddens] | [[:d:Q7320514|Q7320514]] |- | | ''[[:d:Q17486500|Ric Elias]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ric_elias ric_elias] | [[:d:Q17486500|Q17486500]] |- | | ''[[:d:Q706665|Ricardo Semler]]'' | fear gnó Brasaíleach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/ricardo_semler ricardo_semler] | [[:d:Q706665|Q706665]] |- | | ''[[:d:Q7323191|Rich Benjamin]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rich_benjamin rich_benjamin] | [[:d:Q7323191|Q7323191]] |- | [[Íomhá:Rich Powell at World Economic Forum Growth Summit 2023.png|center|128px]] | ''[[:d:Q117249162|Rich Powell]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rich_powell rich_powell] | [[:d:Q117249162|Q117249162]] |- | [[Íomhá:Richard Baraniuk at the SPARC 2014 OA Meeting - DSC00777 (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7323946|Richard Baraniuk]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/26 26]<br/>[https://www.ted.com/speakers/richard_baraniuk richard_baraniuk] | [[:d:Q7323946|Q7323946]] |- | [[Íomhá:Richard Bona-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q25679|Richard Bona]]'' | | ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>[[amhránaí]] | data-sort-value="1967" | 1967-10-28<br/>1966-10-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Camarún]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_bona richard_bona] | [[:d:Q25679|Q25679]] |- | [[Íomhá:5.3.10RichardBransonByDavidShankbone.jpg|center|128px]] | [[Richard Branson]] | fear gnó Sasanach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_branson richard_branson] | [[:d:Q194419|Q194419]] |- | [[Íomhá:Richard Browning.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30610966|Richard Browning]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-01-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_browning richard_browning] | [[:d:Q30610966|Q30610966]] |- | [[Íomhá:Dinner with Richard Dawkins and CFI... like a candle in the dark.jpg|center|128px]] | [[Richard Dawkins]] | | ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''<br/>''[[:d:Q3745071|scríbhneoir eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q16270720|bitheolaí teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q15632482|eipistéimeolaí]]''<br/>''[[:d:Q19356916|sochbhitheolaí]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q69423232|scríbhneoir scripte scannáin]]''<br/>''[[:d:Q116695160|aisteoir físchluiche]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_dawkins richard_dawkins] | [[:d:Q44461|Q44461]] |- | [[Íomhá:RichardFeynman-PaineMansionWoods1984 copyrightTamikoThiel bw.jpg|center|128px]] | [[Richard Feynman]] | fisiceoir teoiriciúil Meiriceánach (1918-1988) | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q16745601|fisiceoir chandamach]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]''<br/>''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-05-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_feynman richard_feynman] | [[:d:Q39246|Q39246]] |- | [[Íomhá:Richard G Wilkinson.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2096593|Richard G. Wilkinson]]'' | scoláire Briotanach | ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_wilkinson richard_wilkinson] | [[:d:Q2096593|Q2096593]] |- | [[Íomhá:Mayor Richard J. Berry first photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7326701|Richard J. Berry]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-11-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_j_berry richard_j_berry] | [[:d:Q7326701|Q7326701]] |- | [[Íomhá:Richard L. Pyle On Boat in Philippines, with Poseidon SE7EN Rebreather.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21340682|Richard L. Pyle]]'' | iasceolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q4205432|iasceolaí]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q109120509|bailitheoir zó-eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q98544732|bailitheoir eolaíochta]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_pyle richard_pyle] | [[:d:Q21340682|Q21340682]] |- | [[Íomhá:Richard H. Ledgett.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17079639|Richard Ledgett]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rick_ledgett rick_ledgett] | [[:d:Q17079639|Q17079639]] |- | | ''[[:d:Q320884|Richard Preston]]'' | scríbhneoir agus údar Meiriceánach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q17433421|science journalist]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_preston richard_preston] | [[:d:Q320884|Q320884]] |- | | ''[[:d:Q23656666|Richard Resnick]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_resnick richard_resnick] | [[:d:Q23656666|Q23656666]] |- | | ''[[:d:Q23785283|Richard Sears]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_sears richard_sears] | [[:d:Q23785283|Q23785283]] |- | | ''[[:d:Q23657219|Richard Seymour]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_seymour richard_seymour] | [[:d:Q23657219|Q23657219]] |- | [[Íomhá:Richard St. John, The 8 Traits Successful People Have in Common - Gulltaggen 2010 (4561385080).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795641|Richard St. John]]'' | | ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_st_john richard_st_john] | [[:d:Q23795641|Q23795641]] |- | | ''[[:d:Q18609935|Richard T. Ford]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]''<br/>''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1966" | 1966-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_thompson_ford richard_thompson_ford] | [[:d:Q18609935|Q18609935]] |- | | ''[[:d:Q23797900|Richard Turere]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/richard_turere richard_turere] | [[:d:Q23797900|Q23797900]] |- | [[Íomhá:Making Education Work (42839111875).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7328635|Richard V. Reeves]]'' | scríbhneoir agus údar Briotanach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]''<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_v_reeves richard_v_reeves] | [[:d:Q7328635|Q7328635]] |- | | ''[[:d:Q23670529|Richard Weller]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/richard_weller richard_weller] | [[:d:Q23670529|Q23670529]] |- | [[Íomhá:Rick Doblin - MAPS.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7331358|Rick Doblin]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rick_doblin rick_doblin] | [[:d:Q7331358|Q7331358]] |- | | ''[[:d:Q23662323|Rick Guidotti]]'' | | [[grianghrafadóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rick_guidotti_s rick_guidotti_s] | [[:d:Q23662323|Q23662323]] |- | [[Íomhá:Rick.Smolan.headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7331756|Rick Smolan]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1949" | 1949-11-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rick_smolan rick_smolan] | [[:d:Q7331756|Q7331756]] |- | [[Íomhá:Rick Warren (2016).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q380107|Rick Warren]]'' | | ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q152002|tréadaí]]''<br/>''[[:d:Q955464|sagart paróiste]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rick_warren rick_warren] | [[:d:Q380107|Q380107]] |- | [[Íomhá:Rick Falkvinge - Piratpartiet.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q443624|Rickard Falkvinge]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1662485|gairmí faisnéise]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-01-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/rick_falkvinge rick_falkvinge] | [[:d:Q443624|Q443624]] |- | [[Íomhá:Riitta ikonen.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16299293|Riitta Ikonen]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhionlainn]] | [https://www.ted.com/speakers/riitta_ikonen riitta_ikonen] | [[:d:Q16299293|Q16299293]] |- | [[Íomhá:Risa Wechsler 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48698841|Risa Wechsler]]'' | taighdeoir | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/risa_wechsler risa_wechsler] | [[:d:Q48698841|Q48698841]] |- | | ''[[:d:Q23759728|Rishi Manchanda]]'' | | [[Lia|dochtúir leighis]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rishi_manchanda rishi_manchanda] | [[:d:Q23759728|Q23759728]] |- | | ''[[:d:Q23671271|Rita F. Pierson]]'' | | | data-sort-value="1951" | 1951-10-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rita_f_pierson rita_f_pierson] | [[:d:Q23671271|Q23671271]] |- | | ''[[:d:Q3433529|Rives]]'' | file Meiriceánach | [[file]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rives rives] | [[:d:Q3433529|Q3433529]] |- | | ''[[:d:Q23796184|Rob Dunbar]]'' | | ''[[:d:Q11424604|domhaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rob_dunbar rob_dunbar] | [[:d:Q23796184|Q23796184]] |- | | ''[[:d:Q22087979|Rob Forbes]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rob_forbes rob_forbes] | [[:d:Q22087979|Q22087979]] |- | | ''[[:d:Q23783483|Rob Harmon]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rob_harmon rob_harmon] | [[:d:Q23783483|Q23783483]] |- | [[Íomhá:Rob Hopkins, 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1594109|Rob Hopkins]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q17010072|míleatach]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rob_hopkins rob_hopkins] | [[:d:Q1594109|Q1594109]] |- | [[Íomhá:Congreso Futuro 2020 - Rob Knight 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20657126|Rob Knight]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[eolaí]] | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/rob_knight rob_knight] | [[:d:Q20657126|Q20657126]] |- | [[Íomhá:Robb Willer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41634525|Robb Willer]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robb_willer robb_willer] | [[:d:Q41634525|Q41634525]] |- | [[Íomhá:Kid President in White House 2013 Easter Egg Roll Promo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18196390|Robby Novak]]'' | aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]] | data-sort-value="2004" | 2004-01-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/kid_president kid_president] | [[:d:Q18196390|Q18196390]] |- | [[Íomhá:Dr. Ballard visit 2023 (52976464273) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312867|Robert Ballard]]'' | | ''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>[[geolaí]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1942" | 1942-06-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_ballard robert_ballard] | [[:d:Q312867|Q312867]] |- | [[Íomhá:330-PSA-153-63 (USN 711326) (22171848378) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2357840|Robert Fischell]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_fischell robert_fischell] | [[:d:Q2357840|Q2357840]] |- | | ''[[:d:Q23728142|Robert Full]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robert_full robert_full] | [[:d:Q23728142|Q23728142]] |- | | ''[[:d:Q23797194|Robert Gupta]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robert_gupta robert_gupta] | [[:d:Q23797194|Q23797194]] |- | | ''[[:d:Q104510834|Robert Hakiza]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó]]<br/>[[Uganda]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_hakiza robert_hakiza] | [[:d:Q104510834|Q104510834]] |- | | ''[[:d:Q17299886|Robert Hammond]]'' | | | data-sort-value="1960" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robert_hammond robert_hammond] | [[:d:Q17299886|Q17299886]] |- | [[Íomhá:ROBERT J. GORDON.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7345891|Robert J. Gordon]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_j_gordon robert_j_gordon] | [[:d:Q7345891|Q7345891]] |- | [[Íomhá:Robert J. Lang, origami expert.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q642995|Robert J. Lang]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q56073161|origamist]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_lang robert_lang] | [[:d:Q642995|Q642995]] |- | | ''[[:d:Q16150166|Robert J. Waldinger]]'' | | [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1959" | 1959<br/>1951 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robert_waldinger robert_waldinger] | [[:d:Q16150166|Q16150166]] |- | [[Íomhá:ETH-BIB-Katzschmann, Robert-Portr 17424.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56415714|Robert Katzschmann]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robert_katzschmann robert_katzschmann] | [[:d:Q56415714|Q56415714]] |- | | ''[[:d:Q23797695|Robert Lee Hotz]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_lee_hotz robert_lee_hotz] | [[:d:Q23797695|Q23797695]] |- | | ''[[:d:Q8342|Robert Legato]]'' | | ''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_legato robert_legato] | [[:d:Q8342|Q8342]] |- | | ''[[:d:Q7347308|Robert Mankoff]]'' | | ''[[:d:Q1114448|cartúnaí]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q3658608|scigealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bob_mankoff bob_mankoff] | [[:d:Q7347308|Q7347308]] |- | | ''[[:d:Q23759693|Robert Muggah]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_muggah robert_muggah] | [[:d:Q23759693|Q23759693]] |- | [[Íomhá:Robert Neuwirth in 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7348003|Robert Neuwirth]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_neuwirth robert_neuwirth] | [[:d:Q7348003|Q7348003]] |- | | ''[[:d:Q23931473|Robert Palmer]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_palmer robert_palmer] | [[:d:Q23931473|Q23931473]] |- | | ''[[:d:Q67942469|Robert Reffkin]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q806798|baincéir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robert_reffkin robert_reffkin] | [[:d:Q67942469|Q67942469]] |- | [[Íomhá:RobReid.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2798390|Robert Reid]]'' | | ''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rob_reid rob_reid] | [[:d:Q2798390|Q2798390]] |- | [[Íomhá:Robert Sapolsky in 2023 A 16.jpg|center|128px]] | [[Robert Sapolsky]] | inchríneolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_sapolsky robert_sapolsky] | [[:d:Q3118802|Q3118802]] |- | [[Íomhá:BobStein2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7350029|Robert Stein]]'' | | ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''<br/>''[[:d:Q88109319|computer pioneer]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bob_stein bob_stein] | [[:d:Q7350029|Q7350029]] |- | [[Íomhá:Robert Swan in 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2582394|Robert Swan]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_swan robert_swan] | [[:d:Q2582394|Q2582394]] |- | [[Íomhá:Robert Thurman in 2016 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1377791|Robert Thurman]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q333634|aistritheoir]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q100851212|Buddhologist]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bob_thurman bob_thurman] | [[:d:Q1377791|Q1377791]] |- | [[Íomhá:Robert Wright journalist.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3123126|Robert Wright]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-01-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robert_wright robert_wright] | [[:d:Q3123126|Q3123126]] |- | | ''[[:d:Q23809243|Roberto D'Angelo & Francesca Fedeli]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/roberto_and_francesca_d_angelo roberto_and_francesca_d_angelo] | [[:d:Q23809243|Q23809243]] |- | [[Íomhá:Robinchase2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7352317|Robin Chase]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_chase robin_chase] | [[:d:Q7352317|Q7352317]] |- | [[Íomhá:Robin Hanson in a field 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2159779|Robin Hanson]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_hanson robin_hanson] | [[:d:Q2159779|Q2159779]] |- | | ''[[:d:Q106687805|Robin Hauser]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_hauser robin_hauser] | [[:d:Q106687805|Q106687805]] |- | [[Íomhá:Robin Ince - EdSciFest 2014.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7352559|Robin Ince]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q18545066|fuirseoir ar a boinn]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_ince robin_ince] | [[:d:Q7352559|Q7352559]] |- | [[Íomhá:RobinMorgan profile.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q450796|Robin Morgan]]'' | scríbhneoir feimineach Meiriceánach | [[file]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q34074720|feimineach]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_morgan robin_morgan] | [[:d:Q450796|Q450796]] |- | [[Íomhá:Murphy talk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23782688|Robin Murphy]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q18844224|scríbhneoir ficsean eolaíochta]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_murphy robin_murphy] | [[:d:Q23782688|Q23782688]] |- | | ''[[:d:Q23713828|Robin Nagle]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robin_nagle robin_nagle] | [[:d:Q23713828|Q23713828]] |- | | ''[[:d:Q89132134|Robin S S Kramer]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/robin_kramer robin_kramer] | [[:d:Q89132134|Q89132134]] |- | | ''[[:d:Q55583699|Robin Steinberg]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/robin_steinberg robin_steinberg] | [[:d:Q55583699|Q55583699]] |- | | ''[[:d:Q23760207|Robyn Stein DeLuca]]'' | | [[síceolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/robyn_stein_deluca robyn_stein_deluca] | [[:d:Q23760207|Q23760207]] |- | [[Íomhá:Rodney Brooks ML40.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92809|Rodney Brooks]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>[[matamaiticeoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/rodney_brooks rodney_brooks] | [[:d:Q92809|Q92809]] |- | [[Íomhá:Rodney Mullen PopTech 2013 01 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313447|Rodney Mullen]]'' | | ''[[:d:Q17502714|clárscátálaí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-08-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rodney_mullen rodney_mullen] | [[:d:Q313447|Q313447]] |- | | ''[[:d:Q24052043|Rodrigo Bijou]]'' | | ''[[:d:Q65952601|computer security engineer]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rodrigo_bijou rodrigo_bijou] | [[:d:Q24052043|Q24052043]] |- | | ''[[:d:Q23712290|Rodrigo Canales]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rodrigo_canales rodrigo_canales] | [[:d:Q23712290|Q23712290]] |- | [[Íomhá:Rodrigo y Gabriela.jpg|center|128px]] | [[Rodrigo y Gabriela]] | | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/rodrigo_y_gabriela rodrigo_y_gabriela] | [[:d:Q1469093|Q1469093]] |- | | ''[[:d:Q106736121|Roger Antonsen]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[léachtóir]]<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q14565331|loighceoir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/roger_antonsen roger_antonsen] | [[:d:Q106736121|Q106736121]] |- | | ''[[:d:Q23657103|Roger Doiron]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/roger_doiron roger_doiron] | [[:d:Q23657103|Q23657103]] |- | [[Íomhá:Roger Ebert cropped.jpg|center|128px]] | [[Roger Ebert]] | | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q4220892|léirmheastóir scannáin]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q42909|tuairisceoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/roger_ebert roger_ebert] | [[:d:Q212173|Q212173]] |- | [[Íomhá:2021 - Centre Stage SM5 1003 (51652425540) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7358633|Roger McNamee]]'' | ceoltóir Meiriceánach | ''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q832136|bainisteoir gnó]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/roger_mcnamee roger_mcnamee] | [[:d:Q7358633|Q7358633]] |- | | ''[[:d:Q23728309|Roger Stein]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/roger_stein roger_stein] | [[:d:Q23728309|Q23728309]] |- | | ''[[:d:Q57010924|Roger T. Hanlon]]'' | | ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/roger_hanlon roger_hanlon] | [[:d:Q57010924|Q57010924]] |- | | ''[[:d:Q7359408|Rogier van der Heide]]'' | | ''[[:d:Q1823479|dearthóir soilsithe]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/rogier_van_der_heide rogier_van_der_heide] | [[:d:Q7359408|Q7359408]] |- | [[Íomhá:Rokia Traoré - Festival du Bout du Monde 2013 - 012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q256065|Rokia Traoré]]'' | ceoltóir Mailíoch | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Mailí]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/rokia_traore rokia_traore] | [[:d:Q256065|Q256065]] |- | | ''[[:d:Q52151628|Rola Hallam]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSiria]] | [https://www.ted.com/speakers/rola_hallam rola_hallam] | [[:d:Q52151628|Q52151628]] |- | | ''[[:d:Q105338430|Roman Krznaric]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/roman_krznaric roman_krznaric] | [[:d:Q105338430|Q105338430]] |- | | ''[[:d:Q17388690|Roman Mars]]'' | léiritheoir raidió Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>''[[:d:Q112120568|radio program designer]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/roman_mars roman_mars] | [[:d:Q17388690|Q17388690]] |- | | ''[[:d:Q23769241|Romina Libster]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/romina_libster romina_libster] | [[:d:Q23769241|Q23769241]] |- | [[Íomhá:Mr. Romulus Whitaker.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3532796|Romulus Whitaker]]'' | heirpiteolaí Indiach | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q16271064|heirpiteolaí]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]]<br/>[[Réimeas Briotanach|an Réimeas Briotanach]]<br/>''[[:d:Q1775277|Tiarnas na hIndia]]'' | [https://www.ted.com/speakers/romulus_whitaker romulus_whitaker] | [[:d:Q3532796|Q3532796]] |- | | ''[[:d:Q11099812|Ron Eglash]]'' | matamaiticeoir Meiriceánach | [[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-12-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ron_eglash ron_eglash] | [[:d:Q11099812|Q11099812]] |- | | ''[[:d:Q7363766|Ron Finley]]'' | | ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>''[[:d:Q758780|garraíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ron_finley ron_finley] | [[:d:Q7363766|Q7363766]] |- | [[Íomhá:Photo of Ron Gutman.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7363861|Ron Gutman]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ron_gutman ron_gutman] | [[:d:Q7363861|Q7363861]] |- | | ''[[:d:Q7364137|Ron McCallum]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/ron_mccallum ron_mccallum] | [[:d:Q7364137|Q7364137]] |- | | ''[[:d:Q107012903|Ronald Rael]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ronald_rael ronald_rael] | [[:d:Q107012903|Q107012903]] |- | | ''[[:d:Q7365256|Ronald S. Sullivan Jr.]]'' | | [[ollamh]] | data-sort-value="1966" | 1966-12-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ronald_sullivan ronald_sullivan] | [[:d:Q7365256|Q7365256]] |- | | ''[[:d:Q23662811|Ronny Edry]]'' | | ''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ronny_edry ronny_edry] | [[:d:Q23662811|Q23662811]] |- | [[Íomhá:Rory Bremner at the Savoy 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3400702|Rory Bremner]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q3149505|tobchumtha]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rory_bremner rory_bremner] | [[:d:Q3400702|Q3400702]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Rory Stewart crop 2.jpg|center|128px]] | [[Rory Stewart]] | polaiteoir neamhspleách Briotanach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3579035|scríbhneoir ábhar taistil]]''<br/>''[[:d:Q189290|oifigeach míleata]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/1045 1045]<br/>[https://www.ted.com/speakers/rory_stewart rory_stewart] | [[:d:Q328892|Q328892]] |- | [[Íomhá:Business of Software - Rory Sutherland.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19666293|Rory Sutherland]]'' | | ''[[:d:Q10355417|fógróir]]''<br/>''[[:d:Q4178004|poiblitheoir]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q106879368|marketing theorist]]''<br/>''[[:d:Q1086863|colúnaí]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rory_sutherland rory_sutherland] | [[:d:Q19666293|Q19666293]] |- | | ''[[:d:Q7367220|Rosalind Brewer]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[ceimiceoir]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rosalind_g_brewer rosalind_g_brewer] | [[:d:Q7367220|Q7367220]] |- | [[Íomhá:Panel Discussion Close-up, Science, Faith, and Technology Cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14109|Rosalind Picard]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q6386271|media scholar]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-05-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rosalind_picard rosalind_picard] | [[:d:Q14109|Q14109]] |- | | ''[[:d:Q75975492|Rosamund Adoo-Kissi-Debrah]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rosamund_kissi_debrah rosamund_kissi_debrah] | [[:d:Q75975492|Q75975492]] |- | [[Íomhá:Rosanne Cash, 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q462289|Rosanne Cash]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rosanne_cash rosanne_cash] | [[:d:Q462289|Q462289]] |- | [[Íomhá:Rose George on The Big Necessity.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4949823|Rose George]]'' | iriseoir agus údar Sasanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rose_george rose_george] | [[:d:Q4949823|Q4949823]] |- | [[Íomhá:Rose Goslinga - PopTech 2011 - Camden Maine USA (6264061943).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759550|Rose Goslinga]]'' | | ''[[:d:Q285759|insurance broker]]''<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rose_goslinga rose_goslinga] | [[:d:Q23759550|Q23759550]] |- | | ''[[:d:Q76469472|Rose Mutiso]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/rose_m_mutiso rose_m_mutiso] | [[:d:Q76469472|Q76469472]] |- | | ''[[:d:Q23728320|Roselinde Torres]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/roselinde_torres roselinde_torres] | [[:d:Q23728320|Q23728320]] |- | | ''[[:d:Q23759581|Rosie King]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rosie_king rosie_king] | [[:d:Q23759581|Q23759581]] |- | [[Íomhá:Portrait of Ross Lovegrove.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q573143|Ross Lovegrove]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/28 28]<br/>[https://www.ted.com/speakers/ross_lovegrove ross_lovegrove] | [[:d:Q573143|Q573143]] |- | [[Íomhá:Roxane gay 9134940.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16202911|Roxane Gay]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q876864|eagarthóir rannchuidithe]]''<br/>''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/roxane_gay roxane_gay] | [[:d:Q16202911|Q16202911]] |- | [[Íomhá:Roy Bahat, head of Bloomberg Beta.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q117249859|Roy Bahat]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/roy_bahat roy_bahat] | [[:d:Q117249859|Q117249859]] |- | | ''[[:d:Q23728739|Roy Gould]]'' | | [[eolaí]]<br/>[[réalteolaí]] | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/roy_gould roy_gould] | [[:d:Q23728739|Q23728739]] |- | [[Íomhá:Roy Wood Jr. at Essence Festival of Culture July 2025 - 01 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7373522|Roy Wood Jr.]]'' | fuirseoir Meiriceánach | [[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/roy_wood_jr roy_wood_jr] | [[:d:Q7373522|Q7373522]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Roz Savage MP crop 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7375304|Roz Savage]]'' | | ''[[:d:Q21081635|ocean rower]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-12-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/roz_savage roz_savage] | [[:d:Q7375304|Q7375304]] |- | | [[Ruby Sales]] | gníomhaí Meiriceánach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ruby_sales ruby_sales] | [[:d:Q7376380|Q7376380]] |- | [[Íomhá:Ruby-Wax-2016 (cropped again).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460549|Ruby Wax]]'' | fuirseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q73306227|scríbhneoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ruby_wax ruby_wax] | [[:d:Q460549|Q460549]] |- | [[Íomhá:Rufus Cappadocia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7378014|Rufus Cappadocia]]'' | dordveidhleadóir Ceanadach | ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/rufus_cappadocia rufus_cappadocia] | [[:d:Q7378014|Q7378014]] |- | | ''[[:d:Q23809230|Rufus Griscom & Alisa Volkman]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/rufus_griscom_alisa_volkam rufus_griscom_alisa_volkam] | [[:d:Q23809230|Q23809230]] |- | [[Íomhá:Oliver Mark - Rufus Wainwright, Berlin 2010.jpg|center|128px]] | [[Rufus Wainwright]] | ceoltóir, amhránaí, agus scríbhneoir ceoil Ceanadach-Mheiriceánach | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/rufus_wainwright rufus_wainwright] | [[:d:Q192402|Q192402]] |- | [[Íomhá:Ruha Benjamin, Databite 124, 2019 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28935115|Ruha Benjamin]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ruha_benjamin ruha_benjamin] | [[:d:Q28935115|Q28935115]] |- | [[Íomhá:Rumaitha Al Busaidi at Sustainable Development Impact Summit 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q106923101|Rumaitha Al Busaidi]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Óman]] | [https://www.ted.com/speakers/rumaitha_al_busaidi rumaitha_al_busaidi] | [[:d:Q106923101|Q106923101]] |- | [[Íomhá:Rumman Chowdhury at the AI for Good Global Summit 2018 (42110666692).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41241224|Rumman Chowdhury]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/rumman_chowdhury rumman_chowdhury] | [[:d:Q41241224|Q41241224]] |- | | ''[[:d:Q23713556|Rupal Patel]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/rupal_patel rupal_patel] | [[:d:Q23713556|Q23713556]] |- | [[Íomhá:Russ B. Altman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7381092|Russ Altman]]'' | | ''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q26848923|bithinnealtóir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-11-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/russ_altman russ_altman] | [[:d:Q7381092|Q7381092]] |- | [[Íomhá:Russell G Foster - EdSciFest 2014 (20).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7381511|Russell G. Foster]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q12013238|oftailmeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/1623 1623]<br/>[https://www.ted.com/speakers/russell_foster russell_foster] | [[:d:Q7381511|Q7381511]] |- | [[Íomhá:Russell Wilson at the 2013 Jessie Vetter Classic, July 1, 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1149781|Russell Wilson]]'' | | ''[[:d:Q19204627|imreoir peile Meiriceánaí]]''<br/>''[[:d:Q10871364|imreoir daorchluiche]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-11-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/russell_wilson russell_wilson] | [[:d:Q1149781|Q1149781]] |- | [[Íomhá:Rutger Bregman (2024)-32 (2).jpg|center|128px]] | [[Rutger Bregman]] | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q24885626|thinker]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-04-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/rutger_bregman rutger_bregman] | [[:d:Q19747970|Q19747970]] |- | [[Íomhá:Ruth Chang.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7382918|Ruth Chang]]'' | fealsamh Meiriceánach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q63677188|ollamh le dlí]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ruth_chang ruth_chang] | [[:d:Q7382918|Q7382918]] |- | | ''[[:d:Q116456709|Ryan Gersava]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/ryan_gersava ryan_gersava] | [[:d:Q116456709|Q116456709]] |- | | ''[[:d:Q59939117|Ryan Gravel]]'' | | ''[[:d:Q131062|pleanálaí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ryan_gravel ryan_gravel] | [[:d:Q59939117|Q59939117]] |- | | ''[[:d:Q24852229|Ryan Heffington]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ryan_heffington ryan_heffington] | [[:d:Q24852229|Q24852229]] |- | | ''[[:d:Q23727935|Ryan Holladay]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ryan_holladay ryan_holladay] | [[:d:Q23727935|Q23727935]] |- | | ''[[:d:Q23783358|Ryan Lobo]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ryan_lobo ryan_lobo] | [[:d:Q23783358|Q23783358]] |- | [[Íomhá:TerBurgDSCF0820 (34367491515).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16876158|Ryan Merkley]]'' | | ''[[:d:Q707492|ceann foirne]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/ryan_merkley ryan_merkley] | [[:d:Q16876158|Q16876158]] |- | [[Íomhá:Ryan Panchadsaram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17580365|Ryan Panchadsaram]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ryan_panchadsaram ryan_panchadsaram] | [[:d:Q17580365|Q17580365]] |- | | ''[[:d:Q107224420|Ryan Phelan]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/ryan_phelan ryan_phelan] | [[:d:Q107224420|Q107224420]] |- | | ''[[:d:Q109715748|S. Julio Friedmann]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/julio_friedmann julio_friedmann] | [[:d:Q109715748|Q109715748]] |- | | ''[[:d:Q94458419|Sabine Doebel]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sabine_doebel sabine_doebel] | [[:d:Q94458419|Q94458419]] |- | [[Íomhá:Safeena Husain at Jaipur Literature Festival 2026 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18353268|Safeena Husain]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/safeena_husain safeena_husain] | [[:d:Q18353268|Q18353268]] |- | [[Íomhá:Safi Rauf Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112056335|Safi Rauf]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/safi_rauf safi_rauf] | [[:d:Q112056335|Q112056335]] |- | | ''[[:d:Q56448248|Sahar Zand]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-01-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sahar_zand sahar_zand] | [[:d:Q56448248|Q56448248]] |- | [[Íomhá:Sakena Yacoobi Profile.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7402892|Sakena Yacoobi]]'' | gníomhaí Afganastánach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afganastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/sakena_yacoobi sakena_yacoobi] | [[:d:Q7402892|Q7402892]] |- | | ''[[:d:Q23670961|Saki Mafundikwa]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhotsuáin]] | [https://www.ted.com/speakers/saki_mafundikwa saki_mafundikwa] | [[:d:Q23670961|Q23670961]] |- | [[Íomhá:Sallie Chisholm.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4794852|Sallie W. Chisholm]]'' | | ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/penny_chisholm penny_chisholm] | [[:d:Q4794852|Q4794852]] |- | [[Íomhá:Sally Kohn by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7405192|Sally Kohn]]'' | iriseoir Meiriceánach | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q11499163|anailísí pholaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q111535220|nonprofit administrator]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q28532974|eagarthóir phobail]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-03-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sally_kohn sally_kohn] | [[:d:Q7405192|Q7405192]] |- | [[Íomhá:Salman Khan TED 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q471472|Salman Khan]]'' | oideoir Meiriceánach (rugadh 1976) | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[matamaiticeoir]]<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1056391|príomhoide]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-10-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/salman_khan salman_khan] | [[:d:Q471472|Q471472]] |- | | ''[[:d:Q23670952|Salvatore Iaconesi]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>[[haiceálaí]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/salvatore_iaconesi salvatore_iaconesi] | [[:d:Q23670952|Q23670952]] |- | [[Íomhá:Sam Gregory at Republica25 2025-05-26 02 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115558789|Sam Gregory]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/sam_gregory sam_gregory] | [[:d:Q115558789|Q115558789]] |- | [[Íomhá:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Sam Harris]] | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q19829980|religious studies scholar]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sam_harris sam_harris] | [[:d:Q296047|Q296047]] |- | [[Íomhá:SamKass2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16220987|Sam Kass]]'' | | ''[[:d:Q3499072|chef]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sam_kass sam_kass] | [[:d:Q16220987|Q16220987]] |- | | ''[[:d:Q23795645|Sam Martin]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sam_martin sam_martin] | [[:d:Q23795645|Q23795645]] |- | | ''[[:d:Q4844862|Sam Richards]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sam_richards sam_richards] | [[:d:Q4844862|Q4844862]] |- | | ''[[:d:Q39067085|Sam Van Aken]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sam_van_aken sam_van_aken] | [[:d:Q39067085|Q39067085]] |- | [[Íomhá:Samantha Nutt New Image - -14.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7408709|Samantha Nutt]]'' | dochtúir Ceanadach | [[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/samantha_nutt samantha_nutt] | [[:d:Q7408709|Q7408709]] |- | [[Íomhá:Samantha Power in 2023 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Samantha Power]] | scoláire, údar, agus taidhleoir Gael-Mheiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/samantha_power samantha_power] | [[:d:Q454970|Q454970]] |- | | ''[[:d:Q23782711|Samuel Cohen]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/samuel_cohen samuel_cohen] | [[:d:Q23782711|Q23782711]] |- | | ''[[:d:Q94488349|Sandeep Jauhar]]'' | | ''[[:d:Q3264451|cairdeolaí]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sandeep_jauhar sandeep_jauhar] | [[:d:Q94488349|Q94488349]] |- | | ''[[:d:Q122963546|Sandersan Onie]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/sandersan_onie_TEDxSydney20220804-51709 sandersan_onie_TEDxSydney20220804-51709] | [[:d:Q122963546|Q122963546]] |- | [[Íomhá:Sandi Toksvig - Secret Comedy Podcast - 2013 (9468814916) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q293020|Sandi Toksvig]]'' | | [[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q3149505|tobchumtha]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/sandi_toksvig sandi_toksvig] | [[:d:Q293020|Q293020]] |- | | ''[[:d:Q111649594|Sandor Markon]]'' | | ''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ungáir]] | [https://www.ted.com/speakers/speaker0046 speaker0046] | [[:d:Q111649594|Q111649594]] |- | | ''[[:d:Q23670660|Sandra Aamodt]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sandra_aamodt sandra_aamodt] | [[:d:Q23670660|Q23670660]] |- | | ''[[:d:Q23657109|Sandra Fisher-Martins]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sandra_fisher_martins sandra_fisher_martins] | [[:d:Q23657109|Q23657109]] |- | [[Íomhá:S Dixson-Declève.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q64853068|Sandrine Dixson-Declève]]'' | | ''[[:d:Q381160|saineolaí]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/sandrine_dixson_decleve sandrine_dixson_decleve] | [[:d:Q64853068|Q64853068]] |- | | ''[[:d:Q23782729|Sandrine Thuret]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sandrine_thuret sandrine_thuret] | [[:d:Q23782729|Q23782729]] |- | [[Íomhá:William Darity.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7417229|Sandy Darity, Jr.]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/william_sandy_darity william_sandy_darity] | [[:d:Q7417229|Q7417229]] |- | | ''[[:d:Q7417607|Sanford Biggers]]'' | dearcealaíontóir Meiriceánach | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]''<br/>''[[:d:Q111853588|object artist]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sanford_biggers sanford_biggers] | [[:d:Q7417607|Q7417607]] |- | [[Íomhá:Sangeeta N. Bhatia-Heritage-Day-2019-115.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7417919|Sangeeta N. Bhatia]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sangeeta_bhatia sangeeta_bhatia] | [[:d:Q7417919|Q7417919]] |- | | ''[[:d:Q23769249|Sangu Delle]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sangu_delle sangu_delle] | [[:d:Q23769249|Q23769249]] |- | | ''[[:d:Q23713544|Sanjay Dastoor]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sanjay_dastoor sanjay_dastoor] | [[:d:Q23713544|Q23713544]] |- | | ''[[:d:Q23662565|Sanjay Pradhan]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sanjay_pradhan sanjay_pradhan] | [[:d:Q23662565|Q23662565]] |- | | ''[[:d:Q23728286|Sara Lewis]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sara_lewis sara_lewis] | [[:d:Q23728286|Q23728286]] |- | [[Íomhá:Sara Menker 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54908063|Sara Menker]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Aetóip]] | [https://www.ted.com/speakers/sara_menker sara_menker] | [[:d:Q54908063|Q54908063]] |- | [[Íomhá:Sara Ramírez3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q40069|Sara Ramirez]]'' | | ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-08-31 | [[Inscne neamhdhénártha|neamh-dhénártha]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Meicsiceo]] | [https://www.ted.com/speakers/sara_ramirez sara_ramirez] | [[:d:Q40069|Q40069]] |- | [[Íomhá:Sara Seager CHF-Cain-Conference-May-2016-059.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7421764|Sara Seager]]'' | réalteolaí Ceanadach | [[réalteolaí]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1971" | 1971-07-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/sara_seager sara_seager] | [[:d:Q7421764|Q7421764]] |- | | ''[[:d:Q93349658|Sara-Jane Dunn]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/sara_jane_dunn sara_jane_dunn] | [[:d:Q93349658|Q93349658]] |- | | ''[[:d:Q23760629|Sarah Bergbreiter]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sarah_bergbreiter sarah_bergbreiter] | [[:d:Q23760629|Q23760629]] |- | | ''[[:d:Q7422132|Sarah Brosnan]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_brosnan sarah_brosnan] | [[:d:Q7422132|Q7422132]] |- | [[Íomhá:Sarah P Corbett (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16205571|Sarah Corbett]]'' | | ''[[:d:Q10694573|ealaíontóir teicstílí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_corbett sarah_corbett] | [[:d:Q16205571|Q16205571]] |- | | ''[[:d:Q125749606|Sarah Jill Kurnick]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/sarah_kurnick sarah_kurnick] | [[:d:Q125749606|Q125749606]] |- | [[Íomhá:SarahJones.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7422463|Sarah Jones]]'' | | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>''[[:d:Q13235160|monaróir]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_jones sarah_jones] | [[:d:Q7422463|Q7422463]] |- | [[Íomhá:Sarah Kaminsky - TEDxTalk 2010 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797164|Sarah Kaminsky]]'' | | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-03-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_kaminsky sarah_kaminsky] | [[:d:Q23797164|Q23797164]] |- | [[Íomhá:Sarah Kay 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32931|Sarah Kay]]'' | file Meiriceánach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_kay sarah_kay] | [[:d:Q32931|Q32931]] |- | [[Íomhá:Sarah Lewis at LA Times Festival of Books 2025 (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q7422530|Sarah Lewis]]'' | | ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_lewis sarah_lewis] | [[:d:Q7422530|Q7422530]] |- | | ''[[:d:Q72759128|Sarah Longwell]]'' | | ''[[:d:Q2516866|foilsitheoir]]''<br/>''[[:d:Q8125919|comhairleoir polaitíochta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_longwell sarah_longwell] | [[:d:Q72759128|Q72759128]] |- | [[Íomhá:Sarah Parcak, 2014 (crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7422673|Sarah Parcak]]'' | | ''[[:d:Q1350189|éigipteolaí]]''<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>[[seandálaí]] | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_parcak sarah_parcak] | [[:d:Q7422673|Q7422673]] |- | | ''[[:d:Q57653565|Sarah Rugheimer]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_rugheimer sarah_rugheimer] | [[:d:Q57653565|Q57653565]] |- | | ''[[:d:Q3473432|Sarah Sze]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q11569986|déantóir priontaí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_sze sarah_sze] | [[:d:Q3473432|Q3473432]] |- | | ''[[:d:Q24890253|Sarah T. Stewart-Mukhopadhyay]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_t_stewart sarah_t_stewart] | [[:d:Q24890253|Q24890253]] |- | [[Íomhá:Sarah-Jayne Blakemore, University College London.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15739591|Sarah-Jayne Blakemore]]'' | néareolaí Briotanach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sarah_jayne_blakemore sarah_jayne_blakemore] | [[:d:Q15739591|Q15739591]] |- | | ''[[:d:Q23656709|Sasha Dichter]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sasha_dichter sasha_dichter] | [[:d:Q23656709|Q23656709]] |- | [[Íomhá:Sasha Luccioni 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q122439015|Sasha Luccioni]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[an Úcráin]] | [https://www.ted.com/speakers/sasha_luccioni sasha_luccioni] | [[:d:Q122439015|Q122439015]] |- | [[Íomhá:Saul Griffith shot at Pop!Tech by Kris Krug.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7427302|Saul Griffith]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/saul_griffith saul_griffith] | [[:d:Q7427302|Q7427302]] |- | [[Íomhá:Sauti-Sol.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7427621|Sauti Sol]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/sauti_sol sauti_sol] | [[:d:Q7427621|Q7427621]] |- | [[Íomhá:Sayu Bhojwani (14271186660) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q88463628|Sayu Bhojwani]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sayu_bhojwani sayu_bhojwani] | [[:d:Q88463628|Q88463628]] |- | | ''[[:d:Q17017620|Saša Vučinić]]'' | iriseoir agus gníomhaí Seirbiach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeirbia]] | [https://www.ted.com/speakers/sasa_vucinic sasa_vucinic] | [[:d:Q17017620|Q17017620]] |- | | ''[[:d:Q539960|Scilla Elworthy]]'' | | ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-06-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/1403 1403]<br/>[https://www.ted.com/speakers/scilla_elworthy scilla_elworthy] | [[:d:Q539960|Q539960]] |- | | ''[[:d:Q23782703|Scott Dinsmore]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/scott_dinsmore scott_dinsmore] | [[:d:Q23782703|Q23782703]] |- | | ''[[:d:Q23662590|Scott Fraser]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/scott_fraser scott_fraser] | [[:d:Q23662590|Q23662590]] |- | [[Íomhá:Scott Galloway (51933097365) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29017701|Scott Galloway]]'' | | [[ollamh]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q832136|bainisteoir gnó]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/scott_galloway scott_galloway] | [[:d:Q29017701|Q29017701]] |- | | ''[[:d:Q3476245|Scott Kim]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/scott_kim scott_kim] | [[:d:Q3476245|Q3476245]] |- | [[Íomhá:Scott McCloud.Making Comics Tour.RISD.gk.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q454833|Scott McCloud]]'' | cartúnaí Meiriceánach | ''[[:d:Q715301|ealaíontóir greannáin]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q11892507|scríbhneoir greannán]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/scott_mccloud scott_mccloud] | [[:d:Q454833|Q454833]] |- | | ''[[:d:Q23661641|Scott Rickard]]'' | | [[matamaiticeoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/scott_rickard scott_rickard] | [[:d:Q23661641|Q23661641]] |- | | ''[[:d:Q21551156|Scott Summit]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/scott_summit scott_summit] | [[:d:Q21551156|Q21551156]] |- | | ''[[:d:Q37390205|Sean Davis]]'' | | ''[[:d:Q2904006|bithfhaisnéisí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sean_davis sean_davis] | [[:d:Q37390205|Q37390205]] |- | | ''[[:d:Q24054846|Sean Follmer]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sean_follmer sean_follmer] | [[:d:Q24054846|Q24054846]] |- | | ''[[:d:Q23817870|Sean Gourley]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/sean_gourley sean_gourley] | [[:d:Q23817870|Q23817870]] |- | [[Íomhá:Seanmcarroll2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3129354|Sean M. Carroll]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sean_carroll sean_carroll] | [[:d:Q3129354|Q3129354]] |- | [[Íomhá:Sean Sherman at the Tatanka Truck 2021-10-09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q64541096|Sean Sherman]]'' | | ''[[:d:Q3499072|chef]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sean_sherman sean_sherman] | [[:d:Q64541096|Q64541096]] |- | [[Íomhá:Sebastian Deterding (6777479684).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23662471|Sebastian Deterding]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[ollamh]] | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/sebastian_deterding sebastian_deterding] | [[:d:Q23662471|Q23662471]] |- | [[Íomhá:Sebastian Junger, April 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q969298|Sebastian Junger]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q222344|cineamatagrafadóir]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q164236|comhfhreagraí cogaidh]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sebastian_junger sebastian_junger] | [[:d:Q969298|Q969298]] |- | | ''[[:d:Q7442523|Sebastian Seung]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/751 751]<br/>[https://www.ted.com/speakers/sebastian_seung sebastian_seung] | [[:d:Q7442523|Q7442523]] |- | [[Íomhá:Sebastian Thrun at IAA 2019 IMG 0893.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62901|Sebastian Thrun]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/972 972]<br/>[https://www.ted.com/speakers/sebastian_thrun sebastian_thrun] | [[:d:Q62901|Q62901]] |- | | ''[[:d:Q23795349|Sebastian Wernicke]]'' | | ''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sebastian_wernicke sebastian_wernicke] | [[:d:Q23795349|Q23795349]] |- | [[Íomhá:Sebastião Salgado (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q358158|Sebastião Salgado]]'' | grianghrafadóir Brasaíleach (1944–2025) | ''[[:d:Q957729|fóta-iriseoir]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/sebastiao_salgado sebastiao_salgado] | [[:d:Q358158|Q358158]] |- | [[Íomhá:Sendhil Mullainathan - Behavioral Economics of Extreme Poverty - 2014 (13927918920) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q655590|Sendhil Mullainathan]]'' | eacnamaí Indiach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/546 546]<br/>[https://www.ted.com/speakers/sendhil_mullainathan sendhil_mullainathan] | [[:d:Q655590|Q655590]] |- | [[Íomhá:Serena Williams at 2013 US Open.jpg|center|128px]] | [[Serena Williams]] | imreoir leadóige Meiriceánach | ''[[:d:Q10833314|imreoir leadóige]]''<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q2066131|lúthchleasaí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-09-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/serena_williams serena_williams] | [[:d:Q11459|Q11459]] |- | | ''[[:d:Q23729052|Sergei Lupashin]]'' | | ''[[:d:Q3437279|roboticist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sergei_lupashin sergei_lupashin] | [[:d:Q23729052|Q23729052]] |- | [[Íomhá:Sergey Brin Ted 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92764|Sergey Brin]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sergey_brin sergey_brin] | [[:d:Q92764|Q92764]] |- | [[Íomhá:Sergiu P. Pașca in 2025 at Stanford.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q49018109|Sergiu Pasca]]'' | | ''[[:d:Q5669847|ollamh cúnta]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Rómáin]] | [https://www.ted.com/speakers/sergiu_p_pasca sergiu_p_pasca] | [[:d:Q49018109|Q49018109]] |- | [[Íomhá:Seth F. Berkley - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7456439|Seth Berkley]]'' | | ''[[:d:Q12765408|eipidéimeolaí]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/seth_berkley seth_berkley] | [[:d:Q7456439|Q7456439]] |- | [[Íomhá:Seth Godin in 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q439396|Seth Godin]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1960" | 1960-07-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/seth_godin seth_godin] | [[:d:Q439396|Q439396]] |- | | ''[[:d:Q7456582|Seth Priebatsch]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/784 784]<br/>[https://www.ted.com/speakers/seth_priebatsch seth_priebatsch] | [[:d:Q7456582|Q7456582]] |- | [[Íomhá:CSICON 2011-Seth Shostak.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q5762284|Seth Shostak]]'' | réalteolaí | [[réalteolaí]]<br/>''[[:d:Q2722764|pearsa raidió]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1943" | 1943-07-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/seth_shostak seth_shostak] | [[:d:Q5762284|Q5762284]] |- | [[Íomhá:Sethembile Msezane- Portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54915207|Sethembile Msezane]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1991" | 1991 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/sethembile_msezane sethembile_msezane] | [[:d:Q54915207|Q54915207]] |- | [[Íomhá:Severn Cullis-Suzuki.jpg|center|128px]] | [[Severn Cullis-Suzuki]] | | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>''[[:d:Q20155174|referent]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/severn_cullis_suzuki severn_cullis_suzuki] | [[:d:Q385329|Q385329]] |- | | ''[[:d:Q109971390|Sevidzem Ernestine Leikeki]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]'' | data-sort-value="1985" | 1985<br/>1985-08-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Camarún]] | [https://www.ted.com/speakers/ernestine_leikeki_sevidzem ernestine_leikeki_sevidzem] | [[:d:Q109971390|Q109971390]] |- | [[Íomhá:Seyi Oyesola.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7459066|Seyi Oyesola]]'' | dochtúir Nigéarach | [[Lia|dochtúir leighis]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/seyi_oyesola seyi_oyesola] | [[:d:Q7459066|Q7459066]] |- | | ''[[:d:Q23498237|Shabana Basij-Rasikh]]'' | | ''[[:d:Q974144|oideoir]]''<br/>''[[:d:Q22336956|daonnúlach]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afganastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/shabana_basij_rasikh shabana_basij_rasikh] | [[:d:Q23498237|Q23498237]] |- | [[Íomhá:Shad Begum at 2012 IWOC Award (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7460202|Shad Begum]]'' | | ''[[:d:Q7019111|oibrí sóisialta]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-01-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Phacastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/shad_begum shad_begum] | [[:d:Q7460202|Q7460202]] |- | | ''[[:d:Q16212117|Shaffi Mather]]'' | fear gnó Indiach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/shaffi_mather shaffi_mather] | [[:d:Q16212117|Q16212117]] |- | [[Íomhá:Shah Rukh Khan graces the launch of the new Santro.jpg|center|128px]] | [[Shah Rukh Khan]] | Aisteoir agus léiritheoir Indiach | ''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-11-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/shah_rukh_khan shah_rukh_khan] | [[:d:Q9535|Q9535]] |- | [[Íomhá:Shai Agassi2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1235658|Shai Agassi]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/shai_agassi shai_agassi] | [[:d:Q1235658|Q1235658]] |- | [[Íomhá:Shai Reshef.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7462389|Shai Reshef]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/shai_reshef shai_reshef] | [[:d:Q7462389|Q7462389]] |- | [[Íomhá:Shaka Senghor - Flickr - Knight Foundation.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23498341|Shaka Senghor]]'' | | [[léachtóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shaka_senghor shaka_senghor] | [[:d:Q23498341|Q23498341]] |- | [[Íomhá:Shane Campbell-Staton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62018991|Shane Campbell-Staton]]'' | | ''[[:d:Q16271064|heirpiteolaí]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shane_campbell-staton shane_campbell-staton] | [[:d:Q62018991|Q62018991]] |- | [[Íomhá:Shane Koyczan and the Short Story Long.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6483777|Shane Koyczan]]'' | file Ceanadach | ''[[:d:Q17378128|file ó bhéal]]''<br/>[[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1976" | 1976-05-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/shane_koyczan shane_koyczan] | [[:d:Q6483777|Q6483777]] |- | [[Íomhá:Shane Legg.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22278829|Shane Legg]]'' | | ''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Nua-Shéalainn]] | [https://www.ted.com/speakers/shane_legg shane_legg] | [[:d:Q22278829|Q22278829]] |- | [[Íomhá:Shankar Vedantam April 4, 2016 (26216540846).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18153945|Shankar Vedantam]]'' | | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shankar_vedantam shankar_vedantam] | [[:d:Q18153945|Q18153945]] |- | [[Íomhá:Shannon Lee.png|center|128px]] | ''[[:d:Q698411|Shannon Lee]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q465501|éachtóir]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-04-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shannon_lee shannon_lee] | [[:d:Q698411|Q698411]] |- | [[Íomhá:Shantell Martin in 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16221050|Shantell Martin]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>[[ollamh]] | data-sort-value="1980" | 1980-10-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/shantell_martin shantell_martin] | [[:d:Q16221050|Q16221050]] |- | [[Íomhá:ShaoLan speaks at TED 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19058856|Shaolan Hsueh]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[múinteoir]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Téaváin]] | [https://www.ted.com/speakers/shaolan_hsueh shaolan_hsueh] | [[:d:Q19058856|Q19058856]] |- | | ''[[:d:Q89387184|Shari Liu]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/shari_liu_TEDxMIT20221204-52121 shari_liu_TEDxMIT20221204-52121] | [[:d:Q89387184|Q89387184]] |- | [[Íomhá:Sharmeen Obaid Chinoy World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3563826|Sharmeen Obaid-Chinoy]]'' | scannánóir agus iriseoir Pacastánach (rugadh 1978) | [[iriseoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Phacastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/sharmeen_obaid_chinoy sharmeen_obaid_chinoy] | [[:d:Q3563826|Q3563826]] |- | [[Íomhá:Sharon Brous.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7489999|Sharon Brous]]'' | | ''[[:d:Q133485|raibí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sharon_brous sharon_brous] | [[:d:Q7489999|Q7489999]] |- | [[Íomhá:Sharon F Terry headshot 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7490049|Sharon F. Terry]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sharon_terry sharon_terry] | [[:d:Q7490049|Q7490049]] |- | [[Íomhá:Sharon Weinberger al Magnànim (34839642425).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7490261|Sharon Weinberger]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sharon_weinberger sharon_weinberger] | [[:d:Q7490261|Q7490261]] |- | [[Íomhá:Shashi Tharoor 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q195616|Shashi Tharoor]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/560 560]<br/>[https://www.ted.com/speakers/shashi_tharoor shashi_tharoor] | [[:d:Q195616|Q195616]] |- | [[Íomhá:Shawn Achor by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16156426|Shawn Achor]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shawn_achor shawn_achor] | [[:d:Q16156426|Q16156426]] |- | | ''[[:d:Q7492127|Shea Hembrey]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shea_hembrey shea_hembrey] | [[:d:Q7492127|Q7492127]] |- | [[Íomhá:Sheena Iyengar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29752|Sheena Iyengar]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sheena_iyengar sheena_iyengar] | [[:d:Q29752|Q29752]] |- | | ''[[:d:Q17118618|Sheila Nirenberg]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sheila_nirenberg sheila_nirenberg] | [[:d:Q17118618|Q17118618]] |- | | ''[[:d:Q23797211|Sheila Patek]]'' | | ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sheila_patek sheila_patek] | [[:d:Q23797211|Q23797211]] |- | [[Íomhá:Shekhar kapur 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q522232|Shekhar Kapur]]'' | stiúrthóir scannán Indiach | [[aisteoir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q326653|cuntasóir]]''<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q3455803|stiúrthóir]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/shekhar_kapur shekhar_kapur] | [[:d:Q522232|Q522232]] |- | | ''[[:d:Q60057095|Shekinah Elmore]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shekinah_elmore shekinah_elmore] | [[:d:Q60057095|Q60057095]] |- | | ''[[:d:Q63121753|Shep Doeleman]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>[[réalteolaí]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/sheperd_doeleman sheperd_doeleman] | [[:d:Q63121753|Q63121753]] |- | | ''[[:d:Q14159717|Shereen El Feki]]'' | iriseoir agus údar Briotanach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Éigipt]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/shereen_el_feki shereen_el_feki] | [[:d:Q14159717|Q14159717]] |- | [[Íomhá:Sherry Turkle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52919|Sherry Turkle]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sherry_turkle sherry_turkle] | [[:d:Q52919|Q52919]] |- | [[Íomhá:Sherwin Nuland.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2278468|Sherwin B. Nuland]]'' | máinlia Meiriceánach | [[máinlia]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sherwin_nuland sherwin_nuland] | [[:d:Q2278468|Q2278468]] |- | [[Íomhá:Sheryl Lee Ralph - Philadelphia BME Leadership Awards (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q457180|Sheryl Lee Ralph]]'' | | ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q60723829|popamhránaí]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sheryl_lee_ralph sheryl_lee_ralph] | [[:d:Q457180|Q457180]] |- | [[Íomhá:Sheryl Sandberg WEF 2013 (crop by James Tamim).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q234653|Sheryl Sandberg]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sheryl_sandberg sheryl_sandberg] | [[:d:Q234653|Q234653]] |- | [[Íomhá:WuDunn, Sheryl.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7126275|Sheryl WuDunn]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q2883465|baincéir infheistíochta]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q18190897|comhfhreagraí eachtrach]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sheryl_wudunn sheryl_wudunn] | [[:d:Q7126275|Q7126275]] |- | [[Íomhá:Shigeru Ban.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q526725|Shigeru Ban]]'' | ailtire Seapánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q2145981|athchóiritheoir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/shigeru_ban shigeru_ban] | [[:d:Q526725|Q526725]] |- | | ''[[:d:Q23729147|Shih Chieh Huang]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shih_chieh_huang shih_chieh_huang] | [[:d:Q23729147|Q23729147]] |- | [[Íomhá:Shilo Shiv Suleman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20685693|Shilo Shiv Suleman]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/shilo_shiv_suleman shilo_shiv_suleman] | [[:d:Q20685693|Q20685693]] |- | | ''[[:d:Q23795685|Shimon Schocken]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shimon_schocken shimon_schocken] | [[:d:Q23795685|Q23795685]] |- | | ''[[:d:Q23796822|Shimon Steinberg]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shimon_steinberg shimon_steinberg] | [[:d:Q23796822|Q23796822]] |- | | ''[[:d:Q18233521|Shimpei Takahashi]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/shimpei_takahashi shimpei_takahashi] | [[:d:Q18233521|Q18233521]] |- | [[Íomhá:Viennale talk (2), Shirin Neshat.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q262413|Shirin Neshat]]'' | | [[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q106227216|video installation artist]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>''[[:d:Q28054786|opera director]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-26 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/shirin_neshat shirin_neshat] | [[:d:Q262413|Q262413]] |- | [[Íomhá:Shivani Sirona (38198572896).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61446521|Shivani Siroya]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shivani_siroya shivani_siroya] | [[:d:Q61446521|Q61446521]] |- | | ''[[:d:Q23662139|Shlomo Benartzi]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/shlomo_benartzi shlomo_benartzi] | [[:d:Q23662139|Q23662139]] |- | [[Íomhá:Shohini brch 2018-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52707485|Shohini Ghose]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shohini_ghose shohini_ghose] | [[:d:Q52707485|Q52707485]] |- | [[Íomhá:Shonda Rhimes 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q242329|Shonda Rhimes]]'' | | ''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q1440873|ceannléiritheoir]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1970" | 1970-01-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/shonda_rhimes shonda_rhimes] | [[:d:Q242329|Q242329]] |- | [[Íomhá:TikTok CEO Shou Zi Chew.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115591126|Shou Zi Chew]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Singeapór]] | [https://www.ted.com/speakers/shou_chew shou_chew] | [[:d:Q115591126|Q115591126]] |- | [[Íomhá:Shree Bose (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797949|Shree Bose]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-27 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1190 1190]<br/>[https://www.ted.com/speakers/shree_bose shree_bose] | [[:d:Q23797949|Q23797949]] |- | | ''[[:d:Q23728304|Shubhendu Sharma]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shubhendu_sharma shubhendu_sharma] | [[:d:Q23728304|Q23728304]] |- | [[Íomhá:Shukla bose.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7504834|Shukla Bose]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/shukla_bose shukla_bose] | [[:d:Q7504834|Q7504834]] |- | | ''[[:d:Q23662246|Shyam Sankar]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/shyam_sankar shyam_sankar] | [[:d:Q23662246|Q23662246]] |- | | ''[[:d:Q16192736|Siamak Hariri]]'' | ailtire Ceanadach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/siamak_hariri siamak_hariri] | [[:d:Q16192736|Q16192736]] |- | [[Íomhá:Sian Beilock - Dartmouth College - 10 January 2024 - 21 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16198523|Sian Beilock]]'' | | [[síceolaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sian_leah_beilock sian_leah_beilock] | [[:d:Q16198523|Q16198523]] |- | [[Íomhá:Siddhartha Mukherjee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983450|Siddhartha Mukherjee]]'' | | ''[[:d:Q551835|scríbhneoir leighis]]''<br/>''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[eolaí]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q6087445|assistant professor]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/siddhartha_mukherjee siddhartha_mukherjee] | [[:d:Q983450|Q983450]] |- | [[Íomhá:Siddhartha Roy - Kolkata 2011-05-21 3594.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q27663696|Siddhartha Roy]]'' | bitheolaí Indiach | ''[[:d:Q16529590|eolaí comhshaoil]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/siddhartha_roy siddhartha_roy] | [[:d:Q27663696|Q27663696]] |- | | ''[[:d:Q23670511|Siddharthan Chandran]]'' | | [[eolaí]]<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/siddharthan_chandran siddharthan_chandran] | [[:d:Q23670511|Q23670511]] |- | [[Íomhá:Siegfried Woldhek (2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7510710|Siegfried Woldhek]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q3024627|editorial cartoonist]]''<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/siegfried_woldhek siegfried_woldhek] | [[:d:Q7510710|Q7510710]] |- | [[Íomhá:Simon Anholt.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7518172|Simon Anholt]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/simon_anholt simon_anholt] | [[:d:Q7518172|Q7518172]] |- | | ''[[:d:Q23657275|Simon Berrow]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/simon_berrow simon_berrow] | [[:d:Q23657275|Q23657275]] |- | | ''[[:d:Q23657193|Simon Lewis]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/simon_lewis simon_lewis] | [[:d:Q23657193|Q23657193]] |- | [[Íomhá:Simon Sinek speaks at Camp H.M. Smith in Hawaii (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7519777|Simon Sinek]]'' | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]''<br/>''[[:d:Q30131998|cultural anthropologist]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/simon_sinek simon_sinek] | [[:d:Q7519777|Q7519777]] |- | | ''[[:d:Q113534602|Simon Stiell]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/simon_stiell simon_stiell] | [[:d:Q113534602|Q113534602]] |- | | ''[[:d:Q12335376|Simona Abdallah]]'' | | ''[[:d:Q386854|drumadóir]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/simona_abdallah simona_abdallah] | [[:d:Q12335376|Q12335376]] |- | | ''[[:d:Q96065599|Simona Francese]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/simona_francese simona_francese] | [[:d:Q96065599|Q96065599]] |- | [[Íomhá:Simone Giertz in Studio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23304510|Simone Giertz]]'' | | ''[[:d:Q4110598|físbhlagálaí]]''<br/>''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-01 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/simone_giertz simone_giertz] | [[:d:Q23304510|Q23304510]] |- | [[Íomhá:Sinan Aral - 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q88200399|Sinan Aral]]'' | | ''[[:d:Q15319501|eolaí sóisialta]]''<br/>''[[:d:Q29169143|eolaí sonraí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eacnamaí]] | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/sinan_aral sinan_aral] | [[:d:Q88200399|Q88200399]] |- | | ''[[:d:Q7530129|Sirena Huang]]'' | | ''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-05-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sirena_huang sirena_huang] | [[:d:Q7530129|Q7530129]] |- | [[Íomhá:Sisonke Msimang - TEDxSoweto 2014 - arm raised (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q72181398|Sisonke Msimang]]'' | scríbhneoir as an Afraic Theas | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q84681895|political analyst]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/sisonke_msimang sisonke_msimang] | [[:d:Q72181398|Q72181398]] |- | [[Íomhá:Sivamani 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3595145|Sivamani]]'' | ceoltóir Indiach | ''[[:d:Q4351403|cnagcheoltóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/sivamani sivamani] | [[:d:Q3595145|Q3595145]] |- | [[Íomhá:Siyanda Mohutsiwa (26683928862) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27987700|Siyanda Mohutsiwa]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1993" | 1993-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhotsuáin]] | [https://www.ted.com/speakers/siyanda_mohutsiwa siyanda_mohutsiwa] | [[:d:Q27987700|Q27987700]] |- | | ''[[:d:Q19564457|Skylar Tibbits]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/skylar_tibbits skylar_tibbits] | [[:d:Q19564457|Q19564457]] |- | [[Íomhá:Slava Balbek.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123992858|Slava Balbek]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-07-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Úcráin]] | [https://www.ted.com/speakers/slava_balbek slava_balbek] | [[:d:Q123992858|Q123992858]] |- | | ''[[:d:Q1493085|Sleepy Man]]'' | banna ceoil | | | | | [https://www.ted.com/speakers/sleepy_man_banjo_boys sleepy_man_banjo_boys] | [[:d:Q1493085|Q1493085]] |- | [[Íomhá:Sofi Tukker 06 04 2016 -14 (27454016316).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22044898|Sofi Tukker]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/sofi_tukker sofi_tukker] | [[:d:Q22044898|Q22044898]] |- | [[Íomhá:Sofia Crespo - Art Basel 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123682708|Sofia Crespo]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-04-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Airgintín]] | [https://www.ted.com/speakers/sofia_crespo sofia_crespo] | [[:d:Q123682708|Q123682708]] |- | | ''[[:d:Q108514270|Sofia Jawed-Wessel]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sofia_jawed_wessel sofia_jawed_wessel] | [[:d:Q108514270|Q108514270]] |- | [[Íomhá:Wikimedia-Futures-Lab-Sofia-Ongele.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q125724755|Sofia Ongele]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="2000" | 2000 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sofia_ongele sofia_ongele] | [[:d:Q125724755|Q125724755]] |- | [[Íomhá:Solitaire Townsend.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7558197|Solitaire Townsend]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/solitaire_townsend solitaire_townsend] | [[:d:Q7558197|Q7558197]] |- | | ''[[:d:Q52004376|Solomon Goldstein-Rose]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-12-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/solomon_goldstein_rose solomon_goldstein_rose] | [[:d:Q52004376|Q52004376]] |- | [[Íomhá:SOMI, концерт в рамках фестиваля "Акваджаз" в "Зимнем театре".jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7560413|Somi]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q66314404|snagamhránaí]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-06-06<br/>1981-06-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/somi_kakoma somi_kakoma] | [[:d:Q7560413|Q7560413]] |- | | ''[[:d:Q23661638|Sonaar Luthra]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sonaar_luthra sonaar_luthra] | [[:d:Q23661638|Q23661638]] |- | [[Íomhá:SoniaShahByJohnnyMartyr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3964777|Sonia Shah]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sonia_shah sonia_shah] | [[:d:Q3964777|Q3964777]] |- | [[Íomhá:Sophal Ear (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20685614|Sophal Ear]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1965" | 1960s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Chambóid]] | [https://www.ted.com/speakers/sophal_ear sophal_ear] | [[:d:Q20685614|Q20685614]] |- | [[Íomhá:Sophia Kianni in dorm for Vogue Arabia (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q95692533|Sophia Kianni]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q970153|aisteoir linbh]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-12-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sophia_kianni sophia_kianni] | [[:d:Q95692533|Q95692533]] |- | [[Íomhá:Sophie Howe Change Now.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q102277721|Sophie Howe]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sophie_howe sophie_howe] | [[:d:Q102277721|Q102277721]] |- | [[Íomhá:Sophie Hunger 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q260336|Sophie Hunger]]'' | amhránaí agus cumadóir Eilvéiseach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1415090|cumadóir scóir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/sophie_hunger sophie_hunger] | [[:d:Q260336|Q260336]] |- | [[Íomhá:Sophie scott photo.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q17278767|Sophie Scott]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-11-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sophie_scott sophie_scott] | [[:d:Q17278767|Q17278767]] |- | [[Íomhá:Annual Membership Meeting 2017 9832 3 - Soraya Chemaly.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60695598|Soraya Chemaly]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[na Bahámaí]] | [https://www.ted.com/speakers/soraya_chemaly soraya_chemaly] | [[:d:Q60695598|Q60695598]] |- | [[Íomhá:Sougwen Chung at World Economic Forum Annual Meeting of the New Champions 2023.png|center|128px]] | ''[[:d:Q28871477|Sougwen Chung]]'' | | [[ealaíontóir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/sougwen_chung sougwen_chung] | [[:d:Q28871477|Q28871477]] |- | [[Íomhá:Soul Rebels in 2012.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7564283|Soul Rebels Brass Band]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/the_soul_rebels the_soul_rebels] | [[:d:Q7564283|Q7564283]] |- | | ''[[:d:Q91346129|Soyapi L Mumba]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/soyapi_mumba soyapi_mumba] | [[:d:Q91346129|Q91346129]] |- | [[Íomhá:Spencer Wells.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3595861|Spencer Wells]]'' | géineolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/spencer_wells spencer_wells] | [[:d:Q3595861|Q3595861]] |- | [[Íomhá:Srđa Popović, 2012 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2315360|Srđa Popović]]'' | gníomhaí daonlathais Seirbiach | ''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1397808|trodaí frithbheartaíochta]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeirbia]] | [https://www.ted.com/speakers/srdja_popovic srdja_popovic] | [[:d:Q2315360|Q2315360]] |- | [[Íomhá:Stacey Abrams by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7595813|Stacey Abrams]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q106758751|voting rights activist]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q11499147|gníomhaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-12-09 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stacey_abrams stacey_abrams] | [[:d:Q7595813|Q7595813]] |- | | ''[[:d:Q23769382|Stacey Baker]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stacey_baker stacey_baker] | [[:d:Q23769382|Q23769382]] |- | | ''[[:d:Q23796642|Stacey Kramer]]'' | | ''[[:d:Q125129579|brand strategist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stacey_kramer stacey_kramer] | [[:d:Q23796642|Q23796642]] |- | | ''[[:d:Q117222205|Stacy Smith]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/stacy_smith stacy_smith] | [[:d:Q117222205|Q117222205]] |- | [[Íomhá:Stanley McChrystal BG 1999.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q374338|Stanley A. McChrystal]]'' | ginearál Meiriceánach | ''[[:d:Q38239859|oifigeach airm]]''<br/>''[[:d:Q11545923|ceannasaí míleata]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[saighdiúir]] | data-sort-value="1954" | 1954-08-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stanley_mcchrystal stanley_mcchrystal] | [[:d:Q374338|Q374338]] |- | | ''[[:d:Q23713770|Stefan Larsson]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stefan_larsson stefan_larsson] | [[:d:Q23713770|Q23713770]] |- | [[Íomhá:MJK61338 Stefan Sagmeister (Beyond Tellerrand München 2018).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q89568|Stefan Sagmeister]]'' | ealaíontóir Ostarach | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1229025|clóghrafóir]]''<br/>''[[:d:Q627325|dearthóir grafaicí]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q644687|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>''[[:d:Q1925963|ealaíontóir grafach]]''<br/>''[[:d:Q4108101|clóchuradóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ostair]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/stefan_sagmeister stefan_sagmeister] | [[:d:Q89568|Q89568]] |- | [[Íomhá:Stefan Wolff.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7606332|Stefan Wolff]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stefan_wolff stefan_wolff] | [[:d:Q7606332|Q7606332]] |- | [[Íomhá:Stefana Broadbent (6920625333).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23795676|Stefana Broadbent]]'' | | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stefana_broadbent stefana_broadbent] | [[:d:Q23795676|Q23795676]] |- | | ''[[:d:Q27825327|Stefano Fratepietro]]'' | | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q3510521|slándáil ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-04-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/stefano_fratepietro stefano_fratepietro] | [[:d:Q27825327|Q27825327]] |- | [[Íomhá:Stefano Mancuso Laterza.png|center|128px]] | ''[[:d:Q23795300|Stefano Mancuso]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-05-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iodáil]] | [https://www.ted.com/speakers/stefano_mancuso stefano_mancuso] | [[:d:Q23795300|Q23795300]] |- | [[Íomhá:Stefon Harris.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q720524|Stefon Harris]]'' | ceoltóir Meiriceánach | ''[[:d:Q15981151|ceoltóir snagcheoil]]''<br/>''[[:d:Q21855974|vibraphonist]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-03-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stefon_harris stefon_harris] | [[:d:Q720524|Q720524]] |- | [[Íomhá:Stella Young.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16222140|Stella Young]]'' | | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q61857538|gníomhaí ar son cearta daoine faoi mhíchumas]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-02-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/1937 1937]<br/>[https://www.ted.com/speakers/stella_young stella_young] | [[:d:Q16222140|Q16222140]] |- | [[Íomhá:Stephanie Burt.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7608816|Stephanie Burt]]'' | léirmheastóir liteartha Meiriceánach | ''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[file]]<br/>''[[:d:Q16308156|scoláire Béarla]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Bean trasghnéasach|bean trasinscneach]]<br/>''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stephen_burt stephen_burt] | [[:d:Q7608816|Q7608816]] |- | [[Íomhá:Secretary Blinken Participates in an Interview (51700746148).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q76832840|Stephanie Busari]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-08-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephanie_busari stephanie_busari] | [[:d:Q76832840|Q76832840]] |- | [[Íomhá:Kelton Ring Photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15999879|Stephanie Kelton]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stephanie_kelton stephanie_kelton] | [[:d:Q15999879|Q15999879]] |- | [[Íomhá:240130 StephanieMehta.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92622586|Stephanie Mehta]]'' | | ''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stephanie_mehta stephanie_mehta] | [[:d:Q92622586|Q92622586]] |- | | ''[[:d:Q23727585|Stephen Cave]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_cave stephen_cave] | [[:d:Q23727585|Q23727585]] |- | | ''[[:d:Q23661665|Stephen Coleman]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_coleman stephen_coleman] | [[:d:Q23661665|Q23661665]] |- | | ''[[:d:Q120052205|Stephen DeBerry]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q16023665|caipitlí fiontair]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_deberry stephen_deberry] | [[:d:Q120052205|Q120052205]] |- | [[Íomhá:Stephen Friend at NightScience 2013 in Paris.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q891710|Stephen Friend]]'' | eolaí Meiriceánach | [[eolaí]] | data-sort-value="1953" | 1953-12-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stephen_friend stephen_friend] | [[:d:Q891710|Q891710]] |- | [[Íomhá:Relative time (2886233692) (Stephen Hawking cropped).jpg|center|128px]] | [[Stephen Hawking]] | cosmeolaí Sasanach (1942–2018) | ''[[:d:Q19350898|fisiceoir teoiriciúil]]''<br/>''[[:d:Q2998308|cosmeolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/stephen_hawking stephen_hawking] | [[:d:Q17714|Q17714]] |- | | ''[[:d:Q23661621|Stephen Lawler]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_lawler stephen_lawler] | [[:d:Q23661621|Q23661621]] |- | [[Íomhá:Steve Palumbi on Climate Change Recovery (52391781204).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23797692|Stephen Palumbi]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_palumbi stephen_palumbi] | [[:d:Q23797692|Q23797692]] |- | [[Íomhá:Stephen Petranek 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23301821|Stephen Petranek]]'' | | [[iriseoir]] | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_petranek stephen_petranek] | [[:d:Q23301821|Q23301821]] |- | | ''[[:d:Q23662878|Stephen Ritz]]'' | | [[múinteoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/stephen_ritz stephen_ritz] | [[:d:Q23662878|Q23662878]] |- | | ''[[:d:Q3498677|Stephen Webb]]'' | | [[fisiceoir]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/stephen_webb stephen_webb] | [[:d:Q3498677|Q3498677]] |- | [[Íomhá:Stephen Wilkes Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7610852|Stephen Wilkes]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stephen_wilkes stephen_wilkes] | [[:d:Q7610852|Q7610852]] |- | [[Íomhá:Stephen Wolfram PR.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q310798|Stephen Wolfram]]'' | | [[matamaiticeoir]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q715679|aireagóir paitinne]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q215536|ceannaí]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stephen_wolfram stephen_wolfram] | [[:d:Q310798|Q310798]] |- | | ''[[:d:Q23670647|Steve Howard]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/steve_howard steve_howard] | [[:d:Q23670647|Q23670647]] |- | [[Íomhá:Steve Jobs Headshot 2010-CROP2.jpg|center|128px]] | [[Steve Jobs]] | comhbhunaitheoir agus príomhoifigeach feidhmiúcháin Apple | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q133253419|fiontraí teicneolaíocht]]''<br/>''[[:d:Q1210069|bainisteoir ginearálta]]''<br/>''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steve_jobs steve_jobs] | [[:d:Q19837|Q19837]] |- | [[Íomhá:Steve Jurvetson 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q9079904|Steve Jurvetson]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Eastóin]] | [https://www.ted.com/speakers/steve_jurvetson steve_jurvetson] | [[:d:Q9079904|Q9079904]] |- | [[Íomhá:TNW Conference 2012 - Day 2 (6970534756).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23656010|Steve Keil]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/steve_keil steve_keil] | [[:d:Q23656010|Q23656010]] |- | | ''[[:d:Q23712705|Steve Ramirez]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/steve_ramirez steve_ramirez] | [[:d:Q23712705|Q23712705]] |- | [[Íomhá:Dame Stephanie Shirley - 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214661|Steve Shirley]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/dame_stephanie_steve_shirley dame_stephanie_steve_shirley] | [[:d:Q214661|Q214661]] |- | [[Íomhá:Steve Silberman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7613926|Steve Silberman]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-12-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steve_silberman steve_silberman] | [[:d:Q7613926|Q7613926]] |- | | ''[[:d:Q7614168|Steve Truglia]]'' | | ''[[:d:Q2833480|stunt coordinator]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q17318006|freediver]]''<br/>''[[:d:Q465501|éachtóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/steve_truglia steve_truglia] | [[:d:Q7614168|Q7614168]] |- | | ''[[:d:Q30530673|Steven A McCarroll]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/steve_mccarroll steve_mccarroll] | [[:d:Q30530673|Q30530673]] |- | | ''[[:d:Q23662571|Steven Addis]]'' | | ''[[:d:Q125129579|brand strategist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/steven_addis steven_addis] | [[:d:Q23662571|Q23662571]] |- | [[Íomhá:Professor Steven Cowley FRS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2347488|Steven Cowley]]'' | | [[fisiceoir]] | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/463 463]<br/>[https://www.ted.com/speakers/steven_cowley steven_cowley] | [[:d:Q2347488|Q2347488]] |- | | ''[[:d:Q56488609|Steven D. Allison]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/steven_d_allison steven_d_allison] | [[:d:Q56488609|Q56488609]] |- | [[Íomhá:Steven Strogatz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1384920|Steven H. Strogatz]]'' | matamaiticeoir Meiriceánach | [[matamaiticeoir]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_strogatz steven_strogatz] | [[:d:Q1384920|Q1384920]] |- | [[Íomhá:Steven Berlin Johnson - South by Southwest 2008 crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q980046|Steven Johnson]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-06-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_johnson steven_johnson] | [[:d:Q980046|Q980046]] |- | [[Íomhá:Steven Levitt, 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q730969|Steven Levitt]]'' | eacnamaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>[[ollamh]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/30 30]<br/>[https://www.ted.com/speakers/steven_levitt steven_levitt] | [[:d:Q730969|Q730969]] |- | [[Íomhá:Attorney Steven M. Wise at Boston Vegetarian Society, 10-13-2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7615012|Steven M. Wise]]'' | | [[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_wise steven_wise] | [[:d:Q7615012|Q7615012]] |- | [[Íomhá:StevenPetrow02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7615140|Steven Petrow]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_petrow steven_petrow] | [[:d:Q7615140|Q7615140]] |- | [[Íomhá:Steven Pinker in 2023 A 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q212730|Steven Pinker]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q14467526|teangeolaí]]''<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q84320739|evolutionary psychologist]]''<br/>''[[:d:Q115736435|experimental psychologist]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_pinker steven_pinker] | [[:d:Q212730|Q212730]] |- | | ''[[:d:Q23670976|Steven Schwaitzberg]]'' | | [[eolaí]]<br/>[[máinlia]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_schwaitzberg steven_schwaitzberg] | [[:d:Q23670976|Q23670976]] |- | [[Íomhá:Stevesoundcheck.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4442562|Steven Sharp Nelson]]'' | | ''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-07-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/steven_sharp_nelson steven_sharp_nelson] | [[:d:Q4442562|Q4442562]] |- | | ''[[:d:Q7615646|Stew]]'' | amhránaí agus cumadóir Meiriceánach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stew stew] | [[:d:Q7615646|Q7615646]] |- | [[Íomhá:Stewart Brand -Sausalito, California, USA -at home-14Dec2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q971994|Stewart Brand]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | ''[[:d:Q11774202|scríbhneoir aistí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1208175|ceamaradóir]]''<br/>''[[:d:Q215536|ceannaí]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stewart_brand stewart_brand] | [[:d:Q971994|Q971994]] |- | [[Íomhá:Sting in April 2018.jpg|center|128px]] | [[Sting]] | ceoltóir Briotanach | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q584301|dordóir]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q21166956|liúiteadóir]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q2251335|múinteoir scoile]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>[[ceoltóir]]<br/>''[[:d:Q8178443|leabhrógaí]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sting sting] | [[:d:Q483203|Q483203]] |- | [[Íomhá:Stuart Firestein 2012.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7626530|Stuart Firestein]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stuart_firestein stuart_firestein] | [[:d:Q7626530|Q7626530]] |- | [[Íomhá:Stuart Kauffman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q516009|Stuart Kauffman]]'' | | [[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>[[bithcheimiceoir]]<br/>[[Lia|dochtúir leighis]] | data-sort-value="1939" | 1939-09-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stuart_kauffman stuart_kauffman] | [[:d:Q516009|Q516009]] |- | | ''[[:d:Q23783413|Stuart L. Brown]]'' | | [[eolaí]] | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/stuart_brown stuart_brown] | [[:d:Q23783413|Q23783413]] |- | [[Íomhá:Stuart Russell 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3656334|Stuart Russell]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/stuart_russell stuart_russell] | [[:d:Q3656334|Q3656334]] |- | | ''[[:d:Q47498682|Suchitra Krishnan-Sarin]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/suchitra_krishnan_sarin suchitra_krishnan_sarin] | [[:d:Q47498682|Q47498682]] |- | [[Íomhá:Sue Austin at TedX Monterrey (crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23308975|Sue Austin]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/sue_austin sue_austin] | [[:d:Q23308975|Q23308975]] |- | | ''[[:d:Q61457270|Sue Klebold]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1949" | 1949-03-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sue_klebold sue_klebold] | [[:d:Q61457270|Q61457270]] |- | [[Íomhá:Sue Savage Rumbaugh 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3088125|Sue Savage-Rumbaugh]]'' | | ''[[:d:Q16825962|eolaí príomhach]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q16831394|mammalogist]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_savage_rumbaugh susan_savage_rumbaugh] | [[:d:Q3088125|Q3088125]] |- | [[Íomhá:Sugra mitra.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4352958|Sugata Mitra]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[ollamh]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/sugata_mitra sugata_mitra] | [[:d:Q4352958|Q4352958]] |- | [[Íomhá:SuheirHammad.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2895141|Suheir Hammad]]'' | | [[file]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Stát na Palaistíne]] | [https://www.ted.com/speakers/suheir_hammad suheir_hammad] | [[:d:Q2895141|Q2895141]] |- | [[Íomhá:Suki Kim, Miami Book Fair 2015 - 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7635852|Suki Kim]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1970" | 1970-09-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/suki_kim suki_kim] | [[:d:Q7635852|Q7635852]] |- | [[Íomhá:Writer Suleika Jaouad in 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20858396|Suleika Jaouad]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-07-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/suleika_jaouad suleika_jaouad] | [[:d:Q20858396|Q20858396]] |- | [[Íomhá:SunithaKrishnanJI1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3530114|Sunitha Krishnan]]'' | gníomhaí sóisialta Indiach | ''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/sunitha_krishnan sunitha_krishnan] | [[:d:Q3530114|Q3530114]] |- | | ''[[:d:Q7640561|Sunni Brown]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sunni_brown sunni_brown] | [[:d:Q7640561|Q7640561]] |- | | ''[[:d:Q113667764|Supasorn Suwajanakorn]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/supasorn_suwajanakorn supasorn_suwajanakorn] | [[:d:Q113667764|Q113667764]] |- | | ''[[:d:Q56709133|Surya Mattu]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/surya_mattu surya_mattu] | [[:d:Q56709133|Q56709133]] |- | [[Íomhá:Susan Blackmore (2014).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q155199|Susan Blackmore]]'' | scríbhneoir agus scoláire Briotanach | [[saoroibrí]]<br/>[[léachtóir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_blackmore susan_blackmore] | [[:d:Q155199|Q155199]] |- | [[Íomhá:SusanCainPortrait 250px 20120305.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2036370|Susan Cain]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>[[saineolaí dlí]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_cain susan_cain] | [[:d:Q2036370|Q2036370]] |- | | ''[[:d:Q23769279|Susan Colantuono]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/susan_colantuono susan_colantuono] | [[:d:Q23769279|Q23769279]] |- | | ''[[:d:Q96060013|Susan D. Emmett]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/susan_emmett susan_emmett] | [[:d:Q96060013|Q96060013]] |- | [[Íomhá:Susan Shaw with Seal Pup 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15429604|Susan D. Shaw]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q16060693|caomhantóir]]''<br/>''[[:d:Q113827227|environmental health scientist]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_shaw susan_shaw] | [[:d:Q15429604|Q15429604]] |- | [[Íomhá:SusanDavid.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105970190|Susan David]]'' | | [[síceolaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1113899|síceolaí cliniciúil]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-13 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/susan_david susan_david] | [[:d:Q105970190|Q105970190]] |- | [[Íomhá:SDH-3249.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7647750|Susan Desmond-Hellmann]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sue_desmond_hellman sue_desmond_hellman] | [[:d:Q7647750|Q7647750]] |- | | ''[[:d:Q23759572|Susan Etlinger]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/susan_etlinger susan_etlinger] | [[:d:Q23759572|Q23759572]] |- | [[Íomhá:Susan L. Solomon Philanthropy Summit 2016 00.47.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16151526|Susan L. Solomon]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-23 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_solomon susan_solomon] | [[:d:Q16151526|Q16151526]] |- | [[Íomhá:Dr Susan Lim Mey Lee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7648117|Susan Lim]]'' | | [[máinlia]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/susan_lim susan_lim] | [[:d:Q7648117|Q7648117]] |- | [[Íomhá:Dr. Susan Lozier, Ronie-Richelle Garcia-Johnson Professor of Earth and Ocean Sciences at Duke University.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q19667508|Susan Lozier]]'' | | ''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_lozier susan_lozier] | [[:d:Q19667508|Q19667508]] |- | [[Íomhá:Susan Pinker no Fronteiras do Pensamento São Paulo 2017 (38182000214).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q542461|Susan Pinker]]'' | síceolaí Ceanadach | [[iriseoir]]<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1957" | 1957-06-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/susan_pinker susan_pinker] | [[:d:Q542461|Q542461]] |- | [[Íomhá:As Conexões e Desconexões do Amor - Suzana Herculano-Houzel em Sorocaba.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10375239|Suzana Herculano-Houzel]]'' | néareolaí Brasaíleach | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q104188750|life scientist]]''<br/>''[[:d:Q462390|docent]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/suzana_herculano_houzel suzana_herculano_houzel] | [[:d:Q10375239|Q10375239]] |- | | ''[[:d:Q70058784|Suzanne Barakat]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/suzanne_barakat suzanne_barakat] | [[:d:Q70058784|Q70058784]] |- | [[Íomhá:Christine Butler-426.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7650902|Suzanne Lee]]'' | | ''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/suzanne_lee suzanne_lee] | [[:d:Q7650902|Q7650902]] |- | [[Íomhá:Suzanne Simard.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26702907|Suzanne Simard]]'' | | ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/suzanne_simard suzanne_simard] | [[:d:Q26702907|Q26702907]] |- | | ''[[:d:Q23727927|Suzanne Talhouk]]'' | | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/suzanne_talhouk suzanne_talhouk] | [[:d:Q23727927|Q23727927]] |- | [[Íomhá:Suzie Sheehy, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55230019|Suzie Sheehy]]'' | | [[fisiceoir]]<br/>[[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/suzie_sheehy suzie_sheehy] | [[:d:Q55230019|Q55230019]] |- | [[Íomhá:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] | [[Svante Pääbo]] | bitheolaí Sualannach | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSualainn]] | [https://www.ted.com/speakers/svante_paabo svante_paabo] | [[:d:Q170342|Q170342]] |- | [[Íomhá:Sviatlana Tsikhanouskaya in 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97010473|Sviatlana Tsikhanouskaya]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Bhealarúis]] | [https://www.ted.com/speakers/sviatlana_tsikhanouskaya sviatlana_tsikhanouskaya] | [[:d:Q97010473|Q97010473]] |- | [[Íomhá:SwizzBeatz-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q240523|Swizz Beatz]]'' | | [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>''[[:d:Q2252262|rapálaí]]''<br/>''[[:d:Q130857|dioscmharcach]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q3089940|feidhmiúchán ceoil]]''<br/>''[[:d:Q10732476|bailitheoir ealaíne]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-09-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/swizz_beatz swizz_beatz] | [[:d:Q240523|Q240523]] |- | [[Íomhá:Sxip Shirey performing in 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7659404|Sxip Shirey]]'' | cumadóir Meiriceánach | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sxip_shirey sxip_shirey] | [[:d:Q7659404|Q7659404]] |- | | ''[[:d:Q115275764|Sylvester Chauke]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/sylvester_chauke sylvester_chauke] | [[:d:Q115275764|Q115275764]] |- | [[Íomhá:SylviaEarle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q439046|Sylvia Earle]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]''<br/>''[[:d:Q3546255|aigéaneolaí]]''<br/>''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1935" | 1935-08-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/sylvia_earle sylvia_earle] | [[:d:Q439046|Q439046]] |- | | ''[[:d:Q3510362|Sébastien de Halleux]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bheilg]] | [https://www.ted.com/speakers/sebastien_de_halleux sebastien_de_halleux] | [[:d:Q3510362|Q3510362]] |- | [[Íomhá:Autessereheadshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759752|Séverine Autesserre]]'' | | ''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/severine_autesserre severine_autesserre] | [[:d:Q23759752|Q23759752]] |- | [[Íomhá:Caroline Shaw with Attacca Quartet and So Percussion at Miller Theater - 49517620871.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3487248|Sō Percussion]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/so_percussion so_percussion] | [[:d:Q3487248|Q3487248]] |- | [[Íomhá:T. Boone Pickens discusses the impact of shale natural gas on the American economy at the Hudson Institute on 6 April 2016 - 25 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q370092|T. Boone Pickens]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1979607|airgeadaí]]''<br/>''[[:d:Q1524582|rainseoir]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1170 1170]<br/>[https://www.ted.com/speakers/t_boone_pickens t_boone_pickens] | [[:d:Q370092|Q370092]] |- | | ''[[:d:Q58920868|T. Jane Zelikova]]'' | | ''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-03-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/jane_zelikova jane_zelikova] | [[:d:Q58920868|Q58920868]] |- | [[Íomhá:TabethaSuzanneBoyajian.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22080714|Tabetha S. Boyajian]]'' | | [[réalteolaí]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tabetha_boyajian tabetha_boyajian] | [[:d:Q22080714|Q22080714]] |- | [[Íomhá:TaiyeSelasi P1030135.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7484811|Taiye Selasi]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/taiye_selasi taiye_selasi] | [[:d:Q7484811|Q7484811]] |- | | ''[[:d:Q11496991|Takaharu Tezuka]]'' | ailtire Seapánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an tSeapáin]] | [https://www.ted.com/speakers/takaharu_tezuka takaharu_tezuka] | [[:d:Q11496991|Q11496991]] |- | | ''[[:d:Q23760236|Tal Danino]]'' | | [[bitheolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tal_danino tal_danino] | [[:d:Q23760236|Q23760236]] |- | | ''[[:d:Q23662204|Tal Golesworthy]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tal_golesworthy tal_golesworthy] | [[:d:Q23662204|Q23662204]] |- | [[Íomhá:Tali Sharot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19667092|Tali Sharot]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/tali_sharot tali_sharot] | [[:d:Q19667092|Q19667092]] |- | | ''[[:d:Q23729163|Talithia Williams]]'' | | ''[[:d:Q2732142|staitisteoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/talithia_williams talithia_williams] | [[:d:Q23729163|Q23729163]] |- | | ''[[:d:Q23662544|Tamara Roukaerts]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tamara_roukaerts tamara_roukaerts] | [[:d:Q23662544|Q23662544]] |- | [[Íomhá:TanTTLe.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q10823919|Tan Le]]'' | bean ghnó Astrálach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/tan_le tan_le] | [[:d:Q10823919|Q10823919]] |- | | ''[[:d:Q23714031|Tania Luna]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tania_luna tania_luna] | [[:d:Q23714031|Q23714031]] |- | | ''[[:d:Q39754563|Tania S. Douglas]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-11 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tania_douglas tania_douglas] | [[:d:Q39754563|Q39754563]] |- | [[Íomhá:Tania Simoncelli.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7683264|Tania Simoncelli]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tania_simoncelli tania_simoncelli] | [[:d:Q7683264|Q7683264]] |- | | ''[[:d:Q51929051|Tanya Yonit Berger-Wolf]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1162163|stiúrthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tanya_berger_wolf tanya_berger_wolf] | [[:d:Q51929051|Q51929051]] |- | [[Íomhá:Tara Houska .jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104094025|Tara Houska]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8125919|comhairleoir polaitíochta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tara_houska tara_houska] | [[:d:Q104094025|Q104094025]] |- | | ''[[:d:Q123348125|Tara Winkler]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tara_winkler tara_winkler] | [[:d:Q123348125|Q123348125]] |- | [[Íomhá:Tarana Burke from She's Revolutionary.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43177774|Tarana Burke]]'' | | ''[[:d:Q17010072|míleatach]]''<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q34074720|feimineach]]''<br/>''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tarana_burke tarana_burke] | [[:d:Q43177774|Q43177774]] |- | | ''[[:d:Q534385|Taryn Simon]]'' | grianghrafadóir Meiriceánach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q18216771|físealaíontóir]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-02-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/taryn_simon taryn_simon] | [[:d:Q534385|Q534385]] |- | | ''[[:d:Q108168053|Tasos Frantzolas]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghréig]] | [https://www.ted.com/speakers/tasos_frantzolas tasos_frantzolas] | [[:d:Q108168053|Q108168053]] |- | [[Íomhá:CDH - Comissão de Direitos Humanos e Legislação Participativa (26495983277).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759688|Tasso Azevedo]]'' | | ''[[:d:Q16021386|forestry engineer]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/tasso_azevedo tasso_azevedo] | [[:d:Q23759688|Q23759688]] |- | [[Íomhá:Does Technology Need The Arts To Build A Better Future?, Tavares Strachan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7689031|Tavares Strachan]]'' | | [[ealaíontóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tavares_strachan tavares_strachan] | [[:d:Q7689031|Q7689031]] |- | [[Íomhá:MAKERS event New York Feb 7, 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q443207|Tavi Gevinson]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q106568011|eagarthóir irise]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-04-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tavi_gevinson tavi_gevinson] | [[:d:Q443207|Q443207]] |- | [[Íomhá:Tawanda Kanhema Profile.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q68519572|Tawanda Kanhema]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1985" | 1980s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tawanda_kanhema tawanda_kanhema] | [[:d:Q68519572|Q68519572]] |- | | ''[[:d:Q117640068|Taylor Cassidy]]'' | | ''[[:d:Q94791573|TikToker]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/taylor_cassidy taylor_cassidy] | [[:d:Q117640068|Q117640068]] |- | [[Íomhá:Taylor Mali.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5973239|Taylor Mali]]'' | | [[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>[[file]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/taylor_mali taylor_mali] | [[:d:Q5973239|Q5973239]] |- | [[Íomhá:Taylor Wilson - 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1421302|Taylor Wilson]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q16742096|eolaí núicléach]]''<br/>''[[:d:Q205178|child prodigy]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/taylor_wilson taylor_wilson] | [[:d:Q1421302|Q1421302]] |- | | ''[[:d:Q7693254|Ted Halstead]]'' | | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-07-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ted_halstead ted_halstead] | [[:d:Q7693254|Q7693254]] |- | [[Íomhá:MK34966 Teddy Cruz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17350521|Teddy Cruz]]'' | ailtire Guatamalach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q131062|pleanálaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Guatamala]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/teddy_cruz teddy_cruz] | [[:d:Q17350521|Q17350521]] |- | [[Íomhá:Teitur Lassen 20090502-DSCF1829.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q737181|Teitur Lassen]]'' | | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]'' | [https://www.ted.com/speakers/2396 2396]<br/>[https://www.ted.com/speakers/teitur teitur] | [[:d:Q737181|Q737181]] |- | | ''[[:d:Q23887635|Temie Giwa]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q17232000|health care]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-12-04 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/temie_giwa_tubosun temie_giwa_tubosun] | [[:d:Q23887635|Q23887635]] |- | [[Íomhá:Teresa Bejan 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30674189|Teresa Bejan]]'' | | ''[[:d:Q15994177|teoiricí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-03-30 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/teresa_bejan teresa_bejan] | [[:d:Q30674189|Q30674189]] |- | | ''[[:d:Q23783488|Terry Moore]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/terry_moore terry_moore] | [[:d:Q23783488|Q23783488]] |- | | ''[[:d:Q106253912|Tessa Khan]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tessa_khan tessa_khan] | [[:d:Q106253912|Q106253912]] |- | | ''[[:d:Q130640464|Tessa West]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tessa_west tessa_west] | [[:d:Q130640464|Q130640464]] |- | [[Íomhá:Thandiswa Mazwai1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4348940|Thandiswa Mazwai]]'' | ceoltóir as an Afraic Theas | [[amhránaí]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/thandiswa_mazwai thandiswa_mazwai] | [[:d:Q4348940|Q4348940]] |- | [[Íomhá:Thandiwe Newton Peabody Awards, June 2021.png|center|128px]] | ''[[:d:Q229029|Thandiwe Newton]]'' | | ''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/thandiwe_newton thandiwe_newton] | [[:d:Q229029|Q229029]] |- | | ''[[:d:Q96002081|Thasunda Duckett]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-07-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/thasunda_duckett thasunda_duckett] | [[:d:Q96002081|Q96002081]] |- | [[Íomhá:A Tribe Called Red, Hideaway Records and Bar, February 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4660300|The Halluci Nation]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/a_tribe_called_red a_tribe_called_red] | [[:d:Q4660300|Q4660300]] |- | | ''[[:d:Q23797880|The Lady Lifers]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/the_lady_lifers the_lady_lifers] | [[:d:Q23797880|Q23797880]] |- | | ''[[:d:Q23797818|The LXD]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/lxd lxd] | [[:d:Q23797818|Q23797818]] |- | | ''[[:d:Q23798957|The TED Staff]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/daffodil_hudson daffodil_hudson] | [[:d:Q23798957|Q23798957]] |- | [[Íomhá:Unleashing Entrepreneurial Innovation with Stanford University Theaster Gates.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777257|Theaster Gates]]'' | ealaíontóir | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q7541856|criadóir]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/theaster_gates theaster_gates] | [[:d:Q7777257|Q7777257]] |- | [[Íomhá:Thelma Golden - David Adjaye (4) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7781067|Thelma Golden]]'' | | ''[[:d:Q674426|coimeádaí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/thelma_golden thelma_golden] | [[:d:Q7781067|Q7781067]] |- | [[Íomhá:Jansen Theo Hannover.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q540764|Theo Jansen]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q21000481|kinetic artist]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q1779650|innealtóir dearaidh]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q111853588|object artist]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]] | [https://www.ted.com/speakers/theo_jansen theo_jansen] | [[:d:Q540764|Q540764]] |- | [[Íomhá:They Might Be Giants in Asheville, 2025.jpg|center|128px]] | [[They Might Be Giants]] | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/they_might_be_giants they_might_be_giants] | [[:d:Q420880|Q420880]] |- | [[Íomhá:Thom Mayne, USC, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312847|Thom Mayne]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/thom_mayne thom_mayne] | [[:d:Q312847|Q312847]] |- | [[Íomhá:Photo by Mark Ostrow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99237228|Thomas Abt]]'' | | ''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[ionchúisitheoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/thomas_abt thomas_abt] | [[:d:Q99237228|Q99237228]] |- | | ''[[:d:Q57091929|Thomas Curran]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-06-30 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_curran thomas_curran] | [[:d:Q57091929|Q57091929]] |- | | ''[[:d:Q109414016|Thomas Dohmke]]'' | | ''[[:d:Q183888|forbróir bogearraí]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_dohmke thomas_dohmke] | [[:d:Q109414016|Q109414016]] |- | [[Íomhá:Thomas Dolby, 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q553790|Thomas Dolby]]'' | | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>[[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q55960555|ealaíontóir taifeadta]]''<br/>''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-10-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_dolby thomas_dolby] | [[:d:Q553790|Q553790]] |- | | ''[[:d:Q23783479|Thomas Goetz]]'' | | ''[[:d:Q5780518|communicator]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/thomas_goetz thomas_goetz] | [[:d:Q23783479|Q23783479]] |- | | ''[[:d:Q111444533|Thomas Graham]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/tom_graham tom_graham] | [[:d:Q111444533|Q111444533]] |- | [[Íomhá:CREDIT Raquel Diniz BO5A8061 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3051023|Thomas Heatherwick]]'' | | ''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-17 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_heatherwick thomas_heatherwick] | [[:d:Q3051023|Q3051023]] |- | [[Íomhá:Tidenes TV-seilas - NMD 2012 (7176547966) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23768719|Thomas Hellum]]'' | | ''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iorua]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_hellum thomas_hellum] | [[:d:Q23768719|Q23768719]] |- | | ''[[:d:Q77873402|Thomas L. Griffiths]]'' | | ''[[:d:Q14565186|cognitive scientist]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tom_griffiths tom_griffiths] | [[:d:Q77873402|Q77873402]] |- | | ''[[:d:Q7792920|Thomas P. Campbell]]'' | | ''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]''<br/>''[[:d:Q674426|coimeádaí]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/1217 1217]<br/>[https://www.ted.com/speakers/thomas_p_campbell thomas_p_campbell] | [[:d:Q7792920|Q7792920]] |- | [[Íomhá:Thomas Barnett.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q381984|Thomas P. M. Barnett]]'' | | ''[[:d:Q16947320|geopolitical analyst]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q115429803|geostrategist]]''<br/>''[[:d:Q16185210|comhairleoir beartais]]'' | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/33 33]<br/>[https://www.ted.com/speakers/thomas_barnett thomas_barnett] | [[:d:Q381984|Q381984]] |- | [[Íomhá:Thomas Piketty2.jpg|center|128px]] | [[Thomas Piketty]] | eacnamaí Francach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1706722|comhalta taighde]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_piketty thomas_piketty] | [[:d:Q984448|Q984448]] |- | [[Íomhá:2014-01-08 Thomas Pogge 4737-cropped.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q66820|Thomas Pogge]]'' | fealsamh Gearmánach | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_pogge thomas_pogge] | [[:d:Q66820|Q66820]] |- | [[Íomhá:Thomas Insel NIMH 2011.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q891667|Thomas R. Insel]]'' | néareolaí Meiriceánach | [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_insel thomas_insel] | [[:d:Q891667|Q891667]] |- | [[Íomhá:Tom Shannon, The Highline.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7817541|Thomas Shannon]]'' | ealaíontóir | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/445 445]<br/>[https://www.ted.com/speakers/tom_shannon tom_shannon] | [[:d:Q7817541|Q7817541]] |- | | ''[[:d:Q23657200|Thomas Suarez]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/thomas_suarez thomas_suarez] | [[:d:Q23657200|Q23657200]] |- | [[Íomhá:Thomas Thwaites - PopTech 2011 - Camden Maine USA (6267267862).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23784804|Thomas Thwaites]]'' | ealaíontóir | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q11977439|interaction designer]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/thomas_thwaites thomas_thwaites] | [[:d:Q23784804|Q23784804]] |- | [[Íomhá:Thordis Elva December 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28962547|Thordis Elva]]'' | scríbhneoir Íoslannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q487596|comhairleoir amharclainne]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Íoslainn]] | [https://www.ted.com/speakers/thordis_elva thordis_elva] | [[:d:Q28962547|Q28962547]] |- | | ''[[:d:Q7798747|Thulasiraj Ravilla]]'' | fear gnó Indiach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/ravilla_thulasiraj ravilla_thulasiraj] | [[:d:Q7798747|Q7798747]] |- | [[Íomhá:Tierney Thys5 (14807437303) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20090055|Tierney Thys]]'' | | ''[[:d:Q3640160|bitheolaí muirí]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tierney_thys tierney_thys] | [[:d:Q20090055|Q20090055]] |- | | ''[[:d:Q109498389|Tiffany Watt Smith]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q10379007|theatrologist]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tiffany_watt_smith tiffany_watt_smith] | [[:d:Q109498389|Q109498389]] |- | [[Íomhá:Tiffany Yu, Founder of Diversability, at A Day in the Life of a Refugee, Davos 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q91765487|Tiffany Yu]]'' | | | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tiffany_yu_TEDxBethesda20180303-22856 tiffany_yu_TEDxBethesda20180303-22856] | [[:d:Q91765487|Q91765487]] |- | [[Íomhá:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Tim Berners-Lee]] | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>[[fisiceoir]]<br/>''[[:d:Q5482740|ríomhchláraitheoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q6859454|forbróir gréasáin]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_berners_lee tim_berners_lee] | [[:d:Q80|Q80]] |- | | ''[[:d:Q7803180|Tim Birkhead]]'' | | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1225716|éaneolaí]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_birkhead tim_birkhead] | [[:d:Q7803180|Q7803180]] |- | [[Íomhá:Interview with IDEO CEO Tim Brown about innovating together (Drucker Forum 2018) 3-5 screenshot.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1735158|Tim Brown]]'' | | ''[[:d:Q11287574|dearthóir tionsclaíoch]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_brown tim_brown] | [[:d:Q1735158|Q1735158]] |- | [[Íomhá:Tim Flannery.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q728660|Tim Flannery]]'' | | ''[[:d:Q1662561|pailé-ointeolaí]]''<br/>''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q18805|nádúraí]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_flannery tim_flannery] | [[:d:Q728660|Q728660]] |- | [[Íomhá:Tim Guinee by Gage Skidmore (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q788586|Tim Guinee]]'' | aisteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q2259451|aisteoir stáitse]]''<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-11-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_guinee tim_guinee] | [[:d:Q788586|Q788586]] |- | [[Íomhá:Tim Harford in 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1141956|Tim Harford]]'' | eacnamaí agus iriseoir Briotanach | [[eacnamaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_harford tim_harford] | [[:d:Q1141956|Q1141956]] |- | [[Íomhá:Tim Jackson, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q509730|Tim Jackson]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_jackson tim_jackson] | [[:d:Q509730|Q509730]] |- | [[Íomhá:Tim Leberecht - 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23663091|Tim Leberecht]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_leberecht tim_leberecht] | [[:d:Q23663091|Q23663091]] |- | | ''[[:d:Q114349266|Tim Urban]]'' | | ''[[:d:Q8246794|blagálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tim_urban tim_urban] | [[:d:Q114349266|Q114349266]] |- | [[Íomhá:Timothy Ferriss (2315822162).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q563672|Timothy Ferriss]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q557880|infheisteoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q15978655|sainchomhairleoir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-07-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tim_ferriss tim_ferriss] | [[:d:Q563672|Q563672]] |- | | ''[[:d:Q7807273|Timothy J. Bartik]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/timothy_bartik timothy_bartik] | [[:d:Q7807273|Q7807273]] |- | | ''[[:d:Q23662586|Timothy Prestero]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/timothy_prestero timothy_prestero] | [[:d:Q23662586|Q23662586]] |- | [[Íomhá:Timothy Snyder (2026) III.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q747312|Timothy Snyder]]'' | staraí Meiriceánach | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q4263842|léirmheastóir liteartha]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-18 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/timothy_snyder timothy_snyder] | [[:d:Q747312|Q747312]] |- | | ''[[:d:Q2435551|Tina Seelig]]'' | údar Meiriceánach | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q20158113|management engineer]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1958" | 1958<br/>1957 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tina_seelig tina_seelig] | [[:d:Q2435551|Q2435551]] |- | | ''[[:d:Q19893434|Tiq Milan]]'' | | ''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q19509201|gníomhaí ar son cearta daoine LADT]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q2449503|fear trasinscneach]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tiq_milan tiq_milan] | [[:d:Q19893434|Q19893434]] |- | [[Íomhá:Titus Kaphar at CitizenUCon17 - Reckoning With History - Panel Discussion.png|center|128px]] | ''[[:d:Q28839817|Titus Kaphar]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/titus_kaphar titus_kaphar] | [[:d:Q28839817|Q28839817]] |- | | ''[[:d:Q23670500|Toby Eccles]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/toby_eccles toby_eccles] | [[:d:Q23670500|Q23670500]] |- | [[Íomhá:PeVa IMG 7892 Vu Communicatie OAJ Toby Kiers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q78103998|Toby Kiers]]'' | | ''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q2487799|míceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/toby_kiers toby_kiers] | [[:d:Q78103998|Q78103998]] |- | [[Íomhá:Toby Shapshak - In Africa, necessity is the mother of innovation - Screenshot.png|center|128px]] | ''[[:d:Q19664221|Toby Shapshak]]'' | | [[iriseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/toby_shapshak toby_shapshak] | [[:d:Q19664221|Q19664221]] |- | [[Íomhá:Tod Machover JI1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3738050|Tod Machover]]'' | cumadóir | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q16145150|múinteoir ceoil]]''<br/>''[[:d:Q486748|pianódóir]]''<br/>''[[:d:Q13219637|dordveidhleadóir]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tod_machover tod_machover] | [[:d:Q3738050|Q3738050]] |- | | ''[[:d:Q23662531|Todd E. Humphreys]]'' | | [[ollamh]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/todd_humphreys todd_humphreys] | [[:d:Q23662531|Q23662531]] |- | | ''[[:d:Q23656743|Todd Kuiken]]'' | | ''[[:d:Q19902880|innealtóir bithleighis]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/todd_kuiken todd_kuiken] | [[:d:Q23656743|Q23656743]] |- | | ''[[:d:Q88052951|Todd Prentice Coleman]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/todd_coleman todd_coleman] | [[:d:Q88052951|Q88052951]] |- | [[Íomhá:Tom Chatfield - Debating Europe.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7815261|Tom Chatfield]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tom_chatfield tom_chatfield] | [[:d:Q7815261|Q7815261]] |- | | ''[[:d:Q7816025|Tom Gruber]]'' | | ''[[:d:Q81096|innealtóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tom_gruber tom_gruber] | [[:d:Q7816025|Q7816025]] |- | | ''[[:d:Q23765117|Tom Honey]]'' | | ''[[:d:Q1234713|diagaire]]''<br/>''[[:d:Q193364|biocáire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/rev_tom_honey rev_tom_honey] | [[:d:Q23765117|Q23765117]] |- | | ''[[:d:Q108801323|Tom Hulme]]'' | | | data-sort-value="1976" | 1976-06-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tom_hulme tom_hulme] | [[:d:Q108801323|Q108801323]] |- | [[Íomhá:Thomas Oxley with Stentrode.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q65048589|Tom Oxley]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-09-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/thomas_oxley thomas_oxley] | [[:d:Q65048589|Q65048589]] |- | | ''[[:d:Q23655997|Tom Rielly]]'' | | [[fuirseoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tom_rielly tom_rielly] | [[:d:Q23655997|Q23655997]] |- | | ''[[:d:Q76140953|Tom Rivett-Carnac]]'' | | ''[[:d:Q854997|manach Búdaíoch]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tom_rivett_carnac tom_rivett_carnac] | [[:d:Q76140953|Q76140953]] |- | | ''[[:d:Q23712919|Tom Thum]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tom_thum tom_thum] | [[:d:Q23712919|Q23712919]] |- | | ''[[:d:Q23783043|Tom Uglow]]'' | | ''[[:d:Q667982|stiúrthóir cruthaitheach]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tom_uglow tom_uglow] | [[:d:Q23783043|Q23783043]] |- | [[Íomhá:Tom Wujec Speaking Photo.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q7818114|Tom Wujec]]'' | scoláire Ceanadach | ''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/tom_wujec tom_wujec] | [[:d:Q7818114|Q7818114]] |- | [[Íomhá:Tomás Saraceno a Firenze, 21 febbraio 2020, 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2441279|Tomás Saraceno]]'' | ealaíontóir Airgintíneach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q10774753|taibhealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>[[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q15977927|art educator]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Airgintín]] | [https://www.ted.com/speakers/toma_s_saraceno toma_s_saraceno] | [[:d:Q2441279|Q2441279]] |- | | ''[[:d:Q23727824|Toni Griffin]]'' | | ''[[:d:Q131062|pleanálaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/toni_griffin toni_griffin] | [[:d:Q23727824|Q23727824]] |- | [[Íomhá:Tony Fadell.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92879|Tony Fadell]]'' | | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-03-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tony_fadell tony_fadell] | [[:d:Q92879|Q92879]] |- | | ''[[:d:Q9360020|Tony Porter]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tony_porter tony_porter] | [[:d:Q9360020|Q9360020]] |- | [[Íomhá:Tony Robbins (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q380429|Tony Robbins]]'' | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-02-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tony_robbins tony_robbins] | [[:d:Q380429|Q380429]] |- | | ''[[:d:Q23782672|Tony Wyss-Coray]]'' | | [[eolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tony_wyss_coray tony_wyss_coray] | [[:d:Q23782672|Q23782672]] |- | | ''[[:d:Q23769244|Topher White]]'' | | ''[[:d:Q5352191|teicneoir]]''<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/topher_white topher_white] | [[:d:Q23769244|Q23769244]] |- | | ''[[:d:Q23759778|Torsten Reil]]'' | | ''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/torsten_reil torsten_reil] | [[:d:Q23759778|Q23759778]] |- | [[Íomhá:Touria El Glaoui.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27999600|Touria El Glaoui]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q780596|coimeádaí taispeántais]]''<br/>''[[:d:Q173950|déileálaí saothar ealaíne]]''<br/>''[[:d:Q20771242|gallerist]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Maracó]] | [https://www.ted.com/speakers/touria_el_glaoui touria_el_glaoui] | [[:d:Q27999600|Q27999600]] |- | [[Íomhá:Tracee Ellis Ross.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q534371|Tracee Ellis Ross]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q2059704|stiúrthóir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>[[fuirseoir]]<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tracee_ellis_ross tracee_ellis_ross] | [[:d:Q534371|Q534371]] |- | [[Íomhá:TraceyChevalier.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q232212|Tracy Chevalier]]'' | scríbhneoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q2516852|literary editor]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-19 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tracy_chevalier tracy_chevalier] | [[:d:Q232212|Q232212]] |- | [[Íomhá:HRH Princess Haya of Jordan meets with Tracy Edwards MBE (cropped 2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7831729|Tracy Edwards]]'' | | ''[[:d:Q476246|mairnéalach]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tracy_edwards tracy_edwards] | [[:d:Q7831729|Q7831729]] |- | [[Íomhá:Travis Kalanick at DLD Munich 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7836291|Travis Kalanick]]'' | fiontraí Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/travis_kalanick travis_kalanick] | [[:d:Q7836291|Q7836291]] |- | [[Íomhá:Travis rieder5188080.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q88971005|Travis N Rieder]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/travis_rieder travis_rieder] | [[:d:Q88971005|Q88971005]] |- | [[Íomhá:-rpTEN - Tag 2 (26728456081).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115309212|Trebor Scholz]]'' | | ''[[:d:Q6386271|media scholar]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/trebor_scholz trebor_scholz] | [[:d:Q115309212|Q115309212]] |- | | ''[[:d:Q18763756|Trevor Aaronson]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q15931838|investigative journalist]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1901" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/trevor_aaronson trevor_aaronson] | [[:d:Q18763756|Q18763756]] |- | | ''[[:d:Q123334883|Trevor Copp]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/trevor_copp trevor_copp] | [[:d:Q123334883|Q123334883]] |- | [[Íomhá:Tristan Harris at Collision Conf 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59781806|Tristan Harris]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tristan_harris tristan_harris] | [[:d:Q59781806|Q59781806]] |- | [[Íomhá:Tristram Stuart, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2451241|Tristram Stuart]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[staraí]]<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]''<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-03-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tristram_stuart tristram_stuart] | [[:d:Q2451241|Q2451241]] |- | | ''[[:d:Q23729168|Tristram Wyatt]]'' | | ''[[:d:Q350979|míoleolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q16063497|bitheolaí éabhlóideach]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q16831721|eiteolaí]]''<br/>[[bitheolaí]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/tristram_wyatt tristram_wyatt] | [[:d:Q23729168|Q23729168]] |- | [[Íomhá:Attitudes from Tehran - New America Foundation - Trita Parsi.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4674518|Trita Parsi]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1238570|eolaí polaitiúil]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Iaráin]] | [https://www.ted.com/speakers/trita_parsi trita_parsi] | [[:d:Q4674518|Q4674518]] |- | | ''[[:d:Q124413853|Tsedal Neeley]]'' | | ''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tsedal_neeley tsedal_neeley] | [[:d:Q124413853|Q124413853]] |- | [[Íomhá:Tshering Tobgay.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7849613|Tshering Tobgay]]'' | polaiteoir Bútánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-09-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhútáin]] | [https://www.ted.com/speakers/tshering_tobgay tshering_tobgay] | [[:d:Q7849613|Q7849613]] |- | [[Íomhá:Tyler Cowen 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q602278|Tyler Cowen]]'' | eacnamaí | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tyler_cowen tyler_cowen] | [[:d:Q602278|Q602278]] |- | | ''[[:d:Q23670993|Tyler DeWitt]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/tyler_dewitt tyler_dewitt] | [[:d:Q23670993|Q23670993]] |- | [[Íomhá:Tyrone Hayes at King University in 2013 (10680719164).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7861609|Tyrone Hayes]]'' | bitheolaí Meiriceánach | [[bitheolaí]] | data-sort-value="1967" | 1967-07-29 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/tyrone_hayes tyrone_hayes] | [[:d:Q7861609|Q7861609]] |- | [[Íomhá:Tzeporah Berman, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14949536|Tzeporah Berman]]'' | gníomhaí Ceanadach | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-05 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/tzeporah_berman tzeporah_berman] | [[:d:Q14949536|Q14949536]] |- | [[Íomhá:Gegenschatz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q666346|Ueli Gegenschatz]]'' | spéirthumadóir Eilvéiseach | ''[[:d:Q6060450|spéirthumadóir]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/ueli_gegenschatz ueli_gegenschatz] | [[:d:Q666346|Q666346]] |- | | ''[[:d:Q21635200|Uldus Bakhtiozina]]'' | ealaíontóir Rúiseach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-07-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Rúis]] | [https://www.ted.com/speakers/uldus_bakhtiozina uldus_bakhtiozina] | [[:d:Q21635200|Q21635200]] |- | | ''[[:d:Q117222245|Uma Valeti]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/uma_valeti uma_valeti] | [[:d:Q117222245|Q117222245]] |- | [[Íomhá:Alon Uri.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7900508|Uri Alon]]'' | | ''[[:d:Q11827483|ordinary professor]]''<br/>''[[:d:Q14906342|bithfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q15839206|bitheolaí móilíneach]]''<br/>[[bitheolaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-03-16 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/uri_alon uri_alon] | [[:d:Q7900508|Q7900508]] |- | | ''[[:d:Q42791358|Uri Hasson]]'' | | ''[[:d:Q20739288|neurobiologist]]''<br/>[[síceolaí]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/uri_hasson uri_hasson] | [[:d:Q42791358|Q42791358]] |- | [[Íomhá:Ursula von der Leyen 2024.jpg|center|128px]] | [[Ursula von der Leyen]] | polaiteoir Gearmánach | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q2730732|marcach]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-08 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/ursula_von_der_leyen ursula_von_der_leyen] | [[:d:Q60772|Q60772]] |- | [[Íomhá:Ursus Wehrli, 2011 (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1672786|Ursus Wehrli]]'' | grianghrafadóir Eilvéiseach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q15214752|taibheoir ceabairé]]''<br/>''[[:d:Q4108101|clóchuradóir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/ursus_wehrli ursus_wehrli] | [[:d:Q1672786|Q1672786]] |- | | ''[[:d:Q23662548|Usman Riaz]]'' | | [[ceoltóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/usman_riaz usman_riaz] | [[:d:Q23662548|Q23662548]] |- | [[Íomhá:Ugur Sahin v1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2505089|Uğur Şahin]]'' | | ''[[:d:Q16062369|oinceolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''<br/>''[[:d:Q2534525|chairperson of the executive board]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-09-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghearmáin]]<br/>[[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/ugur_sahin ugur_sahin] | [[:d:Q2505089|Q2505089]] |- | [[Íomhá:Valarie Kaur, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q25197171|Valarie Kaur]]'' | | ''[[:d:Q1235146|déantóir scannán faisnéise]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-02-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/valarie_kaur valarie_kaur] | [[:d:Q25197171|Q25197171]] |- | | ''[[:d:Q77814457|Valerie Purdie Greenaway]]'' | | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/valerie_purdie_greenaway valerie_purdie_greenaway] | [[:d:Q77814457|Q77814457]] |- | | ''[[:d:Q16728981|Valorie Kondos Field]]'' | | ''[[:d:Q3246315|príomhchóitseálaí]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-20 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/valorie_kondos_field valorie_kondos_field] | [[:d:Q16728981|Q16728981]] |- | [[Íomhá:Van Jones (27958227305) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Van Jones]] | | ''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]''<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/van_jones van_jones] | [[:d:Q3742492|Q3742492]] |- | [[Íomhá:Vanessa Nakate.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q83614709|Vanessa Nakate]]'' | | ''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-11-15 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Uganda]] | [https://www.ted.com/speakers/vanessa_nakate vanessa_nakate] | [[:d:Q83614709|Q83614709]] |- | [[Íomhá:0A Vanessa Van Edwards Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18631018|Vanessa Van Edwards]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15077007|podchraoltóir]]''<br/>''[[:d:Q12859263|cainteoir poiblí]]''<br/>''[[:d:Q44508716|pearsa theilifíse]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q42297530|keynote speaker]]''<br/>''[[:d:Q3077353|traenálaí]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-05-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/vanessa_van_edwards vanessa_van_edwards] | [[:d:Q18631018|Q18631018]] |- | [[Íomhá:Varun Sivaram.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27916436|Varun Sivaram]]'' | | ''[[:d:Q13582652|innealtóir sibhialta]]''<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/varun_sivaram varun_sivaram] | [[:d:Q27916436|Q27916436]] |- | | ''[[:d:Q88961214|Veerle Provoost]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [https://www.ted.com/speakers/veerle_provoost veerle_provoost] | [[:d:Q88961214|Q88961214]] |- | [[Íomhá:Vera Songwe at the UK-Africa Investment Summit 2020 (49418317753) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22097089|Vera Songwe]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Camarún]] | [https://www.ted.com/speakers/vera_songwe vera_songwe] | [[:d:Q22097089|Q22097089]] |- | [[Íomhá:Vernā Myers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23769282|Vernā Myers]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/verna_myers verna_myers] | [[:d:Q23769282|Q23769282]] |- | | ''[[:d:Q23663066|Vicki Arroyo]]'' | | [[tionchaire]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/vicki_arroyo vicki_arroyo] | [[:d:Q23663066|Q23663066]] |- | | ''[[:d:Q28823210|Victor Rios]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/victor_rios victor_rios] | [[:d:Q28823210|Q28823210]] |- | [[Íomhá:VVescovo at the Calypso Deep Prior to Diving Feb 2020 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60050774|Victor Vescovo]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>[[spásaire]]<br/>''[[:d:Q20623701|space tourist]]''<br/>''[[:d:Q10669499|oifigeach cabhlaigh]]''<br/>''[[:d:Q1344452|discoverer]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-02-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/victor_vescovo victor_vescovo] | [[:d:Q60050774|Q60050774]] |- | | ''[[:d:Q7929163|Vijay Kumar]]'' | | ''[[:d:Q3437279|roboticist]]''<br/>''[[:d:Q16849727|comhairleoir gnó]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/vijay_kumar vijay_kumar] | [[:d:Q7929163|Q7929163]] |- | [[Íomhá:Visita - Artista Plástico Vik Muniz (53515588190) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1288454|Vik Muniz]]'' | ealaíontóir Brasaíleach | [[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q33123562|ealaíontóir talún]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q2079935|línitheoir ailtireachta]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Bhrasaíl]] | [https://www.ted.com/speakers/vik_muniz vik_muniz] | [[:d:Q1288454|Q1288454]] |- | [[Íomhá:Vikram Patel at The Asian Awards.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21712261|Vikram Patel]]'' | | [[Síciatraí (gairm)|síciatraí]] | data-sort-value="1964" | 1964-05-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/vikram_patel vikram_patel] | [[:d:Q21712261|Q21712261]] |- | | ''[[:d:Q87839253|Vikram Sharma]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/vikram_sharma vikram_sharma] | [[:d:Q87839253|Q87839253]] |- | [[Íomhá:Viktor Frankl2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q154723|Viktor Frankl]]'' | | ''[[:d:Q1900167|síciteiripeoir]]''<br/>[[síceolaí]]<br/>[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]]<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q64485042|existential therapist]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[máinlia]]<br/>''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-03-26 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ostair]] | [https://www.ted.com/speakers/viktor_e_frankl viktor_e_frankl] | [[:d:Q154723|Q154723]] |- | [[Íomhá:Vilayanur S Ramachandran 2011 Shankbone.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q380221|Vilayanur S. Ramachandran]]'' | néareolaí | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]''<br/>[[néareolaí]]<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-08-10 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/vilayanur_ramachandran vilayanur_ramachandran] | [[:d:Q380221|Q380221]] |- | | ''[[:d:Q114874475|Vinay Shandal]]'' | | | | | | [https://www.ted.com/speakers/vinay_shandal vinay_shandal] | [[:d:Q114874475|Q114874475]] |- | | ''[[:d:Q23662545|Vinay Venkatraman]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/vinay_venkatraman vinay_venkatraman] | [[:d:Q23662545|Q23662545]] |- | | ''[[:d:Q16682693|Vincent Cochetel]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/vincent_cochetel vincent_cochetel] | [[:d:Q16682693|Q16682693]] |- | [[Íomhá:Vincent Moon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q977743|Vincent Moon]]'' | stiúrthóir scannán Francach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/vincent_moon vincent_moon] | [[:d:Q977743|Q977743]] |- | [[Íomhá:Vinod Khosla, Web 2.0 Conference.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q738005|Vinod Khosla]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/vinod_khosla vinod_khosla] | [[:d:Q738005|Q738005]] |- | [[Íomhá:Dr Vint Cerf ForMemRS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92743|Vint Cerf]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q139648|soiscéalaí teicneolaíochta]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-06-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/vint_cerf vint_cerf] | [[:d:Q92743|Q92743]] |- | [[Íomhá:Virali Modi portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41242352|Virali Modi]]'' | gníomhaí Meiriceánach ar son chearta daoine faoi mhíchumas | ''[[:d:Q61857538|gníomhaí ar son cearta daoine faoi mhíchumas]]''<br/>''[[:d:Q15982858|cainteoir inspreagtha]]''<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q109459317|cruthaitheoir ábhair]]''<br/>[[tionchaire]]<br/>''[[:d:Q8246794|blagálaí]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-09-29 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/virali_modi_TEDxGLAU20171105-24795 virali_modi_TEDxGLAU20171105-24795] | [[:d:Q41242352|Q41242352]] |- | [[Íomhá:Virginia Postrel author photo by Sonya Isenberg.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7934461|Virginia Postrel]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-14 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/virginia_postrel virginia_postrel] | [[:d:Q7934461|Q7934461]] |- | [[Íomhá:Vishaan Chakrabarti Headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85678964|Vishaan Chakrabarti]]'' | | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/vishaan_chakrabarti vishaan_chakrabarti] | [[:d:Q85678964|Q85678964]] |- | | ''[[:d:Q23783076|Vishal Vaid]]'' | | [[ceoltóir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/vishal_vaid vishal_vaid] | [[:d:Q23783076|Q23783076]] |- | | ''[[:d:Q88839071|Vittorio Loreto]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/vittorio_loreto vittorio_loreto] | [[:d:Q88839071|Q88839071]] |- | [[Íomhá:Vivek Maru.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24248305|Vivek Maru]]'' | | ''[[:d:Q380075|abhcóide]]''<br/>''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/vivek_maru vivek_maru] | [[:d:Q24248305|Q24248305]] |- | [[Íomhá:Vivian Hunt public headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47010849|Vivian Hunt]]'' | | ''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q185196|cnáimhseach]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/vivian_hunt vivian_hunt] | [[:d:Q47010849|Q47010849]] |- | [[Íomhá:Vusi Mahlasela 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q909069|Vusi Mahlasela]]'' | ceoltóir as an Afraic Theas | ''[[:d:Q36834|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q855091|giotáraí]]''<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Afraic Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/vusi_mahlasela vusi_mahlasela] | [[:d:Q909069|Q909069]] |- | [[Íomhá:Wadah Khanfar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2918071|Wadah Khanfar]]'' | iriseoir Palaistíneach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-09-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stát na Palaistíne]] | [https://www.ted.com/speakers/wadah_khanfar wadah_khanfar] | [[:d:Q2918071|Q2918071]] |- | [[Íomhá:Wade-Davis (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7959036|Wade Davis]]'' | antraipeolaí Ceanadach | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q32518759|eitnealuibheolaí]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q2374149|luibheolaí]]''<br/>[[eitnealuibheolaíocht]] | data-sort-value="1953" | 1953-12-14 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ceanada]] | [https://www.ted.com/speakers/wade_davis wade_davis] | [[:d:Q7959036|Q7959036]] |- | [[Íomhá:Wael ghonim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312823|Wael Ghonim]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-23 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Éigipt]] | [https://www.ted.com/speakers/wael_ghonim wael_ghonim] | [[:d:Q312823|Q312823]] |- | [[Íomhá:SXSW-2024-OB7A0147-alih-Wajahat Ali.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65493690|Wajahat Ali]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q214917|drámadóir]]''<br/>''[[:d:Q1642960|tráchtaire]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/wajahat_ali wajahat_ali] | [[:d:Q65493690|Q65493690]] |- | | ''[[:d:Q55080924|Wale Oyejide]]'' | | ''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q3501317|dearthóir faisin]]''<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wale_oyejide wale_oyejide] | [[:d:Q55080924|Q55080924]] |- | | ''[[:d:Q22110955|Wan F.A. Jusoh]]'' | | ''[[:d:Q3055126|feithideolaí]]'' | | | | [https://www.ted.com/speakers/wan_faridah_akmal_jusoh wan_faridah_akmal_jusoh] | [[:d:Q22110955|Q22110955]] |- | | ''[[:d:Q41570105|Wanda Díaz-Merced]]'' | | ''[[:d:Q752129|réaltfhisiceoir]]''<br/>''[[:d:Q9379869|léachtóir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/wanda_diaz_merced wanda_diaz_merced] | [[:d:Q41570105|Q41570105]] |- | | ''[[:d:Q457420|Wangechi Mutu]]'' | ealaíontóir Meiriceánach | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]''<br/>''[[:d:Q22343478|ealaíontóir colláise]]''<br/>''[[:d:Q18074503|ealaíontóir suiteáin]]''<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-06-22 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/wangechi_mutu wangechi_mutu] | [[:d:Q457420|Q457420]] |- | [[Íomhá:Wanjira Mathai at Global Scholars Symposium 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q79996197|Wanjira Mathai]]'' | | ''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-12 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/wanjira_mathai wanjira_mathai] | [[:d:Q79996197|Q79996197]] |- | [[Íomhá:Wanuri Kahiu at the 2025 Sundance Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3566180|Wanuri Kahiu]]'' | stiúrthóir scannán Céiniach | [[stiúrthóir scannán]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-21 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chéinia]] | [https://www.ted.com/speakers/wanuri_kahiu wanuri_kahiu] | [[:d:Q3566180|Q3566180]] |- | [[Íomhá:Wayne McGregor (Random Dance Company) (2545447164).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2553119|Wayne McGregor]]'' | | ''[[:d:Q2490358|cóiréagrafaí]]''<br/>''[[:d:Q5716684|damhsóir]]''<br/>''[[:d:Q3387717|stiúrthóir drámaíochta]]''<br/>''[[:d:Q1231865|oideolaí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-12 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/wayne_mcgregor wayne_mcgregor] | [[:d:Q2553119|Q2553119]] |- | | ''[[:d:Q111536479|Wayne Ting]]'' | | | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wayne_ting wayne_ting] | [[:d:Q111536479|Q111536479]] |- | | ''[[:d:Q23727987|Wendy Chung]]'' | | ''[[:d:Q3126128|géineolaí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wendy_chung wendy_chung] | [[:d:Q23727987|Q23727987]] |- | [[Íomhá:Wendy Freedman (4617812603).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5384049|Wendy Freedman]]'' | | [[réalteolaí]]<br/>[[fisiceoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-17 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Ceanada]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/wendy_freedman wendy_freedman] | [[:d:Q5384049|Q5384049]] |- | | ''[[:d:Q7982704|Wendy Luers]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wendy_woods wendy_woods] | [[:d:Q7982704|Q7982704]] |- | [[Íomhá:Wendy MacNaughton.png|center|128px]] | ''[[:d:Q7982712|Wendy MacNaughton]]'' | | ''[[:d:Q644687|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-11-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/wendy_macnaughton wendy_macnaughton] | [[:d:Q7982712|Q7982712]] |- | [[Íomhá:Wendy Suzuki at National Institutes of Health Director’s Lecture (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56065068|Wendy Suzuki]]'' | | ''[[:d:Q15143191|cumarsáidí eolaíochta]]''<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/wendy_suzuki wendy_suzuki] | [[:d:Q56065068|Q56065068]] |- | | ''[[:d:Q56026002|Wendy Troxel]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wendy_troxel wendy_troxel] | [[:d:Q56026002|Q56026002]] |- | [[Íomhá:Wes Moore Official Governor Portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7983732|Wes Moore]]'' | | [[saighdiúir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]''<br/>''[[:d:Q2883465|baincéir infheistíochta]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-10-15 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/wes_moore wes_moore] | [[:d:Q7983732|Q7983732]] |- | | ''[[:d:Q18978040|Will Guidara]]'' | | ''[[:d:Q3427922|bialannaí]]''<br/>''[[:d:Q156839|cócaire]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/will_guidara will_guidara] | [[:d:Q18978040|Q18978040]] |- | [[Íomhá:Will Hurd Texas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18639742|Will Hurd]]'' | polaiteoir Meiriceánach | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/will_hurd will_hurd] | [[:d:Q18639742|Q18639742]] |- | [[Íomhá:TechCrunch Disrupt San Francisco 2018 - day 1 (43784198524).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23688148|Will Marshall]]'' | | [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]]<br/>[[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/will_marshall will_marshall] | [[:d:Q23688148|Q23688148]] |- | [[Íomhá:Will Potter 0959.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q8003021|Will Potter]]'' | iriseoir Meiriceánach | [[iriseoir]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-28 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/will_potter will_potter] | [[:d:Q8003021|Q8003021]] |- | [[Íomhá:Will Wright - Game Developers Conference 2010 (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q309493|Will Wright]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q2405480|aisteoir gutha]]''<br/>''[[:d:Q3630699|dearthóir cluichí]]''<br/>''[[:d:Q58287519|video game developer]]''<br/>''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q7016454|ealaíontóir na meán nua]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/will_wright will_wright] | [[:d:Q309493|Q309493]] |- | [[Íomhá:Willard Wigan (sq cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8003505|Willard Wigan]]'' | | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q1281618|dealbhóir]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/willard_wigan willard_wigan] | [[:d:Q8003505|Q8003505]] |- | [[Íomhá:Bill Ford 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q321698|William Clay Ford]]'' | fear gnó Meiriceánach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q13382533|cleachtóir taecuando]]''<br/>''[[:d:Q2961975|feidhmeannach gnó]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/912 912]<br/>[https://www.ted.com/speakers/bill_ford bill_ford] | [[:d:Q321698|Q321698]] |- | [[Íomhá:Danny Hillis2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92942|William Daniel Hillis]]'' | ríomheolaí Meiriceánach | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1956" | 1956-09-25 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/danny_hillis danny_hillis] | [[:d:Q92942|Q92942]] |- | [[Íomhá:Bill Clinton.jpg|center|128px]] | [[Bill Clinton|William J. Clinton]] | 42ú huachtarán na Stát Aontaithe, ó 1993 go 2001 | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>[[taidhleoir]]<br/>''[[:d:Q18814623|dírbheathaisnéisí]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q372436|státaire]]''<br/>''[[:d:Q12800682|sacsafónaí]]''<br/>[[gobharnóir]]<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-19 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_clinton bill_clinton] | [[:d:Q1124|Q1124]] |- | [[Íomhá:William K. Black.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3568755|William K. Black]]'' | | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-06 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/william_black william_black] | [[:d:Q3568755|Q3568755]] |- | [[Íomhá:William Kamkwamba at TED in 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q448964|William Kamkwamba]]'' | ceapadóir agus údar Malávach | ''[[:d:Q205375|cumadóir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1326820|electronician]]''<br/>''[[:d:Q1327627|electrotechnician]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-08-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Mhaláiv]] | [https://www.ted.com/speakers/william_kamkwamba william_kamkwamba] | [[:d:Q448964|Q448964]] |- | [[Íomhá:Deputy Secretary Censky and The Edge (20180619-OSEC-LSC-0066).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23783392|William Li]]'' | | [[eolaí]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/william_li william_li] | [[:d:Q23783392|Q23783392]] |- | [[Íomhá:William MacAskill Portrait 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20684655|William MacAskill]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>''[[:d:Q5403434|eiticí]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/will_macaskill will_macaskill] | [[:d:Q20684655|Q20684655]] |- | [[Íomhá:William McDonough (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1662745|William McDonough]]'' | ailtire Meiriceánach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/william_mcdonough william_mcdonough] | [[:d:Q1662745|Q1662745]] |- | | ''[[:d:Q23662458|William Noel]]'' | | ''[[:d:Q12008505|academic librarian]]''<br/>''[[:d:Q1792450|staraí na healaíne]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/will_noel will_noel] | [[:d:Q23662458|Q23662458]] |- | [[Íomhá:William Stone by VPosypai (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8018871|William Stone]]'' | | ''[[:d:Q11900058|taiscéalaí]]''<br/>''[[:d:Q10497074|innealtóir eitilte]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-07 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/bill_stone bill_stone] | [[:d:Q8018871|Q8018871]] |- | | ''[[:d:Q18749288|William Ury]]'' | | ''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/william_ury william_ury] | [[:d:Q18749288|Q18749288]] |- | [[Íomhá:Prince of Wales in Normandy 2024.jpg|center|128px]] | [[An Prionsa William, Diúc Cambridge|William, prionsa na Breataine Bige]] | | ''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q13218361|imreoir póló]]''<br/>''[[:d:Q20726593|píolóta héileacaptair]]''<br/>''[[:d:Q2478141|uasal]]''<br/>''[[:d:Q12362622|daonchara]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-06-21 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/prince_william_duke_of_cambridge prince_william_duke_of_cambridge] | [[:d:Q36812|Q36812]] |- | [[Íomhá:Willie Smits.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q939502|Willie Smits]]'' | | ''[[:d:Q21244999|forestry scientist]]''<br/>''[[:d:Q11966252|gníomhaí ar son cearta ainmhithe]]''<br/>[[micribhitheolaí]]<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-22 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht na hÍsiltíre]]<br/>[[an Indinéis]] | [https://www.ted.com/speakers/willie_smits willie_smits] | [[:d:Q939502|Q939502]] |- | | ''[[:d:Q23301429|Wingham Rowan]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wingham_rowan wingham_rowan] | [[:d:Q23301429|Q23301429]] |- | | ''[[:d:Q23662498|Wolfgang Kessling]]'' | | [[fisiceoir]] | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/wolfgang_kessling wolfgang_kessling] | [[:d:Q23662498|Q23662498]] |- | | ''[[:d:Q8033686|Woody Norris]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/woody_norris woody_norris] | [[:d:Q8033686|Q8033686]] |- | [[Íomhá:Xavier Cortada 2007 artist headshot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16195477|Xavier Cortada]]'' | ealaíontóir | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]'' | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Cúba]] | [https://www.ted.com/speakers/xavier_cortada xavier_cortada] | [[:d:Q16195477|Q16195477]] |- | [[Íomhá:Xavier Vilalta.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8043321|Xavier Vilalta]]'' | ealaíontóir Spáinneach | ''[[:d:Q42973|ailtire]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-05-08 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Spáinn]] | [https://www.ted.com/speakers/xavier_vilalta xavier_vilalta] | [[:d:Q8043321|Q8043321]] |- | [[Íomhá:Xiye Bastida at Sundance Film Festival 2026-6 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q81646058|Xiye Bastida]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>''[[:d:Q61048378|gníomhaí aeráide]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-04-18 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Meicsiceo]]<br/>[[an tSile]] | [https://www.ted.com/speakers/xiye_bastida xiye_bastida] | [[:d:Q81646058|Q81646058]] |- | | ''[[:d:Q23713831|Xu Liu]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/xu_liu xu_liu] | [[:d:Q23713831|Q23713831]] |- | [[Íomhá:Yael free license wiki photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82046593|Yael Eisenstat]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yael_eisenstat yael_eisenstat] | [[:d:Q82046593|Q82046593]] |- | [[Íomhá:Yang Lan - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8048424|Yang Lan]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q13590141|láithreoir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q1420621|media proprietor]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-31 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Daon-Phoblacht na Síne]] | [https://www.ted.com/speakers/yang_lan yang_lan] | [[:d:Q8048424|Q8048424]] |- | [[Íomhá:2019-04-13 Yanis Varoufakis by Olaf Kosinsky-0658 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q40688|Yanis Varoufakis]]'' | eacnamaí agus polaiteoir Gréagach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q15980158|scríbhneoir neamhfhicsin]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q482980|údar]]''<br/>''[[:d:Q7614320|aire airgeadais]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Ghréig]]<br/>[[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/yanis_varoufakis yanis_varoufakis] | [[:d:Q40688|Q40688]] |- | | ''[[:d:Q28976247|Yaniv Erlich]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/yaniv_erlich yaniv_erlich] | [[:d:Q28976247|Q28976247]] |- | [[Íomhá:Yann Arthus-Bertrand, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q314223|Yann Arthus-Bertrand]]'' | grianghrafadóir Francach | ''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q728425|balúnaí]]''<br/>''[[:d:Q3578589|gníomhaí timpeallachta]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-13 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/yann_arthus_bertrand yann_arthus_bertrand] | [[:d:Q314223|Q314223]] |- | | ''[[:d:Q23728380|Yann Dall'Aglio]]'' | | ''[[:d:Q4964182|fealsamh]]'' | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/yann_dall_aglio yann_dall_aglio] | [[:d:Q23728380|Q23728380]] |- | [[Íomhá:Yann LeCun - 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3571662|Yann LeCun]]'' | | ''[[:d:Q1709010|innealtóir bogearraí]]''<br/>''[[:d:Q1326886|innealtóir leictreach]]''<br/>''[[:d:Q15976092|taighdeoir intleacht shaorga]]''<br/>[[ollamh]]<br/>''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-08<br/>1961 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]]<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yann_lecun yann_lecun] | [[:d:Q3571662|Q3571662]] |- | [[Íomhá:Yara Shahidi in 2018.png|center|128px]] | ''[[:d:Q453620|Yara Shahidi]]'' | ban-aisteoir Meiriceánach | [[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q10800557|aisteoir scannáin]]''<br/>''[[:d:Q10798782|aisteoir teilifíse]]''<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-10 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yara_shahidi yara_shahidi] | [[:d:Q453620|Q453620]] |- | [[Íomhá:Huang Yasheng.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14948726|Yasheng Huang]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-03 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yasheng_huang yasheng_huang] | [[:d:Q14948726|Q14948726]] |- | | ''[[:d:Q119840344|Yasmin Green]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/yasmin_green yasmin_green] | [[:d:Q119840344|Q119840344]] |- | [[Íomhá:Yasmin Hurd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18044124|Yasmin Hurd]]'' | néareolaí Meiriceánach | [[Lia|dochtúir leighis]]<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]'' | data-sort-value="1953" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yasmin_hurd yasmin_hurd] | [[:d:Q18044124|Q18044124]] |- | [[Íomhá:-5 - Yassmin Abdel-Magied.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23760263|Yassmin Abdel-Magied]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1906857|innealtóir meicniúil]]''<br/>''[[:d:Q81096|innealtóir]]''<br/>''[[:d:Q482980|údar]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-03-03 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]]<br/>[[an tSúdáin]] | [https://www.ted.com/speakers/yassmin_abdel_magied yassmin_abdel_magied] | [[:d:Q23760263|Q23760263]] |- | [[Íomhá:Yat Siu, Chief Executive Officer, Outblaze, Hong Kong - Flickr - Horasis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16214630|Yat Siu]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/yat_siu yat_siu] | [[:d:Q16214630|Q16214630]] |- | | ''[[:d:Q51363202|Yejin Choi]]'' | | ''[[:d:Q82594|eolaí ríomhaireachta]]''<br/>''[[:d:Q15976270|ríomhtheangeolaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Chóiré Theas]] | [https://www.ted.com/speakers/yejin_choi yejin_choi] | [[:d:Q51363202|Q51363202]] |- | | ''[[:d:Q129739802|Yifat Susskind]]'' | | ''[[:d:Q1021386|gníomhaí ar son cearta sibhialta]]''<br/>''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]''<br/>[[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yifat_susskind yifat_susskind] | [[:d:Q129739802|Q129739802]] |- | [[Íomhá:Yilian Cañizares (55447410745) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20056629|Yilian Cañizares]]'' | | [[amhránaí]]<br/>''[[:d:Q1259917|veidhleadóir]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-16 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Eilvéis]]<br/>[[Cúba]] | [https://www.ted.com/speakers/yilian_canizares yilian_canizares] | [[:d:Q20056629|Q20056629]] |- | | ''[[:d:Q23656971|Yoav Medan]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/yoav_medan yoav_medan] | [[:d:Q23656971|Q23656971]] |- | [[Íomhá:YochaiBenklerJI6.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982240|Yochai Benkler]]'' | dlí-eolaí Meiriceánach | [[eacnamaí]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q40348|dlíodóir]]''<br/>''[[:d:Q16012028|scoláire dlí]]''<br/>[[saineolaí dlí]] | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<br/>[[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/yochai_benkler yochai_benkler] | [[:d:Q982240|Q982240]] |- | [[Íomhá:Yongey-Mingyur-Rinpoche-in-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3314967|Yongey Mingyur Rinpoche]]'' | | ''[[:d:Q191421|Lama]]''<br/>''[[:d:Q1423891|ministir]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[manach]] | data-sort-value="1975" | 1975-11<br/>1975 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Neipeal]] | [https://www.ted.com/speakers/yongey_mingyur_rinpoche yongey_mingyur_rinpoche] | [[:d:Q3314967|Q3314967]] |- | [[Íomhá:Yoram Yovell.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6977235|Yoram Yovell]]'' | | ''[[:d:Q6337803|eolaí néarchórais]]''<br/>''[[:d:Q3410028|síocanailísí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[Síciatraí (gairm)|síciatraí]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/yoram_yovell yoram_yovell] | [[:d:Q6977235|Q6977235]] |- | [[Íomhá:Yoruba Richen (7311549170).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16738382|Yoruba Richen]]'' | | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[léiritheoir scannáin]] | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yoruba_richen yoruba_richen] | [[:d:Q16738382|Q16738382]] |- | [[Íomhá:Yossi Vardi, 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4027187|Yossi Vardi]]'' | fear gnó Iosraelach | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-09-02 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/yossi_vardi yossi_vardi] | [[:d:Q4027187|Q4027187]] |- | | ''[[:d:Q8060785|Yuko Munakata]]'' | síceolaí Meiriceánach | [[síceolaí]]<br/>''[[:d:Q357813|ollamh taca]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/yuko_munakata_1 yuko_munakata_1] | [[:d:Q8060785|Q8060785]] |- | [[Íomhá:MKr364751 Yuval Noah Harari (Frankfurter Buchmesse 2024).jpg|center|128px]] | [[Yuval Noah Harari|Yuval Harari]] | staraí Iosraelach | ''[[:d:Q3332711|meánaoisí]]''<br/>''[[:d:Q112972705|popular science author]]''<br/>''[[:d:Q1493121|staraí míleata]]''<br/>''[[:d:Q4964182|fealsamh]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[staraí]] | data-sort-value="1976" | 1976-02-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Iosrael]] | [https://www.ted.com/speakers/yuval_noah_harari yuval_noah_harari] | [[:d:Q2484404|Q2484404]] |- | | ''[[:d:Q23712653|Yuyu Rau]]'' | | | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | | [https://www.ted.com/speakers/yuyu_rau yuyu_rau] | [[:d:Q23712653|Q23712653]] |- | | ''[[:d:Q118444951|Yve Blake]]'' | | [[scríbhneoir]] | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Astráil]] | [https://www.ted.com/speakers/yve_blake yve_blake] | [[:d:Q118444951|Q118444951]] |- | [[Íomhá:Yves Behar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q123419|Yves Béhar]]'' | | ''[[:d:Q5322166|dearthóir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q11287574|dearthóir tionsclaíoch]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-09 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/236 236]<br/>[https://www.ted.com/speakers/yves_behar yves_behar] | [[:d:Q123419|Q123419]] |- | | ''[[:d:Q23728732|Yves Morieux]]'' | | ''[[:d:Q683476|financial adviser]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Fhrainc]] | [https://www.ted.com/speakers/yves_morieux yves_morieux] | [[:d:Q23728732|Q23728732]] |- | [[Íomhá:Yves Rossi mg 4625.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460670|Yves Rossy]]'' | | ''[[:d:Q2095549|eitleoir]]''<br/>''[[:d:Q205375|cumadóir]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-27 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Eilvéis]] | [https://www.ted.com/speakers/yves_rossy yves_rossy] | [[:d:Q460670|Q460670]] |- | [[Íomhá:Yvonne Aki-Sawyerr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55238200|Yvonne Aki-Sawyerr]]'' | | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q326653|cuntasóir]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-07 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Siarra Leon]] | [https://www.ted.com/speakers/yvonne_aki_sawyerr yvonne_aki_sawyerr] | [[:d:Q55238200|Q55238200]] |- | [[Íomhá:Official portrait of Lord Goldsmith of Richmond Park crop 2.jpg|center|128px]] | [[Zac Goldsmith]] | polaiteoir agus iriseoir Briotanach (rugadh 1975) | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q1607826|eagarthóir]]''<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q15839134|éiceolaí]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-20 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | [https://www.ted.com/speakers/zac_goldsmith zac_goldsmith] | [[:d:Q391562|Q391562]] |- | [[Íomhá:Zach Kaplan and Brian Fitzpatrick at ORD Camp 2014 (13907776842) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8063810|Zach Kaplan]]'' | | ''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1970" | 1970s | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/zach_kaplan zach_kaplan] | [[:d:Q8063810|Q8063810]] |- | [[Íomhá:Zach King Photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15734051|Zach King]]'' | scannánóir Meiriceánach, aisteoir gutha agus pearsantacht idirlín | [[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]]<br/>''[[:d:Q1414443|déantóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q28389|scríbhneoir scripte]]''<br/>''[[:d:Q1053574|léiritheoir feidhmiúcháin]]''<br/>''[[:d:Q7042855|eagarthóir scannán]]''<br/>''[[:d:Q17125263|cruthaitheoir YouTube]]''<br/>''[[:d:Q13235160|monaróir]]''<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]''<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ealaíontóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/zach_king zach_king] | [[:d:Q15734051|Q15734051]] |- | [[Íomhá:Hindi Zahra @ le Chabada, Angers (4315967453).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23670988|Zahra' Langhi]]'' | | ''[[:d:Q1476215|gníomhaí ar son chearta an duine]]''<br/>''[[:d:Q82955|polaiteoir]]''<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-28 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Libia]] | [https://www.ted.com/speakers/zahra_langhi zahra_langhi] | [[:d:Q23670988|Q23670988]] |- | [[Íomhá:Zainab Salbi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12214935|Zainab Salbi]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q947873|láithreoir teilifíse]]''<br/>''[[:d:Q4479442|bunaitheoir]]''<br/>''[[:d:Q28692502|gníomhaí ar son chearta na mban]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-24 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | ''[[:d:Q3108185|Ba'athist Iraq]]''<br/>[[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/zainab_salbi zainab_salbi] | [[:d:Q12214935|Q12214935]] |- | | ''[[:d:Q99197458|Zainab Usman]]'' | | [[eacnamaí]] | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Nigéir]] | [https://www.ted.com/speakers/zainab_usman zainab_usman] | [[:d:Q99197458|Q99197458]] |- | [[Íomhá:Zak Ebrahim (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23728371|Zak Ebrahim]]'' | | [[scríbhneoir]]<br/>''[[:d:Q16323111|gníomhaí síochána]]''<br/>''[[:d:Q16003550|síochánaí]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-24 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/zak_ebrahim zak_ebrahim] | [[:d:Q23728371|Q23728371]] |- | | ''[[:d:Q47544805|Zaria Forman]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q1028181|péintéir]]''<br/>''[[:d:Q15296811|maisitheoir]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/zaria_forman zaria_forman] | [[:d:Q47544805|Q47544805]] |- | | ''[[:d:Q110028598|Zarlasht Halaimzai]]'' | | ''[[:d:Q15253558|gníomhaí]]'' | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Afganastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/zarlasht_halaimzai zarlasht_halaimzai] | [[:d:Q110028598|Q110028598]] |- | [[Íomhá:Ze Frank at the 2010 Streamy Awards (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q169286|Ze Frank]]'' | | [[ealaíontóir]]<br/>''[[:d:Q578109|léiritheoir teilifíse]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-31 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] | [https://www.ted.com/speakers/ze_frank ze_frank] | [[:d:Q169286|Q169286]] |- | [[Íomhá:Zeresenay Alemseged (2013-01).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q163169|Zeresenay Alemseged]]'' | pailéa-antraipeolaí Aetópach | ''[[:d:Q4773904|antraipeolaí]]''<br/>[[seandálaí]]<br/>''[[:d:Q17488316|réamhstaraí]]''<br/>''[[:d:Q21272406|pailé-antraipeolaí]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-06-04 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Aetóip]] | [https://www.ted.com/speakers/141 141]<br/>[https://www.ted.com/speakers/zeresenay_alemseged zeresenay_alemseged] | [[:d:Q163169|Q163169]] |- | [[Íomhá:Zeynep Tufekci crop.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q23759736|Zeynep Tüfekçi]]'' | | ''[[:d:Q2306091|socheolaí]]''<br/>''[[:d:Q6051619|iriseoir tuairime]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[iriseoir]]<br/>''[[:d:Q123853167|magazine writer]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]'' | data-sort-value="1970" | 20th century | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/zeynep_tufekci zeynep_tufekci] | [[:d:Q23759736|Q23759736]] |- | [[Íomhá:Photo of Ziauddin Yousafzai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8071389|Ziauddin Yousafzai]]'' | taidhleoir Pacastánach | [[taidhleoir]]<br/>[[múinteoir]]<br/>''[[:d:Q47799218|education activist]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[an Phacastáin]] | [https://www.ted.com/speakers/ziauddin_yousafzai ziauddin_yousafzai] | [[:d:Q8071389|Q8071389]] |- | | ''[[:d:Q23728728|Ziyah Gafić]]'' | | [[grianghrafadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | [[An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin|an Bhoisnia-Heirseagaivéin]] | [https://www.ted.com/speakers/ziyah_gafic ziyah_gafic] | [[:d:Q23728728|Q23728728]] |- | | ''[[:d:Q97160702|Zoia Lytvyn]]'' | | ''[[:d:Q662729|pearsa phoiblí]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-02 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Úcráin]] | [https://www.ted.com/speakers/zoya_lytvyn zoya_lytvyn] | [[:d:Q97160702|Q97160702]] |- | [[Íomhá:Zubaida Bai 2025 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24572427|Zubaida Bai]]'' | | ''[[:d:Q43845|duine den lucht gnó]]''<br/>''[[:d:Q12336252|social entrepreneur]]'' | | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an India]] | [https://www.ted.com/speakers/zubaida_bai zubaida_bai] | [[:d:Q24572427|Q24572427]] |- | [[Íomhá:Íngrid Betancourt (2014) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Íngrid Betancourt]] | polaiteoir de chuid na Colóime | ''[[:d:Q82955|polaiteoir]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-25 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Fhrainc]]<br/>[[an Cholóim]]<br/>[[Na Séiséil]] | [https://www.ted.com/speakers/ingrid_betancourt ingrid_betancourt] | [[:d:Q152472|Q152472]] |- | [[Íomhá:Ólafur Elíasson Internationale Jury Berlinale 2017 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q365691|Ólafur Elíasson]]'' | | ''[[:d:Q3391743|amharcealaíontóir]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-05 | ''[[:d:Q6581097|fireann]]'' | ''[[:d:Q756617|Ríocht na Danmhairge]]''<br/>[[an Íoslainn]]<br/>[[an Ghearmáin]] | [https://www.ted.com/speakers/olafur_eliasson olafur_eliasson] | [[:d:Q365691|Q365691]] |- | [[Íomhá:Ozlem Tureci v1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q92379963|Özlem Türeci]]'' | | ''[[:d:Q1650915|taighdeoir]]''<br/>''[[:d:Q131524|fiontraí]]''<br/>[[Lia|dochtúir leighis]]<br/>''[[:d:Q12119633|imdhíoneolaí]]''<br/>''[[:d:Q3400985|acadóir]]''<br/>''[[:d:Q1622272|múinteoir ollscoile]]''<br/>''[[:d:Q1402736|Privatdozent]]''<br/>''[[:d:Q2824523|comhalta boird]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-06 | ''[[:d:Q6581072|baineann]]'' | [[an Ghearmáin]]<br/>[[an Tuirc]] | [https://www.ted.com/speakers/oezlem_tuereci oezlem_tuereci] | [[:d:Q92379963|Q92379963]] |} {{Wikidata list end}} nr6kcfkg408vn7nlls61ciouq4kirsr Máire Devine 0 67973 1331412 1294160 2026-11-02T16:57:56Z LametinoWiki 23199 1331412 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir as Baile Átha Cliath agus [[Teachta Dála]] í '''Máire Uí Dhaimhín''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/102/eng/initiated/b10226d.pdf|teideal=An Bille um Chionta Spíceála, 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=22 Deireadh Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Máire Devine''''' as [[An Béarla|Béarla]]. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin]]. [[Seanadóir]] Éireannach ba ea í Máire Devine le linn 2016-2024. Ar an [[An Rolla Oibreachais|Rolla Oibreachais]] a bhí sí. == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár]] == Tagairtí == {{Reflist}}{{Baill den 25ú Seanad}} {{DEFAULTSORT:Devine, Maire}} [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1972]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Banaltraí]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] i67ouy45b3kfxjebc6m1nc4i8rinn0q Lá na nAmadán 0 69730 1331581 1322484 2026-11-03T02:33:38Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331581 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:April Fools Barnstar.PNG|mion|clé|Barnstar, ar Lá na nAmadán]] Ar '''Lá na nAmadán''' agus '''Lá na n-Óinseach''', bíonn cleasa á n-imirt agus lucht na cleasaíochta i mbun diabhlaíochta, ar mhaithe le giota spraoi. Bíonn amadán [[An tAibreán|Aibreáin]] a dhéanamh de [[Duine|dhaoine]]. [[Íomhá:April Fools Lolcats.png|clé|mion]] ==Cibearspás== Bíonn an chéad lá d’Aibreán ina ruaille buaille ar líne i gcónaí. Bíonn [[Bréagnuacht|bréagscéalta]] ag dul timpeall an Ghréasáin.<ref>[http://tuairisc.ie/scealta-on-gcibearspas-11/ tuairisc.ie 3 Aibreán 2015]</ref> ===Eachtraí=== * D’fhógair an comhlacht ríomhaireachta Hyperkin ar Lá na nAmadán go raibh siad chun gléas a eisiúint a ligfeadh duit cuma Game Boy a chur ar d’iPhone agus fiú cluichí a imirt ar an ghuthán.<ref>[http://nos.ie/teic/fill-ar-doige-dean-game-boy-de-diphone/ nos.ie, 2015]</ref> * Thuairiscigh RTÉ go mbainfidh an Túr Solais ó Shráid Uí Chonaill mar chuid de Chomóradh 1916. Dúradh go rabhthas ag iarraidh an tsráid mar a bhí sí sa bhliain 1916 a athchruthú do Sheachtain na Cásca 2016 nuair a bheadh an iliomad imeachtaí agus mórshiúlta ar siúl sa chathair.<ref>[http://tuairisc.ie/scealta-on-gcibearspas-11/ tuairisc.ie, 2015]</ref> * Na 5 Bhob Is Fearr, dár le Nós, sa bhliain 2015.<ref>[http://nos.ie/saol/amadan-aibreain-na-5-bhob-is-fearr/ Nós.ie]</ref> ==Stair== [[Íomhá:Washing of the Lions.jpg|clé|mion]] Scríobh Séamus Ó Beirne dráma sa bhliain 1901, ''Lá na nAmadán; nó, an t-Oifigeach agus Seaghan Bán.''<ref>An Claidheamh Soluis, [[31 Eanáir]] [[1903]]</ref><ref>[https://books.google.fr/books?id=IeVqPgPkQSgC&pg=PA137&lpg=PA137&dq=%22l%C3%A1+na+namad%C3%A1n%22&source=bl&ots=Cjsc_nNKgQ&sig=OyI7kFIPKF0yhkmj2wJGTvMw20Q&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%22l%C3%A1%20na%20namad%C3%A1n%22&f=false Philip O'Leary, The Prose Literature of the Gaelic Revival, 1881-1921: Ideology and Innovation, l. 137]</ref> ==Féach freisin== * [https://web.archive.org/web/20190721222616/https://blogs.transparent.com/irish/la-na-namadanna-ngamalna-noinseachna-bpleidhcina-bpleotai/ Lá na nAmadán…na nGamal?…na nÓinseach?…na bPleidhcí?…na bPleotaí? le Róisín, 30 Márta 2012] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Féilire|*]] baqotwywhhff5i44rr3eb6t38cjle6o Lá na siopaí ceirníní 0 69971 1331582 1218030 2026-11-03T02:36:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331582 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Record Store Days im Archiv Plattenladen, Dortmund.JPG|mion|clé|Lá na siopaí ceirníní, Dortmund, 2016]] Reáchtáiltear '''Lá na siopaí ceirníní''' (nó ''Record Store Day'' i m[[Béarla]]) i lár mhí Aibreáin (an tríú [[Satharn]] de ghnáth) gach bliain (ó 2007). Déanfar ceiliúradh ar fud na [[An Domhan|cruinne]] ar [[siopa|shiopaí]] ceirníní agus ar an [[vinil]] [[ceol|cheolmhar]].<ref>[http://nos.ie/cultur/ceol/la-na-siopai-ceirnini/ nos.ie, 22 Aibreán 2017]</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/ronan-beo-3/2018/0420/956037-rnn-beo3-d-haoine-20-aibren-2018//|teideal=@ 16 noiméad 45s - Éist siar le Niall Hackett, as Baile Átha Cliath agus Cnoc an Stollaire Gaoth Dobhair. Fear a chaith blianta ag obair i siopa ceirníní Chladaigh, ag caint faoi lá idirnáisiúnta na gceiríní a bhí ar siúl an tseachtain seo caite!|údar=Rónán Beo, ar bhóithrín na smaointe|dáta=20 Aibreán 2018|language=ga-IE|work=Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2024-04-20}}</ref> Is é cuspóir na lá ná béim a leagan ar an [[cultúr|chultúr]] a bhaineann le siopaí ceirníní agus ar a ról i gcur chun cinn an cheoil sa [[lá]] atá inniu ann, go háirithe agus an ré [[Digiteach|dhigiteach]] faoi lán seoil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/cultur-agus-ealain/la-na-siopai-gceirnin|teideal=Lá na Siopaí Ceirníní < Meon Eile|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2024-04-20}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Lá na Siopaí Ceirníní, le Cormac Buzz Ó Briain|url=https://vimeo.com/701266279|date=2022-04-20|author=Meon Eile}}</ref> Níl ann ach áibhéil mhargaíochta, a deirtear uaireanta. Ach seoltar eisiúintí speisialta vinile do lá na siopaí ceirníní agus cuirtear ceolchoirmeacha agus imeachtaí éagsúla ar siúl sna siopaí féin. ==Stair== Cuireadh tús leis an feachtas margaíochta i m[[Baltimore, Maryland]] siar sa bhliain 2007. == Naisc sheachtracha == * [http://www.recordstoreday.com/ recordstoreday.com] * Molscéal: [https://web.archive.org/web/20240420192611/https://www.molsceal.ie/nuacht/alt/?CID=6114265186001 Siopa Ceirníní an Daingin]. Cuairt ar Mazzie Ní Fhlathartaigh sa siopa beag ceirníní aici i nDaingean Uí Chúis. Labhraíonn Mazz faoin dúil atá aici sa cheol agus i gcúrsaí ealaíne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/nuacht/alt/?CID=6114265186001|teideal=Siopa Ceirníní an Daingin|údar=Molscéal|dáta=2019|language=ga-IE|work=Molscéal|dátarochtana=2024-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240420192611/https://www.molsceal.ie/nuacht/alt/?CID=6114265186001|archivedate=2024-04-20}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Miondíoltóireacht]] [[Catagóir:Féilte ceoil]] kkv0vjsc1400qk4ekwlagqrdw3ilfmw An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe) 0 82345 1331659 1315582 2026-11-03T11:02:12Z Conradder 34685 lockhart -> neamhspleách 1331659 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- | scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 ! rowspan =2 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] ! rowspan =2 | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | 2026 | Neamhspleách {{efn|group=note|name=n1|D'éirigh Lockhart as ball an pháirtí mar easaontaigh sí leis an ceannasaíocht, nauir nár chuir [[Emma Little-Pengelly]] as an [[Céad-Aire agus LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann|LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann]] mar agóid, de thairbhe rannpháirt [[Michelle O'Neill]] i léirsiú ar Bhóthar Gharbhachaidh }} |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/politics/constituencies/N06000017|teideal=Upper Bann parliamentary constituency - Election 2019|language=en-GB|dátarochtana=2026-05-26}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''20,501''' | '''41.0''' | '''-2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 12,291 | 24.6 | −3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,433 | 12.9 | +8.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 6,197 | 12.4 | −3.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,623 | 9.2 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 8,210 | 16.4 | +0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 50,045 | 60.4 | -3.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 82,856 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''22,317''' | '''43.5''' | '''+10.8''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 14,325 | 27.9 | +3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 7,900 | 15.4 | -12.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Declan McAlinden | 4,397 | 8.6 | −0.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Tara Doyle | 2,319 | 4.5 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,992 | 15.6 | +11.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,258 | 63.9 | +4.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,168 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''15,430''' | '''32.7''' | '''-1.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jo-Anne Dobson]] | 13,166 | 27.9 | +2.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Seeley]] | 11,593 | 24.6 | -0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,238 | 9.0 | -3.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Peter Lavery | 1,780 | 3.8 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{CISTA/meta/color}};"| |[[CISTA]] |Martin Kelly |460 |1.0 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Damien Harte |351 |0.7 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Amandeep Singh Bhogal | 201 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,264 | 4.8 | -3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,219 | 59.0 | +3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,060 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''14,000''' | '''33.8''' | '''-3.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU-FN]] |Harry Hamilton | 10,639 | 25.7 | +0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 10,237 | 24.7 | +3.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 5,276 | 12.8 | -0.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Brendan Heading | 1,231 | 3.0 | +0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 3,361 | 8.1 | -4.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,383 | 55.3 | -5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 74,732 | | |} ===2000idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2005|Olltoghchán, 2005]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''16,679''' | '''37.6''' | '''+8.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[David Trimble]] | 11,281 | 25.5 | −8.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 9,305 | 21.0 | −0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 5,747 | 13.0 | −1.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Alan Castle | 955 | 2.2 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |355 |0.8 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 5,398 | 12.1 | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 44,322 | 61.2 | −9.1 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 71,645 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2001|Olltoghchán, 2001]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''17,095''' | '''33.5''' | '''−10.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[David Simpson]] | 15,037 | 29.5 | +18.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Dara O'Hagan]] | 10,771 | 21.1 | +9.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 7,607 | 14.9 | −9.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |527 |1.0 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,058 | 4.0 | -15.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,037 | 70.3 | +2.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 72,574 | | |} ===1990idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1997|Olltoghchán, 1997]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''20,836 ''' | '''43.6''' | '''−15.4''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 11,584 | 24.2 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Bernadette O'Hagan | 5,773 | 12.1 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Mervyn Carrick]] | 5,482 | 11.5 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |3,017 | 6.3 | +0.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |554 |1.2 | −1.3 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Brian Price | 433 | 0.9 | −2.5 |- |scope="row" style="background:{{Natural Law Party (Ireland)/meta/color}};"| |Páirtí Dlí Nádúrtha |Jack Lyons |108 |0.2 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 9,252 | 19.4 | -16.2 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,787 | 67.8 | +0.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 70,503 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1992|Olltoghchán, 1992]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''26,824''' | '''59.0''' | '''−2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 10,661 | 23.4 | +2.9 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran | 2,777 | 6.1 | −1.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |2,541 | 5.6 | -0.3 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Collette Jones | 1,556 | 3.4 | ''N/B'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |1,120 |2.5 | −2.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 16,163 | 35.6 | -5.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 45,479 | 67.4 | +1.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 67,446 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" | Fothoghchán 1990 |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''20,547''' | '''58.0''' | '''−3.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 6,698 | 18.9 | -1.6 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Sheena Campbell | 2,033 | 5.7 | −1.7 |- |style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| |[[Ulster Independence|Neamhspleáchas Uladh]] |[[Hugh Ross]] | 1,534 | 4.3 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |2,541 | 5.6 | -0.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |1,083 |3.1 | −1.6 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Collette Jones | 1,038 | 3.1 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay | 948 | 2.7 | −3.2 |- | style="background:{{Páirtí Daonlathach Uladh/meta/color}};"| |[[Páirtí Daonlathach Uladh|PDU]] | [[Gary McMichael]] | 600 | 1.7 | ''Nua'' |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};"| |[[Páirtí Glas (RA)|Páirtí Glas]] | Peter Doran | 576 | 1.6 | ''Nua'' |- | style="background:{{Labour Coalition/meta/color}};"| |Lucht oibre Neamhspleách | [[Erskine Holmes]] | 235 | 0.6 | ''Nua'' |- | style="background:#590346;"| | [[Páirtí Daonlathach Sóisialta (RA)|PDS]] | Alistair Dunn | 154 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 13,849 | 39.1 | -1.9 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,446 | 53.4 | -12.6 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 66,377 | | |} ===1980idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1987|Olltoghchán, 1987]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''25,137 ''' | '''61.5 ''' | '''+4.6''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 8,676 | 20.5 | +3.6 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran | 3,126 | 7.4 | −2.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Mary Cook |2,487 | 5.9 | ''Nua''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |2,004 |4.7 | −0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 17,361 |41.0 | ±0.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,430 | 66.0 | −6.0 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 64,540 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Fothoghcháin Thuaisceart Éireann, 1986|Fothoghcháin 1986]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''29,311 ''' |''' 80.8''' |'''+23.9''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] | 22,333 | 61.4 | +20.4 |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 36,861 | 57.2 | −14.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,484 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1983|Olltoghchán, 1983]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''24,888 ''' | '''56.9''' | align="center" | ''' - ''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[James McDonald]] | 7,807 | 17.9 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Jim Wells]] | 4,547 | 10.4 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran |4,110 | 9.4 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |2,392 |5.5 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Tromlach | 17,081 |41.0 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,644 |72.0 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,734 | | |} == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 695mhhtw5tu88jn0gj84b2tte00zrwb 1331660 1331659 2026-11-03T11:02:29Z Conradder 34685 /* Tagairtí */ 1331660 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- | scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 ! rowspan =2 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] ! rowspan =2 | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | 2026 | Neamhspleách {{efn|group=note|name=n1|D'éirigh Lockhart as ball an pháirtí mar easaontaigh sí leis an ceannasaíocht, nauir nár chuir [[Emma Little-Pengelly]] as an [[Céad-Aire agus LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann|LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann]] mar agóid, de thairbhe rannpháirt [[Michelle O'Neill]] i léirsiú ar Bhóthar Gharbhachaidh }} |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/politics/constituencies/N06000017|teideal=Upper Bann parliamentary constituency - Election 2019|language=en-GB|dátarochtana=2026-05-26}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''20,501''' | '''41.0''' | '''-2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 12,291 | 24.6 | −3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,433 | 12.9 | +8.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 6,197 | 12.4 | −3.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,623 | 9.2 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 8,210 | 16.4 | +0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 50,045 | 60.4 | -3.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 82,856 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''22,317''' | '''43.5''' | '''+10.8''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 14,325 | 27.9 | +3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 7,900 | 15.4 | -12.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Declan McAlinden | 4,397 | 8.6 | −0.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Tara Doyle | 2,319 | 4.5 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,992 | 15.6 | +11.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,258 | 63.9 | +4.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,168 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''15,430''' | '''32.7''' | '''-1.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jo-Anne Dobson]] | 13,166 | 27.9 | +2.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Seeley]] | 11,593 | 24.6 | -0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,238 | 9.0 | -3.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Peter Lavery | 1,780 | 3.8 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{CISTA/meta/color}};"| |[[CISTA]] |Martin Kelly |460 |1.0 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Damien Harte |351 |0.7 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Amandeep Singh Bhogal | 201 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,264 | 4.8 | -3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,219 | 59.0 | +3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,060 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''14,000''' | '''33.8''' | '''-3.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU-FN]] |Harry Hamilton | 10,639 | 25.7 | +0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 10,237 | 24.7 | +3.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 5,276 | 12.8 | -0.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Brendan Heading | 1,231 | 3.0 | +0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 3,361 | 8.1 | -4.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,383 | 55.3 | -5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 74,732 | | |} ===2000idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2005|Olltoghchán, 2005]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''16,679''' | '''37.6''' | '''+8.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[David Trimble]] | 11,281 | 25.5 | −8.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 9,305 | 21.0 | −0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 5,747 | 13.0 | −1.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Alan Castle | 955 | 2.2 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |355 |0.8 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 5,398 | 12.1 | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 44,322 | 61.2 | −9.1 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 71,645 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2001|Olltoghchán, 2001]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''17,095''' | '''33.5''' | '''−10.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[David Simpson]] | 15,037 | 29.5 | +18.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Dara O'Hagan]] | 10,771 | 21.1 | +9.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 7,607 | 14.9 | −9.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |527 |1.0 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,058 | 4.0 | -15.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,037 | 70.3 | +2.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 72,574 | | |} ===1990idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1997|Olltoghchán, 1997]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''20,836 ''' | '''43.6''' | '''−15.4''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 11,584 | 24.2 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Bernadette O'Hagan | 5,773 | 12.1 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Mervyn Carrick]] | 5,482 | 11.5 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |3,017 | 6.3 | +0.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |554 |1.2 | −1.3 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Brian Price | 433 | 0.9 | −2.5 |- |scope="row" style="background:{{Natural Law Party (Ireland)/meta/color}};"| |Páirtí Dlí Nádúrtha |Jack Lyons |108 |0.2 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 9,252 | 19.4 | -16.2 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,787 | 67.8 | +0.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 70,503 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1992|Olltoghchán, 1992]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''26,824''' | '''59.0''' | '''−2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 10,661 | 23.4 | +2.9 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran | 2,777 | 6.1 | −1.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |2,541 | 5.6 | -0.3 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Collette Jones | 1,556 | 3.4 | ''N/B'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |1,120 |2.5 | −2.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 16,163 | 35.6 | -5.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 45,479 | 67.4 | +1.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 67,446 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" | Fothoghchán 1990 |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''20,547''' | '''58.0''' | '''−3.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 6,698 | 18.9 | -1.6 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Sheena Campbell | 2,033 | 5.7 | −1.7 |- |style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| |[[Ulster Independence|Neamhspleáchas Uladh]] |[[Hugh Ross]] | 1,534 | 4.3 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |2,541 | 5.6 | -0.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |1,083 |3.1 | −1.6 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Collette Jones | 1,038 | 3.1 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay | 948 | 2.7 | −3.2 |- | style="background:{{Páirtí Daonlathach Uladh/meta/color}};"| |[[Páirtí Daonlathach Uladh|PDU]] | [[Gary McMichael]] | 600 | 1.7 | ''Nua'' |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};"| |[[Páirtí Glas (RA)|Páirtí Glas]] | Peter Doran | 576 | 1.6 | ''Nua'' |- | style="background:{{Labour Coalition/meta/color}};"| |Lucht oibre Neamhspleách | [[Erskine Holmes]] | 235 | 0.6 | ''Nua'' |- | style="background:#590346;"| | [[Páirtí Daonlathach Sóisialta (RA)|PDS]] | Alistair Dunn | 154 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 13,849 | 39.1 | -1.9 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,446 | 53.4 | -12.6 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 66,377 | | |} ===1980idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1987|Olltoghchán, 1987]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''25,137 ''' | '''61.5 ''' | '''+4.6''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 8,676 | 20.5 | +3.6 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran | 3,126 | 7.4 | −2.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Mary Cook |2,487 | 5.9 | ''Nua''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |2,004 |4.7 | −0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 17,361 |41.0 | ±0.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,430 | 66.0 | −6.0 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 64,540 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Fothoghcháin Thuaisceart Éireann, 1986|Fothoghcháin 1986]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''29,311 ''' |''' 80.8''' |'''+23.9''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] | 22,333 | 61.4 | +20.4 |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 36,861 | 57.2 | −14.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,484 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1983|Olltoghchán, 1983]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''24,888 ''' | '''56.9''' | align="center" | ''' - ''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[James McDonald]] | 7,807 | 17.9 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Jim Wells]] | 4,547 | 10.4 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran |4,110 | 9.4 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |2,392 |5.5 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Tromlach | 17,081 |41.0 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,644 |72.0 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,734 | | |} == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] ==Nótaí == <references group="note"/> == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 0t1ls7130qjurn6dbpx4eqmqxalpb8l 1331663 1331660 2026-11-03T11:04:30Z Conradder 34685 /* Feisirí de Pharlaimint */ 1331663 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is toghcheantar i d[[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe]] é '''An Bhanna Uachtarach'''. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. I mí na Nollag 2019, bhí [[Carla Lockhart]] ([[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]]) tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Bhanna Uachtarach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tromlach glan ag na Tóraithe - bua rábach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1212/1098828-beo-toradh-olltoghchan-na-breataine-baruil-mhaith-ag-10-a-chlog/|date=2019-12-12|language=ga|author=Ciarán Lenoach}}</ref> Toghadh í arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> == Feisirí de Pharlaimint == {| class="wikitable sortable";" |- ! colspan="2" | Toghchán !! Portráid ||Feisire || Páirtí |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | 1983 | |[[Harold McCusker]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | Fothoghchán 1990 | [[File:David Trimble (3x4 crop).jpg|100px]] |[[David Trimble]] |[[Páirtí Aontachtach Uladh]] |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2005 | [[File:David Simpson MP.jpg|100px]] | [[David Simpson]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- | scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| | 2019 ! rowspan =2 | [[File:Official portrait of Carla Lockhart MP crop 2.jpg|100px]] ! rowspan =2 | [[Carla Lockhart]] | [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | 2026 | Neamhspleách {{efn|group=note|name=n1|Ar 2 Samhain 2026, d'éirigh Lockhart as ball an pháirtí mar easaontaigh sí leis an ceannasaíocht, nauir nár chuir [[Emma Little-Pengelly]] as an [[Céad-Aire agus LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann|LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann]] mar agóid, de thairbhe rannpháirt [[Michelle O'Neill]] i léirsiú ar Bhóthar Gharbhachaidh }} |} ==Toghcháin== === 2020idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|Olltoghchán, 2024]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2024/uk/constituencies/N05000017|teideal=Upper Bann - General election results 2024|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2026-05-21}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''21,642''' | '''45.7''' | '''+4.9''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Nelson]] | 14,236 | 30.1 | +5.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,322 | 13.3 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |Kate Evans | 3,662 | 7.7 | -4.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Malachy Quinn | 1,496 | 3.2 | -6.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,406 | 15.6 | -0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,358 | 58.3 | -0.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 81,249 | | |} === 2010idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán, 2019]] <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/politics/constituencies/N06000017|teideal=Upper Bann parliamentary constituency - Election 2019|language=en-GB|dátarochtana=2026-05-26}}</ref> |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Carla Lockhart]]''' | '''20,501''' | '''41.0''' | '''-2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 12,291 | 24.6 | −3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Eóin Tennyson]] | 6,433 | 12.9 | +8.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 6,197 | 12.4 | −3.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,623 | 9.2 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 8,210 | 16.4 | +0.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 50,045 | 60.4 | -3.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 82,856 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|Olltoghchán, 2017]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''22,317''' | '''43.5''' | '''+10.8''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 14,325 | 27.9 | +3.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Doug Beattie]] | 7,900 | 15.4 | -12.5 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |Declan McAlinden | 4,397 | 8.6 | −0.4 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Tara Doyle | 2,319 | 4.5 | +0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 7,992 | 15.6 | +11.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,258 | 63.9 | +4.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,168 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2015|Olltoghchán, 2015]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''15,430''' | '''32.7''' | '''-1.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[Jo-Anne Dobson]] | 13,166 | 27.9 | +2.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Catherine Seeley]] | 11,593 | 24.6 | -0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 4,238 | 9.0 | -3.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Peter Lavery | 1,780 | 3.8 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{CISTA/meta/color}};"| |[[CISTA]] |Martin Kelly |460 |1.0 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] |Damien Harte |351 |0.7 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Amandeep Singh Bhogal | 201 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,264 | 4.8 | -3.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,219 | 59.0 | +3.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 80,060 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2010|Olltoghchán, 2010]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''14,000''' | '''33.8''' | '''-3.8''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh agus Aontachtaithe Uladh|CAU-FN]] |Harry Hamilton | 10,639 | 25.7 | +0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 10,237 | 24.7 | +3.7 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] |[[Dolores Kelly]] | 5,276 | 12.8 | -0.2 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Brendan Heading | 1,231 | 3.0 | +0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 3,361 | 8.1 | -4.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,383 | 55.3 | -5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 74,732 | | |} ===2000idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2005|Olltoghchán, 2005]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[David Simpson]]''' | '''16,679''' | '''37.6''' | '''+8.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |[[PAU]] |[[David Trimble]] | 11,281 | 25.5 | −8.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[John O'Dowd]] | 9,305 | 21.0 | −0.1 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 5,747 | 13.0 | −1.9 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Alan Castle | 955 | 2.2 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |355 |0.8 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 5,398 | 12.1 | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 44,322 | 61.2 | −9.1 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 71,645 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2001|Olltoghchán, 2001]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''17,095''' | '''33.5''' | '''−10.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[David Simpson]] | 15,037 | 29.5 | +18.0 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |[[Dara O'Hagan]] | 10,771 | 21.1 | +9.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Dolores Kelly]] | 7,607 | 14.9 | −9.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |527 |1.0 | −0.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,058 | 4.0 | -15.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,037 | 70.3 | +2.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 72,574 | | |} ===1990idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1997|Olltoghchán, 1997]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''20,836 ''' | '''43.6''' | '''−15.4''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 11,584 | 24.2 | +0.8 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Bernadette O'Hagan | 5,773 | 12.1 | +0.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Mervyn Carrick]] | 5,482 | 11.5 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |3,017 | 6.3 | +0.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |554 |1.2 | −1.3 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Brian Price | 433 | 0.9 | −2.5 |- |scope="row" style="background:{{Natural Law Party (Ireland)/meta/color}};"| |Páirtí Dlí Nádúrtha |Jack Lyons |108 |0.2 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 9,252 | 19.4 | -16.2 |- ! colspan="3" |Ballóid | 47,787 | 67.8 | +0.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 70,503 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1992|Olltoghchán, 1992]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''26,824''' | '''59.0''' | '''−2.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 10,661 | 23.4 | +2.9 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran | 2,777 | 6.1 | −1.3 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |2,541 | 5.6 | -0.3 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Collette Jones | 1,556 | 3.4 | ''N/B'' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |1,120 |2.5 | −2.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 16,163 | 35.6 | -5.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 45,479 | 67.4 | +1.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 67,446 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" | Fothoghchán 1990 |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[David Trimble]]''' | '''20,547''' | '''58.0''' | '''−3.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 6,698 | 18.9 | -1.6 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Sheena Campbell | 2,033 | 5.7 | −1.7 |- |style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};"| |[[Ulster Independence|Neamhspleáchas Uladh]] |[[Hugh Ross]] | 1,534 | 4.3 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay |2,541 | 5.6 | -0.3 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |1,083 |3.1 | −1.6 |- |scope="row" style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};"| |[[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Páirtí Coimeádach (TÉ)]] | Collette Jones | 1,038 | 3.1 | ''Nua'' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | William Ramsay | 948 | 2.7 | −3.2 |- | style="background:{{Páirtí Daonlathach Uladh/meta/color}};"| |[[Páirtí Daonlathach Uladh|PDU]] | [[Gary McMichael]] | 600 | 1.7 | ''Nua'' |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};"| |[[Páirtí Glas (RA)|Páirtí Glas]] | Peter Doran | 576 | 1.6 | ''Nua'' |- | style="background:{{Labour Coalition/meta/color}};"| |Lucht oibre Neamhspleách | [[Erskine Holmes]] | 235 | 0.6 | ''Nua'' |- | style="background:#590346;"| | [[Páirtí Daonlathach Sóisialta (RA)|PDS]] | Alistair Dunn | 154 | 0.4 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 13,849 | 39.1 | -1.9 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,446 | 53.4 | -12.6 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 66,377 | | |} ===1980idí=== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1987|Olltoghchán, 1987]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''25,137 ''' | '''61.5 ''' | '''+4.6''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Bríd Rodgers]] | 8,676 | 20.5 | +3.6 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran | 3,126 | 7.4 | −2.0 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | Mary Cook |2,487 | 5.9 | ''Nua''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |2,004 |4.7 | −0.8 |- ! colspan="3" |Tromlach | 17,361 |41.0 | ±0.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,430 | 66.0 | −6.0 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 64,540 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Fothoghcháin Thuaisceart Éireann, 1986|Fothoghcháin 1986]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''29,311 ''' |''' 80.8''' |'''+23.9''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] | 22,333 | 61.4 | +20.4 |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 36,861 | 57.2 | −14.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,484 | | |} {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 1983|Olltoghchán, 1983]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''24,888 ''' | '''56.9''' | align="center" | ''' - ''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[James McDonald]] | 7,807 | 17.9 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |[[PAD]] |[[Jim Wells]] | 4,547 | 10.4 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] |Brendan Curran |4,110 | 9.4 | align="center" | - |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] |2,392 |5.5 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Tromlach | 17,081 |41.0 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 41,644 |72.0 | align="center" | - |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,734 | | |} == Féach freisin == * [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]] ==Nótaí == <references group="note"/> == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann}} {{stumpa}} {{DEFAULTSORT:Banna Uachtarach, An}} [[Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann]] [[Catagóir:An Bhanna Uachtarach (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 548oh5j6nyit28joxqdmpzofiorgvt5 Teimpléad:Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann 10 82375 1331661 1264694 2026-11-03T11:03:33Z Conradder 34685 An Bhanna Uachtarach -> neamhspleách 1331661 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann |state = |title = [[Liosta toghcheantair i dTuaisceart Éireann|Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann]] (18) |bodyclass = hlist |titlestyle = |group1 = [[Sinn Féin]] (7) |list1 = [[Béal Feirste Thiar (toghlach)|Béal Feirste Thiar]] • [[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]] • [[An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Theas]] • [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]] • [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha]] • [[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thiar]] • [[Ulaidh Lár (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Ulaidh Lár]] |group2 = [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] (4) |list2 = [[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]] • [[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thoir]] • [[Doire Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Doire Thoir]] • [[Loch Cuan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Loch Cuan]] |group4 = [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]](1) |list4 = [[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]] |group3 =[[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre]] (2) |list3 = [[Béal Feirste Theas agus an Dún Láir (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Theas agus an Dún Lár]] • [[An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Feabhal]] |group5 = [[Páirtí Aontachtach Uladh]] (1) |list5 = [[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]] |group6 = [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] (1) |list6 = [[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]] |group7 = Neamhspleách Aontachtach(1) |list7 = [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Thuaidh]] • [[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach]] }} 13tvhio6yx0qv2lpkoqwwl5qi4bil4y 1331662 1331661 2026-11-03T11:03:47Z Conradder 34685 1331662 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann |state = |title = [[Liosta toghcheantair i dTuaisceart Éireann|Toghcheantair Reatha Westminster i dTuaisceart Éireann]] (18) |bodyclass = hlist |titlestyle = |group1 = [[Sinn Féin]] (7) |list1 = [[Béal Feirste Thiar (toghlach)|Béal Feirste Thiar]] • [[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]] • [[An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Theas]] • [[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]] • [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha]] • [[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thiar]] • [[Ulaidh Lár (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Ulaidh Lár]] |group2 = [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] (4) |list2 = [[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]] • [[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thoir]] • [[Doire Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Doire Thoir]] • [[Loch Cuan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Loch Cuan]] |group4 = [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]](1) |list4 = [[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]] |group3 =[[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre]] (2) |list3 = [[Béal Feirste Theas agus an Dún Láir (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Theas agus an Dún Lár]] • [[An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Feabhal]] |group5 = [[Páirtí Aontachtach Uladh]] (1) |list5 = [[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]] |group6 = [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] (1) |list6 = [[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]] |group7 = Neamhspleách Aontachtach(2) |list7 = [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Thuaidh]] • [[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach]] }} 0usd9axds5z1wwjzsy0dy7j38tvdxg1 Marty Walsh 0 82950 1331533 1298981 2026-11-02T22:36:30Z TGcoa 21229 1331533 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iarMhéara ar Bhoston agus iar-Rúnaí Saothair i Rialtas Stáit Aontaithe Mheiriceá é '''Marty Walsh''' (a rugadh ar [[10 Aibreán]] [[1967]]). Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] é. Rinne Marty Walsh éacht agus an Mhéaracht Bhoston a bhuachan faoi dhó, in 2013 agus in 2017.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-e-marty-walsh-an-meara-deireanach-de-shliocht-na-ngael-in-boston/|teideal=An é Marty Walsh an Méara deireanach de shliocht na nGael in Boston?|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}</ref> Sé anois an Stiúrthóir ar Chumann Imreoirí Haca na Stát Aontaithe agus Cheanada, post mór a bhfuil pá láidir leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-as-thu-ceist-bheag-agus-ceist-mhor/|teideal=Cé as thú? Ceist bheag agus ceist mhór…|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2 Samhain 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> [[Íomhá:Martin Walsh Massachusetts House of Representatives.png|clé|mion|2005]] [[Íomhá:Marty Walsh (a).jpg|clé|mion|236x236px|2010]] == Saol == [[Íomhá:Martin J. Walsh for Mayor logo 2013.png|clé|mion|178x178px]] [[Íomhá:Here's Boston Mayor @Marty Walsh at the -DorchesterDay parade - 18602103815.jpg|clé|mion|267x267px|2015]] === Muintir === Is as [[Ros Muc]], i g[[Conamara]] in [[Éire|Éirinn]], iad a mhuintir. Is mac é Marty Walsh le John Walsh, nó John Mháirtín Tom as Caladh Mhaínse, [[Carna]], nach maireann, agus Mary Walsh, nó Mary Joe Pheadair Uí Mháille, as Ros Cíde, [[Ros Muc]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/meara-boston-marty-walsh-roghnaithe-ag-joe-biden-mar-runai-saothair/|teideal=Méara Boston Marty Walsh roghnaithe ag Joe Biden mar rúnaí saothair|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}</ref> Chuaigh siad beirt ar imirce go Meiriceá, áit ar rugadh Walsh féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/saoirse-chathair-na-gaillimhe-le-bronnadh-ar-mheara-bhostuin-marty-walsh/|teideal=Saoirse Chathair na Gaillimhe le bronnadh ar Mhéara Bhostúin Marty Walsh|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/gensocireland/docs/ireland_s_genealogical_gazette__aug_b5ea5ef03fe56c/2|teideal=Ireland's Genealogical Gazette (August 2014)|údar=7512931|language=en|work=Issuu|dátarochtana=2021-05-02}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ba é an ceannasaí iomráiteach ceardchumainn, Pádraig Mháirtin Tom – Pat Walsh –a uncail. Rugadh agus a tógadh Marty Walsh i gceantar Dorchester, Bostún. Cónaíonn a mháthair, Mary in Dorchester i gcónaí. Tá go leor daoine muintearthacha idir na Breathnaigh (as Caladh Mhaínse i gCarna) agus a ghaolta as Ros Muc in Bostún. === Ceardchumannachas === Bhí Walsh ina bhall de Cheardchumann na nOibrithe tógála, a raibh a uncail Pat i gceannas air, ó bhí sé ina dhéagóir agus d’oibrigh sé féin ar na láithreáin tógála ina óige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feachtas-tosaithe-ag-ceardchumainn-go-mbeadh-marty-walsh-ina-runai-saothair-i-rialtas-joe-biden/|teideal=Feachtas tosaithe ag ceardchumainn go mbeadh Marty Walsh ina Rúnaí Saothair i rialtas Joe Biden|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}</ref> Bhí Walsh ina cheannaire ar chónaidhm na gceardchumann tógála agus ceirde uilig i mBostún, ó 2011 go dtí 2013, sular toghadh é ina Mhéara.   === Méara === Bhí Martin Walsh insealbhaithe mar mhéara Bhoston ar an 6 Eanáir 2014. Bhí sé mar mhéara ar [[Bostún, Massachusetts|Bhostún]], [[Massachusetts]] idir 2014 agus 2021. Toghadh an polaiteoir de chuid na nDaonlathach ina mhéara ar Bhoston den chéad uair i Samhain 2013 agus atógadh é sa phost sin, le beagnach 65% den vóta, in 2017. D’éirigh leis ceangal a chothú idir aicmí go leor ina chuid feachtas – an pobal den chine dubh, muintir na hÁise agus tuilleadh.<ref name=":0" /> Sheas Walsh go láidir le himirceoirí agus bhí sé fabhrach le mionlaigh ar bhonn creidimh agus inscne agus ar cheisteanna eile a gcuirfí an branda ‘liobrálach’ orthu. Mar shampla, d'fhógair Walsh sa bhliain 2017 go mbeadh Bhoston ina áit shábháilte ag [[Imirce (daonra)|imircigh]] mídhleathacha atá ag maireachtáil faoi eagla faoi réimeas slándála an [[Donald Trump|Uachtaráin Trump]]. Le linn fheachtas Walsh i mBostún, cuireadh chun cinn é mar dhuine a raibh dul chun cinn eacnamaíochta ar cheann de na clocha móra ar a phaidrín.<ref name=":0" /> Bhí Walsh i gcroílár scannán faisnéise faoi riaradh na cathrach sa bhliain 2020, an scannán ''City Hall.''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=City Hall|url=https://www.imdb.com/title/tt12094720/|publisher=Ford Foundation - Just Films, ITVS, PBS|date=2020-10-21|coauthors=Marty Walsh|author=Frederick Wiseman}}</ref> Tá Marty Walsh páirteach i go leor de radharcanna an scannáin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/meara-boston-marty-walsh-i-gcroilar-scannan-faisneise-nua/|teideal=Méara Boston Marty Walsh i gcroílár scannán faisnéise nua|údar=Ciarán Ó Cualáin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}</ref> Ag searmanas cathartha i gCathair na Gaillimhe sa bhliain 2018, bronnadh saoirse na cathrach ar Mhéara Bhoston Marty Walsh.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Saoirse na Gaillimhe bronnta ar Marty Walsh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0511/962900-saoirse-na-gaillimhe-bronnta-ar-marty-walsh/|date=2018-05-11|language=en|author=Nuacht RTÉ}}</ref>[[Íomhá:Vice President Harris Swears In Marty Walsh as Secretary of Labor.webm|clé|mion|177x177px|insealbhú Walsh ar 23 Márta 2021 mar Rúnaí Saothair na Stát Aontaithe]] [[Íomhá:Cabinet of President Joe Biden in April 2021 (cropped).jpg|clé|mion|177x177px|airí rialtais Biden]] [[Íomhá:Marty Walsh And Gina McCarthy Explain American Jobs Plan Terms.webm|clé|mion|177x177px|Físeán : Marty Walsh & Gina McCarthy, 2021]] [[Íomhá:Marty Walsh speaking at Gavin Foundation's 2025 Road to Recovery Gala (54502305570).jpg|clé|mion|177x177px|Gavin Foundation, 2025]] === Rúnaí Saothair === Dlúthchairde iad Marty Walsh agus Joe Biden. Mar shampla, tháinig Biden in aon turas go Bostún in Eanáir 2017 go mbeadh sé ina aoi speisialta ag insealbhú Walsh don dara téarma Méarachta sa gcathair.  Dúradh go forleathan ag an am go raibh baint mhór ag Walsh leis an mbua a bhí ag Joe Biden sna réamhthoghcháin Dhaonlathacha in Massachusetts. (Bhí tuairimíocht láidir ann tráth go raibh a shúil ag Marty Walsh ar thoghchán na hUachtaránachta).<ref name=":1" /> Fuair Walsh aitheantas mór náisiúnta nuair, ar 7 Eanáir 2021, ba é rogha [[Joe Biden]] mar Rúnaí Saothair na Stát Aontaithe. Bhí le Walsh déileáil le coinníollacha sábháilteachta agus sláinte oibrithe na tíre. Agus ceist an bhunphá in aghaidh na huaire d’oibrithe le láimhsiú (bhí iarracht ar bun le dlí náisiúnta a chur i bhfeidhm).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taobh-eile-den-doras-againn-fein-muintir-mhaigh-eo-meara-boston-an-bhroduil-as-bua-biden/|teideal=‘An taobh eile den doras againn féin – muintir Mhaigh Eo’ – Méara Boston ‘an-bhródúil’ as bua Biden|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-05-02}}</ref> Tugadh moladh mór do Walsh faoin gcaoi a ndearnadh stailc thraenach ar fud na Stát a sheachaint. D'éirigh sé as a phost ar 11 Márta 2023. === Postanna eile === Sa bhliain 2023, bhí Cumann Imreoirí Haca na Stáit Aontaithe agus Cheanada sa tóir ar cheannasaí agus chuathas sa tóir ar Marty Walsh. Cuireadh tairiscint mhór os a chomhair – $3.5 milliún sa mbliain. In 2024, bhí Walsh ainmnithe ag Joe Biden do shuíochán Gobharnóra sna seirbhísí náisiúnta poist (dualgas páirtaimseartha a bhaineann le jab an Ghobharnóra Poist). === Pearsanta === Cónaíonn Marty Walsh agus a pháirtí, Lorrie, i Lower Mills i mBostún agus caitheann sé corrthréimhse freisin sa teach atá acu in [[Cape Cod]]. == Féach freisin == * [[Joseph E. Brennan (Maine)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Walsh, Marty}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Daoine as Bostún]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha den 20ú haois]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha den 21ú haois]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] 6wpycw8a325exzeqyr75z1tgxcjrb26 Kenzo Kitakata 0 83562 1331553 1273236 2026-11-02T23:58:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331553 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Úrscéalaí Seapánach is ea '''Kenzo Kitakata''' (北方 謙三 - Kitakata Kenzō) (r. 26 Deireadh Fómhair 1942) agus iomrá air de bharr a chuid scéinséirí.<ref>http://talent.yahoo.co.jp/pf/profile/pp5504|title=北方謙三{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - プロフィール - Yahoo!検索（人物)</ref><ref>http://www.yomiuri.co.jp/adv/chuo/dy/people/20100212.htm: Passion for the grandeur of Chinese history, a continuing dream: Mr. Kenzo Kitakata, Writer: The Daily Yomiuri, ChuoOnline</ref> Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Chuo agus bhí sé ina Uachtarán ar Scríbhneoirí Scéinséirí Mistéire na Seapáine idir na blianta 1997 agus 2001. ==Beatha== Rugadh é i gCathair Karatsu i Maoracht Saga. Chuaigh sé isteach i nDámh an Dlí in Ollscoil Chuo<ref>http://www.yomiuri.co.jp/adv/chuo/dy/people/20100212.htm: Passion for the grandeur of Chinese history, a continuing dream: Mr. Kenzo Kitakata, Writer: The Daily Yomiuri, ChuoOnline</ref> nuair a bhí gluaiseacht radach na mac léinn i mbarr a réime. D’fhoilsigh sé scéal liteartha san iris "Shincho" (Márta 1970) agus é ina mhac léinn. Bhain sé céim amach sa bhliain 1973 agus ón mbliain 1981 amach chrom sé ar scéalta bleachtaireachta a scríobh. Tháinig éileamh ar a shaothair agus sa bhliain 1983 rinne Yutaka Mizutani agus an stiúrthóir Eiichi Kudo scannán d’úrscéal leis. Lean roinnt scannán eile é. Sa bhliain 1989 thosaigh sé ag foilsiú úrscéalta stairiúla agus bhain Duais Shizuka Ryozaburo dá bharr. Tá a lán duaiseanna eile faighte aige ó shin. ==Aistriúcháin Bhéarla== * ''Ashes'' (''Bō no Kanashimi'' i Seapáinis), aistrithe ag Emi Shimokawa (Vertical, 2003)<ref>http://www.vertical-inc.com/books/ashes.html</ref> * ''Winter Sleep'' (''Fuyu no Nemuri'' i Seapáinis), aistrithe ag Mark Schilling (Vertical, 2005)<ref>http://www.vertical-inc.com/books/wintersleep.html</ref> * ''The Cage'' (''Ori'' i Seapáinis), aistrithe ag Paul Warham (Vertical, 2006)<ref>http://www.vertical-inc.com/books/cage.html</ref> * ''City of Refuge'' (''Nogare no Machi'' i Seapáinis), aistrithe ag Y.T. Horgan (Vertical, 2012)<ref>http://www.vertical-inc.com/books/cityofrefuge.html</ref> ==Duaiseanna agus ainmniúcháin== * 1982 – Duais Chumann Fhicsean Eachtraíochta na Seapáine: ''Nemuri Naki Yoru'' (''Oíche gan Chodladh'') * 1983 – Duais Yoshikawa Eiji do Scríbhneoirí Nua: ''Nemuri Naki Yoru'' (''Oíche gan Chodladh'') * 1983 - Duais Chumann Fhicsean Eachtraíochta na Seapáine: ''Ori'' (''An Cás'') * 1985 – Duais Scríbhneoirí Scéinséirí na Seapáine: ''Kawaki no Machi'' (''Cathair an Tarta'') * 1991 – Duais Shibata Renzaburo: ''Hagun no Hoshi'' (''Alkaid'') * 2004 - Duais Litríochta Yoshikawa Eiji: ''Yōkashō'' * 2006 – Duais Ryōtarō Shiba: ''Suikoden'' * 2009 – Gradam Saoil Scríbhneoirí Scéinséirí na Seapáine ==Liosta leabhar== * ''Chōshō Harukanari'' 弔鐘はるかなり, 1981 * ''Nogare no Machi'' 逃がれの街, 1982 * ''Kusari'' 鎖, 1983 * ''Manatsu no Sōretsu'' 真夏の葬列, 1983 * ''Au ni wa Tōsugiru'' 逢うには、遠すぎる, 1983 * ''Ori'' 檻, 1983 * ''Tomo yo, Shizuka ni Nemure'' 友よ、静かに瞑れ, 1984 * ''Kimi ni Ketsubetsu no Toki o'' 君に訣別の時を, 1984 * ''Kawaki no Machi'' 渇きの街, 1984 * ''Kako Rimembā'' 過去 リメンバー, 1984 * ''Are wa Maboroshi no Hata Datta no ka'' あれは幻の旗だったのか, 1984 * ''Yagate Fuyu ga Owareba'' やがて冬が終われば, 1984 * ''Yoru yori Tōi Yami'' 夜より遠い闇, 1984 * ''Asu Naki Machikado'' 明日なき街角, 1985 * ''Kuroi Doresu no Onna'' 黒いドレスの女, 1985 * ''Retsujitsu'' 烈日, 1985 * ''Futari dake no Kunshō'' 二人だけの勲章, 1985 * ''Sabi'' 錆, 1985 * ''Yoru yo Omae wa'' 夜よおまえは, 1985 * ''Warera ga Toki no Kagayaki'' われらが時の輝き, 1986 * ''Furueru Tsume'' ふるえる爪, 1986 * ''Tamashii no Kishibe'' 魂の岸辺, 1986 * ''Kiba'' 牙, 1986 * ''Fuyu koso Kemono wa Hashiru'' 冬こそ獣は走る, 1986 * ''Gyakkō no Onna'' 逆光の女, 1987 * ''Yoru no Owari'' 夜の終り, 1987 * ''Gusha no Machi'' 愚者の街, 1987 * ''Hyōteki'' 標的, 1987 * ''Itsuka Toki ga Nanji o'' いつか時が汝を, 1988 * ''Kaenju'' 火焔樹, 1989 * ''Kizu Darake no Maseratti'' 傷だらけのマセラッティ, 1989 * ''Aki Hoteru'' 秋ホテル, 1990 * ''Bō no Kanashimi'' 棒の哀しみ, 1990 * ''Mizuiro no Inu'' 水色の犬, 1991 * ''Sabita Bui'' 錆びた浮標, 1992 * ''Omei no Hiroba'' 汚名の広場, 1993 * ''Yakusoku'' 約束, 1994 * ''Waga Sakebi Tōku'' わが叫び遠く, 1994 * ''Soshite Kare ga Shinda'' そして彼が死んだ, 1994 * ''Yukidomari'' 行きどまり, 1994 * ''Kare ga Ōkami datta Hi'' 彼が狼だった日, 1995 * ''Saikai'' 再会, 1995 * ''Fuyu no Nemuri'' 冬の眠り, 1996 * ''Yoru o Machinagara'' 夜を待ちながら, 1999 * ''Hakujitsu'' 白日|}}, 1999 * ''Gitai'' 擬態, 2001 * ''Baien'' 煤煙, 2003 ===Cnuasaigh ghearrscéalta=== * ''Kiro'' 帰路, 1988 * ''Itsuka Hikari wa Nioite'' いつか光は匂いて, 1993 * ''Kōsu Agein'' コースアゲイン, 2002 == Tagairtí == {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/573-kenzo-kitakata Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200952/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/573-kenzo-kitakata |date=2016-03-03 }} at J'Lit Books from Japan {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20180225060455/http://www.jlpp.go.jp/en/works/01_10.html Synopsis of ''The Cage''] at JLPP (Japanese Literature Publishing Project) {{en icon}} {{Síol}} {{DEFAULTSORT:Kitakata,Kenzo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Seapánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]] ht3syy55far7e20kwne2olg93yi9viw Millennium Bridge, Eabhrac 0 83622 1331558 1131745 2026-11-03T00:26:14Z Anonymous8245 62956 /* */ 1331558 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is droichead i lár Bhaile [[Eabhrac]] é '''Droichead na Mílaoise''' ([[Béarla]]: ''Millennium Bridge''). Is droichead do choisithe agus rothaithe é a ritheann thar an abhainn Ouse. Tá an droichead déanta as cruach agus osclaíodh é sa bhliain 2001. ==Naisc sheachtracha== *[http://www.lusas.com/case/bridge/york.html] *[http://www.yorkpress.co.uk/news/15116063.Archive__The_opening_of_Millennium_Bridge_in_York] {{síol}} [[Catagóir:Droichid]] sne8ayiyx6gce6przvg6ecknk55abh2 Mary Mulvihill 0 85526 1331595 1243809 2026-11-03T03:39:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331595 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'eolaí, láithreoir teilifíse, láithreoir raidió, údar agus oideachasóir Éıreannach í</span>''' Mary Mulvihill''' (1 Meán Fómhair 1959 – 11 Meitheamh 2015). Bhunaigh sí, agus bhí sí mar an chéad chathaoirleach de, [[Women in Technology and Science]] (WITS), agus creidtear gur ceannródaí í sa réimse cumarsáid eolaíochta in [[Éire|Éirinn]]. Bhí sí le feiceáil i liosta ''Silicon Republic'' '100 Top Women in STEM'.<ref>{{Cite news|teideal=Science pioneer, and a friend, Mary Mulvihill RIP|url=https://www.siliconrepublic.com/life/a-pioneer-in-science-communications-and-a-friend-mary-mulvihill-rip|work=Silicon Republic|dáta=2015-06-12|dátarochtana=2018-09-10|language=en-GB|údar=Ann O’Dea}}</ref> == Saol a hóige == Rinne Mulvihill staidéar i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]], áit a raibh sí tofa mar Scoláire i 1979, agus a bhain sí céim géineolaíochta amach i 1981. I ndiaidh sin, thuil sí céim mháistreachta i staitisticí i 1982 i gColáiste na Tríonóide. Go dtí 1987, d'oibrigh sí mar Oifigeach [[Taighde]] le haghaidh An Foras Taluntais (Teagasc an t-ainm atá air anois). D'fhreastail sí ar [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] ina dhiaidh sin chun staidéar a dhéanamh ar [[iriseoireacht]], agus bhain sí amach dioplóma i 1988. == Gairm == D'oibrigh Mulvihill go príomha mar saoroibrí féinfhostaithe, mar scríbhneoir, mar chraoltóir, agus ag forbairt na hacmhainne ar líne ag Ingenious Ireland agus na turais siúlóide acu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.com/colm-mulcahy/ingenious-mary_b_7611822.html|teideal=Ingenious Mary: Innovative Irish Science Journalist Leaves a Formidable STEM Legacy|údar=Colm Mulcahy|dáta=2015-06-23|language=en-US|work=Huffington Post|dátarochtana=2018-09-10}}</ref> Bhí sí ar Chomhairle Bitheitice na hÉireann, agus mar chomhalta comhairle den Industrial Heritage Association of Ireland.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://ingeniousireland.ie/mary-mulvihill/more-about-mary/|teideal=More about Mary {{!}} Ingenious Ireland|language=en-US|work=ingeniousireland.ie|dátarochtana=2018-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129223043/http://ingeniousireland.ie/mary-mulvihill/more-about-mary/|archivedate=2018-01-29}}</ref> === Craolacháin === Bhí Mulvihill mar an gcruthaitheoir agus óstach ar roinnt sraith eolaíochta do [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] Raidió 1 agus Lyric FM.<ref>{{Cite news|teideal=Pioneering science journalist Mary Mulvihill dies aged 55 - Independent.ie|url=https://www.independent.ie/irish-news/pioneering-science-journalist-mary-mulvihill-dies-aged-55-31297946.html|work=Independent.ie|dátarochtana=2018-09-10|language=en}}</ref> Bhunaigh sí dhá cheann de na sraith raidió ar bhailiúcháin [[Garraithe Náisiúnta na Lus (Éire)|Garraithe Náisiúnta na Lus]], ''Washed, Pressed and Dried'' (2007),<ref name="Jebb">{{Luaigh foilseachán|last=Jebb|first=Matthew|date=2012|url=https://www.bgci.org/resources/article/0707/|title=Dreaming of sheep-eating plants|journal=Botanic Gardens Conservation International|volume=9|issue=1|accessdate=9 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204601/https://www.bgci.org/resources/article/0707/ |date=4 Márta 2016 }}</ref> agus ar Mhúsaem Stair an Dúlra, ''Chopped, Pickled, and Stuffed'' (2006). Is de bharr a cuid oibre le craolacháin a fhorbair sí sraith turais siúlóide i mBaile Átha Cliath, bunaithe ar stair eolaíochta.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|teideal=Six Super Dublin Walking Tours by Locals, For Locals|url=http://lovindublin.com/dublin/six-super-dublin-walking-tours-locals-locals|dátarochtana=2018-09-19|language=en}}</ref> Bhí na turais seo ar fáil mar phodchraoltaí freisin. Cuirtear ''Dublin By Numbers'' ar ceann de na turais a fhorbair sí, le cabhair [[Institution of Engineers of Ireland]], le béim ar na háiteanna i mBaile Átha Cliath a bhaineann leis an matamaitic. Taispeánann an suíomh idirlíon atá ceangailte leo an nasc idir áiteanna stairiúla agus STEM in Éirinn, chomh maith le suíomhanna tábhachtachta de réir éiceolaíochta agus seandálaíochta.<ref>{{Cite news|teideal=Offaly Independent - Birr telescope named one of Ireland's seven wonders|url=https://www.offalyindependent.ie/news/roundup/articles/2012/06/01/4010722-birr-telescope-named-one-of-irelands-seven-wonders|work=Offaly Independent|dátarochtana=2018-09-19|language=en}}</ref> D'fhorbair Mulvihill turais fuaime den chineál céanna, i gcomhar le Matthew Jebb ar son Gharraithe Náisiúnta na Lus. === Mná i dTeicneolaíocht agus san Eolaíocht === Bhí Mulvihill i bhfách go mór leis an [[eolaíocht]], teicneolaíocht, innealtóireacht agus matamaitic (STEM), go háirithe ar stair agus beathaisnéisí mná atá páirteach i STEM.<ref name=":0" /> Bhunaigh sí an grúpa Women in Technology and Science (WITS) i 1990, agus bhí sí mar chéad cathaoirleach an eagraíocht. Is grúpa abhcóideacht agus líonrú le haghaidh mná i STEM in Éirinn é WITS.<ref name=":1" /> Ceann na n-acmhainní a soláthraíonn WITS ná clár de mhná na hÉireann i STEM a bhfuil suim acu freastal ar boird agus ar painéil gairmiúla nó comhdháil.<ref>{{Cite news|teideal=Farewell Mary Mulvihill, great champion of Irish science|url=https://www.irishtimes.com/business/technology/farewell-mary-mulvihill-great-champion-of-irish-science-1.2253421|work=The Irish Times|dátarochtana=2018-09-19|language=en-US}}</ref> In 2014, sheol sí an taispeántas ''SeaScience'' agus Exploration Zone ag [[Músaem Cathrach na Gaillimhe]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.nuigalway.ie/about-us/news-and-events/news-archive/2014/november2014/seascience-comes-to-galway-city-museum.html|teideal=SeaScience comes to Galway City Museum|language=en|work=www.nuigalway.ie|dátarochtana=2018-09-19}}</ref> === Scríobhneoireacht === Ba chomheagarthóir an iris ''Technology Ireland'' de chuid [[Enterprise Ireland]] í Mulvihill, a fhoilsítí gach dara mí. Bhí sí ina scríbhneoir rialta ar ''[[The Irish Times]] ''chomh maith. Scríobh sí roinnt leabhair, agus d'eagraigh sí dhá imleabhar ar beathaisnéisí stairiúla na mban i STEM ar son WITS. Le haghaidh a cuid leabhar, ''Ingenious Ireland: A County-by-County Exploration of Irish Mysteries and Marvels.'', fuair sí an gradam ''Irish National Science and Technology Journalist of the Year 2002-3'', a rinne na breithiúna cur síos ar mar "a meticulously researched and hugely impressive book." Bhuaigh sí an gradam ''IBM Science Journalist of the Year'' leis an leabhar seo freisin.<ref>{{Cite news|teideal=7 Dublin curiosities that tell of capital's inventive past|url=http://www.thejournal.ie/7-dublin-curiosities-that-tell-of-capitals-inventive-past-575792-Sep2012/|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2018-09-19|language=en|údar=Susan Daly}}</ref> * Mulvihill, M. (ed) (1997). ''Stars, Shells, & Bluebells: Women Scientists and Pioneers.'' Dublin: Women in Technology and Science (WITS). * Mulvihill. M. (2002). ''Ingenious Ireland: A County-by-County Exploration of Irish Mysteries and Marvels.'' Dublin: Town House. * Mulvihill, M. (ed) (2009). ''Lab Coats and Lace.'' Dublin: Women in Technology and Science (WITS). * Mulvihill, M. (2009). ''Drive Like a Woman, Shop Like a Man.'' Dublin: New Island Books. * Mulvihill, M. (2012). ''Ingenious Dublin.'' r-leabhar: Ingenious Ireland. Ba bhlagálaí í Mulvihill chomh maith, agus bhí sí páirteach sa tionscnamh 'Women Invent' de chuid ''Silicon Republic'' ina chruthaigh sí liosta d'aireagóirí ban na hÉireann is fearr agus spreagadh daoine óige chun vótáil ar an gceann is fearr leo. == Saol pearsanta == Bhí Mulvihill pósta leis an bhfisiceoir teoiriciúil Albanach Brian Dolan ó Ollscoil Mhaigh Nuad. Fuair sí bás ar 11 Meitheamh 2015, nuair a bhí sí 55 bliain d'aois. Rinne WITS ceiliúradh 25 Bliain ar an 3 Samhain 2015 le [http://witsireland.com/events/?event_id=16 léacht i gcuimhne di] agus le léacht eile in onóir di ag Scoil Samhraidh [[Robert Boyle]] 2005 i [[Lios Mór|Lios Mór, Contae Phort Láirge]]. I 2016 bhunaigh teaghlach agus cairde Mary Mulvihill an 'Mary Mulvihill Memorial Award' chun comóradh a dhéanamh ar a cuid oibre le hiriseoireacht eolaíochta agus le cumarsáide eolaíochta. Beidh an gradam bronnaithe ag mac léinn in institiúid ardoideachais in Éirinn a léiríonn an 'fiosracht, cruthaitheacht agus  samhlaíocht scéalaíochta' is fearr<ref>[https://www.siliconrepublic.com/innovation/mary-mulvihill-memorial-award Mary Mulvihill science journalism award now open for entries] by Gordon Hunt, Siliconrepublic.com, 2 November 2016</ref> == Tagairtí == {{reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Mulvihill, Mary}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1959]] [[Catagóir:Básanna in 2015]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] f7qxvrkbr7y0l23bonwtfbggxb9pj3b Na focail is faide sa Ghaeilge 0 85668 1331617 1255954 2026-11-03T05:59:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331617 wikitext text/x-wiki Is iad seo na '''focail is faide sa Ghaeilge'''. An focal is faide dá bhfuil sa bhunachar téarmaíochta [[téarma.ie]] ná: ''[[DDT|déchlóraidéfheiniltríchlóireatán]]''. Tá 32 carachtar ann. Is é an Béarla atá air ná dichlorodiphenyltrichloroethane, nó DDT mar is fearr aithne air. Seans gurb é 'príomhghrianghrafadóireacht' an focal is faide ar téarma.ie nach mbaineann leis an gceimic. Tá focail fhada eile ann, leis. * maighnéadaihidridinimic * steirnicléideamastóideach * glúcacortacaistéaróideach * leasphríomhfheidmeannach * [[aerghrianghrafadóireacht]] Seo roinnt as liosta gaelspell. * tarraingeoireachtaí * ardteistiméireachtaí * ghearr-chlóscríobhaí * paraimhíochaineoirí * neamhchoinbhinsiúnaí * leictreaphlátálfaidís * d'fhótachóipeálfaidís * thimpeallghearrfaidís * phríomhghníomhaireachtaí * dhí-ocsairibeanúicléasaigh * bhfrithsceimhlitheoireachta * ghearr-chlóscríbhneoireachta FGB neamhchorrabhuaiseach = nonchalant, self-possessed, unperturbed Na focail is faide sa Ghaeilge gan an litir chéanna ann faoi dhó: contaebhuirg, múnlóireacht, fondúireacht, prionsúlacht (nó fiú "bprionsúlacht"). Má cheadaítear a/á, e/é, srl. san fhocal céanna, is é "béalscrúduithe" (nó "mbéalscrúduithe") is faide. ==Focail níos sine== LEIDHBREIPSGÍSEINGEALLÚTOISDIOGH https://web.archive.org/web/20191211175654/http://dil.ie/6608 FIANAMAILECHARADHARTAI https://web.archive.org/web/20191211175658/http://dil.ie/21952 Is cosúil ón gcur síos i bhFoclóir eDil gur geáitsíocht filíochta agus carnadh siolla faoi ndear iad. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:focail is faide sa Ghaeilge, Na}} [[Catagóir:Gramadach na Gaeilge]] kkgnci1wtotgjt23a7c4y2dkyuvcylk Midhir 0 85897 1331600 1240343 2026-11-03T04:38:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331600 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba é '''Midhir''' nó '''Mír'''<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Liam Mac Uistín|date=1979|url=|title=Mír agus Éadaoin|journal=|volume=|issue=|publisher=An Gúm}}</ref> ([[Sean-Ghaeilge]]: '''Midir''') mac [[Daghdha]] na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]]. Agus na Tuatha Dé Danann cloíte ag [[Míl Easpáine|Clann Mhíle]], chuaigh sé chun cónaí i n-[[aos sidhe]] Bhrí Léith (a chreidtear gur Cnoc [[Ardach, Contae an Longfoirt|Ardaigh]], [[Contae an Longfoirt]], é). Sa chéad Athleagan de [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], ba é Midhir Bhrí Léith "mac Induín mac Échtach mac Etarlam".<ref>''Lebor Gabála Érenn'' §77</ref> ==Sanasaíocht== B'fhéidir go bhfuil an t-ainm Midhir fréamhaithe ón bhfocal Sean-Ghaeilge ''midithir'', le ciall "breitheamh".<ref>Midithir ar [http://www.smo.uhi.ac.uk/sengoidelc/duil-belrai/lorg.php?facal=midithir&seorsa=Gaidhlig In Dúil Bélrai - gluais Sean-Ghaeilge]</ref><ref>Midithir ar [http://dil.ie/32192 eDIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206024903/http://dil.ie/32192 |date=2021-12-06 }}</ref> ==''Tochmarc Étaíne''== {{main|Tochmharc Éadaoine}} Is príomhphearsa é Midhir sa seanscéal ''Tochmharc Éadaoine'', a léimeann trí na tréimhsí, ó ré na dTúath Dé Danann go ré [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Eochaidh Aireamh]]. Ba í [[Fuamnach]] bean chéile Mhidhire, ach thit sé i ngrá le h[[Éadaoin]], agus le cabhair ón a mhac altrama agus leasdeartháir, [[Aonghas]], rinneadh a bhean chéile nua di. Spreagadh fonn díoltais i bhFuamach uirthi, ag cur líon mór náire uirthi. I ndeireadh na dála, i riocht snáthaide móire, thit Éadaoin i ndeoch mná, agus athrugadh í. Phós sí an t-ardrí, Eochaidh Aireamh. Níor ghéill Midhir, ach a mhalairt. Rinne sé iarracht a bhean chéile a thrabhairt abhaile leis. Thug sé dúshlán don rí, [[ficheall]] a imirt. Bhuaigh Eochaidh gach cluiche ach an ceann deireanach. Bhuaigh Midhir agus d'éiligh mar dhuais póg ó Éadaoin. Sheas Eochaidh lena fhocal agus lig sé do Mhidhir an póg, ach d'iompraigh Midhir é féin agus Éadaoin ina riocht ealaí agus d'eitil amach tríd an simléar. Shocraigh Eochaidh a bhean a tharrtháil agus chuaigh sé ar a dtóir. Midhir turned fifty women i riocht Éadaoine, agus lig sé don rí ach rogha amháin. D'imigh drochrath ar Eochaid agus roghnaigh sé a iníon féin, agus chaill Éadaoin. ==I scéalta eile== Sa scéilín ''[[Aigidecht Aitherni]]'' ("Aíocht Athirne"), insítear gur tháinig [[Athirne]] go Brí Léith, ag troscadh i gcoinne Midhire, chun a bheireadh a thrí [[Grús|ghrús]] a sheasadh ag a dhoras agus dhiúltaíodh cead isteach do chách á iarradh. Ina theannta sin: ''"Any of the men of Ireland who saw them could not face equal combat on that day."<ref>''Aigidecht Aitherni'', aistr. John Carey.</ref> Sa scéal [[Tochmharc Treablainne]], chuir Midhir isteach ar [[Fraoch|Fhraoch]] agus é ag iarraidh bheith ag suirí le Treabhlann. Deirtear gurbh é Midhir athair duine de chlann [[Macha]], chomh matt le [[Bri Bruachbrecc]].<ref>[https://archive.org/stream/revueceltique16pari#page/78/mode/1up Revue Celtique]</ref>. Sa [[Dinnseanchas]], deirtear gurbh athair altrama [[Aonghas]] é Midhir.<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/T106500D/index.html CELT]</ref> ==Príomhfhoinsí== * ''[[Tochmarc Étaíne]]'' ("The Wooing of Étaín"), aistr. J. Gantz. ''Early Irish Myths and Sagas''. Londain: Penguin Books, 1981. {{ISBN|0-14-044397-5}}. * ''[[Aigidecht Aitherni]]'' ("Aíocht Athirne"), eag. agus aistr. Rudolf Thurneysen, "Zu irischen Texten. I. Athirne von seiner Ungastlichkeit geheilt." [[ZCP]] 12 (1918): ll. 389-9 * ''Aigidecht Aitherni'', eag. agus aistr. Kuno Meyer, "The Guesting of Athirne." ''Ériu'' 7 (1914): ll. 1-9 * ''Aigidecht Aitherni'', eag. R. Thurneysen, "A third copy of the Guesting of Athirne." ''Ériu'' 7 (1914): ll. 196-9 (eagrán dioplómaitiúil) * ''Aigidecht Aitherni'', aistr. John Carey, "Athairne's Greediness." In ''Celtic Heroic Age'', eag. J.T. Koch agus J. Carey. 3ú eag. Aberystwyth, 2000. * ''Aigidecht Aitherni'', MSS: *# [[Leabhar Laighneach|LL]], lch. 117a *# MS Harleian 5280, lch. 77 (alt 66) *# [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[23 N 10]], ll.&nbsp;15–16. * ''[[Tochmarc Treblainne]]'', eag. Kuno Meyer, "Tochmarc Treblainne." ZCP 13 (1921): ll. 166-75; * ''Tochmarc Treblainne'', aistr. R. Jennings, "A translation of the ''Tochmarc Treblainne''." ''Emania'' 16 (1997): ll. 73-8. * Uhlich, Jurgen. "Einige britannische Lehnnamen im Irischen: Brenainn (Brenden), Cathair/Cathaer und Midir." [[ZCP]] 49-50 (1997–98): 878-97. ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] j7ksyhvo4ul8f01nbbh4i3ksur7x638 Lao mac Rianghabhra 0 85898 1331559 1220888 2026-11-03T00:29:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331559 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa [[Rúraíocht]], carbadóir agus dlúthchara an laoich, [[Cú Chulainn]] ab ea '''Lao mac Rianghabhra''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Láeg''' nó '''Lóeg mac Ríangabra'''<ref>[dil.ie/30483 lóeg (b)] ar eDIL, each uisce</ref><ref>[http://dil.ie/35219 rían (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008140011/http://dil.ie/35219 |date=2019-10-08 }} ar eDIL, muir; [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/rian rian 6] ar teanglann.ie FGB</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/gabhar gabhar<sup>2</sup>] ar teanglann.ie FGB, capall (bán); gabhra lir</ref>). Ba iad [[Liath Macha agus Dub Sainglend]] a chapaill. [[Íomhá:Cuchulain in Battle.jpg|mion|links|Cú Chulainn agus a charbadóir Lao]] Fuair Lao máistreacht ar na trí ''[[búada aradnachta]]'': léim thar boilg (bearna, claí), ''foscul n-diriuch'', agus lascadh na fuipe. Agus é i mbun troda, thógadh sé leis ionar de leathar fia, caol agus éadrom ionas nach srianfaí a gluaiseacht; brat draíochta cleite; clogad ornaithe; agus banda dearg cinn, suaitheantas an charbadóra. Chosnaíodh sé na capaill i bhfeisteas iarainn, agus chóiríodh sé an carbad le corráin agus sleánna de gach saghas. De ráiteas draíochta, dhéanadh sé dofheicthe an carbad.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;967.</ref> Sa ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', agus Cú Chulainn ag dul i léig ina chomhrac aonair le [[Ferdia]], rinne Lao magadh faoi chun é a spreagadh. Agus a riastradh dúisithe ann, shín Lao amach chuige sleá an bháis, an ''[[Gáe Bulg]]'', lena mharaigh sé a chéile comhraic. Sa scéal ''[[Searg Chú Chulainn]]'', chuaigh Láeg go dtí [[Mag Mell]] in éineacht le [[Lí Ban]], deirfiúr [[Fand|Faind]], agus rinne sé cur síos flaithiúileach ar an áit agus é fillte abhaile. Sa scéal [[Anbhás Chú Chulainn]], bhí an-fhadhb ag Lao na capaill a chuir faoi úim, agus colg ag teacht orthu, a chapall dílis [[Liath Macha agus Dub Sainglend|Liath Macha]] ach go háirithe. Thuig Lao gur thuar é sin agus thug sé rabhadh dá thaoisigh roimh a dturas go dtí Muirtheimhne, baile Chú Chulainn. Insítear sa sliocht ''Brisleach Mhór Maighe Muirtheimhne'' gur maraíodh Lao le sleá Chú Chulainn féin (caite ag [[Lugaid mac Con Roí]]), toisc gur gá de bharr [[glámh dícheann|gláimhe dhícheann]] an sleá a thabhairt dá naimhde.<ref>Ingeborg Clarus: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt,'' lch.&nbsp;176&nbsp;f.</ref> ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' 2., korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Ingeborg Clarus]]: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter, Düsseldorf u. a. 1991, ISBN 3-530-70014-2, S.&nbsp;290&nbsp;ff. (2. Auflage. Patmos, Düsseldorf 2003, ISBN 3-491-69109-5). * [[Bernhard Maier (Religionswissenschaftler)|Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (= ''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. ==Féach freisin== * [https://celt.ucc.ie/published/G301021/Tochmarc Emire la Coinculaind]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://celt.ucc.ie/published/G301021/text010.html alt 9] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * Searg Chú Culainn ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] oaa8rz6eqetnsmz86g7j81t5y7we7hk Eochaidh Aireamh 0 85980 1331413 1201061 2026-11-02T16:58:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331413 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa [[Rúraíocht]] agus [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba [[Ard-Rí na hÉireann]] é '''Eochaidh Aireamh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Eochu''' nó '''Eochaid Airem''') ("treabhdóir"),<ref>[http://dil.ie/1926 Airem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128091344/http://www.dil.ie/1926 |date=2017-11-28 }} ar eDIL</ref> mac Fionn. ==Achar ama== Tháinig sé i gcoróin i ndiaidh bás a dhearthár, [[Eochaidh Feidhil]], agus bhí sé i réim ar feadh dhá nó cúig bliana déag (ag brath ar fhoinse), go dtí gur dhóigh [[Sigmall Sithienta]] chun báis é. Tháinig [[Eterscél Mór]] i réim ina dhiaidh. I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim: * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': i rith deachtóireacht [[Julius Caesar]] (48–44 RC).<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 299.</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' le [[Seathrún Céitinn]]: 82–70 RC,<ref>[[Seathrún Céitinn]], ''Foras Feasa ar Éireann'' [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text047.html 1.37].</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 131–116 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text023.html M5069-5084].</ref> ==''Tochmharc Éadaoine''== {{main|Tochmharc Éadaoine}} Tá tionchar mór ag Eochaidh sa seanscéal ''[[Tochmharc Éadaoine]]''.<ref>Jeffrey Gantz (aistr.), ''Early Irish Myths and Sagas'', [[Penguin Classics]], 1981, ll. 37-59</ref>. Thug Eochaidh cuireadh d'fhir na hÉireann go féile ag [[Teamhair]], ach dhiúltaigh siad agus é gan bean chéile. Chuir sé teachtairí amach chun an bhean is áille in Éirinn a aimsiú, agus í ná Éadaoin. Thit Eochaidh i ngrá léi ar an gcéad amharc, agus phós sé í. Thit deartháir Eochaí, [[Ailill Angubae]], i ngrá léi freisin, agus thit sé i searg le grá aontaobhach. Chuaigh Eochaidh amach ó Theamhair ar chuairt ar fud na hÉireann. D'fhan Ailill le hÉadaoin, agus tháinig biseach air. Tar éis d'Eochaidh teacht abhaile, tháinig Midhir, iarleannán Éadaoine, go Teamhair agus thug dúshlán dó ''[[ficheall]]'' a imirt. Mhéadaíodh na geallta, ach choinnigh ar Eochaidh ag buachan. I ndeireadh na dála, mhol Midhir go n-imreoidís le haghaidh póige is barróige ó Éadaoin. Bhuaigh Midhir an babhta seo. Dúirt Eochaidh le Midhir teacht ar ais i gceann míosa, agus idir an dá linn, ghair sé ar a laochra is cróga teacht go Teamhair. In ainneoin an airm, nocht Midhir é féin laistigh den tigh. Ghéill Eochaidh go mbeire Midhir barróg ar Éadaoin, ach ar an dtoirt, d'eitil an dís amach i riocht ealaí tríd an spéirléas. D'ordaigh Eochaidh a chuid fear um gach [[sídhe]] in Éirinn a thochailt, go bhfaighe a bhean. Agus iad ag tochailt ag sídhe Mhidhire i m[[Brí Léith]], tháinig Midhir féin ar an bhfód agus gheall sé go dtuga sé Éadaoin ar ais. Thóg sé leis áfach caoga bean i riocht Éadaoine, agus dúirt sé le hEochaidh a rogha a thoghadh. Thóg sé abhaile leis té gur mheas sé gurbh Éadaoin í, ach ba í a mhalairt an fhírinne. Luigh sé léi agus gineadh iníon. Nós faide anonn, tháinig Midhir arís agus d'inis sé go raibh Éadaoin torrach agus í fuadaithe aige, agus gurbh í an bhean tofa ag Eochaidh ná a páiste, iníon Eochaí féin. Agus é náirithe, d'fhág Eochaidh iníon a gcaidrimh colaigh lasmuigh gan clúdach, ach fuarthas agus tógadh í ag aoire agus a bhean chéile. In am trátha, phós sí comharba Eochaí, [[Eterscél Mór]], agus rugadh mac di, an t-ardrí, [[Conaire Mór]]. ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh=[[Eochaid Feidlech]]| teideal=[[Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis=[[Eterscél Mór]]| bliain=[[Lebor Gabála Érenn|LGE]] 1d aois RC<br>[[Seathrún Céitinn|FFE]] 82–70 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 131–116 RC }} {{s-end}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] fltocxyx5u7wa48pgss9ymimts0z5c1 Scéal Muc Mhic Dhathó 0 86263 1331656 1313936 2026-11-03T10:40:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331656 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is scéal sa [[Rúraíocht]] é '''''Scéal Muc Mhic Dhathó''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Scéla Muicce Meicc Da Thó'''''), scríofa go formhór as prós agus sága laochais. Is amhlaidh gur cumadh an scéal mar a chaomhnaítear inniu é le húdar Laighneach c. AD 800, fós le fáil i sé lámhscríbhinn ar a laghad, scríofa idir na 12ú agus 18ú haoiseanna. Insítear scéal an achrainn idir na [[Connachta]], le h[[Ailill mac Máta]] agus [[Méabh]] i gceannas, agus na h[[Ulaidh]], le [[Conchúr mac Neasa]], agus iad ag iarraidh seilbh a fháil ar chú na Laighean, Ailbhe. Sa deireadh, réitigh rí na Laighean, Mac Da Thó, an t-aighneas ag fleadh eagraithe aige ag a bhrú. I rith na fleidhe, ámh, bhí an [[curadhmhír|churadhmhír]] agus cé an té a raibh sí tuillte aige, mar chúis achrann eile. I measc phríomhábhar an scéil, tá an choimhlint idir na cúigí Uladh agus Connacht; féastaíocht chomhroinnte; agus an comórtas gaisciúil faoin churadhmhír. Taispeánann na heilimintí seo cosúlachtí le traidisiúin na nGallach agus traidisiúin na gCeilteach go léir. Cé, de réir cosúlachta, gur scéal tipiciúil de chuid na Rúraíochta é ar go leor slite, déanann an scéal scigaithris chomh maith trí aoir shofaisticiúil. Is cosúil go raibh an-tóir ar an scéal sa Mheánaoise agus ina diaidh, agus faightear é mar ábhar i roinnt dánta neamhspleácha. Tá a macasamhail seo d'fhigiúir lárnach na muice ar fáil ins an torc mór allta i litríocht na Breatnaise agus ''Ceist na Breataine'', go háirithe ''Twrch Trwyth'' (''Torc Allta''), sa scéal Breatnaise de chuid an 11ú haois ''Culhwch ac Olwenar'' (''Culhwch agus Olwenar''). ==Foinsí agus cumadóireacht== [[File:Book of Leinster, folio 53.jpg|thumb|''A page from the [[Book of Leinster]].]] Lámhscríbhinní: # [[Leabhar Laighneach]] ([[Coláiste na Tríonóide]], Baile Átha Cliath) # [[H. 3.18]] (CnT, BÁC) # [[Harley 5280]] ([[British Library]]) # [[Rawlinson B 512]] ([[Bodleian Library]]) # MS. XXXVI ([[National Library of Scotland]]) # [[H. 6.8]] (CnT, BÁC) Tá sé lámhscríbhinn ann ar a laghad ina gcaomhnaítear an scéal.<ref name="Chadwick81">Chadwick, lch. 81</ref> Faightear an leagan is luaite agus is fearr i dtrí téacs, in ord aoise: Leabhar Laighneach, c. AD 1160; H 3.18, céad leath den 16ú haois; Harley 5280, c. AD 1700.<ref name="Thurneyseni-ii">Thurneysen, ll. i–ii</ref> Sa Leabhar Laighneach, is é teideal an scéil ná ''Incipit Scēl Mucci M''(''ei'')''c Dathó'';<ref name="Thurneyseni"/> in H.3.18 agus Harley 5280, ''Scēla muici M''(''ei'')''c Dathó''. Níl aon bhaint ag na téacsanna seo le chéile, ach creidtear go bhfréamhaítear iad ó fhoinse comhchoiteann, lámhscríbhinn na 11ú nó 12ú haoise atá ar iarraidh, é féin bunaithe ar leagan a théann siar go dtí c. AD 800.<ref name="Thurneyseniv">Thurneysen, lch. iv</ref> Molann láthair an scéil, go háirithe eolas ar [[Contae Chill Dara|Chontae Chill Dara]], gurbh as Cúige Laighean an t-údar, ach is amhlaidh go raibh eolas aige faoi iardheisceart na tíre.<ref name="Thurneysenv">Thurneysen, lch. v</ref> Caomhnaítear an ceathrú leagan san [[Rawlinson B 512]] den 15ú haois, le fáil anois sa [[Bodleian Library]], nach bhfuil chomh beacht nó coimeádach leis na trí réamhluaite. Sa leagan seo, is é teideal an scéil ná ''Scaradh Ulad ocus Connacht im choin M(ei)c Dá-Thó ocus immá muic''.<ref name="Thurneyseni">Thurneysen, lch. i</ref> Faightear forbairtí agus athruithe eile i ngach aon mhír nach mór.<ref name="Thurneysenii">Thurneysen, lch. ii</ref> B'fhéidir go bhfuil an eagraíocht seo as an 11ú nó 12ú haois. Scríobhadh an téacs ag an scríbhneoir céanna a scríobh ''[[Baile in Scáil]]'', a thóg sé as leabhar den 11ú haois, ''Leabhar Dub-Da-Leithe''. Molann [[Kuno Meyer]] dá bharr go bhfuil an leagan i Rawlinson B 512 fraomhaithe ón bhfoinse chéanna. Ó thaobh na teangan de, is cosúil le Harley 5280 é téacs an Rawlinson B 512, go háirithe ag an tús. Tá nuálaíocht ann mar an gcéanna leis an Leabhar Laighneach, a léiríonn go raibh níos mó ná lámhscríbhinn amháin ar fáil ag an eagarthóir.<ref name="Thurneyseniii">Thurneysen, lch. iii</ref> I gcás amháin ar a laghad, tá an teanga níos gaire don bhuntéacs ná lámhscríbhinn eile a mhaireann. Tá idirshliocht ann maidir le [[Cú Raoi]] a chur le fios gur as [[Mumha]] an leagan seo.<ref name="Thurneysenii"/> In ainneoin roinnt míthuiscint an scéil ag an scríobhaí athbhreithnitheach, is níos ''smoother'' é an stíl liteartha ná an leagan níos luaithe, rud atá cabhrach, de réir [[Rudolf Thurneysen]], chun an scéal iomlán a thuiscint.<ref name="Thurneysenii-iii">Thurneysen, ll. ii–iii</ref> Is iad MS. XXXVI i [[National Library of Scotland]] agus ''H 6.8'' i gCnT, scríofa 1690–1691 agus c. 1777 respectively, and lámhscríbhinní dearanacha ina chaomhnaítear an scéal, Faightear iontu nualeagan den scéal, scríofa is amhlaidh san 15ú no 16ú haois.<ref name="Chadwick82">Chadwick, lch. 82</ref> Tá difríochtaí eatarthu i roinnt bealaí, agus tá drochlitriú iontu. Tugann [[William J. Watson]] faoi ndeara go bhfuil bunaithe ar an leagan le fáil i Rawlinson B 512, ach ní ar an lámhscríbhinn féin. Tá na hathruithe sna nualeaganacha seo chomh suntasach sin, nach bhfuil luach iontu chun an bunscéal a athchruthú. ==Achoimre== Pearsa: * Mac Dá Thó, rí Laighean * [[Cet mac Mágach]] * [[Conall Cernach]] * [[Conchúr mac Neasa]] * ''Fer Loga'', carbadóir [[Ailill mac Máta|Ailille Mhic Mháta]] Bhí cú darbh ainm Ailbe ag rí cáiliúil na [[Laighean]], Mac Dá Thó.<ref name="Gantz180">Gantz, lch. 180</ref> Chosnaíodh Ailbe an cúige go léir agus scaip a chlú agus a cháil ar fud oileán na [[Éire|hÉireann]]. Chuir [[Ailill mac Máta]] agus [[Méabh]], rí agus banríon na g[[Connacht]], teachtairí chuig Mac Da Thó, ag éileamh an cú dóibh féin, mar an gcéanna agus ag an am céanna le [[Conchúr mac Neasa]], rí na n[[Uladh]]. Thairg teachtairí na gConnacht mar éarlais 160 bó bhainne, carbad agus dhá chapall den scoth na gConnacht, agus an cíos céanna geallta an bhliain dár gcion.<ref name="Gantz181">Gantz, lch. 181</ref> Thairg teachtairí na nUladh dá réir sin do Mhac Dá Thó "seodra agus bólacht agus araile ón tuaisceart" agus comhaontas de bharr an chairdis mhóir a bheadh eatarthu mar thoradh sin. Bhí Mac Dá Thó trí na céile de bharr seo, ionas nár ith sé agus nár ól sé agus nár chodladh sé ar feadh trí lá. Thug a bhean chéile comhairle dó, ámh, go dtabharfadh sé an cú chucu dís agus go ligfí dóibh troid ar a shon. Bhí Mac Da Thó an-tógtha leis an smaoineamh seo, agus thug sé gach toscaireacht ar leaththaobh, agus chuir sé in iúl dóibh dís go mbronnadh sé an cú dóibh tar éis an-chuid machnaimh a dhéanamh.<ref name="Gantz182">Gantz, lch. 182</ref> I ngan fhios dóibh, d'aontaigh an dá thoscaireacht go dtiocfadh a ndream ar an lá céanna go féasta i gcúige Laighean, chun Ailbe a ghlacadh go hoifigiúil. Chuir Mac DaThó an féasta ar bhun ina bhrú féin, ar chean de na brúnna is cáiliúla sa tír. Bhí seacht mbealach isteach ag an mbrú, seacht gcoire lán de mhairteoil agus muiceoil saillte, agus seacht tinteán; agus caoga céim idir gach doras. Tháinig na Ulaidh agus na Connachta ag an am céanna chun an cú a bhailiú. Lig Mac Dathó air go neamhurchóideach go raibh fadhb follasach ann, ach thug cuireadh ámh isteach do cách chun féasta. Bhí an brú mór lán de theannas, agus naimhde ina suí os comhair a chéile. Sheol Mac Dathó a mhuc chun maraithe, muc a cothaíodh ag 60 loilíoch ar feadh seacht mbliana, agus anois 40 damh leagtha thairis. Tharraing an mhuc aird na nUladh agus na gConnacht, a gcaithfidís a shocrú conas í a roinnt, agus cérbh é a raibh an [[curadhmhír]] tuillte aige. Shocraigh siad go gcuireadh na gaiscí dúshlán ar a chéile, ag maíomh as a n-éachtaí catha.<ref>Gantz, ll. 182–183</ref> Faoi dheireadh, d'éirigh gaiscíoch na gConnacht [[Cet mac Mágach]] an lámh in uachtar á bhaint lena cuid maímh. Thóg sé a scian ina láimh, shuigh síos agus dúirt: "Aimsigh dom i measc fir na hÉireann an té atá inchurtha liom ó thaobh éachtaí de – muna aimsítear, gearrfaidh mé an mhuc pig." Labhair [[Laoghaire Buach]] ansin: "Níl sé ceart ná cóir go ngearrfadh Cead before mhuc os ár gcoinne." D'fhreagair Cead, "Fan bomaite, a Laoghaoire, go labhraí mé leat. Is é de nós agaibhse Ulaidh, airm a bhaint agus na Connachta a bagairt. Tháinig tú chuig an teorainn agus bhuail mé leat; thréig tú do chapaill agus carbadóir, agus d'éalaigh tú agus mo gha tharat. An é sin do mholadh chun an mhuc a bhaint?" Shuigh Laoghaire síos.<ref name="Gantz183">Gantz, lch. 183</ref> Insítear sraith mar an gcéanna ansin: éilíonn Cead dúshlán, seasann gaiscígh na nUladh, glaonn na hUlaidh eile a ainm, agus tosaíonn Cead á náiriú, ag insint ceann dá éachtaí ina n-éadan. * chuir sé náire ar Aonghas mac Láimhe Gabhuí, ag insint conas a bhain sé i mbun catha lámha a athar<ref>Gantz, ll. 183–184</ref> * chuir sé náire ar Eoghan mac ''Durthacht'', rí ''Fermag'', ag insint conas ar bhain sé a súil amach i mbun tána<ref name="Gantz184">Gantz, lch. 184</ref> * chuir sé i gcuimhne do ''Mhuinremur mac Gerrgend'' conas ar bhain sé mar éiric ceann a mhic ach sé lá roimhe sin * chuir sé i gcuimhne do ''Mhend mac Salchad'', conas ar scoith sé cos a athar * chuir sé i gcuimhne do [[Cealtchar|Chealtchar]] mac of ''Uthecar'', conas ar choill sé é lena gha<ref>Gantz, ll. 184–185</ref> * agus chuir sé náire fiú ar mhac Conchúir, ''Cúscraid Mend Machae'', ag insint conas a pholl sé a mhuineál le ga i rith a chéad éacht airm, agus mar a thréig sé dá bharr tríú cuid dá lucht coimhdeachta as cúlú go cladhartha.<ref name="Gantz185">Gantz, lch. 185</ref> I ngach cás, b'éigean don ghaiscíoch cloíte suí arís le náire. Díreach agus Cead ar tí a bhua thar bhuíon gaiscí na nUladh a cheiliúradh, tháinig laoch na nUladh [[Conall Cernach]] isteach sa bhrú, agus léim isteach i lár an tseomra, agus fuair sé gártha fáilte an na hUlaidh. Bheannaigh Cead agus Conall a chéile le rannta ársa óráidíochta, agus géilleann Cead gur ghaiscíoch níos fearr é Conall ná é.<ref>Gantz, ll. 185-186</ref> Deir Cead chomh maith ámh go gcloíodh a dheartháir Anluan Conall. 'Is é ár ndrochrath é,' ar sé 'nach bhfuil sé sa tigh.' 'Ach tá,' arsa Conall, agus thóg ceann Anluain amach as a sparán, agus chaith i dtreo brollach Ceada, go '' so that a mouthful of blood spattered over the lips.<ref name="Gantz186">Gantz, lch. 186</ref> [[File:Navan.jpg|thumb|''[[Eamhain Mhacha]], ceannáras na nUladh, arbh éigean mná na nUladh canadh do charbadóir na gConnacht, ''Fer Loga'']] Agus náire air, d'fhág Cead an mhuc do Chonall, a ghlac chuige féin an bholgmhír mar ba cheart dó, eire do naonúr, ag fágaint ach na crúibíní dosna na Connachta. Míshásta lena roinn gann, d'éirigh na Connachta amach in éadan na nUladh, agus tharla babhta trom ólacháin sa bhrú agus chuaigh amach ar an gclós.<ref name="Gantz186-187">Gantz, ll. 186–187</ref> I measc seo, bhain Fearghas crann darach ó fhréamh.<ref name="Gantz187">Gantz, lch. 187</ref> Lig Mac Dathó an cú Ailbe ama h chun go bhfeice cé acu a roghnódh sé. Thogh Ailbe na hUlaidh, agus bhí seo lasair sa bharrach ag greadadh na gConnacht. Bhain ''Fer Loga'', carbadóir Ailille, a cheann den mhadra féin ag [[Maigh nAilbhe]]. Agus na sluaite ag réabadh siar trasna na [[Contae na Mí|Mí]], chuaigh ''Fer Loga'' í bhfolach san fhraoch, agus léim isteach i gcarbad Conchúir ag dul thar bhráid, agus rug greim ar chionn an rí ón gcúl. Gheall Conchúr dó cibé fuascailt dár mhian leis; d'iarr ''Fer Loga'' go dtóga sé go h[[Eamhain Mhacha]], príomhchathair na nUladh, go gcana mná na nUladh agus a deirfiúracha mealltacha dó d'aon ghuth gach tráthnóna, "&nbsp;'Sé mo laoch é, ''Fer Loga''." Bliain ina dhiaidh sin ag deireadh an scéil, chuaigh ''Fer Loga'' ag marcaíocht siar go h[[Áth Luain]] le dhá chapall de chuid Conchúir agus srianta óir dóibh dís. ==Dinnseanchas== Sa mhír dheireanach den scéal, faightear dea-shampla de [[Dinnseanchas|Dhinnseanchas]], nó béaloideas [[ainmeolaíocht]]a, "''a touch of antiquarianism dear to the ancient Irish''".<ref name="Chadwick87">Chadwick, lch. 87</ref> Deirtear gurb é ''Mag nAilbi'' (Magh Ailbhe) an áit a scoilt Fer Loga ceann Ailbe ar chrann fearsaide a carabaid, ar bhruacha [[An Bhearú|na Bearú]]. <!--idir [[Contae Laoise]], [[Contae Cheatharlach]] agus [[Contae Chill Dara]].--><ref name="Thurneysen66">Thurneysen, lch. 66</ref> ==Léirmheastóireacht== ===Stíl scéalaíochta=== De réir an scoláire cheiltigh [[Nora Chadwick]], "insítear an scéal le cumhacht scéalaíochta den scoth": chuirfeadh a ghreann agus a ghontacht ságaí is fearr na hÍoslainne i gcuimhne.<ref name="Chadwick88">Chadwick, lch. 88</ref> Tá a dhialóg go suntasach ardoilte, le "deisbhéalaí chaolchúiseach", agus le "fíorachomaireacht" ina rogha focal. "'Sna focail ráite ag Mac Dathó lena chuairteoirí, tugann sé le tuiscint ach le cúpla focal gonta, snáithe a smaointe agus a ghliceas, agus é i gceist aige ná a fhíorsheift a cheilt óna chuairteoirí, ach í a moladh dúinne." In ainneoin na bhfoirmeacha liteartha le fáil sna téacsanna a mhaireann, is saothar den bhéaloideas é an scéal. Is sainthréith éden scéal ná "easpa ghlan machnaimh"; "ní chuirtear focal ar bith amú, ní fhorbraíonn abairt ar bith". Insítear go tapaidh scéal na n-eachtraí, leis an aidhm aird an éisteora a ghríosú, seachas smaoineamh an léitheora a spreagadh. Baineann an scéalaí úsáid as dúil an iontais, forbairtí tapúla agus teannas drámata. Téann sé i bhfeidhm orainn le ''crescendo'' gasta go buaicphointe iontach agus geit"; mar shampla nuair a ghéilleann Cead go drogallach do Chonall Cearnach, ach ansin cuireann Conall náire air, gan coinne agus go tobann, os comhair slua gaiscí na hÉireann, agus ceann Anluai teilgthe aige "in éadan bhrollach a chéile comhraic lena leithéid de neart gur phléasc steall fola amach trí bheola Cheada".<ref name="Chadwick88-89">Chadwick, ll. 88–89</ref> Feictear do Chadwick gur scéal é seo a mheallann na fir seachas mná, i gcodarsnacht leis an scéal "galánta agus dea-scríofa [[Tochmharc Éadaoine]] faoi eachtraí osnádúrtha Eochaidhe agus Éadaoine leis an dia [[Midhir]]"; le "háilleacht fileata scéal [[Deirdre|Dheirdre]] agus na mac Uisnigh"; maraon le scéalta luachmhara déanacha [[An Fhiannaíocht|na Fiannaíochta]], "scéalta faoin saol amuigh faoin aer, faoi sheilg agus ghrá, agus faoi dhraíocht agus ghaisce i sochaí níos simplí agus is lú an eagraíocht ann ná an ceann le feiceáil ag fleadh Mhic Dathó."<ref name="Chadwick89">Chadwick, lch. 89</ref> Léiríonn an bhearna idir na scéalta seo "an réimse ábhair ar leith a raibh faoi mháistreacht na scéalaithe luath-ghaelacha". Mar fhocal scor, deir Chadwick: "Is saothar ealaíne ardchaighdeánach as féin é an sága próis ''Mac Da Thó''. Gan blúirín rómánsúlachta, gan tairngreacht draíochta nó osnádúir, gan ábhair ársa nach mór, coimeádann sé ár n-aird lena scéalaíocht tapaidh gan teip, le hanonn is anall tapa na dialóige, agus lena mhórchumas drámaíochta. Níor léiríodh riamh nós Aois Ghaelach na Laochra le leagan chomh spéisiúil sin..."<ref name="Chadwick92-93"/> ===Téama ársa=== [[File:The Image of Irelande - plate03.jpg|thumb|''Ba chuid thábhachtach é an fleadh sa tsochaí Ghaelach, fós suas go [[Na Túdair|concas na Túdar]], an ré inar scríobhadh an leagan H 5280]] Deirtear gurb é ''Scéal Muc Mhic Dhathó'' "thar barr ó thaobh inste de, i measc na luathságaí Gaelacha", agus "cur síos ar sheansaol laochais na hÉireann agus a meon cogúil" á phlé aige.<ref>Chadwick, ll. 80–81</ref> Is é mar bhuntéama an scéil ná an [[curadhmhír|churadhmhír]], agus an ceart a raibh ag an laoch is cróga ag fleadh éigin í seo a éileamh ón gcoire lárnach.<ref name="Chadwick82">Chadwick, lch. 82</ref> Chun a cheart don churadhmhír a dhearbhú, b'éigean d'éilitheoir ar dtús a éachtaí laochais a maíomh astu, agus ansin náire a chur ar a chéile comhraic, ag cur deiridh lena n-agóidí agus a bhfrithéilimh. Muna raibh buaiteoir follasach ann, rachadh an cheist chun eadrána, mar shampla scéal mar a chéile na [[Rúraíocht]]a, ''[[Fleadh Bhricreann]]''. Molann Chadwick go bhféadfadh go dhéantar scigaithris ar an eadráin nuair a scaoileann Mac Dathó an cú Ailbe, chun go bhfeice cén cúige gurbh fhearr leis. Áitíonn Chadwick go bhfuil téama an scéil – an fleadh – an ceann is ársa dearfa thar aon nós Gaelach eile. Tugann eitneagrafaithe clasaiceach de nós [[Posidonius]], go háirithe [[Athenaeus]] na 2a haoise, cur síos ar na fleadha Gallacha a bhí an-chosúil lena ngaolta na n-oileán.<ref>Chadwick, ll. 82–83</ref> Aer an gcuma chéanna, déanann eitneagrafaí na céad aoise [[Diodorus Siculus]] cur síos mionsonraithe conas a bhronnadh na Gallaigh "na míreanna is fearr feola ar fhir chéimiúla", agus conas, mar thoradh achrainn, a tháinig dúshláin astu, ina thugann siad faoi ag móradh crógacht a sinsear agus ag maíomh as a ngaiscí féin; agus ag an am gcéanna, ag déanamh ceap magaidh agus a bheag as a gcéile comhraic, agus ag iarraidh lena gcuid cainte misneach a gcroíthe a ghoid".<ref name="Chadwick83">Chadwick, lch. 83</ref> Is é téama tánaisteach chomórtas na curadhmhíre ná an iomaíocht idir cúigí ríoga na gConnacht agus na nUladh, réitithe i gcomórtas na beirte laochra, Cead Mac Mágach and Conall Cearnach.<ref name="Chadwick83"/> Claontar scéal na hiomaíochta le dearcadh Laighneach an údair.<ref name="Chadwick80">Chadwick, lch. 80</ref> Déanann sé ceap magaidh den dá chúige le gliceas Mhic Dhathó, Rí na Laighean. Go háirithe, is fearr leis an údar na Connachta ó thaobh polaitíochta de agus bíonn sé doicheallach leis na hUlaidh go dtí críoch an scéil.<ref>Chadwick, ll. 80, 84, 88</ref> Maíonn Mac Dathó do chách ann nach bhfuil do na Laighin ach mionrud é an bia go léir curtha ar fáil ag an fleadh.<ref name="Thurneysen26">Thurneysen, lch. 26</ref> D'fhéadfaí a shocrú gurb é spreagadh an scéil ná éileamh na Laighean, idir na hUlaidh agus na Connachta a chloí.<ref name="Chadwick84">Chadwick, lch. 84</ref> Is amhlaidh, ámh, nach bhfuil na hábhair polaitiúla i ndáiríre tábhachtach don údar agus é ag scríobh. Níl sa téama dó ach dóigh fóirsteanach chun scéal maith a insint. Is suntasach é nach bhfuil trácht ar Chú Chulainn ar chor ar bith sa scéal seo, cé go mbuaileamar le slua mór laochra ón mbuíon chéanna mar a fhaightear sa ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', ar a laghad deichniúr is fiche.<ref name="Chadwick83-84">Chadwick, ll. 83–84</ref> Molann Chadwick go gcuireann seo ársaíocht an scéil le fios dúinn, níos sine fós ná forbairt scéal Chú Chulainn sa Rúraíocht. Is sean agus doiléir iad cuid de na rannta ann, ach is amhlaidh gur scríobhadh níos deireanaí roinnt ábhair scigaithrise.<ref name="Gantz180"/> ===Ábhair aoracha === Cé gurb amhlaidh é gur scéal clasaiceach na [[Rúraíocht]]a é ''Scéal Mhuc Mhic Dhathó'' ó thaobh téama agus scéalaíochta de, tá roinnt eilimintí neamhghnácha le fáil ann a thugann le fios go bhfuil gné aorach ann, ag déanamh scigaithrise ar sheánra laochais na Rúraíochta.<ref name="Gantz180"/> Is léir go bhfuil bunús miotasach ag an mhuc eapaimneach, ach is amhlaidh gurb aorach é a méid áibhéalach. Agus cé sa ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' go dtéann na hUlaidh agus na Connachta i mbun cogaidh ar son an tarbh is luachmhaire na hÉireann, sa scéal seo, níl ach cú i gceist. Le linn "sainsraithe de ghreann coimrithe", geallann Mac Dathó an cú don dá bhuíon, agus ansin cuireann cuma bréige ar nuair a thagann siad ar an lá céanna.<ref name="Chadwick85">Chadwick, lch. 85</ref> I rith comórtas an ghaisce, ní amháin go gcuirtear a sáith náire ar laochra na nUladh, ach i dteannta sin cuma amaideach. Baintear úsáid ghreannmhar as an áibhéil nuair a chaitheann Conall ceann Anluain ag a chéile comhraic, Cead.<ref name="Chadwick89"/> Tugann Thurneysen faoi ndeara go dtugtar "an-bhabhta dí" (''so-imól''), ar chomh-mharú na n-aíonna sa lámhscríbhinn Harley 5280, "greann sách garbh" a athraíodh nó a fágadh ar lár i lámhscríbhinní níos déanaí, is amhlaidh toisc nár thuig na cóipeálaithe é.<ref>Thurneysen, lch. 29</ref> Tugann Gantz faoi ndeara go bhfuil éileamh ''Fer Loga'', go gcanfadh mná mealltacha na nUladh 'Is mó mhuirnín é Fer Loga' dó gach oíche, chomh bharrúil sin nach féidir leis bheith ann de thaisme.<ref>Gantz, ll. 180–181</ref> De réir Chadwick, is ea an scéal "saobhadh iomráiteach an tSaoil Ársa le té a thug urraim do agus a bhí ag gáire faoina nósanna".<ref name="Chadwick89"/> Níl cruinn ceart a rá gur scigaithris é an scéal; ina ionad sin, is amhlaidh "gur chruthaigh saoi liteartha nós laochais ar ár son, trí phriosma ré nis deireanaí. Tugann sé tuiscint aibí, íoróin dhian, agus áibhéil éadrom chun tairbhe ina chuid scríbhneoireachta."<ref name="Chadwick92-93">Chadwick, ll. 92–93</ref> ==Tradisiúin ghaolmhara== Is léir go raibh an-aithne ar an scéal i measc luchta liteartha.<ref>Chadwick, lch. 90</ref> Luadh an scéal i ndán de chuid ''[[Flannacán Mac Cellaich|Flannagáin Mhic Ceallaigh]]'' sa [[Leabhar Buí Leacáin]]. Deirtear gur mharaigh na Lochlannaigh Flannagán in 896.<ref>Thurneysen, lch. iv</ref> I measc liosta na bpríomhscéalta (iad a insíodh na filí di na ríthe) ón 10ú haois, tá tagairt eile do scéal darb ainm ''Orguin<ref>[http://dil.ie/34005 Orgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929044149/http://dil.ie/34005 |date=2020-09-29 }} ar eDIL; ár, eirleach.</ref> Mic Da Thó''. Luaitear Brú Mhic Dhathó i dteannta roinnt eile i ndán faoi ''bruidhne'' ndá hÉireann ársa.<ref>Chadwick, ll. 90–91</ref> Is léir gur sean nós é, cumtha roimh an cóip is sine atá caomhnaithe againn, am [[Leabhar Laighneach]]. Bhí clú agus cáil ag an scéal níos deireanaí, agus ceapadh roinnt dánta neamhspleácha agus é mar ábhair; ach is amhlaidh nach bhfuil ceann ar bhith acu bunaithe ar an téacs atá fós ann, rud a chuireann le fios gur spreag leaganacha eile den scéal é.<ref>Chadwick, lch. 91</ref> Tá dán amháin ann mar chuid den Leabhar Laighneach, de Harley 5280 agus de H.3.18.<ref>Thurneysen, lch. v</ref> Taispeánann an t-údar a chuid eolais faoi ainmneacha laochra Gaelacha i gcoitinne, ina measc carachtair ó scéalta eile. Tá dara dán ann a leanann an chéad cheann i Harley 5280, agus caomhnaítear é i dtrí lámhscríbhinn eile: an [[Leabhar Mór Leacáin]], [[Laud 610]] sa [[Bodelian Library]] agus sa [[Lámhscríbhinní Stowe]]. [[File:Culhwch.jpg|thumb|I mbunleagan an scéil, d'fhéadfadh gurbh an príomhcharachtar é muc Mic Dathó, a chuireann le fios macasamhlacha le seilg an [[torc allta|toirc allta]] sna [[seanscéalta Artúrach]].]] Sa dá dhán seo, ní hé an cú Ailbe an laoch, ach an mhuc, mar a chuireann teideal an scéil le fios go bunúsach. Leis an rogha neamhghnách de mhuc mar príomhcharachtar, ceanglaítear an scéal le traidisiúin níos leithne Ceilteacha, agus móitíf [[torc allta|thorc allta]] móitíf na [[seanscéalta Artúraigh]] san áireamh. Mar shampla, is cúis anró é an torc allta [[Twrch Trwyth]] d'fhir chúirt Artúir i scéal den 11ú haois ''[[Culhwch agus Olwen]]''; agus tá cosúlachtaí ann ó thaobh sonraí tíreolaíocha a thurais agus na Connachta á chloí ag Ailbe le turas Twrch Trwyth féin. Go deimhin, tugann Thurneysen faoi ndeara go scríobhann an file ''torc'' agus ''muc'' go hinmhalartaithe agus é ag trácht ar mhuc Mhic Dathó.<ref>Thurneysen, ll. 30, 55, 62</ref> Sna dánta seo, luaitear sonraí breise den scéal, ina measc, bean chéile Mhic Dhathó, ''[[Maine Athrai]]'', a dhá mhac, agus a gharmhac [[Léana]]. De réir na leaganacha seo, aimsíonn Léana an mhuc don chéad uair ar t[[Sliabh Bladhma]], agus déanann chúram dó go dtí go bhfuil seacht n-orlaí saille ar a chaincín. Tá an mhuc ag teastáil ó ''Mhaine Athrai'' d'fhleadh a fear céile, ach diúltaíonn Léana. Maraítear é agus an mhuc ag tochailt cré, á chlúdach beo ina chodladh. Sa leagan seo den scéal, a thugann le fios cé mhéad a fágadh ar lár sa tsága, tugann muicí Mhic Dhathó ''[[Follscaide]]'' an mhuc leis chuig fleadh a mháistir. ''Sna lámhscríbhinní Laud 610 agus Stowe, caomhnaítear an dán ag moladh mhuc Mhic Dhatho mar aguisín den Dinnseanchas faoi [[Magh Léana|Mhagh Léana]], Contae Uíbh Failí.<ref>Thurneysen, ll. v, 66</ref> Ní bheifí ag súil lena mhalairt mar mhíniú ar an logainm i sanasaíochtaí na meánaoise. Le fírinne, níl sa bhrí le ''magh léana'' ach "machaire/má cluana". Ar an mbealach céanna, tá sanasaíocht dúchais ach bhíodh amhrasach i sága eile, sách níos deireanaí ná an bunscéal, a mholann gurb ionann an t-ainm Mac Da Thó agus ''Mac Dá Túa''<ref>[http://dil.ie/41136 Tóe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929050321/http://dil.ie/41136 |date=2020-09-29 }} ar eDIL.</ref>, "mac na beirte tostaí", toisc gur bodhar balbh a thuistí. Cé go bhfuil sé bréagach sa chuid is fearr de, ghlac roinnt filí agus eagarthóirí leis an míniú seo, amhail scríobhaithe na lámhscríbhinne ''Rawlinson B 512'' (a scríobhann ''Dá'' (le ''a'' fada), agus a dhéanann uaim le ''Thó'' agus ''t''.<ref>Thurneysen, lch. i</ref> ==Leabharliosta== ===Príomhfhoinsí=== ''Leabharliosta le Thurneysen ll. i-ii'' * [[Leabhar Laighneach]], [[Coláiste na Tríonóide]] (CnT), Baile Átha Cliath (BÁC): ** [[Ernst Windisch|Windisch, Ernst]]. Irische Texte I 93 sqq. ** Facsimile den [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], ll.&nbsp;111 sqq. ** {{cite book| title=An Early Irish Reader| author=[[Nora Chadwick|Chadwick, Nora]]| publisher=Cambridge| year=1927| series=| volume=| id= }} * H.3.18, CnT, BÁC: ** Scarre, Annie M. ''Anecdota from Irish manuscripts'' 5, 8 sqq. * Harley MS. 5280, fol. 40r-42r (sean leathanú; fol. 50, 52, 53r, nua leathanú); British Library * [[Rawlinson B. 512]], fol. 105 v 2–108 r 2; Bodleian Library, Oxford. ** {{cite book| title=Hibernica Minora| editor=[[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]]| pages=51 sqq| publisher=| date=| series=| volume=| id= }} * MS. XXXVI, fol. 86r-91v; National Library of Scotland: ** [[William J. Watson|Watson, William J]]. ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]]'' 17. 213 sqq. * H.6.8, ll.&nbsp;37–50; CnT, BÁC. ===Tráchtaireachta=== * {{cite book| title=Irish Sagas| editor=[[Myles Dillon|Dillon, Myles]]| chapter=Scéla Muicce Meicc Da Thó| author=Chadwick, Nora| publisher=Irish Stationery Office| year=1959| series=Radio Éireann Thomas Davis Lectures| volume=| id= }} * {{cite book| title=Early Irish myths and sagas| url=https://archive.org/details/earlyirishmythss00jeff| author=Gantz, Jeffrey| publisher=Penguin Classics| year=1981| isbn=978-0140443974 }} * {{cite book| title=Scéla mucce Meic Dathó| editor=[[Rudolf Thurneysen| Thurneysen, Rudolf]]| publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]| year=1935| edition=1975| series=Mediaeval and Modern Irish Series| volume=VI| id= }} ===Tuilleadh le léamh=== * {{Cite journal| first=Caoimhín| last=Breatnach| title=The Early Modern Version of ''Scéla Mucce Meic Da Thó'' — Tempus, Locus, Persona et Causa Scribendijournal=[[Ériu (iriseán)|Ériu]]| volume=41| year=1990| pages=37–60 }} * {{Cite journal| first=Cornelius G.| last=Buttimer| title=''Scéla Mucce Meic Dathó'': A Reappraisal| journal=Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium| volume=2| year=1982| pages=61–73 }} * {{Cite journal| first=James W.| last=Gleasure| title=The Rawlinson B512 Version of ''Scéla Mucce Meic Dathó'' Revisited| journal=Scottish Gaelic Studies | volume=17| year=1996| pages=143–5 }} * {{cite book| title=The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe and Early Ireland and Wales| url=https://archive.org/details/celticheroicagel0000unse| editor1=Koch, John T| editor2=Carey, John| publisher=Celtic Studies Publications| year=2003| isbn=978-1891271090 }} English translation. * {{Cite journal| first=Kim R.| last=McCone| title=''Scéla Muicce Meic Dá Thó'' | journal=Léachtaí Cholm Cille| volume=14| year=1983| pages=5–38 }} * {{Cite journal| first=Erich| last=Poppe| title=''Scéla Muicce Meic Da Thó'' Revisited| journal=Studia Celtica Japonica| volume=9| year=1997| pages=1–9 }} * {{Cite journal| last=Sayers| first=William| title=Severed Heads Under Conall's Knee (''Scéla Mucce Meic Dathó'')| url=https://archive.org/details/sim_mankind-quarterly_summer-1994_34_4/page/369| journal=The Mankind Quarterly| volume=34.4| year=1994| pages=369–78 }} * {{Cite journal |first=William |last=Sayers |title=Serial Defamation in Two Medieval Tales: The Icelandic ''Ólkofra Tháttr'' and the Irish ''Scéla Mucce Meic Dathó''| journal=Oral Tradition| volume=6.1| year=1991| pages=35–57 }} * {{Cite journal| first=William| last=Sayers| title=Conall's Welcome to Cét in the Old Irish ''Scéla Mucce Meic Dathó''| journal=Florilegium| volume=4| year=1982| pages=100–8 }} == Naisc sheachtracha == * [https://codecs.vanhamel.nl/Sc%c3%a9la_mucce_Meic_Da_Th%c3%b3 Scéla mucce Meic Da Thó] ar CODECS * [https://iso.ucc.ie/Scel-datho/Scel-datho-index.html Scéla Mucce Meic Da Thó] ar ''Irish Sagas Online'' * [http://www.ucc.ie/celt/published/G301016/ Scéla Mucce Meic Dathó], ar [[Corpus of Electronic Texts]] * [http://adminstaff.vassar.edu/sttaylor/MacDatho/ The Story of Mac Dathó's Pig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070925170341/http://adminstaff.vassar.edu/sttaylor/MacDatho/ |date=2007-09-25 }}, téacs Sean-Ghaeilge le haistriúchán Béarla, ó ''An Early Irish Reader''. ==Tagairtí== {{reflist|2}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Scéalta na Rúraíochta]] hxkh24m4fgnwc44ewff8ygvouqwbvnt Longes mac nUislenn 0 86772 1331569 1268639 2026-11-03T01:38:34Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331569 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Sa [[Rúraíocht]], is [[reamhscéal]] den ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' é '''''Deoraíocht mhic Uisleann''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Loinges<ref>[http://dil.ie/30536 Longes (c)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129075907/http://dil.ie/30536 |date=2021-01-29 }} ar eDIL</ref> mac nUislenn'''''), den 9ú haois. Caomhnaítear é sa [[Leabhar Laighneach]], sa [[Leabhar Buidhe Leacáin]] agus lámhscríbhinn amháin den luath-16ú haois. ==Scéal== Thug an scéalaí ríoga, [[Fedlimid mac Daill]], cuireadh don seanrí [[Conchúr mac Neasa]] agus a fhreastalaithe chuig féasta ina thighse. Gan choinne, lig an leanbh i mbroinn a mhná chéile scread chomh glórach as, gur chuala cách é. D'fhiafraigh an bhean shuaite den [[draoi]] [[Cathbhadh]] céard ba bhrí leis na screada, agus d'fhreagair sé:<ref>Wolfgang Meid: ''Die Kelten,'' ll. 166&nbsp;f.</ref> {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! colspan=2 width=50% | Sean-Ghaeilge ! width=50% | Nua-Ghaeilge<ref>Á aistriú go litriúil agus go liteartha ón tSean-Ghaeilge ag [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]]</ref> |- style="vertical-align: top;" || <poem> ''fot chriol<ref group=a>[http://dil.ie/12971 criöl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117182139/http://dil.ie/12971 |date=2021-01-17 }}, mála, soitheach, cisteog, ar eDIL</ref> bronn bé fuilt buidi ségdaib<ref group=a>[http://dil.ie/36866 ségda (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117183824/http://dil.ie/36866 |date=2021-01-17 }}, lách, min, glan, dea-chumtha, ar eDIL</ref> súilib sían<ref group=a>[http://dil.ie/37375 1 sían] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117190011/http://dil.ie/37375 |date=2021-01-17 }}, lus mór, ar eDIL</ref> a grúade fri dath snechtai sét a détgne níamdae a béoil bé dia-mbiat eter Ulad </poem> || <poem> bécestar buide-chass sell-glassaib. gorm-chorcrai. samlamar diamin. partuing-deirg: il-ardbe<ref group=a>[http://dil.ie/1807 airdbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810131307/http://dil.ie/1807 |date=2021-08-10 }}, gearradh, marú, ar eDIL</ref> erredaib<ref group=a>[http://dil.ie/20337 1 errad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117190248/http://dil.ie/20337 |date=2021-01-17 }}, úim, ar eDIL</ref> </poem> || <poem> As gabhdán broinne, béiceann bean fhoilt bhuí, buí-chas<ref group=a>catach</ref> le súile lácha, seall-ghlasa<ref group=a>inteachán</ref> lus mór a grua<!--nna-->, gorm-chorcra le dath sneachta, samhlaímid séad a déad, gan locht niamhrach a beola, lasair-dhearg bean dá mbíos iolmharuithe idir Ulaid, le húim </poem> |} '''Nótaí aistriúcháin {{reflist|group=a|2}} [[Íomhá:The Story of Deirdre - Illustration 3.jpg|mion|250px|Deirdres Flucht mit den Söhnen Uislius]] Bhraith Cathbhadh fíoch an linbh i mbroinn a máthar agus thug sé an t-ainm [[Deirdre]]<ref>Cé nach bhfuiltear ar an eolas céard is ea brí cruinn an ainm, cf [https://www.behindthename.com/name/deirdre Deirdre] ar behindthename.com</ref> di dá bharr. In ainneoin achainíocha na nUladh go mbáfaí an leanbh ar an dtoirt, chuir Conchúr bean chéile Fheidhlimí chuig fearann iargúlta, agus thug sé amach ar altramas í leis an seanbhean [[Leabharcham]]. Bhí sé ar intinn aige Deirdre a phósadh agus í tagtha in aois. Le cabhair ó Leabharcham, chas Deirdre ar [[Naoise]], mac [[Uisliu|Uisleann]] agus [[Ealbha]] agus garmhac Cathbhaidh, gaiscíoch agus amhránaí óg, agus thit sí i ngrá leis. Faoi bhagairt ''[[Glám Dícenn|Gláimhe Díchinn]]'' chuir sí iachall air éalú léi. Theith an bheirt acu i dteannta le beirt deartháireacha Naoise, Ardán agus Ainnle, go h[[Albain]]. Ach ansin, bhíodar sáraithe ag rí na [[Cruithnigh|gCruithneach]] de bharr áilleacht Deirdre. Faoi dheireadh, tháinig siad chuig oileán iargúlta. Chuir Conchúr Leborcham chucu, chun go bhfeice an raibh Deirdre fós chomh álainn is a bhíodh, in ainneoin an anró. Ag iarraidh Deirdre a chosaint roimh phósadh neamh-inmholta, dúirt sí nach raibh. Ach bhí neach eile curtha ag Conchúr, agus dúirt an té seo leis a mhalairt. Thug Chonchúr ansin cuireadh abhaile dóibh ag geallúint go ráineodh siad slán, agus chuir sé a mhac [[Cormac Cond Longas|Cormac Conn Longas]] le [[Fergus mac Róich|Fearghas mac Róigh]] agus [[Dubthach|Dubhthach]] mar rárthóirí. Ach sular shroichadar [[Eamhain Mhacha]], maraíodh Naoise go fealltach ag [[Éogan mac Durthacht|Eoghan mac Dairtheacht]], giolla gualainne Conchúir. De bharr an fhill seo, d'fhág an triúr ráthóirí cúige Uladh agus chuaigh chun a naimhde sna Connachta, [[Ailill mac Máta]] agus [[Méabh]]. Agus stuac air roimh Dheirdre óir gur dhiúltaigh sí é a phósadh, thairg Conchúr í don fhear a mharaigh Naoise. Mharaigh Deirdre í féin, ag léimt as an gcarbad agus ag bualadh a cinn ar carraig.<ref>Ingeborg Clarus, ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt,'' ll.&nbsp;110&nbsp;ff.</ref><ref>Helmut Birkhan, ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;983.</ref> ==Tionchair== Leanann an scéal ''[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]'' ar aghaidh le scéal na mac. Ar cheann desna foinsí Gaelacha de [[Tristan und Isolde]] is ea an scéal seo. Insítear an t-ábhar céanna sa scéal ''[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]''.<ref>Myles Dillon, Nora Kershaw Chadwick: ''Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall''. Kindlers Kulturgeschichte, ISBN 3-89340-058-3, lch.&nbsp;447.</ref> ==''Deirdre'' le Yeats== Tá an dráma ''Deirdre'' le [[William Butler Yeats]] bunaithe ar an seanscéal seo. Tarlaíonn eachtraí an dráma ar lá déaranach na tragóide, inste le guthanna tochtmhara na laochra. Tá Deirdre, Naoise agus Fearghas i mbothán coille in Albain, ag feitheamh ar Chonchúr, a gheallann athchairdeas dóibh. Briseann sé a ghealltanas ámh; maraítear Naoise agus maraíonn Deirdre í féin. Cuireann Fearghas cosc ar an rí fiú lámh a leagan ar na coirp mharbha.<ref>Helmut Birkhan: ''Nachantike Keltenrezeption,'' lch.&nbsp;660.</ref> ==Féach freisin== * ''[[Macgnímrada Con Culainn|Macgníomhatha Chú Chulainn]]'' == Foinsí (gearmáinis) == * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' 2., korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * Helmut Birkhan: ''Nachantike Keltenrezeption.'' Praesens Verlag, Wien 2009, ISBN 978-3-7069-0541-1. * [[Ingeborg Clarus]]: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter, Düsseldorf u.a. 1991, ISBN 3-530-70014-2, ll.&nbsp;290&nbsp;ff. (2. Auflage. Patmos, Düsseldorf 2003, ISBN 3-491-69109-5). * [[Bernhard Maier|Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * [[Wolfgang Meid]]: ''Die Kelten'' (''[[Reclams Universal-Bibliothek]]'' 17053). Reclam, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3. == Naisc sheachtracha == * [[:en:Longas mac nUislenn|''Longas mac nUislenn'']] san alt ''Deirdre'' ar en.wiki * [http://www.maryjones.us/ctexts/usnech.html The Exile of the Sons of Usnech] ar maryjones.us * [http://www.electricscotland.com/history/literat/lamentof.htm The Lament of Deirdre] ar electricscotland.com == Foinsí == * ''The Exile of the Sons of Uisliu'' in ''Early Irish Myths and Sagas'', aist., réamhrá agus nótaí le Jeffrey Gantz, Penguin Classics, 1981, {{ISBN|978-0-140-44397-4}} == Tagairtí == {{reflist}} {{An Rúraíocht}} {{DEFAULTSORT:Longes mac nUislenn}} [[Catagóir:Scéalta na Rúraíochta]] htbn3k08n4aj0jlzd6hu1u1n0nznvis Fir Ol nEchmacht 0 87847 1331465 1053763 2026-11-02T18:31:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331465 wikitext text/x-wiki '''Fir Dhál Éachmacht''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fir Ól nÉcmacht'''<ref>[http://dil.ie/33820 Ól n-écmacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420080242/http://dil.ie/33820 |date=2021-04-20 }} ar eDIL</ref>) ba ea an t-ainm a tugadh do chine a mhair in Éirinn réamhstairiúil. == Sanasaíocht == Is amhlaidh gurb í brí ''Ól'' ná "Dál" (.i. Dál gCais, Dál Riada), agus an bhrí iomlán ná Daoine Chine '' Échmacht '', agus '' Échmacht '' mar ainm sloinne. == ''Nagnatae'' == Creideann roinnt scoláirí go bhfuil nasc idir Fir Ól nÉchmacht agus an treibh [[Nagnatae]] luaite ag [[Tolamaes]] ina shaothar den dara haois AD, [[Geografaíocht (Tolamaes)|Geografaíocht]].<ref name="OR">{{ cite book | author = T. F. O'Rahilly | author-link = T. F. O'Rahilly | title = Early Irish History and Mythology | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] year = 1946 | pages = 2, 11–12 }}</ref> ==Connachta== Bhí an tír go léir taobh thiar den t[[Sionainn]], a bheag nó a mhór, ainmnithe astu, 'sé sin, ''[[Cóiced Ól nÉchmacht]]'' (Cúige Dhál Éachmacht) go dtí an ''c.'' 5ú-7ú haois stairiúil. Le teacht chun cinn na [[Connachta|gConnacht]], áfach, athainmníodh go [[Cúige Chonnacht]] é. ==Foinsí== * [[Foras Feasa ar Éirinn]], [[Seathrún Céitinn]], 1636. * [[Leabhar Mór na nGinealach]], [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]], 1649–1666. * ''Ogyia'', [[Ruaidhri O Flaithbheartaigh]], 1684. * ''The History of Mayo'', [[T. H. Knox]], 1908. ==Naisc sheachtracha== * Denis Walsh, ''[http://www.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire150.htm Ireland AD 150]'' ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Fir Bholg]] mk9ayeki314f1dczw4mtz28ja6nu7xe Fuamnach 0 88413 1331485 1201043 2026-11-02T19:52:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331485 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa seanscéal ''[[Tochmarc Étaíne]]'', ba chéad bhean chéile Mhidhire í '''Fuamnach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fúamnach''') agus bandraoi (nó cailleach feasa) na [[Tuatha Dé Danann|Tuath Dé Danann]]. Deirtear sa téacs gurbh í gaoth<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/gaoth gaoth<sup>3</sup>] ar teanglann.ie, FGB.</ref> (''gáeth''; sa bhrí liteartha éirimiúil), treabhar<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/treabhar treabhar] ar teanglann.ie, FGB.</ref> (''trebar''; focal liteartha de bhrí críonna, nó folláin) agus "lánoilte ar eolas agus achmhainn na dTuath Dé Danann", ag cur le fios gurbh é an draoi ''[[Bresal Etarlám]]'' a hathair altrama.<ref>Gantz, ''Early Irish Myths and Sagas'', ll. 44-5. Thug Aongus rabhadh do Mhidhir gurbh í "bean de asarlaíocht millteanach, bean de gach eolas agus cumas agus cumhacht a muintir", lch. 44.</ref> Deirtear gur de shliocht clainne ''Béothach'' mhic ''Iardanél'' í. Is amhlaidh gurbh ionann é siúd agus ''[[Béothach mac Iarbonel]]'', athair na dTúath Dé Danann in [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]. ==Achoimre== Nuair a thit [[Midir]] i ngrá le h[[Éadaoin]] agus a phós sé í, tháinig éad ar Fhuamnach agus chuir sí faoi dhraíocht í chomh luath is a tháinig an leannán i mbrú Mhidhire i m[[Brí Léith]]: * Chuir sí fáilte roimh an leanán chur sí Éadaoin chun suite i lár an tí. Ansin ámh, bhuail sí í lena slat [[caorthann|chaorthainn]] dheirg, ag athrú a céile comhraic i riocht linn uisce. In am trátha, d' athraigh Éadaoin ó linn go péist go cuil corcra álainn, agus chuaigh sí Midhir éineacht le Midhir arís. * Agus í ar cuairt ar Mjidhir (i dteannta le [[Lugh]], [[An Dagda]] agus [[Oghma]]), d'fhógair Fuamnach go gcuirfeadh sí an ruaig ar Éadaoin. Chuir sí ortha uirthi a d'fhoghlaim sí óna hathair altrama, ''Bresal'': mhúscail sí gaoth mhór a shéid Éadaoin tríd an aer ar feadh seacht mbliana. Tar éis sin, tháinig sí ar ais go h[[Aonghas]] (''Mac Óc'') sa Bhrú. Coinnigh seisean go grámhar slán í i ngrianán saindeartha. * Nuair a fuair sí amach céard a tharla d'Éadaoin, bhuail Fuamnach bob ar ''Mhac Óc'' teacht go Brí Léith, ar an gcúinse go raibh síocháin uaithi. Agus ''Mac Óc'' ar an slí ámh, chuaigh Fuamnach go dtí an brú ar bhealach eile, agus mhúscail sí gaoth mhór eile a shéid Éadaoin ar fhánaíocht ar feadh seacht mbliana ar leith, gan chos a leagan ar talamh. Faoi dheara, tháinig Éadaoin go teach i gcúige Uladh, agus thit i gcupán bhean chéile (gan ainm) an ghaiscíoch, [[Éadar]]. D'ól sise a deoch, shlog sí Éadaoin agus in am trátha, thug sí Éadaoin go míorúilteach ar ais ar an saol mar a hiníon féin. Níor mhair Fúamnach chun luach a saothair a fheiceáil. Nuair a bhuail ''Mac Óc'' le Midhir ag Brí Léith, fuair sé amach séard a mheall Fuamnach air. Chuaigh ''Mac Óc'' ar lorg Fhuamnaí go teach a hathar altrama, ''Bresal'', bhain ann a ceann di agus thóg ar ais go dtí an brú é mar chorn cogaidh. ==Sanasaíocht== D'fhéadadh é go bhfuil an t-ainm ''Fúamnach'' fréamhaithe ón bhfocal ''fuaim''<ref>[http://dil.ie/24624 fúaimm ar eDIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815203955/http://www.dil.ie/24624 |date=2020-08-15 }}.</ref> Mar shampla a lua, insítear sa dán an [[dinnseanchas|dinnseanchais]] faoin [[An Nás]]: ''fáidiud find-gel fúamnach Fáil'' ("the lamentation of the fair-skinned vocal mná Fáil").<ref>E.J. Gwynn (eag. agus aistr.), ''The Metrical Dindsenchas''. Vol. 3, ll. 48-53.</ref> Léirítear an fhoirm ''fúaimnech'' mar ainm d'iníon [[Conn Céadchathach]], ''Fúaimnech'', who appears in the legal tract ''Mellbretha''.<ref>[[Corpus Iuris Hibernici|CIH]] 1589, 1-48 agus 1338.5-1341.7, aistr. William Sayers, "Games, Sport and Para-Military Exercise in Early Ireland." ''Aethlon: The Journal of Sport Literature'' 10 (1992), ll. 105-23.</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] [[Catagóir:An Rúraíocht]] 58rzfg8rntc5xh4x29gsgxxmcam7181 Kneecap 0 88738 1331554 1310161 2026-11-03T00:15:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331554 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Tríréad [[Rapcheol|rapcheoil]] as Iarthar [[Bhéal Feirste]] is ea '''Kneecap'''; triúr ógfhear atá sa ghrúpa – [[Liam Óg Ó hAnnaidh|Mo Chara]], Móglaí Bap agus DJ Próvaí. Baineann an grúpa feidhm as seanmhanaí gríosaitheacha an [[An tIRA Sealadach|IRA]] mar chuid dá bhfeachtas poiblíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.kneecap.ie/merch|teideal=Merch / feachtas poiblíochta ar kneecap.ie|údar=kneecap.ie/|dáta=2024|language=ga-IE|work=Kneecap|dátarochtana=2024-01-23|archivedate=2024-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240123225848/https://www.kneecap.ie/merch}}</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title='Mór an náire airgead poiblí a bheith caite ar Kneecap'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0123/1428122-mor-an-naire-airgead-poilbi-a-bheith-caite-ar-kneecap/|date=2024-01-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/12-interviews-of-xmas-kneecap-on-controversies-misconceptions-mental-health-and-generational-trauma-22944334|teideal=12 INTERVIEWS OF XMAS: KNEECAP on Controversies, Misconceptions, Mental Health and Generational Trauma|údar=Lucy O'Toole|work=Hotpress|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> [[Íomhá:WideAwakeBrockP230525 (131 of 185).jpg|clé|mion|200x200px|An banna ar an stáitse, ceolchoirm Brockwell Park (Féile Wide Awake) 23 Bealtaine 2025]] [[Íomhá:WideAwakeBrockP230525 (155 of 185).jpg|clé|mion|200x200px|DJ Próvaí]] [[Íomhá:WideAwakeBrockP230525 (136 of 185).jpg|clé|mion|200x200px|Móglaí Bap]] [[Íomhá:WideAwakeBrockP230525 (152 of 185).jpg|clé|mion|200x200px|[[Mo Chara]] ]][[Íomhá:WideAwakeBrockP230525 (161 of 185) (cropped).jpg|clé|mion|200x200px|Móglaí Bap agus Mo Chara ]] [[Íomhá:Kneecap (54543962089).jpg|clé|mion|200x200px|Lucht leanúna, ceolchoirm Brockwell Park (Féile Wide Awake) 23 Bealtaine 2025]] == Ceol == D'eisigh Kneecap a gcéad singil, '<nowiki/>''C.E.A.R.T.A''.',<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-cearta-kneecap/|teideal=Amhrán na hAoine|údar=NÓS|dáta=2017-12-15|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2024-01-23|archivedate=2020-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601083639/https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-cearta-kneecap/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-1/|teideal=A Short Glossary for the Irish Rap Song "C.E.A.R.T.A" by Kneecap (Rapcheol Gaeilge) [Cuid/Pt.1]|dáta=2018-01-07|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2024-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240124003603/https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-1/|archivedate=2024-01-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-2/|teideal=A Short Glossary for the Irish Rap Song "C.E.A.R.T.A" by Kneecap (Rapcheol Gaeilge) [Cuid/Pt.2]|dáta=2018-01-11|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2024-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240124003605/https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-2/|archivedate=2024-01-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-3/|teideal=A Short Glossary for the Irish Rap Song "C.E.A.R.T.A" by Kneecap (Rapcheol Gaeilge) [Cuid/Pt. 3]|dáta=2018-01-15|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2024-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240124003605/https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-3/|archivedate=2024-01-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-4/|teideal=A Short Glossary for the Irish Rap Song "C.E.A.R.T.A" by Kneecap (Rapcheol Gaeilge) [Cuid/Pt. 4]|dáta=2018-01-19|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2024-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240124003604/https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-4/|archivedate=2024-01-24}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-5/|teideal=A Short Glossary for the Irish Rap Song "C.E.A.R.T.A" by Kneecap (Rapcheol Gaeilge) [Cuid/Pt. 5]|dáta=2018-01-23|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2024-01-24}} {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-6-6/|teideal=A Short Glossary for the Irish Rap Song “C.E.A.R.T.A” by Kneecap (Rapcheol Gaeilge) [Cuid/Pt. 6/6]|dáta=2018-01-26|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2024-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240124003605/https://blogs.transparent.com/irish/a-short-glossary-for-the-irish-rap-song-c-e-a-r-t-a-by-kneecap-rapcheol-gaeilge-cuid-pt-6-6/|archivedate=2024-01-24}}</ref><ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=KNEECAP - C.E.A.R.T.A (Official Music Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8Sf0htzbMKk|language=ga-IE}}</ref> sa bhliain 2017.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-cearta-kneecap/|teideal=Amhrán na hAoine 'C.E.A.R.T.A.', le Kneecap|údar=Foireann NÓS|dáta=|language=|work=NÓS|dátarochtana=2019-02-05|archivedate=2020-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601083639/https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-cearta-kneecap/}}</ref> Lá amháin, an lá roimh mhórshiúl [[Acht na Gaeilge]] in 2017, bhí Móglaí Bap ag spraephéinteáil [[graifítí]] in éineacht le cara dá chuid. Scríobh a chara an focal 'Cearta' ar stad bus i mBéal Feirste. Ansin tháinig na [[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann|póilíní]] agus gabhadh an cara. Dhiúltaigh sé Béarla a labhairt leo, agus chaith sé an oíche faoi ghlas sular tháinig aistritheoir. Tá an t-amhrán '''C.E.A.R.T.A.''<nowiki/>' bunaithe ar an eachtra sin."<ref>{{Cite web|last=Mullally|first=Una|teideal=Kneecap: 'Low-life scum' of west Belfast rap whose day has come|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/kneecap-low-life-scum-of-west-belfast-rap-whose-day-has-come-1.3854738|access-date=2020-09-04|website=The Irish Times|language=en}}</ref> D'éirigh go han-mhaith leis an singil agus shocraigh Mo Chara, Móglaí Bap agus DJ Próvaí leanúint ar aghaidh mar Kneecap. Tháinig a gcéad albam, ''Fine Art'' amach i mí an Mheithimh 2024.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/michael-fassbender-le-gaeilge-a-labhairt-i-scannan-nua/|teideal=Michael Fassbender le Gaeilge a labhairt i scannán nua|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/ta-eacht-deanta-ag-kneecap-leis-an-albam-ur-fine-art/|teideal=Tá éacht déanta ag Kneecap leis an albam úr 'Fine Art'|údar=Ben Ó Faoláin|dáta=2024-06-13|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-06-16}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Léirmheas cúig réalta a fuair ''Fine Art'' ón NME, a dúirt go gcoinneoidh rapáil Móglaí Bap agus Mo Chara faoi gheasa thú agus go gcuirfidh buillí DJ Próvaí fíbín ort. Deirtear gur albam é a bhfuil faobhar ar an ngreann ann agus dánaíocht ag baint leis<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ardmholadh-do-kneecap-agus-da-n-albam-reabhloideach/|teideal=Ardmholadh do Kneecap agus dá n-albam ‘réabhlóideach’|dáta=2024-06-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-18}}</ref> === Spreagadh === Bhí [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] ina spreagadh mór ag an mbanna. "Gan Rónán Mac Aodha Bhuí ní bheadh Kneecap ann inniu, ba é féin a thug ardán don oiread ceoltóirí, a thug guth daofa ar an raidió agus spreag gach sórt ceol. Chreid sé ariamh i gceol comhaimseartha na Gaeilge agus chuir sé achan phíosa fuinneamh a bhí aige isteach ann. Ba é Rónán a sheinn CEARTA ar [[RnaG]] don chéad uair ach ansin cuireadh cosc air agus fuair sin níos mó poiblíocht dúinn ná go dtiocfadh linn riamh a shamhlú, b’shin é, fear a thóg seansanna. Ba é Rónán a thug ár gcéad gig dúinn i d[[Teach Hiúdaí Beag]], gig a chuir fíorthús le haistear ceol s'againn."<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-meid-gra-ata-ag-teacht-chuige-ta-se-go-hiontach-airgead-a-bhailiu-do-chunamh-leighis-do-ronan-mac-aodh-bhui/|teideal=‘An méid grá atá ag teacht chuige, tá sé go hiontach’ – airgead á bhailiú do chúnamh leighis do Rónán Mac Aodh Bhuí|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=16 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-23}}</ref> Baineann línte in ''CEARTA'' macalla as curfá ''[https://soundcloud.com/craos-1/craos-muca Muca]'', traic de chuid an tionscnaimh hip hap [[Craos (banna)|Craos]], "Muca Muca Muca sa tóir ar do mheon / Muca Muca Muca mo ghráin iad go deo". B'iad [[Móglaí Bap]] agus [[DJ Próvaí]] a bhí mar mholtóirí ar an gcéad chomórtas rapcheoil dá raibh mar chuid den [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]], comórtas do pháistí, agus an fhéile ar siúl i mBéal Feirste don bhliain 2025. Níor fógraíodh roimh ré cé a bheadh ina moltóirí agus ba mhór an scleondar a tháinig ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana nuair a thángadar i láthair. Ba é an chéad uair a bhí siad le feiceáil ag an Oireachtas ó bhíodar ina bpríomhaíonna i gClub na Féile 2018. Lena ais sin, thugadar ceolchoirm uathu i rith na féile in éineacht le [[Le Boom]] i dTábhairne na Coirceoige sa [[Gaeltacht Bhéal Feirste|Cheathrú Gaeltachta]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=5 Samhain 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/realtai-kneecap-ina-moltoiri-don-chead-chomortas-rapcheoil/a315415990.html|title=Réaltaí Kneecap ina moltóirí don chéad chomórtas rapcheoil|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 9}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-an-bua-tugtha-ag-kneecap-do-bhuachaill-og-as-baile-atha-cliath-sa-chead-chomortas-rap-riamh-ag-an-oireachtas/|teideal=FÍSEÁN: An bua tugtha ag Kneecap do bhuachaill óg as Baile Átha Cliath sa chéad chomórtas rap riamh ag an Oireachtas|údar=[[Darren Ó Dubhgáin]]|dáta=2025-10-31|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/sraitheanna/comortas-rapcheoil-do-dhaoine-og|teideal=Comórtas Rapcheoil do dhaoine óga|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]] ⁊ [[Órnaith Ní Fhearghail]]|dáta=01 Samhain 2025|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.antoireachtas.ie/oireachtas-na-samhna/imeachtai-na-feile-2025/deardaoin-2025.html|teideal=Déardaoin|work=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]|dátarochtana=5 Samhain 2025}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Cóilín Duffy]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://anpáipéar.ie/2025/10/moglai-bap-dj-provai-agus-le-boom-le-casadh-ag-oireachtas-na-samhna/|title=Móglaí Bap, DJ Próvaí agus Le Boom le casadh ag Oireachtas na Samhna|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=Eagrán 52}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ta-oireachtas-na-sceallog-nollag-buailte-linn/|teideal=Tá Oireachtas na Sceallóg Nollag buailte linn|údar=[[Anna Nic Gafraidh]]|dáta=2025-10-29|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-06}}</ref> == Conspóidí == Tarraingíonn Kneecap conspóid. Tháinig clú ar Kneecap don chéad uair in 2017 nuair a dúradh gur chuir [[RTÉ]] cosc ar an amhrán CEARTA. === Ainm an ghrúpa === Is ionann ''Kneecap'' agus an briathar Béarla ar "[[lámhach sa ghlúin]]". Is dócha go bhfuil beagán imeartais focal i gceist freisin leis na focail Ghaeilge ''Ní cheapaim'' a bhí mar bhuafhocail in jóc coitianta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Kneecapaim é' a deir Ard Chúirt Bhéal Feirste le Badenoch|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1129/1483733-kneecapaim-e-a-deir-ard-chuirt-bheal-feirste-le-badenoch/|date=2024-11-29|language=ga}}</ref> Tá an jóc céanna, a raibh leaganacha iomadúla de ann, bunaithe ar fhreagra débhríoch na ceiste. {{Cquote |"Beirt bhall den IRA ag plé ceard is cóir a dhéanamh le ball den UVF. Iad ag labhairt Béarla is Gaeilge. ''Should we kneecap him?'' Ní cheapaim."<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/GaelGAIRI/status/419803933394370561|teideal=@GaelGÁIRÍ|údar=Gael GÁIRÍ ar Twitter|dáta=20154|dátarochtana=2024}}</ref>}} Is tagairt é ainm an ghrúpa, nó "[[lámhach sa ghlúin]]", don nós brúidiúil a bhí ag an IRA ógánaigh ón bpobal náisiúnach a lámhach sna pláitíní glúine agus cithréim a fhágáil orthu ar feadh a saoil. Pionós ainrianta a bhí ann a ghearrtaí ar dhaoine óga faoi iompar frithshóisialta nó faoi bhearta eile nár thaitin leis an IRA.<ref name=":1" /> === Dearcadh frithbhunaíochta === Tá dearcadh frithbhunaíochta orthu, ag plé le drugaí agus ag spochadh as na póilíní go minic. Is [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtaigh]] go smior iad<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=Wd1_RxymwNk|teideal=Stupid questions Irish people are always asked, answered by KNEECAP - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2021-01-10}}</ref> ach ag an am chéanna tá sé áitithe acu nach bhfuil aon teachtaireacht sheicteach ina gcuid ceoil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/gb/podcast/27-ean%C3%A1ir-2024-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000643195605|teideal=‎Nuacht Mhall: (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=27 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Úsáideann Kneecap an téarma [[RUC]] chun cur síos a dhéanamh ar an fhórsa póilíneachta reatha ó thuaidh, an PSNI nó an [[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]] (SPTÉ).<ref name=":2" /> Chuir Kneecap a ndlúthpháirtíocht le muintir na [[Palaistín]]e in iúl trí bhratach a chrochadh ag ceolchoirmeacha.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|teideal=KNEECAP - 2019 RECAP|url=https://www.youtube.com/watch?v=LNa1AIl4yR0|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=youtube}}</ref> === Cúiseamh === In 2025 tháinig físeáin chun cinn ina dtaispeántar an banna, de réir líomhaintí, ag iarraidh básanna Feisirí de chuid [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Coimeádach]] na Breataine agus ag béicíl "''Up [[Hamas]], up [[Hezbollah]]''". D’eisigh Kneecap ráiteas ag rá nach nglacann siad leis an bhforéigean agus nach dtacaíonn siad le Hamas ná Hezbollah, ach gur cuireadh feachtas smearaidh orthu mar gheall ar a dtacaíocht leanúnach don Phalaistín agus ar a gcáineadh ar Iosrael. Bhí litir oscailte sínithe ag na scórtha de cheoltóirí as Éirinn agus an Ríocht Aontaithe araon ag tacú leis an triúr agus ag rá go raibh “iarracht shoiléir, chomhbheartaithe idir lámha chun cinsireacht a dhéanamh ar an mbanna agus ar deireadh thiar iad a chur ó ardán”.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/3-bealtaine-2025-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000705951998|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge|dáta=3 Bealtaine 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-05-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-speise-i-kneecap-ar-fud-an-domhain-na-mar-a-bhi-riamh-roimhe-seo/|teideal=Níos mó spéise i Kneecap ar fud an domhain ná mar a bhí riamh roimhe seo|dáta=2025-05-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-04}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ba-cheart-kneecap-a-chur-i-bpriosun-caineadh-beagnach-uair-an-chloig-deanta-ar-kneecap-in-westminster/|teideal=‘Ba cheart Kneecap a chur i bpríosún’ – cáineadh beagnach uair an chloig déanta ar Kneecap in Westminster|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=29 Aibreán 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-04}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-histeire-mhoraltachta-a-cothu-chun-aird-daoine-a-tharraingt-on-gcinedhiothu-kneecap/|teideal=‘Tá histéire mhoráltachta á cothú chun aird daoine a tharraingt ón gcinedhíothú’ – Kneecap|dáta=2025-04-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-04}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-pod-gaeilge-ca-bhfuil-an-fhirinne-i-gconspoid-kneecap/|teideal=An Pod Gaeilge – Cá bhfuil an fhírinne i gconspóid Kneecap?|údar=Póilín Ní Chiaráin, Maitiú Ó Coimín, Seán Tadhg Ó Gairbhí agus Bridget Bhreathnach|dáta=2025-05-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-05-04}}</ref> {{Main|Mo Chara}} == Scannán == {{Main|Kneecap (scannán)}} Rinneadh scannán in 2023, ''[[Kneecap (scannán)|Kneecap]]'', a léiríonn fás an bhanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailymotion.com/video/x8rkfny|teideal=Kneecap {{!}} movie {{!}} 2024 {{!}} Official Clip - video Dailymotion|dáta=2024-01-18|language=ga-IE|work=Dailymotion|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Tá baill an bhanna iad féin, chomh maith le [[Michael Fassbender]],<ref name=":0" /> le feiceáil sa scannán, a bhfuil idir Ghaeilge agus Bhéarla ann. I mí Eanáir 2024, reáchtáladh «première» an scannáin ag [[Féile Scannán Sundance]] 2024, an chéad scannán Gaeilge a taispeánadh ag an fhéile riamh. Bronnadh Duais 'Next' an Lucht Féachana ar an scannán ag Sundance.<ref group="nóta">Dúirt léiritheoir ''Kneecap'', Trevor Birney, go gcuirtear na mílte scannán isteach ar Sundance agus nach roghnaítear le taispeáint ag an bhféile ach 60 ceann. “Agus as an 60 ceann sin, tá gradam mór le rá buaite againn – tá sé iontach,” arsa Birney. (Tuairisc.ie)</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gradam-mor-le-ra-buaite-ag-scannan-na-rapaliathe-gaelacha-kneecap-ag-feile-sundance/|teideal=Gradam mór le rá buaite ag scannán na rapáliathe Gaelacha Kneecap ag féile Sundance|dáta=2024-01-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> Cheannaigh Sony Pictures Classics an scannán<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/scannan-kneecap-ceannaithe-ag-sony-lena-eisiuint-ar-fud-an-domhain/|teideal=Scannán Kneecap ceannaithe ag Sony lena eisiúint ar fud an domhain|údar=NÓS|dáta=2024-01-19|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-01-22}}</ref> agus bhí sé le feiceáil i bpictiúrlanna ar fud an domhain le linn 2024-2025 dá bharr.<ref group="nóta">Chuir Scáileán Thuaisceart Éireann €450,000 ar fáil do ''KNEECAP'' agus fuair sé maoiniú €350,000 ó Údarás Craolacháin na hÉireann agus €205,000 ón Chiste Craoltóireachta Gaeilge.</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An-ghlacadh le Kneecap ag Féile Scannán Sundance|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0119/1427598-an-ghlacadh-le-kneecap-ag-feile-scannan-sundance/|date=2024-01-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Dioscliosta== === Albaim === * ''Fine Art'' (2024)<ref name=":4" /> * ''KNEECAP'' ([[fuaimrian]] an [[Kneecap (scannán)|scannáin]], 2024) ===Cnuastéip=== * ''3CAG'' (2018, 2021) * ''Better Way To Live'', athmheascaithe (2024, le [[Grian Chatten]], athmheascaithe ag [[Sam Interface]]) * ''Fine Art Remixes'' (2024, le Grian Chatten, athmheascaithe ag Sam Interface, [[David Holmes]], agus [[Jonah Swilley]]) ===Singlí=== * ''C.E.A.R.T.A'' (2017)<ref name=":3" /> * ''Amach Anocht'' (2018) * ''H.O.O.D'' (2018)<ref>{{Lua idirlín|url=https://nialler9.com/kneecap-are-maestro-provocateurs-in-new-video-for-h-o-o-d/|teideal=KNEECAP are maestro provocateurs in new video for 'H.O.O.D.'|údar=Luke Sharkey|dáta=2019-04-17|language=en-GB|work=Nialler9|dátarochtana=2024-01-27}}</ref> * ''Gael-Gigolos'' (2019) * ''Fenian Cunts'' (2019) * ''Get Your Brits Out'' (2019) * ''MAM'' (2020)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=KNEECAP X DYRT - MAM (Official Audio)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6l-CHhdFpHs|language=ga-IE}}</ref> * ''Thart agus Thart'' (2021) * ''Guilty Conscience'' (2022)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=KNEECAP - Guilty Conscience (Official Music Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=pa3ki8r8tVI|language=ga-IE}}</ref> * ''IT'S BEEN AGES'' (2023) * ''Better Way to Live'' (2023, le [[Grian Chatten]]) * ''Sick In The Head'' (2023) * ''Fine Art'' (2024) * ''Love Making'' (2024, le [[Nino]]) * ''The Recap'' (2025, le [[Mozey]]) == Féach freisin == * [[Kneecap (scannán)|''Kneecap'' (scannán)]] * [[Lámhach sa ghlúin]] * [[Liam Óg Ó hAnnaidh|Mo Chara]] * [[Rapcheol Gaeilge]] * Tionscadail rap eile: [[Súil Amháin]], [[Craos (banna)|Craos]], [[Oisín Mac]] == Naisc sheachtracha == * [https://kneecap.bandcamp.com/ Siopa Kneecap ar Bandcamp] == Tagairtí == {{Reflist}} == Nótaí == {{reflist|group=nóta}} [[Catagóir:Kneecap| ]] [[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Rapálaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rapcheoltóirí]] [[Catagóir:Rapcheol]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Banna na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán Dátheangach na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán Dátheangach na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán Dátheangach na Bliana]] 69yj6qeytfuu2tjqtum6ru3852nvenk Lúise Ghabhánach Ní Dhufaigh 0 88816 1331586 1246454 2026-11-03T02:55:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331586 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[Oideachas|oideachasóir]] agus dhíograiseoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í '''Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh'''<ref>nó Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh uaireanta, agus Gavin in áit Gavan uaireanta</ref><ref>nó 'Lúise' in ionad 'Luíse'; mar seo a scríobh sí a hainm sa 20ú haois, is cosúil</ref> ([[An Béarla|Béarla]]: ''Louise Gavan Duffy'', [[17 Iúil]] [[1884]] - [[12 Deireadh Fómhair]] [[1969]])<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/luise-ghabhanach-ni-dhufaigh-ceannrodai/|teideal=Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh: Ceannródaí|údar=Celia de Fréine|dáta=|language=ga|work=Leabhair COMHAR|dátarochtana=2020-10-12}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=20|teideal=DUFFY, Louise Gavan (1884–1969)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-10-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=BANLAOCH CEANNRÓDÚIL|url=https://www.jstor.org/stable/26662996|journal=Comhar|date=saor in aisce ar JSTOR|issn=0010-2369|pages=18–20|volume=78|issue=9|doi=10.2307/26662996|author=Celia de Fréine}}</ref>; bhunaigh sí an chéad [[Gaelscoil|Ghaelscoil]] in Éirinn sa bhliain 1917. Ba [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí Éireannach]] agus [[sufraigéid|shufraigéid]] í chomh maith. Bhí sí i láthair in [[Ard-Oifig an Phoist]] i rith [[Éirí Amach na Cásca]] 1916, áit a rinne sí an chócaireacht do na fir ar feadh seachtaine. [[Íomhá:Cimiez, Nice, France - panoramio.jpg|clé|mion|Cimiez, [[Nice]]]] == Saol == Rugadh Lúise i [[Nice]] (i gCimiez, [[bruachbhaile]] de chuid na [[Cathair (lonnaíocht)|cathrach]]) sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], i d[[teaghlach]] Angla-Éireannach. Tógadh i Nice na Fraince mar a raibh cónaí ar a muintir. Ba í a máthair Louise Hall ó Birkenhead (sa [[Cheshire]] ag an am), tríú bean chéile [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh|Charles Gavan Duffy]]. Tógadh í i dteach gustalach agus bríomhar ó thaobh cultúir de, áit a bhfuair sí blaiseadh d'fhigiúirí agus de thuairimí polaitiúla. bhí an [[An Béarla|Béarla]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ó dhúchas aici; ní raibh Gaeilge ag a hathair ná a muintir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationaltreasures.ie/submissions/56MPSD|teideal=Original school desk, Scoil Bhríde Ranelagh 1917|language=en|work=nationaltreasures.ie|dátarochtana=2020-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013082553/https://nationaltreasures.ie/submissions/56MPSD|archivedate=2020-10-13}}</ref> Figiúirí tábhachtacha iad a hathair agus a deartháireacha i réimsí [[Polaitíocht|polaitiúla]] agus [[dlí]]. Sochraid a hathair, [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]], in 1903 a thug go hÉirinn don chéad uair í. Tháinig sí chun cónaithe in Éirinn sa bhliain 1907, in aois 23 di, chun staidéir a dhéanamh. [[Íomhá:Charles Gavan Duffy 1846.JPG|mion|[[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh|Charles Gavan Duffy]], 1846, athair Lúise|alt=|clé]] === Oideachas === De réir a chéile d'éirigh sí tugtha don [[An Ghaeilge|Ghaeilge]]. Bhí sí ar cheann de na chéad mná chun céim a bhaint amach ó [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]. Ghnóthaigh sí baitsiléir sna hEalaíona sa bhliain 1911. D’fhoghlaim sí Gaeilge i g[[Conradh na Gaeilge]]. Is ann a casadh an t-oideachasóir agus tírghráthóir [[Pádraig Mac Piarais]] uirthi don chéad uair. Ceapadh ina [[Múinteoir|mhúinteoir]] í i scoil dhátheangach an Phiarsaigh, Scoil Íde, i dTeach Feadha Cuillinn. === Náisiúnaí === Bhí Lúise ar an gcéad choiste sealadach nuair a bhunaíodh [[Cumann na mBan]]. Nuair a bhris [[Éirí Amach na Cásca]] amach i 1916, chuaigh sí caol díreach chuig [[Ard-Oifig an Phoist]]. Chuir an Piarsach ag obair sa chistin í go ceann na seachtaine. In éineacht léi, bhí [[Deasún Mac Gearailt]]. Ar an [[Déardaoin]] le linn na seachtaine, chuir an Piarsach comhairle ar Lúise agus ar na mná eile sa GPO aistriú amach ón bh[[foirgneamh]]. Ach diúltaíonn siad, agus d'fhill siad ar a gcúraimí sa chistin. An lá dár gcionn, faoi thréanscaoileadh urchar, aistríodh amach as an [[Ard-Oifig an Phoist|GPO]]. Cabhraigh Lúise agus [[James Ryan]] leo siúd a bhí créachtaithe imeacht as an bh[[foirgneamh]]. D’fhorbair sí a a gcuid smaointe [[Oideachas|oideachais]] faoi mhórthionchar an [[Pádraig Mac Piarais|Phiarsaigh]]. Tar éis a bháis, áfach, shocraigh Luíse a gort féin a threabhadh i réimse na scolaíochta lán-Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=DEICH mBLIANA na gCUIMHNEACHÁN|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> === Gaelscoil === [[Íomhá:St Stephens Green 1900s.jpg|mion|Scoil Bhríde, 70 Faiche Stiabhna]] Bhunaigh Lúise [[gaelscoil]], Scoil Bhríde (ag 70 Faiche Stiabhna ar dtús agus níos déanaí i [[Raghnallach]], BÁC<ref>{{Lua idirlín|url=http://scoilbhride1917.ie/Page/Stair-na-Scoile--Cead-Bliain-faoi-Bhlath/6838/Index.html|teideal=Stair na Scoile - Céad Bliain faoi Bhláth|údar=Scoil Bhríde 1917|language=Irish|work=Scoil Bhríde 1917|dátarochtana=2020-10-12}}</ref>), sa bhliain 1917,<ref>... in éineacht le hÁine Nic Aoidh, banchéile [[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnáin de Blaghd]]/ Ba mheánscoil phríobháideach í go dtí gur thug an Blaghdach, an tAire Airgeadais, isteach sa státchóras í i 1926 trí bhunscoil a dhéanamh di. </ref> an chéad ghaelscoil ó laethanta na scoileanna scairte.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/luise-gabhanach-ni-dhufaigh-agus-scoil-bhride/|teideal=Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh agus Scoil Bhríde|údar=Mairéad Ní Ghacháin|dáta=2004-03-30|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-10-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/luise.html|teideal=Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh agus Scoil Bhríde|údar=Mairéad Ní Ghacháin|dáta=1993|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-10-12}}</ref> Mná óga tuata a bhí i mbun na scoile. Bhí an Ghaeilge mar mheán cumarsáide san áit. Bhí an Fhraincis á múineadh inti mar ábhar ann féin. Chloistí paidreacha á rá i bhFraincis inti fiú. Cúrsaí airgeadais a chuir iallach uirthi an scoil a bhogadh go dtí 55 Bóthar Pembroke, [[Droichead na Dothra]], in 1922.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationaltreasures.ie/submissions/56MPSD|teideal=Original school desk, Scoil Bhríde Ranelagh 1917|language=en|work=nationaltreasures.ie|dátarochtana=2020-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013082553/https://nationaltreasures.ie/submissions/56MPSD|archivedate=2020-10-13}}</ref> Ceithre bliana ina dhiaidh sin, rinneadh Scoil Náisiúnta de Scoil Bhríde faoi choimirce na Roinne Oideachais. Lean Louise ag múineadh i Scoil Bhríde go dtí 1947.<ref name=":0" /> Ar feadh tamaill de bhlianta bhíodh sí ag léachtóireacht i roinn an oideachais i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath. In 1962 rinne sí clár teilifíse sa tsraith 'Self Portrait’. [[Íomhá:Glasnevin Cemetery - (442807842).jpg|mion|curtha inniu i [[Reilig Ghlas Naíon|reilig Ghlas Naíon]]]] D’éag sí ar [[12 Deireadh Fómhair]] [[1969]], in aois 85 bliain di (níor phós sí riamh). Tá sí curtha inniu i [[reilig Ghlas Naíon]]. Bhí [[Éamon de Valera]], [[Uachtarán na hÉireann]] i láthair ag Aifreann na Marbh i nGaeilge, rud a bhí, arís, dochreidte nuair a chuimhnítear gur rugadh a hathair roimh [[Cath Waterloo|Waterloo]] nuair a bhí na [[Na Péindlíthe|Péindlíthe]] fós gan chealú.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]] ==Tagairtí== {{DEFAULTSORT:Dufaigh, Luise Gabhanach Ni}} [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Básanna i 1969]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] <references /> [[Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine Francacha]] [[Catagóir:Sufragóirí]] kcykwhzwnmalwgyhpv7accof1i0iije Noínden Ulad 0 88985 1331625 1313945 2026-11-03T07:02:22Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331625 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Sa [[Rúraíocht]], is réamhscéal don [[Táin Bó Cuailnge]] é '''''Ceas<ref> [https://www.teanglann.ie/ga/eid/debility Ceas<sup>4</sup>], anbhainne, lagar</ref> Naoi-lá na nUladh''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Noínden<ref>[http://dil.ie/33275 Noínden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127174244/http://dil.ie/33275 |date=2020-11-27 }} ar eDIL</ref> Ulad''''' nó '''''Ces<ref>[http://dil.ie/8814 Ces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127172717/http://dil.ie/8814 |date=2020-11-27 }} ar eDIL</ref> Ulad'''''). Caomhnaítear é i dtrí foinsí ar feadh an eolais: sa [[Leabhar Buí Leacáin]], sa [[Leabhar Laighneach]] agus i lámhscríbhinn amháin eile. [[File:Macha.jpg|thumb|Cuireann Macha mallacht ar na hUlaidh (Eleanor Hull, ''The Boys' Cuchulain'', 1904)]] ==Achoimre== Sa scéal den táin bó Cuailgne, glactar leis go bhfuil eolas air cúis ''noínden'', ''ceas'' nó lagar na nUladh bekannt. Ba bhaintreach fir é an brughaidh (''[[briugu]]''; feirmeoir, spidéiléir, úinéir talún) ab ea [[Cruinniuc|Crunnchú]]. Lá amháin, tháinig bean álainn chuige, agus d'iarr sí orthu fanacht leis. Cé nach dúirt sí a hainm leis, an [[Aos Sí|sidhe]] ''[[Macha|Macha ingen Sainrith meic Imbaith]]'' a bhí ann i ndáiríre. Thug sí aire dá theaghlach, luigh sí leis agus d'éirigh sí torrach. Chuir sí cosc air ámh gan a hainm a iarraidh nó insint fúithi. Nuair a tugadh cuireadh do Chrunnchú chun an aonaigh bhliantúil ag príomhchathair na nUladh, thug Macha rabhadh arís dó gan aon rud a insint fúithi, nó bheadh sin deireadh dá saol le chéile. Ach mhaíomh Crunnchú ag rása capall gurbh fhéidir lena chéile rith níos tapúla ná capall ar bith an rí. Cuireadh i ngéibheann é faoi bhagairt go marófaí é, muna raibh a chéile in ann an maíomh béadchainteach seo a chruthú. Chuir an rí amach faoi dhéin Mhacha, agus chuir sé iachall uirthi a hainm a rá. Cé go raibh sí trom ar pháiste, bhí uirthi an rith, ach bhuaigh sí è in éadan na gcapall. Díreach ansin, thug sí go pianmhar cúpla ar an saol, bhuachaill agus cailín. I leagan amháin den scéal, searrach ab ea leanbh amháin, in am trátha capall dílis [[Cú Chulainn|Chú Chulainn]], [[Liath Macha]]. Chuir Macha mallacht ar na hUlaidh as ucht an fheillbhirt seo, agus thuar sí go bhfulaingeodh glúnta le teacht na nUladh ''noínden'' (ceas, lagar) le cúig lá agus ceithre oíche i gcás éigeandála nó práinne géire, agus dá bharr bheidís chomh lag le bean tríom le páiste. Ansin fuair Macha traochta bás. Ainmníodh príomhchathair rí na nUladh [[Eamhain Mhacha]] as Macha agus a cúpla.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;542&nbsp;ff.</ref><ref>Ingeborg Clarus: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt,'' lch.&nbsp;64&nbsp;f.</ref> ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Bernhard Maier (Religionswissenschaftler)|Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (= ''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * [[Ingeborg Clarus]]: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2. Auflage, ISBN 3-491-69109-5. ==Naisc sheachtracha== * [https://iso.ucc.ie/Noinden-ulad/Noinden-ulad-index.html Noínden Ulad ocus Emuin Macha] ar ''Irish Sagas Online'' * [https://codecs.vanhamel.nl/Noínden_Ulad Noínden Ulad, also Ces noínden Ulad] ar CODECS ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Noinden Ulad}} [[Catagóir:Scéalta na Rúraíochta]] 1a031z8rs4ieclh9vwzyj6u8u0pawmb Neachtan 0 89021 1331619 1299035 2026-11-03T06:13:43Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331619 wikitext text/x-wiki I [[miotaseolaíocht na nGael]], athair agus/nó fear céile [[Bóinn (bandia)|Bhóinne]] ab ea '''Neachtan''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Nechtan'''). ==Sanasaíocht== Mhol [[Georges Dumézil]] gur gaol é an t-ainm Neachtan le dia na Breataine darb ainm [[Nodens]], nó an dia na Rómhánach, [[Neiptiún]], chomh maith leis déithe na Peirse na Véidise ar chomh-ainm [[Apam Napat]].<ref>''Culture'', lch. 754, citing [[Dumézil]]. Féach freisin [http://www.avesta.org/modi/baku.htm Baku] ar avesta.org</ref> I ndeireadh na dála, d'fhéadfadh go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón b[[Próit-Ind-Eorpais]] ''*nepot-'' "descendant, mac an deirféar", nó b'fhéidir ó ''*nebh-'' "tais, fliuch". De réir sanasaíocht eile, tá Neachtan fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge ''necht''<ref>[http://dil.ie/33016 Necht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321211523/http://dil.ie/33016 |date=2019-03-21 }} ar eDIL</ref> "glan, glé agus bán", curtha leis an bhfréamh ''-neg'' "nigh", ón PIE ''*neigᵘ̯-'' "nigh" <ref>Peter Beresford Ellis, ''The Druids'' (Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1995), lch. 134.</ref> Más fíor, beadh sé gaolmhar le pearsana miotasacha a bhíodh ina gcónaí in aice tobar agus fuarán: ''[[Neck (síofra uisce)|neck]]'' as Béarla (ón Angla-Shacsainis ''nicor''), Sualainnis ''Näck'', Gearmánais ''Nixe'' agus Ollainnis ''nikker'', le brí "ollphéist abhann, síofra uisce, crogall, dobhareach", mar sin Sean-Ioruais ''nykr'' "síofra uisce i riocht capaill". ==Cur síos== Bíodh Neachtan ina cónaí i Sidhe Neachtain sa domhan thíos, an t-ainm miotasach de [[Cairbre|chnoc Chairbre]].<ref>Edel Bhreathnach, cur síos ar "Bóand/Bóinn/Boyne," in ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia'' (ABC-Clio, 2006), lch. 217.</ref> Sa [[dinnseanchas]], deirtear gur fear céile [[Bóinn (bandia)|Bhóinne]] agus mac [[Nuadu]] é Neachtan.<ref>[https://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811050119/http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.001.t.text.html |date=2016-08-11 }} ar UCD</ref> Ní bhíodh cead ach ag Nechtan agus a thriúr dáileamh cuairt a thabhairt ar ''[[Tobar Segais|Thobar Segais]]'', nó "Tobar na hEagna", inar ligeadh naoi g[[coll]] a gcnónna lán d'eagna titim isteach ann. Bhíodh na Bradáin Fheasa ag snámh sa tobar, agus d'ithidís na cnónna coill. Thugadh saineolas don té a d'íosfadh bradán feasa.<ref>''[http://www.luminarium.org/mythology/ireland/finnboyhood.htm The boyhood of Fin mac Cumhal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927045738/http://www.luminarium.org/mythology/ireland/finnboyhood.htm |date=2011-09-27 }}'' In: T. W. Rolleston (eag.) ''The High Deeds of Finn and other Bardic Romances of Ancient Ireland'', G. G. Harrap & Co., 1910, ll. 106–115.</ref> ==Oidhreacht== Bhí ''Nechtan'' mar ainm Ceilteach coitianta, tugtha do chuid mhaith pearsana idir seanscéalacha agus stairiúla. Tugadh Nechtan go minic do ríthe [[na Cruithnigh|na gCruithneach]].<ref>Koch, cur síos ar "''Aedán mac Gabráin''," in ''Celtic Culture'', lch. 16.</ref> Is naomhphátrún [[Hartland, Devon]] é [[Nectan of Hartland]], beo a deirtear san 5ú haois. Rinne scoláirí áirithe an cás ámh nach duine stairiúil é Naomh Nectan, ach ina ionad sin foirm Chríostaí den dia Neachtan féin.<ref>Gary R. Varner, ''Sacred Wells: A Study in the History, Meaning, and Mythology of Holy Wells'' (Algora Publishing, 2009), lch. 26.</ref> Deirtear go bhfuil ''[[St Nectan's Kieve]]'' i n[[Gleann Naomh Neachtain]] in aice le [[Tintagel]], [[Corn na Breataine]], ainmnithe as Naomh Nectan, ach le fírinne, is cumadóireacht na Victeoiriach é seo. Tugadh ''Nathan's Cave'' ar an áit in 1799,<ref>Gray, Thomas. ''The Traveller’s Companion, in a Tour through England and Wales; Containing a catalogue of the antiquities, houses, parks, plantations, scenes, and situations, in England and Wales, arranged according to the alphabetical order of the several counties.'' Londain: G. Kearsley, 1799,</ref> ainmnithe as tiarna talún áitiúil.<ref>Ceri Houlbrook (2016), ''Saints, Poets, and Rubber Ducks: Crafting the Sacred at St Nectan’s Glen'', Folklore, 127:3, ll. 344-361, DOI: 10.1080/0015587X.2016.1197593</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Category:Tuatha Dé Danann]] pvpeujrare70aotrjznhvpf9v28vwap Dealbhaodh 0 89027 1331342 1235744 2026-11-02T13:28:13Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331342 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[miotaseolaíocht na nGael]], ba rí é '''Delbáeth''' nó '''Delbáed'''<ref>[http://dil.ie/15332 Delbáeth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323084935/http://dil.ie/15332 |date=2019-03-23 }} ar eDIL</ref><ref>[http://dil.ie/15324 Delb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323084938/http://dil.ie/15324 |date=2019-03-23 }} ar eDIL; dealbh.</ref><ref>[http://dil.ie/613 Áed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323083432/http://dil.ie/613 |date=2019-03-23 }} ar eDIL</ref> Ba é [[Aonghas]] nó [[Oghma]] na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] a athair, agus ba í [[Eithne]] na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]] a mháthair. Tháinig sé i gcomharbacht ar a gharmhac [[Daghdha|Eochaid Ollathair]] (Daghda) mar [[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Rí na hÉireann]]. Bhí sé i gceannas ar na [[Tuatha Dé Danann]] agus [[Fomhóraigh]] aontaithe ar feadh deich mbliana, sular mharaigh a mhac [[Fiacha mac Delbaíth|Fiacha]] é. ==Clann== Bhí triúr iníonacha ag Dealbaodh lena bhean chéile [[Earnmas]], agus iad ná an triúr [[bandia|bandéithe]] eapainmneacha Ghaelacha ''[[Ériu]]'', [[Banbha]] agus [[Fódhla]]. De réir cuid de ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Lebor Gabála Érenn]]'', bhí triúr mac ag Delbáeth, agus iad ná [[Brian]], ''[[Iuchar]]'' agus ''[[Iucharba]]''. Deirtear chomh maith go raibh ''Tuirill Biccreo'' mar ainm aige.<ref name="LGE">[[R. A. Stewart Macalister|, R. A. Stewart]]. (1941). ''Lebor Gabála Érenn''. Part&nbsp;IV. Irish Texts Society, Bhaile Átha Cliath. §&nbsp;VII, Chéad athleagan.</ref> Mhaígh an dream ársa darbh ainm ''[[Delbna]]'' gurbh iad a mhuintir iad. ==Comhainmneacha agus leaganacha eile== Is amhlaidh go bhfuil Delbáeth ar chomhphearsa le dia na toirní, ''[[Tuireann]]'', os rud é go n-aithnítear é mar ''Tuirill Biccreo'', athair Bhriain, ''Iuchair'', agus ''Iucharba''.<ref name="LGE" /> Tugadh an t-ainm Delbéath do ''[[Lugaid mac Tail]]'', tar éis dó tine draíochta a lasadh, a tháinig cúig tsruthán aisti.<ref>''[https://celt.ucc.ie//published/G106500D/index.html The Metrical Dindshenchas]'' ar CELT</ref> Sa mhír chéanna de Leabhar Gabhála na hÉireann, aithnítear Delbáeth eile &ndash; ''Delbáeth Mac Neit'' &ndash; mar shin-sean-athair ''Tuirill Biccreo''.<ref name="LGE"/> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh=[[Daghdha]]| teideal=[[Ard-Ríthe na hÉireann|Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis=[[Fiacha mac Delbaíth|Fiacha]]| bliain=[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1750–1740 BC<br>[[Seathrún Céitinn|FFE]] 1337–1327 BC| }} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} {{DEFAULTSORT:Delbaeth}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] te7nopw0p7s3zi96rpkr4uixbpyx8wa Fomhóraigh 0 89038 1331477 1331038 2026-11-02T19:20:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331477 wikitext text/x-wiki {{glanadh|''Foghlaim Chú Chulainn'' le haistriú}} {{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba chine osnádúrtha iad na '''Fomhóraigh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fomóire'''<ref>[http://dil.ie/23220 fomóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403183651/http://dil.ie/23220 |date=2019-04-03 }} ar eDIL</ref>). Cuireadh u láthair go minic iad mar neacha naimhdeach arrachtacha, a tháinig ón fharraige nó ón bhfothalamh. Níos deireanaí, deirtear gurbh fhathaigh agus foghlaí mara iad. Ba naimhde iad de na chéad lonnaitheoirí na hÉireann agus chéile comhraic de na [[Tuatha Dé Danann]],<ref name=carey>Carey, John. "Fomoiri", in ''The Celts: History, Life, and Culture''. Eagraithe ag John T. Koch. ABC-CLIO, 2012, lch. 355</ref> an cine osnádúrtha eile i miotaseolaíocht na nGael. Ba chasta é an gaol idir eatarthu, agus phós roinnt dá bhaill agus bhí páistí acu. Dá bharr sin, samhlaítear na Fomhóraigh leis na [[Jötunn|jötnar]] i [[Miotaseolaíocht Ioruach]]. [[File:The Fomors - Duncan 1912.png|thumb|250px|Na Fomhóraigh, i léaráid le John Duncan (1912)]] De réir na miotaseolaíochta, ba dhéithe iad na Fomhóraigh a léiríonn cumhachtaí díobhálacha an dúlra; anord, dorchadas, bás, meath agus triomach ina mbeatha.<ref name=macculloch>MacCulloch, John Arnott. ''The Religion of the Ancient Celts''. The Floating Press, 2009, ll. 80, 89, 91</ref><ref name=smyth>Smyth, Daragh. ''A Guide to Irish Mythology''. Irish Academic Press, 1996, lch. 74</ref><ref name=sjoestedt>Sjoestedt, ''Gods and heroes of the Celts'', ll. 4-5</ref> I gcodarsnacht le seo, is amhlaidh go léiríonn na Tuath Dé na cumhachtaí fáis agus sibhialtaithe. Níos deireanaí fós, tugtaí Fomhóraigh ar fhoghlaithe faoi chónaí nó ruathairí na mara, agus rinneadh dearmad ar bhrí bhunúsach an fhocail. ==Sanasaíocht== As [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]], tugtar '''''Fomóire'''''/'''''Fomóiri''''' ar an gcine, agus ''Fomóir'' ar duine amháin acu. As Meán-Ghaeilge, feictear chomh maith '''''Fomórach'''''/'''''Fomóraiġ'''''. Níltear ar aon tuairim ó thaobh na sanasaíochta de. Is léir anois dhó bhfuil an chéad chuid fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge ''fo'' (faoi). Is doiléir é brí an dara cuid, áfach. Moltar de réir scríbhneoirí na meánaoise go mb'fhéidir go raibh ''mur'' (muir) i gceist, le brí iomlán "daoine faoin fharraige.<ref>Rhys, ''Lectures on the origin and growth of religion'' (1888), lch. 591.</ref><ref>Feictear in [[O'Mulconry's Glossary]], Baile Átha Cliath, TCD MS 1317, lch. 42b, "Fomoir .i. fo mhuir ut alii putant, ł a fomo fl{?}o ambiae fl{?}i acain a quo nominatunt{?}." ''[http://www.asnc.cam.ac.uk/irishglossaries/texts.php?versionID=12&ref=109#109 Early Irish Glossaries Database]''.</ref> Tá monaí eile ann go bhfuil an fhréamh ná ''mór'', le brí is amhlaidh "na daoine móra fo(dhomhain)". Agus tá tríú moladh ann a bhfuil tacaíocht aige i measc scoláirí, go bhfuil fréamh [[Teanga Ind-Eorpach|Ind-Eorpach]] ann sa chuid ''Mor'', le brí sceimhle nó gránnachas, gaolmhar leis an [[Sean-Bhéarla]] ''maere'' (a caomhnaítear fós san fhocal "''nightmare''").<ref>Stokes, "Second Battle of Moytura," lch. 128.</ref><ref>Thurneysen, ''Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert''. 2 vols. Halle: Max Niemeyer, 1921, lch. 64.</ref> Más fíor, chiallóidh an t-ainm "deamhain fho(dhomhain)". Baineann [[Marie-Louise Sjoestedt]] ciall as an ainm mar "deamhain folaithe", ag rá go bhfuil na Fomhóraigh "...ar nós cumhachtaí an anoird, i gcónaí ann ach folaithe agus doicheallach leis an ord cosmach".<ref name=sjoestedt/> ==Craobh ghinealaigh== Faightear sa lámhscríbhinn [[Rawlinson B 502]] ginealach iomlán na bhFomhórach, ag dul siar go [[Naoi (fáidh)]] an Bhíobla, an 10ú glúin ó [[Ádhamh]] agus [[Éabha]].<ref name="auto">Ginealaigh ó [[Rawlinson B 502]], [http://www.ucc.ie/celt/online/G105003/text026.html Section 26, page 330 to 333], le fáil ar CELT.</ref> Insítear i ''Rawlinson B 502'', Cuid 26, leathanach 330:<ref name="auto"/> : "[[Bres]]s m. [[Elatha]]n m. [[Delbáeth]] m. Deirgthind m. Ochtaich m. Sithchind m. Molaich m. Lárgluind m. Ciarraill m. Fóesaim m. Meircill m. Leccduib m. Iachtaich m. Libuirnn m. Lathairn m. Soairtt m. Sibuirt m. Siuccat m. Stairnn m. Saltait m. Cair m. h-Iphit m. Philist m. Fuith m. [[Caim (mac Naoi)|Caim]] m. [[Naoi (fáidh)|Nóe]] m. [[Laméch]]". ==Tréithe== De réir téacs i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', bhí chorp an duine agus ceann an ghabhair acu, nó go raibh súil amháin, lang abhainn agus chúis amháin acu. Bhí roinnt eile acu ámh an-álainn, mar shampla [[Elatha]], athair [[Breas|Bhreasa]], agus Breis féin. ==Miotaseolaíocht na nGael== ===Parthalán=== Insítear i miotas na meánaoise gurbh é [[Parthalán]] agus a mhuintir an chead dream a tháinig fo hÉirinn, ach go raibh n Fomhóraigh ann chéanna féin. De réir [[Seathrún Céitinn|Seathrúin Chéitinne]], tháinig siad dhá chéad bhliain roimhe sin, agus ''[[Cichol Gricenchos]]'' ina cheannaire, agus mhair ar iasc agus éineoil go dtí teacht Pharthaláin, ag tabhairt an [[céachta|chéachta]] agus [[damh|daimh]]. Chloígh Parthalán ''Cichol'' sa [[Cath Maighe Iotha]], ach d'éag a mhuintir go léir den phlá. ===Neimheadh=== Deirtear go raibh Éire neamháitithe le tríocha bliain tar éis bás Pharthaláin, ach nuair a tháinig ansin [[Neimheadh]] agus a mhuintir, bhuail siad leis na Fomhóraigh. Insíonn Céitinn níos eile ansin, gur fhir fharraige iad na Fomhóraigh as an Meánoirthear, sliocht de [[Chaim (mac Noah)|Caim]] mac [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. Chloígh Neimheadh iad i roinnt cathanna, agus mharaigh sé a ríthe ''[[Seanghann mac Deala|Sengann]]'' agus ''[[Gann mac Deala|Gann]]''.<ref>Bhí ann chomh maith ríthe na bhFear Boilg darbh ainm ''[[Seanghann mac Deala|Sengann]]'' agus ''[[Gann mac Deala|Gann]]''.</ref> D'éirigh ceannairí nua na bhFomhórach aníos ina n-ionad: ''[[Conand]]'' mac ''Faebar'', a mhair i dTúr ''Conand'' ar [[Toraigh|Oileán Toraí]], [[Dún na nGall]]; agus ''[[Morc]]'' mac ''Dela'' (dúradh gur mhac ''Dela'' iad muintir an chéad ghlúin de na [[Fir Bholg]]). Tar éis bás Neimhidh, chuir ''Conand'' agus ''Morc'' a mhuintir faoi smacht agus d'éiligh cáin dhian: dhá thrian dá pháistí, a gcuid gráin agus a gcuid bólachta. Chruinnigh mac Neimhidh ''[[Fergus Lethderg]]'' arm de seasca míle fear, d'éirigh in éadan na bhFomhórach agus scrios túr ''Conand''. D'ionsaigh Morc le cabhlach ollmhór, agus bhí ár mór ar gach taobh acu. Tháinig tonn tuile ansin agus bádh na hiarsmaí, a bheag nó a mhór. Níor éalaigh ach tríocha de mhuintir Neimhidh in aon long amháin, scaipthe anseo is ansiúd ar fud an domhain. ===Fir Bholg=== Ba iad na chéad ionraí eile ná na [[Fir Bholg]], ach níor bhuail siadsan leis na Fomhóraigh. ===Tuatha Dé Danann=== Ba iad na Tuatha Dé Danann an chéad chine eile a rinne ionradh ar an tír. Chloígh siad na Fir Bholg sa chéad [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maighe Tuireadh]] agus d'éirigh ina gceannas ar Éirinn. Toisc go raibh lámh caillte ag a gceannaire ''[[Nuada]]'' sa chath, ní raibh sé fóirsteanach a thuilleadh mar rí, dá bharr ba é i ndáiríre an leath-Fhomhórach [[Breas]] an chéad rí na dTuath Dé in Éirinn. Mac ''[[Ériu]]'' na dTuatha Dé agus ''[[Elatha]]'' na bhFomhórach an ea é; tháinig Elatha chuici ar mhuir oíche amháin ar long airgid. Deirtear gurbh an-álainn iad ''Elatha'' agus Breas araon, ach sa deireadh ba dhroch-rí é Breas, a chur na Tuatha Dé faoi smacht agus iallach orthu cáin a íoc do na Fomhóraigh. Chaill sé a seasamh tar éis aoradh a rinneadh<!--?--> air as an neamhshuim a thug sé dá dhualgas ríoga na córa. Tháinig ''Nuada' i réim agus lámh nua airgid déanta dó (''Nuada'' Airgeadlámh), ach leanadh leatrom na bhFomhórach ar na Tuatha Dé. Theith Breas chuig a athair, ''Elatha'', agus d'iarr sé cuidiú air chun é a chur ar ais í gcoróin. Dhiúltaigh Elatha, óir nára chóir dó bhaint amach ar ais nárbh fhéidir leis coinneáil ar éigean. Chuaigh Breas in áit sin i muinín [[Balar|Bhalair]], taoiseach Fomhórach níos cogúla a bhí ina chónaí ar Oileán Toraí, agus chruinnigh arm. D'ullmhaigh na The Tuatha Dé Danann le haghaidh cogaidh, faoi cheannas leath-Fhomhórach eile, [[Lugh]]. Ba é [[Cian]] na dTuath Dé a athair, agus [[Eithne]] iníon Bhalair a mháthair. Sna téacsanna luatha, deirtear gur pósadh ríoraíoch é, ach sa bhéaloideas caomhnaítear scéal níos casta, a chuireann i gcuimhne scéal [[Perseus|Pherseus]] as [[Miotaseolaíocht na Gréige]], mar a leanas. Tugadh tairngreacht do Bhalar go maródh a gharmhac é. Chun é seo a chosc, chuir sé Eithne faoi ghlas sa túr 'saige ar Oileán Toraí. Ach ghoid Balar bó draíochta Chian, agus mar chúiteamh, d'éirigh leisean, le cuidiú ó bhan[[draoi]] darbh ainm ''[[Biróg]]'', isteach sa túr agus mheall sé Eithne. Thug sí trírín ar an saol, a d'ordaigh Balor go mbáfaí iad. Fuair beirt acu bás (nó rinneadh na chéad [[rón]]ta díobh), ach shábháil ''Biróg'' ceann amháin dóibh, Lugh féin, agus thug é go [[Manannán mac Lir|Manannán]] agus [[Tailte]] mar thuistí altrama. Agus é fásta, Lugh ligeadh isteach i gcúirt ríoga ''Nuada'' de bharr a sároilteachta de gach ealaíon, agus ceapadh é mar cheannaire an airm. Troideadh an dara Cath Maighe Tuireadh idir na Fomhóraigh faoi cheannas Bhalair agus na Tuatha Dé faoi cheannas Luighe. Mharaigh Balar Nuada lena shúil uafáis nimhneach. Chuaigh Lugh i gcomhrac aonair lena sheanathair, agus chaith urchar cloiche isteach ina shúil agus Balar á hoscailt. Sádh a shúil glan amach as a chinn, ag déanamh léirscrios ar arm na bhFomhórach taobh thiar dó. Tar éis bás Bhalair, chloígh na Fomhóraigh agus ruaigeadh isteach san fharraige iad. Tá an-ghaol idir na Tuatha Dé Danann agus na Fomhóraigh. Ba shinsear é [[Neit]], dia cogaidh, iad araon. ===''Foghlaim Chú Chulainn''=== Bhí na Fomhóraigh fós ar an bhfód i ré [[Cú Chulainn|Chú Chulainn]]. Sa scéal na meánaoise dar teideal ''[[Foghlaim Chú Chulainn]]'', caomhnaithe mar chóip ag [[Richard Tipper]] sa ''British Library'', Egerton 106, insítear a leanas: :''Then they parted from each other, and Cúchulainn went and looked forth on the great sea. As he was there he beheld a great assembly on the strand nearest to him, to wit, a hundred men and a hundred women seated in the bosom of the haven and the shore, and among them a maiden shapely, dear and beautiful, the most distinguished damsel of the world's women, and they a-weeping and lamenting around the damsel. Cúchulainn came to the place and saluted them. 'What is this sorrow or the misery upon you?' says Cúchulainn. The damsel answered and this she said: ‘A royal tribute which the tribe of Fomorians carry out of this country every seventh year, namely, the first-born of the king's children. And at this time it has come to me to go as that tribute, for to the king I am the dearest of his children. ‘What number comes to lift that tribute?’ asks Cúchulainn. ‘Three sons of Alatrom of the Fomorians,’ she answers, ‘and Dub, Mell and Dubros are their names.’ Not long had they been at those talks when they saw the well-manned, full-great vessel approaching them over the furious waves of the sea. And when the damsel's people saw the ship coming, they all fled from her, and not a single person remained in her company save only Cúchulainn. And thus was that vessel: a single warrior, dark, gloomy, devilish, on the stern of that good ship, and he was laughing roughly, ill-fatedly, so that every one saw his entrails and his bowels through the body of his gullet. ‘What is that mirthfulness on the big man?’ asks Cúchulainn. ‘Because,’ says the damsel, ‘he deems it excellent that thou shouldst be an addition to his tribute in this year rather than in any other year.’ ‘By my conscience,’ says Cúchulainn, ‘it would not be right for him to brag thus regarding me if he knew what would come of it.’ Then the big man came ashore to them into the strand, and stretched forth his long, sinewy, hideous arm to seize Cúchulainn in the very front of his royal tribute. Straightway Cúchulainn raised his right hand, and bared his sword, and gave a blow to the big man and struck off his head, so that he was the first that fell by Cúchulainn after having completed his training. And thereafter the other two fell by him, and he left them thus, neck to neck.<ref>''The Training of Cú Chulainn'', eag. Stokes.</ref> ==Roinnt Fomhórach== * [[Balor]] * [[Bres]] * [[Cethlenn]] * [[Cichol Gricenchos]] * [[Conand]] * [[Elatha]] * [[Ethniu]] * [[Tethra]] ==Foinsí== * [https://web.archive.org/web/20190403183651/http://dil.ie/23220 fomóir] ar eDIL. * [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]]. ''Über die älteste irische Dichtung II. Rhythmische alliterierende reimlose Strophen''. Abhandlungen der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften. Berlin, 1914. * [[John Rhys|Rhys, John]]. ''Lectures on the origin and growth of religion as illustrated by Celtic heathendom''. Londain agus Dún Éadain, 1888, lch.&nbsp;490. * [[Marie-Louise Sjoestedt|Sjoestedt, Marie-Louise]]. ''Gods and Heroes of the Celts''. Londain, 1949. Aistrithe ag [[Myles Dillon]] ''Dieux et héros des Celtes'' le Sjoestedt, Páras, 1940. * [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]]. "The Second Battle of Moytura." ''[[Revue Celtique]]'' 12 (1891), ll. 52–130, 306–08. * &mdash; (eag. agus aistr.). "The Training of Cúchulainn." ''[[Revue Celtique]]'' 29 (1908), ll.&nbsp;109–47. [http://www.ucc.ie/celt/published/G301038 Edition] agus [http://www.ucc.ie/celt/published/T301038 translation] le fáil ar CELT. * [[Rudolf Thurneysen|Thurneysen, Rudolf]]. ''Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert''. 2 iml. Halle: Max Niemeyer, 1921. ==Tuilleadh le léamh== * [[John Carey (Celticist)|Carey, John]]. "Native elements in Irish pseudohistory." In ''Cultural identity and cultural integration: Ireland and Europe in the early Middle Ages'', eag. Doris R. Edel. Blackrock: Four Courts, 1995, ll.&nbsp;45–60. {{ISBN|1-85182-167-8}}. * Gray, Elizabeth A. "''Cath Maige Tuired'': Myth and structure (24–120)." ''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'' 19 (1982), ll.&nbsp;1–35. * Gray, Elizabeth A. "''Cath Maige Tuired'': Myth and structure (84–93, 120–167)." ''Éigse'' 19 (1983), ll.&nbsp;230–262. * [[T. F. O'Rahilly|O'Rahilly, Thomas Francis]]. ''Early Irish history and mythology''. Baile Átha Cliath, 1946. <!--* {{cite CGH | page=20}}--> ==Tagairtí== {{reflist|}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} {{DEFAULTSORT:Fomhoraigh}} [[Catagóir:Fomhóraigh| ]] [[Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta]] [[Catagóir:Aos Sí]] [[Catagóir:Déithe na nGael]] [[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]] [[Catagóir:Arrachtaí]] pg02lcpog51677qbqqwpefz2tp03fp5 Neimheadh 0 89042 1331620 1241868 2026-11-03T06:26:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331620 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Is pearsa i [[Miotaseolaíocht na nGael]] é '''Neimheadh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Nemed''' nó '''Nimeth'''). De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (bailithe san 11ú haois), ba cheannaire é den tríú dream a tháinig mar lonnaitheoirí go hÉirinn – 'sé sin, i ndiaidh [[Ceasair|mhuintir Cheasrach]] agus [[Parthalán|mhuintir Pharthaláin]]. Deirtear gur tháinig siad 30 bliain tar éis éaga mhuintir Parthaláin. Is léir gur éag muintir Neimhidh, agus/nó d'fhág siad Éire arís. ==Sanasaíocht== As Sean-Ghaeilge, ciallaíonn ''neimed'' "gustalach" nó "naofa".<ref>''[[Uraicecht Becc]]'' ("Bunleabhar Beag") (aistr. 1881).</ref><ref>[http://dil.ie/33032 neimed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331153915/http://dil.ie/33032 |date=2019-03-31 }} ar eDIL</ref> Feictear an fhréamh [[Prótai-Cheiltis]] ''*nemos'' fós san fhocal Nua-Ghaeilge "neamh". Sna seanchreidimh Cheilteacha ar fud na hEorpa, b'áit adhartha é ''[[nemeton]]'' (ina measc teampaill, scrínte agus suíomhanna naofa nádúrtha).<ref name=Koch1350>John T. Koch, 2006. ''Celtic culture: a historical encyclopedia'', Santa Barbara, California; ABC-CLIO lch. 1350.</ref><ref name=Green>Miranda Green, 1996. ''The Celtic World''. Abdingdon, Oxfordshire; Routledge, lch. 448.</ref><ref name=Dowden134>Ken Dowden, 2000, ''European Paganism: The Realities of Cult from Antiquity to the Middle Ages''. Abdingdon, Oxfordshire; Routledge, lch. 134.</ref> Feictear an fhréamh chéanna i logainmneacha ar fud na hEorpa ceiltí, ón [[Spáinn]] agus [[Albain]] go [[Galatia]] (sa [[An Tuirc|Tuirc]] an lae inniu),<ref name=Green/> an treabh darbh ainm ''[[Nemetes]]'' as ceantar lárnach na [[An Réin|Réine]], agus a bhandia ''[[Nemetona]]''.<ref name=Koch1350/> ==Ginealach== De réir ''Leabhar Gabhála na hÉireann'', tá ginealach ag Neimheid a théann siar chuig [[Naoi (fáidh)|Naoi]], maraon leis na lonnaitheoirí a tháinig roimhe. Ba é Nemed mac ''Agnoman'' of [[Scythia]], mac ''Piamp'', mac ''Tait'', mac ''Sera'', mac ''Sru'', mac ''Esru'', mac ''Friamaint'', mac ''Fathochta'', mac ''[[Magog]]'', mac ''[[Japheth]]'', mac Naoi. De réir seanscéalta eile, ba de shliocht mac Phartaláin é Nemed, darbh ainm ''Agla'' i gceantair oirthearacha.<ref>Kisma Reidling, ''Faery-Faith Traditional Wisdom'', Codex 1, 2004.</ref> ==Teacht i dtír== Bhí Éire neamháitithe ó d'éag muintir Parthaláin den phlá. Sheol Neimhreadh agus a mhuintir amach ón [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]] ar cheithre long is daichead, ina measc a bhean chéile [[Macha]], agus a cheathrar mac ''Starn, Iarbonel 'an Fáistineach', Annind'', agus ''Fergus 'Red-Side'''. Tar éis ceithre bliana go leith ar an mhuir, áfach, níor tháinig slán ach bád Neimhridh. Fuair Macha bás dhá lá dhéag tar éis a dteachta, agus cuireadh faoi ag [[Ard Mhacha]] í. Tugtar dhá dháta sách éagsúla do theacht mhuintir Neimhidh: 2350 RC de réir ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', nó 1731 RC i croineolaíocht [[Seathrún Céitinn|Sheathrúin Chéitinne]]. Ghlan muintir Neimhidh dhá mhagh déag: ''Mag Cera, Mag Eba, Mag Cuile Tolaid'' agus ''Mag Luirg'' i g[[Connacht]]; ''Mag Seired'' i ''d[[Tethba]]''; ''Mag Tochair'' i d[[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]]; ''Mag Selmne'' in [[Dál nAraidi|Dál Araide]]; ''Mag Macha'' in [[Airgíalla]]; ''Mag Muirthemne'' in ''[[Brega]]''; ''Mag Bernsa'' i [[Laighin]]; agus ''Leccmag'' agus ''Mag Moda'' i [[Mumhan]]. Thóg siad i dteannta sin dhá dhún ríoga: ''Ráth Chimbaith'' i ''Semne'' agus Ráth Chindeich in ''Uí Nialláin''. Thochail ''Boc, Roboc, Ruibne'' agus ''Rotan'', ceathrar mac ''Matan Munremar'', an dún Ráth Chindeich laistigh d'aon lá amháin. Mharaigh Neimheadh iad roimh éirí na gréine an mhaidin dár gcionn. Sceith ceithre [[tomhaidhm|loch]] as an talamh le linn ré Neimhidh, ina measc [[Loch Ainninn]]<ref>[https://www.logainm.ie/1166322.aspx Loch Ainninn] ar logainm.ie</ref>, a sceith amach nuair a bhí uaigh Anninne á tochailt. Is iad na trí loch eile ná: [[Loch gCál]]<ref>[https://www.logainm.ie/2749.aspx Loch gCál] ar logainm.ie</ref> in [[Uí Nialláin]], ''[[Loch Ramhar|Loch Munremair]]'' i Luigne, agus [[Loch Dairbhreach]]<ref>[https://www.logainm.ie/1166350.aspx Loch Dairbhreach] ar logainm.ie</ref> sa [[An Mhí|Mhí]]. ==Na Fomhóraigh== Bhuaigh Neimheadh ceithre chath in éadan na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]].<ref name=macculloch>MacCulloch, John Arnott. ''The Religion of the Ancient Celts''. The Floating Press, 2009, ll. 80, 89, 91</ref><ref>Smyth, Daragh. ''A Guide to Irish Mythology''. Irish Academic Press, 1996, lch. 74</ref> Tharla na cathanna seo ag ''Ros Fraechain'', inar maraíodh ríthe na bhFomhórach ''Sengann'' agus ''Gann'';<ref>Gan bheith measctha le ríthe na bhFear Boilg darb ainmneacha ''[[Gann mac Dela]]'' agus ''[[Sengann mac Dela]]''</ref> ag ''Badbgna'' i gConnacht; a ''Cnamros'' i Laighin, inar maraíodh ''Artur'', chéadmhac Neimhidh a rugadh in Éirinn; agus ag ''Murbolg'' i n[[Dál Riata]], inar maraíodh Starn ag an Fomhórach ''[[Conand]]''. Naoi mbliana tar éis a theachta, fuair Neimheadh bás den phlá,I dteannta le trí mhíle dá mhuintir. Trá a uaigh ar an gcnoc ''[[Ard Nemid]]'' ar [[An tOileán Mór|An Oileán Mór]] i g[[Cuan Chorcaí]]. Chuir na Fomhóraigh ''[[Morc]]'' agus ''[[Conand]]'' faoi chois muintir Neimhidh a tháinig slán. Gach [[Samhain]], b'éigean dóibh dhá thrian dá bpáistí, dá gcuid grán agus dá gcuid bainne a thabhairt do na Fomhóraigh. Is amhlaidh gurb í an [[cáin|cháin]] seo "breac-chuimhne den íobairt a dhéantaí ag tús an gheimhridh, nuair a bhíodh cumhachtl an dorchadais agus an meatha i dtreis".<ref>MacCulloch, lch. 80</ref> Tar éis tréimhse fada, d'éirigh Muintir Neimheadh amach in éadan na bhFomhórach agus d'ionsaigh siad áit chónaithe ''Chonand'', a thúr ar oileán Thoraí, le 60,000 gaiscíoch (30,000 ar mhír, 30,000 ar thalamh), agus chloígh siad ''Conand''. Thosaigh ''Morc'' ionsaí ansin, ach bádh muintir Neimhidh go léir, nach mór, de bharr tonn tuile. Níor éalaigh ach aon long amháin le tríocha fear. Chuaigh chuid acu go dtí "tuaisceart an domhain"<!--Tuath Dé Danann-->, cuid eile go Breatain, sinsir na m[[Briotanach]], agus an chuid eile go dtí deisceart na Gréige<!--Fir Bhoilg-->. Ní raibh duine ná deoraí at an oileán ansin le haghaidh 200 bliain anuas. ==Historia Brittonum== Insítear san ''[[Historia Brittonum]]'' — a scríobhadh muis luaite ná an is ''Leabhar Gabhála'' — nach raibh ach trí lonnuithe in Éirinn, agus muintir Neimheidh an dara dream acu. Deir sé gur tháinig siad ó Iberia agus d'fhan in Éirinn ar feadh tamaill fhada ach againn d'fhill ar ais go hIberia. Sa ''Leabhar Gabhála'', ardaítear méad na lonnuithe go sé chinn agus muintir Neimheidh an tríú dream acu. D'fhéadfadh é go ndearna sin chun bheith ar chomhmhéad le ''[[Sex Aetates Mundi]]''.<ref>[[Marie-Louise Sjoestedt|Sjoestedt, Marie-Louise]] (1949). ''Celtic Gods and Heroes''. Dover Publications, 2000, lch. 3</ref> San ''Historia Brittonum'', insítear scéal faoi lonnaitheoirí a bádh agus iad ag iarraidh túr a ionsú ón mhuir. Sa scéal seo ámh, is iad muintir [[Míl Easpáine|Mhíl Easpáine]] ionsaitheoirí an túir, déanta as gloine.<ref>[[John Carey]]. [http://www.ucc.ie/academic/smg/CDI/PDFs_articles/JCarey_QuigginPamphletsI.pdf ''The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudohistory'']. [[University of Cambridge]], 1994, ll. 5-6</ref> ==Chomhainm== Tá lua eile ann i miotaseolaíocht na nGael do phearsa darb ainm ''Nemed'', 'sé sin, ''Nemed mac Nama''. D'fhéadadh é nó nach gurb é an duine céanna luaite san LGE. Insítear gur ghaiscíoch-rí mór le rá é an ''Nemed'' seo, a thóg dhá chapall le Sióga de ''Sid Ercmon''. Nuair a scaoileadh na capaill ón sidhe, scuab sruthán darbh ainm ''Uanob'' nó ''Oin Aub''<ref>''[http://dil.ie/42750 1 úan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401075533/http://dil.ie/42750 |date=2019-04-01 }}, ''[http://dil.ie/16 ab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401075536/http://dil.ie/16 |date=2019-04-01 }}'' ar eDIL</ref><ref>[https://celt.ucc.ie/published/G106500D/text110.html Oin Aub] ar CELT</ref> ("cúr-abha") iad agus chuir cúr thar an tír ar feadh bliana. Luaigh [[Cú Chulainn]] an abha mar seo: "Tháinig mé thar chúr dhá chapall Eamhana".<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G106500D/text110.html G106500D Oin Aub] ar CELT (text110 in ionad 109)</ref> ==Leabharliosta== * {{lua idirlín | ainm = Seán | sloinne = Ó Donnabháin | údarlink = Seán Ó Donnabháin | teideal = Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, iml. 1 | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/index.html | foilsitheoir=CELT }} * {{lua idirlín | ainm = Seathrún | sloinne = Céitinn | údarlink = Seathrún Céitinn | teideal = The History of Ireland | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/index.html | work=CELT: The Corpus of Electronic Texts | foilsitheoir = University College Cork | dátarochtana = 21 Márta 2016 }} * {{lua idirlín | ainm = James | sloinne = MacKillop | údarlink = James MacKillop | teideal = Dictionary of Celtic Mythology | year = 1998 | url=http://www.oxfordreference.com/abstract/10.1093/acref/9780198609674.001.0001/acref-9780198609674 }} * {{lua idirlín | ainm = Vernam | sloinne = Hull | teideal = The Invasion of Nemed | pages = 119–123 | url = http://www.ucd.ie/tlh/text/vh.mp.33.001.text.html }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef|roimh=[[Parthalán]]}} {{s-ttl|teideal=[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Lonnaitheoirí miotasacha na hÉireann]]| bliain=[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 2350 BC<br>[[Seathrún Céitinn|FFE]] 1731 BC}} {{s-aft|tar éis=[[Fir Bholg]]}} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] [[Catagóir:Luath-ionróirí na hÉireann]] goc44yk34hyf56z25jvoyz5faozpvd9 Fintán mac Bóchra 0 89066 1331461 1288301 2026-11-02T18:25:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331461 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], fear feasa ab ea '''Fionntán Mac Bóchra''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fintan mac Bóchra'''), "an Saoi", a tháinig go [[Éire|hÉirinn]] roimh an [[Díle]] i dteannta le [[Ceasair]], gariníon [[Naoi (fáidh)|Naoi]]. D'fhéadfadh sé gurbh í Bóchra a mháthair, nó b'fhéidir gur tagairt fhileata don fharraige atá ann.<ref>[http://dil.ie/6247 Bróchna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190326223749/http://dil.ie/6247 |date=2019-03-26 }} ''sic'' ar eDIL.</ref> Ní raibh ach triúr fear ar an eachtra le cois caoga ban, dá bharr sin bhí seisear bean chéile déag<ref>... agus beirt fágtha ar lár?</ref> acu, é féin, athair Cheasaire [[Bith]], agus an loingseoir, ''[[Ladra]]''. Ba iad ainmneacha mná chéile Fhionntáin ná: Ceasair, ''Lot, Luam, Mall, Mar, Froechar, Femar, Faible, Foroll, Cipir, Torrian, Tamall, Tam, Abba, Alla, Baichne'', agus ''Sille''. Phós sé ''[[Ebliu]]'' ina ndiaidh sin. Ba é ''[[Illann]]'' a aonmhac. ==Féach freisin== * [[Tuan mac Cairill]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} {{DEFAULTSORT:Fintan Mac Bochra}} [[Catagóir:Luath-ionróirí na hÉireann]] 4s32quew7w7kuefdu7lj5clp3s36hxg Fodbgen 0 89182 1331475 1235607 2026-11-02T19:10:33Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331475 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba [[Ard-Rí na hÉireann]] é '''Fodbgen'''<ref>[http://dil.ie/22569 fodb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919060918/http://www.dil.ie/22569 |date=2020-09-19 }} ar eDIL</ref> ("An creachadóir") mac [[Sengann mac Dela|Sengann]], sliocht de na [[Fir Bholg]]. Tháinig sé i gcoróin agus a col ceathrar [[Rinnal]] mac [[Genann mac Dela|Gennann]] curtha as cumhacht aige. Deirtear go raibh na crainn gan fadhbanna ([[Sean-Ghaeilge]] ''odb''<ref>[http://dil.ie/33490 odb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926081137/http://dil.ie/33490 |date=2021-09-26 }} ar eDIL</ref>) roimh a ré. Bhí sé i gceannas ar feadh ceithre bliana sular chuir [[Eochaid mac Eirc]] garmhac Rionnail, as cumhacht é. ==Foinsí== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Rinnal|Rionnal]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Eochaid mac Eirc|Eochaidh mac Eirc]] | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1911–1907 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFE]] 1491–1487 RC | }} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Fir Bholg]] 31e7xi7ncd58h7z7o9dcuralnmkf85s Rinnal 0 89183 1331644 1295173 2026-11-03T09:12:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331644 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Rinnal''' mac [[Genann mac Dela|Genann]], sliocht de na [[Fir Bholg]]. Tháinig sé i gcoróin agus ''[[Fiacha Cennfinnán]]'' curtha as cumhacht aige. Deirtear gurbh é an chéad rí a raibh cumas na rinne aige ([[Sean-Ghaeilge]] ''rind''<ref>[http://dil.ie/35318 rind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916022829/http://dil.ie/35318 |date=2019-09-16 }} ar eDIL</ref>). Bhí sé i gceannas ar feadh cúig nó sé bliana (ag brath ar fhoinse) sular cuireadh as cumhacht é ag a chol ceathrar [[Fodbgen|Fadbgen]] mac [[Sengann mac Dela|Sengann]]. ==Foinsí== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Fiacha Cennfinnán]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Fodbgen|Faidhbín]] | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1917–1911 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 1497–1491 RC | }} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Fir Bholg]] kymv8lhawmzj8iplurp9dhllouqx8va Rudraige mac Dela 0 89188 1331646 1295095 2026-11-03T09:33:38Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331646 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba dhara h[[Ard-Rí na hÉireann]] é '''Rudraige''', ([[Meán-Ghaeilge]] Rudhruidhe<ref>''Rughruidhe'' in FFÉ, cf. Foinsí</ref>, litriú Nua-Ghaeilge '''Ruadhraighe''', '''Ruadhraí''', '''Ruairí''') mac Dela, sliocht de na [[Fir Bholg]], i gcomharbacht ar a dheartháir, [[Sláine mac Deala|Sláine]]. Nuair a tháinig na Fir Bholg go hÉirinn mar lonnaitheoirí, roinn cúigear mic Dheala an tír eatarthu. Tháinig Ruadhraí i dtír ag ''Trácht<ref>[http://dil.ie/41533 1 trácht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811204433/https://dil.ie/41533 |date=2025-08-11 }} ar eDIL</ref> Rudraige''<ref>''[http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=11830 Brickland, County Down] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128230651/http://www.placenamesni.org/resultdetails.php?entry=11830 |date=2020-11-28 }}'' ar placenamesni.org</ref> (Trá Ruadhraí, [[Dún Droma (Contae an Dúin)|Dún Droma]], [[Contae an Dúin]]) agus thóg sé cúige [[Uladh]]. Bhí seisean agus a dheartháir [[Genann mac Dela|Geanann]] ina dtaoisigh de chuid muintir na bhFear Bolg aitheanta mar na ''[[Domnu|Fir Domnann]]'', dream stairiúil a bhí gaolta b'fhéidir leis na [[Dumnonii]], a bhíodh ina gcónaí sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] agus sa [[An Ghaill|Ghaill]]. Tar éis bhás Sláine, rinneadh Ard-Rí de Ruadhraí feadh dhá bhliain, go dtí go bhfuair seisean bás ag [[Brú na Bóinne]]. Tháinig a dheartháireacha [[Gann mac Dela|Gann]] agus [[Genann mac Dela|Geanann]] i gcomharbacht air. ==Pearsana eile== Faightear ''Rudraige'' mar ainm do bheirt phearsana eile i miotaseolaíocht na nGael. Bhí duine amháin dóibh ná mac [[Parthalán|Pharthaláin]], duine eile Ard-Rí de shliocht [[Míl Easpáine|Mhíl Easpáine]] sa 2a nó 3ú haois RC. Tá an triúr acu gaolta le cúige Uladh, agus is amhlaidh go bhfuil siad go léir fréamhaithe le sinsear-[[dia|dhia]] na n[[Uladh]]. ==Foinsí== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Sláine mac Deala|Sláine]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Gann mac Dela|Gann]] agus [[Genann mac Dela|Geanann]] | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1933–1931 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 1513–1511 RC | }} {{s-end}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Fir Bholg]] 91ykbfnjs3007yazff2lwztco2wyggu Leabhar Bhaile an Mhóta 0 89230 1331561 1277337 2026-11-03T00:36:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331561 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scríobhadh '''''Leabhar Bhaile an Mhóta''''', [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] MS 23 P 12, 275 ff., in 1390 nó 1391, i m[[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]] nó in aice leis, anois i g[[Contae Shligigh]], ach i dtuath [[An Corann|An Chorainn]] ag an am. ==Táirgeadh agus stair== Díolaimíodh<ref>''[http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000132145 History of Ballymote and the Parish of Emlaghfad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417184637/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000132145 |date=2019-04-17 }}'' le James McDonagh i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann</ref> an leabhar ag deireadh na 14ú haoise, ag caisleán Bhaile am Mhóta ar son Tomaltaigh Mhic Dhonnchadha. Ba é an príomhthiomsaitheoir é Manas Ó Dubhgeannáin, sliocht de chlann a bhí ina n[[Ollamh|Ollaimh]] agus scríobhaithe i ngiollacht Mhic Dhonnchadha agus chlann Mhic Dhiarmada. Ba scríobhaithe eile an leabhair iad Solomon Ó Droma, sliocht de chlann mór le rá as Contae Fhear Manach, agus Riobáird Mac Síoda. Is bailiúchán de shaothair níos sine é an leabhar, den chuid is mó lámhscríbhinní scaoilte agus doiciméid thairbheacha, a fágadh ar oidhreacht ag Mac Dhonnchadha. Ar an gcéad leathanach, faightear léaráid den [[Áirc Naoi]] mar a mheas an scríobhaí mar a bhí. Tá an chéad leathanach scríofa ar iarraidh, agus tosaíonn an dara le cur síos ar aoiseanna an domhain. Faightear sa leabhar tráchtais ar stair na gciníocha Giúdacha; Naomh Pádraig agus a theaghlach; treoracha ó Chormac do rí; agus suirbhéireacht fhisiciúil agus gheolaíoch ar Éirinn. Tá cuid mhaith den tsaothar curtha leis [[An Fhiannaíocht|An bhFiannaíocht]] agus le [[Brian Bóramha]], agus le [[Leabhar na gCeart]]. Tá ann chomh maith tráchtais ar ghairm an fhile, ar mheadaracht éigse, ar scríbhneoireacht [[Ogham|Oghaim]] agus ar theangeolaíocht. Ag deireadh an leabhar, tá aistriúcháin ón nGréigis: [[Toghail na Traí]] agus fánaíocht Odaiséis, agus ina theannta achoimre an 'Aeneid' le Virgil, ag tús le haitheasc Nestor. Maraon le cuid mhaith dá leithéid, tá clú agus cáil bainte amach ag Leabhar Bhaile an Mhóta de bharr a fhánaíochta. Le céad bhliain anuas, bhí sé ar na nithe is luachmhaire ar domhan leis an gclann Mhic Dhonnchadha de Chorran. Ag tús na 16ú haoise, ba é muintir Uí Dhomhnaill a bhí ina sheilbh, agus choinnigh siad é go dtí [[Imeacht na nIarlaí|Teitheadh na nIarlaí]] sa bhliain 1603. Bhí sé sa leabharlann i Coláiste na Tríonóide ó 1620 go 1767. D'imigh sé ar iarraidh ón leabharlann agus fuarthas níos déanaí é i mBurgúin na Fraince. Sa bhliain 1785, tógadh ar ais go hÉirinn é, chuig [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], áit a bhfuil sé fós mar thaisce anois. Tógadh griangrafanna de in 1887 agus rinneadh dhá chéad chóip díobh. ==Achoimre== Ar an gcéad leathanach, faightear léaráid den [[Áirc Naoi]]. Tá an chéad leathanach scríofa ar iarraidh, agus tosaíonn an dara le cur síos ar aoiseanna an domhain. Ansin tá ann mar a leanas: * beatha [[Naomh Pádraig]] (6r) * athleagan de ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (8r) <!--43r--> * ''[[Tecosca Cormaic]]'' "Teagasc Cormaic Rí" agus scéalta eile mar gheall ar [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]] * ''[[Trecheng Breth Féne]]''<ref>[http://dil.ie/41668 Trecheng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418070626/http://dil.ie/41668 |date=2019-04-18 }} ar eDIL</ref> (Trí-cheann (tréidhe, triad) Bhreith(iúnas) Féin (na nGael)) * [[Fionn mac Cumhaill]] agus [[Brian Bóramha]] * ginealaigh chlann agus ríthe: ** ríthe Críostaí [[ríthe na nUladh|na nUladh]] (34v) ** ríthe Críostaí [[ríthe na Laighean|na Laighean]] (35v) ** ríthe Críostaí [[ríthe na gConnacht|na gConnacht]] (37v) ** teaghlaigh na Mumhan (97r) ** [[Dál gCais]] (102v) * rialacha ar mheadarachtaí éagsúla na filíochta Ghaeilge (157r) * an t-aon chóip amháin den ''[[Auraicept na n-Éces]]'' atá caomhnaithe (169r) * ''[[Leabhar na gCeart]]'' (181r) Ag deireadh an leabhair, tá blúiríní éagsúla as Gréigis agus Laidin, ina measc titim [[An Traí|na Traí]] agus giota den ''[[An Aeinéid|Aeinéid]]''. ==Eagráin== * [[Robert Atkinson]]. NY: AMS Press. {{ISBN|0-404-17535-X}} * [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin, Seán]], ''The Book of Rights'', eag. agus aistr. 1847. * ''The Book of Ballymote: Photographic facsimile with introduction by R. Atkinson'', Baile Átha Cliath, 1887. ==Foinsí== * McDonagh, James, ''History of Ballymote and the Parish of Emlaghfad'' (1998). [http://homepage.tinet.ie/~jhiggins/book.html] * Harrison, A.: 'Leabhar Bhaile an Mhóta ag tús an 18ú haois', Éigse 23 (1989), 147-50. * Ó Concheanainn, T.: 'The Book of Ballymote', Celtica 14 (1981), 15-25. ==Naisc sheachtracha== * ''[https://www.ria.ie/library/catalogues/special-collections/medieval-and-early-modern-manuscripts/book-ballymote-leabhar Book of Ballymote] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413132007/https://www.ria.ie/library/catalogues/special-collections/medieval-and-early-modern-manuscripts/book-ballymote-leabhar |date=2019-04-13 }}'' ar ARÉ * ''[https://web.archive.org/web/20091022142210/http://geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/BB-index.htm Genealogies from the Book of Ballymote]'' * [http://staffweb.itsligo.ie/staff/jforan/Irish_project/Alt14/ALT14A.HTM Leabhar Bhaile an Mhóta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714022846/http://staffweb.itsligo.ie/staff/jforan/Irish_project/Alt14/ALT14A.HTM |date=2006-07-14 }} le J Foras, IT Sligeach * [https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_12.html Íomhánna digiteacha] ar ISOS. * [https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSJ6-DFVD?i=496&cat=493404 Íomhánna digiteacha] ar ''Family History Library'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:14ú haois in Éirinn]] czhyb7lt13deq8d30tlu7srny0ksc77 Leabhar Fhear Maí 0 89231 1331563 1313877 2026-11-03T00:45:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331563 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Is lámhscríbhinn Ghaelach de chuid an 14ú go 16ú haois é '''Leabhar Fhear Maí''', aitheanta chomh maith mar ''Leabhar de Róiste''. Caomhnaítear é i n[[Acadamh Ríoga na hÉireann]], [[ARÉ LS 23 É 29]]. ==Stair== Scríobhadh an leabhar as MeánGhaeilge san 15ú haois ag go leor scríobhaithe. Tá 238 leathanach ann, ina bhfuil scéalta, startha agus beathaisnéisí éagsúla. Fuair [[James Henthorn Todd]] an leabhar i 1858, agus mhol sé an teideal "Leabhar de Róiste", óir go bhfuil a lán dá ábhair faoi stair an teaghlaigh sin. Luaitear Daithí [Mór] mac Muiris mhic Sheáin de Róiste mar phatrún. ==Ábhair== Achoimre bunaithe ar Todd.<ref>Todd, 1868</ref> Leanann na huimhreacha fóilió le huimhriú breise le h[[Eoghan Ó Comhraí]], mar a fhaightear in Todd; luann 'a/b' dhá taobh an leathnaigh. {| class="wikitable" border=1 cellpadding=3 ! Fóilió ! Teideal nó incipit<br />SeanGhaeilge ! Teideal<br />Nua Ghaeilge ! Nótaí ábhair |- | 1-8 | ''[[Lebor Gabála Érenn]]'' | [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] | Cuid de ''[[Leabhar Gabhála]]'', ina measc tús bíobalta na seanscéalta faoi [[Parthalán|Pharthlán]] agus [[Neimheadh]] |- | 9-23 | | "Leabhar Fhear Maí" (De réir Todd<ref>Todd, 1868</ref>) | Uimhrithe ó lch. 22, a chuireann le fios go bhfuil roinnt leathnach ar iarraidh. San áireamh sna hábhair tá "Seanscéal Mhór Mhumham", agus "Éalú Ruithcearna le Cuana mac Cailcin" |- | 24 | ''Bai Fingen mac Lucta aidchi Samna i nDruim Fingin'' | | Scéal faoi caoga iontas feicthe nuair a tógadh [[Conn Céadchathach]] ar an saol, inste le ''[[Fingen mac Luchta]]'', [[rí na Mumhan]] |- | 25 | ''Cia so agras coir um Cruachain'' | | Dán maidir le ceart fhlaitheas Chonnacht |- | 26 | ''Mor loites lucht an indluig'' | Mór a loiteann lucht na béadcainte | Dán |- | 27 | ''Baile suthach Sith Emhna'' | Baile suthach Sí Eamhna | Moladh ar [[Raghnall mac Gofraidh]], Rí na nOileán |- | 28 | ''Gerr o dob inghill mna Mumhan'' | | Meastar gur caoineadh é ar Shiobhán iníon Chormaic mhic Cárthaigh |- | 29-31 | ''Incipit Cath Crinda'' | Tús Cath Chrionna | Teacht chun cinn de [[Cormac mac Airt|Chormac mac Airt]] mar Ard-Rí |- | 32 | ''Bruíden Meic dareo annso sísana'' | Bruíon mic Daire anseo thíos | Éirí amach na nAtheach-Tuath in éadan mhuintir Mhíl Easpáine |- | 33a | ''Aní diaroibe in Ces for Ultaibh só sis'' | Ceas na hUladh anseo thíos | |- | 33b | ''Cinaeth Ó hArtigan cecinit'' | | Dán a insíonn básanna agus adhlacthaí na seachtar mac ''[[Aedh Sláine|Aodha Sláine]]'' |- | 33b | ''Fothad na Canoine cecinit'' | | Dán a insíonn teacht i réim ''[[Aedh Oirnighe|Aodha Oirní]]'' mar Ard-Rí sa bhliain 793 |- | 34b | ''Indarba Mochuda ar Raithin'' | Ionnarbadh (díbirt) [[Naomh Mochuda|Mhochuda]] as Raithin | |- | 38-42 | ''Betha Sain Seoirsí'' | Beatha San Seoirse | |- | 42b-43 | ''Scél Saltrach na Muice'' | Scéal Saltrach na Muice | |- | 44-48 | | | Léirscrios Iarúsailéim faoi Vespasian agus Titus |- |48b | | Dán doléite |- | 49-50 | ''Tochmarc Treblainne'' | [[Tochmharc Treabhlainne]] | Suirí Threabhlainne, iníon ''Cairbre Niafar'', Rí na Laighean, le Fraoch Mac Fidheach na bhFear Bolg |- | 51 | '' '' | | Scéal faoi Chairbre Crom, rí [[Uí Mhaine]], a dhúnmharú his murder, agus ''restoration'' ag Naomh Ciarán Chluain Mhic Nóis |- | 51b-55 | '' '' | | Beatháisnéis [[Conn Cétchathach|Choinn Chéadchathaigh]] |- | 56 | '' '' | | Dán ardmholta ar ''David'' mac Muirís de Róiste, Tiarna Fhear Maí |- | 57a | ''Aroile duine truagh bocht'' | | Scéal faoi fhear bocht agus rí [[Dáiví]] |- | 57a | ''Ceitre hairdi an domain; toir, tiar, ter, tuaigh'' | Ceithre aird an domhain: thoir, thiar, theas, thuaidh | Scéal faoi ceathrar (''maidir le pointí an chompáis'') a mhair i rith na Díle |- | 57a | ''Dá mac amhra...'' | | Seanscéal maidir le Rí Dáiví |- | 57a-58a | ''Bo bí aroile urraíghi'' | | Beatha agus mairtíreacht Naomh Juliana |- | 58a | ''Tuaruscbail Iudáis Scairioth'' | Tuarascáil Iúdáis Isceiriót | Maidir le seanscéal faoi [[Naomh Breandán]] |- | 58b | ''Mearugud Clereach Coluimcille'' | | Dhá thuras de bheirt chléireach Cholm Chille |- | 59b | ''Beatha Bairre Corcaídhe annso sís'' | Beatha Bharra Chorcaí | |- | 60a-61b | ''Beata Molaga'' | Beatha Molagha | |- | 61b | ''Ectra Cormaic macAirt'' | [[Echtra Cormaic|Eachtra Chormaic Mhic Airt]] | |- | 62b | ''Acso ant adhbhar fanabar Domnach Crom Dubh'' | Anseo an t-ábhar ''faoi'' Dhomhnach Chrom Dubh | Scéal maidir le bunús an ainm Domnach Crom Dubh |- | 63-72a | '' '' | | Cur síos ar bheatha Chríost, agus eachtraí impirí Rómhánacha go dtí Scrios an Teampaill faoi Titus |- | 72a | ''Aroile oglach do bí in abdaine<ref>[http://dil.ie/65 abdaine] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, stádas aba, ar eDIL</ref> Drumanaigh'' | Oglach a bhí ina ab Dhroimeanaigh | Scéal grinn |- | 72b-73a | ''Da bron flatha nime...'' | | Beathaí Elias agus Enoch |- | 73a | '' '' | | Sleachta as beatha [[Naomh Ambrós|Naomh Ambróis]] |- | 73b | '' '' | | bán |- | 74-74b | ''Gabum dechmadh ar ndana'' | | Dán creidimh den 13ú haois le Donnchadh Mór Ó Dálaigh, ab Mhainistir Bhuille (neamhiomlán) |- | 75a | ''Garb eirge idhna bhratha'' | | Dán Lá an Bhreithiúnais le Donnchadh Mór Ó Dálaigh |- | 75a | ''O Mhuire, a mathair ar nathar'' | Ó Mhuire, a mháthair ár n-athar | Dán |- | 76b | ''Mianna Cormaic mic Airt'' | Mianta Chormaic mhic Airt | Dán |- | 76b | ''Gearoid Iarla dochum na Fuatha bega sosiis'' | | Dán luaite le Gearóíd, ceathrú ialra [[Deasmhumhain|Deasmhumhan]] (bás 1397) |- | 77a | ''O mnaib ainmnighther Eri'' | Ó mhná ainmnítear ''Eri | Ardmholadh ar bhean chéile ''David'' mac Muirís de Róiste, iníon Uí Bhriain |- | 77b | ''Eogan mac Conchobair hi Dalaighe'' | Eoghan mac Conchúir Úi Dhálaigh | Ardmholadh ar bhean chéile ''David'' mac Muirís de Róiste, iníon Uí Bhriain |- | 78 | ''Cerball mac Conchobhair i Dhalaige'' | Cearbhall mac Conchúir Uí Dhálaigh | Ardmholadh ar bhean chéile ''David'' mac Muirís de Róiste, iníon Uí Bhriain |- | 79a | A tegh beg tiaghar a tegh mór'' | Ó theach beag, téitear go teach mór | Ardmholadh ar Dhiarmaid Ó Briain |- | 79b | ''Cath almhaine so'' | Cath Almhain anseo | Próis |- | 80b | ''Longarad Coisfhind amuig Tuatha'' | ''Longarad'' Coisfhionn amuigh faoin tuath | |- | colspan=3 | Roinnt leathanach ar iarraidh |- | 85a-88b | ''Feacht naen dandeachadh Fiachna Find mac Baedain meic Murcertaigh meic Muredhaigh'' | Feacht (turas) ''naen dandeachadh'' Fiachna Fionn mac Baodáin mhic Muircheartaigh mhic Muireadhaigh | Beatha Mhongáin mhic Fhiachna, [[Rí na nUladh]], den 6ú haois. Leagan de ''[[Echtrae Mongain maic Fiachna]] |- | 89a- | ''Feacht naen da roidhe conn .c. cathach mac Feidhlimigh rectmair mic Tuathail techtmair mic Feradaigh find fechtnaig..'' | Feacht ''naen da'' rí Conn Céadchathaigh mac Feidhlimí Reachtmhair mhic Tuathail Teachtmhair mhic Fearadaigh Fionn Feachtnaigh | Scéal faoi [[Conn Céadchathach|Choinn Chéadchathaigh]], a chumha mar gheall ar bhás [[Eithne Thaobhfhada|Eithne Taobhfhada]], agus cuairt ''Becuma Cneisgel'' na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] (leagan de ''[[Echtra Airt meic Cuind]]'') |- | 92b | ''Maelmuire magrath .cc.'' | Maolmhuire mag Craith | Dán, ardmholadh ar Emma iníon Iarla Deasmhumhan (14ú haois) |- | 93a-96 | '' '' | | Dánta, ardmholtaí ar ''David'' de Róiste Fhear Maí |- | 96 | '' '' | | Clár thailte na dúiche de Róiste Fhear Maí (cuid de do-léite). Clár cíosanna. |- | 97 | '' '' | | ''ar iarraidh |- | 98 | | | Cúr síos ar luath_lonnaitheoirí ar Éirinn, agus ar [[Tuan mac Cairill]] |- | 98b | ''Bliadain don cuaille co cert'' | Bliain don chuaille go ceart | Rannta ar faid shaoil dhaoine agus ainmhithe, agus achair curaíochta |- | 99a | '' '' | | (Leathanaigh caillte) Leathanach deiridh de Scéal Eithne |- | 99b | ''Fintan and the Hawk of Achill | Fionntán agus Seabhac Acla | Chéad rann ''Arsaidh sin, a eoúin Accla'' |- | 100a | '' '' | | Deireadh dáin. Pearsana san áireamh Cormac agus Diarmaid mac Cárthaigh |- | 100a-103a | '' '' | | 18 dán gearra. Ceachtaí scoile, b'fhéidir |- | 103a | ''Muircheartach O Floinn .cc.'' | Muircheartach Ó Floinn | Dán molta arMóra agus Johanna, iníonacha Eoghain mhic Cárthaigh |- | 103b | ''Eogan mac Aenguis dalaigh'' | Eoghan mac Aonghas Dhálaigh | Dán molta ar Johanna, bean chéile ''David'' de Róiste Fhear Maí |- | 104 | '' '' | | Tuilleadh dánta, cosúil leo siúd ar fóiliónna 100-103 |- |105a- | ''Imrumh churaigh ua corra'' | [[Immram curaig Ua Corra]] | Leagan den scéal |- | 109 | ''Righal nell noigiallaigh os clann Ethach, anso'' | Riail Néill Naoighiallaigh os chlann Eochach | |- | 110 | ''Cesta grega andso'' | Ceist Ghréige anseo | |- |111-116 | '' '' | | Seanscéal Eithne iníon ''Dichu''. Cuireadh na dánta ''Dena damh a cana pen'', ''Denum impodh inisnimhuch'', ''Goirid mhe a muintir nimhe'', agus ''Cluittir libh fert fiail Ethne'' isteach sa chuid deireanach an scéil |- | 116b | ''Eoghan mor u daligh .cc.'' | Eoghan Mór Ua Dálaigh | Dán, ag tosú le "Teach me, O Mary", cuid de do-léite |- | 117a | '' '' | | Dán maidir le páis agus céasadh Chríost |- | 117b-119a | 'Brian o huiginn'' | Brian Ó hUiginn | Dán. Ardmholadh ar ''David'' mac Muirís de Róiste, le liosta áiteanna ar chreach sé sa Mumhain |- | 119a-120a | ''Sean og mac rait .cc.'' | Seán Óg Mac Raith | Dán ag moladh na gcríoch i seilbh ''David'' mac Muirís de Róiste as Fear Maí |- | 120a | ''Ua Maothagan .cc.'' | '' '' | Dán ag moladh Chaitlín iníon Thaidhg mhic Cárthaigh |- | 121a | ''Cormac mac Eoghain Uí Dhálaigh'' | | Dán ag moladh Chaitlín iníon Thaidhg Mhic Cárthaigh, máthair ''David'' mac Muirís de Róiste |- | 121b | ''Ua Maethagan .cc.'' | Ó Maothagáin | Dán molta ar ''David'' mac Muirís de Róiste |- | 121b | | | Nóta (as Béarla) ag rá "The former pages of this Book, from the beginning to this page, was 288" |- | 122 | | | Bán tráth, anois scriobláilte. San áireamh nótaí le heagarthóirí níos deireanaí, ina measc William O'Hara (1805), agus Eoghan Ó Comhraí (1858) |- | 123a | | '' '' | Dán, ardmholadh ar Chaitlín, iníon Thadhg Mhic Cárthaigh |- | 123b | ''Maithiar mór o cillin .cc.'' | | Dán. Deacair é a léamh |- | 124-126 | ''Tochmarc Eimire'' | Tochmharc Eimhire | Blúirí den scéal |- | 127 | | Leathanach ar theip ar Ó Comhraí é a chomhaireamh |- | 128-129 | ''Bruighean da Dearga'' | | Leagan den scéal "Bruíon Dá Dheirge", maidir le bás Chonaire Mhóir |- | Fuílleach | | | Faightear sa chuid eile den leabhar dréachtaí leighis, a mheastar<ref>Todd, 1868</ref> mar chuid den Leabhar Fhear Maí iad. Tá blúire eile ann ina bhfuil deireadh dhréacht creidimh. |} ==Foinsí== * {{cite web | url = https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html | teideal = Leabhar Fhear Maighe, 1134, 23 E 29 | work = Irish Script on Screen | ref = {{harvid|ISOS}} | dátarochtana = 2022-12-22 }} * {{cite book | title = Descriptive Catalogue of the contents of the Irish Manuscript commonly called "The Book of Fermoy" | first = James Henthorn | last = Todd | authorlink = James Henthorn Todd | year = 1868 | url = https://archive.org/details/3762905 }} * {{cite web | teideal = The Book of Fermoy / The Book of Roche | url = https://www.ria.ie/library/catalogues/special-collections/medieval-and-early-modern-manuscripts/book-fermoy-book-roche | work = www.ria.ie | ref = {{harvid|RIA}} | dátarochtana = 2019-04-12 | archivedate = 2019-04-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190413131816/https://www.ria.ie/library/catalogues/special-collections/medieval-and-early-modern-manuscripts/book-fermoy-book-roche }} * {{cite web | url = https://codecs.vanhamel.nl/Dublin,_Royal_Irish_Academy,_MS_23_E_29 | teideal = Book of Fermoy | work = CODECS | dátarochtana = 2019-04-12}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] 35itn11j7h3fcn85xqy6370euezq0z6 Elatha 0 89233 1331392 1162479 2026-11-02T16:09:56Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331392 wikitext text/x-wiki <!-- | member_of = [[Fomhóraigh]] | battles = Dara [[Cath Maighe Tuireadh]] | consorts = [[Ériu]], [[Ethniu]], [[Étaín]] | children = [[Daghdha]], Fiacha, Dealbhaobh, [[Oghma]], Allód, [[Breas]] --> {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ba rí na bh[[Fomhóraigh|Fomhórach]] é '''Ealadha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Elatha''' nó '''Elada'''). De réir an íomháineachais atá bainte leis, is amhlaidh gurbh [[dia|dhia]] na gréine<ref>''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'', Iml. 14, Acadamh Ríoga na hÉireann, 1946, lch. 27</ref> nó na gealaí é. ==Clann== Ba mhac [[Dealbaodh|Dealbaodha]] é, agus athair Bhreis le ''h[[Ériu]]'' na dTuath Dé Danann.<ref>''[https://archive.org/stream/celticheritagean00rees#page/32/mode/2up Celtic heritage : ancient tradition in Ireland and Wales]'' ar archive.org</ref> De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', b'athair chomh maith é [[Daghdha|Dhaghdha]], [[Oghma]], mic darbh ainm Dealbhaodh, agus ''[[Elloth]]'' (athair [[Manannán mac Lir|Mhanannán mac Lir]]). D'fhéadfadh é gurbh [[Eithne]] í máthair na dtaoiseach seo de na Tuatha Dé Danann, i bhfianaise ainm máthartha Oghma, "''mac Ethliu''." Óir ba shliocht de na Fomhóraigh í Eithne, is léir go raibh siad cách Fomhóraigh. Más fíor, is sách ait é seo, ach is amhlaidh gurb é ábhar is suntasaí an scéil ná an tseanghlúin curtha as a háit ag an nglúin níos óige. ==Dealramh== Deirtear gur "phrionsa fionn álainn Miltónach an dorchadais", agus acmhainn grinn agus uaisleacht aige. Tháinig sé go hÉriu that mhuir ar long airgid, ag caitheamh éadaigh óir agus cúig [[torc|thorc]] óir. ==Cath Maighe Tuireadh== I rith an dara [[Cath Maighe Tuireadh]], thug Elatha aire ar chláirsí Dhaghdha, darbh ainm [[Uaithne]]. ==Sanasaíocht== Is é brí le "ealadha" ná "ealaín".<ref>''[http://dil.ie/19919 elatha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413175112/http://dil.ie/19919 |date=2019-04-13 }}'' ar eDIL</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/ealadha ealadha] ar teanglann.ie FGB</ref> ==Naisc sheachtracha== * Gods and Fighting Men: [http://www.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/1/4/4/6/14465/14465.txt 'The Story of the Tuatha de Danaan and of the Fianna of Ireland'] le Lady Gregory, 1905 <!--* Shee-Eire: [http://www.shee-eire.com/Magic&Mythology/Kings&Queens/Fomorian/Kings/Elatha/Page1.htm Elatha]--> * Schedario: [http://www.bifrost.it/CELTI/Schedario2/ElathaMacDelbaeth.html Elatha mac Delbáeth] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Fomhóraigh]] njcta30nbmgzc47pn3leomjcovcc7hp Goídel Glas 0 89242 1331514 1298306 2026-11-02T21:45:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331514 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} De réir miotaseolaíochta Gaelaí, ba é '''Goídel Glas''' (nó Gael Glas)<ref>[http://dil.ie/26308 Goídel (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413204440/http://dil.ie/26308 |date=2019-04-13 }} ar EDIL.</ref> a chuir síol do na Gaeil agus a chruthaigh a dteanga. Téann an scéal seo siar go dtí an chéad aois déag, ar a laghad, nuair a rinneadh lua dó ins an ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (''LGÉ''). Tá leagan Albanach ann le [[John of Fordun]] (bás. 1384). ==''Leabhar Gabhála na hÉireann''== Is é Leabhar Gabhála na hÉireann príomh-fhoinse an scéil, agus tá sé scríobhtha sa leabhar sin gur mhac Niul é Goídel, agus gurbh í Scota, nighean Fharó na hÉigipte, a mháthair.<ref>{{Harvnb|Macalister|1939}} §140</ref> Insítear go raibh athair athar Ghoídel, an prionsa Scitiach Fénius, i measc na dtaoiseach a thóg Túr Bháibil, agus gur chuir Goídel an Ghaeilge le chéile de na gnéithe ab fhearr den dá teanga agus seachtó a cruthaíodh ag Mearbhall na dTeangacha.<ref>{{Harvnb|Macalister|1939}}, Iml. 2, lch. 13 (§107) ''"It is Gaedel Glas who fashioned the Gaelic language out of the seventy-two..."''; Macalister (lch. 5) adds ''"Kg [Keating] ascribes it to a different Gaedel, s. [son of] Ethor, unknown to ''LG''"''</ref> D’fhág muintir Ghoídel an Éigipt ag am Imeachta na nIosraelíteach, agus cosúil leis an méid trioblóide a d’fhulaing Maois agus a leantóirí imirce, casadh sraith cora casta ar na Gaeil le linn ré de cheithre aoiseanna agus ceathracha bliain sular tháinig siad in Éirinn. I dtreo dheireadh na ré fánaíochta, shroich na Gaeil an Spáinn, mar a bhunaigh prionsa acu, ''[[Breogán]],'' an chathair ''Brigantia.'' Thóg Breogán túr, agus fuair a mhac ''[[Íth]]'' spléachadh ar Éirinn ón bharr de. D'fhéadfadh gurb ionann ''Brigantia'' agus [[Bragança]] sa [[Portaingéil|Phortaingéil]], nó b'fhéidir [[A Coruña]] i n[[Galicia]] (darbh ainm ''Brigantium'' ag an am sin),<ref>''Encyclopædia Britannica'', "A Coruña".</ref> agus gurb ionann Túr Bhreogháin agus [[Túr Earcail]], a thóg [[An Róimh|na Rómhánaigh]] ag A Coruña.<ref>Harry Mountain, [https://books.google.com/books?id=bsNuTKJ9w4QC ''The Celtic Encyclopaedia'', lch. 380]</ref> Tá staróg ann san ''LGE'' a insíonn conas a leigheasadh Goídel Glas mac ''Niul'' ar greim nathrach nimhe, nuair a ghuigh [[Maois]] go díograiseach agus leag sé a mhaide ar chneá an stócaigh .<ref>{{Harvnb|Macalister|1939}}, Imleabhar II, ll. 59–61 (§143–145)</ref> Faightear i sroichte idirshuite ní ba luaithe faoi Ghoídel: "glas a lámha agus a chulaith".<ref>{{Harvnb|Macalister|1939}}, lch. 93, Dán Uimh. XIII</ref> Chuireann leagan [[Micheál Ó Cléirigh|Mhichíl Uí Chléirigh]] den ''LGÉ'' leis an scéal gur fhág greim na nathrach fáinne ghlas ar an ngarsún, agus dá bharr a leasainm Goídel Glas (an dath).<ref>{{Harvnb|O'Cléirigh|Macalister|1916}}, ''LG'', Iml. 1, lch. 197 (&sect;128) '' "Aaron went to Moses after that, and tells him the hearty welcome that Nel, son of Fenius, gave them, ... [Nel had a son, and] a venomous serpent wound itself around him so that death was near him... Moses made vehement and diligent prayer to God, when the boy reached him, and he struck the famous rod on the serpent till he cleft it in two. The boy was sound at once. There was a green ring on him in the place where the serpent had coiled about him, from that out to his death, so that thus Glas stuck to him as an extra name."</ref> Deir Céitinn é seo chomh maith, ag lua a rann sanasach, cé go dtugann sé réamhrá maidir le díorthú eile den leasainm, sa bhrí "faoi ghlas".<ref>{{Harvnb|Comyn|Dinneen|1902|loc=vol. 2, lch. 19 (Céitinn, §16)}}: '' "Some seanchas state that Moses fastened [his bracelet] with a lock..." srl.; the passage also seems to suggest the nickname has to do with the word ''fleascach'', glossed here as 'bracelet-bearer' denoting an authority figure, even though 'fleasc' normally means a staff or rod.</ref><ref>Eagrán 5-Imleabhar den ''LGE'' le Macalister, 1938–, féach: Iml. 1, lch. xxvii; Iml. 2, ll. 4–5 (léargas), lch. 35 (§119), ll. 59, 61 (§143–145), lch. 123 (ranm XVIII to §144), lch. 134 (nótaí do §119), lch. 157; Iml. 3, lch. 198</ref> <!-- The earliest Scottish sources claim Geytholos was a king of Greece, Neolus or Heolaus, while the ''Leabhar Gabhála na hÉireann'' describes him as a [[Scythian]].--> ==John of Fordun== [[Image:Scota & Gaedel Glas.jpg|thumb|left|''[[Scota]] (ar chlé) le Goídel Glas (ar dheis) faoi sheol ón Éigipt, léirithe i lámhscríbhinn ón 15ú haois den ''Scotichronicon'' le [[Walter Bower]]. Sa leagan seo, is bean agus fear céile iad Scota agus Goídel Glas (aistrithe go Laidin mar 'Gaythelos').]] Tá leagan Albanach ann den eachtra Ghoídil Ghlais agus [[Scota]], caomhnaithe ag [[John of Fordun]]. Is amhlaidh nach bhfuil an leagan seo bunaithe ar an gcuntas san ''LGÉ''. Déanann Fordun teacht ar go leor foinsí, ag iarraidh iad go léir a thiomsú i n-aon stair amháin. Sa leagan seo, is mac é Gaythelos, mar a ghlaoitear ar Ghoídel Glas, de "rí éigin de thíortha na Gréige, 'sé sin, darb ainm Neolus, nó Heolaus", a díbríodh go dtí An Éigipt. Chuaigh sé mar ghiolla i gcúirt an Fharó, agus phós iníon an Fharó, Scota. Insítear conas a díbríodh Gaythelos ón Éigipt — de bharr éirí amach i ndiaidh bás an Fharó agus a airm sa [[an Mhuir Rua|Mhuir Rua]]; ar tóir Mhaois; ar eagla [[Plánna na hÉigipte]]; nó, tar éis ionraithe Aetópaigh — ach i ndeireadh na dála, cuireadh Gaythelos agus Scota ar deoraíocht i dteannta le huaisle Tréigeadh agus Éigipteach, agus lonnaigh siad san Ibéir tar éis tréimhse fada ag fámaireacht, sa cheantar iarthuaisceart darbh ainm Brigancia (cathair [[A Coruña]], aitheanta ag na Rómhánaigh mar ''Brigantium''). Dúradh gur bhunaitheoir na cathrach [[Porto]] é Gaythelos. De réir roinnt sean scríbhneoirí, tháinig sé i dtír sa chuan "Portus Gaythelos" mar a thug sé air, agus a thug a ainm don tír iomlán, [[Portaingéil]].<ref>Joseph Fr. Michaud, Louis Gabriel Michaud [https://books.google.com/books?id=WrIFAAAAQAAJ&pg=PA312&pg=PA312#v=onepage&q&f=false ''Biographie universelle, ancienne et moderne, ou, Histoire par ordre alphabétique de la vie publique et privée de tous les hommes qui se sont fait remarquer par leurs écrits, leurs actions, leurs talents, leurs vertus ou leurs crimes'']: ouvrage entièrement neuf, Imleabhar 54 {{fr}} Michaud, 1832 lch. 312</ref> ==Foinsí== * [[Dauvit Broun|Broun, Dauvit]], ''The Irish Identity of the Kingdom of the Scots in the Twelfth and Thirteenth Centuries.'' Boydell, Woodbridge, 1999. {{ISBN|0-85115-375-5}} * Ferguson, William, ''The Identity of the Scottish Nation: An historic quest.'' Edinburgh U.P., Dún Éideann, 1998. {{ISBN|0-7486-1071-5}} * [[Seathrún Céitinn]], ''Foras Feasa ar Éirinn'', §16 * {{cite book| last = Comyn | first = David | last2 = Dinneen | first2 = Patrick Stephen | year = 1902 | title = The history of Ireland | volume = 2 | place = London | publisher = D. Nutt | series = Irish Texts Society | url=https://books.google.com/books?id=kNZfAAAAMAAJ | format = google}} [series: ITS Iml. 4, 8, 9, 15] (eag. & aistr.) * [[John of Fordun]], ''Chronicle of the Scottish Nation'', eag. [[William Forbes Skene]], aistr. Felix J.H. Skene, 2 iml. Athchló, Llanerch Press, Lampeter, 1993. {{ISBN|1-897853-05-X}} * [[James MacKillop|MacKillop, James]], ''The Oxford Dictionary of Celtic Mythology.'' Oxford U.P., Oxford, 1998. {{ISBN|0-19-860967-1}} * {{cite book| last = Macalister | first = Robert Alexander Stewart, 1870–1950 | year = 1939 | title = Lebor Gabála Érenn: The book of the taking of Ireland | volume = 2 | place = Dublin | publisher = Irish Texts Society by the Educational Co. of Ireland | url = https://books.google.com/books?id=vS5KAAAAYAAJ | format = snippet}} * {{cite book| last = O'Cléirigh | first = Micheál | year = 1916 | title = Leabhar Gabhála: The Book of Conquests of Ireland: The Recension of Micheál O'Cléirigh | place = Dublin | publisher = Hodges, Figgis and Company}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} {{DEFAULTSORT:Goidel Glas}} [[Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta]] b5aajon3mg7z06p5mbr6tuvtp2lkcb0 Fedelm Noíchrothach 0 89266 1331450 1179642 2026-11-02T17:50:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331450 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} :''Féach freisin [[Fedelm]]'' I [[Miotaseolaíocht na nGael]], b'iníon [[Conchúr mac Neasa|Conchúir mhic Neasa]] sa [[Rúraíocht]] í '''Feidhelm Naoichruthach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fedelm Noíchrothach'''<ref>[http://dil.ie/13147 crothach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418212956/http://dil.ie/13147 |date=2019-04-18 }} ar eDIL</ref>), aitheanta chomh maith mar Feidhelm Naoichroí.<ref>[http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095812984 Fedelm Noíchrothach] ar oxfordreference.com {{en}}</ref> Phós sí ''[[Cairpre Nia Fer]]'', rí [[Teamhair|na Teamhrach]], ach bhí caidreamh bradach aici le [[Cú Chulainn]] ag tús an ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', cé gur athraíodh an téacs go garbh chun a chur in iúl gur bhansclábhaí Feidhelm í leannán Chú Chulainn. D'fhág sí níos déanaí a fear céile le haghaidh [[Conall Cearnach|Chonaill Chearnaigh]]. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-ie}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] bid5w78qsi0xn747dx5t98yjtkas2pr Donn Cuailnge 0 89272 1331353 1269008 2026-11-02T14:16:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331353 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa [[Rúraíocht]], cuid de [[Miotaseolaíocht na nGael|Mhiotaseolaíocht na nGael]], tarbh graíre oll-torthúil ab ea '''Donn Cúailnge''', agus cúis an achrainn darb ainm [[Táin Bó Cúailnge]]. ==Réamhscéal== Tá réamhscéal ann de chuid na 9ú haoise a insíonn conas a caomhnaíodh an seanscéal féin. Sa 6ú haois, bhailigh [[Senchán Torpéist]] file, filí eile ná hÉireann le chéile chun go bhfeice an raibh scéal ''Táin Bó Cúailnge'' ar eolas acu, ach ní raibh ach codanna de acu. De bharr an ghanntanais seo, tháinig a mhac chuig uaigh [[Fergus mac Róich|Fhearghasa Mhic Róigh]] agus d'aithris dán. Nocht taise Fhearghasa dó agus d'inis eachtraí na Tána.<ref>Thomas Kinsella, "How the ''Táin Bó Cúailnge'' Was Found Again", ''The Táin'', 1969, ll. 1–2</ref> ==Seanscéal== I ndáiríre, duine daonna darbh ainm Friuch<ref>[http://dil.ie/24573 friuch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423162154/http://dil.ie/24573 |date=2019-04-23 }} ar eDIL</ref> ab ea é ar dtús, ar cheann de thréadaí muice ''[[Bodb Derg]]'', rí sidhe na Mumhan. Thit sé amach le Rucht<ref>[http://dil.ie/35678 ? 3 rucht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423162157/http://dil.ie/35678 |date=2019-04-23 }} ar eDIL</ref>, tréad muice ''[[Ochall Ochne]]'', rí sidhe na gConnacht. Chuaigh siad beirt i gcomhrac aonair, á nochtadh féin i sraith riochtaí ainmhithe agus daoine. I ndeireadh na dála, rinneadh dhá phéist díobh, a d'ith dhá bhó iad agus athrugadh iad mar dhá tharbh, Fionnbheannach agus [[Donn Cuailnge]]. Bhí Donn i seilbh [[Dáire mac Fiachna|Dháire mhic Fhiachna]], tiarna bólachta [[Uladh]]; rugadh Fionnbheannach sna tréada [[Méabh|Mhéabha]], ach mheas sé go raibh sé os cionn a leithéide, agus chuaigh sé isteach i dtréad a fear céile [[Ailill mac Máta|Ailill]] ina ionad sin.<ref name=murphy/> Dhoir Donn Cuailnge bodóg a raibh le [[Mór-Ríoghain]], agus throid an tarbhlao a rugadh in éadan Fionnbheannaigh, agus b'ar éigean a chaill sé. Agus é seo feicthe ag Méabh, shocraigh sí go dtroidfeadh Fionnbheannach in éadan a athar. ==''Táin Bó Cúailnge''== {{main|Táin Bó Cúailnge}} Nuair a fuair Méabh amach go raibh a fear céile, [[Ailill mac Máta|Ailill]], níos saibhre ná í féin, ar luach tarbh ghraíre olltorthúil, shocraigh sí Donn Cuailnge a fháil chun an cuntas a chothromú. Sheol sí teachtairí chuig Dáire chun talamh agus taisce a thairiscint dó agus, dá mba ghá, garaíocht ghnéis, dá dtabharfadh sé an tarbh di ar iasacht le bliain amháin. Thoiligh Dáire, ach ansin, chuala sé de thaisme na teachtairí ar meisce ag maíomh go dtógadh Méabh an tarbh le neart, munar thoiligh. Tharraing Dáire amach as an mbeart.<ref name=mourne>[http://www.carlingfordandmourne.com/myths-and-legends/the-tain-b%C3%B3-cualigne-the-brown-bull-of-cooley "The Tain Bó Cualigne - The Brown Bull of Cooley"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312121923/http://carlingfordandmourne.com/myths-and-legends/the-tain-b%c3%b3-cualigne-the-brown-bull-of-cooley |date=2017-03-12 }} ar carlingfordandmourne.com</ref> Chruinnigh Méabh arm chun Donn a ghoid, agus chuaigh in aghaidh na nUladh. Ós rud go raibh an tír-raon ar eolas ag Fearghas Mac Róigh, toghadh é mar cheannaire. Chuir Mór-Ríoghain i riocht caróige Donn ar a rabhadh ar theacht an airm, agus chuaigh sé le báiní.<ref name=murphy/> I ndeireadh na dála, d'aimsigh Méabh Donn Cuailnge ach sháigh sé an chéad tréadaí na gConnacht a rinne iarracht é a gabháil. D'imigh seisean ansin i dtáinrith tríd an gcampa le caoga bodóg, agus mharaigh sé caoga gaiscíoch sula ndeachaigh sé de ruathar isteach sa tuath.<ref name=Mackillop>MacKillop, James. [https://books.google.com/books?id=HI5yXNhbebYC&pg=PT300&lpg=PT300&dq=donn+cuailnge&source=bl&ots=k5o6kEStaa&sig=-d_nOr-CKQaEsS32JJk-BzffR00&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWsNrM39_KAhXC0h4KHeGBCIY4ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=donn%20cuailnge&f=false "Táin Bó Cúailnge", ''Myths and Legends of the Celts''], Penguin UK, 2006 {{ISBN|9780141941394}}</ref> Bhuail [[Cú Chulainn]], laoch na nUladh, le harm Mhéabha ar [[Sliabh Feá]]. D'agair sé ceart chomhrac aonair ag áth ann, agus chloígh sé sraith gaiscí i sáinn a mhair go leor míonna.<ref name=mourne/> Agus Cú Chulainn i mbun troda, d'aimsigh [[Buide mac Báin]] Donn Cuailnge agus sheol é agus ceithre bhó is fiche go Cúige Chonnacht. Mharaigh Cú Chulainn Buidhe agus a ghaiscí, ach i rith an áir, d'éiligh Donn Cuailnge arís.<ref name=Mackillop/> I ndeireadh na dála, tar éis catha riartha le hairm na nUladh, bhí ar airm Mhéabha cúlú, ach d' éirigh leo Donn Cuailnge a thabhairt chuig [[Ráth Cruachan]]. Throid seisean agus Fionnbheannach beirt. Tar éis catha fhada throm, mharaigh Donn a chéile comhraic. Gortaithe féin go goin a bháis, shiúl sé thart ar Éirinn, ag spreagadh logainmneacha, sular fhill sé go Cuailnge chun bás d'fháil.<ref name=Mackillop/> Sa leabhar dá chuid ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'', rinne [[Julius Caesar]] trácht ar chomhghuaillí Gallach darbh ainm Valerius Donnotaurus, cosúlacht suimiúil Ceilteach don ''Tarbh Donn'' Cuailnge.<ref>[http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095726631 "Donn Cuailnge"], Oxford Index</ref> ==Leaganacha== Tá an athleagan is sine den scéal le fáil i ''[[Leabhar na hUidhre]]''. Rinneadh cóip de go formhór sa ''[[Leabhar Buí Leacáin]]'', a scríobhadh c. 1300.<ref name=murphy>Murphy, Maureen O'Rourke, agus MacKillop, James. [https://books.google.com/books?id=a6hwGqMiJa0C&pg=PA13&lpg=PA13&dq=donn+cuailnge&source=bl&ots=5Ov9V2dSKj&sig=Ccd0GSKSYTFOuFRAnCLJd26mOU8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWsNrM39_KAhXC0h4KHeGBCIY4ChDoAQgmMAI#v=onepage&q=donn%20cuailnge&f=false "Old Irish Prose", ''An Irish Literature Reader''], Syracuse University Press, 2006 {{ISBN|9780815630463}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] 9kzf5i4397ds3f6rs2gv7883cbm59qc Fedelm 0 89307 1331448 1206762 2026-11-02T17:48:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331448 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], fáidh agus [[file]] ba ea '''Feidhealm'''<ref>Fidelma as Béarla/Laidin</ref> ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fedelm'''). Tá sí ann san eipic mór ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', ina thugann sí tairngreacht faoin gcogadh idir [[Méabh|Mhéabh]] agus [[Ailill mac Máta|Ailill]], agus na h[[Ulaidh]] agus a laoch is cáiliúla, [[Cú Chulainn]]. Tá banfháidh leis an ainm céanna i seanscéal eile ''[[Noínden Ulad|Ces Ulad]]'', ina bhfuil nasc aici le Cú Chulainn. ==Sanasaíocht== Tá nasc ann idir an ainm Feidhelm agus ról an charachtair sa ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', óir gur amhlaidh go gciallaíonn sé "banfháidh", fréamhaithe ón b[[Prótai-Cheiltis]] ''*wēd- / *wid-'' "aithin, feic". Deirtear go bhfuil nasc aici le [[Veleda]], banfháidh luaite ag [[Tacitus]].<ref>Koch, "Fedelm."</ref><ref>Enright, ''Lady with a Mead-cup''.</ref> Feictear an t-ainm anonn is anall; sa ''Táin'' agus téacsanna eile, tá iníon ag [[Conchúr mac Neasa]] darb ainm ''[[Fedelm Noíchrothach]]''.<ref name=Fedelm/> Is dócha go bhfuil sé gaolta leis an ainm fireann "Feidhlimidh" ([[Sean-Ghaeilge]] "Fedlimid").<ref name=Fedelm/> ==''Táin Bó Cuailnge''== Tá Feidhelm ann sa chéad radharc den ''[[Táin Bó Cuailnge]]'', mar a caomhnaíodh é san Athleagan I.<ref name=Fedelm>Koch, "Fedelm."</ref> Tá slua mór gaiscí bailithe ag [[Méabh]] agus [[Ailill mac Máta]], banríon agus rí na g[[Connacht]], chun na hUlaidh a ionsaí. Díreach ar an slí, bhuail siad le Feidhelm, spéirbhean óg fhionn, ag taisteal i gcarbad, armtha, agus ag iompair sail fhíodóra.<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G301012/index.html Táin Bó Cúalnge ''Athleagan I''] ar CELT</ref> Dúirt sí gur bhanfhile na gConnacht í féin, agus mhaígh gur tháinig as [[Alba]], agus go raibh ealaín na tairngreachta foghlaimthe aici, sa mhéid go raibh ''[[imbas forosnai]]''<ref>[http://dil.ie/27294 1 imbas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424082025/http://dil.ie/27294 |date=2019-04-24 }} ar eDIL</ref><ref>[http://dil.ie/23844 for-osna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424122550/http://dil.ie/23844 |date=2019-04-24 }} ar eDIL</ref> (saineolas lonrach) aici.<ref>Koch, "Imbas forosnai".</ref> Moladh é go raibh Feidhelm in Albain, maraon le Cú Chulainn, faoi theagasc an bhanlaoich agus fáidh, [[Scáthach]].<ref>Bernhardt-House, ''Warriors, words, and wood'', lch. 8.</ref> D'fhiafraigh Méabh d'Fheidhelm an todhchaí a thuar, agus dar léi, ár a bhí le teacht. Níor chreid Méabh é seo, toisc gur cuireadh na hUlaidh le déanaí dá ndromanna ag tinneas aisteach (ceas!) a bhain an neart go hiomlán astu. Dúirt Feidhelm a tuar arís áfach, agus i gcur síos fileata ar an ár le teacht, luaigh sí Cú Chulainn mar a gcéile comhraic is scáfaire.<ref>{{ cite web | teideal = Táin Bó Cúalnge ''Athleagan I'' | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G301012/index.html | year = 2001 | work = | publisher = CELT: The Corpus of Electronic Texts | accessdate = 24 September 2009 }}</ref> ==''Ces Ulad''== Is féidir é gurb ionann Feidhelm na Tána agus an charachtar sa téacs gearr doiligh aitheanta mar ''Feidhelm agus Cú Chulainn'' nó ''[[Noínden Ulad|Ces Ulad]]''.<ref name=Fedelm/> Tá an téacs caomhnaithe ach amháin sa lámhscríbhinn de chuid na 16ú haoise, [[Harleian MS 5280]]. Tá sé lochtach, agus dá bharr, tá éagsúlachta suntasacha idir na haistriúcháin déanta ag [[Vernam Hull]] agus [[John Carey]]. Insítear sa scéal gur tháinig Cú Chulainn agus a carbadóir [[Lao]] lá go dtí [[An Bhóinn]] chun ''imbas'' a fhoghlaim (de réir Carey) nó chun "saibhreas" a fháil (Hull). Bheadh lorg ''imbais'' níos oiriúnaí ar bhruach na habhann seo.<ref name=BH10-11>Bernardt-House,"Warriors, words, and wood", ll. 10–11.</ref> Mar shampla, san ''[[Immacallam in dá Thuarad]]'', deirtear gur "ar bhruach uiscí, nochtaí eolas don té ina fhile".<ref name=BH10-11 /> Bhí Feidhelm agus a fear céile Ealcmhaire ina seasamh ar an mbruach thall, agus thug faoi ndeara na hionróirí agus a gcarbad, líonta le ''[[ficheall]]'' agus ''[[buanbach]]'', agus creach seilge. Agus bradán breac rugadh ag Cú Chulainn lena gha, chuaigh Ealcmhaire isteach san áth agus chaith sé gallán i dtreo an charabaid, ach scoith Cú Chulainn a ordóga agus a ordóga na coise. Dúirt Feidhelm ansin a tuar ("Gheall" de réir Hull) go nochtfadh sí í féin go lomnocht os comhair na nUladh agus go n-éireodh ina leannán Chú Chulainn. Sin a rinne sí bliain agus lá ina dhiaidh. Sa deireadh, tugann an scéal le fios gurbh é a nocht os comhair na nUladh ba chúis leis a gceas.<ref>''Cú Chulainn and Fedelm'', eag. Meyer; aistr. Carey.</ref> Is sách difriúil é míniú Cheas na nUladh seo ná hé a thugtar i ''[[Noínden Ulad]]'' agus téacsanna gaolmhara. ==''Tochmharc Eimhire''== Faightear an t-ainm ''Feidhelm'' agus mac le habhainn [[An Bhóinn|na Bóinne]] sa dara athleagan as Meán-Ghaeilge den ''[[Tochmharc Eimhire]]''. Agus Cú Chulainn ag taisteal ó dheas chun Eimhir a mhealladh, chas sé le "Smior na mná, Feidhelm", a dúradh gurbh é seo ainm eile d'abhainn na Bóinne. Ní mínítear sanasaíocht an ainm ámh, agus leanann an seanscéal gan trácht air, ag díriú ina ionad ar bhá an bhandé, [[Bóinn (bandia)|Bóinn]].<ref>''Tochmarc Emire'', Athleagan II.</ref> ==Foinsí== ===Príomh-fhoinsí=== * ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' (Athleagan I), eag. [[Cecile O'Rahilly]], ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G301012 Táin Bó Cúailnge Recension I].'' [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], BÁC, 1976. * ''Cú Chulainn and Fedelm'' (also ''Ces Ulad''), eag. [[Kuno Meyer]], "Mitteilungen aus irischen Handschriften (Fortsetzung)." [[ZCP]] 8 (1912), lch.&nbsp;120 ** aistr. Vernam Hull, "[http://www.maryjones.us/ctexts/ces.html Ces Ulad]." [[ZCP]] 29 (1962–64) ** aistr. John Carey, ''The Celtic Heroic Age'', eag. [[John T. Koch]] agus [[J. Carey]]. 3ú eag. Andover et al., 2000, ll.&nbsp;67–8. * ''Tochmarc Emire'', Athleagan II <!--{{Cite Tochmarc Emire II}}--> ===Fo-fhoinsí=== * {{ Cite journal | last = Bernhardt-House | first = Phillip A. | title = Warriors, Words, and Wood: Oral and Literary Wisdom in the Exploits of Irish Mythological Warriors | journal = Studia Celtica Fennica | volume = 6 | year = 2009 | pages = 5–19 }} * ''Fedelm'', John Koch, ll. 736–7 <!--{{Cite Celtic Culture |author=Koch, John T. |title=Fedelm | pages=736–7}}--> * ''Imbas forosnai'', John Koch, lch. 958 <!--{{Cite Celtic Culture |author=Koch, John T. |title=Imbas forosnai |pages=958}}--> ==Tuilleadh le léamh== * Sayers, William. "Old Irish ''Fert'', 'Tie-pole', ''Fertas'' 'Swingletree', and the Seeress Fedelm." ''Études Celtiques'' 21 (1984), ll. 171–183. * Enright, Michael J. ''Lady with a Mead Cup. Ritual, Prophecy and Lordship in the European Warband from La Tène to the Viking Age''. Baile Átha Cliath, 1996. ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] rwp6567ii4c9x526go5p9rjctw6v2vu Donn 0 89350 1331352 1294728 2026-11-02T14:16:50Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331352 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} {{Úsáidíeile|an carachtar miotaseolaíochta|Donn (dath)}} I [[miotaseolaíocht na nGael]], sinsear na [[Gael|nGael]] ba ea '''Donn''' ([[Prótai-Cheiltis]] *Dhuosnos),<ref name=sacredisle>Ó hÓgáin, Dáithí. ''The Sacred Isle: Belief and Religion in Pre-Christian Ireland''. Boydell & Brewer, 1999, ll. 27, 58</ref><ref name=mythlegendromance>Ó hÓgáin, Dáithí. ''Myth, Legend & Romance: An encyclopaedia of the Irish folk tradition''. Prentice Hall Press, 1991, ll. 165-166, 154</ref> ar a dtugtar '''Éibhear Donn''' air chomh maith. Creidtear gur dhia na marbh é.<ref name=mythlegendromance/><ref name=monaghan>Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004, lch. 135</ref><ref name=koch>Koch, John T. ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. ABC-CLIO, 2006, ll. 601, 1133</ref>. Athair [[Diarmuid Ua Duibne|Dhiarmada Uí Dhuibhne]] ba ea é, a chur sé amach d'[[Aengus|Aonghas Óg]] é mar mhac altrama. [[Íomhá:Oileán Baoi (Dursey Island), The Bull - geograph.org.uk - 284005.jpg|mion|250px|[[An Tarbh, Contae Chorcaí|An Tarbh]], amach ón gcósta iardheisceart na hÉireann, aitheanta le Tigh Doinn]] ==Teach Doinn== Deirtear go bhfuil Donn ina luí '''Tigh Doinn''' (Teach Doinn, [[Sean-Ghaeilge]] '''Tech nDuinn''').<ref name=freitag>Freitag, Barbara. ''Hy Brasil: The Metamorphosis of an Island''. Rodopi, 2013, ll. 98-99, 101</ref> Is amhlaidh gurbh áit é Tech Doinn ina bhailíodh anamacha na marbh sula dtéidís chuig a gceann scríbe sa Saol Eile, nó sula athionchollaíodh iad.<ref name="freitag" /> * Scríobhadh i ndán de chuid na 9ú haoise gurb é guí a bháis go rachadh a mhuintir "... chugam, chuig mo thigh, rachaidh sibh uile tar éis bhur mbás".<ref name=sacredisle /> * De réir an scéil ''[[Airne Fíngein]]'' ("Faire Fhínninn") de chuid na 10ú haoise gurbh é ag Tigh Doinn a bhailíonn anamacha na marbh.<ref>{{ cite web | url = http://sejh.pagesperso-orange.fr/keltia/version-en/airne%20fingen.html | teideal = Fingen's Night-Watch, Airne Fingen, MS. Stowe D.4.2, R.I.A, Aistr. T. P. Cross & A. C. L. Brown | last= | first= | date= | website = sejh.pagesperso-orange.fr/ | archive-url= | archive-date= | dead-url= | access-date= }}</ref> * Tá nod ann san aistriúchán den scéal ''[[Agallamh na Seanórach]]'' le h[[Ann Dooley]] agus Harry Roe gurbh ionann "dul go dtí Tigh Doinn" agus "bás d'fháil".<ref name="freitag" /> Moltar seo gur chreid na Gaeil ársa gurbh é Donn a sinsear, agus go rachaidís chuig a Thigh tar éis a mbás.<ref name="maier">[[Bernhard Maier|Maier, Bernhard]]. ''Dictionary of Celtic Religion and Culture''. Boydell & Brewer, 1997, lch. 97</ref> * De réir [[Iúil Caesar]], mhaíomh [[na Gallaigh]] chomh maith gur de shliocht rí an domhain thíos ab ea iad, a shamhlaigh sé le [[Iúpatar (miotaseolaíocht)|Dīs Pater]].<ref name="koch" /> ==''Leabhar Gabhála na hÉireann''== {{main|Leabhar Gabhála na hÉireann}} De réir na scríbhneoirí den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', ba shliocht den [[Clann Mhíle|Chlann Mhíle]] é Donn.<ref name=freitag/> I rith ionsaí na hÉireann ag Clann Mhíle, dhún Donn a shúile ar [[Ériu]] na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]], ar cheann de na déithe eapainmneacha na hÉireann, agus bháigh' sé dá bharr i longbhriseadh amach ón gcósta iardheisceart. D'adhlaic é ar oileán carraigeach, darb ainm anois Tigh Doinn<ref>{{cite web | url = https://celt.ucc.ie//published/T100028/index.html| teideal = The Irish version of the Historia Britonum of Nennius (lch. 223) | last = | first = | date = | website = celt.ucc.ie | access-date = }}</ref> <ref name=mythlegendromance/> (féach [[#Tíreolaíocht]] thíos). ==''Dinnseanchas''== {{main|Dinnseanchas}} Insítear sa ''[[Dinnseanchas]] Aoi'' an scéal seo faoi Thigh Doinn: {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! width=50% | Sean-Ghaeilge<ref>''[https://celt.ucc.ie/published/G106500D/index.html The Metrical Dindshenchas]'' ar CELT, dán/scéal [https://celt.ucc.ie/published/G106500D/text114.html 113]</ref> ! width=50% | Nua-Ghaeilge |- style="vertical-align: top;" || ‘Berar a choland isin carraic n-aird thall’, ol<ref>[http://dil.ie/33761 6 ol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127165432/http://dil.ie/33761 |date=2020-11-27 }} ar eDIL</ref> Aimhirghen: conidh de dogarar Teach nDuind. ‘Ticfad a munnter an maighin<ref>[http://dil.ie/31314 maighin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806102059/http://dil.ie/31314 |date=2020-08-06 }} ar eDIL</ref> sin’, ol Amhirghen. Is aire sin adellad na h-anmanda peccacha co teach nDuind ría techt a n-ifearn, do reír na ngennti, cédus, co tabraid a m-bendachtain for anmain Duinn. Madh anum fírén imorro fir aithrighe is di chéin adcí-sidhe, & ní berar fordul.<ref>[http://dil.ie/23564 fordul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127174509/http://dil.ie/23564 |date=2020-11-27 }} ar eDIL</ref> || 'Beirtear a chorp insan gcarraig ard thall', ar [[Amergin Glúingel|Aimhirgin]]: dá bharr a ghlaoitear Tigh Doinn é. ‘Tiocfaidh a mhuintir ann.’<ref>Féach [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/maighean laighean Lir.] ar teanglann.ie FGB; áit</ref> Is é seo an fáth a thagann anamacha na bpeacach go Tigh Doinn sula théann go hIfreann, de réir na bpágánach, agus a thugann a mbeannacht ar anam Doinn. Ach anam fíréanta aistrígh, féachann sé an áit ó fhad i gcéin, agus ní chuirtear amú. |} ==''Togail Bruidne Dá Derga''== {{main|Togail Bruidne Dá Derga}} Sa scéal úd, fuair [[Conaire Mór]] rí a bhás i mBrú Dé Dheirg. Ar a shlí ann, bhuail Conaire le tríú fear dearg ag marcaíocht ar chapaill dhearga ón saol eile. Thug na fir tairngreacht a bháis agus dúirt leis "Táimid ag marcaíocht ar chapaill Doinn […] cé go bhfuilimid beo, táimid marbh".<ref name=mythlegendromance/> Ghlaoitear "rí na marbh" ar Dhonn sa scéal.<ref name=mythlegendromance/> Moladh gurb ionann Dia Dearg agus a Bhrú, agus Donn agus a Thigh.<ref name=freitag/> D'fhéadfadh é gurb ainm dia an anbháis nó íobartha atá i gceist anseo, agus dá bharr an t-ainm "dia dearg".<ref name=mythlegendromance/> ==''Tochmharc Treabhlainne''== {{main|Tochmharc Treabhlainne}} Sa scéal úd, d'éalaigh an bhean bhuan Treabhlann leis an bhfear daonna [[Fraoch]], agus sheol sé chuig Tigh Doinn í agus é ar tóraíocht. Deirtear sa scéal seo gur mhac nó mac altrama an [[Daghdha]] é Donn.<ref>Reinhard, John. ''The Survival of Geis in Mediaeval Romance''. M Niemeyer, 1933, lch. 26</ref><ref>Zeidler, J. ''[http://www.uni-trier.de/fileadmin/forschung/projekte/ZAT/CEL/17icm.pdf Ancient and Medieval Celtic Myths of Origin]'', ll. 10-11</ref> Thug Dáithí Ó hÓgáin faoi ndeara na cosúlachtaí idir an mbeirt, agus mhol sé go bhféadfadh é gur bhuafhocal Daghda é Donn ó thús.<ref name=mythlegendromance/> ==Béaloideas== Tháinig béaloideas faoi Dhonn slán go dtí an ré luath-nua-aimseartha. I g[[Contae Luimnigh]], dúradh go gcónaíodh Donn Fírinne i gCnoc Fírinne, diaga,<ref>[https://www.logainm.ie/1165833.aspx Cnoc Fírinne] ar logainm.ie</ref> agus go dtabhartaí daoine isteach sa chnoc tar éis a mbás.<ref name=mythlegendromance/> Dúradh go nochtadh sé féin mar mharcach sí ar chapall bán. Bhí sé gaolta leis an aimsir: chiallaíodh toirneach agus tintreach go raibh Donn Fírinne ag marcaíocht tríd an spéir; agus, má bhí na scamaill thar an gcnoc, go raibh sé á mbailiú chun báisteach a dhéanamh. B'fhéidir é gur spreagadh an creideamh seo ag seanchas [[Odin]] agus a chapaill, [[Sleipnir]] i scéalta na [[Lochlannaigh|lonnaitheoirí lochlannacha]] i Luimneach.<ref name=mythlegendromance/> Dúradh cinn maith go nochtadh Donn Fírinne agus thugadh rabhadh don té a chuirfeadh isteach ar a chnoc. In iarthar [[Contae an Chláir]], bhí neach darbh ainm Donn na Duimhche nó Donn Dumhach, lena buaileadh mar "mharcach na hoíche".<ref name=mythlegendromance/> Níos déanaí sa bhéaloideas, d'éirigh gnáthbhrí ar an ainm 'Donn' agus 'tiarna an tsaoil eile'.<ref name=mythlegendromance/> ==Tíreolaíocht== Tá Tigh Doinn aitheanta go minic leis An Tarbh,<ref>[https://www.logainm.ie/8858.aspx An Tarbh] ar logainm.ie</ref> oileán beag amach ón ngob deisceart an [[Béarra|Bhéarra]]. Is cosúil le [[cromleac]] é An Tarbh, óir go bhfuil tionól nádúrtha tríd a lár, ina sruthaíonn an fharraige amhail is tairseach a raibh ann.<ref>Ó hÓgáin, Dáithí. ''The Lore of Ireland''. Boydell Press, 2006, lch. 179</ref> Chreidtí in Éirinn ársa go dtéadh anamacha na marbh siar thar an muir le dul faoi na gréine.<ref name="sacredisle" /> ==Féach freisin== * [[Hy-Brasil]] - oileán seanscéalach thiar ó Éirinn. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Clann Mhíle]] kgf7le86svb715a02dgs3w59bzq2dym Gaibhne 0 89430 1331500 1168064 2026-11-02T20:44:04Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331500 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], [[gabha]] na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ab ea '''Gaibhne''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Goibniu'''). Samhlaítear é chomh maith le h[[aíocht]]/[[fáilteachas]]. Tá sé gaolta mhar sin le [[Gofannon]] na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] agus [[Gobannus]] na [[Gallaigh|nGallach]]. ==Seanscéalta== Feictear ainm a athar sna téacsanna mar ''Esarg'', agus mar Tuirbe Trágmar ('teilgeoir [[tua]]nna').<ref>Cuid I Leabhar IV: ''The Dagda of ‘[[Gods and Fighting Men]],’ '' le [[Lady Gregory]], 1904, le fáil s6r [http://www.sacred-texts.com/neu/celt/gafm/gafm12.htm sacred-texts.com] </ref> Cuireadh Gaibhne go minic i dteannta le [[Creidhne]], [[gabha]] airgid, agus [[Luchtaine]], [[siúinéir]], mar na ''Trí Dé Dána.'' Ghaibhnigh siad airm na dTuath Dé, a bheartaigh siad ina gcathanna in éadan na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]]. Mar mhalairt ar sin, cuirtear é i dteannta le Creidhne agus [[Dian Cécht]], [[lia]].<ref>[[Leabhar Gabhála na hÉireann]], cuid 52</ref> Mhúnlaigh sé lámh nua airgid do [[Nuada]], tar éis a baineadh a lámh de i rith catha.<ref>Ach féach [[Creidhne]]</ref> Rinne sé airm ar son na ndéithe freisin; sa ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', luaitear é mar "ní gan tairbhe i m[[bruithniú]]",<ref name="LGE64">Cuid 64 den [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/lebor4.html#55 maryjones.us]</ref> Deirtear go bhfuair seisean agus Dian Ceacht beirt bás de phlá nimhneach.<ref name="LGE64" /> Ba [[spidiléir]] na ndéithe é Gaibhne chomh maith. De réir ''[[Agallamh na Seanórach]]'' agus ''[[Altram Tige Dá Medar]]'', chosnaíodh a chuid bia na Tuatha Dé ar thinneas agus ar sheanaois. Deirtear gurbh leis ''[[Glas Ghaibhneann]]'', bó draíochta na nirt. Sna ''h[[Ortha Naomh Gall]]'',<ref>The St. Gall Incantations. ''Thesaurus Palaeohibernicus'' éag. agus aistr. le [[Whitley Stokes]] agus [[John Strachan]]. Cambridge: University Press, 1903.</ref> d'impíodh Gaibhne agus Dian Ceacht beirt in éadan na deilge. D'fhéadfadh é gurbh ionann Gaibhne agus [[Culann]] na Rúraíochta. ==Sanasaíocht== Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm ''Goibniu'' fréamhaithe ón t[[Sean-Ghaeilge]] ''gobae''<ref>[http://dil.ie/26279 gobae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505073941/http://dil.ie/26279 |date=2019-05-05 }} ar eDIL</ref> (gin. ''gobann'') ‘[[gabha]]’, [[Breatnais]] ''gof'' (iol. ''gofein'') ‘gabha’, [[Gaillis]] ''gobedbi'' ‘leis na gaibhne’, atá go léir gaolta leis an [[Liotuáinis]] ''gabija'' ‘tinteán beannaithe’, ''gabus'' ‘féithiúil, glic’.<ref>Václav Blažek, “Celtic ‘smith’ and his colleagues”, in ''Evidence and Counter-Evidence: Festschrift for F. Kortlandt 1'', eag. Alexander Lubotsky, Jos Schaeken & Jeroen Wiedenhof (Amsterdam – Nua-Eabhrac: Rodopi, 2008), ll. 35-53.</ref> ==Féach freisin== * [[Gobán Saor]] ==Foinsí== ===Príomh-Foinsí=== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' * ''[[Cath Maighe Tuireadh]]'' * ''[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]'' * ''[[Altram Tige Dá Medar]]'' ed. and trans. Maighréad ni C. Dobs. Zeitchrift für Celtische Philologie vol. 18 (1929–30). -[http://www.maryjones.us/ctexts/fosterage.html The Fosterage of the House of the Two Milk-Pails] * ''The St. Gall Incantations. ''Thesaurus Palaeohibernicus'' eag. agus aistr. ag [[Whitley Stokes]] agus [[John Strachan]]. Cambridge: University Press, 1903. ===Fo-fhoinsí=== * [[James MacKillop]] (1998). ''Dictionary of Celtic Mythology''. London: Oxford. {{ISBN|0-19-860967-1}}. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] jdv3sez5j1z0tj2hqp3e1tfq9zcmc25 Neit 0 89448 1331621 1207196 2026-11-03T06:28:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331621 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], dia an chogaidh an ea '''Neid''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Néit'''<ref>[http://dil.ie/33059 néit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507162012/http://dil.ie/33059 |date=2019-05-07 }} ar eDIL</ref>). Seanathair [[Balar|Bhalair]] (na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]]), agus fear céile [[Neamhain]], ach scaití [[Badhbh]], ab ea é. Deirtear chomh maith gurbh uncail an [[Dagda|Daghdé]] é, a thug ''Aileach<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/aileach aileach] ar teanglann.ie FGB</ref> Néit'' dó, a deirtear i mball eile gurb uaigh [[Aodh|Aodha]] mhic Daghdé é.<ref>[https://archive.org/stream/revueceltique16pari#page/41/mode/1up Révue Celtique] ''via'' archive.org</ref> Maraíodh Neid sa Dara [[Cath Maighe Tuireadh]]. ==Sanasaíocht== Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón b[[Prótai-Ceiltis]] *''nei-t-,''<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.wales.ac.uk/documents/external/cawcs/PCl-MoE.pdf |teideal=University of Wales: Proto-Celtic vocabulary |dátarochtana=2019-05-06 |archivedate=2006-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060114133008/http://www.wales.ac.uk/documents/external/cawcs/pcl-moe.pdf }}</ref> le brí troid nó fearg. Feictear beirt déithe le hainmneacha cosúla ar inscríbhinní Ceiltibéaracha:<ref>Francisco Marco Simón, [http://www4.uwm.edu/celtic/ekeltoi/volumes/vol6/6_6/marco_simon_6_6.html "Religion and Religious Practices of the Ancient Celts of the Iberian Peninsula"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150124001851/http://www4.uwm.edu/celtic/ekeltoi/volumes/vol6/6_6/marco_simon_6_6.html |date=2015-01-24 }}, ''e-Keltoi'' Iml. 6</ref> ''Neito''; agus ''[[Neto (deity)|Mars Neto]]'' na Róimhe. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] qjtdp029qy8kw5gvvz0nd60ihpg7ti0 Dían Cécht 0 89460 1331370 1327900 2026-11-02T15:11:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331370 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], dia leighis ab ea '''Dian Céacht''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Dían Cécht,''' darb ainm chomh maith ''Cainte'' nó ''Canta'') na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]]. Athair ''Cu'', ''Cethen'' agus [[Cian|Chéin]] ann ea é.<ref name="Faery">{{ cite book | last = Reidling | first = Kisma | title = Faery-Faith Traditional Wisdom | volume = Irish Cosmology & Faery Glamoury | publisher = AuthorHouse| date = 3ú Samhain 2004 }}</ref> B'iad [[Miach]], ''[[Airmed]]'', ''[[Étan]]'' file agus ''[[Ochtriullach]]'' a pháistí eile.<ref name="Lebor">{{cite book | title = ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' | volume = IV | publisher = Irish Texts Society | location = Baile Átha Cliath | year = 1941 }}</ref><ref name="CMT">{{cite book | title = ''Cath Maige Tuireadh'' | url = http://www.sacred-texts.com/neu/cmt/cmteng.htm }}</ref> Sa [[Dinnseanchas]], deirtear gur mac [[Daghdha]] é Dian Céacht.<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/G106500D/index.html The Metrical Dindshenchas]'' ar CELT</ref> Ba sheanathair athartha [[Lugh]] é. ==Sanasaíocht== Is amhlaidh<ref>A bhuí le hathruithe fuaime na [[teangeolaíocht]]a i [[Teangacha Ceilteacha]] (McCone, 1996) agus anailís den [[foclóir|fhoclóir]] [[Prótai-Ceiltis|Prótai-Ceiltise]] den [[Ollscoil na Breataine Bige]] agus an ''[[Indogermanisches etymologisches Wörterbuch]]'' le [[Julius Pokorny]]</ref> go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón b[[Prótai-Ceiltis]] ''*Deino-kwekwto-'', ‘comhbhruith gasta’. Sa tSean-Ghaeilge, ciallaíonn ''cécht''<ref>[http://dil.ie/8432 1 cécht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508090658/http://dil.ie/8432 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> sail chéachta,<ref>[http://dil.ie/8432 1 cécht (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508090658/http://dil.ie/8432 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> a luaigh go fileata don chéachta iomlán.<ref>{{cite book | first = John | last = Shaw | title = Indo-European Dragon-Slayers and Healers, and the Irish account of Dian Cécht and Méiche | url = http://scholar.harvard.edu/files/nikolaev/files/Nikolaev_The_Germanic_Word_for_Sword.pdf | page = 15 | archive-date = 2014-08-08 | access-date = 2019-05-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140808182030/http://scholar.harvard.edu/files/nikolaev/files/Nikolaev_The_Germanic_Word_for_Sword.pdf | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808182030/http://scholar.harvard.edu/files/nikolaev/files/Nikolaev_The_Germanic_Word_for_Sword.pdf |date=2014-08-08 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www2.smo.uhi.ac.uk/sengoidelc/duil-belrai/lorg.php?faclair=db&seorsa=Gaidhlig&facal=C%C3%A9cht&tairg=Cuardaigh | teideal = In Dúil Bélrai - Old Irish Glossary | accessdate = 2019-03-11 | dátarochtana = 2019-05-07 | archivedate = 2024-12-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20241204052504/https://www3.smo.uhi.ac.uk/sengoidelc/duil-belrai/lorg.php?faclair=db&seorsa=Gaidhlig&facal=C%C3%A9cht&tairg=Cuardaigh }}</ref><ref>[http://dil.ie/8432 1 cécht (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508090658/http://dil.ie/8432 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> Is é brí le ''Dían'' ná díocasach, gasta, fuinniúil, nó tréan.<ref>{{cite web | url = https://storyarchaeology.com/the-story-of-airmed-from-cath-maige-tuired-2/ | teideal = The Story of Airmed from Cath Maige Tuired | accessdate = 2019-03-12 }}</ref>. Le cois sin, tugann ainmneacha a pháistí, [[Miach]] agus ''[[Airmed]]'', tacaí do ghaol le talmhaíochta agus treabhadh. De réir an ''Historical Encyclopedy of Celtic Culture'', d'fhéadfadh sé gur comhcheangal é an t-ainm Dían Cécht<ref>[http://dil.ie/15962 Dían Cécht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508072142/http://dil.ie/15962 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> d'fhocail choitianta na Sean-Ghaeilge ''dían''<ref>[http://dil.ie/15951 1 dían] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508072139/http://dil.ie/15951 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> 'swift', agus ''cécht'', gluaiste mar 'cumhacht'.<ref>[[J. T. Koch]], ''Celtic culture: a historical encyclopedia'', Iml. 1-4 - lch. 586.</ref><ref>[http://dil.ie/8433 2 cécht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508090701/http://dil.ie/8433 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> Is amhlaidh ámh gur sanasaíocht thraidisiúnta na ndaoine é seo. Sa [[Cóir Anmann|Chóir Anmann]], tugtar ''deus'' mar ghluais ar ''dían''.<ref>[http://dil.ie/15952 2 dían] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508090657/http://dil.ie/15952 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> Dia de chuid miotaseolaíocht na Breataine Bige is ea [[Amaethon]], a bhfuil gaol aige le céachtaí. ==Tobar leigheasach== Bheannaigh Dian Céacht tobar darb ainm [[Sláine]], siar ó [[Cath Maighe Tuireadh|Mhaigh Tuireadh]] agus soir ó Loch Arbhach<ref>[https://www.logainm.ie/112063.aspx Loch Arbhach] ar logainm.ie</ref> in áit darb ainm Achadh an Chrann Úll (''Achad Abla''),<ref>[http://dil.ie/40 aball] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507205314/http://dil.ie/40 |date=2019-05-07 }} ar eDIL</ref><ref name="Folklore, Volume 4">''[https://books.google.com/books?id=4oMZAAAAYAAJ&pg=PA488&lpg=PA488&dq=tuirbe+tragmar&source=bl&ots=v7VREOZ0Fz&sig=_yaW8KVe-1tD-U0FqK2rQaCK-Gg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjYxOTKzOXOAhVQAx4KHeGGASQQ6AEIHDAA#v=onepage&q=tuirbe%20tragmar&f=false Folklore Society, 1893]'' Imleabhar 4</ref> áit a thagadh na [[Tuatha Dé Danann]] chun folcadh agus leigheas agus iad gortaithe, sula dtéidís ar ais chun troda. Leigheasadh an tobar gach cneá ach [[dícheannadh]].<ref name="CMT" /> ==Beiriú na Bearú== Ba é Dian Ceacht a tharrtháil Éire tráth, agus ba chúis é, cé go hindíreach, ainm [[An Bhearú|na Bearú]].<ref name="Indo-European Dragon Slayers and Healers, and the Irish account of Dian Cecht and Meiche"/><ref name="sacred-texts.com">{{cite book | title = Celtic Myth and Legend: The Gaelic Gods | chapter = V. The Gods of the Gaels | url=http://www.sacred-texts.com/neu/celt/cml/cml09.htm }}</ref> Rugadh mac do [[Mór-Ríoghain|Mhór-Ríoghain]], bean chéile fíochmhar dia na neimhe, ach chomh uafáis a bhí sé gur thug lia na déithe, agus baol ina thuar aige, thug sé comhairle go marófaí ina leanbh é.<ref name="sacred-texts.com"/> Rinneadh amhlaidh, agus d'oscail Dian Céacht croí an linbh. D'aimsigh sé laistigh trí nathair a bheadh in ann agus iad fásta Éire a bhánú.<ref name="sacred-texts.com"/> Dhíothaigh sé na nathracha agus dhóigh sé iad ina luaithreach, chun olcas a gcoirp mharbha a chosc.<ref name="sacred-texts.com"/> Lena chois sin, rad sé an luaithreach isteach san abhainn ba ghiorra dó, óir go raibh faitíos air rompu fós. Agus, go deimhin, chomh nimhneach sin a bhí siad gur cuireadh an abha ag fiuchadh agus ag beiriú, agus maraíodh gach uile neach beo inti. Dá bharr sin, is é ainm na habhann ná An Bhearú as sin amach.<ref name="sacred-texts.com"/> According to the Metrical [[Dindsenchas]]: <blockquote><poem> 'No motion it made The ashes of Meichi the strongly smitten: The stream made sodden and silent past recovery The fell filth of the old serpent. Three turns the serpent made; It sought the soldier to consume him; It would have wasted by its doing the kine; The fell filth of the old serpent. Therefore Diancecht slew it; There rude reason for clean destroying it, For preventing it from wasting Worse than any wolf pack, from consuming utterly. Known to me is the grave where he cast it, A tomb without walls or roof-tree; Its ashes, evil without loveliness or innocence Found silent burial in noble Barrow.<ref name="Indo-European Dragon Slayers and Healers, and the Irish account of Dian Cecht and Meiche">https://www.academia.edu/10246879/Indo-European_Dragon-Slayers_and_Healers_and_the_Irish_Account_of_Dian_C%C3%A9cht_and_M%C3%A9iche</ref> </poem></blockquote> This tale in the [[Dinnseanchas]] indicates that the being slayed by Diancecht was a serpent named Meichi. Elsewhere the figure named as the slayer of Meichi is [[Mac Ceacht]].<ref name="Indo-European Dragon Slayers and Healers, and the Irish account of Dian Cecht and Meiche"/> ==Leigheas lámh Nuada== Rinne Dian Céacht land airgid do [[Nuada]], a bhí in ann bogadh agus feidhmiú mar ghnáthlámh. Ina dhiaidh sin, rinne [[Miach]] mac Diain lámh chnis agus feola in hionad. Mharaigh a athair é dá bharr, ite ag an éad toisc nach raibh seisean in ann a leithéid a dhéanamh. Cháin deirfiúr Mhéich, ''[[Airmed]]'', thar uaigh a dhearthár. Le titim a deora, d'fhás 365 luibh óna uaigh a chuir sise in eagair, ach a scaip a n-athair éadmhar. Deirtear dá bharr nach bhfuil eolas fosta ar chumhacht leighis na luibheanna ag aon duine daonna.<ref name="CMT"/> Bhí Dian Cecht in ann [[Midhir]] a leigheas nuair a chaill sé súil a scríobadh le cipín coill.<ref>''[[Tochmharc Éadaoine]].''</ref> ==Foinsí== * McCone, Kim (1996). ''Towards a Relative Chronology of Ancient and Medieval Celtic Sound Change.'' Magh Nuad: Roinn na Sean-Ghaeilge, Coláiste Naomh Pádraig. {{ISBN|0-901519-40-5}}. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] 62ccyy878ogd21btp1m4hx6ckiyybwv Eochaid Étgudach 0 89519 1331410 1263822 2026-11-02T16:53:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331410 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Eochaidh Éadaithe''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Eochaid''' or '''Eochu Étgudach'''<ref>[http://dil.ie/20829 étgudach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514074814/http://dil.ie/20829 |date=2019-05-14 }} ar eDIL</ref> nó '''Etgedach''' ("réchúiseach"?)),<ref>[[Leabhar Gabhála na hÉireann]], Cuid V, ll. 209, 211; [[R. A. S. Macalister|Robert Macalister]].</ref> mac ''Daire Doimthech'',<ref>LGÉ V, ll. 45, 209</ref> mac ''Conghal'', mac ''Eadaman'', mac ''Mal'', mac ''Lugaid'',<ref>LGÉ V, ll. 23, 61</ref> mac ''[[Íth]]'',<ref>LGÉ II, ll. 33, 107; LGÉ V, lch. 11.</ref> mac ''[[Breogán]]''.<ref>LGÉ II, lch. 27.</ref><ref>Foras Feasa ar Éirinn, [http://celt.ucc.ie/published/G100054/text052.html Section 42, XLII, page 287] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805112433/http://celt.ucc.ie/published/G100054/text052.html |date=2011-08-05 }}; le [[Seathrún Céitinn]]</ref> De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]],'' toghadh ina rí é ag fir na hÉireann a mhair i ndiaidh bás trí cheathrún dá muintir i dteannta leis an iar-rí, [[Tigernmas]], i mbun [[Crom Cruach]] a adhradh. Thionscnaigh sé nós áirithe trínar bhreathnaigh líon dathanna a chuid éadaí ar aicme shóisialta an duine, dath amháin do ghiolla, seacht ndath do rí nó banríon. ==Achar ama== Bhí sé i réim ar feadh ceithre bliana, sular mharaigh [[Cermna Finn]] é i rith catha ag [[Teamhair]]. Tháinig Cermna i dteannta lena dheartháir [[Sobairce]] i gcomharbacht air ina ríthe. * [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]: Eupales na [[An Aisiria|hAisiria]].<ref>[[R. A. Stewart Macalister]] (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 209-211</ref> * ''Foras Feasa ar Éirinn'': 1159–1155 RC<ref>[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text035.html 1.25]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (a deir go raibh idir-ríocht seacht mbliana idir bás Tigernmais agus teacht i réim Eochada): 1537–1533 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]],'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text007.html M3657-3667]</ref> ==''Daire Doimthech''== Bhí beirt ríthe an sna seanscéalta darbh ainm ''Daire Doimthech'': athair Eochada, Daire mac of Conghal; agus [[Dáire Doimthech]] mac ''[[Sithbolg]]'', rí na Teamhrach. ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Tigernmas|Tiarnmhas]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Sobhairce]] agus ''[[Cermna Finn]]'' | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1537–1533 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 1159–1155 RC| }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Eochaid Etgudach}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] d3lq4lapcyspmx76m93qtt4bli9x60c Eochaid Faebar Glas 0 89528 1331407 1263826 2026-11-02T16:42:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331407 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Eochaidh Faobharghlas''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Eochaid Fáebar<ref>[http://dil.ie/20997 fáebar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515081246/http://dil.ie/20997 |date=2019-05-15 }} ar eDIL</ref> Glas<ref>[http://dil.ie/25996 2 glas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515074241/http://dil.ie/25996 |date=2019-05-15 }} I agus/nó II?</ref>''') mac ''[[Conmáel]]''. De réir LGÉ, FFÉ agus ACM, tháinig sé i gcoróin i ndiaidh dó an t-iar-ard-rí ''[[Cermna Finn]]'', a mharú i rith catha ag [[Dún Chearmna]], agus tar éis do ''[[Eochaid Menn]]'' na [[Fomhóraigh|bhFomhórach]] [[Sobhairce]] deartháir Chermna a mharú. I leagan eile den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur tháinig sé i gcoróin tar éis idirríochta seacht mbliana, i ndiaidh bás [[Tigernmas]]. Mharaigh sé Smirgoll, garmhac Tigernmas, i rith Cath Dhroim Liatháin. Bhí sé i réim ar feadh fiche bliain, sular mharaigh [[Fiacha Labhrainne]] mac ''Smirgoll'' é sa Chath Charmain. ==Achar ama== * ''Leabhar Gabhála na hÉireann'': Piritiades san [[An Aisiria|Aisiria]].<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 211-217</ref> * ''Foras Feasa ar Éirinn'': 1115–1095 RC.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]],'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054 1.25]</ref> * ''Annála na gCeithre Máistrí'': 1493–1473 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]],'' [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text007.html M3667-3707]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Cermna Finn]]''<br>agus [[Sobhairce]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Fiacha Labhrainne]] | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1493–1473 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 1115–1095 RC | }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 5j8eurey7ob81a65bdc8wowpmhzl1f1 Fiacha Labhrainne 0 89530 1331455 1263827 2026-11-02T18:05:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331455 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Fiacha Labhrainne''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fíachu<ref>[http://dil.ie/21873 fiach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515123657/http://dil.ie/21873 |date=2019-05-15 }} ar eDIL</ref> Labrainne''') mac ''[[Smirgoll]]'' mac ''[[Enboth]]'' mac ''[[Tigernmas]]''. Ainmnithe as abha na Labhrainne atá sé, a [[Tomhaidhm|thomhaidhm]] i rith a ríochta. Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí ''[[Eochaid Faebar Glas]]'' a mharú sa Chath Charman, mar chúiteamh ar bhás a athar, a maraíodh i gCath Dhroim Liatháin. Throid sé cath mara in éadan muintir ''[[Éber Finn]]'', agus cath eile in éadan na ''n[[Érainn]]'' ag ''[[Mag Genainn]]'' i g[[Contae Fhear Manach]]. Mar thoradh an chatha seo, thomhaidhm [[Loch Éirne]]. I gcath eile, mharaigh sé ''Mofebis'' mac Eochada. Maraíodh Fiacha féin mar chúiteamh ag ''[[Eochaid Mumu]]'' mac ''Mofebis'' i gCath Shliabh Bealghatáin.<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 213-219</ref> Insíonn [[Seathrún Céitinn]] gur chloígh a mhac, ''[[Óengus Olmucaid]]'', an [[Alba]] i rith a réim.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text035.html 1.25]</ref> ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': Piritiades agus Ofratalus san [[An Aisiria|Aisiria]]. * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 1095–1071 RC * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 1473–1449 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text007.html M3727-3751]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Eochaid Faebar Glas]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Eochaid Mumu]]'' | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1473–1449 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 1095–1071 RC| }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 9oaac7ckrjolh2dmfhoqvljrfp26ono Fíachu Fínscothach 0 89548 1331490 1172084 2026-11-02T20:18:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331490 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Fiacha Fíonscothach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fíachu Fínscothach'''<ref>[http://dil.ie/36595 1 scothach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809124131/https://dil.ie/36595 |date=2025-08-09 }} nó b'fhéidir [http://dil.ie/36596 2 scothach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809124043/https://dil.ie/36596 |date=2025-08-09 }} ar eDIL</ref><ref>[[Rudolf Thurneysen]], ''A Grammar of Old Irish'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946, ll. 220-221</ref>) mac ''[[Sétna Airt]]''. Dúradh go raibh ann le linn a thréimhse "Scothanna Fíona", a fáisceadh isteach i ndabhcha gloine. Tháinig a athair i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí [[Rothechtaid mac Main]] a mharú ag [[Ráth Cruachan]] i gcomhrac aonair chun Fíachu a chosaint. Chuaigh Fíachu ar deoraíocht, ach tháinig ar ais í dteannta le "loingeas dubh". Le cuidiú ó ''[[Muinemón]]'', mharaigh sé a athair agus tháinig féin i gcoróin. Bhí sé i réim ar feadh fiche bliain sular mharaigh a iar-chomrádaí ''Muinemón'' é.<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 229-231</ref><ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ G100054] ([http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/text036.html 1.26])</ref> ==Achar ama== * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 975–955 RC. * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 1353–1333 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text008.html M3847] - [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text009.html M3867]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Sétna Airt]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Muinemón]]'' | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1353–1333 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 975–955 RC | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Fiachu Finscothach}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] iltrzyholkiu277hm3leficvmkpiozg Faildergdóid 0 89557 1331429 1263835 2026-11-02T17:29:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331429 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Faildeargdóid''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Faildergdóit'''<ref>[http://dil.ie/17513 1 fail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190517072141/http://dil.ie/17513 |date=2019-05-17 }}, fáinne; [http://dil.ie/17513 doé (c), dóit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190517072141/http://dil.ie/17513 |date=2019-05-17 }}, dóid, lámh, ar eDIL</ref>) mac ''[[Muinemón]]''. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a athair. Deirtear gurbh é an chéad rí a chaith a ghéillsinigh fáinní óir ar a lámha. Bhí sé i réim ar feadh deich mbliana sular maraíodh é, ag ''[[Sírna mac Déin]]'', sin nó ag a chomharba ''[[Ollom Fódla]]'', a mharaigh athair Faildergdóite a athairse, ''[[Fíachu Fínscothach]]''.<ref>R. A. Stewart (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 233</ref> ==Achar ama== * [[Foras Feasa ar Éirinn]]: 950–943 BC<ref>''[http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ Foras Feasa ar Éirinn]'' ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text036.html 1.26])</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 1328–1318 BC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text009.html M3872-3882]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Muinemón]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Ollom Fódla]]'' | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|AFM]] 1328–1318 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 950–943 RC | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Faildergdoit}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 4r55y42gldv5i200pgehu744fwyx6fi Eochaid Apthach 0 89606 1331406 1306016 2026-11-02T16:37:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331406 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Eochaidh Apthach''' nó ('''Eochu''' '''Apthach'''<ref>[http://dil.ie/3895 2 apthach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250817225957/https://dil.ie/3895 |date=2025-08-17 }}, marfach, nó b'fhéidir [http://dil.ie/3894 1 apthach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205120733/https://dil.ie/3894 |date=2024-12-05 }}, eisreachtaí, ar eDIL</ref>), sliocht de [[Corca Laidhe|Chorca Laoi]], [[Contae Chorcaí]], gaol i bhfad amach ó [[Breogán|Bhreogán]], athair [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]]. Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí, [[Bres Rí]], a mharú. Bhí sé i réim ach ar feadh bliain amháin, agus deirtear go raibh plá gach aon mhí i rith na bliana sin. Mharaigh ''[[Finn mac Blatha]]'' de shliocht [[Ollom Fódla|Ollaimh Fhodhla]] é. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Dáirias Mór]] na [[An Pheirs|Peirse]] (522–485 RC).<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 247-249</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 726–725 RC.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text036.html 1.26]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 953–952 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text012.html M4247-4248]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Bres Rí]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Finn mac Blatha]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 6ú/5ú haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 726–725 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 953–952 RC | }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] jk48avy42o5usbng86gosxdooo8ab0w Lugaid Íardonn 0 89621 1331572 1263865 2026-11-03T01:51:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331572 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Lugaid Íardonn'''<ref>[http://dil.ie/26933 ? 3 íar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215101652/http://www.dil.ie/26933 |date=2017-12-15 }} ar eDIL</ref> mac ''[[Énna Derg]]''. Ba é dath a chuid gruaige cúis a bhua-ainm.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text037.html 1.27]</ref> Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a athair, a d'éag den phlá. Bhí sé i réim ar feadh naoi mbliana sular mharaigh ''[[Sírlám]]'' mac ''[[Finn mac Blatha]]'' é ag [[Ráth Clochair]]. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Artaxerxes I]] na [[An Pheirs|Peirse]] (465–424 RC).<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 255</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 658–649 RC. * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]''; 881–872 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text013.html M4320-4328]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Énna Derg]]'' | teideal = [[Ard Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Sírlám]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 5ú haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 658–649 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 881–872 RC| }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Lugaid Iardonn}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] i8c1hueng5u3j4308flwgublbkmpot5 Eochaid Uairches 0 89624 1331409 1263867 2026-11-02T16:50:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331409 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Eochaidh Uaircheas''' ('''Eochu''' nó '''Eochaid Uairches'''<ref>[http://dil.ie/42762 úar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026094504/http://www.dil.ie/42762 |date=2020-10-26 }}, fuar (''f'' próistéiseach); [http://dil.ie/8816 3 ces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922201320/http://dil.ie/8816 |date=2019-09-22 }}, ga, sleá; ar eDIL</ref>) mac ''[[Lugaid Íardonn]]''. I ndiaidh do Lugaid a athair [[Sírlám]] a mharú, chuaigh Eochaid ar deoraíocht thar lear. Tháinig sé ar ais tar éis dhá bhliain déag, mharaigh Síorlámh le saighead, agus thóg an choróin. Ní soiléir é a bhua-ainm, de réir na staraithe: deirtear i ''[[Lebor Gabála Érenn]]'' gur de bharr a dheoraíocht é;<ref>[[R. A. Stewart Macalister]] (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 255-257</ref> de réir [[Seathrún Céitinn|Sheathrúin Chéitinne]] ámh, ciallaíonn sé "bare canoes", toisc go raibh loingeas dá leithéid aige chun slad a dhéanamh ar tíortha in aice láimhe.<ref>[[Foras Feasa ar Éirinn]] [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/text037.html 1.27]</ref> Bhí sé i réim ar feadh dhá bhliain déag sular mharaigh ''[[Eochaid Fíadmuine]]'' agus ''[[Conaing Bececlach]]'' é. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Artaxerxes I]] na [[An Pheirs|Peirse]] (465–424 RC). * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 633–621 RC. * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 856–844 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text013.html M4344]-[http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text014.html 4356]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Sírlám]]| teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis = ''[[Eochaid Fíadmuine]]''<br>agus ''[[Conaing Bececlach]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 5ú haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 633–621 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 856–844 RC | }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 5t17vsh3r26lul4ldvfm0oymvnuagak Lugaid Laigdech 0 89656 1331571 1263956 2026-11-03T01:49:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331571 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Lugaid Loígde'''<ref>[http://dil.ie/29383 láige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922201328/http://dil.ie/29383 |date=2019-09-22 }} ar eDIL</ref> nó '''Lugaid mac Dáire''' mac ''[[Eochaid mac Ailella]]''. Thug sé cabhair do ''[[Dui Ladgrach|Dhui Ladgrach]]'' chun ''[[Airgetmar]]'' a mharú, agus ina dhiaidh, mharaigh sé ''Dui'' chun an choróin a thógaint dó féin. Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mharaigh ''[[Áed Rúad]]'' garmhac Airgetmar é. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Artaxerxes III]] na [[An Pheirs|Peirse]] (358-338 RC).<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 261</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 537-530 RC.<ref name="keating">''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text037.html 1.27]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 738-731 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text015.html M4462]-[http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text016.html 4469]</ref> ==An chailleach== Lá amháin, dar le Céitinn, bhuail ''Lugaid'' i mbun seilge le cailleach aghaidh fidil. Agus é ina chodladh léi, bhain sé an masc di, agus bhí taibhreamh aige gur spéirbhean óg a bhí inti. Is é an chiall a bhain Céitinn as seo gurbh Éire a bhí i gceist, gur fhulaing Lugaid ar dtús saothar agus crá dá bharr, ach ansin gur bhain sásamh aisti. ==''Cóir Anmann''== Insíonn Céitinn scéal ón gcnuasach ''[[Cóir Anmann]]'' faoi ''[[Lugaid Loígde]]'' ar leith, ar cheann de chúigear mac ''[[Dáire Doimthech]]'', gach duine acu darbh ainm Lugaidh. Thug [[draoi]] tairngreacht do Dháire go mbeadh mac amháin dá chlann ina rí Éireann. Nuair a d'fhiafraigh Dáire cé acu, dúradh leis an cúigear a thabhairt go [[Tailte]], agus dul i ndiaidh oisín álainn a bhfeicfidís ann. Bheadh sé ina rí an té arbh fhéidir leis an oisín a fhágaint ar deireadh. Chuaigh siad ar a thóir ó Thailte go [[Binn Éadair]], áit a cheilt ceo draíochta an cuirfear go léir ó fhir na hÉireann. Ba é ''Lugaidh Laighdhe'' a rug an t-oisín. Ní chreideann Céitinn an scéal, ámh, toisc go raibh athair éagsúil ag an Lugaidh seo.<ref name="keating" /> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Dui Ladgrach]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Áed Rúad]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 4th century RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 537-530 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 738-731 RC | }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Éarainn]] 03yc7gyxxsercnertu3h5enm9fsgbdl Lóegaire Lorc 0 89706 1331584 1317442 2026-11-03T02:44:38Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331584 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Laoghaire Lorc''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lóegaire Lorc'''<ref>[http://dil.ie/30677 1 lorc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523195712/http://dil.ie/30677 |date=2019-05-23 }} ar eDIL</ref>) mac [[Úgaine Mór|Úghaine Mhóir]]. Insítear i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 275-277</ref> gur tháinig sé go díreach i gcomharbacht ar a athair, a bhí maraithe ag ''[[Bodbchad]]'', cé go ndeir [[Seathrún Céitinn]]<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text038.html 1.28] - [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/text039.html 1.29]</ref> agus na ''[[Annála na gCeithre Máistrí|Ceithre Máistrí]]''<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text018.html M4606-4608]</ref> gur tháinig Badhbhchaid i gcoróin le lá go leith sular mharaigh Laoghaire é. Bhí Laoghaire i réim ar feadh dhá bhliain. Shantaigh a dheartháir [[Cobthach Cóel Breg|Cobhthach Caol Bhreá]] an choróin, agus de réir comhairle [[draoi]], lig sé air a bheith tinn, go dtuga Laoghaire cuairt air. Lena theacht, lig Cobhthach air go raibh sé marbh. Nuair a chrom Laoghaire thar a chorp le dobhrón, sháigh sé é le miodóig. D'íoc Cobhthach le duine ansin, nimh a thabhairt Ailill Áine mac Laoghaire, agus chur sé iachall ar [[Labraid Loingsech|Labhraidh]] mac Ailella croíthe a athar agus a sheanathar, agus luch, a ithe. Chuir Cobhthach ar deoraíocht é Labraidh, is amhlaidh toisc gurbh eisean an fear is fáiltí in Éirinn.<ref>''[[Leabhar Laighneach]]'', ''[http://www.maryjones.us/ctexts/dindrig.html "The Destruction of Dind Rig"]''</ref> ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Ptolemy II Philadelphus]] (281–246 RC). * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 411–409 RC. * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 594–592 RC. ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Úgaine Mór]]''<br>nó ''[[Bodbchad]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Cobthach Cóel Breg]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 3ú haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 411–409 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 594–592 RC | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Loegaire Lorc}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] en0luow2x6yuxxpz42lmgy4szb21frc Labraid Loingsech 0 89708 1331556 1317440 2026-11-03T00:24:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331556 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Labhraidh Loingseach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Labraid Loingsech''') aitheanta chomh maith mar '''Labhraidh Maon'''<ref>[http://dil.ie/31253 maen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030233514/http://dil.ie/31253 |date=2019-10-30 }} ar eDIL, balbh</ref> agus '''Labhraidh Lorc''' mac Ailealla Áine mhic [[Lóegaire Lorc|Laoghaire Lorc]]. Meastar gur sinsear na [[Laighin|Laigean]] é, a bhfuil cúige Laighean ainmnithe astu.<ref name="tfor">[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, ll. 101-117</ref> Tá dán ríoraíoch ann deir go bhfuil sé "dia i measc déithe", a mholann gur shinseardhia na Laighean ab ea é tráth.<ref>"''Móen óen''", in John T. Koch & John Carey (eag.), ''The Celtic Heroic Age'', Celtic Studies Publications, 1997, lch. 46</ref> ==Óige== De réir na seanscéalta, maraíodh seanathar Labhradha, [[Lóegaire Lorc|Laoghaire Lorc]], go fealltach ag a dheartháirse, [[Cobthach Cóel Breg|Cobhthach Cáil Bhreá]]. D'íoc Cobhthach duine éigin chun nimh a thabhairt d'Ailill Áine, mac Laoghaire a raibh riocht na Laighean tógtha aige,<ref name="ddr">''[[Leabhar Laighneach]]'': ''[http://www.maryjones.us/ctexts/dindrig.html "The Destruction of Dind Rig"]''</ref> agus thug sé ar mhac óg Ailella croíthe a athar agus a sheanathar a ithe, agus luch a shlogadh.<ref name="ffe">''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text039.html 1.29] - [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text040.html 1.30]</ref> Ina bhalbhán anois tar éis an tráma, aithníodh an buachaill mar Mhaon-Ollamh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/maon maon] ar teanglann.ie</ref> ([[Sean-Ghaeilge]] ''Móen Ollom''). Níos faide anonn, buaileadh é ar a lorga i rith cluiche [[iománaíocht]]a, agus scairt sé "Táim gortaithe!" As sin amach, glaodh Labhraidh (labhraíonn (sé)) air. ==Deoraíocht agus filleadh== Insítear i ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' gur cuireadh Labhraidh ar deoraíocht thar lear. Sa ''[[Leabhar Laighneach]]'', tá scéal próis ann ina insítear gur fhógair Cobhthach tionól ag [[Teamhair|Teamhraigh]], agus d'fhiafraigh sé cé an té is féile in Éirinn. Ar an dtoirt, d'fhreagair a fhile [[Ferchertne|Feircheirtne]], agus a chláirsí, ''Craiftine'', "Labhraidh". Dá bharr, chuir Cobhthach an triúr acu ar deoraíocht. Thug ''Scoriath'', rí Fhir Morca na [[Mumhan]], tearmann dóibh. Bhí iníon ag ''Scoriath'' darb ainm ''Moriath'', a thit i ngrá le Labhraidh, ach bhíodh a máthair ina codladh agus súil amháin ar oscailt. Chan ''Craiftine'' fonn codlata ar a chláirseach chun í a mhealladh, agus chaith Labhraidh an oíche le ''Moriath''. Nuair a dhúisigh a máthair, ba léir dí céard a tharla, d'admhaigh Labhraidh amach é, agus phós an lánúin. Tríocha bliain níos déanaí, le cabhair airm ''Scoriatha'' agus cláirseach Chraiftine, tháinig sé ar ais go hÉirinn, rinne sé síocháin le Cobhthach agus bronnadh Cúige Laighean air.<ref name="lge">R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 275-277</ref>.<ref name="ddr" /> Insíonn [[Seathrún Céitinn]] scéal eile. Tar éis tamaill caite le ''Scoriath'' sa Mumhain, chuaigh Labhraidh go dtí an mhór-roinn. Bhain sé clú agus cáil amach mar cheannaire cosantóirí Rí [[Francaigh|na Francach]], a raibh gaol aige le seanmháthair Labhradha, ''Cessair Chrothach'' (iníon rí [[Francaigh|na Francach]], de réir an ''Leabhar Gabhála''). Nuair a tháinig sí ar eolas a mhórbheart, thit ''Moriath'' iníon ''Scoriatha'', i ngrá leis i bhfad uaithi. Scríobh sí fonn grá dó, agus chuir sí Craiftine chun na Gaille, chun é a chanadh dó. Bhí Labhraidh thar a bheith sásta leis an amhrán, agus shocraigh sé filleadh ar ais go hÉirinn agus a thailte a ath-fháil. D'fheistigh rí na Fraince é le cabhlach long agus 2,200 fear. ==Cogadh agus síocháin== Níor mhair an síocháin idir Labhraid agus Cobhthach. Insítear sa ''Leabhar Gabhála'' gur tharla cogadh eatarthu.<ref name="lge"/> Sa leagan sa ''[[Leabhar Laighneach]]'', thug Labraid cuireadh do Cobhthach, i dteannta le tríocha rí na hÉireann, cuairt a thabhairt air. Thóg sé ar feadh bliana teach iarainn ag [[Dinn Rí]] chun iad a fháiltiú. Dhiúltaigh Cobhthach dul isteach sa teach, mura rachadh máthair agus crosán Labhraí os a chomhar. Chuaigh siad. Chuir Labraid bia agus leann ar an mbord dá aíonna, ach dhún sé an teach le slabhraí, agus le cead is caoga boilg, dhóigh sé an teach chun talaimh. D'éag sa tine Cobhthach agus seacht gcéad dá ghaiscí of his men, i dteannta le máthair agus crosán Labhraidhe. Bhí a mháthair sásta bás a fháil ar son onóir a mhic; agus gealladh don chrosán go shaorfaí a theaghlach.<ref name="ddr"/> ==Cluasa capaill Labhradha== Insítear scéal, amhail scéal rí [[Miotaseolaíocht na Gréige|na Gréige]], [[Midas]], go raibh cluasa capaill ag Labraidh, rud gur bhreá leis a choinnigh faoi rún. Toghadh bearbóir ar crannchur uair sa bhliain chun a chuid gruaige a bhearradh, agus cuireadh chun báis é ar an dtoirt. Chuala baintreach tráth go raibh a haonmhac tofa mar bhearbóir, agus d'impigh sí ar an rí gan é a mharú. Thoiligh sé, fad is go gcoinní an bearbóir an rún. Bhí eire an rún chomh trom sin ámh gur éirigh an bearbóir tinn. Thug [[draoi]] comhairle dó dul go crosaire, agus a rún a insint don chéad chrann a bhfaca sé; mhaolódh a eire, agus thiocfadh feabhas air. D'inis sé an rún do chrann mór [[saileach|sailí]]. Ar ball beag ina dhiaidh sin, bhris Craiftine a chláirseach, agus rinne sé ceann nua le hadhmad an chrainn úd. Pé uair a sheinneadh sé í, chanadh an chláirseach "Tá cluasa capaill ag Labhraidh Lorc". D'inis Labhraidh a rún, agus rinne sé aithrí i ngach bearbóir a chuir sé chun báis.<ref name="ffe"/> ==Achar ama== Bhí sé í réim ar feadh a deich, naoi déag nó tríocha bliain, ah braith ar fhoinse. Bhain sé díoltas amach ar pháistí Chobhthaigh, sular mharaigh ''[[Meilge Molbthach]]'' mac Chobhthaigh é. * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': bás Chobhthaigh agus teacht i gcoróin Labhradha, 307 BC; [[Ptolemy III Euergetes]] (246–222 RC). * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 379–369 RC * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 542–523 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text018.html M4658] - [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text019.html 4677]</ref> ==Sanasaíocht== Bhí aitheanta ar a lucht leanúna mar ''Laighin'' as na claimhte leathana liathghorma iarainn a bhí acu,<ref name="ffe"/> darbh ainm ''láigen''<ref>[http://dil.ie/29385 láigen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526215600/http://dil.ie/29385 |date=2019-05-26 }} ar eDIL</ref> as Sean-Ghaeilge. Rinne [[T. F. O'Rahilly]] iarracht an mearbhall a bhí ar áit deoraíocht Labhraidhe a mhíniú. Mhol sé gur thruailliú de [[Armorica]] i n-iardheisceart na Fraince ab ea an t-ainm ''Fir Morca'', dream na Mumhan sa [[Leabhar Laighneach]].<ref name="tfor"/> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Cobthach Cóel Breg]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Meilge Molbthach]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]]<sup>1</sup> 3ú haois RC<br>LGÉ<sup>2</sup> 307–288 RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 379–369 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|AFM]] 542–523 RC | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Labraid Loingsech}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] c02uldoglspqy57c9fi2k81isbou1uq Mog Corb 0 89710 1331603 1311828 2026-11-03T04:41:43Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331603 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Mogh Carbad''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mug Corb'''<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/32675 |teideal=mug, mog |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723023306/http://dil.ie/32675 |archivedate=2019-07-23 |dátarochtana=2019-05-24}}</ref>), giolla an charbaid, mac ''Cobthach Cáem'' mac ''[[Rechtaid Rígderg]]''. Deirtear go bhfuair sé a ainm nuair a dheisigh sé carbad briste dá mhac.<ref name="ffe">''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text040.html 1.30]</ref> Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamh-theachtaí ''[[Meilge Molbthach]]'' a mharú. Bhí sé i réim ar feadh sé bliana, sular mharaigh ''[[Óengus Ollom]]'' garmhac ''[[Labraid Loingsech]]'' é.<ref name="lge">[[R. A. Stewart Macalister]] (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 281</ref> ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Ptolemy III Euergetes]] na [[An Éigipt|hÉigipte]] (246–222&nbsp;RC). * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 362–355 RC.<ref name="ffe" /> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 506–499 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text019.html M4694-4701]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Meilge Molbthach]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Óengus Ollom]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 3ú haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 362–355 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 506–499 RC | }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 201zcf3ltoio72q4ukhvkzbq5brbfr0 Feradach Finnfechtnach 0 89728 1331454 1063411 2026-11-02T18:02:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331454 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Fearadhach Fionnfeachtnach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Feradach Finnfechtnach''') mac ''[[Crimthann Nia Náir]]''. Níl na foinsí ar chomh intinn faoi sraith chomharbas na n-Ard-Ríthe, agus áit Fhearadhacha ann. De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]''<ref>[[R. A. Stewart Macalister]] (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, lch. 305</ref> agus [[Annála na gCeithre Máistrí]]<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text025.html M14-36]</ref> tháinig sé i gcoróin tar éis bás ''[[Cairbre Cinnchait]]''. Sna hannála, deirtear go raibh a máthair Baine torrach leis nuair a chuir Cairbre a athair as cumhacht, ach más fíor bheadh sé nós lú ná a cúig bliana d'aois ag teacht i gcoróin. Is amhlaidh gur ath-insint é seo de scéal faoi Ard-Rí níos deireanaí, ''[[Túathal Techtmar]]''.<ref>[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946, ll. 159-161</ref> Deir na hAnnála freisin gur thorthúil í Éire i rith a réimis, i gcodarsnacht leis réimeas gortach an fhorghabhálaí, Cairbre. Deir [[Seathrún Céitinn]]<ref>[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text048.html 1.38]</ref> gur tháinig Fearadhach i gcomharbacht ar a athair, Crimthann, agus réim ''Cairbre'' ina dhiaidh. Insíonn Céitinn gur mhair an breitheamh ''[[Audacht Morainn|Morann mac Máin]]'' le linn réimeas Fhearadhaigh (i ''Leabhar Gabhála'' agus na ''hAnnála'', ba mac ''Cairbre'' agus a bhean chéile ''Mani'' é). Bhí [[torc]] draíochta le Morann, darbh ainm ''id<ref>[http://dil.ie/27166 1 id (c)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190525160051/http://dil.ie/27166 |date=2019-05-25 }} ar eDIL</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/iodh idhe] ar teanglann.ie FGB</ref> Morainn'', a theannadh thar muineál breithiúna a tugfadh míbhreith go dtí go dtógfadh cóirbhreith, nó finné a thóg bréagfhianaise go dtí go n-inseodh an fhírinne. Bhí Fearadhach i réim ar feadh fiche bliain de réir an ''Leabhar Gabhála'' agus ''Foras Feasa'', dhá bhianna is fiche de réir na n-Annáil, sula bhfuair sé bás le hadhairt ag Liathdroim (aon ársa ar [[Teamhair|Theamhair]].{{sfn|Keating|1908|pp=237}}{{sfn|Connellan|1846|pp=246,notes}} I ngach foinse, tháinig ''[[Fíatach Finn]]'' i gcomharbacht air. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Impire na Róimhe]] [[Domitian]] (AD 81–96) agus bás an phápa [[Pápa Clement I|Clement I]] (AD 99). * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': AD 5–25 * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': AD 14–36. ==Foinsí== * {{ cite book | title = The History Of Ireland | volume = Iml. III | year = 1908 | publisher = The Irish Texts Society | url = https://archive.org/download/historyireland03keatgoog/historyireland03keatgoog.pdf#page=279 | last = Céitinn | first = Seathrún | }} * {{ cite book | authorlink = Owen Connellan | title = The Annals of Ireland, translated from the original Irish of the four masters | others = Ó Cléirigh, Mícheál, 1575-1643 | edition = electronic resource, Free eBook from the Internet Archive | last1 = Connellan | first1 = Owen | editor = Philip MacDermott | publisher = Baile Átha Cliath: B Geraghty, s. Anglesea street | year = 1846 | url = https://archive.org/details/annalsofireland00ocle | }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = LGÉ/ACM ''[[Cairbre Cinnchait]]''<br>FFÉ ''[[Crimthann Nia Náir]]'' | teideal = [[Ard Rí na hÉireann]]| tar éis = ''[[Fíatach Finn]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 1d aois AD<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] AD 5–25<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] AD 14–36 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Feradach Finnfechtnach}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]] of5hsp8dwoqqi31e4gub31vmggltb58 Nia Segamain 0 89731 1331623 1331026 2026-11-03T06:42:23Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331623 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Nia Seaghamhain''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Nia Segamain''') mac ''[[Adamair]]. Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí ''[[Conall Collamrach]]'', a mharú. Deir [[Seathrún Céitinn]] gurbh í a mháthair ''[[Flidais]]'' na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]], bandia na coille. Ba í a cuid draíochta ba chúis a thug [[fia|eilití]] fiáine bainne mar ba bha ceansuithe iad, i rith a réime.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text040.html 1.30]</ref> Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mharaigh ''[[Énna Aignech]]'' é. ==Sanasaíocht== As Sean-Ghaeilge, tá dhá bhrí le nia: gaiscíoch <ref>[http://dil.ie/33151 1 nia] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar eDIL</ref> agus mac deirféar.<ref>[http://dil.ie/33152 2 nia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526075214/http://dil.ie/33152 |date=2019-05-26 }} ar eDIL</ref>. Le haghaidh ''Segamain'', faightear é sa [[Cóir Anmann|Chóir Amnann]]: "Nia Seagamain .i. nia trenfer ┐ segda<ref>[http://dil.ie/36866 segda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117183824/http://dil.ie/36866 |date=2021-01-17 }} ar eDIL</ref> a main."<ref>[http://dil.ie/36859 segamain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526075215/http://dil.ie/36859 |date=2019-05-26 }}, Cóir A.2 i § 109, ar eDIL.</ref>. Is s suimiúil é áfach go bhfuil brí "bainne" le ''seg''.<ref>[http://dil.ie/36847 1 seg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526075213/http://dil.ie/36847 |date=2019-05-26 }} ar eDIL</ref> B'fhéidir go bhfuil a ainm gaolta le [[Segomo]], dia ársa na [[An Ghaill|nGallach]], ab ionann agus [[Mars (miotaseolaíocht)|Mars]] agus [[Earcail]] i ré na Róimhe.<ref>James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford University Press, 1998, lch. 337</ref> Sinsear sna luathghinealaigh na n-[[Eóganachta|Eóganacht]] ab ea pearsa beagáinín níos stairiúla darbh ainm ''Nia Segamain'', agus dá bharr mar fhianaise, deirtear scaití go raibh bunús Gallacha ag an sliocht.<ref>[[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', Four Courts Press, 2a eagrán athbhreithnithe, 2001.</ref> ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': [[Ptolemy VIII Physcon]] na [[An Éigipt|hÉigipte]] (145–116 RC).<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V'', Irish Texts Society, 1956, ll. 287-289</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 226–219 RC. * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 320–313 RC.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text021.html M4880 - 4887]</ref> ==Féach freisin== * [[Deirgtine]] * [[Mug Nuadat]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Conall Collamrach]]'' | teideal = [[Ard Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Énna Aignech]]'' | bliain = [[Leabhar Gabhála na hÉireann|LGÉ]] 2a haois RC<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 226–219 RC<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 320–313 RC | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Segamain, Nia}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] pvij1b4a1zpsgojuimzgkdp4zqmgowk Echtra 0 89747 1331384 1317007 2026-11-02T15:48:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331384 wikitext text/x-wiki Is scéal ar leith i liteartha réamhChríostaíocht na Sean-Ghaeilge é '''Eachtra''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Echtra'''), de ghnáth faoi thuras gaiscíoch san [[alltar]], nó le neach an tsaoil eile. ==Achoimre agus sanasaíocht== I litríocht na Gaeilge, is scéalta turas go dtí [[Alltar]] iad ''Echtraí'' agus ''[[Iomramh|Iomraimh]]''.  Is págánach iad na hEachtraí, agus Críostaí na hIomraimh,{{sfn|Dumville|1976|p=73}}<ref name="jones"/> cé go mbíonn ábhair mhiotaseolaíochta iontu siúd.  San Iomraimh, is ar mhuir a bhíonn an turas de ghnáth.<ref name="ccac"/> I gcás scéal amháin, ''[[Immram Brain]] maic Febail'', tá trasnaíl eachtra agus iomraimh ann.{{sfn|Dumville|1976|p=73}}  In ainneoin an teidil, meastar gur Eachtra is ea é.  D'fhéadfadh é gur ainmníodh an scéal de dheasca iomrall aithne nó cónaidhmniú idir Bran agus [[Naomh Breandán]].<ref name="jones"/> Is ''turas'' é brí leis an bhfocal ''echtra'' go litriúil, as Sean-Ghaeilge chomh maith,{{sfn|Dumville|1976|p=73}}), agus is gaol le focal na Laidine, ''extra'' é.<ref>{{ cite book | first = Aoife Assumpta | last = Hart | title = Ancestral Recall: The Celtic Revival and Japanese Modernism | publisher = McGill-Queens University Press | year = 2016 }}</ref>  Ar [http://dil.ie/19563 eDIL] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, mínítear bríonna breise don fhocal, ina measc "scéal" agus "stair". ==Sainmhíniú== Cé go bhfaightear in Eachtraí turais chuig alltar, ní hionann an ceann scríbe, nó an turas féin fiú - turas ar muir in ''[[Echtra Condla]]''; turas faoi loch in ''[[Echtrae Laegairi]]''; turas isteach i [[Sidhe]] in ''[[Eachtra Neara]]''.{{sfn|Dumville|1976|p=73}} Mar mhalairt air sin, d'fhéadfadh caidreamh le daonra an tsaoil eile a bheith i gceist sa scéal: in ''Eachtra Neara'', i mbun [[Samhain|Samhna]], feiceann an laoch [[Neara]] físeanna tairngeartacha i láthair fir crochta;<ref name="ccac"/> in ''[[Echtra mac nEchach Muidmedóin]]'', bhain an laoch [[Níall Noígíallach|Níall]] ríocht na hÉireann amach á phógadh cailleach ag cosaint tobair.<ref name="ccac"/> == Saothair == Liostaí tiomsaithe ó Dumville (1976) agus Duignan (2010): * ''[[Ectra Airt maic Cuinn]] * ''[[Echtra Condla]] (nó ''Echtrae Chonnlai'') * ''[[Echtra Cormaic]] maic Airt i Tir Tairngiri * ''[[Echtra Fergusa maic Léti]] * ''[[Echtrae Laegairi maic Crimthann]] *''[[Eachtra Neara|Echtra Nera]] (afm ''Táin Bó Aingen'') * ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] ;Scéalta gan ''Echtra'' sa teideal, ach a mheastar gur den genre iad * ''[[Baile in Scáil]] * ''[[Immram Brain]] * ''[[Na Cúigear Lugaid]] * ''[[Serglige Con Culainn]] * ''[[Siaburcharpat Con Culaind]] * ''[[Tochmarc Emire]] ;Scéalta caillte * ''[[Echtrae Aedain maic Gabrain]] * ''[[Echtrae Ailthind maic Amalgaid]] * ''[[Echtrae Con Culainn]]'' * ''[[Echtrae Con Roi]] * ''[[Echtrae Chonaill]] * ''[[Echtrae Chonchobair]] * ''[[Echtrae Chrimthaind Nia Nair]]'' * ''[[Echtrae Chuinn Chetchathaig]] * ''[[Echtrae Fiamain]] * ''[[Echtrae Find i nDerc Ferna]] * ''[[Echtrae Machae ingine Aeda Ruaid]] * ''[[Echtrae Mael Uma maic Baitain]] * ''[[Echtrae Mongain maic Fiachna]] * ''[[Echtrae Muircertaig maic hErco]] * ''[[Echtrae Nechtain maic Alfroinn]] * ''[[Echtrae Oengusae maic Fergusa Finn]] Téann an laoch [[Cú Chulainn]] ar cuairt go dtí an t-alltar, i scéalta amhail is: * ''[[Compert Con Culainn]] * ''[[Fled Bricrenn]] ocus Loinges mac nDuil Dermait * ''[[Forfess Fer Fálgae]] ==Foinsí== * {{cite book | first = James | last = MacKillop | year = 1998 | title = Dictionary of Celtic Mythology | publisher = Oxford | isbn = 978-0-19-860967-4 }} * {{cite book | title = Echtrae and Immram: Some Problems of Definition | first = David N. | last = Dumville | journal = Ériu | volume = 27 | pages = 73–94 | year = 1976 | publisher = Acadamh Ríoga na hÉireann | jstor = 30007669 }} * {{cite book | title = The Echtrae as an Early Irish Literatary Genre | first = Leonie | last = Duignan| type = thesis | publisher = NUI Maynooth | year = 2010 }} ==Tagairtí== {{reflist | refs= <ref name="jones">{{cite web | url = http://www.maryjones.us/jce/echtrae.html | work = Jone's Celtic Encyclopedia | teideal = Echtrae }}</ref> <ref name="ccac">{{cite web | url = http | work = Celtic Culture - A historical encyclopedia | first = John T. | last = Koch | teideal = Echtai | page = 646 }}</ref> }} [[Category:Eachtraí| ]] aghisx394q1rqqfjdtnyz1yao2zaws3 Muireann 0 89771 1331613 1207187 2026-11-03T05:20:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331613 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} San [[An Fhiannaíocht|Fhiannaíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], máthair [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Chumhaill]] ab ea '''Muireann Muinchaomh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Muirenn Muincháem'''<ref>[http://dil.ie/32777 Muirenn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609144947/http://dil.ie/32777 |date=2019-06-09 }} ar eDIL</ref><ref>[http://dil.ie/32713 1 muin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609143445/http://dil.ie/32713 |date=2019-06-09 }} ar eDIL</ref>). Bhí a lán suiríoch aici, ach bhí tuar feicthe ag a hathair, an [[draoi]] [[Tadg mac Nuadat]], go gcaillfeadh sé a theach ar chnoc ''[[Almha]]'' dá bpósfadh sí, mar sin, dhiúltaigh sé iad cách. Ach d'fhuadaigh duine dóibh, [[Cumhall]], í. Rinne Tadhg achainí ar [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Conn Cétchathach]], a d'eisreachtaigh Cumhall agus chuaigh ar a thóir. Maraíodh Cumhall sa Chath Cnucha, ach bhí Muireann torrach cheana féin, agus dhiúltaigh a hathair dá bharr, agus d'inis sé dá lucht leanúna í a dhó. Chuir Conn bac ar seo, agus sheol sé Muireann mar iníon altrama go Fiacal mac Conchinn agus a bhean chéile wife, an bandraoi [[Bodhmall]], deirfiúr Chumhaill. Rugadh mac di, a thug sí an t-ainm ''Deimne'' dó, nó Fionn mar a raibh aithne níos cáiliúla air. D'fhág Muireann an buachaill faoi chúram Bhodhmaill agus an banghaiscí [[Liath Luachra]], a thóg faoi rún é sa choill ar [[Sliabh Bladhma|Shliabh Bladhma]]. Phós sí an rí áitiúil, ''Gleor Lámderg'', in am trátha, agus chonaic sí a mac ach uair amháin eile, á chuairt sa choill. ==Foinsí== * [[Tom Peete Cross|T. P. Cross]] & C. H. Slover (eag) (1936), ''Ancient Irish Tales'' * James MacKillop (1998). ''Dictionary of Celtic Mythology''. London: Oxford. {{ISBN|0-19-860967-1}}. ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:An Fhiannaíocht]] f0y8b1nxg0p0dh8an2w1z7s9ld9aryz Eochaid Gonnat 0 89782 1331408 1080903 2026-11-02T16:45:19Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331408 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I [[miotaseolaíocht na nGael]], Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Eochaidh Gonnta''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Eochaid Gonnat'''<ref>[http://dil.ie/26832 gunnat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601165245/http://dil.ie/26832 |date=2019-06-01 }} ar eDIL</ref>) mac Fiach mhic ''Imchad'' mhic Bhreasail mhic Shíorchaidh mhic ''[[Fíatach Finn]]''. Tháinig sé i gcoróin tar éis bhás [[Cormac mac Airt|Chormaic mhic Airt]]. Bhí sé i réim ar feadh aon bhliain amháin, sular éag sé i rith catha. Níl na foinsí ar aon intinn maidir leis a marfóir, arbh é nó ''Lugaid mac Lugna'' nó ''Lugaid Menn'' mac Aonghasa nó ''Lugna Feirtrec''. Tháinig [[Cairbre Lifechair]] mac Cormaic i gcomharbacht air. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'':<ref>R. A. Stewart Macalister (eag. & aistr.), ''[[Lebor Gabála Érenn]]'': The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 339</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]''<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'',[http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text056.html 1.46]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 266–267.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text029.html M267]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Cormac mac Airt]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Cairbre Lifechair]]'' | bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 244–245<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 266–267 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Eochaid Gonnat}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] tl5mc963kcxlzzjqdw4oi5iafiixd0q Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech 0 89783 1331482 1062926 2026-11-02T19:39:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331482 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], chomh-Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Fothadh Carbadach''' agus '''Fothadh Airgeadach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fothad Cairptech'''<ref>[http://dil.ie/7935 cairptech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601172722/http://dil.ie/7935 |date=2019-06-01 }} ar eDIL</ref> agus '''Fothad Airgthech'''<ref>[http://dil.ie/2022 1 airgdech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601172723/http://dil.ie/2022 |date=2019-06-01 }} ar eDIL</ref> mic ''[[Lugaid mac Con]]''. Tháinig siad i gcoróin tar éis bás ''[[Cairbre Lifechair|Chairbre Lifechair]]''. Bhí siad i réim ar feadh aon bhliain amháin, sular mharaigh ''Fothadh Airgthech'' a dheartháir, agus maraíodh é féin ag ''[[Caílte mac Rónáin]]'' na [[Fianna|bhFiann]], agus lucht leanúna 's son ''[[Fíachu Sroiptine]]'' mac Caibre, i rith ''Cath Ollbara''. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': 2a haois AD.<ref>[[R. A. Stewart Macalister]] (eag. & aistr.), ''[[Lebor Gabála Érenn]]'': The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, ll. 341-343</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': AD 272–273.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/text057.html 1.47]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 284–285.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text029.html M284 - 285]</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Cairbre Lifechair]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]]| tar éis = ''[[Fíachu Sroiptine]]'' | bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 284–285<br>[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 272–273| }} {{s-end}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 2anc9nxxbu8y8rptc4h99ge6nb9ewg7 Fíachu Sroiptine 0 89784 1331492 1178832 2026-11-02T20:21:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331492 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea '''Fiacha Sraibhtine'''<ref>[http://dil.ie/38732 sraibtine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601172725/http://dil.ie/38732 |date=2019-06-01 }} ar eDIL</ref> mac ''[[Cairbre Lifechair]]''. Tar éis bás a athar, bhí an choróin tógtha ag ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'', mic ''[[Lugaid mac Con]]'', beirt, ach laistigh den bhliain, bhí a dheartháir maraithe ag Fothad Airgthech. Chloígh Fiacha agus na [[Fianna]] ansin Fothad, i rith Chath ''Ollarba''. Bhí ''[[Muiredach Tirech]]'' mac Fhiacha ina cheannaire na n-arm, toisc ní raibh sé de nós don rí féin dul i mbun catha. Bhí ''Muiredach'' i gceannas tráth i mbun turais bhuacaigh go Mumhain. Fad is a bhí Muiredach agus a arm fós thall, rinne [[An Triúr Colla]] — Colla Uais, Colla Fo Chri agus Colla Menn, mic dheartháir Fhiacha, ''Eochaid Doimlén'' — ionsaí ar Fhiacha. Tugadh tairngreacht ag [[draoi]] Fhiacha, ''Dubchomar'', nach rachadh sliocht Fhiacha i gcoróin in Éirinn dá gcloífeadh sé an triúr Colla, agus a mhalairt ó thaobh an triúir. Cloíodh agus maraíodh Fiacha i rith an chatha a leanas, darb ainm as sin amach Cath Dhubhchumair. Bhí Fíacha i réim ar feadh aon, trí, sé nó seacht mbliana is tríocha. ==Achar ama== * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'': <ref>R. A. Stewart Macalister (ed. & trans.), ''[[Lebor Gabála Érenn]]'': The Book of the Taking of Ireland Part V, Irish Texts Society, 1956, p. 341-343</ref> * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 273–306.<ref>''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text057.html 1.47]</ref> * ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 285–322.<ref>''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text029.html M285]-[http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text030.html 322]</ref> ==Craobh ghinealaigh== {{familytree/start}} {{familytree | | CMA |y| EOL | | FMC |CMA=[[Cormac mac Airt]]|EOL=Eithne Ollamda|FMC=[[Fionn mac Cumhaill]]}} {{familytree | | | | |!| | | | | |!}} {{familytree | | | | CLF |~|y|~| AIN |CLF=[[Cairbre Lifechair]]|AIN=Aine}} {{familytree | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.}} {{familytree | | | FSR | | | | | EOC |FSR='''Fíacha Sroiptine'''|EOC=Eochaid Doimlén}} {{familytree | | | |!| | | |,|-|-|^|v|-|-|-|.}} {{familytree | | | MRT | | CLU | | CFC | | CLM |MRT=[[Muiredach Tirech]]|CLU=[[Colla Uais]]|CFC=Colla Fo Chrí|CLM=Colla Menn}} {{familytree | | | |!}} {{familytree | | | EMM |EMM=[[Eochaid Mugmedon|Eochaid Mugmedón]]}} {{familytree | | | |:}} {{familytree | |F|~|A|~|7}} {{familytree | UIN | | CON |UIN=''[[Uí Néill]]''|CON=''[[Connachta]]''}} {{familytree/end}} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = ''[[Fothad Cairpthech agus Fothad Airgthech]]'' | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = ''[[Colla Uais]]'' | bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 273–306<br>[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 285–322 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Fiachu Sroiptine}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] 6e8dcloaplb0sxgvb6vlpp8qimvqb88 Fianshruth 0 89984 1331458 1181583 2026-11-02T18:14:13Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331458 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist leis an teideal '''''Fianṡruth Fionn''''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''''Fianṡruth (Find)''''') ná dhá liosta in ord aibítre d'ainmneacha na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]], ó ré na [[Meán-Ghaeilge]]. I [[Leabhar Buí Leacáin]] amháin atá siad ar marthain, a théann siar go dtí an dóú haois déag.<ref>Meyer, ''Fianaigecht'', lch. xxx.</ref> Maíonn Gerard Murphy go mb'fhéidir gur cuireadh tús leis an gcnuasach chomh luath leis an aonú haois déag.<ref>''Duanaire Finn. The Book of the Lays of Finn''. Iml. 3. [[Irish Texts Society|ITS]]. Londain, 1953. xli agus lx.</ref> I dteannta na liostaí, ar a dtugtar ar ''A'' agus ''B'', tá réamhrá. I measc na 170 ainm, isteach nó amach, atá iontu, ní fhaightear líon mór dóibh i bhfoinsí eile, ainneoin go bhfuil líon eile de lucht aitheanta na Fiannaíochta, amhail is [[Fergus Finnbél]], in easnamh. ==Lámhscríbhinní== * Liosta A: LBL (lch.&nbsp;119a ff), le teideal: “It e annso anmann muntire Find .i. fiandsroth fian Find u(i) Baiscne” * Liosta B: LBL (lch.&nbsp;325a), le teideal: “Fianruth Fiand inso” ==Teideal== Is féidir an chiall ''seanchas na bhFiann'' a bhaint as an teideal ''fian-ṡruth''. Mar a chuir Stern in iúl, feictear an focal sa [[Dinnseanchas]] Aoi, mar cheann de na seánraí liteartha nár chóir a aithris ag Aonach [[Carman|Charmain]]: {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! width=50% | Meán-Ghaeilge ! width=50% | Nua-Ghaeilge<ref name=mod_aistr>Á aistriú sách focal ar fhocal ón tMeán-Ghaeilge ag [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]]</ref> |- style="vertical-align: top;" || :Is iat a ada<ref>[http://www.dil.ie/254 ada(e)] ar eDIL</ref> olla<ref>[http://www.dil.ie/33804 oll] ar eDIL</ref>: … :Fian-shruth Find, fáth cen dochta, :togla, tána, tochmorca, :slisnige, is dúle feda,<ref>[http://dil.ie/19091 3 dúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616194948/http://dil.ie/19091 |date=2019-06-16 }} ar eDIL</ref> :áera, rúne romera... || :Is iad oll-adha<ref>[https://www.https://www.teanglann.ie/ga/fgb/dírímh.ie/ga/fgb/adha adha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/ |date=2013-08-19 }} ar teanglann.ie FGB</ref> [an aonaigh]: … :Fianshruth Fhionn, fáth gan docht, :toghla<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/toghail toghail] ar teanglann.ie FGB</ref>, táinte, tochmhairc, :sliseanna, agus leabhair sheanchais, :aortha, rúin rómheara...<ref>Gwynn, ''The Metrical Dindshenchas'', iml 3, ll. 18-21.</ref> |} ==Réamhrá ó Liosta ''B''== Seachas i bhfoirm macasamhála, ní foilsíodh liosta na n-ainmneacha fós. Seo a leanas an réamhrá do liosta ''B'' (difríochtaí i dtaca le liosta ''A'' idir lúibíní), aistriúchán Gearmáinis le Ludwig Stern, agus aistriúchán Nua-Ghaeilge: {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! width=33% | Meán-Ghaeilge ! width=33% | Nua-Ghaeilge |- style="vertical-align: top;" || Iar ngabail rigi nErend do Cormac hua Cuind 7 iar nindarpa Lugaid Meiccon 7 iar ndith Fergusa D''ub''-detaig ... roboi cain Cormaic for Erind co 'adbal 7 co dirímh, gur ba lan in Eire dia cheithernaib. Is e ropa thaiseach teglaig 7 ropa cheand deorad 7 amhus 7 cech ceithirne archena<ref>[http://dil.ie/4005 archena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617065051/http://dil.ie/4005 |date=2019-06-17 }} ar eDIL</ref> la Cormac Find mac Cumaill, conad friusin atberat in daescar-sluag Fianna Find .i. rigfeindig, ised (is iat?) robatar fri laim Find forrusin. Erroi<ref>[http://www.dil.ie/20351 erroi] ar eDIL</ref> nonbair cech fir dib 7 cerd manchuine<ref>[http://www.dil.ie/31525 manchaine] ar eDIL</ref> ut fuit la Coinculaind. Is e didiu Find ropa taisech foraib la cech rig airsuidhiu cin romair 7 Oiséne ina diaid; ar ni rabatar ceitherna rig Temrach ni bá deach ina occusin. It e v <ref>Is é an litir anseo ná ''v'' le ciorcal thuas</ref> na fiannasa fichset<ref>[http://www.dil.ie/21985 fecht] ar eDIL</ref> (fichsetar ''A'') cath Cuillenn (Chuili Cuilleann ''A'') 7 cath Cliach 7 cath Comair-tri-nusci 7 cath Muigi Inis 7 cath slebi Mis 7 cath Luacra (slebe Luachrai ''A'') 7 cath sidhe Feimin 7 cath Fea 7 cath Crinna 7 cath Sidhe-da-bolg. Ocus it e rofichsetar (dofichetar ''A'') iarsuidiu Indsi Derglocha (derglacha ''A'') a sidhib la Find hua Baiscne for Ruadhraidh mac Boidb 7 ri. (et for Dercthiu ''A''). Nach rig (ri ''A'') tra las andeachadar na fiannusa i cath no an irgail riam is rompu nomuidheadh<ref>[http://www.dil.ie/31300 maidid] ar eDIL.</ref> (is riam romeabaid for firu hErind ''A''). || I ndiaidh a rinneadh [[Cormac mac Airt]] ina Ard-Rí na hÉireann, agus a díbríodh [[Lugaid mac Con]] agus a maraíodh [[Fergus Dubdétach]] ... bhí cáin ábhal<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/ábhal ábhal] ar teanglann.ie FGB</ref> dírímh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/dírímh dírímh] ar teanglann.ie FGB</ref> Chormaic ar Éirinn, agus bhí Éire lán dá cheithearna.<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/ceithearn cheithearn] ar teanglann.ie FGB</ref> Is taoiseach teaghlaigh agus ceannaire na ndeoraithe agus na n-amhas<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/amhas amhas 1 (b)] ar teanglann.ie</ref> agus gach ceithirne archeana<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/archeana archeana] ar teanglann.ie</ref> le Cormac é Fionn mac Cumhaill, ... a deirtear freisin an daoscairshlua Fianna Fhionn [iad], .i. ríthe na bhFiann faoi láimh Fhionn freisin. Bhí eire naonúir de gach fear díobh agus ceard manchaine<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/manchaine manchaine] ar teanglann.ie FGB</ref> mar a bhí le Cú Chulainn. Agus bhí Fionn ina thaoiseach as sin amach le gach rí fad is a mhair sé, agus Oisín ina dhiaidh; agus ní raibh ceitherna rí na Teamhrach níos fearr ná 'sacusan. Throid na Fianna cath ''Cuillenn'' 7 cath ''Cliach'' 7 cath ''Comair-tri-nusci'' 7 cath ''Muigi Inis'' 7 cath ''slebi Mis'' 7 cath ''Luacra'' 7 cath ''sidhe Feimin'' 7 cath ''Fea'' 7 cath ''Crinna'' 7 cath ''Sidhe-da-bolg''. Agus throideadar i ndiaidh sin (cath) ''Indsi Derglocha'', an sidhe le Fionn Ó Baiscne, in éadan Ruadhraí mhic Bhoibh srl. Pé rí a chuaigh in aghaidh na bhFiann i gcath nó in iorghal, clíodh é. |} ==Foinsí== * [[Robert Atkinson|Atkinson, Robert]]. ''Yellow Book of Lecan''. Baile Átha Cliath, 1896. Eagrán macasamhla, ll.&nbsp;119, 325. * Gwynn, Edward (eag. agus aistr.). ''The Metrical Dindshenchas''. Iml. 3. Baile Átha Cliath: [[Instiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IAL-BÁC]], 1906. Le fáil ar CELT. * Meyer, Kuno (réamhrá, eag. agus aistr.). ''Fíanaigecht, being a Collection of Hitherto Unedited Irish Poems and Tales Relating to Finn and his Fiana, with an English Translation''. Todd Lecture Series 16. Baile Átha Cliath: IAL-BÁC, 1910. * Stern, Ludwig Christian. “Fiannshruth.” ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]]'' 1 (1897). ll. 471-3. ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Fhiannaíocht}} [[Catagóir:Scéalta na Fiannaíochta]] cidhnjwem51qa5eaqwpsrodtnkrja9p Eochaidh 0 90038 1331411 1305791 2026-11-02T16:55:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331411 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainm}} Is ainm coitianta Gaelach na meánaoise é '''Eochaidh''' (féach Leaganacha), fréamhaithe ó ''ech''<ref>[http://dil.ie/19508 ech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251004090259/https://dil.ie/19508 |date=2025-10-04 }} ar eDIL</ref> na Sean-Ghaeilge, each, capall. ==Leaganacha== {|class="wikitable" style="text-align:center" ! width=14% | [[Sean-Ghaeilge]] ! width=14% | [[Meán-Ghaeilge]] ! width=14% | [[Gaeilge]] ! width=14% | [[Hiberno-English]] ! width=14% | [[Gàidhlig]] ! width=14% | [[Scots]] ! width=14% | [[Béarla]] |- || Eochu, Eochaid || Eochaidh || Eochaí || Eochy || [[Eachann]] || [[Hector (given name)|Hector]] || [[Achaius]], [[Haughey]] |} ==Ríthe na hÉireann== * [[Eochaid mac Eirc]], rí [[Miotaseolaíocht na nGael|miotasach]] na [[Fir Bolg|bhFear Bolg]] sa 20ú nó 16ú haois RC * Eochaid Ollathair, aitheanta mar [[Dagda]], rí na [[Tuatha Dé Danann]], i réim sa 18ú nó 15ú haois RC * [[Eochaid Faebar Glas]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 15ú nó 13ú haois RC * [[Eochaid Étgudach]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 15ú nó 12a haois RC * [[Eochaid Mumu]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 15ú nó 12a haois RC * [[Eochaid Apthach]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 10ú nó 9ú haois RC * [[Eochaid Uairches]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 9ú nó 8ú haois RC * [[Eochaid Fíadmuine]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 9ú nó 8ú haois RC * [[Eochaid mac Ailella]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 8ú nó 6ú haois RC * [[Eochaid Ailtleathan]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 5ú nó 3ú haois RC * [[Eochaid Feidlech]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 2a nó 1d haois RC * [[Eochaid Airem]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 2a nó 1d haois RC * [[Eochaid Gonnat]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann sa 3ú haois AD * [[Eochaid Mugmedon]], Ard Rí leathstairiúil na hÉireann sa 3ú haois AD * [[Eochaid Iarlaithe]] (bás 666), rí na gCruthan nó Dál nAraidi * [[Eochaid Buide]], rí na nDál Riata sa 7ú haois AD * [[Eochaid mac Domangairt]], rí na nDál Riata sa 7ú haois AD * [[Eochaid mac Echdach]], rí na nDál Riata sa 8ú haois AD * [[Eochaid mac Áeda Find]], rí bréagach na nDál Riata sa 8ú haois AD ==Eile== * [[Eochaid, son of Rhun]], rí Strathclyde sa 9ú haois AD * [[Dallan Forgaill]], Eochaid Dallan Forgall, naomh agus file, 530 - 598 * Rothechtaid ab ea ainm do bheirt Ard-Ríthe seanscéalacha na hÉireann: ** [[Rothechtaid mac Main]] ** [[Rothechtaid Rotha]] ==Ficsean== * Eochaid ab ea ainm an rí sa cheoldráma ''[[The Immortal Hour]]'', 1914, le [[Rutland Boughton]]. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Ainmneacha Éireannacha}} [[Catagóir:Ainmneacha Gaeilge]] 3ay3w4u994uwlajdj75baq7xsygjnqe Echtra Condla 0 90065 1331387 1308847 2026-11-02T15:55:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331387 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]], den genre [[Echtra|Eachtra]], is ea '''''Eachtra Connla''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Echtra Condla''''' nó '''''Connlai'''''). Coinníonn an echtra contains an chuid is mó a bhfuil ar eolas againn de '''Connla mac [[Conn Cétchathach|Choinn Chéadcathaigh]]''', ''acmm'' Connla Rua nó Connla Fionn. Caomhnaítear an scéal i n-ocht lámhscríbhinn bunaithe ar dhá leagan. Téann an lámhscríbhinn is luaite siar go dtí an 12ú haois, ach d'fhéadfadh é gur scríobhadh síos an scéal chomh luath agus an t-8ú haois. Ní an-éagsúil iad an dá leagan. Insítear sa scéal conas a mealladh Connla mac [[Conn Cétchathach|Coinn Chéadchathaigh]] ag bean den [[Aos Sidhe]]. Cé gur scéal réamhChríostaí atá ann, tá teachtaireacht iarChríostaí agus frith-dhraí ann, inste ag an mbean féin, ag tuar teacht na Críostaíochta. ==Achoimre== :'' Achoimre bunaithe ar {{harv|McCone|2000}} agus {{harv|Oskamp|1974}}, ''cf.'' {{harv|O'Beirne Crowe|1874}} agus {{harv|MacSwiney|1884}} Bhí Connla (Rua) agus a athair Conn ina suí tráth ag [[Cnoc Uisnigh]]. Tháinig bean gléasta ar chuma ait ar an bhfód, agus d'fhiafraigh Connla di cad as di. Dúirt sí gurbh as [[Tír na nÓg]] í, áit a bhíodh cách go deo ag féasta gan dua, agus a mhairidís i síocháin gan pheaca.<ref group="n"> Úsáidtear gach uile dóibh go coitianta chun cur síos a dhéanamh ar an [[Alltar]] i miotais na nGael, agus is amhlaidh dá bharr gur den [[Aos Sí]] í.</ref> D'fhiafraigh Conn de Connla cé a raibh sé ag caint leis, toisc níorbh fhéidir le héinne ach Connla an bhean a fheiceáil. Thug an bhean ansin cuireadh do Connla dul léi go dtí [[Magh Meall]] agus a rí ''[[Bóadag]]'', ag gealladh go bhfanfadh sé ann go deo. D'iarr Conn ansin cabhair ón a dhraoi Corann, óir gur thuig sé go gcaillfeadh sé a mhac don bhean. Chan Corann ortha, ionas nach raibh Connla in ann í a feiceáil a thuilleadh. D'imigh an bhean ait, ach i mbun dula, chaith sí úll chuig Connla. Mhair Connla ag ithe an úill ar feadh míosa, ag diúltú gach bia agus dí eile. D'fhan an t-úll iomlán agus Connla á ithe. Bhraith Connla uaidh an bhean a fheiceáil arís. Tháinig an bhean ar ais ar an bhfód ar mhaigh [[Ard Comáin]], agus labhair sí le Connla. Ghlaoigh Conn ar a dhraoi arís, ach lochtaigh an bhean é, ag rá nár chóir dó dul faoi mhuinín na draíochta. Thug Conn faoi dheara nár labhródh Connla le héinne seachas an bhean, agus d'fhiafraigh dá meallfadh focail na mná é. D'fhreagair Connla go raibh sé idir dhá chomhairle, idir a mhuintir agus an bhean. Thug an bhean comhartha do Connla í a leanúint, ag geallúint tír áthais, nárbh ann ach mná agus cailíní. Léim Connla ar long ghloine (''Noi''<ref>[http://dil.ie/33205 2 nó, noe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241211025728/https://dil.ie/33205 |date=2024-12-11 }} ar eDIL</ref> nó ''Loing Glano''<ref>[http://dil.ie/25945 glain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240530223636/https://dil.ie/25945 |date=2024-05-30 }} ar eDIL</ref>) na mná,<ref group="n">{{harv|O'Beirne Crowe|1874|p=122}} </ref> agus bhreathnaigh siúd a bhí fágtha an bád ar seol, go dtí go raibh sé as radharc. I dtrí lámhscríbhinn, feictear aguisín a mhíníonn bua-ainm [[Art mac Cuinn|Art mhic Chuinn]]. Tugadh ''Aonfhear'' air toisc gurbh eisean an t-aon mhac Choinn tar éis imeacht Chonnla. ==Anailís== Tar éis dó anailís teangeolaíochta de na téacsanna, tá McCone den tuairim go bhfuil bunús san 8ú haois ag an téacs; go bhfuil an téacs i ''[[Lebor na hUidre]]'' den 12ú haois fréamhaithe ó leaganacha den 10ú; agus na leaganacha sa [[Leabhar Buí Leacáin]] den 14ú níos cosúla leis an mbunchóip.{{sfn|Olsen|2013|loc = ll.58-9; nóta 3, lch. 58 }} De réir {{harvnb|Oskamp|1974}}, ba chóir go dtuigtear an téacs mar saothar liteartha den 12ú haois, cibé nósanna atá faoina bhun.{{sfn|Oskamp|1974|p=211}} Feiceann roinnt scoláirí teachtaireacht Chríostaí sa sliocht ar leanas: {|class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" ! width=50% | Sean-Gaeilge ! width=50% | Gaeilge |- style="vertical-align:top;" || Amail rochuala Cond guth na mna, asbert fri a muintir: :"Gairid dam in drúid: atchíu doreilced a tenga di indiu." Asbert in ben la sodain: :"A Chuind Chetcathaig, druidecht nísgradaigther, ap is bec posoich for messu ar Tráig Máir firién con il-muinteraib ilib, adamraib.<ref>[http://dil.ie/290 adamrae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251020213026/https://dil.ie/290 |date=2025-10-20 }} ar eDIL.</ref> Motá ticfa a récht, consscéra brichtu drúad tap techta ar bélaib Demuin duib, dolbthig." || Nuair a chuala Conn guth na mná, dúirt sé lena mhuintir: :"Gaireadh dom an draoi. Feicim go ligeadh a teanga di inniu." Dúirt an bhean ansin: :"A Choinn Chéadchathaigh, ní ghráitear draíocht, óir is beag meas aici ar an Trá Mhór fhíréanta, lena il-mhuintreacha, iliomad, iontacha. Nuair a thiocfaidh a ríocht, scaipfidh sé briochtaí na ndraoithe teacht ar bhéil an deamhain dhuibh, dhoilfe." |} De réir aisteoirí eile, ciallaíonn ''Tráig Máir'' ní "Trá Mhór" ach "Ard-Rí Mór".<ref group="n">Scríobh {{harvnb|McCone|2000}} mar aistriúchán Béarla: ''It is in a little while that the Great High King’s righteous (and) decent one will reach your judgements with many wondrous followers''</ref> agus tuigeann sé as seo gurbh an [[dia]] Chríostaí atá luaite sa téacs, agus gurbh é [[Íosa Críost]] an "Tráigh Máir". Molann Oskamp gurbh Íosa agus [[Naomh Pádraig]] atá i gceist.{{sfn|Oskamp|1974|p=217}} De réir McCone, b'ionann an bhean agus an chríostaíocht féin,{{sfn|McCone|2000|loc=ll.86-7, 105}} ach de réir eile, cuireann sin an fhírinne as a riocht.{{sfn|Olsen|2013|p=63}} Tá brí an fhocail ''síd'' faoi cheist chomh maith, cé acu ''shíocháin'' nó ''Aos Sidhe/Sí''. Tá roinnt amhail is {{harv|Ó Cathasaigh|1979}} agus {{harv|Carey|1995}} den tuairim gur imeartas focal d'aon ghnó atá ann, nó droichead meafarach idir an dá bhrí.{{sfn|Olsen|2013|p=63}} Comhlíonann an bhean ról de bhandia Ceilteach an fhlaithis,{{sfn|Olsen|2013|p=64}} chomh maith le bheith aici na tréithe mealltacha de bhandia réamhChríostaí dá leithéid.{{sfn|Olsen|2013|p=63}} ==Oidhreacht== [[File:Connla and the fairy maiden - Project Gutenberg etext 19993.jpg|thumb|upright|"''Connla and the Fairy Maiden''" le [[John D. Batten]]]] Insíodh an scéal don lá inniu. Feictear athinsint dá leithéid in {{harv|Joyce|1879}} mar "''Connla of the Golden Hair, and the Fairy Maiden''", nó in {{harv|Jacobs|1891}}: "''Conn and the Fairy Maiden''". D'aistrigh {{harv|Cross|Slover|1936}} an scéal go Béarla mar "''The Adventures of Connla the Fair''", le fáil in ''Ancient Irish Tales''. ==Féach freisin== * [[Connla Cáem]], prionsa den 2a haois, luaite i ''Leabhar Gabhála na hÉireann'' * [[Connla]], mac Chú Chulainn ==Foinsí== * {{cite book | title = Mythological Legends of Ancient Ireland. No. I. The Adventures of Condla Ruad | first = J. | last = O'Beirne Crowe | journal = The Journal of the Royal Historical and Archaeological Association of Ireland (Kilkenny Archaeological Journal) | series = 4ú | volume = 3 | number = 18 | date = Apr 1874 | pages = 118–133 | url = https://archive.org/stream/journalofroyalhi431roya#page/118 | jstor = 25506648 }} * {{cite journal | first = J.P | last = MacSwiney | title = The Adventures of Condla the Fair, Son of Cond the Fighter of a Hundred | journal = The Gaelic Journal | url = https://archive.org/stream/gaelicjournaliri01gael#page/307/mode/1up | pages = 307–9 | volume = 2 | type = aistriúchán | year = 1884 }}, aistriúchán den leagan le fáil i [[Leabhar na hUidhre]], scríofa amach in {{cite book | first = E. | last = Windsich | title = Compendium of Irish Grammar | url = https://archive.org/stream/compendiumofiris00wind#page/136 | pages = 136–8 | year = 1882 }} * {{cite book | last = Oskamp | first = Hans. P. A. | year = 1974 | title = Echtra Condla | journal = Études Celtiques | volume = 14 | pages = 207–228 }} * {{cite book | last = McCone | first = Kim | title = Echtrae Chonnlai and the beginnings of vernacular narrative writing in Ireland | url = https://archive.org/details/echtraechonnlaib0000mcco | year = 2000 | work = Maynooth Medieval Irish Texts | number = 1 | isbn = 0901519782 }} * {{cite book | title = Airy Nothings: Imagining the Otherworld of Faerie from the Middle Ages to the Age of Reason: Essays in Honour of Alasdair A. MacDonald | publisher = BRILL | year = 2013 | volume = 222 | chapter = Female Voices from the Otherworld : The Role of Women in the Early Irish Echtrai | first = Karin E. | last = Olsen | pages = 57–74 }} ==Tuilleadh le léamh== * {{cite book | first = P.W. | last = Joyce | authorlink = Patrick_Weston_Joyce | year = 1879 | url = https://archive.org/details/oldcelticromance00joycuoft | title = Old Celtic Romances | chapter = Connla of the Golden Hair, and the Fairy Maiden | chapterurl = https://archive.org/stream/oldcelticromance00joycuoft#page/106 }} * {{cite book | first = Joseph | last = Jacobs | authorlink = Joseph Jacobs | url = https://archive.org/details/celticfairytale00jacorich | title = Celtic Fairy Tales | year = 1891 | chapter = 1. Connla and the Fairy Maiden | chapterurl = https://archive.org/stream/celticfairytale00jacorich#page/n19 }} * {{cite book | first = Tom P. | last = Cross | authorlink = Tom Peete Cross | first2 = Clark Harris | last2 = Slover | title = Ancient Irish Tales | url = https://archive.org/details/ancientirishtale0000tomp_o7c8 | chapter = The Adventures of Connla the Fair | year = 1936 }} * {{cite journal | first = Tomás | last = Ó Cathasaigh | title = The Semantics of "Sid" | journal = Éigse | volume = 17 | year = 1977-1979 | ref = {{harvid|Ó Cathasaigh|1979}} }} * {{cite book | first = John | last = Carey | authorlink = John Carey | title = The Rhetoric of Echtrae Chonlai | journal = Cambrian Medieval Celtic Studies | volume = 30 | year = 1995 | pages = 41–65 }} == Naisc sheachtracha == * {{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-chondla/Echtra-chondla-sources.html | teideal = Echtra Chondla | work = Irish Sagas Online }} * {{lua idirlín | url = https://codecs.vanhamel.nl/Echtrae_Chonnlai | teideal = Echtrae Chonnlai | work = vanhamel.nl | dátarochtana = 2019-06-27 }} == Nótaí == {{reflist | group=n | refs = }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Eachtra Condla}} [[Catagóir:Eachtraí]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Téacsanna Gaelacha na Meánaoise]] 8ncw4221io35x0s7r3fnoqspohe1u9b Scéalta Miotaseolaíochta 0 90076 1331657 1313911 2026-11-03T10:43:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331657 wikitext text/x-wiki Is cnuasach scéalta de chuid [[Miotaseolaíocht na nGael]] iad Na Scéalta Miotaseolaíochta, maidir le dreamanna diaga a deirtear gur tháinig go hÉirinn in ionraí imirceacha éagsúla, dreamanna amhail is na [[Fir Bholg]] agus na [[Tuatha Dé Danann]].<ref>{{Harvnb|Mackillop|1998|loc='Tuatha Dé Danann'}} "...principal family of euhemerized pre-Christian Deities".</ref> Is ar cheann de cheithre shraith mhóra de luathlitríocht na hÉireann é an cnuasach seo, is na cinn eile ná [[An Rúraíocht]], [[An Fhiannaíocht]] agus [[Scéalaíocht na Ríthe]].<ref>{{Harvnb|Mackillop|1998}}, loc. cit.</ref> Is amhlaidh gur a bhuí le [[Marie Henri d'Arbois de Jubainville|Arbois de Jubainville]] an téarma Béarla "Mythological Cycle", c. 1881–1883. Roimhe sin, úsáideadh an téarma go ginearálta, m.s. miotaseolaíocht Ioruach.<ref>Is léir nach bhfeictear i gcló an fhoirm Ghaeilge [https://www.tearma.ie/q/na%20sc%C3%A9alta%20miotaseola%C3%ADochta/ga/ Na Scéalta Miotaseolaíochta] go minic nó fiú riamh.</ref> Tá Mackillop (1998) den tuairim gur "sách ciotach inniu" é an téarma.<ref>{{Harvnb|Mackillop|1998|loc=mythological cycle}}</ref> ==Achoimre== I measc saothair sa tsraith tá [[#Scéalta próis|Scéalta próis]], [[#Téacsanna filíochta|téacsanna filíochta]], chomh maith le croinicí bréagstáiriúla (go príomha ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (LGÉ)) caomhnaithe i [[lámhscríbhinn]]í [[párpháipéar|párpháipéir]] na [[meánaois]]e agus cóipeanna níos deireanaí. Caomhnaítear roinnt de na sceanra nis deireanaí ach amháin i lámhscríbhinní páipéir siar go dtí an ré nua-aimsire (''[[Cath Maighe Tuireadh]]'' agus ''[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]''). Meastar scaití gur foinsí feidhmiúla iad leabhair staire sách nua-aimsire amhail is [[Annála na gCeithre Máistrí]], agus [[Foras Feasa ar Éirinn]] le [[Seathrún Céitinn]], óir go dtugann siad léargais sa bhreis agus scéalta an LGÉ á athinsint agus ghluaiste acu. Is féidir béaloideas a thabhairt isteach mar ábhar miotasach, go háirithe na scéalta a insíonn coinne [[Cian|Chéin]] le hiníon [[Balar|Bhalair]], ag iarraidh a bhó fhairsing, [[Glas Ghaibhneann]], a fháil ar ais. Is déithe ó ré págánach na hÉireann i ndáiríre iad pearsana na scéalta úd. Ba níos cruinne é a rá ámh gur "neacha diaga" iad, a mhair ar an domhan agus a bhí i réim in Éirinn roimh ré dhaoine daonna, .i. clann [[Míl Easpáine]] agus a sleachta.<ref>{{Harvnb|Arbois de Jubainville|Best|1903|p=7}}</ref> Dhéanadh na scríobhaithe Chríostaí a ndícheall (cé nár éirigh leo i gcónaí) gan na Tuatha Dé Danann agus a leithéid a lua go follasach mar dhéithe. Más faoi bhréagaíocht iad áfach, feictear go soiléir ann iarsmaí inbhraite de luath[[cosmeolaíocht]] ildiach na nGael.<ref>{{Harvnb|Mackillop|1998}}, loc cit.</ref> Cloíodh na Tuatha Dé Danann ag muintir [[Míl Espáine]], an dream deireanach a tháinig go hÉirinn de réir na seanscéalta. Deirtear gur chúladar isteach sna [[sidhe]] iad, ag dul i bhfolach taobh thiar den ''féth fiada''.<ref>[http://dil.ie/21819 1 féth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190704122926/http://dil.ie/21819 |date=2019-07-04 }}, [http://dil.ie/21865 3 fía] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar eDIL</ref><ref>{{Harvnb|Mackillop|1998|loc='féth fiada'}}</ref> Insítear sa scéal ''[[Altram Tige Dá Medar]]'' conas ar chuir Mananán na TDD ina sidhe féin. San LGÉ, mínítear gur chuir na TDD a gcuid long trí thine agus gurbh ionann an ceo draíochta agus deatach na tine.<ref>Ach cf. [[De Gabáil in t-Sída]].</ref> Agus iad as radharc ach fós beo, tagann na déithe go minic mar aíonna i scéalta na sraitheanna eile, mar shampla: * [[Lugh]] mar athair diaga agus [[Mór-Ríoghain]] mar neimisis laoch na nUladh, [[Cú Chulainn]]; féach [[Compert Con Culainn]] agus [[Táin Bó Cúailnge]] * Lugh, b'fhéidir, le hainm eile, sa ''[[Táin Bó Regamna]]''. * casadh ar phearsana na bhFiann le cónuithe na sidhe * cuairteanna [[Cormac mac Airt|Chormaic mhic Airt]] (nó a sheanathar) go dtí an t-alltar. ==Gearrstair na Miotaseolaíochta== Is é ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', cnuasach scéalta idir phróis agus fhilíocht, an phríomhfhoinse de miotais na nGael, a mbunúis agus a ndéithe. Luaitear téacs breise, ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', le Seathrún Céitinn, foilsithe sa 17ú haois. Is léir go raibh saothair nach maireann in aice láimhe aige. Scríobh [[Nennius]] agus [[Eochaid Ua Flainn]], croiniceoirí den 10ú haois, stair mhiotasach le filíocht. Cé gur gearr agus doiléir a n-ábhair, faightear ann go leor eolais maidir le creidimh dhiaga na linne. Agus a miotais á fhorbairt acu, ghlac na scríobhaithe chucu féin scéalta ó chultúir eile amhail is Gréagach, Rómhánach agus an Oirthir. Chreidtí go raibh an Domhan, an Ghealach agus an Ghrian cruthaithe ag na draoithe, maraon le maíomh Bhrámain na hIndia, agus go raibh an spéir ina luí ar na crainn agus na sléibhte.<ref>{{ cite book | last = MacCullough | first = J.A. | title = The Religion of the Ancient Celts | date = 1911 | publisher = T & T Clark }}</ref> Chreidtí gur tháinig na Gaeil ón íochtar an Domhain, breith meafarach agus ní deascabháil ón ifreann. Scríobhadh síos na scéalta ag scríobhaithe Chríostaí, amach ón 8ú haois. Cailleadh nó scriosadh go leor díobh faraor i rith ruathar Lochlannach sna haoiseanna ina dhiaidh. Scríobhadh arís na sceanra i lámhscríbhinní caomhnaithe ón 11ú agus 12ú haoiseanna.<ref>{{ cite book | last = Heaney | first = Marie | title = Over Nine Waves | url = https://archive.org/details/overninewavesboo00hean | date = 1994 }}</ref> ==Scéalta próis== Tháinig lonnaitheoirí go hÉirinn i roinnt imircí, ach ní chaomhnaítear lánscéalta na n-imircí ({{lang-sga|tochomlud}}<ref>[http://dil.ie/41087 tochomlud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703074804/http://dil.ie/41087 |date=2019-07-03 }} ar eDIL</ref>) féin. Tá catalóg de theidil na seanscéalta sa [[Leabhar Laighneach]], agus tá foliosta ''Tochomlada'' ann le trí theideal déag, seacht dóibh siúd miotasach, nach caomhnaítear inniu ach blúirín de ''[[Neimheadh]]''. Molltar gur tiomsaíodh an catalóg ar dtús tuairim is AD 700, le breiseáin curtha ann timpeall AD 950.<ref>{{Harvnb|Arbois de Jubainville|Best|1903||pp=4, 12}}. </ref><ref>Féach {{Harvnb|O'Curry|1878|pp=243-}} ag plé na catalóige agus Aguisín LXXXIX, 584–593 dá thras-scríbhinn na catalóige ón [[Leabhar Laighneach]], go háirithe cf. Tochlomod</ref><ref>cf. áfach {{Harvnb|Vernam Hull|1935}} agus {{Harvnb|Dobbs|1937}}.</ref> Tá iarsmaí na scéalta caomhnaithe in achoimrí i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]. Tá eolas miotasach san agallamh idir [[Tuan mac Cairill]] agus [[Fintán mac Bóchra]] i ''[[Tuan mac Cairill|Scél Tuain meic Cairill do Finnen Maige Bile]]'', le fáil i [[Leabhar na hUidhre]]. Luaitear an scéal san LGÉ freisin.<ref>e.g.{{Macalister|1956|loc=LGE, Cuid 5, ¶385}}</ref> I measc Scéalta na gCathanna, caomhnaítear scéalta iomlána don Chéad agus Dara [[Cath Maighe Tuireadh]] i lámhscríbhinní sách déanach (16ú haois), an chéad chath i [[TCD H 2.17]] agus an dara cath i [[Harley 5280]], agus [[RIA 24 P 9]] níos deireanaí (c. 1650). Anois caillte tá cath-scéalta tábhachtacha amhail is ''[[Cath Tailten]]'' agus ''[[Orgain Tuir Chonaind]]'', cé go bhfuil achoimrí orthu le fáil san LGÉ.<ref>{{Harvnb|O'Curry|1878}}, loc. cit. (lch. 583-, catalóg ón LL); féach fonótaí Uí Chomhraí.</ref> I measc scéalta suntasacha eile sa tsraith, agus a gcarachtair agus áiteanna, tá: [[Oidheadh Chlainne Tuireann]] (le [[Lugh]], [[Tuireann]], [[Cian]], na [[Fomhóraigh]]), ''[[Oidheadh Chlainne Lir]]'', (le h[[Aengus]], [[Daghdha]], [[Bóinn (bandia)|Bóinn]], [[Brú na Bóinne]] [[Elcmar]], [[Éadaoin]], [[Midhir]], [[Fuamnach]],[[Eochaid Airem]]). Tá scéal ait ann, luaite san LGÉ, maidir le [[Goídel Glas]], sinsear Mhíl Easpáine agus cumadóir na Gaeilge féin. Insítear gur leigheas Maois é lena shlat ar greim nathrach. Molann Macalister ámh nach bhfuil ann ach ficsean cumtha ag na gluaisitheoirí.<ref>{{Harvnb|Macalister|1939}}, Iml. 2, lch. 134 (nótaí ar ¶119): ''"... is glossarial"''</ref> * [[Aislinge Oenguso|Aisling Aonghasa]] (réamhscéal na [[Táin Bó Cúailnge|Tána]]) * [[Altram Tige Dá Medar]] ({{Harvnb|Dobbs|1929}}; aitheanta "Tale of Curchóg" le O'Curry<ref>Atlantis III (1862), lch. 384ff</ref>). * [[Cath Maighe Tuireadh]] Cunga ("Céad") * [[Cath Maighe Tuireadh]] ("Dara") * [[Ceithri cathracha i r-robadar Tuatha De Danand]] * [[De Gabáil in t-Sída]] (réamhscéal na Tána) ({{Harvnb|Vernam Hull|1933}}) * [[Eachtra Neara]] (réamhscéal na Tána) * [[Eachtra Léithín]] (leaganacha nua; {{Harvnb|Hyde|1915}}) * "How the [[Dagda]] Got His Magic Staff." (Bergin, 1927) * [[Oidheadh Chlainne Lir]] * [[Oidheadh Chlainne Tuireann]] * [[Scél Tuáin meic Chairill]] do Finnen Maige Bile * [[Tochmharc Éadaoine]] * [[Tochomlod Nemid co hErin]] (blúire {{Harvnb|Vernam Hull|1935}}) * [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]. ({{Harvnb|Dobbs|1937}}). ==Téacsanna filíochta== * [[Arsaidh sin a eóuin Accla]] ("''Fionntan agus an seabhac Acla''") * [[Coire Érmai]] / Coire Goriath ("Coire '' of Poesy''") I dteannta dánta neamhspleácha, faightear roinnt dánta leabaithe i scéalta próis agus foinsí eile. ==Seanchas== De ghnáth, is stairiúil é seanchas ach tá cuid de miotasach. Sa [[Cóir Anmann|Chóir Anmann]], mar shampla #149–159, tá mínithe suimiúla ar ainm [[Dian Cécht|Dhéin Céacht]], i measc eile. Sa [[Dinnseanchas]], faightear scéalta maidir le déithe amhail is [[Bóinn (bandia)]] (faoi ''Inber Colptha'') agus [[Daghdha]] (faoi ''Fidh nGaible''). Tá a leithéid d'eolas le fáil i leabhráin ghinealaigh, ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Rolla na Ríthe]]'' agus gluaiseanna éagsúla (m.s. an tráchtas dlí, ''An [[Senchas Már]]''). * [[Banseanchas]] * [[Cóir Anmann]] * [[Dindsenchas]] * [[Sanas Cormaic]] * ''[[Trecheng Breth Féne]]'': lua le ''hindeoin Dagdai'', damh Díle, srl. ==Bréagstair== * ''[[Chronicon Scotorum]]'' * ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' ==Béaloideas== * [[Glas Ghaibhneann]] ==Foinsí== ===Foclóirí=== * {{ Citation | last = Mackillop | first = James | year = 1998 | title = Dictionary of Celtic Mythology | place = Nua Eabhrac | publisher = Oxford University Press | isbn=0-19-280120-1 }} ===Staidéir léirmheasa=== * {{ Citation | last = Arbois de Jubainville | first = Marie Henri de | year = 1884 | title = Le cycle mythologique irlandais et la mythologie celtique | place = Paris | publisher = Ernest Thorin | url = https://books.google.com/books?id=zFscAAAAMAAJ | format=google }} ** {{ Citation | last = Arbois de Jubainville | first = Marie Henri de | last2 = Best | first2 = Richard Irvine | year = 1903 | title = The Irish mythological cycle and Celtic mythology | place = Dublin | publisher = O'Donoghue | url = https://books.google.com/books?id=7EPXAAAAMAAJ | format=google }} * {{ Citation | last = O'Curry | first = Eugene | year = 1878 | title = Lectures on the manuscript materials of ancient Irish history | place = Baile Átha Cliath | publisher = William A. Hinch / Patrick Traynor | url = https://books.google.com/books?id=HAMGAAAAQAAJ | format = google }} ===Príomh-fhoinsí=== * {{ Citation | last = Dobbs | first = Margaret E. | year = 1929 | title = Altrom Tighi da Meadar (The Fosterage of the House of Two Goblets) | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | pages =187–230 | url = https://books.google.com/books?id=EFIpAQAAIAAJ | format = snippet }}, [http://www.maryjones.us/ctexts/fosterage.html (CLC, Béarla)] * {{ Citation | last = Dobbs. | first = Margaret E. | year = 1932 | title = The Ban-Shenchus | journal = Revue Celtique | volume = 47 | pages = 283–339 | url = https://books.google.com/books?id=26QZAQAAIAAJ | format = google }}, RC '''48''' (1931), 163–234 (blúire); (innéacs), RC '''49''' (1932), 407–489 (blúire),[http://www.maryjones.us/ctexts/banshenchus.html (CLC, English)] * {{ Citation | last = Dobbs | first = Margaret E. | year = 1937 | title = Tochomlad mac Miledh a hEspain i nErind: no Cath Tailten? | journal=Études Celtiques | volume = 2 | pages = 187–230 | place = Paris | publisher = Librairie E. Droz | url = https://books.google.co.jp/books?id=h_0HAQAAIAAJ | format = snippet }}, [http://www.maryjones.us/ctexts/tochomlad-e.html (CLC, Béarla)] * {{ Citation | last = Fraser | first = J. | year = 1915 | title = The First Battle of Moytura | journal = Ériu | volume = 8 | pages = 1–63 }} *{{ Citation | last = Macalister | first = Robert Alexander Stewart | title = Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland | volume = 1 | year = 1938 | place = Baile Átha Cliath | publisher = Irish Texts Society | url = https://archive.org/details/leborgablare01macauoft | format = Internet Archive }} ** {{ Citation | last = Macalister | title = LGE | volume = 2 | year = 1939 | url = https://books.google.co.jp/books?id=vS5KAAAAYAAJ| format=snippet | isbn=1-870166-35-3 }} ** {{ Citation | last = Macalister | title = LGE | volume = 3 | year = 1940 | url = https://archive.org/details/leborgablare03macauoft | format= Internet Archive }} ** {{ Citation | last = Macalister | title = LGE | volume = 4 | year = 1941 | url = https://archive.org/details/leborgablare04macauoft | format = Internet Archive }} ** {{ Citation | last = Macalister | title = LGE | volume = 5 | year = 1956 | url = https://archive.org/details/leborgablare05macauoft | format = Internet Archive }} * {{ Citation | last = Stokes | first = Whitley | year = 1897 | title = Cóir Anmann (The Fitness of Names) | work = Irische Texte | volume = 3.2 | place = Lepzig | publisher = Verlag vons S. Hirzel | pages = 285–444 | url = https://books.google.com/books?id=7SkPAQAAMAAJ&pg=PA285 | format = google }} * {{ Citation | author = Vernam Hull | year = 1933 | title = De Gabáil in t-Sída – Concerning the Seizure of the Fairy Mound | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 19 | pages = 53–58 }} ''cf''. ''The Taking of the Síd-mound'' ar Paddy Brown. * {{ Citation | author = Vernam Hull | year = 1935 | title = The Invasion of Nemed | journal = Modern Philology | volume = 33 | issue = 2 | pages = 119–123 | doi = 10.1086/388185 }} le fáil ar [http://www.ucd.ie/tlh/published.html#mp Thesaurus Linguae Hibernicae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728181029/http://www.ucd.ie/tlh/published.html#mp |date=2019-07-28 }} * {{ Citation | last = Hyde | first = Douglas | year = 1915 | title = Eachtra Léithín | journal = The Celtic Review | volume = 10 | issue = 38 | pages = 116–43 | url = https://archive.org/details/celticreview10edinuoft| format = Internet Archive| doi = 10.2307/30070332| jstor = 30070332 }} (Meitheamh 1915) ==Naisc sheachtracha== * ''[https://web.archive.org/web/20121217225634/https://netfiles.uiuc.edu/cdwright/www/irishmyth.html The Irish Mythological Cycle and Pseudo-History]'', Charles D. Wright (U. Illinois Urbana-Champaign) * ''[http://www.timelessmyths.com/celtic/invasions.html Timeless Myths: Book of Invasions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112160445/http://www.timelessmyths.com/celtic/invasions.html |date=2006-11-12 }}'' * ''[http://celticmythpodshow.com/episodes/ Celtic Myth Podshow Episodes 1–29: Irish Mythological Cycle stories re-told] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805113052/http://celticmythpodshow.com/episodes/ |date=2011-08-05 }} *[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Literature Collective], as Gaeilge * Catagóir ''[https://codecs.vanhamel.nl/Category:Mythological_Cycle Mythological Cycle]'' ar CODECS ==Féach freisin== * [[Ard-Ríthe na hÉireann]] * [[Dinnseanchas]] * [[Astralaíocht Cheilteach]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta| ]] 9n7lrmfet0k2wsqmkw06ped4362twcz Cúscraid 0 90353 1331330 1269120 2026-11-02T12:25:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331330 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], mac [[Conchúr mac Neasa|Chonchúir mhic Neasa]] ba ea '''Cúscraidh Meann Mhacha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Cúscraid Mend<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/31960 |teideal=2 menn, mend |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190729110230/http://dil.ie/31960 |archivedate=2019-07-29 |dátarochtana=2019-07-29}}</ref> Macha''').<ref>{{Harvnb|Chadwick|1927}}</ref> Ag dul i mbun comhraic don chéad uair, bhí sé i gceannas buíne in aghaidh na g[[Connacht]]. Bhuail laoch na gConnacht, [[Cead Mac Mágach]], leis ag an teorainn. Ghoin Cead Cúscraid sa scornaigh (nó ar bharr na teanga) le sleá, ag tabhairt a bhac teanga dó.<ref>''Story of Mac Da Thó's Pig'', {{Harvnb|Chadwick|1927}}, ¶14, lch. 13; {{Harvnb|Meyer|1894}}, ¶14, lch. 54 "...le sleá trí do scornaigh...", srl.</ref><ref>Deir [[Cóir Anmann]] i #278 gur ghoin Cead Meann mac Sálchoilg sa scornaigh, agus in #279 "ghoin Cead Cúscraid trína bhéal, agus ghearr sé barr a theanga, agus bhí meann dá bharr ina dhiaidh."</ref> Ba iad [[Cú Chulainn]], [[Conall Cearnach]] agus Cúscraid na laochra ba mhó a raibh gean orthu i measc na mban. Dheineadh na mná aithris ar saintréith an laoich ba mhó ba ghrá leo: chamadh mná Conaill a muiníl, chrapadh mná Chú Chulainn súil amháin (mar a [[riastradh]]), bhíodh stad ina gcuid cainte ag mná Chrúscrach.<ref>[[Serglige Con Culainn]], {{Harvnb|Leahy|1905}}, lch. 58, "''each woman who loved Cuscraid Mend, ... stammered in her speech''"</ref> Tar éis bás Chonchúir, thogh fir na nUladh a mhac is sine, [[Cormac Cond Longas]] mar chomharba, ach maraíodh é sular tháinig sé i gcoróin. Thairg é ansin do Chonall Cearnach, a dhiúltaigh é, ag moladh ina ionad a mhic altrama, Cúscraid.<ref>[[Cath Airtigh]]</ref> ==Foinsí== * [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] ** {{cite journal | editor-last = Meyer | editor-first = Kuno | year = 1894 | title = The Story of Mac Dáthó's Pig and Hound | work = Hibernica Minora | series = Anecdota Oxoniensa | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | pages = 51–64 }} (eag. & aistr.) [[Rawlinson B 512]], f. 105v.- ** {{cite book | editor-last = Chadwick | editor-first = Nora Kershaw | year = 1927 | title = 'The Scél Mucci Mic Dathó', or 'Story of Mac Dathó's Pig'| work = Early Irish Reader | publisher = Cambridge University Press | pages = 9–24 | url = http://digital.nls.uk/early-gaelic-book-collections/pageturner.cfm?id=76534879 | format = NLS }} (eag. & aistr.), leagan ón Leabhar Laighneach * [[Serglige Con Culainn]] ** {{cite book | last = Leahy | first = A. H. | year = 1905 | title = The Sick-bed of Cuchulain | work = Heroic Romances of Ireland | pages = 51–85 | url = https://books.google.com/books?oe=UTF-8&id=KukMrnlphFYC&pg=pa51 | format = google }} * Cath Airtigh ** {{cite journal | last = Best| first = Osborn | year = 1915 | title = The Battle of Airtech | journal = Ériu | volume = 8 | pages = 170–190 }}: [http://www.ucd.ie/tlh/text/rib.eriu.8.002.text.html Téacs] ag [http://www.ucd.ie/tlh/ Thesaurus Linguae Hibernicae] * {{cite book | last = Cross | first = T. P. (Tom Peete) | last2 = Slover | first2 = C. H. (Clark Harris) | title = Ancient Irish tales | year = 1936 | place = New York | publisher = Henry Holt | url = https://books.google.com/books?id=5WaxAAAAIAAJ | format = blúire | author-link = Tom Peete Cross }} * {{cite book | last = Maier | first = Bernhard | others = Cyril Edwards (translator) | title = Dictionary of Celtic Religion and Culture | work = Lexikon der keltischen Religion und Kultur | year = 1997 | place = Woodbridge, Suff., and Rochester, NY | publisher = Boydell & Brewer | url = https://books.google.com/books/about/Dictionary_of_Celtic_religion_and_cultur.html?id=7AvdTqwucfwC | format = blúire | authorlink = Bernhard Maier | isbn=9780851156606 }} ==Tagairtí== {{Reflist}} {{An Rúraíocht}} {{DEFAULTSORT:Cuscraid}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] g1ioci22pv16ubv25gafn8pj1h7gobj Furbaide Ferbend 0 90355 1331487 1201036 2026-11-02T20:00:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331487 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar|image=Furbaide.jpg}} Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], mac [[Conchúr mac Neasa|Chonchúir mhic Neasa]] agus marfóir [[Méabh|Mhéabha]] ab ea '''Fuarbhaí Fearbheann''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Furbaide Ferbend'''). ==Muintir== [[Conchúr mac Neasa]], rí na n[[Uladh]] ba ea a athair, agus iníon [[Eochaidh Feidhil|Eochach Feidhligh]], [[Ard-Rí na hÉireann]] a mháthair: sa seanscéal ''[[Cath Boinde]]''<ref name="CB">[[Joseph O'Neill]], (eag. & aistr.) [http://www.maryjones.us/ctexts/boyne.html "Cath Boinde"], ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] iml. 2, 1905, ll. 173-185</ref> agus dán an [[Dinnseanchas]] "Carn Furbaide"<ref name="CF">Edward Gwynn (eag. & aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/online/T106500D/text010.html "Carn Furbaide"], ''The Metrical Dindshenchas'' Iml. 4, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1906</ref> Eithne ab ea í; sa seanscéal ''[[Anbhás Mhéabha]]'', [[Cloithre]] ba ea í.<ref name="AM">Vernam Hull (eag. & aistr.), [http://www.maryjones.us/ctexts/medb.html "Aided Meidbe: The Violent Death of Medb"], ''Speculum'' iml. 13, eagrán 1, Ean. 1938, ll. 52-61</ref> Is amhlaidh gur thug Eochu roinnt dá iníonacha do Chonchúr mar chleamhnas, mar chúiteamh as bás a athair, an t-iar-ard-rí [[Fachtna Fáthach]], a mharaigh Eochu é sa Chath Leitreach Ruadh.<ref name="CB" /> Sa dán lena nia [[Lughaidh na Riabh Dearg]], maraíodh máthair Fhuarbhaí ag a deirfiúr, [[Méabh]], iarbhean chéile Chonchúir agus banríon le-teacht na g[[Connacht]], agus rugadh a mhac i ndiaidh a báis trí ghearradh Caesarach. ==Sanasaíocht== Sa seanscéal ''[[Cath Boinde]]'', mínítear go bhfuil an t-ainm ''Furbaide'' fréamhaithe ón tSean-Ghaeilge ''(f)urbad'',<ref>[http://dil.ie/24978 furbad, urbad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730115045/http://dil.ie/24978 |date=2019-07-30 }}, ach féach freisin [http://dil.ie/23365 forbba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730075608/http://dil.ie/23365 |date=2019-07-30 }}, ar eDIL</ref> le brí "gearradh" ag lua a bhreith, agus go raibh Diarmaid a cheadainm ar dtús.<ref name="CB" /> Insítear sa [[Dinnseanchas]] gur mhín- agus gheal-chraicneach é Fuarbhaí, le dhá adharc aige ag fás ar a chionn, agus dá bharr a bhua-ainm, ''fear beann''.<ref name="CF" /><ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G106500D/text011.html Carn Furbaidi] ar CELT</ref> Deirtear sa ghluais ''[[Cóir Anmann]]'' go raibh trí adharc – dhá airgid, ceann amháin óir – ar a chlogad aige.<ref name="CA">Whitley Stokes, [http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html "Cóir Anmann"], ''Irische Text mit Wörterbuch'', Dritte Serie, 2 Heft, Leipzig: Verlag Von S. Hirzel, 1897, lch. 288-411</ref> ==''Táin Bó Cuailnge''== {{príomhalt|Táin Bó Cuailnge}} Agus é seacht mbliana déag d'aois, chuaigh sé i mbun comhraic le harm Chonchúir army, sa Chath Gáireach agus Iolgáireach ag deireadh na Tána.<ref name="CF" /><ref name="TBC1">Cecile O'Rahilly, ''Táin Bó Cúailnge Recension 1'', Dublin Institute for Advanced Studies, 1976, ll. 218, 227-228</ref><ref name="TBC2">Cecile O'Rahilly (eag. & aistr.), ''Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1967, lch. 248, 261</ref> Sa seanscéal ''[[Mesca Ulad]]'', ina deirtear gur mhac altrama [[Cú Chulainn|Chú Chulainn]] é, throid sé in éadan na ''h[[Earnaí]]'', ach chomh hálainn a bhí sé mar fhéad siad é a ghoin.<ref name="MU">W. M. Hennessy (eag. & aistr.), ''Mesca Ulad; or, the intoxication of the Ultonians'', Todd Lecture Series, 1889</ref> Tar éis bás Chonchúir, tháinig a mhac [[Cúscraid]] i gcomharbacht air mar rí na nUladh, agus bhronn sé ar a dheartháir Fuarbhaí tailte i dtuaisceart agus i ndeisceart na ''[[Tethbae]]''.<ref>R. I. Best (eag. & aistr.), [http://www.ucd.ie/tlh/header/rib.eriu.8.001.t.header.html "The Battle of Airtech"], ''Ériu 8'', 1916, ll. 170-190</ref> ==''Anbhás Mhéabha''== De réir ''[[Aided Meidbe]]'', bhain sé díoltas as bás a mháthar agus é níos sine. Bhí Méabh tar éis tosú ag snámh i linn ar oileán sa tSionainn, [[Inis Cloithrinn]]. Thomhais Furbaide le rópa an fad ón linn go dtí an anbhann, agus bhí sé ag cleachtadh le crann tabhaill go dtí go raibh sé in ann úill a bhuaileadh ar bharr cuaille ón bhfad sin. An uair eile a chonaic sé Méabh ag snámh, chaith sé an rud ba ghiorra in aice láimhe – giota cáise – uirthi, agus mharaigh sé í leis.<ref name="AM" /> I ndán sa dinnseanchas, deirtear gur mharaigh see máthair Lughaí Riabh Dearg. Chuaigh Lughaidh ar a tír ach mharaigh sé é mar dhíoltas.<ref name="CF" /> ==Uaigh== De réir seanscéil, cuireadh Fuarbhaí Fearbeamn faoi i [[tuama]] ar bharr [[Carn Clainne Aodha]], i dtuaisceart [[Contae an Longfoirt|Longfoirt]], ainmnithe as an dá tuama ar a mhullach.{{sfn|Dobbs|1938|pp=246}} ==Féach freisin== * [[Méabh]] * [[Carn Clainne Aodha]] ==Foinsí== * {{cite journal | title = The Territory and People of Tethba | first = Margaret E. | last = Dobbs | journal = The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland | volume = Seventh Series, Vol. 8, No. 2 | year = 1938 | pages = 241–259 | publisher = Royal Society of Antiquaries of Ireland | jstor = 25510138 | ref = harv }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] 4e6v2h9s01bi7f52zh462gcst99042l Forgall Monach 0 90397 1331479 1246600 2026-11-02T19:31:15Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331479 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], athair [[Eimhear|Eimhire]] ab ea '''Forghall Monach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Forgall Monach'''<ref>[http://dil.ie/32514 monach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801165023/http://dil.ie/32514 |date=2019-08-01 }} ar eDIL; oilte, cleasach, srl.</ref>). Bhíodh cónaí air ag Luglochta Loga (''the gardens of'' [[Lugh]]) i [[Lusca]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]]. Thit laoch na n[[Uladh]] [[Cú Chulainn]] i ngrá lena iníon óg, Eimhear, ach bhí Forgall in aghaidh an chleamhnais, ba chosúil toisc nach raibh Fial, a iníon nóis sine, fós pósta. Thug sé cuairt ar na hUlaidh, faoi bhréagriocht rí [[Gallaigh|na nGallach]]. Mhol sé nárbh mhór do Chú Chulainn súil go h[[Albain]], chun teagasc leis an mbanghaiscíoch [[Scáthach]], ag súil go bhfaighe sé bás sa thriail. Fad is a bhí Cú Chulainn thar lear, thairg sé Eimhear do Lughaidh mac Nóis, rí na [[Mumhan]], ach nuair a chuala sé go raibh Emer i ngrá le Cú Chulainn, dhiúltaigh Lughaidh an cleamhnas. Nuair a tháinig Cú Chulainn ar ais ó Albain, lán oilte, dhiúltaigh Forgall fós dó cleamhnas le hEimhear. Rinne Cú Chulainn ruathar ar dhún Fhorghaill, ag marú ceathrar is fiche, d'fhuadaigh sé Eimhear agus ghoid sé taisce Fhorgaill. Thit Forghall féin óna múir chosanta chun báis. ==Tagairtí== {{reflist}} {{An Rúraíocht}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] 8a7xdpqfffug13i3wztzl14fojjo2mg Léan 0 90404 1331583 1209277 2026-11-03T02:42:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331583 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], saor [[sídhe]] [[Bodb Derg|Bhoibh Dheirg]] ab ea '''Léan''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lén'''<ref>[http://dil.ie/29889 lén] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802134133/http://dil.ie/29889 |date=2019-08-02 }} ar eDIL</ref>) mac Bain Bholgaigh mac Bannaigh.<ref name="dind18">[http://www.ucc.ie/celt/online/T106500C.html Cuid 18] den [[Dinnseanchas]] Bodleian. </ref> Dúradh go raibh cónaí air faoi [[loch]] gar do [[Cill Áirne|Chill Airne]], ainmnithe [[Loch Léin]] as. Insítear sa [[Dinnseanchas]] gurbh é ag Loch Léin a dhéanadh sé soithí geala d'[[Fand|Fhann]] iníon [[Flidais|Fliodhais]].<ref name="dind18"/> [[File:Tiernaboul, Killarney, Co. Kerry, Ireland - geograph.org.uk - 343932.jpg|right|thumb|Radharc ar [[Loch Léin]] sa lár, agus na [[Cruacha Dubha]] sa chúlra]] Gach oíche tar éis na hoíche, deirtear<ref name="dind18"/> go gcaitheadh sé a inneoin uaidh i dtreo cnoic in aice láimhé darb ainm Inneoin na n''Déssi'', agus gurbh iad na ceathanna a théadh ar ár ais ná i ndáiríre seoda ón inneoin.<ref name="dind18"/> ==Sanasaíocht== Is amhrasach é an é gaolta leis an dia [[Romano-Celtic religion|Romano-Celtic]], [[Lenus]]. Cé go bhfuil brí éiginnte ag an ainm, tá an focal Nua-Ghaeilge ''léan'', focail Sean-Ghaeilge ''lén'' agus ''lénaid'', agus focal [[Breatnais]] ''llwyn''<ref>''[http://www.geiriadur.net/index.php?page=ateb&term=llwyn&direction=we&type=all&whichpart=exact llwyn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921023257/http://www.geiriadur.net/index.php?page=ateb&term=llwyn&direction=we&type=all&whichpart=exact |date=2016-09-21 }}'', foclóir [[Breatnais]]e.</ref> 'garrán, tom, tor', ann chun smaointe a spreagadh. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} {{DEFAULTSORT:Len}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] 9evnf9gemu719a5smg6d88edgtbzl0b Enbarr 0 90563 1331405 1269190 2026-11-02T16:31:43Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331405 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], capall le [[Manannán mac Lir]] ab ea '''Enbarr''' nó '''Aonbharr''', a raibh ar a chumas dul ar talamh agus muir araon. Chuir Manannán an capall ar fáil do [[Lugh|Lugh Lámhfhada]]. ==Sanasaíocht== Luaitear bríonna éagsúla leis an ainm. * Tugtar an ghluais "úan tuinde", uan/coipeadh toinne, dó i [[Sanas Cormaic]], miondealaithe mar: ''en''<ref>[http://dil.ie/20037 en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822072726/http://dil.ie/20037 |date=2019-08-22 }} ar eDIL, uisce, cf. eanach</ref> + ''barr''.<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/barr barr 4. (b)] ar teanglann.ie FGB, screamh</ref><ref>O'Donovan tr. (1868), "[https://books.google.com/books?id=HmViAAAAMAAJ&pg=PA66 Enbarr]", ''Sanas Chormaic'', lch. 66.</ref> * "Aon Moing" ag [[Eugene O'Curry|O'Curry]], miondealaithe mar: ''aon'' + ''barr''<ref>[http://dil.ie/5416 1 barr (d)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822072724/http://dil.ie/5416 |date=2019-08-22 }} ar eDIL, cúl gruaige</ref><ref name=ocurry /> * Mheas [[John Rhys]] gurbh í brí an ainm ná "bhí ceann éin aici", agus is amhlaidh gur cheap sé gur láir a bhí inti.<ref name=rhys>{{ cite book | last = Rhys| first = John | author-link = John Rhys | title = Studies in the Arthurian | publisher = Clarendon | year = 1891 | url = https://books.google.com/books?id=hHw6AAAAMAAJ&pg=PA221 | p = 221 }}</ref> * Moltar brí eile fós, "ardcheannas uathúil", ón bhfoirm Nua-Ghaeilge ''aonbharr'', san "ainmneoir"<>focal &rarr; foclóir, ainm &rarr;ainmneoir</ref> le James Mackillop.<ref name=mackillop>{{ cite encyclopedia | last = Mackillop | first = James | title = Énbarr | encyclopedia = Dictionary of Celtic Mythology | publisher = Oxford University Press | year = 1998 | isbn = 0192801201 | p = 182 }}</ref> I measc roinnt litrithe eile tá Énbarr, Aenbharr agus Aonbharr. ==Seanscéal== {{príomhalt|Oidheadh Chlainne Tuireann}} Sa scéal úd, dhiúltaigh Lugh an capall a thabhairt ar iasacht do mhic Tuireann, ag maíomh nárbh fhéidir leis rud a thabhairt ar iasacht a raibh féin ar iasacht. Dá bharr seo ámh, b'éigean dó níos deireanaí an churach féin-stiúradh darbh ainm ''Scuabadh Toinne'' a thabhairt.<ref name=ocurry/><ref name=joyce/> ==Cultúr na ndaoine== Tá Enbarr an sa chluiche físe 2013, ''[[Final Fantasy XIV]]'' ([[w:Final Fantasy XIV|en]]). Is féidir Enbarr a fháil tríd an leibhéal as cuimse ar ''The Whorleater'', mar titim fánach.<ref>{{ cite web | url = https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:NnFbIFGYbRoJ:https://ffxiv.gamerescape.com/wiki/Enbarr+&cd=8&hl=en&ct=clnk&gl=us | teideal = Enbarr – Gamer Escape | website = webcache.googleusercontent.com | language = en-US | access-date = 2018-05-31 }}</ref> ==Tagairtí== {{reflist | refs = <ref name=joyce>{{ cite book | last = Joyce | first = P. W. | author-link = Patrick Weston Joyce | title = The Fate of the Children of Turenn; or, The Quest for the Eric-Fine | work = Old Celtic Romances | year = 1894 | url = https://books.google.com/books?id=c98YAAAAYAAJ&pg=PA37 | pages = 37-95 }}</ref> <ref name=ocurry>{{ cite journal | last = O'Curry | first = Eugene | author-link = Eugene O'Curry | title = (''A'')''oidhe Chloinne Tuireann'' The Fate of the Children of Tuireann | journal = The Atlantis | volume = IV | year = 1863 | url = https://books.google.com/books?id=y5MEAAAAQAAJ&pg=RA1-PA159 | pages=157-240 }}. Meaning of "Aonbarr" glossed on lch. 163 n145.</ref> }} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Scéalta miotaseolaíochta]] trzk3fmhw65s3k8bk4k6ql74dpki28s Glámh dícheann 0 90806 1331511 1269116 2026-11-02T21:30:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331511 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], mallacht nó aoir chumhachtach ab ea '''Glámh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/glámh glámh] ar teanglann.ie FGB, aoir</ref> dícheann''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Glám dícenn'''<ref>[http://dil.ie/25963 1 glám I Abstract (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010084214/http://dil.ie/25963 |date=2019-10-10 }} ar eDIL</ref>), ''anghlod'' as Breatnais. Deirtear go ndéanfaí dochar anama agus coirp don té a d'inseofaí a leithéid leis. ==Bonn dlí== I seandlí na hÉireann, slí chun an lámh in uachtar in aghaidh sinsir a ghabháil ab ea an dán drochíde nó mallacht. Dá mba mícheart de réir dlí an aoir ámh, d'íocfaí go daor. Bhraitheadh déine na breithe ar aicme shóisialta an íospartaigh. ==Miotaseolaíocht== Ba iad [[draoi]]the, [[fáidh|fáithe]] nó [[file|filí]] ba mhó a chruthaíodh an glámh dícheann. De ghnáth, dhéantaí troscadh roimh insint na mallachta. Feictear fosta go mbaineadh iompar áirithe coirp leis an nglámh. I rith [[Cath Maighe Tuireadh]], phreab [[Lugh]] leathchoise timpeall a namhad, chuir a lámh i bhfolach agus chrap a shúil, chun go n-éirí lena mhallacht in éadan na bh[[Fomhóraigh|Fomhórach]]. I réamhscéal an chatha úd, chuir an file ''[[Cridenbél]]'' iachall ar an [[Daghdha]], trí bhagairt aoire, a mhír bhia is fearr a ghéilleadh, ach bhuail [[Áengus]] bob air agus fuair an file bás as ucht a chíocras. Sa seanscéal ''[[Anbhás Chú Chulainn]]'', ''verstümmelt'' [[Méabh]] clann [[Cailitin|Chailitine]] agus mar chúiteamh lig sí iad mallacht chruinn a caitheamh ar [[Cú Chulainn|Chú Chulainn]].<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;504&nbsp;f., 604, 833.</ref> :[...] d'iarr an t-aorthóir ar Chú Chulainn a shleá a chaith chuige, toisc gur thug mic Chailitíne tairngreacht go marófaí rí leis an sleá úd, mura dtabharfaí é le fonn. "Tabhair dom do shleá“ arsa an t-aorthóir "[...] cuirfidh mé mallacht ort, muna dtugann“ Chaith Cú Chulainn an sleá an maslóir isteach le hurchar chomh tréan sin gur maraíodh é le deireadh na sáfaí. Mharaigh a naimhde ámh Cú Chulainn agus a charbadóir [[Lao|Loeg mac Riangabra]] leis an shea úd.<ref>Ingeborg Clarus: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt,'' lch.&nbsp;177&nbsp;f.</ref> I ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', chuir [[Cairbre mac Eithne]] iachall de ghlámh dícheann ar an rí santach [[Breas]], a réim ar na [[Tuatha Dé Danann]] a shéanadh: :Gan bhia go beo sa bhabhla, <br /> :Gan bainne bó le fás an lao, <br /> :Gan adhbha<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/adhbha adhbha], áras, baile, srl.</ref> fhir le titim na hoíche, <br /> :Gan díol dáimhe ''reisse ropsain'' Breasa<br /> :Nár fhille a mhaoin chun Breasa Sa scéal na [[Rúraíocht]]a ''[[Fled Bricrenn|Fleadh Bhricreann]]'', chuir Bricre féin iachall ar a chuairteoirí faoi bhagairt ghláimhe, a tíre a rinne in dhá leath eatarthu, cé gur chomhnaimhde ab ea iad. Sa Rúraíocht, aorthóir ba mhó a rabhthas eagla roimhe in Éirinn ab ea an file [[Athirne|Athirne Áilgeasach]]. Chuir [[Conchúr mac Neasa]], rí na n[[Uladh]], amach é chuig gach cúige na hÉireann chun aighneas a chothú lena ghláimh. D'éirigh leis cogadh a thosú idir na [[Laighin]] agus na hUlaidh, inar mharaigh [[Conall Cearnach]] rí na Laighean, [[Mes Gegra]] (féach ''[[Cath Étair]]''). I scéal eile na Rúraíochta ''[[Longes mac nUislenn]]'', bhain saoi agus buime Dheirdre, [[Leabharcham]], agus [[Deirdre]] féin, feidhm rathúil as an nglámh dícheann. Tá miotas eile ann ina bhfuil ról tábhachtach ag glámh dícheann - féach mar shampla ''Kelten''.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;943&nbsp;f.</ref> ==Dearcadh ársa== Scríobh [[Diodor]] (1 RC) faoin dán drochíde Ceilteach mar a leanas: :Tá filí fonn acu [na Ceiltigh], a nglaoitear baird orthu. Mar thionlacan, bíonn uirlisí cosúil le [[lir]] acu, lena gcanaid aintiúin agus aortha.''<ref>Diodoros von Sizilien: ''Universalgeschichte'', 5ú&nbsp;Leabhar, Cuid 31.</ref> ==Féach freisin== * [[Geis]] * [[Féth fíada]] * [[Imbas forosnai]] * [[Tarbfeis]] ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Ingeborg Clarus]]: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2.&nbsp;Auflage, ISBN 3-491-69109-5. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (= ''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * Bernhard Maier: ''[[Das Sagenbuch der walisischen Kelten|Das Sagenbuch der walisischen Kelten. Die vier Zweige des Mabinogi]]''. Dtv München, April 1999, ISBN 3-423-12628-0. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Glam dicenn}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] <!-- Breatnais In der [[Wales|walisischen]] Erzählung ''[[Pwyll Pendefig Dyfed]]'' („Pwyll, Fürst von Dyfed“), dem „[[Mabinogion|Ersten Zweig des Mabinogi]]“, bedroht König [[Arawn]] von [[Annwn]] seinen Kontrahenten [[Pwyll]] mit ''anghlod'', wenn er ihm nicht Genugtuung für einen Jagdfrevel gibt: :''„Und wenn ich mich auch nicht an dir rächen werde: zwischen mir und Gott“, sprach er, „ich werde dir eine Schande bereiten, die hundert Hirsche wert ist.“''<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten.'' S.&nbsp;10, 119, Anm.&nbsp;10,&nbsp;25f.</ref> Auch [[Kulhwch]] verschafft sich in der walisischen Sage ''[[Culhwch ac Olwen|Mal y kavas Kulhwch Olwen]]'' („Wie Kulhwch Olwen errungen hat“) durch ''anghlod'' (im ''[[Llyfr Gwyn Rhydderch]]'' ''dwyn dy wyneb'', „Diebstahl der Ehre“; im ''[[Llyfr Coch Hergest]]'' ''dwyn dy anghlod'', „Diebstahl durch Schmähung/Schande“) gegen den Torhüter von [[König Arthur]] Zutritt zur Burg:<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten.'' S.&nbsp;119, Anm.&nbsp;10,&nbsp;25f.</ref> :''[...] Und welche der Frauen am Hof schwanger ist, wird eine Fehlgeburt haben und denjenigen von ihnen, die nicht schwanger sind, wird sich der Schoß schmerzlich verkehren, [...]''--> 5c2ji8wmhxli0oak0nruahbhl0fwp2w Imbas forosnai 0 90818 1331542 1209628 2026-11-02T22:42:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331542 wikitext text/x-wiki Bua na [[fáistine]] ab ea '''Imbas forosnai''' a raibh ar a gcumas ag ''[[filid]]'' na [[Éire|hÉireann]] ársa. ==Sanasaíocht== As [[Sean-Ghaeilge]], is é ''Imbas''<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/27294 |teideal=1 imbas, imbus |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424082025/http://dil.ie/27294 |archivedate=2019-04-24 |dátarochtana=2019-10-11}}</ref> go litriúil ná "imm"<ref>[dil.ie/27636 2 imm]</ref> (réamh-mhír threise, an-, mór-, srl.) agus "fios" ("imfhios" nó "iomas" sa Nua-Ghaeilge), le brí mar sin, "mór-eolas", agus dá réir sin "inspioráid" nó tinfeadh, go háirithe an tinfeadh beannaithe fileata a gcreidtí a bhí ar a gcumas ag ''[[file|filí]]'' aislingeacha na hÉireann ársa. Is é brí le ''For-osna''<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/23844 |teideal=for-osna |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424122550/http://dil.ie/23844 |archivedate=2019-04-24 |dátarochtana=2019-10-11}}</ref> ná "soilsithe" nó "a thugann léargas". ==Nós== Déantar cuir síos ar chleachtaí an ''Imbas forosnai'' i ''[[Sanas Cormaic]]'' agus san [[Fiannaíocht|Fhiannaíocht]]. De réir nósanna ársa Ceilteacha, ba í an [[filíocht|fhilíocht]] an príomhbhealach d'fhírinne dhiaga. Déanann téacsanna Gaelacha idirdhealú idir gnáth-fhilíocht, nach mbíodh inti ach bua foghlamtha, agus filíocht spreagtha, a chreidtí gur thíolacadh ó na [[déithe Ceilteacha]] í. Ag cleachtadh an ''Imbas forosnai'', théadh an cleachtóir i mbun díthe céadfaí chun dul i dtámh agus freagra nó tuar a fháil. Tá cleachtadh an ''imbas forosnai'' á ath-bheochan ag [[ath-thógálachas Ceilteacha|ath-thógálaithe Ceilteacha]]. ==Foinsí== * Nora K. Chadwick: ''Imbas forosnai''. In: ''[[Scottish Gaelic Studies]]'', Inneachar 4, 1935, ll.&nbsp;97—135. * James MacKillop. "Imbas forosnai." A Dictionary of Celtic Mythology. 2004. ==Naisc sheachtracha== * [https://web.archive.org/web/20091027141416/http://www.geocities.com/Athens/Delphi/4715/imbasforosnai.html Imbas Forosnai] le Nora Chadwick * [http://www.encyclopedia.com/doc/1O70-imbasforosnai.html Imbas forosnai] le James MacKillop ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] b5vt9l7gujonncz9gexzht652ns4nw9 Geis 0 90820 1331505 1059682 2026-11-02T21:11:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331505 wikitext text/x-wiki Cosc gan chiall is ea '''geis''' nó '''''airmert''''',<ref>[http://dil.ie/2259 airmert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191013094804/http://dil.ie/2259 |date=2019-10-13 }}, bang, geis; ainmbhraithar de [http://dil.ie/3978 ar-berta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191013094802/http://dil.ie/3978 |date=2019-10-13 }}</ref> i gcodarsnacht le reacht réasúnach dlí. As [[Breatnais]], deirtear '''cynnedyf'''. Faightear a leithéid de chosc ar shlí éigin i sagartacht Rómhánach agus Gearmánach, go háirithe ''[[Flamen (Reiligiún)|flamines]]'' na Róimhe.<ref name="Birkhan">Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3, lch.&nbsp;827&nbsp;f.</ref> ==Geasa an chine== Bhíodh dreamanna ar leith faoi gheasa bia: na [[Briotanaigh]], giorria, cearc nó gé;<ref>Caesar, ''De Bello Gallico'', V.&nbsp;12</ref> na [[Albanaigh]] iasc;<ref>Cassius Dio, LXVII&nbsp;12</ref> na [[Galátaigh]], muiceoil;<ref>Pausanias, VII&nbsp;17,&nbsp;10</ref> agus na [[Gaeil]], [[grús]]. ''Den Grabbeigaben nach zu schließen'', níor coinníodh síoraí seasta na geasa seo.<ref name="Birkhan" /> Mar gheis bhia sa bhreis in Éirinn ársa, ní raibh cead dul i gcarbad catha le trí naonna lá tar éis feoil chapaill a ithe.<ref name="Thurneysen">Rudolf Thurneysen: ''Die irische Helden- und Königssage bis zum siebzehnten Jahrhundert.'' Halle 1921, lch.&nbsp;385.</ref> Bhí na hUlaidh faoi gheis gan thar ballaí rua a dhreapadh,<ref name="Thurneysen" /> agus gan a gcarbaid a thiomáint ó thaobh chlé d'[[Eamhain Mhacha]].<ref>Myles Dillon, Nora Kershaw Chadwick: ''Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall''. Kindlers Kulturgeschichte, ISBN 3-89340-058-3, lch.&nbsp;194.</ref> ==Geasa an rí== Ba chóir do rí gan bheith ainimh choirp. De bharr na geise seo, bhí ar [[Nuadha]] a choróin a thabhairt suas, tar éis ar baineadh a lámh de i rith ''[[Cath Maighe Tuireadh]]''. Dá mba éagórach é an rí (''[[gáu flathemon]]'', gó/bréag fhlaithis) nó dá n-inseodh sé bréag, bhainfí mí ádh dá theaghlach go léir, mar shampla, neamhthorthúlacht daoine, ainmhithe agus nádúir.<ref>Myles Dillon, Nora Kershaw Chadwick: ''Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall'', Kindlers Kulturgeschichte, ISBN 3-89340-058-3, ll.&nbsp;170&nbsp;f.</ref> De bharr seo, feictear an ''gáu flathemon'' i leabhair seanghaelaigh dlí faoin nath garbh ''cacc for [[enech]]'' (cac ar oineach/clú).<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;889.</ref> Bhí (Ard-)rí na ''[[Teamhair|Teamhrach]]'' faoi gheis éirí as a leaba roimh éirí na gréine, dul gan stopadh ar an gCéadaoin ar ''Mag Breg'', agus gan dul san oíche trí ''Mag Cuillin''. Bhí rí na [[Laighean]] faoi gheis gan dul a chodladh idir [[Baile Átha Cliath]] agus [[an Dothra]] (craobh-abhainn [[an Life|na Life]]), fanacht naoi lá sa bhliain ar ''Mag Cualann'', dul ar an Luan Montag thar ''Belach Duiblinne'', agus a chuid gruaige a choinneáil in aimhréidh. Bhí rí na g[[Connacht]] faoi gheis gan dul ar an [[Samhain]] go dtí ''[[Ráth Cruachan]]''. Bhí rí na n[[Uladh]] faoi gheis gan feoil na n-ainmhithe le ''Dáire mac Dáire'' a ithe, agus gan uisce na habhann ''Bó Nemid'' a ól i rith an lae ghil.<ref>Myles Dillon, Nora Kershaw Chadwick: ''Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall''. Kindlers Kulturgeschichte, ISBN 3-89340-058-3, lch.&nbsp;195.</ref> Bhí geis ann fosta gan labhairt roimh an rí, agus ó thaobh an rí de, bhí air labhairt ar dtús le triúr [[draoi]]the. ==Geasa an duine== Go minic, ba iad geasa frithráiteacha ba chúis deireadh na laochra Ceilteacha. Ní raibh le déanamh ag namhad ach iachall a chur ar an laoch geis amháin nó geis eile a shásamh, ach ní an dá le chéile. <!-- Breatnais: * In „[[Kulhwch ac Olwen]]“ darf [[Cilydd]] erst wieder heiraten, wenn am Grabe seiner ersten Gattin [[Goleuddydd]] ein Rosenstock mit zwei Trieben gewachsen ist. * In der gleichen Sage darf Cilydds Sohn [[Kulhwch]] wegen einer ''geis'' seiner Stiefmutter nur [[Olwen]] heiraten. * Olwens Vater [[Ysbaddaden]] wird bei der Hochzeit seiner Tochter sterben müssen. * Im [[Mabinogion|„Vierten Zweig des Mabinogi“]] ''[[Math fab Mathonwy]]'' hat der [[Wales|walisische]] König [[Math]] die Jungfrau [[Goewin]] als seine schöne Fußhalterin, denn der König kann nur existieren, ''„[...] wenn er seinen Fuß auf die Spalte setzte, die zwischen den Schenkeln einer Jungfrau klafft.“'' * In derselben Sage wird [[Llew Llaw Gyffes]] von seiner Mutter [[Arianrhod]] mit den ''gessi'' belegt, dass nur sie ihm einen Namen und Waffen geben könne und dass er keine Menschenfrau heiraten dürfe.<ref>Ingeborg Clarus: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2. Auflage, ISBN 3-491-69109-5, S.&nbsp;268.</ref>--> * Bhí [[Conaire Mór]] faoi gheasa gan gach re naoú oíche a chaitheamh laistigh de [[Teamhair|Teamhraigh]]; gan oíche a chaitheamh i dtigh le sorntine ag lonrú amach san oíche agus gurbh fhéidir féachaint isteach ann; gan dul go tigh cailín rua gan triúr rua os a chomhair; srl.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3, lch.&nbsp;878. (Sách ait í gheis an chailín rua!)</ref> * Bhí dhá gheis ag [[Cú Chulainn]], gan feoil chú a ithe, ach fosta gan bhéile tairgthe a dhiúltú (féach auch ''[[Anbhás Chú Chulainn]]''). * Bhí geasa ar mhac Chú Chulainn, [[Connla]] gan bheith caite ón mbóthar ag éinne, a ainm ariamh a insint d'éinne, agus comhraic aonair ariamh a dhiúltú (féach fosta ''[[Anbhás Aonmhic Aoife]]''). * Bhí geis ar [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mac Cumhaill]] '' gan fia rua a sheilg nó a ithe. * Bhí geis ar [[Fergus mac Róich|Fhearghas mac Róich]] gan leann tairgthe a dhiúltú * Bhí geis ar [[Fearghas mac Léite|Fhearghas mac Léite]] gan tumadh i [[Loch Rudraige]] isteach (féach fosta ''[[Echtra Fergusa maic Léti]]''). * Bhí ''Fothad Canainne'' faoi gheis go raibh cinn triúir naimhde cloíte aige ag ól leanna. * Bhí ''Caier mac Guthair'', rí na g[[Connacht]], faoi gheis scian áirithe a bheith aige i gcónaí. * Bhí [[Conall Cearnach]] faoi gheis fanacht ag áth ''durchquerten'' go dtí go raibh an t-uisce glan arís * Bhí ''[[Cormac Cond Longas]]'' faoi gheis gan chuing déanta as adhmaid fuinseoige a ''überfahren'', nó fuaim chláirsí áirithe a chloisteáil. * Bhí tiarna talún na nUladh [[Blaí Briugu]] faoi gheis luí le gach bean ar fhan leis thar oíche gan a fear féin .<ref name="Birkhan" /> ==Féach fosta== * [[Glámh dícheann]] * ''[[Féth fíada]]'' * ''[[Imbas forosnai]]'' * [[Tarbhfheis]] * [[An Gheis]], [[gearrscéal]] le [[Máirtín Ó Cadhain]]. ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * Myles Dillon, [[Nora Kershaw Chadwick]]: ''Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall''. Kindlers Kulturgeschichte, ISBN 3-89340-058-3. * [[Ingeborg Clarus]]: ''Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2.&nbsp;Auflage, ISBN 3-491-69109-5. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] sb5y4im40up5z740f9iambn3eku8fbo Féth fíada 0 90821 1331489 1306015 2026-11-02T20:13:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331489 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], ceo draíochta ba ea '''Féth fíada''',<ref>féach [http://dil.ie/21819 1 féth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190704122926/http://dil.ie/21819 |date=2019-07-04 }} ar eDIL</ref> a raibh ar chumas na [[Tuatha Dé Danann]] é a mhúscailt, chun iad a dhéanamh dofheicthe. ==Seanscéal== I [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], deirtear i sliocht amháin gur tháinig na Tuatha Dé Danann go hÉirinn "gan bháid gan soithí, i néalta ceo". I sliocht ina dhiaidh ámh, moltar míniú réasúnach, gur tháinig na Tuatha Dé go hÉirinn ó thar lear, agus dhóigh siad a gcuid bád tar éis tagtha i dtír. Ba é de bharr deatach na mbád ag dó go ndúradh gur tháinig siad i néalta ceo".<ref>Macalister, ¶321,322,327</ref> Ag iarraidh teacht [[Clann Mhíle|Chlainne Mhíle]] a chosc le cabhair ó ''féth fíada'', chloígh ''[[Amergin Glúingel]]'' iad lena amhrán.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3, lch.&nbsp;946&nbsp;f.</ref> Faightear sampla den cheo draíochta in ''[[Altram Tige Dá Medar]]''. Sannann [[Manannán mac Lir]] [[Aos Sí|Sidhe]] le gach ball desna Tuatha Dé, agus músclaíonn sé an ''féth fíada'' chun iad a cheilt ó dhaoine daonna.<ref>{{Harvnb|Dobbs|1929}}, Altrom Tighe Da Medar, "in Feth Fiadha", lch. 192</ref><ref>{{Harvnb|Mackillop|1998}}</ref> Sa [[Rúraíocht]], faightear a leithéid de cheo draíochta sa scéal ''[[Fleadh Bhricreann]]''.<ref>{{Harvnb|Henderson|1899}}, FB §39 (lch. 48)</ref> <!--''In der Kriegervereinigung ''[[Fianna]]'' wurde ebenfalls die Verwandlung der Männer in Rotwild praktiziert. Darüber und über die Verwandlung in Werwölfe ist ein Bericht in einer Handschrift aus dem 9.&nbsp;Jahrhundert, aufgefunden im [[Stift St. Paul im Lavanttal]] ([[Kärnten]], Österreich), erhalten geblieben.<ref>Chr. Vielle: ''The Oldest narrative Attestations of a Celtic Mythical an Traditional Cycle.'' 1994, lch.&nbsp;224.</ref>--> ==Naomh Pádraig== Cuireadh in am trátha an cheo draíochta i leith na naomh Críostaí.<ref>{{Harvnb|Mackillop|1998}}</ref> Faightear tagairt don ''féth fíada'' i [[Lúireach Phádraig|Lúireach Phádraig]], léirithe le [[Naomh Pádraig]] féin. I dteannta leis an lúireach fhileata, tá míniú próis faoina bunús. Agu an toil aige bac a chuir ar an naomh agus a bhuíon teacht go [[Teamhair|Teamhraigh]] chun an creideamh a scaipeadh, chuir an t-Ard Rí ''[[Lóegaire mac Néill|Laoghaire mac Néill]]'' feadhain amach chun iad a aimsiú agus a ghabháil. Ach d'aithris Pádraig an lúireach seo, a chuir in iúl dá dtóraithe gurbh fhianna nó oisíní iad.<ref>{{cite book | title = Thesaurus Palaeohibernicus | url = https://books.google.com/?id=_jI9AAAAIAAJ&pg=PA354&dq=Patraicc+dorone+in+nimmunsa#v=onepage&q=Patraicc%20dorone%20in%20nimmunsa&f=false | publisher = CUP Archive | date = 1901 | first = John | last = Strachan }}</ref> Tugadh an teideal ''Fáeth Fiada'' don lúireach, le brí "glao fia" a deirtear, cé gur soiléir é go bhfuil an nath fréamhaithe ó ''féth fíada''. De réir Stokes agus Strachan, is mílitriú é ''fáeth fiada'' de ''fóid fiada'', truaillithe a thuilleadh fós mar ''feth fia'' i [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], 345<sup>b</sup> 26.<ref>{{Harvnb|Stokes|Strachan|1901}}, iml. 2, lch. xl (réamhrá)</ref><ref>féach fosta [http://dil.ie/21819 1 féth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190704122926/http://dil.ie/21819 |date=2019-07-04 }} ar eDIL: ''"The name fáeth fiada ... given to the hymn composed by St. Patrick ... is prob. the same expression"''.</ref> ==Féach freisin== * [[Geis]] * [[Glám dícenn]] * [[Imbas forosnai]] * [[Tarbfeis]] * [[Baile in Scáil]] ==Foinsí== * {{ cite book | last = Mackillop | first = James | year = 1998 | title = Dictionary of Celtic Mythology | url = https://archive.org/details/dictionaryofcelt0000mack | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-280120-1 }} * {{ cite book | last = Dobbs | first = Margaret E. | year = 1929 | title = Altrom Tighi da Meadar (The Fosterage of the House of Two Goblets) | journal = Zeitschrift für celtische Philologie | volume = 18 | pages = 187–230 | url = https://books.google.com/books?id=EFIpAQAAIAAJ | format = snippet }} (eag. & aistr.) [http://www.maryjones.us/ctexts/fosterage.html (CLC, Branda)] * {{ cite book | last = Stokes | first = Whitley | last2 = Strachan | first2 = John | year = 1901 | title= Patrick's Hymn | work = Thesaurus Palaeohibernicus | volume = 2 | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | url = https://books.google.com/?id=1BNgAAAAMAAJ&pg=PA354|format=google}}; [https://books.google.com/books?hl=ja&id=1BNgAAAAMAAJ&pg=PR40 Introduction, lch. xl] * {{ cite book | last = Henderson | first = George | year = 1899 | title = Fled Bricrend: the Feast of Bricriu | place = Londain | publisher = David Nutt | url=https://books.google.com/books?id=OWEMAAAAIAAJ&pg=PA48|format=google }} * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Feth fiada}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] cl7x6g12k0xw7vqjsdj3jnyknzgu25i Esnada Tige Buchet 0 90868 1331417 1313902 2026-11-02T17:11:15Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331417 wikitext text/x-wiki Seanscéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]] is ea '''Amhráin Theach ''Buchet''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Esnada<ref>[http://dil.ie/20536 esnad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415180501/http://dil.ie/20536 |date=2021-04-15 }}, fuaim cheoil, srl., ar eDIL</ref> Tige Buchet'''). Téann an scéal siar go dtí an 10ú&nbsp;haois. Caomhnaítear leaganacha éagsúla sa [[Leabhar Laighneach]] agus i [[Leabhar Buí Leacáin]], i measc eile. Tugann an teideal le fios gur féidir sa deireadh canadh agus ceiliúradh arís i dtigh ''Buchet'. == Achoimre == Ba iníon altrama í Eithne ''Taebfota''<ref>[http://dil.ie/39454 taeb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210105005629/http://dil.ie/39454 |date=2021-01-05 }} ar eDIL; taobhfhada, ard</ref> iníon [[Cathair Mór|Cathrach Mhóir]] de [[Brughaidh|Bhrughaidh]] na [[Laighean]] darbh ainm Buichead. Bhí tréad mór bólachta ag Buichead, ach chuir beirt deartháireacha déag Eithne a flaithiúlacht chun tairbhe dóibh féin chomh follasach gan náire sin, nár fágadh dó ach amháin agus seacht mbó. Ní raibh ar a chumas do Chathair Mór, éirithe sean agus lag, slacht a choimeád ar a mhic nó Buchet a chúiteamh dá chailleadh. De bharr seo, bhí ar Bhuichead dul lena chlann chuig bothán beag sa choill gar do [[Ceanannas|Cheanannas]], [[Contae na Mí]]. Chuaigh Eithne, náire uirthi faoina dheartháireacha, i dteannta leis ann. Sular tháinig [[Cormac mac Airt]] i gcoróin, chás sé ar Eithne álainn, agus thoirchigh agus phós sé í. Agus é ina rí, thug sé a saibhreas ar ais dó mhuintir Bhuichid.<ref>Myles Dillon (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/buchet.html ''The Melody of the House of Buchet]'' in Celtic Literature Collective.</ref> [[Cairbre Lifechair]] ab ea leanbh an chaidreamh seo. I leagan eile den scéal, phós Eithne comharba Chathrach Mhóir, [[Conn Cétchathach|Conn Céadchathach]].<ref>[http://www.maryjones.us/ctexts/art.html ''The Adventures of Art son of Conn]'' in Celtic Literature Collective.</ref> ==Foinsí== * James MacKillop: '' A Dictionary of Celtic Mythology''. Oxford University Press, Oxford 2004, ISBN 0198609671, ll.&nbsp;193&nbsp;ff. ({{ Google book | BuchID = U-O0wzFcu2gC | Seite = 193 | Hervorhebung = Esnada+Tige+Buchet }}). * Robert Welch, Bruce Stewart: ''The Oxford companion to Irish literature''. Oxford University Press, Oxford 1996, ISBN 0198661584, lch.&nbsp;176. ({{ Google Buch | BuchID = vDsAaXKLGvYC | Seite = PA176 | Linktext = Volltext/Vorschau | Hervorhebung = Esnada Tige Buchet }}). == Naisc sheachtracha == * [https://codecs.vanhamel.nl/Esnada_tige_Buchet Esnada tige Buchet] ar CODECS * [https://iso.ucc.ie/Esnada-tige/Esnada-tige-index.html Esnada Tige Buchet] ar ''Irish Sagas Online'' ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] rnta76y272eqljelnlvly8e7teg21wm De chophur in dá muccida 0 90978 1331340 1269085 2026-11-02T13:22:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331340 wikitext text/x-wiki Sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], réamhscéal den ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' is ea '''De sheachrán an dá mhuicí''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''De chophur in dá muccida'''). Caomhnaítear dhá leagan éagsúla, ceann amháin sa ''[[Leabhar Laighneach]]'', ceann eile in [[Egerton LS 1782]] den 16ú&nbsp;haois. Measann scoláirí liteartha ámh go raibh leaganacha eile ann nach maireann, toisc is amhlaidh gur tiomsú é leagan amháin atá ar marthain, agus lena chois sin tagairtí atá le fáil sa scéal ''[[Toghail Brú Dá Dearga|Togail Bruidne Da Derga]]''. ==Achoimre== Tréadaí muice de rí sidhe na [[Connacht]] agus na [[Mumhan]] ba ea ''Friuch''<ref>[http://dil.ie/24573 friuch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423162154/http://dil.ie/24573 |date=2019-04-23 }} ar eDIL</ref> agus ''Rucht''.<ref>[http://dil.ie/35678 ? 3 rucht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423162157/http://dil.ie/35678 |date=2019-04-23 }} ar eDIL</ref> De bharr achrann dearcáin eatarthu, chuaigh siad i mbun chomhrac iolchruthach aonair. D'athraigh stad féin ó riocht go riocht ina n-éin (''Ingen'' agus ''Ette''), ollphéisteanna mara (''Bled'' agus ''Blod''), fianna, gaiscí (''Scáth'' agus ''Sciath''), taibhsí, dragain agus cruimheanna nó péisteanna uisce (''Cruinniuc'' agus ''Tuinniuc''). Sa ríocht deireanach seo, shlog dhá bhó ag ól iad. D'éirigh na ba torrach agus thug dhá ghamhain tairbh ar an saol, a d'fhás ina dtairbh is cáiliúla na [[Éire|hÉireann]]. Ba iad na tairbh seo, [[Donn Cuailnge]] na n[[Uladh]] agus [[Fionnbheannach]] na g[[Connacht]], cúis an achrainn idir an dá chúige.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;870.</ref> Ag deireadh an scéil, thóg an tréadaí ''Friuch'' ainm a chéile comhraic, ''Rucht'', agus thóg dhream an t-ainm ''Runce''. Ní mínítear sa scéal cúis na malairte seo.<ref>Sylvia & Paul F. Botheroyd: ''Lexikon der keltischen Mythologie,'' ll.&nbsp;130, 282&nbsp;ff.</ref> ==Sanasaíocht== Rinne Christine Dröge iarracht nasc a fháil idir an fhocal neamhfhianaithe ''chophur'' agus an téarma [[Sanscrait]]e ''saṃsāra'' („seal brónach [na n-athshaoluithe]“).<ref>Christine Dröge: ''Ein irischer saṃsāra? Betrachtungen zur Frage der „keltischen Seelenwanderungslehre“.'' In: ''Zeitschrift für celtische Philologie.'' Eag.&nbsp;39, 1982, {{ISSN|0084-5302}}, lch.&nbsp;261&nbsp;ff.</ref> Ní ghlactar leis an smaoineamh seo ámh d'ath-ionchollú Ceilteach ag [[Léann Ceilteach|Ceiltígh]] eile.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' ll.&nbsp;914&nbsp;ff.</ref> Maidir le seo, féach fosta [[Tuan mac Cairill]] agus [[Fintán mac Bóchra]]. ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Sylvia Botheroyd|Sylvia]] & Paul F. Botheroyd: ''Lexikon der keltischen Mythologie.'' Tosa Verlag, Wien 2004. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. ==Féach freisin== * [[Donn Cuailnge]] * [[Fionnbheannach]] * [[Toghail Brú Dá Dearga]] ==Naisc sheachtracha== * Gearóid Mac Eoin, ''Deutsche, Kelten und Iren: 150 Jahre deutsche Keltologie'', Buske Verlag, 1990, ll.&nbsp;171&nbsp;ff. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:De Chophur In Da Muccida}} [[Catagóir:Scéalta na Rúraíochta]] t1nkaivzty0t5b25791thogk0gpgwcy Ollamh Éireann 0 90998 1331630 1313967 2026-11-03T07:25:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331630 wikitext text/x-wiki Ba theideal gairme d'Ard-[[filid|fhile]] na n[[Gael]] ab ea '''Ollamh Éireann''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ollam<ref>[http://dil.ie/33808 ollam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031185522/http://dil.ie/33808 |date=2019-10-31 }} ar eDIL</ref> Érenn'''). ==Cúlra== [[Filid|File]] nó [[bard]] na litríochta nó na staire ab ea ''ollam'' ('is mó' go litriúil). Bhíodh a ollamh féin ag gach taoiseach nó [[tuath]]. Bhíodh ard-ollamh i ngach cúige, mar shampla, cúige na n[[Uladh]], ar comhchéim shóisialta le rí na cúige. Thar ollaimh na gcúigí, bhíodh Ard-Ollamh (''Rí-Ollam'', ''Rí-Eigeas'', ''Príméces'') nó "Ollamh Éireann" i réim, ó am go chéile ar a laghad. De ghnáth taobh istigh de ríocht Éireann, thagadh an [[Rí]] agus an tArd-Ollamh don ríocht go léir as tuath ar leith, an ceann is cumhachtaí. I gcúige [[Uladh]], bhítí in iomaíocht go dian le haghaidh na hard-chumhachta, agus ó am go céile malartaithe idir na sleachta iomaíocha clanna iomaíocha, ''[[Dál Fiatach]]'' agus ''[[Dál nAraidi]]''. == Stádas sóisialta == B'ionann stádas sóisialta an Ollaimh Éireann agus an [[Ard-Rí na hÉireann|tArd-Rí]], agus bhí aige féin a phálás agus lucht coimhdeachta, de ghnáth 30 ollamh i dteannta lena ngiollaí. De réir na dlíthe sómhara, bhí cead aige é féin a ghléasadh le héadaí sé-dhathach, maraon leis an rí. Choinnítí craobh óir thar chionn an ollaimh; bhíodh craobh airgid ag an [[ánradh]], agus craobhacha cré-umha ag na filí eile. Is léir gur leath-oidhreachtúil é an gairm, óir go ndeirtear i ''[[Uraicecht na Ríar]]'' ("Bunleabhar na gCoiníollacha", eag. Liam Breatnach, DIAS 1987) nach féidir ollamh a dhéanamh de dhuine acu amháin gurbh fhilí a ghealfhine (is é sin, dá mba fhilí iad a athair agus a sheanathair). Ar dtús, ceapadh an an t-ollamh ag an rí, ach faoin 6ú haois, thoghtaí é ag na hollaimh eile. ==Seanscéalta== Sa scéal de chuid na [[Rúraíocht]]a, "[[Immacallam in dá Thuarad]]"<ref name="danann">{{ cite web | url=http://www.danann.org/library/gael/sages.html | teideal = BlueDomino | publisher = danann.org| accessdate = 29 May 2015 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150530001733/http://www.danann.org/library/gael/sages.html | archivedate = 30 May 2015 | df = dmy-all }}</ref> faightear tuairim is caint uaillmhianach an Ard-Ollaimh. I scéal eile, "[[Tromdámh Guaire]]"<ref name="ucc">{{ cite web | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G301041 | teideal = Tromdámh Guaire| publisher = ucc.ie| accessdate = 29 May 2015 }}</ref> nó "Imtheacht na Tromdhaimhe",<ref name="google">{{ cite book | title = The Proceedings of the Great Bardic Institution | author = Connellan, T. | date = 1860 | publisher = O'Daly | url = https://books.google.co.uk/books?id=30sAAAAAcAAJ | accessdate = 29 May 2015 }}</ref> tugtar cur síos glé ar an Ard-Ollamh i dteannta lena lucht coimhdeachta i mbun cuairt a thabhairt ar thaoisigh na dtuath. I [[Leabhar Gabhála na hÉireann]], insítear scéal faoi [[Ollom Fódla|Ollamh Fodhla]]<!--: :''"Ollamh Fodhla, fierce in valour, Marked out the Scholar's Rampart, The first mighty king with grace, Who convened the [[Festival of Tara]]. Fifty years, it was tuneful fame, was he in the [[Ard-Rí na hÉireann]] so that from him, with lucky freedom, Ulaidh received its name. He died a natural death within its capital."''--><ref name="CommissionFirbis1932">{{ cite book | author1 = Irish Manuscripts Commission | author2 = Duald Mac Firbis | title = Genealogical tracts, lch. 6 | url = https://books.google.com/books?id=dvkIAQAAIAAJ | accessdate= 28 November 2012 | year = 1932 | publisher = Stationery Office }}</ref> ==Dualgais agus táillí== De réir nóis ársa, b'éigean do ríthe agus taoisigh bia agus síntiúis a thabhairt do bhuíonta fáin na n-ollamh, de ghnáth 30 ann, rud a bhíodh ina eire mór orthu. Dá ndiúltóidís, d'aorfaí iad. Gaireadh [[Tionól Droma Ceat]] c. A.D. 575 chun dlíthe nua a chur i bhfeidhm um na n-ollamh a smachtú. Deirtear i bh[[Foras Feasa ar Éirinn]] le [[Seathrún Céitinn]] go ndéana Naomh [[Colm Cille]] idirghabháil ar a son.<!-- mar a leanas: :''"'I do not wish to keep the filí,' said the king, 'so unjust are their demands and so numerous are they. For there are usually thirty in the train of an ollamh, and fifteen in that of an anroth, and so on for the other grades of the filé down to the lowest.' Each of them used to have a separate train of attendants according to his degree, so that nearly the third of the men of Ireland followed the bardic profession. Columcille said to the king that it was right to set aside many of the filés, as they were so numerous. But he advised him to maintain a filé as his own chief ollamh after the example of the kings who went before him, and that each provincial king should have an ollamh, and, moreover, that each lord of a cantred or district in Ireland should have an ollamh, and Columcille proposed this plan and Aodh assented to it; From this regulation, which was made by [[Áed mac Ainmuirech|Aodh, son of Ainmire]], and Columcille, it followed that the king of Ireland and every provincial king and every lord of a cantred had a special ollamh, and that each of these ollamhs had free land from his own lord, and, moreover, the lands and worldly possessions of each of these ollamhs enjoyed general exemption and sanctuary from the men of Ireland. It was also ordained that a common estate should be set apart for the ollamhs where they could give public instruction after the manner of a University, such as Raith Cheannait and Masruidhe Mhuighe Sleacht, in Breithfne, where they gave free instruction in the sciences to the men of Ireland, as many as desired to become learned in seanchus and in the other sciences that were in vogue in Ireland at that time. The ardollamh of Ireland at that time was Eochaidh Eigeas, son of Oilill, son of Earc, and it was he who was called Dallan Forgaill, and he sent out ollamhs and set them over the provinces of Ireland, namely, Aodh Eigeas over the district of Breagh and over Meath, Urmhaol chief eigeas over the two provinces of Munster, Sanchan, son of Cuairfheartach, over the province of Connaught, and Fear Firb, son of Muireadhach, son of Mongan, in the ollamhship of Ulster; and, moreover, an ollamh in every cantred in Ireland under these high ollamhs, and they were to have free land from their territorial chiefs, as well as sanctuary, as we have said; and each of them was to get certain rewards for their poems and compositions."''--> == PríomhOllúna == === Ré réamhstairiúil === * [[Amergin Glúingel]] * [[Lugh]] Lámhfhada * [[Adnae mac Uthidir]], c. 1d aois A.D. === Luathmheánaois === * [[Torna Éices]], beo. c. 400 * [[Dubhthach moccu Lughair]], c. 432 (féach an [[Seanchas Mór]]) * [[Dallán Forgaill]], bás 598 * [[Senchán Torpéist]], PríomhOllamh 598 - 647 * [[Máel Muire Othna]], bás 887 * [[Flann mac Lonáin]], 896 * [[Torpaid mac Taicthich]], bás 913 * [[Óengus mac Óengusa]], bás 930 * [[Bard Boinne]], bás 931 * [[Uallach ingen Muinecháin]], bás 934 * [[Cormacán Éigeas]], bás 946 * [[Cinaedh Ua hArtagáin]], bás 975 * [[Eochaidh Ua Floinn]], bás 984 * [[Urard mac Coise]], bás 990 === Meánaois === * [[Clothna mac Aenghusa]], bás 1008 * [[Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag]], bás 1015 * [[Cúán úa Lothcháin]], bás 1024 * [[Cú Mara mac Maic Liac]], bás 1030 * [[Mac Beathaidh mac Ainmire]], bás 1041 * [[Ceaunfaeladh ua Cuill]], bás 1048 * [[Flaithem mac Maele Gaimrid]], bás 1058 * [[Cellach úa Rúanada]], bás 1079 * [[Mael Isa ua Máilgiric]], bás 1088 * [[Cú Collchaille Ua Baígilláin]], bás [[1119]] * [[Cú Connacht Ua Dálaigh]], bás [[1139]] * [[Gillamaire Ua Conallta]], bás [[1166]] * [[Tadhg Ua Dálaigh]], bás [[1181]] * [[Máel Íosa Ua Dálaigh]], bás [[1185]] === Meánaois dhéanach === * [[Giolla Ernain Ó Martain]], bás 1218 * [[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]], bás 1387 * [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]], bás 1405 * [[Sean mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]], bás 1490 * Páidín Ó Maol Chonaire, bás 1506 * Seán mac Torna Ó Maol Chonaire, beo lár na 16ú haoise. ==Féach freisin== * ''[[Filid]]'' * [[Ánradh]] * ''[[Immacallam in dá Thuarad]]'' * ''[[Tromdámh Guaire]]'' * ''[[Uraicecht na Ríar]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ollamh Erenn}} [[Catagóir:Litríocht na hÉireann]] c1x78tehhicddx13um80ietrghg3krh Fír flathemon 0 90999 1331493 1266073 2026-11-02T20:24:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331493 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael|miotaseolaíocht]] agus [[ seanchas]] na nGael, dualgas an tiarna ba ea '''Fíor flatha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fír flathemon''') i gcónaí breithiúnais go cóir cothrom a fheidhmiú. Ba é '''gáu<ref>[http://dil.ie/25465 gáu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101205640/http://dil.ie/25465 |date=2019-11-01 }} ar eDIL, gó, bréag, eiteach</ref> flathemon''' (Gó fhlatha) a mhalairt. Tá nósanna mar an gcéanna le fáil san [[An India|India]] (''ṛta, [[dharma]]''), sa [[An Ghréig|Ghréig]] (''[[dikē]]'') agus san [[An Éigipt|Éigipt]] (''[[maat]]''). ==''Fír flathemon''== Ba [[geis|gheis]] é dualgas seo an tiarna i leith a mhuintire, ar ceann de na cúram is tábhachtaí an rí, agus ar seo a bhraití rath agus ádh a ríochta. Léirítear suáilce seo an rí in ''[[Audacht Morainn]]'' (Uacht Mhorainn). Le taobh oideachas a mhic altrama, an rí ''Feradach Find Fechtnach'', cuireann an breitheamh seanscéalach Morann sraith de fíorcha flatha i láthair dó. Cé gurbh amhlaidh gur scríobhadh an scéal gaoise seo sa 7ú nó 8ú haois, creidtear go raibh na smaointe le fáil ann in iúl i ré réamhChríostaí na gCeilteach. ==''Gáu flathemon''== Ba é an ghó flatha ba chúis mí-ádh rí agus a mhuintire, agus dá bharr d'fhéadfaí an rí a chur as a choróin nó fiú chun báis. ''Diese Ungerechtigkeit in der Herrschaft eines Königs wurde mit dem groben mallacht ghránna ''cacc for [[Lóg n-enech|enech]]'' (cac ar oineach) benannt. Sa saothar anaithnid ''[[De duodecim abusivis saeculi]]'' (De dhá mhíchleachtadh déag an domhain), luaitear a leithéid fán teideal ''rex iniquus'' (rí éagórach). Tá roinnt samplaí le fáil sna seanscéalta. In ''[[Cath Maige Mucrama]]'', thug [[Lugaid mac Con]] breith bhréagach ar thaobh a mhná chéile. In ''[[Toghail Brú Dá Dearga]]'', níor chuir [[Conaire Mór]] a ladar isteach in aghaidh a leas-deartháireacha coiriúla. Sháraigh [[Conn Céadchathach]] a gheis, nuair a phós sé [[Bé Chuma]] agus dhíbir a mhac [[Art mac Coinn|Art]] le bliain as an ríchathair, [[Teamhair]]. ==Féach freisin== * ''[[Aithech fortha]]'' * ''[[Críth Gablach]]'' * ''[[Lóg n-enech]]'' ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3, lch.&nbsp;889. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, lch.&nbsp;129. * [[Wolfgang Meid]]: ''Die Kelten.'' [[Reclams Universal-Bibliothek]], Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3, ll.&nbsp;100, 110&nbsp;ff. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fir flathemon}} [[Catagóir:Seanchas]] hijovq2qm4lth47phkqh9ejpp787eo9 Lóg n-enech 0 91000 1331585 1285744 2026-11-03T02:49:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331585 wikitext text/x-wiki Coincheap i seandlí na nGael is ea '''Luach Oinigh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Lóg n-enech'''<ref>[http://dil.ie/30495 lóg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031171024/http://dil.ie/30495 |date=2019-10-31 }} ar eDIL, luach</ref><ref>[http://dil.ie/20066 1 enech, ainech, II (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012215356/http://dil.ie/20066 |date=2019-10-12 }} ar eDIL, oineach, clú, cáil, mórgacht</ref>). 'Aghaidh' is ea bunbhrí an fhocail ''enech'', agus d'aistriú brí, is amhlaidh toisc go bhfeictear mothúcháin an duine ina aghaidh, clú nó cáil. As Breatnais, deirtear ''wynebwerth'' (comhainmfhocal ''wyneb'', aghaidh agus ''gwerth'', luach). ==Luach na Cáile== Faoi ''lóg n-enech'', bhíodh áit an duine, idir sóisialta agus dleathach, faoi ráthaíocht. I gcás masla nó ionsaí coirp, thugtaí cúiteamh don íospartach ag brath ar a stádas. Bhronntaí an luach ach ar fhir shaora, 'sé sin, baill an fhlaithis, san áireamh tiarnaí, [[draoi]]the, ''[[vates]]'', [[filid]], lianna, staraithe, gaibhne, ceardaithe carbad agus dlíodóirí, na h[[Aos Dána]], chomh maith leis na [[Aithech fortha|haithigh]] agus na húinéirí talún.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;991.</ref> I gcás ionsaí ar bhean, d'fhaigheadh a fear céile an cúiteamh, agus i gcás ar sheirfeach, d'fhaigheadh a mháistir é.<ref>Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'', lch.&nbsp;91.</ref> Eisceacht ab ea an luach ar chóir d'adhaltrach a thabhairt don chéad bhean (''céad-mhuintir'' nó ''príomh-bhean'') mar thoradh an masla déanta a di, de bharr an dara pósadh.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;1031.</ref> Ba í an chumhall an té is luachmhaire in Éirinn agus sa Bhreatain Bheag, b'fhiú ar séad deich mbó, cúig chapall nó oder carbad<!--, '' bemaß man auch den Ehrenpreis von Standespersonen danach-->. De réir an dlí ''[[Críth Gablach]]'' (ceannach gabhlach), chaithfear ceathrar cumhal déag a thabhairt mar chúiteamh ar ionsaí ar rí cúige.<ref>Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'', ll.&nbsp;111&nbsp;ff.</ref><ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;989.</ref><ref>Wolfgang Meid: ''Die Kelten,'' ll.&nbsp;106&nbsp;ff.</ref> ==Mallacht== Óir gur [[geis|gheis]] é dea-bhreitheamh (''[[fír flathemon]]'') an rí, thugtaí ar dhroch-bhreitheamh (''gáu flathemon'') sa seandlí an mhallacht ''cacc for enech'' (cac ar oineach, ar d'aghaidh/cháil).<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;889.</ref> ==Féach freisin== * [[Cú glas]] ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * [[Wolfgang Meid]]: ''Die Kelten.'' [[Reclams Universal-Bibliothek]], Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Log n-enech}} [[Catagóir:Seanchas]] i4y50ittzohdd96q7ohbed7jo2v0fpc Filid 0 91037 1331459 1312756 2026-11-02T18:18:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331459 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Ball de scothaicme filí in Éirinn agus in Albain go dtí c. an 16ú haois ba ea '''''fili'''''<ref>[http://dil.ie/22070 fili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191108072808/http://dil.ie/22070 |date=2019-11-08 }} ar eDIL</ref> (iolra ''filid'', Nua-Ghaeilge file, filí). Bhíodh stádas ard ag na ''filid'' i saol na gCeilteach agus bhídís ina sagairt i dteannta leis na [[draoi]]the agus ''[[fáith]]e''. Ar dtús, is amhlaidh gurbh idir ''[[breithem]]'' agus [[seanchaí]] é an ''fili'', ach de réir a chéile, scar na róil as a chéile. Ar aicme níos ísle ab ea file de chineál eile, [[bard]].<ref>[[Eleanor Hull]]</ref> Oidhreachta ba ea an ghairm, ach bhítí in ann dul ar taistil as a d[[tuath]] féin.<ref name="BM">Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'', lch.&nbsp;125.</ref> ==Sanasaíocht== Creidtear go bhfuil an focal 'file' fréamhaithe ón b[[Prótai-Cheiltis]] ''*widluios'', le brí '[[fáidh]]'. Aithnítear an focal ar inscríbhinn Ghallach ó Larzac mar "uidluias" (baininscneach, ginideach iolra). Fréamhaítear é ar deireadh ón bhriathar ''*widlu-'', "feic". Molann seo go raibh na ''fili'' ina bhfáithe fileata, a thugadh tuartha i bhfoirm dán nó tomhas, seachas filí amháin. Fréamhaítear na focail nua-aimseartha Gaelacha ón bhfocal Sean-Ghaeilge ''fili'': * [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]]: '''file''', '''filí''' * [[Gaeilge na hAlban]]: '''filidh''', '''filidhean''' * [[Gaeilge Mhanann]]: '''feelee''' ==Oiliúint agus tascanna== Sna sean-nósanna, bhíodh suas go seacht aicme ''fili'' ann, tuilte de réir chaighdeáin eolais. Ba é an t-''[[Ollamh Éireann|ollam]]'' an file is tábhachtaí, agus ina dhiaidh ''fili'', [[ánradh]], [[clí]] agus [[cana]].<ref name="BM" /> Sa scéal ''[[Immacallam in dá Thuarad]]'', insítear faoin gcomórtas idir bheirt ''filid'' bheith ''ollam'' an rí. Bhí comhréim áirithe ag dualgais na ''bhfili'' agus na n[[draoi]]the, m[[bard]] agus na [[fáith|bhfáithe]]. Maraon leo, bhí ar na ''filid'' dul ar scoil, ar feadh dhá bhliain déag, chun nósanna an bhéaloidis a fhoghlaim &mdash; conas [[glámh dícheann]] nó ''aoir'' a chumadh, tairngreachtaí a thabhairt chun an chéad taoiseach eile a thuar ([[tarbhfheis]]), agus deasghnátha, cúrsaí leighis agus cumais draíochta eile a shocrú. Sa saothar ''[[Sanas Cormaic]]'', tugtar cur síos ar an ''[[imbas forosnai]]'': :Cognaíonn ''fili'' píosa feola deirge, canann ortha agus titeann i néal. Tar éis tamaill, dúisíonn sé agus freagraíonn gach ceist a iarrtar air. I measc cleachtaí [[tairngreacht]]a eile bhíodh ''[[teinm laída]]'', ''[[díchetal do chennaib]]'' agus [[tarbhfheis]] (luaite thuas). Dá gclisfeadh ''fili'' ina thuar, ghearrfaí a bheola de.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;896, 931&nbsp;ff.</ref> Dá réir sin go léir, b'éigean dóibh mac léinn a mhúineadh. Toisc go raibh cosc ar scríbhneoireacht, níor scríobhadh an t-eolas traidisiúnta seo go dtí ní ba dhéanaí. Sa deireadh, scríobha ''fili'' éigin an leabhar ''[[Auraicept na n-Éces]]'' (bunleabhar na n-eagnaí), cnuasach rialacha na gramadaí agus na filíochta meadaraí, cé gurbh fhiú fós an [[dinnseanchas]] a foghlaim de ghlanmheabhair.<ref>Joseph F. Nagy: ''Celtic Religion. History of Study,'' lch.&nbsp;1481.</ref> <!--Sa [[Breatain Bheag|Bhreatain Bheag]], '' der oberste Dichter ''pencerdd'' (von ''cerd'', „Kunst“) genannt, der dem ''fili'' entsprechende Geschichtenerzähler hieß ''cyfarwydd''. Nach den überlieferten Walisischen Rechtstexten wurden Dichter und Schmiede als Künstler gesehen. Ihre Tätigkeit war für Unfreie verboten und ihre Stellung an den Fürstenhöfen war entsprechend hoch.<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten''. S.&nbsp;142&nbsp;f, Anm.&nbsp;74,15, 74,17.</ref> In der Erzählung ''[[Math fab Mathonwy]]'' („Math, der Sohn Mathonwys“), dem [[Mabinogion|vierten Zweig des Mabinogi]], gibt sich [[Gwydyon]] als ''pencerdd'' aus, um so das Vertrauen von [[Pryderi]] zu erschleichen, den er um seine Schweineherde betrügen will.<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten,'' lch.&nbsp;74.</ref>--> ==Béaloideas== Chuireadh na ''fili'' an [[béaloideas]] ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Sna nósanna, ba thábhachtach iad foirmeacha fileata agus ceolmhara le haghaidh [[aeistéitic]]e, chomh maith le tairbhe [[neamónach]]. Bhíodh saoirse ann do chumadóireacht lom láithreach agus léiriú as féin, go háirithe le haghaidh creative [[áibhéil]]e cruthaithí agus [[nath meafarach|nathanna meafaracha]] glice (''kenning'' as Béarla), go gcaomhnaí ach abhainn an fhírinne. Sa chaoi seo, tháinig slán taisce suntasach [[miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]]a réamh-Chríostaí, san áireamh eipicí chogaidh, scéalta an ghrá agus filíocht an nádúir, le toradh gur caomhnaíodh an corpas neamh-Laidine is mó san Eoraip ó ré na [[An tSean-Ghréig|SeanGhréige]]. ==Meath== Le teacht na Críostaíochta, bhí ar na taoisigh talamh agus teideal a sholáthar dosna ''filid'' agus na heaspaig araon. Cinneadh sa 6ú haois dá bharr srian a chur ar mhéid na bhfilí, agus ach amháin de cheart oidhreachta agus le clanna a raibh ardmheas acu. I measc clann na bhfilí is cáiliúla, bhí muintir [[Uí Dhálaigh]], a ceapadh roinnt dóibh ina [[Ollamh Éireann|n-ollaimh]], agus muintir [[Uí Uiginn]], a bhí i ngiollacht roinnt chlann, san áireamh na teaghlaigh Uí Chonchobhair ''Slighit'', mhic Diarmada, mhic Dhonncha agus Uí Dhochartaigh. Ollaimh ba ea muintir [[Uí Mhaoil Chonaire]] de [[Síol Muiredaigh|Shíol Mhuireadhaigh]], de mhuintir [[Uí Chonchubhair Doinn]] agus de mhuintir [[Mhic Dhiarmada]] as [[Magh Loirg]]. Bhí muintir [[Uí Chléirigh]] i ngiollacht thaoisigh Uí Dhomhnaill as [[Tír Chonaill]]. Bhíodh obair sheasta ag na filí oidhreachta i rith na meánaoise, ag obair mar fuirseoirí, chomhairleoirí agus [[ginealas|ghinealeolaithe]], ar chomhstádas na ''bhfili'' réamh-Chríostaí. Ón 12ú haois amach ámh, tháinig tionchar na n[[Angla-Normannach]] chun cinn in Éirinn. Le meath chultúr na nGael, thosaigh na filí le litríocht scríofa agus nósanna neamhdhúchasacha amhail is [[araltas]]. Mhair ardstádas na bhfilí go dtí an [[ré Eilíseach]] &mdash; bhí uafás ar an uaisle Sasanach, na taoisigh Ghaelacha a fheiceáil ní amháin ag ithe i dteannta lena bhfilí, ach go minic as an soitheach céanna. ==Oidhreacht== Tá go leor lámhscríbhinní ar marthain a chaomhnaíonn scéalta na bhfili, a thugann le fios dúinn a lán tuisceana maidir le [[draoi]]the agus a leithéid, agus reiligiún agus saol na g[[Ceilteach]] i gcoitinne. I dteannta lena luach stairiúil, tá tionchar mór ag an gcanóin seo ar litríocht nua-aimseartha, ag tosú le hathinsintí le [[William Butler Yeats]] agus údair eile a bhí rannpháirteach i n[[Athbheochan na Gaeilge]]. Bhain [[James Joyce]] leas níos caolchúisí as ábhar Gaelach. Sa lá atá inniu ann, baineann litríocht agus ealaín fantaisíochta an-leas as na scéalta agus a gcarachtair, amhail is [[Cú Chulainn]], [[Fionn mac Cumhaill]] agus na [[Tuatha Dé Danann]]. Meastar gur comharbaí bhéaloideas na ''bhfili'' iad na [[seanchaí|seanchaithe]] ó thaobh idir ábhair agus teicníce de.<ref>{{ cite web | url = http://www.irishcentral.com/culture/community/The-Seanachie-keeper-of-Irelands-rich-folklore-heritage.html | teideal = Seanachies: keepers of Ireland's rich folklore heritage | author = Maureen Donachie | date = 21 Deireadh Fómhair 2014 | accessdate = 29 Meán Fómhair 2015 }}</ref> Caomhnaítear nósanna ceoil na ''bhfili'' trí cheoltóirí traidisiúnta amhail is [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]] (a fuair bás sa bhliain 1738) agus a chomhghleacaithe gan áireamh, síos go dtí ceoltóirí anáil is [[Planxty]], [[The Chieftains]] agus [[The Dubliners]]. Tá cleachtóirí nuaphágántachta Ceiltí ag iarraidh gnáis táimhe agus físe na ''bhfili'', amhail is ''[[imbas forosnai]]'' agus ''[[tarbhfheis]]'', a atógáil. ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' 2. korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * Bernhard Maier: ''[[Das Sagenbuch der walisischen Kelten|Das Sagenbuch der walisischen Kelten. Die vier Zweige des Mabinogi]]''. Dtv München, Aibreán 1999, ISBN 3-423-12628-0 * Joseph F. Nagy: ''Celtic Religion. History of Study.'' In: Lindsay Jones (eag.): ''Encyclopedia of Religion'', 2. A., iml. 3 (2005), ISBN 0-02-865736-5. ==Féach freisin== * [[Ánradh]] * [[Bard]] * ''[[Breithem]]'' * [[Cana]] * [[Clí]] * [[Draoi]] * ''[[Fáith]]'' * ''[[Filid]]'' * ''[[Ollamh Éireann|Ollam]]'' * [[Seanchaí]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Category:Seanchas]] [[Category:An tSean-Éire]] gkcol4oadlq0ppsdtzgg0bc47k4jsi8 Eamhain Abhlach 0 91041 1331381 1269121 2026-11-02T15:42:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331381 wikitext text/x-wiki I [[Miotaseolaíocht na nGael]], oileán miotasach parthais ab ea '''Eamhain Abhlach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Emain''' nó '''Emne Ablach'''). Parthas na gCeilteach agus baile na ndéithe agus na laochra a bhí ann. Meastar go minic gurbh fhlaitheas dhia na mara [[Manannán mac Lir]] é. Samhlaítear le h[[Oileán Mhanainn]] go minic é nó le h[[Eilean Arainn]] uaireanta eile. De réir an dáin mheánaoisigh ''Baile Suthain Sith Eamhna'', tógadh an dia [[Lugh]] in Eamhain Abhlach. I ndán eile ón 14ú haois, deirtear go bhfuil Eamhain Abhlach lán d'ealaí agus de chrainn iúir.<ref name="banshee">{{ cite web | last = Ó Dálaigh | first = Gofraidh Fionn | teideal = Ar an doirseoir ris an deaghlaoch | url = http://suburbanbanshee.net/irishptr/irepoems/tabhasdo.html | website = suburbanbanshee.net | accessdate = 4 August 2019 }}</ref> ==Sanasaíocht== Ní soiléir cad é sanasaíocht an fhocail "Emain/Emne" sa chás seo. Is féidir é a chur i gcomórtas le rí-chathair na nUladh, ''[[Emain Macha]]'', ach anseo is 'cúpla' é brí le hEmain.<ref>[http://dil.ie/20034 1 emon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191105230651/http://dil.ie/20034 |date=2019-11-05 }} ar eDIL</ref> Thug [[Ptolemy]] "Isamnion" ar an gcathair ina [[Geografia]] sa 2ú haois AD, a d'aistrigh an Ceiltíoch [[Heinrich Wagner (teangeolaí)|Heinrich Wagner]] mar "rud atá ag bogadh go tapaidh dá thoil féin, an sruth", ón bhfréamh [[Prótai-Ind-Eorpais|Prótai-Ind-Eorpaise]] ''*eis-'', "bog go gasta".<ref>Wagner, lch. 13.</ref> Is soiléire bunús "Ablach" áfach, arb ionann é agus abhlach / úllach, aball / abhaill, ubull / úll, srl. ==Foinsí== * Bullock-Davies, Constance, "Lanval and Avalon," Bulletin of the Board of Celtic Studies 23, 1969, ll. 128-42. * [[John T. Koch|Koch, John]] (eag.), Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, ABC-CLIO, 2006, ll. 146-147, 677, 691, 959, 1244, 1471, 1671. * [[Máire Mac Néill|Mac Néill, Máire]], The festival of Lughnasa Comhair de Bhéaloideas Éireann, University College, 1982, lch. 6. * [[Bernhard Maier|Maier, Bernhard]] (eag.), Dictionary of Celtic religion and culture, Boydell & Brewer, 1997, ll. 3, 156, 186. * Ó hÓgáin, Dáithí, Myth, legend & romance: an encyclopaedia of the Irish folk tradition, Prentice Hall Press, 1991, lch. 247. * Skene, William Forbes, Celtic Scotland: a history of ancient Alban, Iml. 3, Edmonston & Douglas, 1880, ll. 410ff. * Wagner, Heinrich, "The archaic Dind Ríg poem and related problems", Ériu, Vol. 28, 1977, ll. 1-16. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Category:Miotaseolaíocht na nGael]] mgh9h1bjhdkkcbty6w2135u4vmtrcq3 Díchetal do chennaib 0 91066 1331371 946652 2026-11-02T15:14:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331371 wikitext text/x-wiki Fáistineach nó ortha gan ullmhú roimh ré cumtha ag [[draoi]]the, [[Ollamh Éireann|ollaimh]] agus ''[[filid]]'' na hÉireann ársa ab ea '''dícheadal<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/dícheadal dícheadal] ar teanglann FGB</ref> do cheannaibh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''díchetal<ref>[http://dil.ie/16103 díchetal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109085248/http://dil.ie/16103 |date=2019-11-09 }} ar eDIL, dícheadal, fáistineach, ortha</ref> do chennaib'''). Dúradh go raibh an-chumas ag [[Fionn mac Cumhaill]] iontu. Níor chuir [[Naomh Pádraig]] cosc orthu, óir ní bhíodh gnáis phágánacha ag baint leo.<ref>[https://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095716520?rskey=ChRPfW&result=57 díchetal do chennaib] ar Oxford Index</ref> ==Féach freisin== * ''[[Díchetal do chennaib]]'' * ''[[Imbas forosnai]]'' * ''[[Teinm laída]]'' ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Seanchas]] {{síol}} i7lzypbycrnsvkoz8r64l9uolkgnqki Luis (ogham) 0 91101 1331576 1090444 2026-11-03T02:23:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331576 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an dara litir den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''Luis'''.<ref name=dil_1_luis>[http://dil.ie/31036 1 luis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117133951/http://dil.ie/31036 |date=2019-11-17 }}, caorthainn, ar eDIL</ref> <ref name=tgl_luis>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/luis luis], caorthann, ar teanglann.ie</ref> <ref name=tgl_lus>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/lus lus], luibh, ar teanglann.ie</ref> <ref name=tgl_luise>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/luise luise], loise, luisne, lasair, bladhmann ar teanglann.ie</ref> Is í an dara litir den Aicme [[Beith (ogham)|Bheithe]]. De réir córas na gcrann, ainmnithe as an gcrann, luis nó [[caorthann]], atá an focal. Is é {{IPA|[l]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Fréamhaithe ón t[[Sean-Ghaeilge]] (agus fós sa Nua-Ghaeilge) ''luise/luisne''<ref name=tgl_luise /> atá an focal, sin nó lus.<ref name=tgl_lus/> Athchruthaíodh an focal as [[Gaeilge Chianach]] mar ''*lubsti-'', é sin fréamhaithe ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPróit-Ind-Eorpaise]] *''leuk-'' 'lonnraigh', sin nó *''leudh-'' 'fás'.<ref>{{ cite book | title = A Guide to Ogam | last= McManus | first = Damian | year = 1991 | series = Maynooth Monographs | volume = 4 | isbn= 1-870684-75-3 | issn = 0790-8806 | publisher = An Sagart | location = Co. Chill Dara, Éire | page = 36 }}</ref> ==Bríatharogam== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') le fáil sa [[Bríatharogam|Bhriatharogham]]:<ref>[[Auraicept na n-Éces]], George Calder, Edinburgh, John Grant (1917), athchló Four Courts Press (1995), {{ISBN|1-85182-181-3}}</ref> * lí súla (loinnir shúile), Briatharogham ''Morann mic Moín'' * carae cethrae<ref>[http://dil.ie/8925 cethrae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117164917/http://dil.ie/8925 |date=2019-11-17 }} at eDIL, bólacht, eallach, cf. [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/ceathrach ceathrach<sup>2</sup>] ar teanglann.ie FGB</ref> (cara bólachta), Briatharogham ''Mac ind Óc'' * lúth cethrae (lúth/fuinneamh bólachta), Briatharogham ''Culainn''. Tacaíonn ''lí súla'' an bhrí 'lasair', ach is léir go bhfuil ciall 'luibh' nó planda ag baint leis na briatharoghaim eile. I ngach cás ámh, is í [l] a luach foghraíochta. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Luis}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] qoz3w8pzu97vrjr9x81dlladxybbpfy Fearn (ogham) 0 91102 1331443 1090440 2026-11-02T17:42:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331443 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an tríú litir den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''Fearn'''<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fearn fearn] ar teanglann.ie FGB</ref> ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fern'''<ref>[http://dil.ie/21728 1 fern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117185400/http://dil.ie/21728 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref>), ainmnithe as an gcrann, [[fearn]]. Is í an tríú litir den Aicme [[Beith (ogham)|Bheithe]]. Is é {{IPA|[f]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Gaolta is ea ainm na litreach le ''gwern(en)'' na [[Breatnais]]e. Athchruthaíodh an focal as [[Gaeilge Chianach]] mar *''wernā'', agus ba é {{IPA|[w]}} a luach foghraíochta ag an am sin. ==Bríatharogam== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') le fáil d'ainm na litreach sa [[Bríatharogam|Bhriatharogham]]:<ref>[[Auraicept na n-Éces]], George Calder, Edinburgh, John Grant (1917), athchló Four Courts Press (1995), {{ISBN|1-85182-181-3}}</ref> * ''airenach<ref>[http://dil.ie/1928 airenach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117190251/http://dil.ie/1928 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref> fían'' - (urgharda fiann) i mBriatharogham ''Morann mic Moín'' * ''comét lachta'' - (coimeádán bainne - déanta as adhmaid fearna) i mBriatharogham ''Mac ind Óc''. * ''dín cridi'' - (díon croí) i mBriatharogham ''Culainn''. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Fearn}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] drl4jt19uc2p13e1m836z26pcsi4ita Sail (ogham) 0 91103 1331655 1090455 2026-11-03T10:13:56Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331655 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an ceathrú litir den aibítir [[Ogham|oghaim]] an t'''Sail''',<ref>[http://dil.ie/35973 sail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117193737/http://dil.ie/35973 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref> ainmnithe as an gcrann, [[saileach]]. Is í an ceathrú litir den Aicme [[Beith (ogham)|Bheithe]]. Is é {{IPA|[s]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Gaolta is ea ainm na litreach le ''helyg(en)'' na [[Breatnais]]é agus ''salix'' na [[Laidin]]e. Athchruthaíodh an focal as [[Gaeilge Chianach]] mar *''salik-s''. Fréamhaithe ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPróit-Ind-Eorpais]] *''sal-'' is ea é. ==Bríatharogam== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d'ainm na litreach le fáil sa [[Bríatharogam|Bhriatharogham]]:<ref>[[Auraicept na n-Éces]] Calder, George, Edinburgh, John Grant (1917), athchló Four Courts Press (1995), {{ISBN|1-85182-181-3}}</ref> * ''lí ambí''<ref>[http://dil.ie/3098 ambí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117205737/http://dil.ie/3098 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref> (lí/dath neamhbheo) i mBriatharogham ''Morann mic Moín'' * ''lúth bech'' (lúth/coth beach) i mBriatharogham ''Mac ind Óc'' * ''tosach mela'' (tosach meala) i mBriatharogham ''Culainn'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Sail}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] rzshjze9epxlzmzcz5mhqhupylulprg Nion (ogham) 0 91104 1331624 1098706 2026-11-03T06:55:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331624 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an cúigiú litir den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''Nion''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Nin'''<ref>[http://dil.ie/33186 1 nin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031212307/http://dil.ie/33186 |date=2020-10-31 }} ar eDIL</ref><ref name=gabhal>[http://dil.ie/33187 2 nin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240901095635/https://dil.ie/33187 |date=2024-09-01 }} ar eDIL, píce, gabhal</ref><ref name=tonn>[http://dil.ie/33188 3 nin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031223329/http://dil.ie/33188 |date=2020-10-31 }} ar eDIL, tonn</ref>). Is í an cúigiú litir den Aicme [[Beith (ogham)|Bheithe]]. Is é {{IPA|[n]}} a luach foghraíochta. Cuireann an focal 'nin' i leith na litreach áirithe 'Nin', agus araon i leith litreacha an Oghaim i gcoitinne. ==Gluais== Is amhlaidh go ndéanann gluaiseoirí [[An Leabhar Oghaim]] agus [[Auraicept na n-Éces]] trácht ar dhá fhocal ''nin'' ar a laghad, le ciall 'cuid de sheol fíodóra',<ref name=gabhal /> agus 'tonn'.<ref name=tonn /> Tugtar an ghluais 'gablach' don aidiacht ''ninach''. Tá dealramh leis mar sin, gur focal oiriúnach é ''nin'' le haghaidh litreacha an Oghaim, a bhfuil cuma gabhal (ar a laghad na consain) orthu, tar éis an tsaoil Is amhlaidh gur gaolta is ea an dara ''nin'' le focal na [[Breatnais]]e, ''nen'', "díon, neamh", le brí de "maorgacht". Míníonn gluaiseoirí na mbriathra oghaim (féach [[#Briatharogham|thíos]]) go dtógtaí seolta na bhfíodóirí mar chomhartha na síochána. B'fhéidir é gur bunaithe ar an gciall seo is ea na nathanna maidir le háille. De réir córas na gcrann, maítear gur [[fuinseog]] atá i gceist, ag rá go ndéantaí seolta as adhmad na fuinseoige. Tá clú ar adhmad fuinseoige um sleánna a dhéanamh, áfach, agus dá bharr i roinnt cásanna, athraíodh an briatharogham go "scrios síthe". ==Bríatharogam== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d'ainm na litreach sna ''[[Bríatharogam|Bhriatharoghaim]]:<ref>[[Auraicept na n-Éces]] Calder, George, Edinburgh, John Grant (1917), reprint Four Courts Press (1995), {{ISBN|1-85182-181-3}}</ref> * ''costud síde'' (costadh síthe<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/costadh costadh 1] ar teanglann.ie</ref>) i mBriatharogham ''Morann mic Moín'' * ''bág<ref>[http://dil.ie/5152 bág] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208033616/http://www.dil.ie/5152 |date=2019-12-08 }} ar eDIL</ref> ban'' (maíomh ban) i mBriatharogham ''Mac ind Óc'' * ''bág maise'' (maíomh maise/áille) i mBriatharogham ''Culainn''. ==Foinsí== * Damian McManus, ''Irish letter-names and their kennings'', Ériu 39 (1988), 127-168. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Nion}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] 5mcv14s4n9mf0xrji9je2rn1jui15xv Dair (ogham) 0 91106 1331335 1090438 2026-11-02T12:55:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331335 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an seachtú litir den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''Dair''',<ref>[http://dil.ie/14250 1 dair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117213336/http://dil.ie/14250 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref> ainmnithe as an gcrann, [[dair]]. Is í an dara litir den Aicme [[Uath (ogham)|Uatha]]. Is é {{IPA|[d]}} a luach foghraíochta.<ref>{{ cite book | title = A Guide to Ogam | last = McManus | first = Damian | year = 1991 | series = Maynooth Monographs | volume = 4 | isbn = 1-870684-75-3 | issn = 0790-8806 | publisher = An Sagart | location = Co. Chill Dara, Éire | page = 37 }}</ref> ==Sanasaíocht== Gaolta is ea ainm na litreach le ''derw(en)'' na [[Breatnais]]e agus ''derv(enn)'' na [[Briotáinis]]e. Athchruthaíodh an focal as [[Gaeilge Chianach]] mar ''*darek-s''. Fréamhaithe ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPróit-Ind-Eorpais]] *''deru-'', 'dair', atá sé. ==Bríatharogam== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d'ainm na litreach le fáil sa [[Bríatharogam|Bhriatharogham]]:<ref>[[Auraicept na n-Éces]] Calder, George, Edinburgh, John Grant (1917), athchló Four Courts Press (1995), {{ISBN|1-85182-181-3}}</ref> * ''ardam dosae'' (dosanna/toim/toir is airde) i mBriatharogham ''Morann mic Moín'' * ''grés soír'' (gréas/maisiú saoir(s)e/ceirdne) i mBriatharogham ''Mac ind Óc'' * ''slechtam<ref>[http://dil.ie/37876 ? slechtae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117220642/http://dil.ie/37876 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref> soíre'' (sleachta saoir(s)e/ceirdne) i mBriatharogham ''Culainn''. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Dair}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] pethcwmqxs8s3qy8q9r6hrex0nzpnqf Muin (ogham) 0 91110 1331609 1090445 2026-11-03T04:58:33Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331609 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an t-aonú litir déag den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''Mhuin'''.<ref>[http://dil.ie/32714 2 muin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117023159/http://dil.ie/32714 |date=2019-11-17 }} ar eDIL</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/muin muin<sup>2</sup>] ar teanglann.ie FGB</ref> Is í an chéad litir, agus dá bharr an ainmlitir, den Aicme Mhuine, sraith chúig litir atá de réir tréithe scríoba fiarthrasna na stoclíne. Is é {{IPA|[m]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Gaolta is ea ainm na litreach le ''mwn'' na [[Breatnais]]e agus ''monile'' na [[Laidin]]e. ==Briatharoghaim== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d'ainm na litreach le fáil sna [[Briatharogham|Briatharoghaim]]: * ''tressam fedmae'' (is treise saothair) i mBriatharogham ''Morainn mac Maín'' * ''árusc n-airlig'' (rosc eirligh/áir) i mBriatharogham ''Mac in Óic'' * ''conar gotha'' (conair ghutha) i mBriatharogham ''Con Culainn'' Déanann na nathanna seo nascanna idir ainm na litreach agus trí fhocal éagsúla: ''muin'' (droim);<ref>[https://dil.ie/32713 1 muin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405203313/https://dil.ie/32713 |date=2022-04-05 }} ar eDIL</ref> ''muin'' (cleas, seift);<ref>[https://dil.ie/32715 3 muin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207070702/http://www.dil.ie/32715 |date=2019-12-07 }} ar eDIL</ref> agus ''muin'' (grá, meas).<ref>[https://dil.ie/32718 6 muin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240901095643/https://dil.ie/32718 |date=2024-09-01 }} ar eDIL</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Muin}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] oqsx5ljfzahhxhuewbufmz9ckobdpfy Ruis (ogham) 0 91112 1331647 1113351 2026-11-03T09:36:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331647 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í '''Ruis''' an cúigiú litir déag den aibítir [[Ogham|oghaim]],<ref>[http://dil.ie/35752 ruis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116193039/http://dil.ie/35752 |date=2019-11-16 }} ar eDIL</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/ruis ruis] ar teanglann.ie FGB, craobh tríom</ref> ainmnithe as an gcrann, ruis nó [[craobh troim]]. Is í an cúigiú litir den Aicme [[Muin (ogham)|Mhuine]]. Is é {{IPA|[r]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Tá ainm na litreach fréamhaithe ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|bPróit-Ind-Eorpais]] *''h₁reudʰ-'', 'rua', athchruthaithe as [[Gaeilge Chianach]] mar ''*rudsti-''. ==Briatharoghaim== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d'ainm na litreach le fáil sna [[Briatharoghaim]]: * ''tindem rucci'' (is drislí ruachana/deargtha) * ''rúamnae drech'' (ruaimniú/ deargadh dreach/aghaidheanna) * ''bruth fergae'' (bruth/teas feirge) ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Ruis}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] lz9lfu9urp0ksmw56tcucnoyuf53xj3 Onn (ogham) 0 91114 1331632 1090450 2026-11-03T07:38:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331632 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an seachtú litir déag den aibítir [[Ogham|oghaim]] an t'''Onn''',<ref>[http://dil.ie/33887 onn (b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116095100/http://dil.ie/33887 |date=2019-11-16 }}, (c)] ar eDIL</ref> ainmnithe as an gcrann, [[fuinseog]]. Is í an dara litir den Aicme [[Ailm (ogham)|Ailme]]. Is é {{IPA|[o]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Gaolta le ''onn(en)'' na [[Breatnais]]e is ea an focal onn, fréamhaithe ón n[[Gaeilge Chianach]] *''ōs-, *osen'', '[[fuinseog]]'. As [[Sean-Ghaeilge]], tháinig ''uinnius''<ref>[http://dil.ie/43021 uinnius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116105809/http://dil.ie/43021 |date=2019-11-16 }} ar eDIL</ref> in ionad ''onn'', agus ar deireadh 'fuinseog' as Nua-Ghaeilge. Molann McManus dá bharr go dtagann an lítear Oghaim siar go dtí ré na [[Gaeilge Chianach|Gaeilge Cianaí]]. ==Bríatharogam== Is iad a leanas nathanna mearafacha (''kennings'') le fáil sa [[Bríatharogam|Bhriatharogham]]: * ''congnaid<ref>[http://dil.ie/12170 congnaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116170245/http://dil.ie/12170 |date=2019-11-16 }} ar eDIL</ref> ech'' (lasc each) * ''féthem soíre'' (saoir(s)e<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/saoirse saoirse<sup>1</sup>] ar teanglann.ie</ref> is féithe, ceirdne is míne) * ''lúth<ref>[http://dil.ie/31131 lúth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116170251/http://dil.ie/31131 |date=2019-11-16 }} ar eDIL</ref> fían'' (lúth/fuinneamh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fb/lúth lúth] ar teanglann.ie FB</ref> fiann) Luann siad feidhmeanna éagsúla adhmad fuinneoige, amhail is lascanna capaill, do shaoir adhmaid, agus do sleánna (na bhfiann). ==Foinsí== * Damian McManus, ''Irish letter-names and their kennings'', Ériu 39 (1988), 127-168. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Onn}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] 6a59fw4fei4ugkxrnhfw46nf1gmscg0 Eadhadh (ogham) 0 91116 1331379 1139112 2026-11-02T15:38:18Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331379 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an ceathrú litir is fiche den aibítir [[Ogham|oghaim]] an t'''Eadhadh''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Edad'''<ref>[http://dil.ie/19667 edad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116000638/http://dil.ie/19667 |date=2019-11-16 }} ar eDIL</ref>). Is í an ceathrú litir den Aicme [[Ailm (ogham)|Ailme]]. Is é {{IPA|[e]}} a luach foghraíochta. ==Sanasaíocht== Ní fios ciall bhunúsach na litreach, ach tá tionchar an litir [[eadhadh (ogham)|eadhadh]] is amhlaidh inti. Molann taobhaithe Aibítir na gCrann gur crann fíor nó crann creathach í an litir seo, [[eabhadha]]/[[eadha]]<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/eabhadh eabhadh] ar teanglann.ie FGB</ref> as Nua-Ghaeilge. ==Bríatharogam== Faightear eadhadh agus [[iodhadh (ogham)|iodhadh]] le chéile i gcoda an [[bríatharogam|briatharoghaim]]: * ''érgnaid fid'' (éargna/aithint feánna) * ''commaín carat'' (comaoin cairde) * ''bráthair bethi'' (?) (bráthair breithe) ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Eadhadh}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] [[Catagóir:Litreacha (carachtair)]] dmg5lyx3ot06o374li348k8idupc2zc NGéadal (ogham) 0 91132 1331616 1090448 2026-11-03T05:52:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331616 wikitext text/x-wiki {{lowercase|title=nGéadal}} {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Is í an tríú litir déag den aibítir [[Ogham|oghaim]] an '''nGéadal''' ([[Sean-Ghaeilge]] gétal<ref>[http://dil.ie/25784 gétal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916161942/http://dil.ie/25784 |date=2021-09-16 }} ar eDIL, goin, giolcach</ref>). Is í an tríú litir den Aicme [[Muin (ogham)|Mhuine]]. Ba é {{IPA|[ɡʷ]}} a luach foghraíochta sa [[Gaeilge Chianach|Ghaeilge Chianach]]. ==Sanasaíocht== D'fhéadfadh é gurbh ainmbhriathar an bhriathair ''gonid'' (goin) ab ea ''Gétal''. Más fíor, gaolta ab ea é le focal na [[Breatnais]]e, ''gwanu'', 'poll, sáigh', fréamhaithe ón [[Na teangacha Ind-Eorpacha|Próit-Ind-Eorpaise]] *''gʷhen-'', 'poll, buail'. Athchruthaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar ''*gʷēdtlo-''. Tháinig an bunfhóinéim {{IPA|[ɡʷ]}} (an consan glórach liopachoguasach) sa [[Gaeilge Chianach|Ghaeilge Chianach]] le chéile le {{IPA|[ɡ]}} ([[gort (ogham)|gort]]) sa tSean-Ghaeilge. I lámhscríbhinní na meánaoise, feictear Latin ''ng'' {{IPA|[ŋ]}} na Laidine di, agus dá bharr an litriú neamhshanasaíoch le ''n-'' thosaigh. ==Briatharoghaim== Is iad a leanas na nathanna meafaracha (''kennings'') d'ainm na litreach le fáil sna [[Briatharoghaim]]: * ''lúth lega<ref>[http://dil.ie/31131 lúth (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116170251/http://dil.ie/31131 |date=2019-11-16 }} ar eDIL, féach "Sustenance"</ref><ref>[http://dil.ie/30125 1 líaig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026034408/http://www.dil.ie/30125 |date=2020-10-26 }} ar eDIL, lia</ref>'' (coth lia/súmaire) * ''étiud midach<ref>[http://dil.ie/32161 2 midach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916160241/http://dil.ie/32161 |date=2021-09-16 }} ar eDIL, lia</ref>'' (éadach lianna) * ''tosach n-échta'' (tosach échta/áir) ==Foinsí== * Damian McManus, ''Irish letter-names and their kennings'', Ériu 39 (1988), 127-168. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:nGeadal}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] 9e3rkgyyzg2426jva68lddwaolupae1 Ifín (ogham) 0 91135 1331541 1090442 2026-11-02T22:42:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331541 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Ar cheann desna ''[[forfeda]]'' san aibítir [[Ogham|oghaim]] is ea '''Ifín''' ([[Sean-Ghaeilge]] ''iphín''<ref>[http://dil.ie/29027 inín, ifín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723033350/http://dil.ie/29027 |date=2019-07-23 }} ar eDIL</ref>). Ar dtús, is amhlaidh gurbh é [p] a luach foghraíochta. De réir ''[[Auraicept na n-Éces]]'', ''[[De Dúilib Feda na Forfid]]'' agus ''[[In Lebor Ogaim]]'' ámh, is é ''io'', ''ía'', agus ''ia'' faoi seach a luach. ==Stair== Téann aibítir an Oghaim siar go dtí ré na [[Gaeilge Chianach|Gaeilge Cianaí]], nuair nach raibh an pósadh foghraíochta [p] ann. Is amhlaidh mar sin gur cumadh an litir Ifín le linn ré na [[Sean-Ghaeilge]] chun an foghar [p] a léiriú. Ar dtús, glaodh ''Pín'' uirthi, d'fhéadfadh faoi thionchar ''[[pinus]]'' na [[Laidin]]e. Is níos dóichí é ámh gur fréamhaithe ó ''spina'' (spíon) na Laidine is ea í. i ndáiríre, is crann nó tom le toradh milis art i gcreat de réir na mbriathogham (féach thíos), agus dá bharr, ní giúis. De réir Kelly (1976), feictear an focal ''spín'' (ón Laidin) i gCóras na gCrann brí [[spíonán]] sin nó spíon gooseberry. Sa chás seo, b'fhéidir go raibh an ceart ag na gluaisithe meánaoiseacha. De bharr "scéimreachas na nOghamaithe níos deireanaí" (McManus 1988:167), tugadh sainmhíniú as nua ar na cúig bun-fhorfeda mar aicme gutaí, go sainiúil défhoghar. De bharr sin, b'éigean dó litir nua a thabhairt arís don fhoghar [p], an uair seo mar mhodhnú den litir [b], ar a glaodh Beith Bhog nó '''[[Peith]]'''. Tugadh an t-ainm ''i-phín'' ar an litir nua, a measadh go seasadh do dhéfhoghair ''i-''. ==Sanasaíocht== Tugtar gluais in ''[[Auraicept na n-Éces]]'' don fhocal de réir córas na gcrann mar [[spíonán]] nó spíon. ==Briatharoghaim== Is iad a leanas na nathanna meafaracha dhá-fhoclach, nó [[Briatharogham|Briatharoghaim]] (''kennings''), d'ainm na litreach: * milsem fedo (is milse feá/crainn), i mBriatharogham ''Morainn mac Moín'' * amram blais (is amhra/iontaí blais), i mBriatharogham ''Maic ind Óc'' ==Foinsí== * Damian McManus, ''Irish letter-names and their kennings'', Ériu 39 (1988), 127-168. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} {{DEFAULTSORT:Ifin}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] 8ph6ynrmoa0wiwzdpplej4z638sshxm Forfeda 0 91137 1331478 1270787 2026-11-02T19:28:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 13 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331478 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Graiféim}} Litreacha sa bhreis san aibítir [[Ogham|oghaim]] is ea na '''''Forfeda''''',<ref>[http://dil.ie/23611 forfid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824093035/http://www.dil.ie/23611 |date=2019-08-24 }}, [http://dil.ie/21999 fid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821184506/http://dil.ie/21999 |date=2019-08-21 }} ar eDIL; féach fosta [http://dil.ie/39468 taebomna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809045848/http://dil.ie/39468 |date=2020-08-09 }}</ref> i dteannta leis an bunliosta le fiche litir. Cumadh iad i ré na [[Sean-Ghaeilge]], roinnt céadta tar éis bhuaic an Oghaim. Is amhlaidh go seasaidís d'foghair a measadh a bhí ar iarraidh sa bhunaibítir, mar shampla ''é(o)'', ''ó(i)'', ''ú(i)'', ''ch'' agus ''p''. ==Aicme ''Forfeda''== <div align=center><font size=7>ᚕ ᚖ ᚗ ᚘ ᚙ</font></div> Cuireadh na ''forfeda'' is tábhachtaí ina n-aicme féin: Éabhadh, Óir, Uilleann, Pín agus Eamhancholl. ===Luach foghraíochta=== Is iad a leanas luachanna foghraíochta na ''bhforfid'', a mbunluachanna agus iad a cumadh níos deireanaí &mdash; féach thíos. {| class="wikitable" |- ! ! Ainm ! colspan=2 | Foghair |- | ᚕ | Éabhadh | width=25% | EA, K | width=25% | EA |- | ᚖ | Óir | Ó | OI |- | ᚗ | Uilleann | UI | UI |- | ᚘ | Pín, [[Ifín (ogham)|Ifín]] | P | IO |- | ᚙ | Eamhancholl | CH | AE |} ===Sanasaíocht=== {| class="wikitable" |- ! Ogham ! Nua ! Sean ! DIL |- | ᚕ | Éabhadh | Ébad | [http://www.dil.ie/19335 ébad] |- | ᚖ | Ór | Oir | [http://www.dil.ie/33688 oir, (? óir)] |- | ᚗ | Uilleann | Uillenn | [http://www.dil.ie/42983 2 uillenn] |- | ᚘ | [[Ifín (ogham)|Ifín]] | Iphín, Pín | [http://www.dil.ie/29027 iphín, ifín] |- | ᚙ | Eamhancholl | Emancholl | [http://www.dil.ie/20036 emoncholl] |} * Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm 'Éabhadh' bunaithe ar ''[[Eadhadh (ogham)]]'' agus ''[[Iodhadh (ogham)]]''. * Tá an t-ainm ''Oir'' gar don fhocal [[ór]] (gaolta le ''aurum'' na Laidine). * Luann an t-ainm ''Uilleann'', do chruth na litreach. * Is é is brí le hEamhancholl ná Cúpla-C, ag lua do chruth na litreach, &#x1689; ===Briatharoghaim=== Is iad a leanas [[bríatharogam|briatharoghaim]] na litreacha (nathanna meafaracha dhá-fhoclach nó ''kennings'') sna lámhscríbhinní ''[[Auraicept na n-Éces]]'', ''[[De Dúilib Feda na Forfid]]'' agus [[An Leabhar Oghaim]]: {| class="wikitable" ! rowspan=2 | Litir ! colspan=2 style="width: 500pt;" | Briatharoghaim |- ! ''Morainn mac Moín'' ! ''Maic ind Óc'' |- style="vertical-align: top" | Éabhadh<ref>[http://dil.ie/19335 ébad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809052759/http://dil.ie/19335 |date=2020-08-09 }} ar eDIL</ref> | ''snámchaín feda'' <br>snámhchaoin feá/litreach | ''cosc lobair'' <br>cosc lobhair |- style="vertical-align: top" | Oir<ref>[http://dil.ie/33688 óir (?óir)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809044745/http://dil.ie/33688 |date=2020-08-09 }} ar eDIL</ref> | ''sruithem aicde''<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/770 |teideal=2 aicde |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191114063743/http://www.dil.ie/770 |archivedate=2019-11-14 |dátarochtana=2019-11-23}}</ref> <br>is sruithe/fiannaí ábhar | ''lí crotha'' <br>lí/loinnir crutha |- style="vertical-align: top" | Uilleann<ref>[http://dil.ie/42983 2 uillenn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809052827/http://dil.ie/42983 |date=2020-08-09 }} ar eDIL</ref> | ''túthmar<ref>[http://dil.ie/42568 tútmar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809054858/http://dil.ie/42568 |date=2020-08-09 }}, cumha, ar eDIL</ref> fid'' <br>is cumha fiodh/crann | ''cubat oll''<ref>{{Lua idirlín |url=http://dil.ie/13393 |teideal=1 cubat |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809045744/http://dil.ie/13393 |archivedate=2020-08-09 |dátarochtana=2019-11-23}}</ref><ref>''cubat n-oll .i. uilleann .i. edlenn''</ref> <br>banlámh mhór |- style="vertical-align: top" | [[Iphín (ogham)|Ifín]] | ''milsem fedo'' <br>is milse feá | ''amram blais'' <br>is iontaí blais |- style="vertical-align: top" | Eamhaincholl<ref>[http://dil.ie/20036 emoncholl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824174248/http://www.dil.ie/20036 |date=2019-08-24 }} ar eDIL</ref> | ''lúad<ref>[http://dil.ie/30771 lúad (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809051628/http://dil.ie/30771 |date=2020-08-09 }}, plé, ar eDIL</ref> sáethaig'' <br>och saothaigh | ''mol<ref>[http://dil.ie/32486 2 mol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809043724/http://dil.ie/32486 |date=2020-08-09 }}, crónán, dordán, ar eDIL</ref> galraig'' <br>crónán galraigh |} * Chuireann na nathanna don litir ''Éabhadh'' an foghar ''eo'' ([[bradán]] fosta) i gcuimhne. * Sa Bhriatharoghaim ''Con Culainn'', ní fhaightear nath ach don ''forfid'' Éabhadh; ''caínem éco''<ref>[http://dil.ie/19710 éic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809045637/http://dil.ie/19710 |date=2020-08-09 }} ar eDIL</ref> <br>is caoine iach<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/eo eo] ar teanglann.ie, <sup>1</sup>bradán, <sup>2</sup>iúr</ref>/éisc * Luann an briatharogham "groan of a sick person" d'fhoghar litreach Eamhaincholl, .i. ''ch'' [x]. ===Córas na gCrann=== Ó thaobh ainmneacha na ''bhforfid'' de, níl ann ach ceann amháin a d'fhéadfadh bheith ina chrann nó tom (.i. pín). San ''Auraicept'' ámh, tugtar ainmneacha crann mar ghluais do cheithre litir: * ''éabhadh'': ''crithach'' ([[crann creathach]]) * ''oir'': ''feorus nó edind'' ([[feoras]] nó [[eidhneán]]) * ''uilleann'': ''edleand'' ([[féithleann]]) * ''iphín'': ''spínán nó ispín'' ([[spíonán]] nó [[spíon]]). ===Inscríbhinní=== Seachas an chéad litir ''Éabhadh'', ní fheictear go minic na ''forfeda'' in [[inscríbhinní Oghaim]] ortadocsacha. Ní fheictear Óir, Uilleann agus Pín ach go hannamh, agus ní fheictear Eamhaincholl riamh. Scríobhtaí ''Éabhadh'' go minic le haghaidh an fhocail fhoirmle KOI ᚕᚑᚔ, leis an bhfoghar /k/ nó /x/. Ciallaíonn KOI 'Seo é' nó a leithéid, amhail is 'Hic iacit' as Laidin (McManus §5.3, 1991). Feictear é ámh leis a luach gutha in inscríbhinní ortadocsacha níos deireanaí. Tá na ''forfeda'' eile chomh gann sin sna hinscríbhinní gur fiú é iad go léir a léiriú (uimhriú de réir Macalister): * ''Óir''. A dó. *# Cill Ó gCróin, Co. Chiarraí (235) *#: ᚛ᚐᚅᚋ ᚋᚖᚂᚓᚌᚖᚋᚏᚔᚇ ᚋᚐᚉᚔ ᚍᚓᚉᚒᚋᚓᚅ᚜ *#: ANM M'''Ó'''LEG'''Ó'''MRID MACI VECUMEN *# Formaston, Aberdeenshire *#: ᚛ᚋᚐᚊᚊᚖ ᚈᚐᚂᚂᚒᚑᚏᚏᚆ ᚅᚓᚆᚆᚈᚍ ᚏᚑᚁᚁᚐᚉ ᚉᚓᚅᚅᚓᚃᚃ᚜ *#: MAQQ'''Ó''' TALLUORRH NÉHHTV ROBBAC CÉNNEFF * ''Uilleann''. A haon. *# Tír Ó Maoil, Co. Chiarraí (240) *#: ᚛ᚋᚑᚉᚒᚏᚏᚓᚈᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚍᚂᚔᚄᚐᚉᚓᚄᚗᚉᚋᚔᚏ᚜ *#: MOCURRETI MAQI VLISACES'''UI'''CMIR * ''Pín''. A dó, b'fhéidir a trí. *# An Chúil Thoir, Dairbhre, Co. Chiarraí (231) *#: ᚛ᚂᚑᚌᚔᚈᚈᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚓᚏᚘᚓᚅ᚜ *#: LOGITTI MAQI ER'''P'''ENN *#: Scríobhadh an letter ''pín'' mar x-cruth in ionad x-faoi-dhó, is amhlaidh toisc gurbh deacair é an cruth cruinn a . *# Crickowel, Breconshire, Breatain Bheag (327) *#: ᚛ᚈᚒᚏᚘᚔᚂᚔ ᚋᚑᚄᚐᚉ ᚈᚏᚐᚂᚂᚑᚅᚔ᚜ *#: TUR'''P'''ILI MOSAC TRALLONI *#: Arís, scríobhadh x-cruth don litir. *# Margam, Glamorganshire, Breatain Bheag (409) *#: ᚛ᚘᚐᚋᚘᚓᚄ᚜ *#: '''P'''AM'''P'''ES *#: Tá cuid mhaith den inscríbhinn Oghaim scriosta, agus tá cuma rinn saighde ar an gcuid ar marthain. Tá leagan as Laidin ina theannta ámh a dhearbhaíonn an foghar. ==''Forfeda'' eile== Thar na cúig ''forfeda'' pléite thuas, tá cuid mhaith leaganacha eile ann, le fáil idir lámhscríbhinní agus inscríbhinní "scolaí" (iar-6ú haois), ar a dtugtar le chéile "Forfeda". Téann siad siar go dtí réanna [[Sean-Ghaeilge]], [[Meán-Ghaeilge]] nó fiú nua-aimseartha moch. ===Peith=== {{príomhalt|Peith (ogham)}} <div align=center><font size=7>ᚚ</font></div> Óir nach scríobhtaí na ''forfeda'' aicmiúil ach go hannamh, d'éiligh na hOghamaithe níos deireanaí (de bharr a "scéimreachas" (McManus 1988:167)) gur ghuthaí iad na príomh-''fhorfeda''. B'éigean dóibh ansin litir nua a chruthú don fhoghar [p], mar mhionathrú de [b], ar a taobh, ar a nglaoitear ''[[peith (ogham)|peith]]'' nó beith bhog. ===Lámhscríbhinní=== I measc leaganacha an Oghaim among le fáil in ''[[Auraicept na n-Éces]]'' den 7ú-12ú haoiseanna, aithnítear thuilleadh litreacha mar ''fhorfeda'' (uia. 79, 80 agus 81). [[Íomhá:Forfeda.png|mion|center|350px|''Forfeda'' an Oghaim i [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], uia. [http://www.equinox-project.com/v22125.htm 79], [http://www.equinox-project.com/v22126.htm 80] agus [http://www.equinox-project.com/v22127.htm 81] ]] ===Inscriptions=== Ar Chloch Bressay ar [[Inse Shealtainn]] ([[Inscríbhinní Oghaim|Celtic Inscribed Stones Project (CISP)]] BREAY/1<ref>[http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html BREAY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023020131/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html |date=2013-10-23 }} sa bhunachar CISP</ref>) feictear cúig ''forfid'', trí díobh le feiceáil ar leachtanna cuimhneacháin eile na hAlban agus i lámhscríbhinní Gaelacha araon, agus dhá cheann a fhaightear i mBressay amháin. # dearadh "coinín-chluaise", a mheastar gur D-athraithe de chineál éigin é, is amhlaidh ''spirant'' glórach. # guta uillinne, is amhlaidh a A-athraithe. # cros-haitseáil ceithre-stríoc. Feictear seo san Ogham agus siollabra as Bern den 8ú-9ú haois, faoi theideal léití tráth mar 'RR', ach moltar freisin gur''SS' atá ann. Tá sé le fáil i [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ui. 64. # Tá ceann desna litreacha ar leith déanta le cúig stríoc tonnta claonta siar trasna na stoclíne, I-athraithe b'fhéidir. # B'fhéidir gur ceartúchán bhotún snoíodóireachta é an litir ar leith eile, agus ní ceaptha mar ''fhorfid''. ==Foinsí== * Kelly, Fergus, 'The Old Irish Tree-list' ''Celtica'' 11 (1976) ll. 122–3 * Macalister, Robert A.S. ''Corpus inscriptionum insularum celticarum''. Céad cló. Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]], 1945-1949. OCLC 71392234 * McManus, Damian. ''Ogam: Archaizing, Orthography and the Authenticity of the Manuscript Key to the Alphabet'', Ériu 37, 1988, ll. 1-31. Baile Átha Cliath: [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. OCLC 56088345 * &mdash;, ''Irish letter-names and their kennings'', Ériu 39 (1988), ll. 127-168. * &mdash;, ''A Guide to Ogam'', Maigh Nuad, 1991. {{ISBN|1-870684-17-6}} OCLC 24181838 * Sims-Williams, P. ''The additional letters of the Ogam Alphabet'', Cambridge Medieval Celtic Studies, 23, ll. 29-75 (1992). ==Naisc sheachtracha== * [http://www.equinox-project.com/ogamscales.htm The Ogam Scales from the Book of Ballymote], le B. Fell ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} [[Catagóir:Litreacha Oghaim]] 2rv45m6gpq2lqc86itcoipbz0cfj046 Inscríbhinní Oghaim 0 91180 1331546 1323432 2026-11-02T23:06:50Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331546 wikitext text/x-wiki Feictear '''inscríbhinní [[ogham|oghaim]]''' ar leachtanna cuimhneacháin de Cheiltigh na nOileán. Faightear an mhórchuid díobh in iardheisceart na hÉireann, agus thart timpeall an [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]] &mdash; oirdheisceart na hÉireann, [[Corn na Breataine]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Oileán Mhanann]]. Téann siad siar chomh fada leis na 5ú agus 6ú haoiseanna. Is as [[Gaeilge Chianach]] a scríobhadh iad go formhór, ach tá cúpla ceann le blúiríní [[Cruithnis]]e orthu, agus tá Laidin le feiceáil fosta. [[Íomhá:CIIC 504.gif|mion|150px|Cloch Oghaim [[CIIC 504]] ó Oileán Mhanann, leis an ''droim'' sa lár, ᚛ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄᚋᚐᚊᚔᚋᚒᚉᚑᚔ᚜ ᚛ᚉᚒᚅᚐᚃᚐᚂᚔ᚜ BIVAIDONAS MAQI MUCOI CUNAVA[LI], ''Bivaidonas'' (beo-mar-thine) mhic chlainne ''Cunava[li]'']] Tá tuairim is 400 inscríbhinn a bhfuil eolas orthu. Tá roinnt córas uimhrithe le fáil. Is é an córas is forleithne ná '''Corpus inscriptionum insularum Celticarum''' (CIIC), bunaithe ar saothar [[R. A. Stewart Macalister|R. A. S. Macalister]]. Faightear ann na hinscríbhinní aitheanta faoina 1940í, le 507 iontráil go dtí 1945, san áireamh inscríbhinní Laidine agus Rúnacha, agus trí cinn curtha ann i 1949. Córas eile is ea '''Celtic Inscribed Stones Project''' (CISP), bunaithe ar shuíomh na gcloch. Mar shampla, is ionann [[CIIC 1]] agus CISP INCHA/1.<!--cé: Ziegler lists 344 Gaelic ogham inscriptions known to Macalister (Éire agus [[Oileán Mhanann]]), and seven additional inscriptions discovered later.--> Is féidir na hinscríbhinní a roinnt idir cineálacha "ortadocsacha" agus "scolaíocha". Téann inscríbhinní ortadocsacha siar go dtí ré na [[Gaeilge Chianach|Gaeilge Cianaí]], agus record a ainm duine, nó ar leac uaighe, sin nó chun seilbh talún a chur in iúl. Téann inscríbhinní scolaíocha siar go dtí ré na [[Sean-Ghaeilge]] suas go dtí na linne seo.<!--[[Corca Dhuibhne]] [[Dyfed]]--> ==Inscríbhinní ortadocsacha== {{Litreacha Oghaim}} In inscríbhinní ortadocsacha, scríobhadh an téacs ar dhroim nó faobhar na cloiche, mar a raibh ina scorlíne na litreacha. Léitear an téacs ó thaobh íochtair ar chlé na cloiche, ag leanúint suas an chloch ar a himeall, trasna an barr agus síos ar dheis, más gá. Thug MacManus (1991) liosta le 382 inscríbhinn dá leithéid. Faightear iad ar fud na tíre in Éirinn, ach lonnaithe go formhór sa deisceart: * [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] 130 * [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] 84 * [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] 48 * [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] 14 * [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] 9 * [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] 8 * [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] 5 * [[Contae na Mí|An Mhí]] 5 * [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] 4 * [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] 3 * [[Contae Luimnigh|Luimneach]] 3 * [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] 3 * [[Contae Aontroma|Aontroim]] 2 * [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] 2 * [[Contae Lú|Lú]] 2 * [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] 2 * [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] 1 * [[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]] 1 * [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] 1 * [[Contae Liatroma|Liatroim]] 1 * [[Contae Dhoire|Doire]] 1 * [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] 1 Feictear samplaí eile sa Bhreatain mar a leanas: * [[Breatain Bheag]] ca. 40 ** [[Pembrokeshire]] 16 ** [[Breconshire]] 7 ** [[Carmarthenshire]] 7 ** [[Glamorgan]] 4 ** [[Ceredigion]] 3 ** [[Denbighshire]] 2 ** [[Powys]] 1 ** [[Caernarvonshire]] 1 * Sasana ** [[Corn na Breataine]] 5 ** [[Devon]] 2 ** áiteanna eile 1 * [[Oileán Mhanann]] 5 * roinnt samplaí amhrasacha in [[Albain]] 3? ===Nathanna struchtúrtha=== Is ainmneacha pearsanta iad tromlach iomadúil na n-inscríbhinní, scríofa i nathanna struchtúrtha, a dhéanann de ghnáth cur síos ar shinsearacht nó gaol treibhe an duine i gceist. Is iad a leanas na focail ghaoil: * [[:en:wikt:ᚋᚐᚊᚔ|ᚋᚐᚊᚔ]] MAQI mic * [[:en:wikt:ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ|ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ]] INIGENA iníne * [[:en:wikt:ᚋᚒᚉᚑᚔ|ᚋᚒᚉᚑᚔ]] MUCOI treibhe, clainne * [[:en:wikt:ᚐᚃᚔ|ᚐᚃᚔ]] AVI uí * [[:en:wikt:ᚉᚓᚂᚔ|ᚉᚓᚂᚔ]] CELI céile * [[:en:wikt:ᚅᚓᚈᚐ|ᚅᚓᚈᚐ]], [[:en:wikt:ᚅᚔᚑᚈᚈᚐ|ᚅᚔᚑᚈᚈᚐ]] NETA, NIOTTA nia, curaidh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/nia nia<sup>2</sup>], laoch, curadh, ar teanglann.ie FGB</ref> Tug faoi ndeara go bhfuil na focal úd uile sa tuiseal ginideach, mar chuid de nath iomlán den fhoirm "[cloch] mo dhuine mhic ..." nó "[[in] ainm] mo dhuine mhic ...", na túsfhocail go hannamh scríofa, de ghnáth intuigthe: * [[:en:wikt:ᚂᚔᚓ|ᚂᚔᚓ]] LIE lia (féach [[CIIC 1]]) * [[:en:wikt:ᚐᚅᚋ|ᚐᚅᚋ]] ANM ainm Ina dteannta sin, feictear an focal KOI, arb ionann é agus ''Hic Iacit'' as Laidin: * [[:en:wikt:ᚕᚑᚔ|ᚕᚑᚔ]] KOI seo é Is suimiúil é KOI óir gur scríobhadh an litir K leis an ''[[Forfeda|bhforfid]]'', ''[[Ébad (ogham)|Éabhadh]]''. In ord minicíochta, feictear na focail formula i nathanna mar a leanas: * X MAQI Y * X MAQI MUCOI Y * X MAQI Y MUCOI Z * X KOI MAQI MUCOI Y * X MUCOI Y * X MAQI Y MAQI MUCOI Z * Ainm lom gan focal ''formula * ANM X MAQI Y * ANM X * X AVI Y * X MAQI Y AVI Z * X CELI Y * NETA X * INIGENA X Y (féach [[CIIC 362]]) ===Ainmneacha=== Nochtann a n-ainmneacha pearsanta lear mór faoi luathshochaí na nGael, a tréith cogaidh ach go háirithe. Mar shampla, is iad an dá fhréamh is coitinne ná: * [[:en:wikt:ᚉᚒᚅᚐ|ᚉᚒᚅᚐ]] *: CUNA *: cú * [[:en:wikt:ᚉᚐᚈᚈᚒ|ᚉᚐᚈᚈᚒ]] *: CATTU *: cath Feictear na fréamhacha seo i n-ainmneacha amhail is: * CIIC 300 *: ᚉᚒᚅᚐᚅᚓᚈᚐᚄ *: CUNANETAS *: Nia/curadh cúnna * (501) ᚉᚒᚅᚐᚋᚐᚌᚂᚔ *: CUNAMAGLI *: Flaith cúnna * (107) *: CUNAGUSSOS *: tréan le cú * (250) ᚉᚐᚈᚈᚒᚃᚃᚔᚏᚏ *: CATTUVVIRR *: fear catha * (303) ᚉᚐᚈᚐᚁᚐᚏ *: CATABAR *: barr sa chath * ᚔᚃᚐᚉᚐᚈᚈᚑᚄ *: IVACATTOS *: iúr an chatha I measc ainmneacha cogaidh eile, faightear: * (39) ᚁᚏᚐᚅᚑᚌᚓᚅᚔ *: BRANOGENI *: Branghinte<ref>[http://dil.ie/6537 1 bran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191203192712/http://dil.ie/6537 |date=2019-12-03 }}, fiach, ar eDIL</ref> * (428) ᚈᚏᚓᚅᚐᚌᚒᚄᚒ *: TRENAGUSU *: tréan-ghus * (504) ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄ *: BIVAIDONAS<ref>[http://dil.ie/5991 biu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204183154/http://dil.ie/5991 |date=2019-12-04 }}, beo, ar eDIL</ref> *: beo mar thine Is coiteann iad focail a luann tréithe fisiciúil, amhail is: * (368) ᚃᚓᚅᚇᚒᚁᚐᚏᚔ *: VENDUBARI *: barr/ceann fionn * (75) ᚉᚐᚄᚑᚅᚔ *: CASONI *: ceann catach * (119) ᚇᚐᚂᚐᚌᚅᚔ *: DALAGNI *: dall-ghinte * (46) ᚇᚓᚏᚉᚋᚐᚄᚑᚉ *: DERCMASOCA<ref>[http://dil.ie/31660 2 mass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204133659/http://dil.ie/31660 |date=2019-12-04 }}, maise, ar eDIL</ref> *: dearc/súil mhaiseach * (60) ᚋᚐᚔᚂᚐᚌᚅᚔ *: MAILAGNI *: maol-ghinte * (239) ᚌᚐᚈᚈᚐᚌᚂᚐᚅ *: GATTAGLAN *: eagnaí glan Tugann roinnt ainmneacha sinsear díoga le fios. Feictear an dia [[Lugh]] i n-ainmneacha amhail is: * (4) ᚂᚒᚌᚌᚐᚇᚑᚅ LUGADDON * (286) ᚂᚒᚌᚒᚇᚓᚉᚐ LUGUDECA * (140) ᚂᚒᚌᚐᚃᚃᚓᚉᚉᚐ LUGAVVECCA Feictear an t-ainm díoga ERC,<ref>[http://dil.ie/20223 1 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191204133208/http://dil.ie/20223 |date=2019-12-04 }}, neamh; ach féach freisin [http://dil.ie/search?q=Erc&search_in=headword 2-7 erc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528192803/https://dil.ie/search?q=Erc&search_in=headword |date=2023-05-28 }}; ar eDIL</ref> neamh, i n-ainmneacha amhail is: * (93) ᚓᚏᚉᚐᚔᚇᚐᚅᚐ ERCAIDANA * (196) ᚓᚏᚉᚐᚃᚔᚉᚉᚐᚄ ERCAVICCAS Tugann ainmneacha duine le fios clann nó cine an duine, such as: * (156) ᚇᚑᚃᚃᚔᚅᚔᚐᚄ '' DOVVINIAS, as clann Chorca Dhuibhne, sa Daingean agus Uíbh Ráthach i gCo. Chiarraí (ainmnithe as bandia áitiúil) * (215) ᚐᚂᚂᚐᚈᚑ ALLATO, den chlann ''Altraige'' i dtuaisceart Ciarraí * (106) ᚉᚑᚏᚔᚁᚔᚏᚔ CORIBIRI den ''Dál Coirpri'' as [[Contae Chorcaí]]. Ar deireadh, is suimiúil é go bhfuil baint ar leith le crainn ag roinnt ainmneacha: * (230) ᚋᚐᚊᚔ ᚉᚐᚏᚐᚈᚈᚔᚅᚅ *: MAQI-CARATTINN *: Mac Caorthainn * (v) ᚋᚐᚊᚃᚔ ᚊᚑᚂᚔ *: MAQVI QOLI *: Mac Coill * (259) ᚔᚃᚑᚌᚓᚅᚔ *: IVOGENI *: Iúr-ghinte ===Léirmheas=== Molann scoláirí amhail is McNeill agus Macalister gur págánach iad na hinscríbhinní ortadocsacha ó thaobh ábhair de, agus gur loit iompaithigh Chríostaí iad chun an focal treibhe MUCOI ᚋᚒᚉᚑᚔ a bhaint, ag cur fosta croiseanna Críostaí ann. De réir scoláirí eile amhail is McManus, níl fianaise dá laghad ann chun an smaoineamh seo a thacú, ag lua inscríbhinní amhail is: * (145) ᚛ᚊᚏᚔᚋᚔᚈᚔᚏ ᚏᚑᚅᚐᚅᚅ ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚋᚑᚌᚐᚅᚅ᚜, QRIMITIR RONANN MAQ COMOGANN, áit arb iasacht é QRIMITIR as ''presbyter'' (sagart) na Laidine. Molann McManus nach loitiméireacht atá ann ach go díreach caitheamh agus cuimilt, agus óir gur úsáideadh na clocha le haghaidh ábhair thógála (McManus, §4.9). Molann McManus freisin gur mhair an focal MUCOI survived into Christian manuscript usage. I dteannta sin, is léir gur scríobhadh na hinscríbhinní le linn ré agus an Chríostaíocht go bunaithe go daingean in Éirinn. Is soiléire fós é ar phágánach nó Críostaí iad a rinne na hinscríbhinní, nó meacan dóibh siúd. ===Éire=== Is i nÉirinn a fhaightear an chuid is mó desna na hinscríbhinní, le 330 as 382. Feictear ar cheann desna bailiúcháin oghaim ortadocsaigh is tábhachtaí na hÉireann i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] (COC), ar taispeáint don phobal sa 'Dorchla na gCloch'. Bhailigh [[Abraham Abell]] ársaitheoir (1783–1851) na hinscríbhinní úd agus bronnadh iad don ''Cork Institution'' sular cuireadh ar taispeáint iad i gCnOC. Ball ab ea Abell den [[Cuvierian Society]] Corcaí, a ndeara a chuid ball, ina measc [[John Windele]], an tAthar Matt Horgan agus R.R. Brash, sárobair orthu i lár na 19ú haoise. Feictear bailiúcháin mór le rá éinne i n[[Dún Lóich]], gar do [[Cill Áirne|Chill Airne]] i gCo. Chiarraí. Leagtar na clocha amach i leathchiorcal ar thaobh an bhóthair agus caomhnaítear go maith iad. {| class="wikitable" |- ! CIIC ! CISP ! Ogham ! Gaeilge ! Suíomh |- style="vertical-align: top" | 1 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/incha_1.html INCHA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204204432/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/incha_1.html |date=2012-02-04 }} | ᚛ᚂᚔᚓ ᚂᚒᚌᚅᚐᚓᚇᚑᚅ ᚋᚐᚉᚉᚔ ᚋᚓᚅᚒᚓᚆ᚜<br>LIE LUGNAEDON MACCI MENUEH | Lia ''Lugnaedon'' mhic ''Menueh''. | [[Inis an Ghaill]], Co. na Gaillimhe |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 2|2]] |[http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/cloom_1.html CLOOM/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ᚛ᚊᚓᚅᚒᚃᚓᚅᚇᚔ᚜<br> QENUVEN[DI] | "ceann fionn", gaolta leis na ainmneacha ''Cenond, Cenondÿn, Cenindÿn''<ref>{{ lua idirlín | url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/h/og002.htm | teideal = TITUS-Ogamica 002 | suíomh = Titus.fkidg1.uni-frankfurt.de | dátarochtana = 2017-03-08 }}</ref> | [[Cluain Muirís]], [[Barr na Cúile]], Co. Liatroma |- style="vertical-align: top" | 3 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/islan_1.html ISLAN/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ᚛ᚉᚒᚅᚐᚂᚓᚌᚔ ᚐᚃᚔ ᚊᚒᚅᚐᚉᚐᚅᚑᚄ᚜ <br> CUNALEGI AVI QUNACANOS | ''Cunalegi'' Uí ''Qunacanos'' | An tOileán, [[Coistealaigh]], Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | 4 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kilma_1.html KILMA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051625/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kilma_1.html |date=2020-09-01 }} | ᚛ᚂᚒᚌᚐᚇᚇᚑᚅ ᚋᚐᚊᚔ ᚂᚒᚌᚒᚇᚓᚉ᚜<br> ᚛ᚇᚇᚔᚄᚔ ᚋᚑ[--]ᚉᚊᚒᚄᚓᚂ᚜<br> LUGADDON MA[QI] L[U]GUDEC<br>DDISI MO[--]CQU SEL | ''Lugáed'' mhic ''Luguid'' | [[Cill Mhainín]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | 5 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushe_1.html RUSHE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513215328/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushe_1.html |date=2021-05-13 }} | ᚛ᚐᚂᚐᚈᚈᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚁᚏ᚜<br> ALATTOS MAQI BR | ''Alattos'' mhic Br... | [[An Roisín Thoir]], [[Cill Mobhí]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | 6 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tulla_1.html TULLA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200829113443/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tulla_1.html |date=2020-08-29 }} | ᚛ᚊᚐᚄᚔᚌᚔᚅᚔᚋᚐᚊᚔ᚜<br>QASIGN[I]MAQ[I] | ''Qasignias'' mhic ... | [[An Tulachán]], Coistealaigh, Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | 7 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/corro_1.html CORRO/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200826101917/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/corro_1.html |date=2020-08-26 }} | ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚓᚏᚐᚅᚔ ᚐᚃᚔ ᚐᚈᚆᚓᚉᚓᚈᚐᚔᚋᚔᚅ᚜<br> MAQ CERAN[I] AVI ATHECETAIMIN | Mac Ciaráin Uí Riaghan | [[Corr Odhar]], [[Gaileanga]], Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | 8 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/doogh_1.html DOOGH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513211725/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/doogh_1.html |date=2021-05-13 }} | ᚛ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ ᚉᚑᚏᚁᚐᚌᚅᚔ ᚌᚂᚐᚄᚔᚉᚑᚅᚐᚄ᚜<br> MA[QUI MUCOI] CORBAGNI GLASICONAS | Mhic clainne ''Corbagnus Glasiconas'' | [[Dumhach Mhic Eoghain]], Muraisc, Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | 9 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghal_1.html AGHAL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510020032/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghal_1.html |date=2021-05-10 }} | ᚛ᚋᚐᚊᚐᚉᚈᚑᚋᚐᚊᚌᚐᚏ᚜<br> MAQACTOMAQGAR | Mac ''Acto'', Mac ''Gar'' | [[Achadh Liag]], [[Tír Amhlaidh]], Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 10|10]] | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breas_1.html BREAS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070214/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breas_1.html |date=2020-08-31 }} | ᚛ᚂᚓᚌᚌ[--]ᚄᚇ[--]ᚂᚓᚌᚓᚄᚉᚐᚇ᚜ / ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚏᚏᚁᚏᚔ ᚋᚐᚊ ᚐᚋᚋᚂᚂᚑᚌᚔᚈᚈ᚜<br> L[E]GG[--]SD[--] LEGwESCAD / MAQ CORRBRI MAQ AMMLLOGwITT | ''Legwescad'' mac ''Corrbrias'' mac ''Ammllogwitt'' | [[Bréisteach]], Tír Amhlaidh, Co. Mhaigh Eo |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 38|38]] | <ref>{{ lua idirlín | url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&site=Ballyboodan&stone=38._Ballyboodan&stoneinfo=description | teideal = Ogham in 3D - Ballyboodan / 38. Ballyboodan | work = ogham.celt.dias.ie | dáta = 2015-07-21 | dátarochtana = 2017-03-08 }}</ref> | ᚛ᚉᚑᚏᚁᚔᚕᚑᚔᚋᚐᚊᚔᚂᚐᚏᚔᚇ᚜<br> CORBI KOI MAQI LABRID | Seo é Corb mhic ''Labraid'' | [[Baile Mhuadáin]], [[Cnoc an Tóchair]], Co. Chill Chainnigh |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 47|47]] | <ref>{{ lua idirlín | url = http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/database/ogam/ogquery.asp?ciic1=047 | teideal = Titus Database Ogamica: CIIC No. 047 | work = titus.fkidgl.uni-frankfurt.de | dátarochtana = 2017-03-08 }}</ref> | ᚛ᚅᚓᚈᚐᚉᚐᚏᚔᚅᚓᚈᚐᚉᚉᚐᚌᚔ᚜<br> NETACARI NETA CAGI | ''Netacari'' nia ''Cagi'' | [[Cáisleán tSíomoin]], [[Cuan an Bhriotáis]], Co. Chill Mhantáin |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 50|50]] | <ref>{{lua idirlín web | sloinne = Marsh | ainm = Richard | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/crossoona_rath | teideal = Crossoona Rath &#124; BALTINGLASS &#124; Places | foilsitheoir = County Wicklow Heritage | dáta = 2017-03-08 | dátarochtana = 2019-11-30 | archivedate = 2019-11-26 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191126044812/http://www.countywicklowheritage.org/page/crossoona_rath }}</ref> | ᚛ᚃᚑᚈᚔ᚜<br> VOTI | ''Votais'' | [[Buaile an Charraigín]], [[Cill Rannaileach]], Co. Chill Mhantáin |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 180|180]] | <ref>{{lua idirlín | url = http://titus.uni-frankfurt.de/ogam/h/og180.htm | teideal = CIIC no. 180, Emlagh East | work = titus.uni-frankfurt.de}}</ref> | ᚛ᚁᚏᚒᚄᚉᚉᚑᚄᚋᚐᚊᚊᚔᚉᚐᚂᚔᚐᚉᚔ᚜<br> BRUSCCOS MAQQI CALIACI | Bruscais mhic Cailigh | [[Imileá an Bhóthair]], [[An Daingean]], Co. Ciarraí |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 193|193]] | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/mauig_1.html MAUIG/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070822/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/mauig_1.html |date=2020-08-31 }} | ᚛ᚐᚅᚋ ᚉᚑᚂᚋᚐᚅ ᚐᚔᚂᚔᚈᚆᚔᚏ᚜<br> ANM COLMAN AILITHIR<ref>[http://dil.ie/1031 ailithir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428193207/http://dil.ie/1031 |date=2021-04-28 }}, oilithreach, ar eDIL</ref> | "[scríofa in] ainm Colmáin, oilithreach" | [[Mám an Óraigh]], [[Corca Dhuibhne]], Co. Chiarraí |- style="vertical-align: top" | 200 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/coolm_4.html COOLM/4]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ᚛ᚋᚐᚊᚔ ᚈᚈᚐᚂ ᚋᚐᚊᚔ ᚃᚑᚏᚌᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔᚉᚐᚉ᚜<br> MAQI-TTAL MAQI VORGOS MAQI MUCOI TOICAC | mhic ''Dal'' mhic ''Vergos'' (Fearghas) mhic clainne Toiceach | [[Cúil Má Ghort]], [[Dún Ciaráin Thuaidh]], Co. Chiarraí |- style="vertical-align: top" | 300 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/oldis_1.html OLDIS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070947/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/oldis_1.html |date=2020-08-31 }} | ᚛ᚉᚒᚅᚅᚓᚈᚐᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚌᚒᚉᚑᚔ ᚅᚓᚈᚐ ᚄᚓᚌᚐᚋᚑᚅᚐᚄ᚜<br> CUNNETAS MAQI GUC[OI] NETA-SEGAMONAS | ''Cunnetas'', nia ''Segamonas'' | An tOileán, [[Na Déise lasmuigh den Drom]], Co. Phort Láirge |- style="vertical-align: top" | 317<ref>inscríbhinn dheireanach as Gaeilge sa CIIC, Macalister, 1945</ref> | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/aghas_1.html AGHAS/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ᚛ᚇᚑᚈᚓᚈᚈᚑ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚐᚌᚂᚐᚅᚔ᚜<br> DOTETTO MAQ[I MAGLANI] | ''Dotetto'' mhic ''Maglani(?)'' | [[Achadh Scriobach]], [[An Srath Bán Uachtarach]], Co. Thír Eoghain |- style="vertical-align: top" | 1082 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balbr_1.html BALBR/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200826101955/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/balbr_1.html |date=2020-08-26 }} | ᚛ᚌᚂᚐᚅᚅᚐᚅᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚁᚁᚏᚐᚅᚅᚐᚇ᚜<br> GLANNANI MAQI BBRANNAD | ''Glannani'' mhic ''Brannad'' | [[Baile Bhromáin]], [[Clann Mhuiris]], Co. Chiarraí |- style="vertical-align: top" | 1083 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rthke_1.html RTHKE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070836/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rthke_1.html |date=2020-08-31 }} | ᚛ᚉᚑᚋᚋᚐᚌᚌᚐᚌᚅᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ ᚄᚐᚋᚋᚅᚅ᚜<br> COMMAGGAGNI MU[CO]I SAMMNN | ''Commaggagmi'' clainne ''Sammnn'' | ''Rathkenny, Ardfert'', Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí |- style="vertical-align: top" | — | RATAS/1<ref>Aimsithe sa bhliain 1975. Thomas Fanning agus [[Donncha Ó Corráin]], "An Ogham stone and cross-slab from Ratass Church, Tralee", JKAHS 10 (1977), ll. 14–18. </ref> | ᚛ᚐᚅᚋ  ᚋᚐᚊ ᚃᚐᚈᚈᚔᚂᚂᚑᚌᚌ᚜<br> [A]NM SILLANN MAQ FATTILLOGG | [in] ainm ''Sillann'' mhic ''Fattillogg'' | Eaglais [[Ráth Teas]], Trá Laoi, Co. Chiarraí |} ===An Bhreatain Bheag=== Tá cáil ag na inscríbhinní ortodachsacha sa Bhreatain Bheag as a n-ainmneacha idir Laidin agus [[Briotainic]] (nó SeanBhreatnais), agus toisc go bhfuil inscríbhinní Laidine san aibítir rómhánach ina dteannta (bhíodh Laidin Dhéanach agus Eaglasta ina teanga scríbhneoireachta le linn an ré iar-rómhánaigh). I measc ainmneacha Briotáinise tá: * (446) ᚋᚐᚌᚂᚑᚉᚒᚅᚔ *: MAGLOCUNI *: Breatnais ''Maelgwn'' * (449) ᚉᚒᚅᚑᚈᚐᚋᚔ *: CUNOTAMI *: Breatnais ''Cyndaf'' Tá sé le rá ag an mBreatain Bheag go bhfuil aici an t-aon chloch oghaim amháin le hainm duine aithne. Comórann an chloch [[Vortiporius]], rí [[Dyfed]] den a 6ú haois.<ref>{{ cite book | last = Davies | first = John | title = The Welsh Academy Encyclopedia of Wales | url = https://archive.org/details/welshacademyency0000unse | publisher = [[University of Wales Press]] | location = Cardiff | year = 2008 | isbn = 0-7083-1953-X }}</ref> Faightear sa Bhreatain Bheag an t-aon inscríbhinn amháin a chomóradh bean, ag [[Eglwys Cymmin]] (Eaglais Cymmin) i gCarmarthenshire: * ([[CIIC 362|362]]) ᚛ᚔᚅᚔᚌᚓᚅᚐ ᚉᚒᚅᚔᚌᚅᚔ ᚐᚃᚔᚈᚈᚑᚏᚔᚌᚓᚄ᚜*: INIGENA AVITORIGES CUNIGNI *: iníne '''Avitoriges'' ''Cunigni''. Ainm Gaelach is ea ''Avitoriges'', agus Briotainic is ea Cunigni (Breatnais ''Cynin''), rud a léiríonn oidhreacht measctha na n- inscríbhinneoirí. Tá fosta roinnt inscríbhinní sa Bhreatain Bheag which attempt to replicate the supplementary letter or [[forfeda]] for P (inscríbhinní 327 and 409). [[Íomhá:Ogham.Inscriptions.Wales.jpg|mion|center|240px|Suíomhanna inscríbhinní na Breataine Bige]] Sa chatalóg CIIC, tosaíonn inscríbhinní sa Bhreatain Bheag ag CIIC 319, agus an chuid is mó díobh as Laidin. {{clear}} {| class="wikitable" |- ! CIIC ! CISP ! Ogham ! Gaeilge ! Suíomh |- style="vertical-align: top" | 423 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/braw1_1.html BRAW/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200829113504/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/braw1_1.html |date=2020-08-29 }} | ᚛ᚊ[--]ᚊᚐ[--]ᚌᚈᚓ᚜<br> Q[--]QA[--]GTE | | Castle Villa, Brawdy, Pembrokeshire |- style="vertical-align: top" | 426 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bridl_1.html BRIDL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070436/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bridl_1.html |date=2020-08-31 }} | ᚛ᚅᚓᚈᚈᚐᚄᚐᚌᚏᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚓ ᚁᚏᚔᚐᚉᚔ᚜<br> NETTASAGRI MAQI MUCOE BRIACI | Nettasagri, Briaci | Bridell, Pembrokeshire |- style="vertical-align: top" | 427 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/caldy_1.html CALDY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222124135/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/caldy_1.html |date=2018-12-22 }} | ᚛ᚋᚐᚌᚂᚔᚇᚒᚁᚐᚏ[--]ᚊᚔ᚜<br> MAGL[I]DUBAR [--]QI | Magl[ia], Dubr[acunas] | Caldey Island, Penally, Pembrokeshire |- style="vertical-align: top" | 456 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stntn_1.html STNTN/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190117151956/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stntn_1.html |date=2019-01-17 }} | ᚛ᚌᚓᚅᚇᚔᚂᚔ᚜<br> GENDILI | | Steynton, Pembrokeshire |} ===Sasana, Alba, Oileán Mhanann=== Faightear a seacht nó ocht n-inscríbhinn i Sasana. Tá cúig cinn i gCorn na Breataine agus dhá cheann in Devon, '' which are the product of early Irish settlement in the area. Tá inscríbhinn eile i Silchester, Hampshire, a mheastar gur presumed to be the work of a lonnaitheoir Gaelach aonair. Aisteach go leor, níl ach trí inscríbhinn ortadocsacha in Albain, óir gur inscríbhinní scolaíocha déanta ag na Cruitnigh iad na cinn eile (féach thíos). Faightear cúig inscríbhinn ar Oileán Mhanann, san áireamh an ceann cáiliúil i bPort Naomh Muire: * (503) ᚛ᚇᚑᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚇᚏᚑᚐᚈᚐ᚜ *: DOVAIDONA MAQI DROATA *: ''Dovaidona'' mhic an draoi [[Íomhá:Ogham.Inscriptions.Cornwall.jpg|mion|center|240px|Inscríbhinní Chorn na Breataine]] {{clear}} {| class=wikitable |- ! CIIC ! CISP ! Ogham ! Gaeilge ! Suíomh ! Notes |- style="vertical-align: top" | 466 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_1.html LWNCK/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051435/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_1.html |date=2020-09-01 }} | ᚛ᚔᚌᚓᚅᚐᚃᚔ ᚋᚓᚋᚑᚏ᚜<br> IGENAVI MEMOR | | [[Lewannick]], Corn na Breataine | "INGENVI MEMORIA" as Laidin |- style="vertical-align: top" | 467 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_2.html LWNCK/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226230831/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/lwnck_2.html |date=2018-12-26 }} | ᚛ᚒᚂᚉᚐᚌᚅᚔ᚜<br> U[L]CAG[.I] / [.L]CAG[.]I | Ulcagni | Lewannick, Corn na Breataine | "[HI]C IACIT VLCAGNI" as Laidin |- style="vertical-align: top" | 470 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/wvale_1.html WVALE/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513224307/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/wvale_1.html |date=2021-05-13 }} | ᚛ᚂᚐᚈᚔᚅᚔ᚜<br> LA[TI]NI | | Worthyvale, Slaughterbridge, Minster, Corn na Breataine | "LATINI IC IACIT FILIUS MACARI" as Laidin |- style="vertical-align: top" | 484 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stkew_1.html STKEW/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051536/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/stkew_1.html |date=2020-09-01 }} | ᚛ᚔᚒᚄᚈᚔ᚜<br> [I]USTI | | [[St. Kew]], Corn na Breataine | Leac eibhir, Laidin "IVSTI" i ndearadh cartouche |- style="vertical-align: top" | 489 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/fardl_1.html FARDL/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226231642/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/fardl_1.html |date=2018-12-26 }} | ᚛ᚄᚃᚐᚊᚊᚒᚉᚔ ᚋᚐᚊᚔ ᚊᚔᚉᚔ᚜<br> SVAQQUCI MAQI QICI | "[Cloch] ''Safaqqucus'' nhic ''Qicus''" | [[Fardel Manor]], gar do Ivybridge, Devon | |- style="vertical-align: top" | 488 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tvst3_1.html TVST3/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226204813/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/tvst3_1.html |date=2018-12-26 }} | ᚛ᚓᚅᚐᚁᚐᚏᚏ᚜<br> ENABARR | Ainm chapall [[Manannán mac Lir|Mhanannáin mhic Lir]]<ref>J. A. MacCulloch, The Religion of the Ancient Celts</ref> | Roborough Down, Buckland Monachorum, Devon | |- style="vertical-align: top" | 496 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/silch_1.html SILCH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200827114820/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/silch_1.html |date=2020-08-27 }} | ᚛ᚓᚁᚔᚉᚐᚈᚑᚄ ᚋᚐᚊᚔ ᚋᚒᚉᚑᚔ᚜<br> EBICATO[S] [MAQ]I MUCO[I] [ | | Silchester, Hampshire | Tochailte sa bhliain 1893 |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 500|500]] | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/andrs_1.html ANDRS/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070205/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/andrs_1.html |date=2020-08-31 }} | AMMECATI | FILIVS-ROCATI | HIC-IACIT<br> ᚛ᚒᚁᚔᚉᚐᚈᚑᚄᚋᚐᚊᚔᚏᚑᚉᚐᚈᚑᚄ᚜<br> [.]b[i]catos-m[a]qi-r[o]c[a]t[o]s | "Ammecatus son of Rocatus lies here"<br> "[Am]bicatos son of Rocatos" | Knoc y Doonee, Kirk Andreas | Laidin agus Ogham le chéile |- style="vertical-align: top" | 501 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_1.html ARBRY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730220638/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_1.html |date=2018-07-30 }} | ᚛ᚉᚒᚅᚐᚋᚐᚌᚂᚔ ᚋᚐᚉ᚜<br> CUNAMAGLI MAC[ | | | |- style="vertical-align: top" | 502 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_2.html ARBRY/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901051551/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/arbry_2.html |date=2020-09-01 }} | ᚛ᚋᚐᚊ ᚂᚓᚑᚌ᚜<br> MAQ LEOG | | | |- style="vertical-align: top" | 503 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_1.html RUSHN/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ᚛ᚇᚑᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚇᚏᚑᚐᚈᚐ᚜<br> DOVAIDONA MAQI DROATA | "Dovaido'' mac an Draoi | Ballaqueeney, Port St. Mary, Rushen | |- style="vertical-align: top" | [[CIIC 504|504]] | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_2.html RUSHN/2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831070351/https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/rushn_2.html |date=2020-08-31 }} | ᚛ᚁᚔᚃᚐᚔᚇᚑᚅᚐᚄᚋᚐᚊᚔᚋᚒᚉᚑᚔ᚜ ᚛ᚉᚒᚅᚐᚃᚐᚂᚔ᚜<br> BIVAIDONAS MAQI MUCOI CUNAVA[LI] | "Of Bivaidonas, son of the tribe Cunava[li]" | Ballaqueeney, Port St Mary, Rushen | |- style="vertical-align: top" | 506 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/gigha_1.html GIGHA/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819150827/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/gigha_1.html |date=2018-08-19 }} | ᚛ᚃᚔᚉᚒᚂᚐ ᚋᚐᚊ ᚉᚒᚌᚔᚅᚔ᚜<br> VICULA MAQ CUGINI | Vicula, Cugini | Gigha, Argyll | |- style="vertical-align: top" | 507 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/polch_1.html POLCH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102040717/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/polch_1.html |date=2019-01-02 }} | ᚛ᚉᚏᚑᚅ[-]ᚅ᚜<br> CRON[-][N][ | | Poltaloch, Kilmartin, Argyll | Blúirín, aitheanta sa bhliain 1931 |- style="vertical-align: top" | 1068 | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bride_1.html BRIDE/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ᚛ᚂᚒᚌᚅᚔ᚜<br> LUGNI | | Ballavarkish, Bride | Aitheanta sa bhliain 1911; croiseanna agus ainmhithe animals, 8ú nó 9ú haois |}séimhithe ==Inscríbhinní scolaíocha== Glaoitear 'scolaíoch' ar a leithid d'inscríbhinn, toisc go gcreidtear gur spreagadh iad ó fhoinsí lámhscríbhinne, in ionad sean-nós na séadchomhartha. De ghnáth, scríobhadh stoclíne ar dhromchla na cloiche ar a scríobhadh na litreacha, seachas ar imeall na cloiche. Scríobhadh ar dtús iad i rith na 6ú haoise, agus leanann ar aghaidh trí réanna na Sean- agus Meán- Ghaeilge, agus fiú go dtí an lá atá inniu ann. Ón meánaois dhéanach these aghaidh, faightear iontu [[Forfeda]]. Is scolaíoch iad na 30-nó-mar-sin cloch Cruithneach, 6ú go 9ú haois a bheag nó a mhór. Is as [[Sean-Ioruais]] iad roinnt cloch den [[Ré Uigingeach]] ar Mhanainn agus Sealtainn, nó ar a laghad tá ainmneach Ioruaise iontu. ===Alba=== {| class="wikitable" |- ! CISP ! Ogham ! Gaeilge ! Suíomh ! Notes |- style="vertical-align: top" | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bratt_1.html BRATT/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102040642/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/bratt_1.html |date=2019-01-02 }} | ᚛ᚔᚏᚐᚈᚐᚇᚇᚑᚐᚏᚓᚅᚄ᚜<br> IRATADDOARENS[ | Addoaren ([[Saint Ethernan]]?) | Brandsbutt, [[Inverurie]], Aberdeenshire | Cruitnise(?), ón 6ú-8ú haois |- style="vertical-align: top" | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html BREAY/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023020131/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/breay_1.html |date=2013-10-23 }} | ᚛ᚉᚏᚏᚑᚄᚄᚉᚉ᚜ : ᚛ᚅᚐᚆᚆᚈᚃᚃᚇᚇᚐᚇᚇᚄ᚜ : ᚛ᚇᚐᚈᚈᚏᚏ᚜ : ᚛ᚐᚅᚅ[--]ᚁᚓᚅᚔᚄᚓᚄ ᚋᚓᚊᚊ ᚇᚇᚏᚑᚐᚅᚅ[--]᚜<br> CRRO[S]SCC : NAHHTVVDDA[DD]S : DATTRR : [A]NN[--] BEN[I]SES MEQQ DDR[O]ANN[-- | Nahhtvdd[add]s, Benises, Dr[o]ann | [[Bressay]], Sealtainn | Ioruais nó Gaeilge, le cúig ''fhorfid'' |- style="vertical-align: top" | ? | ᚛ᚁᚓᚅᚇᚇᚐᚉᚈᚐᚅᚔᚋᚂ᚜<br> [B]ENDDACTANIM[L] | a blessing ar anam of L. | [[Birsay]], Orkney | Tochailte sa bhliain 1970.<ref>{{ cite journal | last = Forsyth | first = Katherine | authorlink = Katherine Forsyth | title = The ogham-inscribed spindle-whorl from Buckquoy: evidence for the Irish language in pre-Viking Orkney? | journal = [[Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland]] | volume = 125 | pages = 677–696 | year = 1995 | issn = 0081-1564 }}</ref> Féach [[Buckquoy spindle-whorl]] |- style="vertical-align: top" | [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/auquh_1.html AUQUH/1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819150722/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/auquh_1.html |date=2018-08-19 }} | ᚛ᚐᚃᚒᚑᚐᚅᚅᚒᚅᚐᚑᚒᚐᚈᚓᚇᚑᚃᚓᚅᚔ᚜<br> AVUOANNUNAOUATEDOVENI | Avuo Anuano soothsayer of the Doveni | Auquhollie, gar do [[Stonehaven]] | |- style="vertical-align: top" | [[Newton Stone]] | ᚐᚔᚇᚇᚐᚏᚉᚒᚅ ᚃᚓᚐᚅ ᚃᚑᚁᚏᚓᚅᚅᚔ ᚁᚐᚂᚄ[ᚁᚐᚉᚄ] ᚔᚑᚄᚄᚐᚏ<br> AIDDARCUN FEAN FOBRENNI BA(L or K)S IOSSAR<ref>{{ cite journal | last = Brash | first = Richard Rolt | title = On the Inscriptions Found on the Ancient Pillar Stone at Newton | journal = Proceedings of the [[Society of Antiquaries of Scotland]] | date = 10 Mí Márta 1873 | page = 139 | url = https://www.jstor.org/stable/20520279?seq=1 }}</ref> | ? | Shevock, Aberdeenshire | Tá ann 2(?) líne Oghaim agus fo- inscríbhinn neamhscaoileadh<ref>{{cite web | teideal = Site Record for Newton House, The Newton Stone Newton in the Garioch | url = http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/18086/details/newton+house+the+newton+stone/ | work = RCAHMS | accessdate = 3 Mí Márta 2013 }}{{Dead link|date=Aibreán 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ===Oileán Mhanann=== * CISP [http://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/kmich_1.html KMICH/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, inscríbhinn den 11ú haois, Rúnscribhinn agus Ogham Ogham chéile, sa reilig in Kirk Michael, Oileán Mhanann: *: ᚛ᚁᚂᚃᚄᚅᚆᚇᚈᚉᚊᚋᚌᚍᚎᚏᚐᚑᚒᚓᚔ᚜ *: ᚛ᚋᚒᚒᚉᚑᚋᚐᚂᚂᚐᚃᚔᚒᚐᚋᚒᚂᚂᚌᚒᚉ᚜ *: ᛘᛅᛚ᛬ᛚᚢᛘᚴᚢᚿ᛬ᚱᛅᛁᛋᛏᛁ᛬ᚴᚱᚢᛋ᛬ᚦᛁᚾᛅ᛬ᛁᚠᛏᛁᚱ᛬ᛘᛅᛚ᛬ᛘᚢᚱᚢ᛬ᚠᚢᛋᛏᚱᛅ᛬ᛋᛁᚾᛁ᛬ᛏᚭᛏᛁᚱᛏᚢᚠᚴᛅᛚᛋ᛬ᚴᚭᚾᛅ᛬ᛁᛋ᛬ᛅᚦᛁᛋᛚ᛬ᛅᛏᛁ᛭ *: ᛒᛁᛏᚱᛅᛁᛋ᛬ᛚᛅᛁᚠᛅ᛬ᚠᚢᛋᛏᚱᛅ᛬ᚴᚢᚦᛅᚾ᛬ᚦᛅᚾ᛬ᛋᚭᚾ᛬ᛁᛚᛅᚾ᛭ *: Trascríbhinn: *:: BLFSNHDTCQMG''H''ZRAOUEI blfsnhdtcqmgηzraouei *:: MUUCOMAL LAFIUA MULLGUC *:: MAL : LUMKUN : RAISTI : KRUS : ÞINA : IFTIR : MAL : MURU : FUSTRA : SINI : TOTIRTUFKALS : KONA : IS : AÞISL : ATI+<br>[B]ITRA : IS : LAIFA : FUSTRA : KUÞAN : ÞAN : SON : ILAN + *: Aistriúchán: *:: ''[[Abecedarium]]'' Oghaim - an aibítir go léir *:: "Mucomael uí Mhaelguc" *:: "Chuir ''Mal Lumkun'' suas an crois seo i chuimhneachán ''Mal Mury'', a mac altrama, iníon ''Dufgal'', bean chéile a phós Athisl í," *:: "Níos fearr é dea-mhac altrama ná drochmhac" *:: (As Ioruais é an téacs Rúnach.) ===Éire=== * Inscríbhinn Oghaim den 19ú haois ag [[Áth Eine]], Co. Thiobraid Árann (Raftery 1969) *: ᚛ᚃᚐᚐᚅᚂᚔᚌᚄᚑᚅᚐᚂᚒᚐᚈᚐᚋᚐᚏᚔᚅᚔᚇᚆᚔᚋᚒᚄᚐ᚜ ᚛ᚑᚋᚁᚐᚂᚂᚔᚅᚐᚌᚉᚏᚐᚅᚔᚁᚆ᚜ *: fa an lig so na lu ata mari ni dhimusa / o mballi na gcranibh *: "Faoin lia seo ina luí atá Mári Ní Dhíomasaigh ó Bhaile an Chránaigh" ==Lámhscríbhinní== * Téacs as Laidin scríofa in ogham, sna h[[Annála Inis Faithlinn]] den bhliain 1193 (Rawlinson MS B 503, f. 40c) *: ᚛ᚅᚒᚋᚒᚄ ᚆᚑᚅᚑᚏᚐᚈᚒᚏ ᚄᚔᚅᚓ᚜ ᚛ᚅᚒᚋᚑ ᚅᚒᚂᚂᚒᚄ ᚐᚋᚐᚈᚒᚏ᚜ *: <span style="font-variant:small-caps;">nummus honoratur sine / nummo nullus amatur</span> *: Líne [[heicsiméadar|heicsiméadair]] is é seo, le [[rím inmheánach]] ag an [[caesúr]], le scanadh mar a leanas: ''nūmmus honōrātur'' || ''sine nūmmō nullus amātur.'' *: "tugtar urraim d'airgid, gan airgid ní ghráitear aon duine" * Inscríbhinn ficseanúil: i sága Meán-Ghaeilge sa [[Leabhar Laighneach]] (LL 66 AB), luaitear an inscríbhinn oghaim a leanas: *: ᚛ᚌᚔᚚ ᚓ ᚈᚔᚄᚓᚇ ᚔᚅ ᚃᚐᚔᚇᚉᚆᚓ᚜ ᚛ᚇᚘᚐ ᚋᚁᚐ ᚌᚐᚄᚉᚓᚇᚐᚉᚆ᚜ *: ᚛ᚌᚓᚔᚄ ᚃᚐᚔᚏ ᚐᚏ ᚈᚆᚓᚉᚆᚈ ᚇᚔᚅᚇ ᚃᚐᚔᚇᚉᚆᚔ᚜ *: ᚛ᚉᚓᚅ ᚉᚆᚑᚋᚏᚐᚉ ᚅᚑᚓᚅᚃᚆᚔᚏ ᚇᚑ ᚃᚆᚒᚐᚉᚏᚐ᚜ *: ''Gip e tised in faidche, dia m-ba gascedach, geis fair ar thecht dind faidchi cen chomrac n-oenfhir do <ref>[http://dil.ie/24589 fúacair, fo-úacair, fócair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917143846/http://www.dil.ie/24589 |date=2019-09-17 }}, fógair, ar eDIL</ref>fhuacra.'' *: "Cibé a thagann san fhaiche, dá mba gaisce aige, tá geis air theacht as an fhaiche gan chomhrac aonair a fhógairt." ==Foinsí== * Brash, R. R., ''The Ogam Inscribed Monuments of the Gaedhil in the British Isles'', Londain (1879). * J. Higgitt, [[Katherine Forsyth|K. Forsyth]], D. Parsons (eag.), ''Roman, Runes and Ogham. Medieval Inscriptions in the Insular World and on the Continent'', Donington: Shaun Tyas (2001). * [[Kenneth H. Jackson|Jackson, K.H.]], ''Notes on the Ogam inscriptions of southern Britain'', in C. Fox, B. Dickins (eag.) The Early Cultures of North-West Europe. Cambridge: ll. 197—213 (1950). * [[R. A. Stewart Macalister|Macalister, Robert A.S.]] ''The Secret Languages of Ireland'', ll. 27 – 36, Cambridge University Press, 1937 * &mdash;, ''Corpus Inscriptionum Insularum Celticarum'' Vol. I., Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair (1945). * &mdash;, ''Corpus Inscriptionum Insularum Celticarum''' Vol. II., Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair (1949). *McManus, D, ''A Guide to Ogam'', An Sagart, Maigh Nuad, Co. Chill Dara (1991) * [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]]. ''Archaisms in the Ogham Inscriptions'', Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] 39, ll. 33–53, Baile Átha Cliath * Ziegler, S., ''Die Sprache der altirischen Ogam-Inschriften'', Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht (1994). ==Naisc sheachtracha== * [[R. A. Stewart Macalister|R. A. S. Macalister]], ''Corpus Inscription Insularum Celticarum'', [https://www.irishmanuscripts.ie/digital/CorpusInscriptionInsularumCelticarumVolI/Corpus%20Inscription%20Insularum%20Celticarum%20Vol%20I.pdf?x80640 Iml. 1] agus [https://www.irishmanuscripts.ie/digital/CorpusInscriptionInsularumCelticarumVolII/Corpus%20Inscription%20Insularum%20Celticarum%20Vol%20II.pdf?x80640 2] * [https://ogham.celt.dias.ie/menu.php?lang=ga Ogham in 3D], [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. * [https://www.ucl.ac.uk/social-historical-sciences/archaeology/research/research-directory/material-worlds/celtic-inscribed-stones-project Celtic Inscribed Stones Project] (CISP), University College London * [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/ogam/index.htm TITUS Ogamica], Josh Gippert, Universität Frankfurt am Main * [http://www.megalithicireland.com/Ogham%20Stones%20Page%201.htm Irish Ogham stones], ar [http://www.megalithicireland.com/ Megalithic Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204061642/http://www.megalithicireland.com/ |date=2021-02-04 }} * Silchester Roman Town, [https://research.reading.ac.uk/silchester/the-ogham-stone/ Ogham Stone], Reading University ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Inscribhinni Oghaim}} [[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim| ]] i3ezrb2cj6yccul76l68ekd6ldu88rh De Dúilib Feda na Forfid 0 91203 1331339 1315659 2026-11-02T13:17:33Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331339 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} Dréacht gearr is ea '''''De Dúilib<ref>[http://dil.ie/19091 3 dúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616194948/http://dil.ie/19091 |date=2019-06-16 }}, leabhar, coidéacs, bailiúchán, ''cf.'' ''dúile feda'', ar eDIL</ref> Feda na Forfid''''' maidir le bríonna litreacha na cúig ''[[Forfeda]]'' san [[Ogham|Oghamchraobh]] (aibítir). ==Foinsí== * ''[https://codecs.vanhamel.nl/codecs/De_d%C3%BAilib_feda_na_forfid De dúilib feda na forfid]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', ID 16319 ar [https://codecs.vanhamel.nl/codecs/Home CODECS]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Litreacha Oghaim}} [[Catagóir:Ogham]] {{síol}} msq48fejjnp9u3ftug4e70unvcrfmai Ráth Chrois Uaithne 0 91296 1331648 1266974 2026-11-03T09:43:19Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331648 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] is ea '''Ráth Chrois Uaithne''', le cloch Oghaim in aice láimhe, suite i g[[Contae Chill Mhantáin]], [[Éire]]. ==Suíomh== Tá Ráth Chrois Uaithne suite i [[Buaile an Charraigín]] ar fána thoir theas de [[Cill Rannaileach|Chill Rannaileach]] sna [[Sléibhte Chill Mhantáin]], gar do dhá fo-abha [[Abhainn na Sláine|Na Sláine]], agus 6.5 km ó shoir de [[Bealach Conglais|Bhealach Conglais]]. ==Stair== Is clós fairsing é Ráth Chros Uaithne, le tomhas 65m trasna, agus achar 0.41 ha. Tá sé suite ar fána oirdheisceart de Chnoc Chill Rannaileach, dídean ón aimsir tugtha dó ó thuaidh agus ó thiar ag an gcnoc féin, ó thuaidh ag Spinans Hill níos airde, agus ó thoir ag sliabh [[Céidín|Chéidín]] níos airde. Creidtear gurbh áitreabh é Ráth Chros Uaithne de roinnt phearsana (leath)stairiúil den chéad mhíle bliain AD: * Bhí [[Eochaid Doimlén]] as [[:en:Ráth Imáil]], [[rí na Laighean]] ina chónaí i n[[Gleann Uí Mháil]] * Creidtear go raibh Buchet, laoch an scéil den 10ú haois, ''[[Esnada Tige Buchet]]'', ina chónaí "i nó gar do Thigh Chill Rannaileach”, ar Chnoc Chill Rannaileach. * Sa scéal liteartha-stairiúil ''[[:en:Fingal Rónáin]]'', bhí Rónán mac Aodh ina chónaí ar nó gar do Chill Rannaileach. ==Cur síos== Tá cruth ciorclach Ráth Chros Uaithne, a bheag nó a mhór, le banc cré agus cloch, agus [[móta]] seachtrach, mar teorainn, le banc ón taobh amuigh theas. Feictear dúshraith dhá fhoirgneamh laistigh de.<ref>{{ cite web | url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&county=Wicklow&stone=50._Boleycarrigeen&stoneinfo=inscription | teideal = Ogham in 3D - Wicklow / 50. Boleycarrigeen }}</ref> ===Cloch Oghaim=== Tá an chloch Oghaim (CIIC 50) suite laistigh den ráth agus deirtear go dtéann sí siar go dtí AD 400–500. Léitear an inscríbhinn : ᚛ᚃᚑᚈᚔ᚜ : VOTI nó FOTI : b'fhéidir an tuiseal ginideach d'ainm pearsanta ''Votas'', nó b'fhéidir gaolmhar le ''foth''<ref>[http://dil.ie/24153 1 foth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211211251/http://dil.ie/24153 |date=2019-12-11 }}, ceart, teideal, ar eDIL</ref> (“dlí, ceart”) nó ''fotha''<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fotha fotha<sup>1</sup>], bonn, ar teanglann.ie</ref> (“bonn, bunsraith").<ref>{{cite web | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/Boleycarrigeen_OghamStone.html | teideal = BOLEYCARRIGEEN OGHAM STONE/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM | 3 = | dátarochtana = 2019-12-11 | archivedate = 2019-12-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191211205735/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/Boleycarrigeen_OghamStone.html }}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]] hsxkgxjyg3vtcwszfswac54wzjnvj8q Rawlinson B 512 0 91317 1331642 1317048 2026-11-03T09:01:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331642 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Lámhscríbhinn Ghaelach de dheireadh na 15ú haoise agus tús na 16ú haoise is ea '''Rawlinson B. 512'''.<ref>Lua iomlán: Oxford, Bodleian Library, MS Rawlinson B. 512. Teideal eile: ''Ancient Irish Deeds and Writings, Chiefly Relating to Landed Property, from the Twelfth to the Seventeenth Century, with Translations, Notes, and a Preliminary Essay''</ref> Faightear sa chnuasach idir filíocht agus prós, an chuid is mó as Luath-Nua-Ghaeilge, agus roinnt as Laidin, nótaí as Béarla, scríofa ag scríobhaithe éagsúla. Tá 154 fóilió ann, ar phárpháipéar [[cuartó]] scríofa i ndá cholún. Roinntear an lámhscríbhinn ina cúig chuid, a bhí tráth imleabhair éagsúla:<ref name="ftn0">[http://www.ucc.ie/celt/MS-OMIT/ MsOmit] ar CELT, Coláiste na hOllscoile, Corcaigh.</ref> * I, ff. 101-22, 1-36, 45-52 * II, ff. 53-75 * III, ff. 75B-100, 37-44 * IV, ff. 123-44 * V, ff. 145-54. ==Ábhair== {| class=wikitable ! width=25% | Fóilió ! width=75% | Cur síos |- ! colspan=2 | I, 1-36 |- valign="top" | 1a | Deireadh de ''Gein Branduib maic Echach ocus Áedáin maic Gabráin'', Breith ''[[Brandub mac Echach]]'' agus ''[[Áedán mac Gabráin]]'' |- valign="top" | 1a | Dán ''Kailleoracht. Tonfeid, a Christ, conic muir.'' |- valign="top" | 1a-2a | ''Ferchuitred Medba'''',<ref>[http://dil.ie/21703 ferchuitred] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250814213724/https://dil.ie/21703 |date=2025-08-14 }} ar eDIL</ref> Fear-liúntas Mhéabha |- valign="top" | 2b | [bán] |- valign="top" | 3a-b | Dán (37 rann) faoi ríthe na hÉireann, ó ''Loegaire'' go [[Brian Bóramha]]. |- valign="top" | 3b | [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde]], dán le tús ''A andáladh anall uile'' (cóip lochtach) |- valign="top" | 4b- | Dán ''Tadg og oDa […] cecinit'', an-thréigthe. |- valign="top" | 5a-30a | Beatha Trípháirteach Naoimh Phádraig, le nótaí imill |- valign="top" | 30a | Rannta topagrafacha, le tús ''Crioch Midhi inn[e]osad duibh ocus crioch Breadh mborrfadach''. |- valign="top" | 30a | Nótaí próis, ''Torannacht ocus críchairecht na Midi'', Teorantacht agus críochaireacht na Mí |- valign="top" | 30a | Nótaí Laidine faoi Risterdus Nugent (ob. 1591) agus Katherine Nugent (ob. 1604) |- valign="top" | 30b | Nótaí Béarla, an-thréigthe |- valign="top" | 31a | Beatha ''[[Brigit]]'' (tús ar iarraidh) |- valign="top" | 35b-36a | Scéala faoi sé mhíorúilt luaite le naomh ''Brigit'' |- valign="top" | 36a | Dhá rann déanacha, le tús ''Tlachtga ingen Mhodh[a] Ruith ramhaigh'' |- valign="top" | 36b | Dán ag tús ''Domun duthain a loinde'', agus nóta as prós. |- ! colspan=2 | III, 37-44 |- valign="top" | 37a-39a | ''Apgitir Chrábaid'', Aibítir Chrábhaidh |-valign="top" | 39a | ''Teist Choemáin Chlúana maic Treoin for scoil oc Sinchill Chille Ached'', Teist Chaomáin Chluain mhic Treoin faoi scoil óg Shinchill Chille Aichead'' |- valign="top" | 39a-40b | Tráchtas Gaelach ar ocht bpeaca marfacha agus ocht bpríomhshuáilce |- valign="top" | 40b-41a | ''Regula Coluim Cille'', Riail Coluim Chille |- valign="top" | 41a | Alt trí-líne, le tús ''Cosc mo Colmaócc maic uBéonna dond óclaicg''. |- valign="top" | 41a | Seanscéal Gaelach faoi [[Naomh Gréagóir Mór]] |- valign="top" | 41b-42a | Achainí Chríost, paidreacha do Mhuire, Eoin Leanbh agus Eoin Baiste |- valign="top" | 42a-42b | ''Mugrón comarba Coluim cille'' |- valign="top" | 42b-44a | ''Na Arrada''<ref>[http://dil.ie/4256 arrae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261023040234/https://dil.ie/4256 |date=2026-10-23 }}, earra, ar eDIL</ref> |- valign="top" | 44a-44b | Fís [[Laisrén]] Chluana (Connacht) |- valign="top" | 44b | Nótaí ar Eaglaisí na Mumhan |- ! colspan=2 | I, 45-52 |- valign="top" | 45a-47b | Tráchtas ar an Saltair, le fo-nóta Gaeilge (f. 45a) le dáta Deireadh Fómhair, 1731. |- valign="top" | 48a-51b | ''[[Cáin Adomnáin]]'' |- valign="top" | 51b | Dán ar na Sailm ''Maledictive'' (13 rannta), le tús ''Sreth a salmaib suad slan / feib rohorddaig Adamnan.'' |- valign="top" | 51b | ''Immathcor<ref>[http://dil.ie/27774 immathchor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214215450/http://dil.ie/27774 |date=2019-12-14 }}, ccc, ar eDIL</ref> nAilella ocus Airt'', Comh-chúiteamh [[Ailill Aulom|Ailealla]] agus [[Art mac Cuinn|Airt]]") |- valign="top" | 51b-52a | Blúirín, le tús ''muintire. Olldam dicit''. |- valign="top" | 52a | Dán ar séasúor agus laethanta eaglasta, le tús ''A Loingsig a hEs mac nEirc''. |- valign="top" | 52a-52b | ''Fil and grian glindi hái'', dán luaite leis an m[[brughaidh]], [[Dá Choca]], le réamhrá próis agus gluaiseanna. |- valign="top" | 52b | Nóta seacht-líne, ''Tomus cuirp Crist arna gabail Chonsantin impir'' |- ! colspan=2 | II, 53-75 |- valign="top" | 53a-64a | ''Félire Óengusso'', réamhrá, cuid den réamhscéal, iarfhocal, le nótaí. |- valign="top" | 56b | Dán (5 rann), i meadaracht ''rinnard'', le tús ''Bendacht indrig donélaib''. |- valign="top" | 64a | Dán (2 rann) i meadaracht ''rinnard'', le tús ''Cach noem robói, fil, bias''. |- valign="top" | 64a | Ceathrú le tús ''Cech noeb, cech noebuag, cech mairtir'', le nóta |- valign="top" | 64b | Seanscéal ''[[Naomh Moling]]'' |- valign="top" | 64b | Seanscéal Naomh ''Moling'' agus an an diabhail |- valign="top" | 64b | Nóta scríobhaí |- valign="top" | 65a-71a | Seanmóir faoi Bhreith Chríost |- valign="top" | 71a | Dhá dhán, le tús: (1) ''Buadacht uaim dom compan an tí as iomlán a threghib'' (Luaite le ''Rod Ó Cor(n)in''); (2) ''Ag scoith na bPluingeadach'' (luaite le Brian mac Deargain). |- valign="top" | 71a-75b | Seanmóir faoin bPáis Chríost |- valign="top" | 73a | Nóta le scríobhaí ag aithint féin mar Dhubthach Ó Duibhgeannan, ag scríobh ar son Chonchúir Uí Mhaolchonaire. |- ! colspan=2 | III, 75b-100 |- valign="top" | 76a-97b | ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', agus ''Flathiusa hErend'' i dteannta. |- valign="top" | 97b | Nóta ar chosúlacht idir Éirinn agus na flaithis, le tús ''Inis hErenn, tra, ro-suidigad isin fuined''. |- valign="top" | 97b | [[Tréanna na hÉireann |Tré]] faoina chéad trí bhreithiúnas in Éirinn |- valign="top" | 97b-98b | ''Scéla Túain maic Cairill do Fhinnén Maige Bile''; [[Tuan mac Cairill]], [[Finnín Mhaighe Bile]] |- valign="top" | 97b | Dán (7 rann) faoi [[Tuan mac Cairill|Thuan mac Cairill]] |- valign="top" | 97b | Ceathrú, le tús ''Dia rorannta cóicid Erenn''. |- valign="top" | 97b | Ceithre cheathrú maidir le Bealtaine, Lúnasa, Samhain agus ''[[Imbolc]]''<ref>[dil.ie/27312 imbolc, óimelc], ar eDIL</ref> |- valign="top" | 99a-100b | ''Scéla Alexandir maic Pilip'', sraithe ón scéal Gaelach faoi Alastar. |- valign="top" | 100b | ''[[Coimpeart Chonchúir]]'', scéal [[Neasa]] iníon ''[[Eochaid Sálbuide]]'' |- valign="top" | 100b | Nóta as áit maidir le ''Lebor Gabála Érenn'' |- ! colspan=2 | I, 101-122 |- valign="top" | 101a-105b | ''[[Baile in Scáil]]'' |- valign="top" | 105b-108a | ''[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]'' |- valign="top" | 108a | Seanscéal Naoimh Phádraig, Enna mhic rí Laoghaire, agus Mhíchíl Ardaingil |- valign="top" | 108b | ''Senchus muici fhéili Martain'', Seanchas mhuc Naoimh Máirtín |- valign="top" | 109a-114b | ''Airec Menman<ref>[http://dil.ie/31948 1 menma (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250815043242/https://dil.ie/31948 |date=2025-08-15 }}, airec menman = ''mentis inventum'', smaoineamh intinne, beart, ar eDIL</ref> Uraird maic Coisse'', Beart Uraird mhic Coisse."<ref name="ftn1">Kuno Meyer, "Zwiegespräch zwischen Mac Liac und Irard Mac Coisse." [[Zeitschrift für celtische Philologie|ZCP]] 8, ll. 218-22, 559-60.</ref> |- valign="top" | 114b-115b | ''Erchoitmed<ref>[http://dil.ie/20243 airchoimted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214182130/http://dil.ie/20243 |date=2019-12-14 }}, vvv, ar eDIL</ref> ingine Gulidi'', Leithscéal iníon ''Gulide'' |- valign="top" | 115b-116a | ''[[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]'', Argain / Anbhás thriúr mhac Diarmada mhic Cearbaill |- valign="top" | 116a-116b | ''Aided Maelodráin mic Dímma Chróin'', Anbhás ''Maelodrán'' mhic ''Dímma Chróin'' |- valign="top" | 116b | ''Agallamh Cormaic 7 Fithil'', Fíthel (Féigbriathrach) |- valign="top" | &mdash; | [Dhá leathanach ar iarradh] |- valign="top" | 117a-118a | ''[[Tochmarc Emire]]'', tús ar iarraidh |- valign="top" | 117b-118b | ''Verba Scáthaige'', Focail [[Scáthach|Scáthaigh]] |- valign="top" | 117b-118b | ''Forfess [[Fir Fálgae|Fer Fálgae]]'' |- valign="top" | 119a-120b | ''[[Immram Brain|Immram Brain maic Febail]]'' |- valign="top" | 120b | ''[[Echtra Condla|Echtrae Connlai]]'', blúirín |- valign="top" | 121a | Dán, ''[[A reilec laech Leithe Cuinn]]'', [https://www.ucd.ie/tlh/header/rib.eriu.2.001.header.html Reilig na Ríthe ''Leithe Cuinn''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101051745/http://www.ucd.ie/tlh/header/rib.eriu.2.001.header.html |date=2019-11-01 }} |- valign="top" | 121b | Dán, agallamh idir ''Findchú'' agus ''Sétna'' |- valign="top" | 121b-122a | Nóta faoi scuab ''Fánait |- valign="top" | 122a-122b | ''[[Esnada Tige Buchet]]'' |- valign="top" | 122b | ''[[Scél Baile Bindbérlaig]]'', blúirín. |- ! colspan=2 | IV, 123-144 |- valign="top" | 123a-139b | ''Lorgaireacht an tSoithigh Naomhtha'', scéal Luath-NuaGhaeilge, blúirín. |- valign="top" | 126a | Dán luaite le Naomh Colm Chille, le tús ''Aibhinn bith ar B[i]nn Etair''. |- valign="top" | 126a | ''Ogham consonant sísana [...]''. |- valign="top" | 140a | Scéal faoi Diarmaid mac Cerbaill agus Naomh Ciarán ádh tionóil Thailte |- valign="top" | 140a | Scéal faoi ab Dhroimeanaigh |- valign="top" | 140b | ''Foscél ar Bannscail'', scéal faoi chathú athair faoistine ag bean |- valign="top" | 140b | Scéal faire dhá scoláire eaglasta |- valign="top" | 141a | Scéal Choilm Chille |- valign="top" | 141a | Scéal Rí Ghúaire |- valign="top" | 141a | Scéal taise mhic ''Craith mac mic in-Lomanaigh |- valign="top" | 141b | Scéal faoi iníon mhic Thadhg uí ''Cellaigh Maine |- valign="top" | 141b | Dhá sheanscéal faoi Naomh ''Moling'' as Luachair |- valign="top" | 141b | Scéal faoi Naomh ''Comgall'' as Beannchair |- valign="top" | 142a | Scéal ''Brenainnmoccu-Alta |- valign="top" | 142a | Scéal Bhaithín agus Naomh Choilm Chille |- valign="top" | 142a | Scéal ''Mochuta'' agus an diabhail |- valign="top" | 142b | Scéal Dáibhí, Sholaimh agus Aibseálóim |- valign="top" | 142b | Scéal ''Mochuta |- valign="top" | 142b | Seanscéal Iób |- valign="top" | 143a | Nóta scríobhaí tiomnaithe do John Punket agus iníon Bharún Ghalltroma |- valign="top" | 143a | Tuar |- valign="top" | 143a | Seanscéal Naoimh Phádraig, mic rí Laoghaire agus Mhíchíl ardaingil |- valign="top" | 143b | Nóta ar scéala, argóint agus stair: ''Foilsigter na focail ar tri coraib .i. scél ocus arrumainte ocus (s)tair'' |- valign="top" | 143b | Nóta ar tír soir ón Áis |- valign="top" | 143b | ''Comrac Conculaind re Senbecc'', Comhrac Chú Chulainn le Seanbheag |- valign="top" | 143b | Nóta ar aithreachas |- valign="top" | 143b | ''Tri h-inganta Temrach'', Trí iontas Teamhrach |- valign="top" | 143b | Seanscéal Gaelach faoi Ghréagó agus faoin mbaintreach a rinne gáire ag aifreann |- valign="top" | 144a | Deireadh Seanscéal Solaimh |- valign="top" | 144a | Seanscéal Dáibhí agus Solaimh |- valign="top" | 144a | Nóta ar rí Gréagach |- valign="top" | 144a | Nóta ar oilithreacht cheathrar eaglaiseach Gaelach go dtí an Róimh |- valign="top" | 144b | Seanscéal Impire Constaintín |- valign="top" | 144b | Nóta ar thrí dhia ''Danu''. |- valign="top" | 144b | Tús de ''[[Esnada Tige Buchet]]'', ''cf''. f. 122a. |- ! colspan=2 | V, 145-154 |- valign="top" | 145a-146b | Nóta faoin Maighdean Mhuire |- valign="top" | 147a-154b | Aistriúchán Gaeilge de ''De miseria humanae conditionis'' le Pápa Innocent (blúirín). |} ==Foinsí== * Stokes, Whitley. ''The Tripartite Life of St. Patrick''. Londain, 1887. ==Thuilleadh le léamh== * Best, R.I. "Notes on Rawlinson B. 512." [[Zeitschrift für celtische Philologie|ZCP]] 17 (1928), ll. 389-402. * Meyer, Kuno (eag.). ''Hibernica Minora''. Anecdota Oxoniensia. Oxford: Clarendon Press, 1894. ''Supplement to Stokes' description. * Ó Cuív, Brian. ''Catalogue of Irish Language Manuscripts in the Bodleian Library at Oxford and Oxford College Libraries'', Cuid I. Baile Átha Cliath, 2001. Ui. 38, ll.&nbsp;223–54. ==Naisc Sheachtracha== *[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/3ffc0cfc-ce63-4a6c-95c0-547f36b4333d MS Rawlinson B. 512], íomhánna le fáil ar Digital Bodleian. *[https://medieval.bodleian.ox.ac.uk/catalog/manuscript_8072 MS Rawlinson B. 512] sa chatalóg Lámhscríbhinní meánaoiseacha den Bodleian Library *[http://codecs.vanhamel.nl/Oxford,_Bodleian_Library,_MS_Rawlinson_B_512 Rawlinson B. 512] ar CODECS ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:16ú haois in Éirinn]] 5kegffgg9nqr6ctooxq7essdji9iexf Leabhar Leasa Mhóir 0 91326 1331565 1306384 2026-11-03T00:50:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331565 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Lámhscríbhinn Ghaelach na meánaoise is ea '''Leabhar Leasa Mhóir'''. Thug Dennis O'Flynn, staraí as Corcaigh, an t-ainm úd dó, tar éis dá thabhairt dó sa bhliain c. 1915.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}} Sa bhliain 1855, chuir [[Eugene O'Curry]] an milleán ar O'Flynn óir gur scar sé an leabhar as a chéile agus dhíol sé iad astu féin le bailitheoirí.{{sfn|O'Curry|1861|p=199}} ==Cur síos== Is lámhscríbhinn phárpháipéir é Leabhar [[Lios Mór|Leasa Mhóir]],<ref>Ná measctar leis an saothar ''[[Book of the Dean of Lismore]]'', lámhscríbhinn Albanach den 16ú haois.</ref> le tomhas 37cm x 25.5cm. ''Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh'' an t-ainm ar dtús a bhí air. [[Image:Lismore Castle 2.jpg|mion|center|240px|[[Caisleán Leasa Mhóir]], [[Contae Phort Láirge]], [[Éire]], air a d'aimsigh Leabhar Leasa Mhóir, i bhfolach raibh thiar de bhalla sa bhliain 1814.{{sfn|O'Curry|1861|p=196}}]] ===Tiomsú=== Coimisiúnaíodh leabhar ag [[Finghín Mac Cárthaigh Riabhaigh]] agus a bhean chéile Lady Catherine, iníon [[Thomas FitzGerald, 7ú Iarla Dheasumhan]], agus dá bharr a ainm eile. Tiomsaíodh an lámhscríbhinn sa luath 15ú haois (1408-11), bunaithe ar ''Leabhar [[Mainistir Bhuithe]]'' atá caillte, chomh maith le lámhscríbhinní eile. Scríobhadh tuairim is nócha fán gcéad den saothar ag scríobhaí anaithnid amháin. Scríobh [[Aonghas Ó Callanáin]] (fl. 15ú haois), de chlann áitiúil leighis, tuairim is dhá fhóilió déag. Cuireadh lámha anaithnide eile roinnt míreanna gearra isteach. Luath-NuaGhaeilge is ea teanga an tsaothair. ===Ábhar=== Faightear beathaí na naomh sa saothar, go háirithe [[Naomh Bríd]], [[Naomh Pádraig]], agus Naomh [[Colm Cille]]. Tá ann freisin ''[[Agallamh na Seanórach]]'', scéal oll-tábhachtach na [[An Fhiannaíocht|Fiannaíochta]] as [[Meán-Ghaeilge]] a théann siar go dtí an 12ú haois. Tá ann chomh maith ''Leabhar Ser Marco Polo'', aistriúchán Gaeilge den leabhar le Marco Polo, ''[[Il Milione]]''. ===Iar-1814=== Cailleadh roinnt leathanach as an leabhar go gairid tar éis dó a aimsiú, i bhfolach taobh thiar de bhalla i gCaisleán Leasa Mhóir sa bhliain 1814, ach creidtear go gcaomhnaítear iad in altanna léannta scríofa sa 19ú haois. Tá leagan digiteach de Leabhar Leasa Mhóir le fáil, le cur síos le Pádraig Ó Macháin, ar [https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISOS]. ==Téacsanna== '''Téacsanna naomhsheanchais * ''[[Betha Shenáin meic Geirginn]]''<ref>''Betha Shenáin meic Geirginn'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001] ar CELT, CnOC</ref> * Téacs gearr faoi Naomh [[Molaise]], dar teideal "Molaisse agus a dheirfiúr" '''Prós * ''[[Agallamh Beag]]'' * ''[http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Echtra Loegairi meic Crimthainn]''<ref>Echtra Loegairi meic Crimthainn, [http://www.ucd.ie/tlh/text/pk.tlh.001.text.html Book of Lismore] at [http://www.ucd.ie/tlh/index.html TLH], CnOBÁC</ref> * ''[[Airne Fíngein]]''<ref> [http://www.ucd.ie/tlh/text/mma.tlh.001.text.html Thesaurus Linguae Hibernicae]</ref> * ''Tromdám Guaire''<ref>[http://dil.ie/42038 tromdám] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216130420/http://dil.ie/42038 |date=2019-12-16 }}, buíon mór (bard), ar eDIL</ref> '''Aistriúcháin ón Laidin * ''[[Leabhar Ser Marco Polo]]'' (''[[Il Milione]]'' le Marco Polo) * ''[[Gabháltas Séarlais Mhóir]]'' * ''[[Stair na Lombardach]] ==Foinsí== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ''Irish Script On Screen (ISOS)'' * ''Lives of the Saints'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G201001/index.html G201001], CELT * [[Whitley Stokes|Stokes, Whitley]] (eag. agus aistr.), ''Lives of saints, from the Book of Lismore''. Oxford: Clarendon Press, 1890. [https://archive.org/details/livessaints00stokuoft PDF] le fáil ar archive.org * {{ cite book | title = Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History: Delivered at the Catholic University of Ireland, During the Sessions of 1855 and 1856 | url = https://archive.org/details/lecturesonmanusc00ocuruoft | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | year = 1861 | publisher = James Duffy | location = Baile Átha Cliath | chapter = Of the Chief Existing Ancient Books | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | ref = harv }} ==Tuilleadh le léamh== * Breatnach, Caoimhín. "Lismore, Book of." In ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', eag. Seán Duffy. Nua-Eabhrac agus Londain: Routledge, 2005, ll.&nbsp;270–80. * Macalister, R.A.S. ''The Book of Lismore. Facsimile with introduction''. Baile Átha Cliath: Irish Manuscripts Commission, 1950. * {{ cite journal | last = Ó Cuív | first = Brian | title = Observations on the Book of Lismore | journal = [[Proceedings of the Royal Irish Academy]] | volume = 83C | year = 1983 | pages = 269&ndash;292 | jstor = 25506104 }} * Ó Murchadha, ''Family Names of County Cork''. Corcaigh: The Collins Press. 2a eagrán, 1996, lch.&nbsp;54 ==Naisc sheachtracha== * ''[https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html Leabhar Leasa Móir]'', ISoS * ''[http://www.maryjones.us/jce/lismore.html Book of Lismore]'' ar maryjones.us * ''[http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2011/0708/1224300294060.html Lost and found: the leabhar of Lismore comes home]'', Irish Times, 8ú Iúil, 2011 * ''[http://lismoreheritagecentre.blogspot.com/2010/02/book-of-lismore-introduction-by-donald.html The Book of Lismore: An Introduction]'' le Donald Brady, Lismore Heritage Centre * ''[https://www.medievalarchives.com/2011/07/05/university-college-cork-to-exhibit-major-medieval-irish-manuscript/ University College Cork to exhibit major medieval Irish manuscript]'', Medieval Archives, 5ú Iúil 2011 ==Tagairtí== {{reflist}} {{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] fboeeely8f0vdzudiv8ly8vsgtzrtik Laigin 0 91369 1331557 1318025 2026-11-03T00:25:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331557 wikitext text/x-wiki :''Féach freisin. [[Cúige Laighean]], [[Ríocht na Laighean]] <!-- * Ríthe [[Dún Ailinne|Dhún Ailinne]] * [[Ríthe Uíbh Fháilí]] |founder = [[Labraid Loingsech]] |current head = MacMurrough Kavanagh }} --> Dream agus ríocht i [[Éire|nÉirinn]] na [[meánaois]]e ba ea na '''Laigin''', suite in oirdheisceart na tíre. Tá an ard-ríocht, [[Cúige Laighean]] ([[Sean-Ghaeilge]] ''Cóiced Laigen'') ainmnithe astu. Meastar gur síneadh a gcuid críocha ón t[[Sionainn]] go dtí [[an Bhóinn]].<ref name="Connolly308"/> [[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg | mion | 150px | Ríocht na Laigean c. 900 ]] ==Sanasaíocht== Ainmfhocail iolra is ea 'Laigin', a chuireas le fios gur [[eatnainm]] atá ann seachas téarma tíreolais.<ref name="Byrne46"/> Sa chóras ainmnithe Éireannach dá gcuid críoch, ainmníodh ceantar as rinnphearsa sinsearach, fiú muna raibh nasc ar bith ag an rítheaghlach reatha leis an bpearsa úd.<ref name="Clontarf7-8"/> Níltear cinnte cad as go cruinn an t-ainm, ach de réir an tseannóis, fréamhaithe is ea é ón bhfocal ''láigen'', le brí 'sleá, ga'.<ref name="Connolly308"/><ref>[http://dil.ie/29385 láigen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526215600/http://dil.ie/29385 |date=2019-05-26 }}, sleá leathan, ar eDIL</ref> Faightear i luath-théacsanna na hainmneacha ''Laigin'' agus ''[[Gailióin]]'' úsáidte go inmhalartaithe.<ref>Koch, lch. 1079.</ref> ==Bunúis== Maítear gur de shliocht [[Labraid Loingsech]] iad na ''Laigin.<ref name="Connolly308"/> Molann staraithe an lae inniu, ar bhonn nósanna Éireannacha agus logainmneacha gaolmhara, gurbh ionróirí ón [[an Ghaill|Ghaill]] nó ón Bhreatain iad na ''Laigin'', a tháinig sa 6ú haois RC ar a mhoille. Tugadh níos deireanaí le chéile iad sna ginealaigh mheánaoiseacha isteach, inar síolraíodh gach rítheaghlach na hÉireann ó [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]]. Molann logainmneacha áirithe freisin go raibh siad ann tráth i dtuaisceart na Mumhan agus i gConnacht.<ref>Byrne 2001, ll. 130-164</ref> ==Dreamanna gaolmhara== Insítear i ndánta ársa le fáil i nginealaigh Gaelacha na meánaoise go raibh trí dhream ann sna ''Laigin: * na Laigin féin * na [[Gailióin]] * na [[Fir Domnann]]. Moltar gur gaolmhar le [[Dumnonii]] na Breataine iad na [[Fir Domnann]].<ref name="Connolly308"/><ref name="DOC">Ó Cróinín, ll. 182-234</ref> Seo a leanas roinnt rítheaghlach na ''Laigean:<ref name="Connolly308"/> * ''[[Uí Failge]] * ''[[Uí Bairrche]] * ''[[Uí Dúnlainge]] * ''[[Uí Ceinnselaig]] * ''[[Uí Garrchon]] * ''[[Uí Máil]] ==Saothar liteartha meánaoiseacha== Sna seanscéalta de chuid na [[Rúraíocht]]a, deirtear gurbh fhear Laighneach é [[Ailill mac Máta]], [[Ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]]. Molann Byrne (2001) go gcuireann seo in iúl b'fhéidir go raibh dreamanna gaolta leis na Laighean, na ''[[Fir Domnann]]'' agus na ''[[Gamanraige]]'', i gceannas ar na Connachta le tosach aimsire. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] * [[Loígis]] ==Foinsí== * {{ cite book | title = Irish Kings and High Kings | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 | publisher = Four Courts Press | year = 2001 | last = Byrne | first = Francis J. | authorlink = Francis John Byrne }} * [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]], "Ireland, 400-800", in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland'' Iml. 1, 2005 * {{ cite book | title = Oxford Companion to Irish History | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_j7r4 | last = Connolly | first = S. J. | year = 2007 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-923483-7 }} * {{ cite book | title = Brian Boru and the Battle of Clontarf | last = Duffy | first = Seán | year = 2014 | publisher = Gill & Macmillan| isbn = 978-0-7171-6207-9 }} * [[John T. Koch|Koch, John T.]], ''Celtic culture: a historical encyclopedia''. Iml. 1-4 ==Naisc sheachtracha== * ''[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/leinster.htm Ancient Laigin]'' le Dennis Walsh * ''[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/leinst2.htm Tribes of Laigin]'' le Dennis Walsh * ''[http://www.peterspioneers.com/breassalbreac.htm Breassal Breac] DNA ==Tagairtí== {{reflist|refs= <ref name="Byrne46">Byrne, lch. 46.</ref> <ref name="Clontarf7-8">Duffy, ll. 7-8.</ref> <ref name="Connolly308">Connolly, lch. 308.</ref> }} {{Laigin}} [[Catagóir:Gaeil]] [[Catagóir:Laigin| ]] 38o4ys0vsd4sj9h9bs625equ9qx00xy Lear 0 91604 1331566 1232976 2026-11-03T00:54:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331566 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} I [[Miotaseolaíocht na nGael]], dia na mara ab ea '''Lear''' ([[Sean-Ghaeilge]]: '''Ler'''), agus athair [[Manannán mac Lir|Mhanannáin mhic Lir]]. Is pearsa sinsir é Lear go príomha, agus moltar a ainm gur pearsantú na mara é, in ionad a bheith ina dhia éagsúil. Is é Lear rí an teidil sa seanscéal ''[[Oidheadh Chlainne Lir]]''. [[File:Children of Lir.jpg|250px|thumb|right|''Clann Lir'', dealbh sa [[An Gairdín Cuimhneacháin|Ghairdín Cuimhneacháin]] i m[[Baile Átha Cliath]]]] ==Sanasaíocht== ''Allód''<ref>{{ cite web | url = http://www.maryjones.us/ctexts/lebor4.html#55 | teideal = Lebor Gabála Érenn: The Book of Invasions, iml. 4 | last = Macalister | first = R. A. S | date = 1941 | website = www.maryjones.us | publisher = Baile Átha Cliath: Irish Texts Society | access-date=2016-11-11 }}</ref><ref>[https://sea-seis.ie/competitions/naming-competition/ Seismiméadar Allód] ar sea-seis.ie; ''[http://scientistsatsea.blogspot.com/2018/09/sea-seis-d-survey-day-3-deploying-first.html?m=1 SEA-SEIS-D Survey - Day 3 - Deploying the first seismometer, aka Allód]'' </ref> is ainm dó i nginealaigh luatha, agus tá gaol aige le [[Llŷr]] i miotaseolaíocht na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]]. Maraon le Llŷr, is dia na mara é Lear, ach ó thaobh na miotas Gaelach de, is léir go bhfuair [[Manannán mac Lir]] an ceann is fearr air. Is amhlaidh áfach go raibh miotais eile ann nach maireann a luaigh Lear féin, agus go raibh an-ghnaoi aige i mbéil na ndaoine le taobh an lae inniu, go háirithe nuair a áirítear líon na bpearsana darb ainm 'mac Lir'. Sa [[Sanas Cormaic]] de chuid na 9ú haoise, luann an t-easpag agus scoláire cáiliúil [[Cormac mac Cuileannáin]] Manannán agus a athair Lir, a shamhlaigh Cormac leis an muir: {|class="wikitable" |- style="vertical-align: top;" ! width=50% | Sean-Ghaeilge, Laidin ! width=50% | Nua-Ghaeilge |- style="vertical-align: top;" || Manannan mac lir .i. cennaige amra bói aninis Manand. ise luam as deach<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/deach deach<sup>2</sup>] ''comp. A. Lit'' ar teanglann FGB</ref> boi aniarthar Eorpa. noḟindad tre nemgnacht<ref>[http://dil.ie/33085 nemgnacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509172111/http://dil.ie/33085 |date=2019-05-09 }} ar eDIL</ref> (.i. gnathugrud nime) inoiret nobíd insoinind [[Tironian notes|⁊]] in do[i]nind ⁊ intan nosclæchlóbad cechtar don dá résin, inde ''Scoti et Brittones eum deum vocaverunt maris. et inde filium maris esse dixerunt'' .i. mac lir mac mara. || Manannán mac Lir: i.e. ceannaí amhra a mhair ar Oileán Mhanann. An luamh is fearr ab ea é i n-iarthar na hEorpa. Le heolas na haimsire, bhí oiread an soininne is an doininne ar eolas aige, agus caithin a athródh an dá ráithe. Dá bharr sin, ''dia na mara a thug na hAlbanaigh agus na Briotanaigh air, agus dúirt gur mhac na mara é,'' i.e. mac lir, mac mara.<ref>Stokes, Whitley (eag.), Three Irish glossaries: Cormac's glossary codex A. O'Davoren's glossary and a glossary to the calendar of Oingus the Culdee, Williams & Norgate, 1862, lch. xxxiv-xxxv.</ref><ref>O'Donovan, John (aistr.), Stokes, Whitley (eag.), "Sanas Chormaic: Cormac's glossary", O. T. Cutter for the Irish Archeological and Celtic Society, Calcutta, 1868, lch. 114.</ref> |} ==''Oidheadh Chlainne Lir''== Is phríomhphearsa é Lear sa seanscéal ''[[Oidheadh Chlainne Lir]]''. Níl sé soiléir ámh, an é athair Mhanannáin an Lear seo, nó b'fhéidir Lear eile. Ba chéile chomhrac é Lear an scéil seo de [[Bodb Derg|Bhodhbh Dearg]] le haghaidh ríocht na dTuath Dé Danann í ndiaidh a gcúlaithe isteach sna [[sídhe]]. Chun Lear a cheansú, rinne Bodhbh cleamhnas lena iníon [[Aobh]] agus Lear. Thug sí ceathrar leanbh ar an saol leis, beirt chúpla, [[Fionnuala]] agus [[Aodh]], agus Fiachra agus Conn. D'éag Aobh i mbun breithe clainne. Ba mhiste le Bodhbh nach raibh na páistí gan máthair, agus dá bharr rinne sé cleamhnas nua lena iníon eile, [[Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg)]]. D'éirigh Aoife in éad ar na páistí, agus chuir sí mallacht orthu, go maire siad i riocht ealaí ar feadh 900 bliain.<ref>''Dictionary of Celtic Myth and Legend'', Miranda J. Green, Thames and Hudson, Ltd., 1997</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{Scéalta miotaseolaíochta}} [[Catagóir:Tuatha Dé Danann]] bu67ipuoqtei4gybltpb369wnjotnkn Duan Albanach 0 91964 1331362 1054217 2026-11-02T14:38:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331362 wikitext text/x-wiki Dán [[Meán-Ghaeilge]] is ea an '''Duan Albanach''', scríofa agus ''[[Mael Coluim III]]'' i gcoróin. Leanann sé ar an [[Duan Éireannach]], a insíonn stair níos luaite na nGael. [[Íomhá:Celtic harp dsc05425.jpg|mion|200px|Uirlis nasctha le cultúr meánaoise na nGael, idir Éire agus Alba, is ea an [[cláirseach|chláirseach]]. Caomhnaítear an ceann seo i [[Músaem na hAlban]].]] Faightear an dán mar chuid den ''[[Lebor Bretnach]]'', leagan Gaeilge den ''Historia Brittonum'' le [[Nennius]], le tuilleadh ábhair go bhformhór i dtaobh na h[[Alban]]. Caomhnaítear é i bhfoinsí Gaelacha éagsúla, ach is as [[Leabhar Mór Leacáin]] agus [[Leabhar Uí Mhaine]] an leagan is coitianta. Is dán molta le 27 rann, a chantaí sa chúirt le tionlacan [[cláirseach|cláirsigh]]. Agus é á chasadh os comhair an phobail, a is dócha é go nglacfadh an lucht féachana páirt sa léiriú. Insíonn an Duan rithe na hAlban of the Scots ó theacht an sinsear eapainmneach, Albanus. Tosaíonn agus críochnaíonn an dán leis na rannta a leanas. Sna ranna deiridh, is léir go dtéann an dán siar go dtí aimsir [[Maol Coilm III na hAlban|Mhaoil Choilm III]], sa dara leath na 11ú haoise. {| class = wikitable ! width=50% | Meán-Ghaeilge ! width=50% | NuaGhaeilge |- valign=top | ''A eolcha Alban uile, | A eolaithe Alban uile, |- valign=top | ''a shluagh feuta<ref>[http://dil.ie/21801] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228142112/http://dil.ie/21801 |date=2020-02-28 }}, cróga, ar eDIL</ref> foltbhuidhe | A shlua chróga fholtbhuí |- | ''cia ceud ghabhail, an eól duíbh, | Cé céad ghabháil, an eol daoibh |- valign=top | ''ro ghabhasdair Albanruigh ? | a ghabh Alban-ríocht ? |- | ''Albanus ro ghabh, lia a shlógh, | [[Albanus]] do ghabh, is lia a shluaite |- valign=top | ''mac sen oirdérc Isicon, | Mac ''illustrious son of Isacon, |- valign=top | ''brathair is Briutus gan brath, | Bráthair is [[Brutus of Troy|Brutus]] gan brath, |- valign=top | ''ó ráitear Alba eathrach. | Óna ghlaoitear Alba eathar<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/eathar eathar], bád, long, caladh, ar teanglann FGB</ref> |- ! ! |- valign=top | ''Se bliadhna Donnchaid glain gaoith | Sé bliana [[Donnchad I na hAlban Scotland|Donnchaidh]] ghlanghaoise wise, |- valign=top | ''xuii bliadhna mac Fionnlaoich, | Seacht mbliana déag mac [[Findláech of Moray|Fionnlaoich]]; |- valign=top | ''tar és Mec Beathaidh go m-blaidh, | Tar éis [[Mac Beatha|Mhic Bheatha]] bhladha,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/bladh bladh], clú, cáil, iomrá, ar teanglann.ie FGB</ref> |- valign=top | ''uii mís i f-flaithios Lughlaigh. | Seacht mí i bhflaitheas [[Lughlach na hAlban|Lughlaigh]] |- valign=top | ''Maolcholuim anosa as rí, | Maol Coilm anois an rí, |- valign=top | ''mac Donnchaidh dhata dhrechbhi, | Mac Donnchaidh dhaite, dhreachbheo |- valign=top | ''a ré nocha n-<ref>[http://dil.ie/33218 nocha n-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200229104437/http://dil.ie/33218 |date=2020-02-29 }}, ní, cha(n), ar eDIL</ref>fidir neach, | A ré i féidir neach |- valign=top | ''acht an t-eólach as éolach. A eolcha... | Ach eolaí na n-eolaithe. A eolaithe... |} ==Féach freisin== * ''[[The Prophecy of Berchán]] * ''[[Pictish Chronicle]] * ''[[Chronicle of the Kings of Alba]] * [[Seanchas Fear Alban]] * [[Flann Mainistreach]] ==Naisc sheachtracha== * [http://www.ucc.ie/celt/online/G100028/text002.html ''Duan Albanach''] ar [http://celt.ucc.ie/index.html CELT] * [http://sejh.pagesperso-orange.fr/keltia/alba/albanic-en.html ''Duan Albanach''], aistriúchán Béarla le William F. Skene * ''[https://www.electricscotland.com/history/literat/albanic.htm The Albanic Duan]'' ar Electric Scotland ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Ulaid]] 49fzryeusop4ag7d9ipnj182servyno Sorca Clarke 0 91985 1331391 1294261 2026-11-02T16:07:53Z LametinoWiki 23199 1331391 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] í '''Sorcha Uí Chléirigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/59/eng/initiated/b5924d.pdf|teideal=An Bille Oideachais (Leasú), 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=10 Iúil, 2024}}</ref> nó '''''Sorca Clarke''''' mar is fearr aithne air, atá ina ball de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus is [[Teachta Dála]] í do cheantar [[An Longfort|Longfort]] agus [[Contae na hIarmhí|an Iarmhí]] ó olltoghchán 2020. Bhí sí ina ball de Chomhairle Contae na hIarmhi ó 2014–2019. ==Naisc sheachtracha== *[https://www.sinnfein.ie/sorca-clarke A leathanach ar shuíomh Shinn Féin. Dáta rochtana: 2 Aibreán 2021] {{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Clarke, Sorca}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 87s9bviqxowmvbc7uyk79a98wump3va Claire Kerrane 0 91991 1331525 1294241 2026-11-02T22:08:33Z LametinoWiki 23199 1331525 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir as [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] agus Teachta Dála do [[Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)|cheantar Ros-Comáin/Gaillimh]] í '''Clár NíChearáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/64/eng/initiated/b6426d.pdf|teideal=An Bille Foraoiseachta (Bonneagar Ríthábhachtach) (Leasú), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meitheamh, 2026}}</ref> nó '''''Claire Kerrane''''' (a rugadh ar [[24 Aibreán]] [[1992]]). Tá sí ina ball de [[Sinn Féin|Shinn Féin]]. [[Íomhá:Claire Kerrane TD.png|clé|mion|2021|220x220px]] == Féach freisin == * [[Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Kerrane, Claire}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] fvrqa706o022ji33tmyv6fws32dnfag 1331526 1331525 2026-11-02T22:08:50Z LametinoWiki 23199 1331526 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir as [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] agus Teachta Dála do [[Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)|cheantar Ros-Comáin/Gaillimh]] í '''Clár Ní Chearáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/64/eng/initiated/b6426d.pdf|teideal=An Bille Foraoiseachta (Bonneagar Ríthábhachtach) (Leasú), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meitheamh, 2026}}</ref> nó '''''Claire Kerrane''''' (a rugadh ar [[24 Aibreán]] [[1992]]). Tá sí ina ball de [[Sinn Féin|Shinn Féin]]. [[Íomhá:Claire Kerrane TD.png|clé|mion|2021|220x220px]] == Féach freisin == * [[Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Kerrane, Claire}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] t0slbuzn825oqthjqg8xx9nmouo4jc7 Paul Donnelly 0 92002 1331416 1294248 2026-11-02T17:10:37Z LametinoWiki 23199 1331416 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]] é '''Pól Ó Donnghaile''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/95/eng/initiated/b9522d.pdf|teideal=An Bille um an mBiúró Náisiúnta Grinnfhiosrúcháin (Leanaí agus Daoine Soghonta) (Leasú), 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=12 Deireadh Fómhair, 2022}}</ref> nó '''''Paul Donnelly'''''. Rugadh Ó Donnghail sa bhliain [[1968]]. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ón mbliain 2014. Toghadh é mar Theachta Dála sa bhliain [[2020]] tar éis na blianta a chaitheamh ag obair mar chomhairleoir áitiúil. Atoghadh é in 2024. == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Donnelly, Paul}} [[Category:Daoine a rugadh i 1968]] [[Category:Daoine beo]] [[Category:Baill den 33ú Dáil]] [[Category:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] 2f5ykxfh3xrq63iheb3by0ygsxhui1b 1331418 1331416 2026-11-02T17:11:25Z LametinoWiki 23199 1331418 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do cheantar [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Thiar]] é '''Pól Ó Donnghaile''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2022/95/eng/initiated/b9522d.pdf|teideal=An Bille um an mBiúró Náisiúnta Grinnfhiosrúcháin (Leanaí agus Daoine Soghonta) (Leasú), 2022|údar=[[Oireachtas]]|dáta=12 Deireadh Fómhair, 2022}}</ref> nó '''''Paul Donnelly'''''. Rugadh Ó Donnghaile sa bhliain [[1968]]. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ón mbliain 2014. Toghadh é mar Theachta Dála sa bhliain [[2020]] tar éis na blianta a chaitheamh ag obair mar chomhairleoir áitiúil. Atoghadh é in 2024. == Féach freisin == * [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar|Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Donnelly, Paul}} [[Category:Daoine a rugadh i 1968]] [[Category:Daoine beo]] [[Category:Baill den 33ú Dáil]] [[Category:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] eb35gkkr572l7jz7mitugwbxqv5bxl1 Emer Higgins 0 92020 1331521 1294240 2026-11-02T22:03:39Z LametinoWiki 23199 1331521 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] í '''Emer Ní Uigín''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2021/124/eng/initiated/b12421d.pdf|teideal=An Bille um Rialachas Corparáideach Éireannach (Cothromaíocht Inscne), 2021|údar=[[Oireachtas]]|dáta=6 Deireadh Fómhair, 2021}}</ref> nó '''''Emer Higgins'''''. Tá sí ina ball d'[[Fine Gael|Fhine Gael]]. Toghadh í in [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]] don chéad uair. Ar an 10 Aibreán 2024, ceapadh Higgins mar aire stáit sa Roinn Fiontar agus Trádála. [[Íomhá:Emer Higgins, Dec 2024 (54181625743) (cropped).jpg|clé|mion|291x291px]] Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Higgins mar aire stáit sa Roinn Caiteachais Phoiblí i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> Ar an 18 Samhain 2025, ceapadh Higgins mar aire stáit sa Roinn Leanaí, Míchumais agus Comhionannais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/simon-harris-an-t-aire-airgeadais-nua-helen-mcentee-ina-haire-gnothai-eachtracha/|teideal=Simon Harris an t-aire airgeadais nua, Helen McEntee ina haire gnóthaí eachtracha|dáta=2025-11-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-11-18}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Meán |Polaiteoirí i mBÁC Thiar Meán]] * [[Baile Átha Cliath Thiar-Meán (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Meán]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Higgins, Emer}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Teachtaí Dála mná]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] i6md3azb4wfbvvehifg1h3q55oe5gq4 Mathghamhain 0 92096 1331596 1240108 2026-11-03T03:42:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331596 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear Gaelach den 11ú haois ab ea '''Mathghamhain''' nó ''Mathúin'' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mathgamain'''<ref>[http://dil.ie/31674 math] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407193658/http://dil.ie/31674 |date=2020-04-07 }}, béar, ar eDIL</ref>; ''Mahon'' as Béarla) mac [[Cian mac Máelmuaid|Céin mhic Maolmhuaid]] agus a mná chéile Sadhbha, iníon [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Brian Bóramha]]. Trí phór Bhriain Bhóramha, ba bhall d'[[Eoghanacht Raithlinn]] ab ea Mathghamhain, a mhaígh go raibh mar shinsear acu [[Eoghan Mór]], [[Rí na Mumhan|Rí Mumhan]] den 2ú haois. Maraíodh Mathghamhain i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014. In am trátha, d'éirigh sliochtaigh Mathghamhana i gceannas i stair in iarthair [[Contae Chorcaí|Chorcaí]], go háirithe sa leithinis [[Uíbh Ráthach]] agus i n[[Droichead na Bandan]].<ref>''[http://www.mcmahonsofmonaghan.org/the_mcmahon_story.html The McMahon story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308010142/http://www.mcmahonsofmonaghan.org/the_mcmahon_story.html |date=2021-03-08 }}''</ref>. ==Tagairtí== {{reflist}} ove27xc76baxfzlyb9jreqywf2ck9ut Feilimí mac Criomhthainn 0 92098 1331453 1206211 2026-11-02T17:58:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331453 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Rí na Mumhan]] ó 820 go 846 ba ea '''Feilimí mac Criomhthainn''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fedelmid mac Crimthainn'''). Áiríodh é mar bhall de [[Céilí Dé|Chéilí Dé]], abb Mainistir Chorcaí agus [[Cluain Fearta|Mainistir Chluain Fearta]], agus b'fhéidir ina easpag. Meastar gur naomh é de réir roinnt [[féilire|féilirí]]. ==Luathréim== Le linn a luathréime, chaith Feilimí an-chuid ama ag dó mainistreacha. Ball de Chineál Fínghin den [[Eoghanacht Chaisil]] ba ea Feilimí,<ref>Byrne, lch. 295.</ref> agus tháinig sé i gcoróin sa bhliain 820.<ref>[[Annála Uladh]], AU 823.5. Féach freisin nótaí topagrafacha le [[John O'Donovan (scoláire)|John O'Donovan]] ar Annála Uladh agus [[Annála na gCeithre Máistrí]]. Luaitear imeachtaí go príomha as Annála Uladh, eagraithe ag Seán Mac Airt agus Gearóid Mac Niocaill, [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1983.</ref> Sa bhliain 823, in éineacht le hAirtrí mac Conchúir, easpag [[Ard Mhacha]], bhunaigh sé "[[Cáin Naomh Pádraig]]" sa Mumhain,<ref>AU 823.9.</ref> agus chreach agus Mainistir ''Gailline'' i gContae Uíbh Fhailí an lae inniu.<ref>ACM 824</ref> Dhóigh Feilimí na [[Dealbhna]] Beathra sa bhliain 825.<ref>AU 827.10.</ref> Sa bhliain 827, tharla an chéad cruinniú de mhórán idir Feilimí agus [[Conchobar mac Donnchada]], [[Ard-Rí na hÉireann]] desna h[[Uí Néill an Deiscirt]].<ref>AU 830.4.</ref> Sa bhliain 830, bhí Feilimí arís i mbun mainstreacha a dhó, [[Mainistir Fobhair]] i g[[Contae na hIarmhí]] an lae inniu,<ref>AU 830.6.</ref> an t-am seo, is dócha. Chloígh sé clann [[Uí Bhriúin]] i ndeisceart na Gaillimhe sa bhliain 830,<ref>AU 830.5.</ref> agus sa bhliain chéanna, dúradh gur mharaigh fir na Mumhan Follomhan mac Donnchadha, deartháir an Ard-Rí, Conchúr.<ref>AU 831.9.</ref> Sna blianta 831 agus 832, scríobhadh go ndeachaigh sé i gceannas airm Laighnigh agus Muimhnigh i n-oirthear na Mí isteach, ag creachadh chomh fada ó thuaidh is [[Baile Shláine]],<ref>AFM 831.</ref> agus fosta ag déanamh ruathair faoi thrí ar Dhealbhna Beathra faoi thrí, agus ag dó [[Cluain Mhic Nóis|Chluain Mhic Nóis]].<ref>AU 833.7.</ref> Sa bhliain 833, tháinig sé ar ais go Cluain Mac Nóis á dhó, agus dhóigh sé freisin an mhainistir le [[Clann Cholmáin]] ag [[Darú, Contae Uíbh Fhailí]].<ref>AU 835.8.</ref> Sa bhliain 835, insítear gur mharaigh fir na Mumhan Fearghas mac Bodbhchaid, rí ''[[Carraic-Brachaidhe]]'' as [[Inis Eoghain]] i n-iardheisceart na tíre.<ref>AU 836.3.</ref><!--supporter of the austere [[Céli Dé|Céile De]] reformers--> ==Barr a réime== Sa bhliain 836, ghabh Feilimí aireagal i gCill Dara ó ''Forindam'' abb Ard Mhacha, agus chuir sé an t-abb agus cuallacht Naoimh Phádraig i ngéibhinn.<ref>AU 837.7.</ref> Sa bhliain 837, instear gur ghabh Feilimí mainistir Chorcaí, agus dusta gur chreach sé Cineál Cairbre ''Cruim''.<ref>AU 838.6.</ref> Sa bhliain 838, tharla tionól mór ríoga i gCluain Conaire Tommain (tuaisceart Chill Dara an lae inniu) idir Feilimí agus [[Niall Caille]] mac Aodha, rí [[Uí Néill|Uí Néill an Tuaiscirt]].<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], 838.</ref> Insítear i n[[Annála Inis Faithlinn]], is dócha ag tacú éileamh Mhuimhneach, gur éirigh Feilimí ina Ard-Rí na hÉireann an lá úd, agus gur ceapadh é ina abb Chluain Fearta.<ref>AU 840.4</ref> Is amhlaidh gur bhain bharr a réime amach sa bhliain 840, nuair a chreach Feilimí ríochtaí na Mí agus Breá i n-oirthear na tíre, agus is gur lig sé a scíth i dTeamhraigh. Tá dán gearr le fáil sna hannála faoina eachtraí: {| class=wikitable |- valign=top | width=50% | Is he Feidhlimidh in ri<br> dianid<ref>[dil.ie/15970 díanid], foirm den chopula, [http://dil.ie/29104 1 is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326213404/http://dil.ie/29104 |date=2020-03-26 }}, ar eDIL</ref> opair oenlaithi<br> eitrige<ref>[http://dil.ie/19910 eitre(ch), eitrige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326212941/http://dil.ie/19910 |date=2020-03-26 }}, eitre, treabh, ar eDIL</ref> Connacht cen cath<br> ocus Midhe do manrath | width=50% | Is é Feilimí an rí,<br> dárbh obair aonlae<br> eitrí<ref>tailte, cáin</ref> Connacht gan cath [a glacadh],<br> agus Mí a dhíothú."<ref>AU 840.4.</ref> |} ==Treascairt== Ba neamhbhuan é a chinseal ámh, óir sa bhliain 841, chloígh Niall Caille é i mbun catha ag Magh Ochtar i gCill Dara, mar a insítear sa dán a leanas: {| class=wikitable |- valign=top | width=50% | Bachall Fheidlimidh fighligh<ref>[http://dil.ie/43351 figlech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326213401/http://dil.ie/43351 |date=2020-03-26 }}, cráifeach, ar eDIL</ref><br> fo-racbadh isna draighnibh;<br> dos-fuc Niall co nert n-atha<br> a cert in catha claidhmigh | width=50% | Bachall Fheilimí cráifigh,<br> fágtha insna drighin,<br> thóg Niall, go neart comhraic,<br> A cheart i gcatha claimhte.<ref name="AU 847.1">AU 841.5.</ref> |} ==Bás== Is amhlaidh nár tháinig Feilimí ar ais an athuair tar éis an chliste seo agus fuair sé bás sa bhliain 847.<ref name="AU 847.1"/> Ní insítear sna hAnnála Uladh conas ar eag sé, ach de réir foinsí eile, maraíodh [[Ciarán]], naomhphátrún Chluain Mhic Nóis, é mar dhíoltas as creachadh Fheilimí. Faightear i n[[Annála Chluain Mhic Nóis]] an cur síos a leanas: :''After his returne to Munster ye next year, he was overtaken by a great disease of the flux of the belly, which happened in this wide. As King Felym (soone after his return to Mounster) was taking his rest inn his bed, St. Wueran appeared to him with his habit and bachall... & there gave him a push of his Bachall in his belly whereof he tooke his disease and occasion of Death, and notwithstanding his great irregularity and great desire of spoyle he was of sum numbered among the scribes and anchorites of Ireland.<ref>[[Annála Chluain Mhic Nóis]], 844. Connell Mageoghagain (eagraithe ag Denis Murphy), '''The Annals of Clonmacnoise''' (AClon), Baile Átha Cliath: Llanerech, 1993.</ref> ==Tagairtí sna hannála== {|class=wikitable ! # ! Meán-Ghaeilge ! NuaGhaeilge |- style="vertical-align: top;" | AI838.1 | Mordal fer n-Erend i Cluain Ferta Brénaind, & Niall mc. Aeda, rí Temrach, do riarad Fédlimmid m. Crimthain corbo lánrí h-Érend Fédlimmid in lá sein, & co n-dessid h-i suide abbad Cluana Ferta. | Mórdháil fhir na hÉireann i gCluain Fearta Bréanainn, agus riar Niall mac Aodha, rí Teamhrach, le Feilimí mac Criomhthainn, gurbh Fheilimí ina lánrí na hÉireann an lá sin, agus gur shuigh sé i suí abb Chluain Fearta. |- style="vertical-align: top;" | AI840.1 | Fedlimmid do indriud Lethe Cuind óthá Birra co Temraich, & a chostud i Temraich & Gormlaith ingen Murchada, ríg Laigen, do gabail cona banchure, & Indrechtach macc Mail Duin do marbad lais i Temraich | Chreach Feilimí Leath Coinn ó Bhirra go Teamhraigh, agus cliseadh é i dTeamhraigh, agus ghabh sé Gormlaith iníon Murchadha, rí Laigean, lena banchoimhdeacht, agus mharaigh sé Indreachtach mac Maoil Dúin i dTeamhraigh |- style="vertical-align: top;" | AI847.1 | .uii. f., .x. l.Fedlimmid mc. Crimthain dormiuit. | Seachtú ''f(eria)'' [Satharn], deichiú l(uan) [gealach]. Feilimí mac Criomhthainn ''dormivit'' [thit a chodladh]. |} ==Féach freisin== * ''[[List of royal saints and martyrs]] ==Naisc sheachtracha== *[http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ Annála Uladh] *[http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ Annála Inis Faithlinn] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] dog80xp2w6ftjnvy81satf9hnap1ghk Mór Mumhan 0 92099 1331615 1254574 2026-11-03T05:36:26Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331615 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Banríon céile na Mumhan agus iníon an rí, [[Áed Bennán|Aodh Beannán]] ab ea '''Mór Mhumhan''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mór Muman'''), nó Máthair Mhór, de réir [[luathlitríocht na nGael]]. Ainmnítear [[cúige Mumhan]] aisti,<ref name="olmsted">Olmsted, Garrett. ''The gods of the Celts and the Indo-Europeans''. [[University of Innsbruck]], 1994, ll. 162, 206, 270</ref> agus creidtear gur máthairdhia eoihéimirithe na cúige í, go háirithe desna h[[Eoghanachta]].<ref name="MacKillop, Mór Muman">MacKillop, "Mór Muman".</ref><ref name="lysaght">Lysaght, Patricia, "Traditions of the Banshee", in Miranda Green & Sandra Billington (eag.), ''The Concept of the Goddess''. Psychology Press, 1996, lch. 158</ref> Tá aithne uirthi fosta faoin ainm ''[[Mugain]]'', agus d'fhéadfadh é gurb ionann í agus [[Anu]] agus [[Mór-Ríoghain]].<ref name="olmsted"/> ==Seanchais== ===Mór Muman ⁊ Aided Cuanach meic Ailchine=== Caomhnaítear an seanscéal ''Mór Muman 7 Aided Cuanach meic Ailchine'' ("Mór Mumhan agus Anbhás Chuanach mhic Ailchine") sa ''[[Leabhar Laighneach]]''. Moltar go dtéann an scéal siar go dtí an 10ú nó níos luaithe.<ref name="Wiley">Wiley.</ref> Insítear sa scéal gur cuireadh, Mór faoi gheis, agus go ndeachaigh sí ar fána ar fud na hÉireann le dhá bhliain sular tháinig sí go [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]] agus cúirt ríoga [[Fíngen mac Áedo Duib|Fighin mhín mhic Aodha Dhuibh]]. Oíche amháin, luigh Finghin léi agus tháinig a chuimhne ar ais. Ar maidin, thug Finghin di fallaing agus dealg na banríona. Scar sé óna bhanríon go dtí sin, iníon rí na nDéise, agus tháinig Mór i gcomharbacht uirthi, óir go pór níos fearr. Tar éis bás Finghin, phós Mór Mumhan [[Cathal mac Áedo|Cathal mac Aodha]]. Cheap tiomsaitheoir an scéil de thaisme ámh gurbh é an Cathal úd ná a gharmhac, [[Cathal mac Finguine]].<ref>Byrne, ''Irish Kings'', ll. 204&ndash;207.</ref> ===Dinnseanchas Aoí=== The ''[[Dinnseanchas]] Aoi'' say of Fingen and Mór: {|class=wikitable |- valign=top | width=50% | Is ferr d'andrib Inse Fáil<br> Mór, ingen Aéda Bennáin.<br> Ferr Fíngen inná cech fer<br> mimmarédi dar Femen.<ref>''[https://celt.ucc.ie//published/G106500C.html|Metrical Dindshenchas]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', imleabhar 3, lch. 203.</ref> | Is fearr í de mhná Inse Fáil<br> Mór iníon Aodha Bheannáin.<br> Is fearr é Finghin ná gach fear<br> a théann thar ''Femen. |} ===Mis=== Tá scéal mar an gcéanna an maidir le Mis, a bhfuil [[Sliabh Mis]] ainmnithe aisti. D'fhéadfadh é gurb ionann í Mór.<ref name="monaghan">Monaghan, Patricia. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Infobase Publishing, 2004, ll. 336</ref> Deirtear go ndeachaigh Mis as a meabhair agus gur mhair sí ina haonar go fiáin sna sléibhte. Tháinig sí chuici féin tar éis di bualadh agus luí le cláirsí darbh ainm Dubh Rois.<!--Aithed Muire re Dub Ruis--> Is dócha go bhfuil mar móitíf ag na scéalta seo ná an ''[[loathly lady]]'', ina thagann bandia an fhlaithis ar an bhfód i riocht [[cailleach|cailligh]], go dtagann rí dlisteanach agus pógann sé í, agus leis sin, éiríonn sí arís ina bean álainn.<ref name="monaghan"/> ===Mór agus Lear=== Insítear i scéal eile gur tháinig Mór agus a fear céile [[Lear]] i dtír ag [[An Daingean]] agus gur lonnaigh siad i n[[Dún Mór]]. Lá amháin, chuaigh Mór ag dreapadh go barr [[Sliabh an Iolair]], chun go bhfeice sí an tír inar chónaigh sí. 'Rugadh gearr' uirthi ámh, agus shuigh sí ar a gogaide chun steall fuail a dhéanamh. Deirtear go ndearna a cuid múin dá bharr na hailteanna a ghearann sléibhte na Mumhan. Ag bun an tsléibhe tá áit darb ainm Tigh Mhóire.<ref name="o hogain">Ó hÓgáin, Dáithí. ''Myth, Legend & Romance: An encyclopaedia of the Irish folk tradition''. Prentice Hall Press, 1991, lch. 305</ref> Faightear go minic i seanscéalta an móitíf seo ina chruthaíonn bandia an tírdhreach.<ref name="monaghan"/> ===Bandia=== Creidtear gurb ionann Mór Muman is agus [[Mughain]], agus san áireamh tréithe [[Méabh|Méabha]] agus [[Mór-Ríoghain|Mór-Rioghana]]. Glaoitear uirthi scaití ach amháin Mumha, a thugann go soiléir le fios a nasc le [[cúige Mumhan]].<ref name="MacKillop, Mór Muman"/> Meastar freisin gur bandia flaitheas í [[Ruithchern]], deirfiúr Móire. Is ise laoch an scéil caillte ''Aithed<ref>[http://dil.ie/2614 aithed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118112240/http://www.dil.ie/2614 |date=2022-01-18 }}, athadh, éalú, ar eDIL</ref> Ruithcherne la Cuanu mac Cailchin''.<ref name="Wiley"/> ===Bás=== Tá bás Mhór Mumhan iníon Aodha Bheannáin taifeadta i ''n[[Annála Uladh]]'' don bhliain 632 agus i ''n[[Annála Tiarnaigh]]'' don bhliain 636.<ref>{{ cite web | teideal = Annals of Tigernach | url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100002A/index.html }}</ref> ==Foinsí== * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | year = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last = MacKillop | first = James | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | url = https://archive.org/details/dictionaryofcelt0000mack | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | year = 1998 | isbn = 0-19-860967-1 }} * {{ cite web | url=http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Mor_Muman_ocus_Aided_Cuanach.htm | last = Wiley | first = Dan M. | contribution = Mór Muman 7 Aided Cuanach meic Ailchine | teideal = The Cycles of the Kings | year = 2005 | accessdate = 2008-03-28 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081120082028/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Mor_Muman_ocus_Aided_Cuanach.htm | archivedate = 2008-11-20 }} ==Tuilleadh le léamh== * {{ cite journal | last = Mac Cana | first = Proinsias | title = Aspects of the Theme of the King and the Goddess in Irish literature | journal = Études Celtiques | date = 1955–1956 | volume = 7 & 8 | pages = 356 &ndash; 413 & 59 &ndash; 65 }} * {{ cite journal | first = T. P. | lastb= O'Nolan | title = Mór of Munster and the Tragic Fate of Cuanu son of Calchin | journal = Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | volume = C30 | year = 1912 | pages = 261 &ndash; 282 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mor Muman}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] 25echr3tryef66cmk6u6cbp6ju9ssv3 Osraige 0 92472 1331634 1330237 2026-11-03T07:46:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331634 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Dream agus ríocht Ghaelach na meánaoise ba ea '''Osraige''' ([[Nua-Ghaeilge]] '''Osraí'''), agus ann siúd [[Contae Chill Chainnigh]] an lae inniu, i dteannta le hiarthar [[Contae Laoise|Chontae Laoise]], áit na n[[Déise Osraí]]. Ainmnithe as na hOsraí féin, bhí sí ann ón chéad aois go dtí [[ionradh na Normannach ar Éirinn]] sa 12ú haois. [[Dál Birn]] ab ea rítheaghlach na ríochta, a ghlac a shliochtaigh mheánaoiseacha an sloinne [[Mhic Giolla Phádraig|Mac Giolla Phádraig]]. [[Íomhá:Fitzpatrick of Ossary.svg|mion|clé|100px]] De réir seanscéil, ba é [[Aonghas Osraithe]] é bunaitheoir na nOsraí sa chéad aois, ó thús mar chuid de chúige [[Laigin|Laigean]]. Sa 5ú haois, tháinig [[Corca Laidhe]] as [[Ríocht na Mumhan]] in áit an Dáil Bhirn, agus tugadh na hOsraí faoi smacht díreach na Mumhan. Tháinig an Dál Birn ar ais i gcoróin sa 7ú haois, cé go raibh an ríocht fós in ainm mar chuid den Mhumhain Osraí go dtí an bhliain 859, nuair a bhain sí a neamhspleáchas amach faoi cheannas an rí cumhachtach [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dúnlainge]]. Dream mór le rá ba ea na hOsraí i bpolaitíocht na hÉireann ar feadh trí chéad bliain ina dhiaidh sin, cé nach raibh siad riamh in iomaíocht le haghaidh [[Ard-Ríthe na hÉireann|ard-ríogacht na hÉireann]]. Sa 12ú haois, scaradh an ríocht as a chéile de bharr aighnis inmheánaigh, agus cuireadh ar ais i gcúige Laighean í. D'ionsáigh na Normannaigh ar Éirinn faoi cheannas [[Strongbow]] ag tosú sa bhliain 1169, agus thit an chuid is mó desna hOsraí faoi bhrú [[William Marshal]]. Tháinig tuaisceart na ríochta slán faoin ainm i ndeireadh na dála [[Osraí Uachtarach]], go dtí réimeas an rí [[Anraí VIII Shasana]], nuair a bhunaigh an bharúntacht den ainm céanna sa bhliain 1541. == Tíreolaíocht == Bhíodh na hOsraí ársa lonnaithe sa tír thorthúil thart timpeall ghleann[[An Fheoir|na Feoire]], suite i g[[Contae Chill Chainnigh]] a bheag nó a mhór, agus iarthar [[Contae Laoise]]. San iarthar agus an deisceart, bhíodh Osraige teoranta ag [[An tSiúir|an Siúir]]; san oirthear, bhíodh foinse [[An Bhearú|na Bearú]] ina teorainn leis na Laigin ([[Gabhrán]] san áireamh). Glaoitear [[Cumar na dTrí Uisce]] ar na trí haibhneacha úd, a thagann le chéile díreach ar an taobh thuaidh de [[Port Láirge|Chathair Phort Láirge]]. Aird ó thuaidh, shíneadh na hOsraí níos faide i gcéin ná [[Sliabh Bladhma]].<ref>{{ cite book| title = Collectanea de rebus hibernicis | url = https://books.google.com/books?id=OAA-AAAAcAAJ&pg=PA331 | year = 1790 | pages = 331– }}</ref> Maraon le go leor [[Ríochtaí Éireann|ríochtaí]] eile in Éirinn — ''Ulaid, Laigin'', srl. — ainmníodh críocha na nOsraí astu féin. Ba iad a gcomharsana is suntasaí ná: na ''[[Loígis]]'', [[Uí Chinnsealaigh]] agus [[Uí Bhairrche]] sa thuaidh agus thoir; agus na [[Déise]], [[Eoghanacht Chaisil]] agus [[Éile]] sa Mumhain theas agus thiar.<ref>Byrne, ''Irish kings and high-kings'', mapaí ar ll. 133 & 172–173</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 236, mapa 9 & lch. 532, mapa 13.</ref> Is iad mar shampla [[Cnoc Bhréanail]] agus [[Ard Éireann]] (ar theorainn Laoise-Uíbh Fhailí) ar na pointí is airde sa cheantar. Téann [[Slí Dhála|Slí ársa Dhála]]<ref>{{ lua idirlín | teideal = O'Lochlainn's 1940 map | url = https://historyatgalway.files.wordpress.com/2013/07/o-lochlainn-cropped.jpg | format = JPG | suíomh = Historyatgalway.files.wordpress.com | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017002532/https://historyatgalway.files.wordpress.com/2013/07/o-lochlainn-cropped.jpg | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> siar ó dheas trí thuaisceart na nOsraí ó [[Teamhair|Theamhraigh]] i dtreo na [[Mumha]]n,<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G106500C/ | teideal = The Metrical Dindshenchas | df=dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://proceedings.esri.com/library/userconf/proc02/pap1030/p1030.htm | teideal = Archived copy | accessdate = 2015-06-14 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150712205737/http://proceedings.esri.com/library/userconf/proc02/pap1030/p1030.htm | archivedate = 12ú Iúil 2015 | df=dmy-all }}</ref><ref name="libraryireland">{{ lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/III-XXIV-1.php | foilsitheoir = libraryireland.com | teideal = Roads, Bridges and Causeways in Ancient Ireland | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170123064711/http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/III-XXIV-1.php | archivedate = 23ú Eanáir 2017 | df = dmy-all }}</ref> a thug a ainm níos deireanaí do [[Caisleán an Bhealaigh Mhóir|Chaisleán an Bhealaigh Mhóir]].<ref name="google">{{ cite book | title = The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland | author = Royal Society of Antiquaries of Ireland | date = 1907 | publisher = The Society|issn=0035-9106 | url = https://books.google.com/books?id=JE8OAQAAMAAJ&pg=PA26 | page = 26 | accessdate = 14ú Feabhra 2017 }}</ref> Chuaigh bóthar ársa eile, [[Slí Cualann Nua|Slí Chualann]], trí oirdheisceart na nOsraí, siar ó [[Ros Mhic Thriúin]] an lae inniu, agus ansin ó dheas go dtí Chathair Phort Láirge. <gallery> Íomhá:Nore River Map.jpg|Topography of Osraige; note location of the "[[Cumar na dTrí Uisce]]". Íomhá:Young River Barrow - geograph.org.uk - 1227156.jpg|Foinse [[An Bhearú|na Bearú]] i Sliabh Bladhma Íomhá:River Nore - geograph.org.uk - 514252.jpg|[[An Fheoir]] Íomhá:River Suir, Drumdowney, Co. Kilkenny - geograph.org.uk - 1317661.jpg|[[An tSiúir]] Íomhá:SlieveBloomMountains.jpg|[[Sliabh Bladhma]] Íomhá:BrandonHill91.jpg|[[Cnoc Bhréanail]], the highest elevation in Kilkenny </gallery> == Stair == === Réamhstair === Is é brí b'fhéidir le hainm na treibhe ''Os-raige''<ref>[http://dil.ie/34087 Osraige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029141435/http://dil.ie/34087 |date=2020-10-29 }}, ar eDIL</ref> ná "muintir na n-os" nó na bhfianna. Deirtear de réir sean-nóis gur ainmníodh iad as an bunaitheoir luath-stairiúil réamh-Chríostaí, [[Óengus Osrithe|Aonghas Osraithe]].<ref>Ginealaigh as [[Rawlinson B 502]], [[Corpus of Electronic Texts]], ll. 15–16</ref><ref name="maryjones1">{{ lua idirlín | url = http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html | teideal = Cσir Anmann: Fitness of Names | suíomh = maryjones.us | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303202314/http://www.maryjones.us/ctexts/fitness_of_names.html | archivedate = 3ú Mhárta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Bhí na hOsraí is dóigh ina ghéag deisceartach na [[Ulaid|nUlad]] nó an [[Dál Fiatach|Dáil Fiataigh]],<ref>Byrne, lch. 201</ref> é sin nó dhlúthghaoil a n-iar-comhghuaillithe, [[Corcu Loígde|Corca Laidhe]].<ref>Ó Néill, 'Osraige'</ref><ref>Doherty, 'Érainn'</ref> I ngach cás, is amhlaidh gurbh [[Éarainn]] iad. Mhaígh na hOsraí féin amhlaidh, agus aontaíonn scoláirí a leo. Faightear ar an [[Geografaíocht (Tolamaes)|léarscáil]] den 2a haois le [[Tolamaes]] treibh a thugann sé ''[[Usdiae]]'' orthu, ar chomhair leis na hOsraí féin.<ref>''Ptolemy's map of Ireland: a modern decoding.'' R. Darcy, William Flynn. Irish Geography Iml. 41, Eag. 1, 2008. Léarscáil 1.</ref> Sna tailte úd, is dócha go raibh dún [[Iarannaois]]e ag [[Cnoc Ghráinseach Chúil Phobail]] agus suíomh adhlactha Rómhánach den chéad aois ag [[Áth Stúin]], i gContae Chill Chainnigh an dís.<ref name="culturalheritageireland">{{ lua idirlín | url = http://www.culturalheritageireland.ie/index.php/irelands-top-100-heritage-discoveries/81-irelands-top-100-heritage-discoveries/144-heritage-discoveries-the-roman-burial-from-stoneyford-co-kilkenny | foilsitheoir = culturalheritageireland.ie | teideal = Heritage Discoveries: The Roman Burial from Stoneyford, Co. Kilkenny | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status= live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170215200145/http://www.culturalheritageireland.ie/index.php/irelands-top-100-heritage-discoveries/81-irelands-top-100-heritage-discoveries/144-heritage-discoveries-the-roman-burial-from-stoneyford-co-kilkenny | archivedate = 15ú Feabhra 2017 | df = dmy-all }}</ref> A bhuí le slí mheán tíre via [[an Fheoir]], [[an Bhearú]] agus [[an tSiúir]], d'fhéadfadh é go ndearna na hOsraí níos mó trádála leis [[an Bhreatain|an mBreatain]] agus an mór-roinn, na Rómhánaigh agus a reiligiún nua, an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]], ach go háirithe.<ref name="academia1970">{{ lua idirlín | url = https://www.academia.edu/9193361 | teideal = The Tri-River Region: The geographic key to lasting change in Ireland - Eóghan Mac Giolla Phádraig | suíomh = academia.edu | dáta = 1970-01-01 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180514235359/http://www.academia.edu/9193361/The_Tri-River_Region_The_geographic_key_to_lasting_change_in_Ireland | archivedate = 14ú Bealtaine 2018 | df = dmy-all }}</ref> Roimh theacht na Críostaíochta, is amhlaidh go raibh na hOsraí agus a ngaoil, Corca Laidhe, i gceannas sa Mhumhain sular chuir teacht chun cinn na [[Eoghanachta|nEoghanacht]] ar an imeall dís.<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 541</ref> Ón 5ú haois ar aghaidh go dtí an 12ú, feictear [[Dál Birn|Dál Bhirn]] (''Dál mBirn'') mar rítheaghlaigh na nOsraí. Ón aimsir sin, bhí na hOsraí faoi réim na Laigean. Measadh roinnt scoláirí gur bréag é [[Ō]]-ghinealach na nOsraí, cumtha chun a gcuid cuspóirí a bhaint amach sa Laigin. Dar le [[Francis John Byrne]], téann sé siar b'fhéidir go dtí ré [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dúnlainge]] sa 9ú haois.<ref>Byrne, lch. 163</ref> === Forghabh Dhéise, Chorca Laidhe agus Críostaíocht (c. 450 – 625) === Tá fianaise ann i roinnt foinsí, ''[[Tairired na nDéisi]]'' ina measc, gur ghéill na hOsraí machaire dá dtailte theas dosna [[Déise]] díláithrithe, am éigin roimh an bhliain 489.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G302006/index.html | teideal = The Expulsion of the Déssi | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana =2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161011184755/http://www.ucc.ie/celt/published/G302006/index.html | archivedate = 11ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> De réir an chuir síos traidisiúnta, bhí na Déise ar fáin, ag lorg tailte sa Mhumhan mar chuid de spré Eithne ''Uafásach'' agus í pósta le [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fraoigh]]. Chuir na hOsraí an ruaig orthu i gcath riartha, agus bhuaigh na Déise i ndeireadh na dála le draíocht agus feall.<ref name="mabinogi1">{{ lua idirlín | url = http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf | teideal = Chapter 4 : The Expulsion of the Déisi | suíomh = mabinogi.net | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304062955/http://www.mabinogi.net/sections/ch%204/The_Expulsion_of_the_Deisi.pdf | archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> The account mentions that at this defeat, the Ossorians fled like wild ois! Is amhlaidh gur tháinig ríthe Chorca Laidhe i gceannas i ndeisceart Osraí tar éis na cliste seo; bhí an Dál Birn fós ann sa tuaisceart. Ag deireadh na 6ú haoise, tháinig na h[[Eoghanachta]] chun cinn, i gcomhaontas le muintir [[Uí Néill]] in éadan na Corca Laidhe,<ref>Charles-Edwards, 2000</ref> agus tharla meath ar stádas na nOsraí. Sa bhliain 582, maraíodh [[Fergus Scandal mac Crimthainn|Fearghas Scannal mac Criomhthainn]], rí Mumhan, ag fir na Laigean, agus géilleadh Osraí as Laigin mar chúiteamh.<ref>CS 583</ref><ref>{{ lua idirlín | url = https://archive.org/stream/lebornacertbooko00dilluoft#page/44/mode/2up/search/osraige | teideal = Lebor na cert | suíomh = archive.org | dáta = 2010-07-21 | dátarochtana = 2017-03-16 }}</ref> Timpeall an ama sin that time (sa bhliain 581 nó 583), mharaigh fir na hOsraí (nó ''Clann Connla'' dar le h[[Annála Easpacha na hÉireann]]) rí deireanach na Corca Laidhe, [[Feradach Finn mac Duach]], agus fuair dúradh ar ais an chuid is mó dá dtailte faoin seachtú haois.<ref>FA 4</ref> Ar feadh na tréimhse seo, tháinig an Chríostaíocht chun cinn, le teacht misinéirí ón mBreatain agus ón Eoraip, agus í faoi bhláth i bhfostaí ach go háirithe. Dar le naomhsheanchas ar marthain, go háirithe faoi [[Naomh Ciarán]] Saighre, bunaíodh i nOsraí an chéad cheannas easpag Chríostaí, roimh theacht [[Naomh Pádraig]] fiú; tá seo ar phlé i measc scoláirí fós, ámh.<ref>Sharpe, O' Riain, and Sperber</ref> Meastar go ndeachaigh Naomh Pádraig tríd an ríocht ag soiscéalú, agus gur bunaíodh eaglais atá nasctha leis sa Domhnach Mór.<ref>{{ lua idirlín | url = https://www.academia.edu/9622546 | teideal = C. Ó Drisceoil 2013 Excavation and monitoring in Saint Canice's Cathedral Graveyard | suíomh = academia.edu | dáta = 2013 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150828014009/http://www.academia.edu/9622546/C._O_Drisceoil_2013_Excavation_and_monitoring_in_Saint_Canices_Cathedral_Graveyard_2013_Kilkenny_Archaeology_ | archivedate = 28ú Lúnasa 2015 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://irishwalledtownsnetwork.ie/page/kilkenny/kilkenny-info | teideal = History of Kilkenny | suíomh = irishwalledtownsnetwork.ie | dáta = 2013-01-18 | dátarochtana = 2017-03-16 |url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170113092246/http://irishwalledtownsnetwork.ie/page/kilkenny/kilkenny-info | archivedate = 13ú Eanáir 2017 | df = dmy-all }}</ref> Bhunaigh [[Naomh Cainnech]] dhá eaglais i nOsraí, [[Achadh Bhó]] agus Cill Chainnigh féin. Bhí an chathaoir easpag acu siúd i ndiaidh Saighre. ===Borradh Dhál Birn (625 – 795)=== Níltear ar aon intinn i measc scoláirí i dtaobh líon ríthe na Corca Laidhe i nOsraí. Faoi theacht i réim [[Ríthe_na_nOsraí#Ríthe_na_nOsraí_go_dtí_1103|Scannláin Mhóir]] (bás c. 643), ámh, bhí rítheaghlach Dhál Bhirn arís i gceannas, cé go raibh ó an go ham roinnt coimhlinte eatarthu.<ref>{{ lua idirlín | url = http://sbaldw.home.mindspring.com/Ireland/Osr/lists/Osraige.htm | teideal = Kings of Osraige | suíomh = sbaldw.home.mindspring.com | dáta = 2011-02-07 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304052359/http://sbaldw.home.mindspring.com/Ireland/Osr/lists/Osraige.htm | archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Déanach na seachtú haoise, tharla achrainn idir na hOsraí agus a gcomharsana i n-oirdheisceart na [[Laigin|Laigean]], go háirithe in éadan mhuintir [[Uí Chinnsealaigh]]. I lár na hochtú haoise, bhí [[Anmchad mac Con Cherca|Anmchadh mac Con Chearca]] ina rí is gníomhaí sa Mhumhain, agus an chéad rí ar thug na hannálaithe faoi deara é.<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 576</ref> Tar éis bhás Anmchadha sa bhliain 761, tharla cath cathartha i nOsraí agus tháinig i gcoróin sa deireadh [[Tóim Snáma mac Flainn|Tuaim Snámha mac Flainn]], oidhre as ginealach eile. Sa bhliain 769, bhuaigh Tuaim in éadan mhic [[Cellach mac Fáelchair|Ceallaigh mhic Fhaolchair]] (bás 735) agus is amhlaidh [[Dúngal mac Cellaig|Dúnghal]] (bás 772) ina measc, agus chuir sé an ruaig orthu.<ref>AU 769.1</ref> Sa bhliain 770, maraíodh é ámh, ag Dúnghal a chomharba is dóigh.<ref>AU 770.2</ref> Bhí na heaglaise faoi bhláth le linn na tréimhse seo. Feictear cléirigh suntasacha as Osraí sna hannála, mar shampla, bhain [[Vergilius of Salzburg|Naomh Fearghal]] cáil idirnáisiúnta amach mar réalteolaí agus easpag [[Salzburg]] san [[an Ostair|Ostair]] an lae inniu. Maraíodh ámh easpag ''Laidcnén mac Doinennach'', abb [[Saighir|Saighre]] sa bhliain 744.<ref>AU 744.1</ref> === Osraí agus na Lochlannaigh (795 – 1014) === Sna naoú agus luath deichiú haoiseanna, a bhuí rochtan thar haibhneacha na Feoire, na Siúire agus na Barú, lonnaigh [[Lochlannaigh]] ar agus timpeall teorannacha na nOsraí.<ref name="academia1970"/> Tharla coimhlint idir na Gaeil agus na Lochlannaigh ar an Siúir chomh luath is an bhliain 812, agus sa bhliain 825, Shell loingeas mór feadh na Feoire agus na Bearú, inflicting a devastating rout on the Osraí.<ref>AU 825.12</ref> Bhunaigh Rodolf mac [[Harald Klak]] [[longphort]] ag Dunrally ar an teorainn le Laois, idir na blianta 850–62.<ref>E. Kelly agus J. Maas. ''Vikings on the Barrow: Dunrally Fort, a possible Viking Longphort in Co. Laois''. In Archaeology Ireland; iml. 9, ui. 3. (1995)</ref> Lonnaíodh longphoirt eile ag [[Baile na Coille (Contae Laoise)|Baile na Coille]]<ref name="fuel">{{ lua idirlín | url = http://www.fourcourtspress.ie/books/2014/woodstown/ | údar = fuel.ie | teideal = Four Courts Press - Woodstown | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017| url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160725222631/http://www.fourcourtspress.ie/books/2014/woodstown|archivedate=25 July 2016| df=dmy-all }}</ref> (c.830–860) agus [[Port Láirge]] sa bhliain 914. As an achrann seo uile, tháinig Osraí slán agus leath-neamhspleách i ndeisceart na hÉireann faoi lár na naoú haoise, le linn réimeas fada [[Cerball mac Dúnlainge|Chearbhaill mhic Dúnlainge]] (833 - 888).<ref>{{ lua idirlín | url = https://www.academia.edu/10971308 | sloinne = Lane | ainm = Pádraig G. | teideal = The Vikings and the kingdom of Laois. | suíomh = academia.edu | dáta = 1970-01-01 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180514235359/http://www.academia.edu/10971308/The_Vikings_and_the_kingdom_of_Laois._In_P%C3%A1draig_G._Lane_and_William_Nolan_eds._Laois_History_and_Society_Interdisciplinary_Essays_on_the_History_of_an_Irish_County_Dublin_1999_pp_123-159 | archivedate = 14ú Bealtaine 2018 | df = dmy-all }}</ref> [[Íomhá:Early Scandinavian Dublin - South-East.svg|deas|mion|Oirdheisceart na hÉireann ''c.'' 900. Léirítear teorannacha na nOsraí le línte poncaithe.]] Chuaigh tionchar Chearbhaill i bhfad agus i ngearr. Rinne sé comhaontas pósta le h[[Ardrí na hÉireann]], [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid|Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí]], agus chuir sé iachall ar [[Máel Gualae|Maol Guala]], rí Mumhan, neamhspláchas Osraí a aithint sa bhliain 859.<ref>AU 859.3</ref><ref>FA 265, 268</ref> Deirtear sa [[Landnámabók]] Íoslainne Cerball gur rí Áth Cliath agus [[Inse Orc]], cé go creideann aistriú nach bhfuil ann ach an bolscaireacht le fáil i n[[Annála Easpacha na hÉireann]], spreagtha ag sliochtach Chearbhaill [[Donnchad mac Gilla Pátraic|Donnchadh mac Giolla Phádraig]], sa haonú haois déag.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/Viking%20Ireland%20Afterthoughts.pdf | teideal = Viking Ireland — Afterthoughts | sloinne = Ó Corráin | ainm = Donnchadh | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161009085531/http://www.ucc.ie/celt/Viking%20Ireland%20Afterthoughts.pdf | archivedate = 9ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref>. Tá fianaise is imthoisceach ann gur chuir Cearbhall teachtaí chun caidreamh a bhunú le h[[Impireacht na gCairilínseach]] faoi [[Charles Maol]], a bhí faoi freisin na Lochlannaigh.<ref>{{ lua idirlín | url = https://classesv2.yale.edu/access/content/user/haw6/Vikings/Annals%20of%20St%20Bertin.html | teideal = Annals of St Bertin | suíomh = classesv2.yale.edu | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171119164530/https://classesv2.yale.edu/access/content/user/haw6/Vikings/Annals%20of%20St%20Bertin.html | archivedate = 19ú Samhain 2017 | df = dmy-all }}</ref> Ceannaire den scoth ba ea [[Gilla Pátraic mac Donnchada|Giolla Pádraig mac Donnchadha]] (r. 976–996), de mhuintir Chearbhaill, agus glac rítheaghlach na nOsraí an sloinne '[[Mhic Giolla Phádraig|Mac Giolla Phádraig]]'. Fair dheireadh na 10ú haoise, tharla coimhlint idir na hOsraí agus rí uaillmhianach an [[Dál gCais|Dáil Chais]], [[Brian Bóramha]], a d'éirigh ina Ardrí siar maraíodh é ag [[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014. Níor ghlac na hOsraí páirt sa chath úd, ach tá scéal ann in ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' ina insítear gur thug siad a ndúshlán gaiscígh gortaithe an Dáil Chais ar a shlí abhaile. Is amhrasach é fíoras an scéil seo, dar le roinnt scoláirí, óir gur bolscaireacht í an fhoinse seo.<ref>[[Cogad Gáedel re Gallaib]]; [[Foras Feasa ar Éirinn]] le [[Seathrún Céitinn]]; ''Chronicle of Ireland'' le Meredith Hanmer.</ref><ref>Lyng, lch. 260-1</ref> ===Osraí agus an chéad bhorradh Éireannach (1015 – 1165)=== Agus meath tagtha ar bhagairt na Lochlannach, tháinig go leor ríochtaí beaga faoi smacht na ríochtaí móra, agus monarcacht láraithe á fhorbairt mar ba ghnáth cé go fuilteach. Bhí tacaíocht na nOsraí in ann iarracht ar an ard-ríogacht a chur chun cinn nó ó rath, cé nach ndearna ríthe na nOsraí féin a leithéid d'iarracht. Bhain an ríocht barr a réime amach faoi [[Donnchad mac Gilla Pátraic|Dhonnchadh mac Giolla Phádraig]], rí is cumhachtaí na nOsraí, d'fhéadfaí a rá. Rinne sé creach ar an Mí agus Áth Cliath, agus threascair sé na Laigin sa bhliain 1033. Shocraigh sé [[Aonach Charmáin]] agus bhí sé ina rí sa dá ríocht go dtí a bhás sa bhliain 1039. Sna blianta 1085 agus 1114, ámh, dódh cathair Chill Chainnigh.<ref>ACM 1085.10, 1114.12</ref> Tharla athruithe móra i gcaitheamh eagar agus cleachtaí na heaglaise Éireannaí, ag ailíniú le gluaiseacht [[leasú Ghréagóra]] a bhí ar siúl ar an mór-roinn. Go suntasach, tharla [[Sionad Ráth Bhreasail]], mar chuid den ghluaiseacht seo i dtuaisceart Osraí sa bhliain 1111.<ref>{{ cite book | url = https://archive.org/details/AMemoirIntroductory | quote = location of the synod of rath breasail | title = A memoir introductory to the early history of the primacy of Armagh | author = Robert King | page = [https://archive.org/details/AMemoirIntroductory/page/n42 83] | accessdate = 2017-03-16 | year = 1854 }}</ref> Faoin luath-12ú haois, bhí Cath cathartha ar siúl sa rítheaghlach agus scaradh an ríocht ina trí chuid. Sa bhliain 1103, maraíodh [[Gilla Pátraic Ruadh|Giolla Pádraig Rua]] agus mórán dá mhuintir ar feachtas i dtuaisceart Éireann.<ref>AU 1103.5</ref> Tháinig ansin beirt éilitheoirí Mhic Giolla Phádraig chun cinn: [[Domnall Ruadh Mac Gilla Pátraic|Domhnall Rua]] i 'dTuaisceart Osraige' nó 'Leath Osraige'; agus Cearbhall i 'nDeisceart Osraige'. I dteannta sin, d'fhógair dhá chlann a neamhspleáchas ar riail Mhic Giolla Phádraig, mar a bhí, Uí Caollaí as [[Magh Lacha]] agus Uí Foirchealláin as Osraí is faide ó thuaidh.<ref name="google2">{{ cite book | title = The history and antiquities of the diocese of Ossory | author = Carrigan, W. | date = 1905 | volume = 1 | publisher = Sealy, Bryers & Walker | url = https://books.google.com/books?id=74QNAAAAYAAJ | accessdate = 14ú Feabhra 2017 }}</ref> Thart timpeall ghleann torthúil na Feoire, níos seasmhaí a bhí an scéal, agus tugtar go minic sna hannála ach "Osraige" ar an áit. In ainneoin a scartha, bhí neart cumhachta fós ag na hOsraí na Laigin a chloí.<ref>ACM 1154.15</ref> Mar chúiteamh, rinne an Ardrí [[Muirchertach Mac Lochlainn|Muircheartach Mac Lochlainn]] ionsaí orthu le slua mór sa bhliain 1156. Scrios sé an ríocht ó bhun go barr, agus chuir sé go hoifigiúil faoi smacht na Laighean í.<ref>ACM 1156.17, 1157.10</ref> ===Meath le linn ionradh na Normannach (1165 – 1194)=== Bhí ardú achrainn idir hOsraí agus na Laigin roimh ionradh Na Normannach. Sna 1150í, rinne an tArdrí high king [[Muirchertach Mac Lochlainn]] ollscrios ar Osraí, ag sí is ag creachadh an ríocht go léir, agus á chur faoi smacht Laigin. Is suntasach é gur cuireadh ar altramas chuig tuaisceart Osraí, i gcríocha Uí Caollaí, [[Diarmaid mac Murchadha]], a bheadh lá breá éigin ina rí Laighean agus a thugfadh cuireadh dosna Normannaigh go hÉirinn. Mar rí, tháinig sé go mion minic chun cumhacht na nOsraí a thabhairt i gcás. Tar éis dheoraíocht agus filleadh ar ais mhic Murchadha sa bhliain 1167, cuireadh leis an teannas idir na hOsraí agus na Laigean, óir gur dalladh [[Éanna mac Diarmada|Éanna]], mac agus rídhamhna mhic Murchadha ag [[Donnchad Mac Giolla Phádraig|Donnchadh Mac Giolla Phádraig]], rí Osraí.<ref>MCB 1167.4</ref> Tháinig an chéad arm amhas mhic Murchadha faoi cheannas [[Robert FitzStephen]] i dtír gar do theorainn Osraí ag [[Banú]]. Gabh siad [[Loch Garman]] agus d'ionsaigh ar an dtoirt hOsraí, ag tógáil gialla mar comhartha géillte.<ref>MCB 1167.6</ref> Níos déanaí fós, tháinig arm cúnta faoi [[Raymond FitzGerald]] (le Gros) i dtír ag [[Port Láirge]], agus bhuaigh coimheascar in aghaidh na n-áitreabhach.<ref>MCB 1167.9</ref> Faoin mbliain 1169, bhí [[Strongbow]] féin tagtha i dtír ag Port Láirge le slua mór. Phós sé iníon mhic Murchadha, [[Aoife MacMurrough|Aoife]], agus rinne sé slad ar an gcathair.<ref>MCB 1169.2</ref> Níos deireanaí an bhliain úd, tharla cath mór sna coillte i nOsraí gar d'[[Achadh Úr]] nuair a chloígh mac Murchadha agus a chomhghuaillithe faoi cheannas [[Robert FitzStephen]], [[Meiler FitzHenry]], [[Maurice de Prendergast]], Miles FitzDavid, agus Hervey de Clare (Montmaurice), arm níos mó faoi [[Domnall Mac Gilla Pátraic|Domhnall Mac Giolla Phádraig]], rí Osraí, tar éis [[cúlú bréagach|chúlaithe bhréagaigh]] i rith chatha trí lá.<ref>{{ lua idirlín | url = https://play.google.com/books/reader?id=pJY4AQAAMAAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=en&pg=GBS.PA16 | teideal = Google Play | suíomh = Play.google.com | dátarochtana = 2017-03-16 }}</ref><ref name="yolasite">{{ lua idirlín | url = http://freshford.yolasite.com/ | foilsitheoir = freshford.yolasite.com | teideal = WWW.Freshford.com | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304130827/http://freshford.yolasite.com/ | archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Go gairid ina dhiaidh sin, thréig de Prendergast agus a bhuíon [[Flóndras|Phléimeannach]] ó champa mhic Mhurchadha agus sheas sé le harm Domhnaill i nOsraí, sulfar fhág sé an tír le feadh tamaill.<ref>{{ lua idirlín | url = https://play.google.com/books/reader?id=pJY4AQAAMAAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=en&pg=GBS.PA22 | teideal = Google Play | suíomh = Play.google.com | dátarochtana = 2017-03-16 }}</ref> [[Íomhá:MarriageAoifeStrongbow.jpg | mion | deas | ''[[Pósadh Aoife agus Strongbow]]''; léiriú rómánsaithe den phósadh taobh laistigh de [[Port Láirge|Phort Láirge]] scriosta le [[Daniel Maclise]]. Tharla an-chuid d'ionsaí na [[Normannaigh|Normannach]] ar Éirinn laistigh de agus thart timpeall na nOsraí.]] Sa bhliain 1170, fuair mac Murchadha bás, agus d'éirigh Strongbow ina rí de facto na Laighean, agus Osraí san áireamh, dar leis. Rinne Strongbow agus Mac Giolla Phádraig conradh ag [[Bábhún Ó nDuach]], áit a tharrtháil de Prendergast rí na n Osraí ó dhúnmharú fealltach.<ref>Lyng. ''The Fitzpatricks of Ossory'', lch. 260.</ref> Ina dhiaidh sin, rinne Strongbow agus arm Uí Bhriain ionsaí ar Osraí. Sa bhliain 1171, tháinig [[Anraí II Shasana]] i dtír ag Cuan Phort Láirge le slua Sasanach ar cheann dá leithéid is mó ar tháinig go hÉirinn riamh. Ar bhruach [[an tSiúir|na Siúire]], ghéill d'Anraí go leor ríthe agus taoiseach as deisceart na tíre, rí Thuaisceart Osraí, Domhnall Mac Giolla Phádraig, san áireamh.<ref>MCB1172.2</ref> Sa bhliain 1172, bhronn Strongbow tailte i nAchadh Bhó, tuaisceart Osraí, ar an eachtránaí Normannach, Adam de Hereford.<ref>{{ cite book | url = https://books.google.com/?id=5KTPAAAAMAAJ&pg=PA1&lpg=PA1&dq=sir+john+gilbert+facsimiles+of+national+manuscripts#v=onepage&q&f=false | title = National Manuscripts of Ireland: Account of Facsimiles of National | page = 1 | dátarochtana = 2017-03-16 | last1 = Public Record Office | first1 = Ireland | year = 1879 }}</ref> B'éigean d'Anraí filleadh ar ais go Sasana tar éis dúnmharú [[Thomas Becket]] agus [[Éirí Amach 1173–74]], ach lean an comhrac ar aghaidh i nOsraí. Rinne Raymond FitzGerald creach ar Uíbh Fhailí, agus chuaigh sé trí Osraí ansin ar a shlí chun cath cabhlaigh a bhuachan ag Port Láirge. Chloígh ansin slua as Áth Cliath Hervey de Clare i Osraí. Sa bhliain 1175, thug na hOsraí tacaíocht le harm faoi cheannas Raymond FitzGerald chun cathair Luimnigh, a bhí faoi léigear [[Domnall Mór Ua Briain|Dhomhnaill Mhóir Uí Bhriain]], a fhuascailt. Deir [[Gearóid Bhreathnach]] gur cloíodh fir Chill Chainnigh ag Arm Normannach as an Mí. Bhain an eachtránaí mór le rá, [[Robert le Poer]], tailte i nOsraí, ach maraíodh ann é níos deireanaí ag troid in aghaidh mhuintir na háite. Sa bhliain 1185, tháinig [[Eoin Shasana]], tiarna Éireann, ar turas go hÉirinn, chun concas na Normannach a dhaingniú. Tháinig sé i dtír ag Port Láirge gar do theorainn Osraí. Glac sé dílseacht na n-uaisle Gaelacha, agus chuaigh sé trí Osraí chuig Áth Cliath, ag socrú go dtógfaí Réine caisleán sa dúiche. Rí deireanach Osraí láir atá taifead air ba ea [[Maelseachaill Mac Gilla Patráic|Maolsheachlainn Mac Giolla Phádraig]], a fuair bás sa bhliain 1193, sin nó 1194.<ref>LC 1193.13</ref><ref>FM 1194.6</ref> Mhair fós ámh go dtí lár na séú haois déag an ríocht ó thuaidh, ar a glaodh ina dhiaidh sin "[[Osraí Uachtarach]]" === Osraí Uachtarach agus Cill Chainnigh (1192–1541) === Faoin mbliain 1192, bhí an Normannach mór le rá [[William Marshal]] tagtha ar an bhfód i nOsraí. Phós sé [[Isabel de Clare]], iníon Strongbow agus Aoife ní Dhiarmada Mhic Mhurchadha, agus leis sin éilimh ar thailte ann. A bhuíochas do Mharshal, Rinneadh cúlghairm ar chearta ársa Mhic Giolla Phádraig agus fógraíodh forógra díbeartha don chlann go léir as deisceart Osraí.<ref>{{ lua idirlín | url = https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=74QNAAAAYAAJ&pg=GBS.PA69 | teideal = Google Play | suíomh = Play.google.com | dátarochtana = 2017-03-16 }}</ref> Chuaigh Mhic Giolla Phádraig ar deoraíocht chun na gceachtar ó thuaidh, Magh Lacha agus Uí Fhoirchealláin (ar a glaodh [[Osraí Uachtarach]] as sin amach), i gcogadh talún le cead bliain go leith anuas.<ref name="gerdooley">{{ lua idirlín | url = http://www.gerdooley.com/history-of-camross-county-laois/the-kingdoms-of-ossory | foilsitheoir = gerdooley.com | teideal = The Kingdoms of Ossory | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017003121/http://www.gerdooley.com/history-of-camross-county-laois/the-kingdoms-of-ossory | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> De bharr an chíor thuathail a tharla, bhog an t-easpag Osraí, [[Felix Ó Dúnlainge]], an chathaoir easpaig go buan ó Achadh Bhó go Cill Chainnigh. Críochdheighleadh agus roinneadh an chuid is mó d'Osraí i measc eachtránaithe Normannacha éagsúla.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.geographypublications.com/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=12 | teideal = County Kilkenny - Geography Publications - Specialising in books of Irish history, geography and biography | foilsitheoir = Geography Publications | dáta = 2004-12-18 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304002315/http://www.geographypublications.com/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=12 | archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Tháinig is dóigh Sir [[Thomas FitzAnthony]], ar a bronnadh an-chuid tailte i nÓsraí Íochtarach agus áiteanna eile and elsewhere (ainmníodh 'Thomastown' [[Baile Mhic Andáin]], Co. Cill Chainnigh, as). Riarthóir tábhachtach agus and rathúil ba ea é, agus ceapadh ina [[seanascal|sheanascal]] na Laighean ón mbliain 1215 go dtí 1223 ar a laghad.<ref>{{ lua idirlín | last = O'Brien | first = Niall | url = http://celtic2realms-medievalnews.blogspot.ie/2015/02/thomas-fitz-anthony-thirteenth-century.html | teideal = Medieval News: Thomas Fitz Anthony: Thirteenth century Irish administrator | suíomh = Celtic2realms-medievalnews.blogspot.ie | dáta = 2015-02-24 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = http://archive.wikiwix.com/cache/20170317220323/http://celtic2realms-medievalnews.blogspot.ie/2015/02/thomas-fitz-anthony-thirteenth-century.html | archivedate = 17ú Márta 2017 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = https://www.academia.edu/11618666 | teideal = Thomas Fitz Anthony: Thirteenth century Irish administrator - Niall C.E.J. O Brien | suíomh = Academia.edu | dáta = 1970-01-01 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180514235357/http://www.academia.edu/11618666/Thomas_Fitz_Anthony_Thirteenth_century_Irish_administrator | archivedate = 14ú Bealtaine 2018 | df = dmy-all }}</ref> Faoi dheireadh an cheathrú haoise déag, bhí an chuid is mó d'Osraí deisceartach ceannaithe nó faighte le hoidhreacht ag an gclann [[de Buitléir]]. Cheannaigh siad Caisleán Chill Chainnigh agus riail siad ann mar iarlaí [[Urmhumhain]] agus, níos deireanaí, [[iarlaí Osraí]], an iarlacht as a ndearnadh [[Contae Chill Chainnigh]]. Le linn na ré seo, is beag nárbh ionann Cill Chainnigh agus Ath Cliath ó thaobh ionad cumhachta de. Bhíodh cruinnithe ag parlaimint ann chomh luath is 1293 agus go minic arís go dtí an bhliain 1536.<ref name="ancestry">{{ lua idirlín | url = http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/timeline.htm | foilsitheoir = rootsweb.ancestry.com | teideal = County Kilkenny Ireland – History Timeline | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161026215418/http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/timeline.htm | archivedate = 26ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> Le linn ionradh [[Edward Bruce]] ar Éirinn, ghabh sé go sealadach [[Gabhrán]], ionad ríoga na nOsraí tráth. Sa bhliain 1367, cuireadh [[Reachtanna Chill Chainnigh]] i bhfeidhm, ag iarraidh pósadh agus trádáil idir na Sasanaigh agus na Gaeil a chosc, ach ba bheag an mhaith é. Tógadh Osraí Uachtarach i dTiarnas na hÉireann le h[[Anraí VIII Shasana]] isteach sa bhliain 1537, nuair a ghéill [[Barnaby Mac Giolla Phádraig]], faoin bpolasaí '[[géilleadh agus athbhronnadh]]'. Mar thoradh íorónta, caomhnaíodh cultúr na nGael sa cheantar le tamall fada fós, óir nár mheas an Choróin Shasana gur bhagairt é an ceantar agus ligeadh dó.<ref>Edwards, David. "Collaboration without Anglicization: The Macgiollapadraig Lordship and Tudor Reform." ''Gaelic Ireland: c. 1250 – c. 1650: Land, Lordship & Settlement.''(2001) ll. 77-97.</ref> Sa bhliain 1541, uaislíodh Mac Giolla Phádraig faoin teideal [[Barún Osraí Uachtarach]]. Bronnadh ar an gclann nua deireanaí na teideal [[Iarla Osraí Uachtarach]] agus [[Barún Bhaile an Chaisleáin]], a fuair an duine deargach acu, [[Bernard FitzPatrick]], bás sa bhliain 1927. I ndeireadh na dála, bhí na hOsraí ar cheann desna rítheaghlaigh is ársa riamh i n-iarthar na hEorpach. == Clanna Osraí == I [[Leabhar na gCeart]], glaoitear '''Síol Bhreasail Bhric''' (''Síl mBresail Bricc'') ar na hOsraí, ainmnithe as sinsear i bhfad amach, [[Bressail Bricc|Breasal Breac]].<ref name="maryjones">{{ lua idirlín | url = http://www.maryjones.us/ctexts/cert.html | foilsitheoir = maryjones.us | teideal = The Book of Rights | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170604191534/http://www.maryjones.us/ctexts/cert.html | archivedate = 4ú Meitheamh 2017 | df = dmy-all }}</ref> Bhí beirt mhac ag Breasal Breac: Lughaidh, sinsear na [[Laigin|Laigean]]; agus [[Connla mac Bressail Bricc|Connla]], sinsear na nOsraí trí [[Óengus Osrithe]].<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/online/G105003/text002.html | teideal = Part 2 of Genealogies from Rawlinson B 502 | suíomh = ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303233452/http://www.ucc.ie/celt/online/G105003/text002.html | archivedate = 3ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/online/G100054/text039.html | teideal = Part 39 of The History of Ireland | suíomh = celt.ucc.ie | accessdate = 2017-03-16 | df=dmy-all }}</ref> Glaoitear scaití '''Clann Connla''' ar na hOsraí dá bharr.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/ | teideal = Fragmentary Annals of Ireland | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | df = dmy-all }}</ref> Glacadh sloinnte le himeacht ama agus lineages multiplied, Is iad a leanas na clanna dúchais roimh theacht na Normannach:<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/ossory.htm | teideal = Ireland's History in Maps - Ancient Ossory, Osraige, Osraighe | suíomh = rootsweb.ancestry.com | dáta = 2003-10-25 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170530223749/http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/ossory.htm | archivedate = 30ú Bealtaine 2017 | df = dmy-all }}</ref> * [[Mhic Giolla Phádraig]], de rítheaghlach [[Dál Birn|Dhál Bhirn]] * [[Uí Dhubhsláine]] as [[An Choill Uachtarach|Coill Uachtarach]] * [[Uí Úracháin]] as [[Uí Fhairchealláin]] * [[Uí Bhruaideadha]] of ''Ráth Tamhnaige'' * [[Uí Chaollaí]] of ''Dairmag Ua nDuach'' ([[Darú, Contae Laoise|Darú]]), a athraigh a shloinne go hUa Faoláin, mar a mhaígh [[William Carrigan|Carrigan]] * [[Uí Fhaoláin]] of [[Clár Maí Locha]] (Uí Caollaí tráth) * [[Uí Bhróithe]] of ''Mag Sédna * [[Uí Chaibhdheanaigh]] as ''Mag Airbh * [[Uí Ghlóiairn]] as [[Callainn]] * [[Uí Dhonnachadha]] as ''Mag Máil * [[Uí Chearbhaill]] as ''Mag Cearbhail * [[Uí Bhraonáin]] as ''Uí Duach * Uí Caollaidhe of ''Uí Bhearcháin * [[Mhic Bhraoin]] as ''Na Clanna * [[Uí Bhruadair]] as [[Uíbh Eirc]] * [[Uí Dheaghaidh]] as [[Uí Dheá]] == Rítheaghlach == {{main|Ríthe na nOsraí}} <!--Teidil * [[Ríthe na nOsraí]] * [[Ríthe Ghabhráin]] * [[Ríthe na Laighean]]<ref>[[Annála Uladh]], AU 1033.4, [[Annála Loch Cé]], 1033.3, [[Annála Tiarnaigh]], AT 1033.5</ref> * Rí [[Áth Cliath]] '''[[Ríocht na hÉireann]]''': * [[Barún Osraí Uachtarach]] * [[Iarla Osraí Uachtarach]] * [[Barún Ghabhráin]] * [[Barún Bhaile an Chaisleáin]] --> Tá a nginealach rianta ag an gclann mheánaoiseach, [[Mhic Giolla Phádraig]], siar go dtí [[Óengus Osrithe|Aonghas Osraithe]]. Tá foinse thábhachtach ar ''Donnchada mac Gilla Patric'' caomhnaithe sa Bodleian Library, sa lámhscríbhinn [[Rawlinson B 502]] (aitheanta fosta mar Leabhar Ghleann Dá Loch).<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/online/G105003.html | teideal = Genealogies from Rawlinson B 502 | suíomh = ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304032905/http://www.ucc.ie/celt/online/G105003.html | archivedate=4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref>''[https://web.archive.org/web/20020812202134/http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb502 Bodleian manuscript]''</ref> * [[Óengus Osrithe|Aonghas Osraithe]], leathstairiúil, chéad rí sa ginealach, a bhfuil an ríocht ainmnithe as, a mhair a deirtear sa chéad nó dara haois. * [[Lóegaire Birn Búadach|Laoghaire Burn Buadach]], a bhfuil an rítheaghlach, mar a bhí [[Dál Birn|Dál Bhirn]], ainmnithe as. * [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dúnlainge]] (Rí Osraí ó 846 go 888;<ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], [[Annála Uladh]], [[Annála na gCeithre Máistrí]]</ref> Rí [[Áth Cliath]] ó 872 go 887;<ref name="Landnámabók">Landnámabók</ref><ref>Cogadh Gaedhel Re Gallaibh (aistr. le Todd), lch. 297</ref> Iarla [[Inse Orc]] roimh 888<ref name="Landnámabók"/>). Sinsear díreach [[Mhic Giolla Phádraig]] ba ea Cearbhall. Feictear é go suntasach sna hannála agus foinsí stairiúla eile mar rí Críostaí a chloíonn a naimhde, go háirithe na [[Lochlannaigh]] [[págántacht|págánacha]]. Ina ainneoin sin, bhí gaol ar leith aige leis na Lochlannaigh ([[Gall-Ghaeil]]), agus feictear é féin ainm "''Kjarvalr Írakonungr''" i roinnt ginealach Íoslainne trína iníonacha. San [[Landnámabók]], tá Cearbhall san áireamh i measc cheannairí is suntasaí na [[Eoraip|hEorpach]] le linn ré na Lochlannach<!-- le bogadh:, [[Pápa]]í [[Adrian II]] agus [[Pápa Seán VIII|John VIII]]; [[Byzantine]] Emperors [[Leo VI the Wise]] and his son [[Byzantine Emperor|Alexander]]; [[Harald Fairhair]], king of [[an Iorua]]; [[Eric Anundsson]] and his son [[Björn Eriksson]] rulers of Sweden; [[Gorm the Old]], king of Denmark; and [[Alfred the Great]], king of [[Sasana]]-->.<ref name="snerpa">{{ lua idirlín | url = http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm | foilsitheoir = snerpa.is | teideal = Landnámabók (Sturlubók) | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live| archiveurl = https://web.archive.org/web/20161210191901/http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm|archivedate=10ú Nollaig 2016 | df = dmy-all }}</ref> Bhí Cearbhall chomh cumhachtach sin go ndearna sé creach ar thailte a dheartháir chéile, an tArdrí, ach dá bharr sin, scaradh na hOsraí amach ó chúige Mumhan. Tá taifid ann go raibh sé ina rí Áth Cliath (ó 872 go 888) agus Inse Orc i bhfad i gcéin. * [[Land ingen Dúngaile|Lann]] ní [[Dúngal mac Cellaig|Dúnghaile]]. Pearsa shuntasach ba ea banfhlaith Lann agus na hOsraí ag teacht go chun cinn faoi cheannas a dearthár, Cearbhall, ina raibh sí páirteach ann. Bhí sí pósta le an Ardrí mór le rá, [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid|Maoil Seachnaill mac Maoil Rúnaí]] (réimeas 846-862). [[Flann Sionna]] ba ea a mac, Ardrí 879-916, agus [[Donnchad Donn|Donnchadh Donn mac Flainn]] a garmhac. * [[Gilla Pátraic mac Donnchada]] (rí Osraí 976 - 996), foinse an ainm athratha ''Mac Giolla Phádraig''. Bhí sé pósta le [[Máel Muire ingen Arailt|Maol Muire ní Arailt]], is dócha bean [[Uí Ímair]]. Deargnamhaid [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] ba ea é, a ghabh i ngéibhinn é sa bhliain 983 agus a scaoil saor é an bhliain dár gcionn.<ref>AI 983.4, 984.2</ref> Níos deireanaí ina shaol, scrios sé [[ríocht na Mí]]. Maraíodh é i mbun catha in aghaidh [[Donnduban mac Imair|Dhonnabháin mhic Íomhair]], rí Luimnigh, agus [[Domnall mac Fáelán|Dhomhnaill mhic Fhaoláin]], rí na nDéise. * [[Donnchad mac Gilla Pátraic|Donnchadh mac Giolla Pádraig]] (rí Osraí 1003-1039; rí Laigean 1033-1039). Mharaigh sé duine ar dhuine: a chol ceathrar, rí Ceallach (1003); [[Donn Cuan mac Dúnlainge]], rí Laigean (1016); Tadhg Ó Riain, rí Uí Drona;<ref>AU 1016.6</ref><ref>[[Annála Loch Cé]], ALC 1016.4</ref><ref>[[Chronicon Scotorum]], CS 1014</ref><ref>ACM 1015</ref> Sitriuc mac Ímair, king of [[Port Láirge]] (1022).<ref>AT 1022.2</ref><ref>CS 1020</ref><ref>AFM 1022</ref> Chaith sé Cáisc na bliana 1026 ar chuairt le [[comharba]] Phádraig agus Donnchadha Uí Bhriain.<ref>AI 1026.3</ref> Dhall sé a ghaol 1027, ''Tadc mac Gilla Pátraic'' sa bhliain 1027.<ref>AU 1027.2</ref><ref>ALC 1027.2</ref><ref>AT 1027.2</ref><ref>ACM 1027</ref><ref>ACMN 1027</ref> Rinneadh rí Laigean de sa bhliain 1033, agus d'eagraigh [[Aonach Carman]] chun a ríogacht a cheiliúradh celebrate his over-kingship.<ref>AU 1033.4</ref><ref>ALC 1033.3</ref><ref>ACM 1033</ref> Chuaigh sé i gceannas air chomh fada is [[Cnóbha]] agus [[Droichead Átha]] sa bhliain 1039.<ref>AT 1039.6</ref><ref>ACM 1039</ref> Fuair sé bás ann bhliain chéanna.<ref>AU 1039.2</ref><ref>ALC 1039.2</ref><ref>AT 1039.7</ref><ref>AI 1039.7; ní glaoitear ar ach rí Osraí</ref><ref>after a long illness, AFM 1039; ''iar m-beith i n-galar fhotta'', tar éis bheith bí ngalar fada</ref><ref>ACMN 1039</ref> Is léir gur sheanathair Dhonnchadha é [[Gofraid mac Arailt]] [[Uí Íomhair]], [[Ríocht na nOileán|Rí na nOileán]], trína iníon Maol Muire. Mar fíor, de shliocht Uí Íomhair iad Mhic Giolla Phádraig.<!-- King Cerball was an ally of their (probable) founder [[Ivar the Boneless]], the Viking king of [[Port Láirge]]. It is also possible that Donnchad's father, Gilla Pátraic mac Donnchada, was somehow a relation of Ívar the Boneless, who had a son named Gilla Pátraic.--> * [[Derbforgaill ingen Tadhg Mac Giolla Pádraig|Dearbhail ní Thaidhg Mhic Giolla Phádraig]] (bás 1098), pósta le [[Toirdelbach Ua Briain|Toirdhealbhach Ó Briain]], rí na Mumhan agus Ardrí de facto na hÉireann. Bhí beirt mhac aici leis: Tadhg agus [[Muirchertach Ua Briain|Muircheartach Ó Briain]], a ndearadh Ardrí de in am trátha. Fuair sí bás sa bhliain 1098 i nGleann Dá Loch.<ref>AT 1098.1</ref> == Naoimh le naisc Osraí == Bunaíodh na mainistreacha ag [[Saighir]], [[Achadh Bhó]] agus Cill Chainnigh ag naoimh Chríostaí. D'fhorbraíodh foghlaim, litríocht agus cultúr na ríochta faoi thionchar na gceannairí creidimh úd, agus iad faoi phátrúnacht na ríthe.<ref name="kilkennyarts1">{{ lua idirlín | url = http://www.kilkennyarts.ie/events/details/a-story-in-stone-irish-medieval-stonecarvers-their-patrons/ | teideal = Archived copy | dátarochtana = 2014-08-21 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140826133753/http://www.kilkennyarts.ie/events/details/a-story-in-stone-irish-medieval-stonecarvers-their-patrons/ | archivedate = 26ú Lúnasa 2014 | df=dmy-all }}</ref> Insítear ina bheatha g ndeachaigh [[Naomh Pádraig]] tacar na nOsraí en route chuig an [[Mumhain]], ag soiscéalú, ag tiontú, ag bunú eaglaisí, agus d'fhág sé ina dhiaidh deisceabal darbh ainm Mairtín.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G201009/ | teideal = Betha Phatraic | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | }}</ref><ref>{{ cite book | url = https://books.google.com/?id=3g7OAAAAMAAJ&pg=PA391&lpg=PA391&dq=church+of+st.+martin+in+ossory#v=onepage&q=church%20of%20st.%20martin%20in%20ossory&f=false | title = Loca Patriciana: An Identification of Localities, Chiefly in Leinster | author = John Francis Shearman | page = 391 | accessdate = 2017-03-16 | year = 1882 }}</ref> Tá roinnt mhaith naomh agus naisc acu leis na hOsraí, ag ábhair agus laistigh d'Éirinn, agus thar lear sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] agus san [[Eoraip]]: * Naomh [[Ciarán Shaighre]] "Seanóir", ball de rítheaghlach Dhál Bhirn. Deirtear go raibh soiscéalaíocht á dhéanamh aige sa ríocht roimh theacht Naomh Pádraig.<ref>{{ lua idirlín | url = https://en.wikisource.org/wiki/Ciaran_(fl._500-560)_(DNB00) | teideal = Archived copy | dátarochtana = 2014-04-02 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140407074544/https://en.wikisource.org/wiki/Ciaran_(fl._500-560)_(DNB00) | archivedate = 7ú Aibreán 2014 | df = dmy-all }}</ref> Bhunaigh sé a eaglais i Saighir, cathaoir easpaig na ríochta in am trátha agus áit adhlactha a ríthe. Tháinig Naomh [[Carthage Seanóir]] i gcomharbacht air. Tá lá fhéile Ciaráin ar sn 5ú Márta, i dteannta le Carthage agus [[Naomh Piran]]. Tá [[Coláiste Chiaráin]] (an meánscoil Chaitliceach Rómhánach is sine in Éirinn) ainmnithe as.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.stkieranscollege.ie/school/about/history/ | teideal = Archived copy | dátarochtana = 2014-08-21 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150307101228/http://www.stkieranscollege.ie/school/about/history/ | archivedate=7 March 2015 | df=dmy-all }}</ref> I g[[Corn na Breataine]], creidtear gurb ionann Ciarán agus Piran, naomhphátrún mhianadóirí stáin agus an Choirn féin.<ref name="cornwall">{{ lua idirlín | url = http://www.cornwall.gov.uk/default.aspx?page=22943 | foilsitheoir = cornwall.gov.uk| teideal = Cornwall Council | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140307094451/http://www.cornwall.gov.uk/default.aspx?page=22943 | archivedate = 7ú Márta 2014| df = dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://www.stpiran.org/st-piran.html | teideal = Archived copy | dátarochtana = 2014-03-07 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140307094303/http://www.stpiran.org/st-piran.html | archivedate = 7ú Márta 2014 | df=dmy-all }}</ref> Tá dealbh de Chiarán ar barr Theach Caibidle Naomh Mhuire i gCill Chainnigh.<ref name="vanderkrogt">{{ lua idirlín | url = http://www.vanderkrogt.net/statues/object.php?webpage=ST&record=ie118 | foilsitheoir = vanderkrogt.net | teideal = Kilkenny – Cill Chainnigh – Saints Patrick and Kieran | accessdate = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017002738/http://www.vanderkrogt.net/statues/object.php?webpage=ST&record=ie118 | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> [[Íomhá:Window depicting St. Kieran, Seir Kieran Church, Bell Hill.jpg|mion|200px|[[Fuinneog dhaite]] le Naomh [[Ciarán Saighre]]]] * Naomh [[Carthage Seanóir]], mac nó garmhac [[Óengus mac Nad Froích|Aonghasa mhic Nadh Fhraoigh]] agus comharba Chiaráin ag Saighir. Ceiliúrtar a lá féile i dteannta le Ciarán ar an 5ú Márta. * Naomh [[Cainneach Achadh Bhó]], a bhunaigh dhá mhainistir i nOsraí sa 6ú haois, ag Achadh Bhó agus Cill Chainnigh. Tá a lá féile ar an 11ú Deireadh Fómhair. [[Íomhá:St. Cainneach Bust.jpg|mion|200px|Dealbh bhrád poiblí de [[Cainneach Achadha Bhó|naomh Cainneach]] i gcathair [[Cill Chainnigh|Chill Chainnigh]], a bhunaigh eaglais ann sa 6ú haois]] * Naomh ''[[Modomnoc]]'' Osraí, chuaigh ar turas go dtí [[an Bhreatain Bheag]] mar deisceabal of [[Naomh Daithí]], agus deirtear gur thóg sé leis na chéad choirceoga ceansaithe de [[beach mheala|bheacha mheala]].<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.yorku.ca/inpar/topography_ireland.pdf | teideal = Topography of Ireland | suíomh = yorku.ca | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160617041654/http://www.yorku.ca/inpar/topography_ireland.pdf | archivedate = 17ú Meitheamh 2016 | df = dmy-all }}</ref> His feast is 13 February.<ref name="pravoslavie">{{ lua idirlín | url = http://www.pravoslavie.ru/english/77526.htm | foilsitheoir = pravoslavie.ru | teideal = Dmitry Lapa. Holy Father Modomnoc of Ossory, Patron Saint of Bees. Commemorated: February 13/26 / OrthoChristian.Com | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170227150628/http://www.pravoslavie.ru/english/77526.htm | archivedate = 27ú Feabhra 2017 | df = dmy-all }}</ref> {{cquote|'' h-I curchán Mo Domnóc,<br> anair tar muir n-glédenn,<br> do-bert, brígach núalann,<br> síl m-búadach m-bech n-Erenn.<br>'''~ Félire Óengusso'''<ref name="archive">{{ lua idirlín | url = https://archive.org/stream/martyrologyoeng01stokgoog#page/n118/mode/2up | teideal = The Martyrology of Oengus the Culdee: Félire Óengusso Céli dé | accessdate = 14ú Feabhra 2017 }}</ref> }} * Naomh [[Scuithin]], bhí nasc aige leis an mBreatain Beag agus Baint Daithí. Aiséiteach a bhí sé i n-oirthear Osraí, in what is now [[Caisleán an Bhairínigh]] agus [[Baile an Fhréinigh]]. * Naomh [[Nem Moccu Birn]], chomharba naoimh [[Éanna Árann]], ball de Dhál Bhirn, gaol le Naomh Ciarán Saighre.<ref name="ucc.ie">{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G200001/index.html | teideal = The Martyrology of Oengus the Culdee | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161021202718/http://www.ucc.ie/celt/published/G200001/index.html | archivedate = 21d Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> Tá a lá féile ar an 14ú Meitheamh. * Naomh ''[[Broccán Clóen|Brógán Chluana]]'' [[Ros Toirc]], údar an dán cáiliúil ag moladh [[Brigit|Bhríd]] Chill Dara (le fáil in ''[[Liber Hymnorum]]''<ref name="youtube">{{ lua idirlín | url = https://www.youtube.com/watch?v=czc-IHNHrCQ | foilsitheoir = youtube.com | teideal = The Hymn to Saint Brigid of Brogan-Cloen from the Liber Hymnorum (Broccan's Hymn) – YouTube| dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160310152606/https://www.youtube.com/watch?v=czc-IHNHrCQ | archivedate = 10ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> agus luaite i bh[[Félire Óengusso]] faoi 17ú Meán Fómhair.<ref name="google3">{{ cite book | title=Feĺire Ońgusso Ceĺi De.́: The Martyrology of Oengus, the Culdee| author=Stokes, W. | date=1905 | publisher=Harrison and sons, printers | url=https://books.google.com/books?id=Ub4UAAAAQAAJ | accessdate=14ú Feabhra 2017 }}</ref> * [[Molua]], a bhunaigh mainistreacha ag [[Cill Dalua]] agus Cluain Fearta-Molua<ref name="earlychristianireland">{{ lua idirlín | url = http://www.earlychristianireland.net/Counties/laois/kyle/ | foilsitheoir = earlychristianireland.net | teideal = Kyle (clonfert-mulloe), County Laois | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017002627/http://www.earlychristianireland.net/Counties/laois/kyle/ | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref name="megalithicireland">{{ lua idirlín | url = http://www.megalithicireland.com/Clonfertmulloe.html| foilsitheoir = megalithicireland.com | teideal = Clonfertmulloe | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161024084449/http://www.megalithicireland.com/Clonfertmulloe.html | archivedate = 24ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> i dtuaisceart Osraí.<ref name="crsbi">{{ lua idirlín | url = http://www.crsbi.ac.uk/site/2336/|foilsitheoir = crsbi.ac.uk | teideal = Kyle (Clonfert Mulloe) · The Corpus of Romanesque Sculpture in Britain &amp; Ireland | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017002522/http://www.crsbi.ac.uk/site/2336/ | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> De réir [[Féilire Dhún na nGall]], fuair Molua mac Cárthaigh a oiliúint faoi Naomh [[Comgall|Cóghall]] as mainistir [[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchar]]. Cárthach mac ''Dagri'' ba ea a athair, agus Soichle Dhál Bhirn a mháthair.<ref name="archive2">{{ lua idirlín | url = https://archive.org/stream/historyandantiq05carrgoog#page/n16/mode/2up | teideal = The history and antiquities of the diocese of Ossory | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 }}</ref><ref name="anglican">{{ lua idirlín | url = http://stormont.down.anglican.org/molua.htm | foilsitheoir = stormont.down.anglican.org | teideal = St Molua's Online | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305083315/http://www.stormont.down.anglican.org/molua.htm | archivedate = 5ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Molann [[William Carrigan]] gur rugadh é timpeall na bliana 540, agus tuairiscítear a thásc i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] don bhliain 605. Tá a lá féile ar an 4ú Lúnasa. * [[Naomh Gobhán]], bhunaigh sé andaine de mhainistir Sheanleithghlinne, agus ansin chuaigh sé agus bhuíon mhanach go dtí [[Cill Lamraí]]. Pléitear fós ar bhunaigh sé Cill Lamraí nó ar fheabhsaigh é ach amháin, ach bhain sé clú agus cáil amach le linn a cheannaireachta. Deir Féilire Aonghasa faoi: {{cquote|''of Gobban of Cell Lamraide in Hui Cathrenn in the west of Ossory, a thousand monks it had...''"<ref name="ucc.ie"/>}} * Naomh Finneach [[Cill Fhinnche|Chill Fhinnche]], deirtear i bhFéilire Aonghasa gur 'mhairtíreach' é, ach is dóigh go luann sin ach a dheoraíocht. Tá a lá féile ar an 2a Feabhra.<ref name="storify">{{ lua idirlín | url = https://storify.com/PeritiaEditors/tweeting-saints-in-medieval-irish-martyrologies-fe | foilsitheoir = storify.com | teideal = Tweeting Saints in Medieval Irish Martyrologies - February (with images) · PeritiaEditors · Storify | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017015510/https://storify.com/PeritiaEditors/tweeting-saints-in-medieval-irish-martyrologies-fe | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> * [[Naomh Muicin]], easpag agus athair faoistine. De réir a ginealaigh sa [[Leabhar Laighneach]], oidhre de Dhál Bhirn é: ''Muccin, son of Mocha, son of Barind, son of Findchadli, son of Dega, son of Droida, son of Buan, son of Loegaire birn buadhach, son of Aengus Osrithe. Decnait, daughter of Gabrin, [agus] sister of Fintan of Cluain-Eidhnech, was Muccin's mother''. [[Fiontán Chluain Eidhneach|Naomh Fiontán]], bhunaitheoir Chluain Eidhneach, ba ea a uncail. Is naomhphátrún é de Mhaighean, Cill Dara Maí, Cill Doire agus [[Baile na gCaorach]]. Feictear é i bh[[Féilire Thamhlachta]]. Fuair sé bás sa bhliain 630, agus tá a lá féile ar an 4ú Márta. * [[Vergilius Salzburg|Naomh Fearghal]], abb Achadh Bhó san 8ú haois, chuaigh sé go dtí [[an Fhrancóin]] áit a chuir [[Pippin Óg]] fáilte roimhe. Chuaigh sé ansin go dtí Salzburg, ar chuireadh [[Odilo, Diúc na Baváire]], agus rinneadh easpag de i ndeireadh na dála, agus tá sé aitheanta dá bharr as sin amach mar Vergilius Salzburg. Tá a lá féile ar an 27ú Samhain. [[Íomhá:Saint Virgilius, Salzburg.jpg|mion|200px|[[Vergilius Salzburg|Naomh Fearghal]], as Osraí ó dhúchas, a d'éirigh ina easpag [[Salzburg]], [[an Ostair]].]] * [[Óengus Tamlachta|Aonghas Thamhlachta]], tiomsaitheoir an chéad fhéilire de naoimh Éireannacha, [[Félire Óengusso|Féilire Aonghasa]]. Rugadh agus tugadh é i nOsraí thuaidh ag [[Clúain Éidhneach]], agus thosaigh sé a ghairm mhanaigh ann, mar a deirtear ina fhéilire.<ref name="ucc">{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G200001/index.html | foilsitheoir = celt.ucc.ie | teideal = The Martyrology of Oengus the Culdee | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161021202718/http://www.ucc.ie/celt/published/G200001/index.html | archivedate = 21d Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> Tá a lá féile ar an 11ú Márta. * Deirtear gur ghoid crosáidirí taisí [[San Nioclás]] ó [[Bari|Bhari]], agus gur adhlacadh iad i nOsraí gar do [[Baile Mhic Andáin|Bhaile Mhic Andáin]]. Tá leac ar an uaigh. Tharlódh seo go díreach tar éis titim Osraí Theas mar ríocht, cé gur mhair fós tríú cuid di sa tuaisceart. [[Íomhá:St Nicholas' Tomb.jpg|mion|200px|Leac uaighe [[San Nioclás]], mar a mheastar]] * De réir sean-nóis, chuaigh [[Naomh Pádraig]] trí Osraí,<ref name="google4">{{ cite book | title=The Life and Writings of St. Patrick: With Appendices, Etc | author=Healy, J. | date=1905 | publisher=M. H. Gill & son, Limited | url=https://archive.org/details/lifeandwritings01patrgoog | page=[https://archive.org/details/lifeandwritings01patrgoog/page/n432 408] | accessdate=14ú Feabhra 2017 }}</ref> agus deir an 'Beatha' lá Naomh Ciarán gur oirnigh Pádraig fear Osraí darbh ainm Máirtín.<ref name="ucc2">{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G201000F/index.html | foilsitheoir = celt.ucc.ie | teideal = Bethada Náem nÉrenn | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170521003358/https://www.ucc.ie/celt/published/T201000F/index.html|archivedate=21 May 2017 | df=dmy-all }}</ref> <!--A freestanding statue of him erected in honor of the bishop of Ossory stands in Kilkenny, in addition to other local commemorations.<ref name="vanderkrogt"/--> Thóg rítheaghlach na núdarás a sloinne, [[Mhic Giolla Phádraig]] in ómós an naoimh, as a sinsear den 10ú haois, [[Gilla Pátraic mac Donnchada|Giolla Phádraig]]. Is amhlaidh nach bhfuil ach sampla nó dhó eile de theaghlaigh agus sloinne naofa acu, mar atá Uí Mhaoil Seachlainn, [[ríthe na Mí]]. == Suíomhanna stairiúla == Caomhnaítear i gContaetha Laoise agus Cill Chainnigh go léir suíomhanna ársa agus mheánaoiseacha nasctha le ríocht na nOsraí.<ref>[https://web.archive.org/web/20151208051944/http://archive.irishartsreview.com/irisartsrevi2002/pdf/2008/20493323.pdf.bannered.pdf Irish Arts Review] (PDF)</ref> Forbraíodh sean-nós dea-fhianaithe tsnoíodóireacht cloiche, go háirithe d'[[Ardchros|ardchrois Éireannacha]], faoi phátrúnacht Dhál Bhirn / Mhic Giolla Phádraig.<ref name = "kilkennyarts1"/><ref>Lyng, T., The FitzPatricks of Ossory, Old Kilkenny Review, Iml. 2, ui. 3, 1981, lch. 261.</ref> Go deimhin, faightear beagnach gach luath-ardchros laistigh de ríocht atá na nOsraí nó ar a teorannacha.<ref>{{ lua idirlín | ainm = Nancy | sloinne = Edwards | dáta = 1982 | teideal = A reassessment of the early medieval stone crosses and related stone sculpture of Offaly, Kilkenyn and Tipperary | url = http://etheses.dur.ac.uk/7418/1/7418_4483-vol1.PDF | suíomh = etheses.dur.ac.uk | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151208164620/http://etheses.dur.ac.uk/7418/1/7418_4483-vol1.PDF | archivedate = 8ú Nollaig 2015 | df = dmy-all }}</ref> Tá dea-shamplaí le feiceáil ag [[Cionn Eitigh]], [[Áth Éine]] agus [[Cill Lamraí]], i measc eile. Deirtear gur bhunaigh [[Naomh Ciarán]] an mainistir mór le rá i [[Saighir]], sa [[An Cláirín|Chláirín]] an lae inniu.<ref name = "bravehost">{{ lua idirlín | url = http://irishantiquities.bravehost.com/offaly/clareen/seirkieran.html | foilsitheoir = irishantiquities.bravehost.com | teideal = Seirkieran | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303231103/http://irishantiquities.bravehost.com/offaly/clareen/seirkieran.html | archivedate = 3ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> An chéad cathaoir easpaig sa ríocht a bhí ann, agus adhlacadh ríthe na nOsraí ann. Faightear ann inniu fothrach mainistreach, oibreacha créafóige, [[tobar beannaithe]], bun [[cloigtheach|cloigthí]] Éireannaí, móta cosanta meánaoiseach agus go leor leac croise agus uaighe luathChríostaí.<ref name = "roundtowers">{{ lua idirlín | url = http://www.roundtowers.org/seir_kieran/ | ainm = Frank | sloinne = Schorr | foilsitheoir = roundtowers.org | teideal = Seir Kieran Irish Round Tower | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160407004216/http://roundtowers.org/seir_kieran/ | archivedate = 7ú Aibreán 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref>National Monuments Service</ref><ref name = "bravehost"/><ref>''Early Christian Sites In Ireland Database''</ref> [[Íomhá:Seir Kieran Fortification and St. Ciaran's Church 2010 09 09.jpg |mion |Radharc ar [[Saighir|Shaighir]]]] Bhunaigh [[Naomh Cainneach]] Achadh Bhó dhá eaglais thábhachtacha sa ríocht, ag [[Achadh Bhó]] agus [[Cill Chainnigh]], a bhí dís faoi seach ina príomhchathair. Tá mar chuid d'[[Ardeaglais Naomh Cainneach]] cloigtheach dea-chaomhnaithe den naoú haois, a féidir é a dreapadh go dtí a bharr.<ref name = "stcanicescathedral2">{{ lua idirlín | url = http://www.stcanicescathedral.com/visitors-information-page49833.html | foilsitheoir = stcanicescathedral.com | teideal = Cathedral Church of St Canices and Round Tower- Visitor Attraction in Kilkenny | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140322045214/http://www.stcanicescathedral.com/visitors-information-page49833.html | archivedate = 22ú Márta 2014 | df = dmy-all }}</ref> [[Íomhá:Cattedrale di san canizio kilkenny trono di san kieran.jpg | mion |200px |"Cathaoir Naomh Chiarán'', cloiche, ársa i n[[Ardeaglais Naomh Cainneach]]. Meastar gur chuid den bhunchathaoir easpaig a bhíodh tráth i Saighir (c. 400) agus ansin Achadh Bhó (c. 950) í cloch na cathaoireach úd.<ref name = "stcanicescathedral">{{lua idirlín | url = http://www.stcanicescathedral.com/visitors-information-page50547.html | foilsitheoir = stcanicescathedral.com | teideal = Cathedral Church of St Canices and Round Tower- Visitor Attraction in Kilkenny | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131208101103/http://stcanicescathedral.com/visitors-information-page50547.html | archivedate = 8ú Nollaig 2013 | df = dmy-all}}</ref>]] Tá sé míolta ag roinnt scoláirí go raibh dún réamhNormannach ann ar shuíomh [[Caisleán Chill Chainnigh|Chaisleán Chill Chainnigh]], is dóigh seanphríomh chathair na ríochta. Bunaíodh [[Mainistir Sheireapúin]], gar do [[Baile Mhic Andáin|Bhaile Mhic Andáin]] an lae inniu, sa bhliain 1160 ag [[Domnall Mac Goilla Phádraig|Domhnall Mac Goilla Phádraig]].<ref name = "Brenda Lynch 2004, ll. 125-138">Brenda Lynch. Jerpoint Abbey: an historical perspective." ''Old Kilkenny Review'', Ui. 58 (2004), ll. 125-138.</ref> Níltear ar aon intinn ar Beinidicteach nó Cistéirseach í an mhainistir ar feadh a céad fiche bliain, ach faoin mbliain 1180, tháinig manaigh Cistéirseacha as [[Bealach Conglais]] ar chuireadh Dhomhnaill, agus d'fhan sí amhlaidh as sin amach.<ref name = "Brenda Lynch 2004, ll. 125-138"/><ref>{{ lua idirlín | url = http://cistercians.shef.ac.uk/abbeys/jerpoint.php | teideal = Archived copy | dátarochtana = 2015-10-06 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151006122117/http://cistercians.shef.ac.uk/abbeys/jerpoint.php | archivedate = 6ú Deireadh Fómhair 2015 | df = dmy-all }}</ref> [[Íomhá:Jerpoint Abbey Cloister 2008.jpg |mion |[[Mainistir Sheireapúin]], bunaithe sa bhliain 1160 ag [[Domnall Mac Goilla Phádraig]].]] Feictear cloigtheach 30-méadar, dea-caomhnaithe, gan ceann ag [[Gráinseach na Fearta]]. Sa bhliain 1999, aimsíodh i scoilt chreagach, go domhan i n[[Dearc Fhearna]], taisce 43 earra airgid agus cré-umha, a théann siar go dtí 970, le hairgead teilgthe agus cnaipí cónúla as mín-airgead fite.<ref>{{ lua idirlín | sloinne = Buckley | ainm = Laureen | teideal = Dunmore Cave – A Viking Massacre Site | url = http://www.xs4all.nl/~tbreen/PAISN/3-DUNMORE.html | dátarochtana = 9ú Deireadh Fómhair 2010 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110111015147/http://www.xs4all.nl/~tbreen/PAISN/3-DUNMORE.html | archivedate = 11ú Eanáir 2011 | df = dmy-all }}</ref> Tuairiscítear gur tharla ár [[Lochlannaigh]] sa phluais úd sa bhliain 928.<ref>ACM 928.9</ref> Sa bhliain 1984, cuireadh sraith phainéal cliché comórtha, dealbhaithe ag [[Smith sculptors|Joan Smith]], mar facade ar bhallaí taca [[Droichead Osraí]], cuid den chuarbhóthar thar [[an Fheoir|an bhFeoir]], ag nascadh leis an N10 idir [[Ceatharlach]] agus [[Port Láirge]].<ref name = "smithsculptors">{{ lua idirlín | url = http://www.smithsculptors.com/Ossary_Bridge_Main_Page.html | foilsitheoir = smithsculptors.com | teideal = Ossary Bridge – main page | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170215125317/http://www.smithsculptors.com/Ossary_Bridge_Main_Page.html | archivedate = 15ú Feabhra 2017 | df = dmy-all }}</ref> Léirítear ann stair an cheantair ó ré Aonghasa Osraithe go dtí déanach na 12ú haois.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.heritageinschools.ie/fileadmin/user_upload/investigations/Kilkenny_History/fifthsixth/documents/The%20Nore%20and%20its%20Bridges.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20140819084611/http://www.heritageinschools.ie/fileadmin/user_upload/investigations/Kilkenny_History/fifthsixth/documents/The%20Nore%20and%20its%20Bridges.pdf | url-status = dead | archive-date = 2014-08-19 | teideal = The Nore and its Bridges | suíomh = heritageinschools.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | archivedate = 2014-08-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140819084611/http://www.heritageinschools.ie/fileadmin/user_upload/investigations/Kilkenny_History/fifthsixth/documents/The%20Nore%20and%20its%20Bridges.pdf }}</ref> <gallery> Íomhá:St. Canices Cathedral (8239526312).jpg|[[Ardeaglais Naomh Cainneach]], agus [[cloigtheach]] den naoú haois. Ní théann ach an túr siar roimh theacht na Normannach Íomhá:Fertagh Round Tower March 2008.jpg|Cloigtheach den naoú haois ag Gráinseach Fhearta Íomhá:Aghaboe Priory of St. Canice Choir Altar and East Window 2010 09 02.jpg|Fuinneog i [[Achadh Bhó, baile fearainn|Mainistir Achadh Bhó]] Íomhá:Round tower and ruined church, Tullaherin, Co. KIlkenny - geograph.org.uk - 207642.jpg|Cloigtheach [[An Tulaigh Thirim|na Tulaí Tirime]] Íomhá:Aghaviller ruined church and round tower, Newmarket, Co. Kilkenny - geograph.org.uk - 206920.jpg|Cloigtheach [[Áth an Bhiolair]] Íomhá:Seir Kieran Round Tower and Priory Wall 2010 09 09.jpg|Cloigtheach agus balla prióireachta Saighre Íomhá:Kilree High Cross & Round Tower.jpg|Ardchros agus cloigtheach [[Cill Rí]] Íomhá:Ahenny High Crosses, North Cross.jpg|Ardchros Áth Éine, thuaidh Íomhá:Ahenny High Cross - geograph.org.uk - 475968.jpg|Ardchros Áth Éine Íomhá:Killamery High Cross.jpg|Ardchros [[Cill Lamraí]] Íomhá:Ullard High Cross East Face 1997 08 28.jpg|Ardchros [[Iolaird]] Íomhá:Detail Kilkieran High Crosses, Kilkenny.jpg|Ardchrois [[Cill Chiaráin|Chill Chiaráin]] File:Graiguenamanach High Crosses East Side 1997 08 27.jpg|Ardchros [[Gráig na Manach|Ghráig na Manach]], thoir File:Jerpoint Abbey1.jpg|[[Mainistir Sheireapúin]], bunaithe sa bhliain 1160 ag [[Domhnall Mac Goilla Phádraig]] File:The Gowran Ogham Stone.jpg|[[Cloch Oghaim Ghabhráin]] File:Dunmore cave, County Kilkenny.jpg|[[Dearc Fhearna]], Baile an Phoill </gallery> == Deoise Osraí == Bunaíodh [[Deoise Osraí]] sa chúigiú haois ag Naomh [[Ciarán Saighre]]. Shocraigh teorannacha na deoise go buan ag [[Sionad Ráth Breasail]] sa bhliain 1111, agus léiríonn siad fós imlíníocht na ríochta.<ref>Downham, "Career", lch. 7</ref><ref>Mac Niocaill, ''Ireland before the Vikings'', ll. 3–4.</ref> [[Íomhá:Kingdom of Ossory (circa 1111).png|mion|clé|[[Deise Osraí]] (dearg) socraithe ag [[Sionad Ráth Breasail]]<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/text090.html | teideal = Foras Feasa ar Éirinn, Cuid 90 | suíomh = ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303233132/http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text090.html | archivedate = 3ú Márta 2016 | df=dmy-all }}</ref>]] I dtosach báire, bhíodh príomheaglais na nOsraí suite i [[Saighir]] ([[Contae Uíbh Fhailí]]), áit dúchais Naoimh Chiaráin, ach am éigin le himeacht aimsire, tháinig [[Achadh Bhó]] ([[Contae Laoise]]) chun cinn, áit dúchais Naoimh [[Cainneach Achadh Bhó|Chainnigh]], agus in am trátha bogadh í chuig cathair Chill Chainnigh. Is amhlaidh óna h[[annála Éireann]] go raibh tábhacht ar leith ag [[Achadh Úr]], agus molann fianaise seandálaíochta gur shuíomhanna suntasacha eaglasta iad [[Cill Chiaráin]], [[Cill Lamraí]] agus [[Cill Rí]] (Contae Chill Chainnigh uile) agus [[Domhnach Mór, Contae Laoise|Domhnach Mór]] (Contae Laoise).<ref>Downham, "Career", lch. 7</ref><ref> Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 292–294</ref><ref> Byrne, ''Irish kings and high-kings'', ll. 180–181.</ref> Is é na hOsraí an t-aon cheantar amháin in Éirinn Ossory a bhfuil beirt naomhphátrúin aige &m dash; Ciarán agus Cainneach.<ref>"The Lives of Saint Ciarán, Patron of the Diocese of Ossory", Pádraig Ó Riain, in ''Ossory, Laois and Leinster'' iml. 3, lch. 25</ref> A bhuí le scoláireacht déanta ag An gCanónach [[William Carrigan]] ina shaothar ceithre imleabhar ''The History and Antiquities of the Diocese of Ossory'', tá stair iomlán againn ar an ríocht agus a dreamanna. Ina dteannta sin, tá liosta iomlán de gach fondúireacht mhainistreach i nDeoise Osraí nó gaolta leí le fáil san Monasticon Hibernicum Project bunaithe ag [[Ailbhe Mac Shamhráin]].<ref name="dias">{{ lua idirlín | url = https://monasticon.celt.dias.ie/search.php?diocese=Ossory#results | foilsitheoir = monasticon.celt.dias.ie | teideal = Monasticon Hibernicum| accessdate = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161017002618/https://monasticon.celt.dias.ie/search.php?diocese=Ossory#results | archivedate = 17ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> == Litríocht agus cultúr == === Annála, ságaí agus foinsí stairiúla === Tá fianaise mhaith le fáil sna h[[annála Éireann]] maidir le stair agus saol polaitiúil na nOsraí, ina léitear ríocht shuntasach Feictear na hOsraí mar chéilí comhraic deireanacha na [[Déise]] sa sága ''[[Tairired na nDéssi]]'' den 8ú haois.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.irishtribes.com/articles/tairired.pdf | teideal = The Irish Tribes | suíomh = Irishtribes.com | accessdate = 2017-03-16| url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304221951/http://www.irishtribes.com/articles/tairired.pdf| archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref name="mabinogi1"/> Cé go raibh siad a deirtear dochlóite ar páirc an chatha, bhuaigh na Déise i ndeireadh na dála orthu trí dhraíocht is feall. B'éigean dóibh a gcríocha theas idir [[an tSiúir]] agus an muir a ghéilleadh. Creidtear go ndearnadh [[Donnchad mac Giolla Phádraig|Donnchadh Mac Giolla Phádraig]] (rí Osraí agus Laigean ag sa bhás sa bhliain 1039) [[Annála Easpacha na hÉireann]] a scríobh mar bholscaireacht ar a theacht chun cinn.<ref name="ucc3">{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/ | publisher = celt.ucc.ie | teideal = Fragmentary Annals of Ireland | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://www.webcitation.org/6DUdBRq4C?url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100017/index.html| archivedate = 7ú Eanáir 2013 | df = dmy-all }}</ref> Insítear iontu faoin laoch, [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dúnlainge]], agus é ag streachailt go caithréimeach in éadan na [[Lochlannaigh]]. Molann [[Joan Radner]] an saothar hipitéiseach, ''[[Croinic Osraí]]'', mar fhoinse.<ref name="Joan N. Radner 1978"/> Is amhlaidh go raibh tionchar ar leith acu ar bréagchroinicí níos deireanaí, amhail is ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]''.<ref name="Joan N. Radner 1978">Joan N. Radner (eag. & aistr.) Fragmentary Annals of Ireland (Baile Átha Cliath 1978)</ref> Léirítear in ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' an choimhlint idir na hOsraí agus an [[Dál gCais|Dál Chais]], agus na hOsraí ach ar feadh tréimhse ghearr faoi smacht [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]]. Insítear ann faoi ghníomhaíocht Lochlannach in agus thart timpeall Osraí.<ref name="books.google.com">{{ cite book | url=https://archive.org/details/bub_gb_TgMGAAAAQAAJ | title=Cogadh Gaedhel Re Gallaibh | publisher=Longmans, Green, Reader, and Dyer | accessdate=2017-03-16 | last1=Todd | first1=James Henthorn | year=1867 }}</ref> Ag deireadh an scéil, tá cur síos aiféaltais ar iarrachtaí na nOsraí ruathar a dhéanamh ar arm an Dáil Chais, ag teacht go caithréimeach abhaile tar éis [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]]. Deirtear gur cuireadh faitíos ar na hOsraí nuair a chonaic siad gaiscígh gortaithe á gceangal féin ina seasamh cruinn díreach go cuaillí. Chúlaigh siad, ag dul ar a dtóir ach go ciapach.<ref name="books.google.com"/> Feictear an Osraí in iliomad dán, amhrán agus téacsanna meánaoiseacha eile. I [[Leabhar na gCeart]], tá liosta de gach cáin íoctha do agus ag ríthe na nOsraí. Tugtar sa [[Cóir Anmann]] sanasaíocht an ainm ''Osraige'', i dteannta le siúd de [[Cú Cherca mac Fáeláin|Chú Chearca mac Faoláin]].<ref name="maryjones1"/> Luaitear loig agus clanna Osraí sa [[Dinnseanchas]].<ref name="ucd">{{ lua idirlín | url = http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.002.t.text.html| foilsitheoir = ucd.ie/tlh/ | teideal = The Prose Tales in the Rennes Dindshenchas II – Translation &#91;text&#93;| dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171119174720/http://www.ucd.ie/tlh/trans/ws.rc.15.002.t.text.html | archivedate = 19ú Samhain 2017 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G106500C/ | teideal = The Metrical Dindshenchas | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161011224504/http://www.ucc.ie/celt/published/T106500C/index.html | archivedate = 11ú Deireadh Fómhair 2016 | df=dmy-all }}</ref> Tugtar sa [[Banseanchas|Bhanseanchas]] den 12ú haois le ''[[Gilla Mo Dutu Úa Caiside]]'' as Ard Brecáin, liosta de ríthe agus banríonacha suntasacha Osraí, agus eile dá sliocht.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.maryjones.us/ctexts/banshenchus.html | teideal = Banshenchus | suíomh = maryjones.us | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161006211308/http://www.maryjones.us/ctexts/banshenchus.html | archivedate = 6ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> Feictear Osraí i ndán luaite le rí [[Aldfrith Northumbria]] agus é ar deoraíocht in Éirinn, ag cur síos ar an méid a chonaic sé ann timpeall na bliana 685.<ref>{{ lua idirlín | url = https://play.google.com/books/reader?id=IE0AAAAAcAAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=en&pg=GBS.PA375 | teideal = Google Play | suíomh = play.google.com | dátarochtana = 2017-03-16 }}</ref> Déantar trácht ar roinnt uaisle Osraí sa dán Meán-Ghaeilge [[Tairngreacht Bhearcháin]], a thugann nod débhríoch gur phós na hOsraí le rítheaghlach na hAlban ambiguously. {{quote box | quote = ''Ro dheat ó arainn cogle,<br> ''I ttír aloinn Osraige,<br> ''Miolla milseach uall mór smacht,<br> ''Flanna fiora fidhchiollacht.<br> Fuaireas ó Arainn go Glé,<br> I dtír álainn Osraí,<br> ''Miolla'' milse ualach mór smacht,<br> ''Flanna'' fíora ficheallacht. | source = [[Aldfrith Northumbria]], ''Ro dheat an inis Finn Faíl''.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.traceyclann.com/files/ui%20bairrche2.htm | teideal = Uí Bairrche (Leinster) - Page 2 | publisher = traceyclann | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160312130514/http://www.traceyclann.com/files/Ui%20Bairrche2.htm | archivedate = 12a Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> | quoted = 1}} Seasann scaití sin ríocht an phearsa [[Mícheál Dubh Mac Giolla Ciaráin]], uasal ficseanúil Osraí a fheictear i roinnt dánta, san áireamh ''[[Ossorie, A Song of Leinster]]'' le [[Rev. James B. Dollard]]<ref>{{ cite book | url=https://archive.org/details/poemsfath00dolluoft | quote=Dark michael prince of ossory. | title=Poems | publisher=Catholic Church Extension Society of Canada | author=James B. Dollard | page=[https://archive.org/details/poemsfath00dolluoft/page/25 25] | accessdate=2017-03-16| year=1910 }}</ref> agus especially ''[[Fáilte roimh an bPrionsa Iarraidh]] '', dán [[Seacaibíteachas|Seacaibíteach]] den 18ú haois, scríofa as Gaeilge le [[William Heffernan "Dall"]], agus aistrithe go Béarla le [[James Clarence Mangan]].<ref>{{ cite book| url=https://books.google.com/?id=1fum8gc62BYC&pg=PA232&lpg=PA232&dq=meehal+dubh+mac+giolla#v=onepage&q=meehal%20dubh%20mac%20giolla&f=false | title=The Ballads of Ireland | editor=Edward Hayes | volume=1 | page=232 | accessdate=2017-03-16| year=1857 }}</ref><ref name="google5">{{ lua idirlín | url=https://play.google.com/books/reader?id=gGoXAAAAYAAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=en&pg=GBS.PA174| teideal = James Clarence Mangan – Books on Google Play | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 }}</ref><ref name="ucc5">{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/online/E840000-022/| distributed = celt.ucc.ie | teideal = Welcome to the Prince of Ossory | accessdate = 14ú Feabhra 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303235816/http://www.ucc.ie/celt/online/E840000-022/ | archivedate = 3ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Tá roinnt pearsana de rítheaghlach na nOsraí taifeadta i stair liteartha na Nordach. Feictear [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall mac Dúnlainge]] faoin ainm ''Kjarvals Írakonungs'' (Cearbhall rí Éireann) sna ginealaigh le feiceáil in [[Njal's Saga]], agus is sinsear é trína iníonacha de roinnt teaghlach Íoslainne tábhachtach.<ref name="sagadb">{{ lua idirlín | url = http://sagadb.org/brennu-njals_saga | foilsitheoir = sagadb.org | teideal = Brennu-Njáls saga – Icelandic Saga Database | accessdate = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170208072902/http://www.sagadb.org/brennu-njals_saga| archivedate = 8ú Feabhra 2017| df=dmy-all }}</ref> Tá tagairt díreach do sa [[Landnámabók]], ina faightear é mar phríomhcheannaire na hEorpach. Feictear a iníon (nó ar a laghad, sliochtach), Eithne, sa [[sága Orkneyinga]] mar chailleach feasa de dheas éigin, mar mháthair an Iarla, [[Sigurd Hlodvirsson|Sigurd Trom]], agus cruthaitheoir an [[bratach fiaigh dhuibh|bhratach fhiaigh dhuibh]] mór le rá.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.sacred-texts.com/neu/ice/is3/is302.htm | teideal = Icelandic Sagas, Volume 3: The Orkneyingers' Saga | suíomh = sacred-texts.com | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170329155036/http://www.sacred-texts.com/neu/ice/is3/is302.htm | archivedate = 29ú Márta 2017 | df = dmy-all }}</ref><ref>''Juxtaposing Cogadh Gáedel re Gallaib with Orkneyinga saga'', le Thomas A. DuBois. In ''Oral Tradition'', Iml. 26, Uimhir 2 (Deireadh Fómhair 2011) lch. 286. PDF le fáil{{ lua idirlín | url = http://journal.oraltradition.org/files/articles/26ii/04_26.2.pdf | teideal = Archived copy | dátarochtana = 2014-03-28 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140407070947/http://journal.oraltradition.org/files/articles/26ii/04_26.2.pdf | archivedate = 7ú Aibreán 2014 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://www.orkneyjar.com/history/historicalfigures/earlsigurd/index.html | teideal = Earl Sigurd and the Raven Banner | suíomh = orkneyjar.com | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170127051511/http://www.orkneyjar.com/history/historicalfigures/earlsigurd/index.html | archivedate = 27ú Eanáir 2017 | df = dmy-all }}</ref> Feictear Sigurd le tamall gearr in ''[[Sága Naomh Olaf]]'' (tugtha in ''[[Heimskringla]]'' isteach) agus in ''[[Sága Eyrbyggja]]''. Tá roinnt scéalta faoina eachtraí in ''[[Njal's Saga]]'' gan dealramh, chomh maith le ''[[Gunnlaugr Sága ormtungu|Sága Gunnlaugr Nathairtheanga]]'', '' [[Þorsteins saga Síðu-Hallssonar|Sága Thorstein Sidu-Hallsson]]'', the ''[[Vatnsdæla saga|Sayga Vatnsdæla]]'' agus sa scéal ''Helgi and Wolf'', cuid den ''[[Flateyjarbók]]''.<ref>Muir (2005) lch. 28</ref><ref>Thomson (2008) lch. 66</ref> Feictear é in ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' mar chéile comhraic [[Brian Bóramha|Bhriain Bóramha]] ag [[Cath Chluain Tarbh]], agus tá a bhás ann taifeadta i n[[Annála Uladh]]. Feictear ríocht na nOsraí go suntasach i liteartha Normannach den 12ú haois. Tá dhá shaothar ann le Gerald Bhreataine Bige ar Éirinn, ''[[Topographia Hibernica]]''<ref>[https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20140517084255/http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=royal_ms_13_b_viii_f001r Topographia Hibernica]</ref> agus ''[[Expugnatio Hibernica]]''<ref>[https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20140130124224/http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=royal_ms_13_b_viii_f034v Expugnatio Hibernica]</ref> a thugann aird ar leith d'Osraí, a ríthe, a tíreolaíocht agus na cathanna troidte an in éadan na Normannach. Rinne Gerald fosta trácht ar seanscéal ar leith faoi [[conriocht|chonriochtaí]] as Osraí. D'inis [[Fynes Moryson]] an seanscéal arís ina shaothar den 17ú haois, ''Description of Ireland''<ref name="ucc6">{{ lua idirlín| url = http://celt.ucc.ie/celt/published/G100071.html | foilsitheoir = celt.ucc.ie | teideal = The Description of Ireland | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017| url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304082615/http://www.ucc.ie/celt/online/T100071.html | archivedate = 4ú Márta 2016| df = dmy-all }}</ref> agus feictear arís é níos deireanaí fós in, ''The Wonders of Ireland'', le P. W. Joyce, foilsithe sa bhliain in 1911.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/Wonders/Man-Wolves.php | teideal =The Man-Wolves of Ossory | suíomh = libraryireland.com | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170215195615/http://www.libraryireland.com/Wonders/Man-Wolves.php | archivedate = 15ú Feabhra 2017 | df = dmy-all }}</ref> I dteannta sin, feictear láithreacha Osraí sa [[laoi]] [[Fraincise Normannaí]], ''[[The Song of Dermot and the Earl]]''.<ref name="ucc7">{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/T250001-001/ | foilsitheoir = celt.ucc.ie| teideal = Song of Dermot and the Earl | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161011225620/http://www.ucc.ie/celt/published/T250001-001/index.html | archivedate = 11ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> [[Íomhá:Werewolves of Ossory.png|mion|200px|Léaráid as ''[[Topographia Hibernica]]'' le [[Gerald Bhreataine Bige]], ag léiriú an scéal faoi sagairt ar turas a bhuaileann le dhá dhea-chonriocht as Osraí.<ref>British Library Royal MS 13 B VIII.</ref>]] Feictear ainm na ríochta in ''[[The Red Book of Ossory]]'', clár den 14ú haois as Laidin agus Angla-Normannais caomhnaithe i nDeoise Osraí, agus nasctha le [[Richard Ledred]],<ref>[[Wikisource:Lederede, Richard de (DNB00)]]</ref> easpag Osraí ón mbliain 1317 go 1360.<ref>{{ lua idirlín | url = http://ireland.anglican.org/news/2385 | teideal = Church of Ireland - News | suíomh = ireland.anglican.org | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042158/http://ireland.anglican.org/news/2385 | archivedate = 5ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Faightear ann cóipeanna de cháipéisí a bheadh lárnach do riarachán na deoise: bunreachtanna, gearradh cánach, memoranda ceart, gníomhais agus litreacha ríoga, chomh maith le hamhráin cumtha ag Ledred.<ref name="anglican2">{{ lua idirlín | url = http://ireland.anglican.org/news/2385 | foilsitheoir = ireland.anglican.org | teideal = Church of Ireland – News | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042158/http://ireland.anglican.org/news/2385 | archivedate = 5ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Caomhnaítear an leabhar anois sa Leabharlann RCB [[Eaglais na hÉireann]] i mBaile Átha Cliath, agus tá leagan digiteach le fáil.<ref>''[https://issuu.com/churchofireland/docs/redbookossory Red Book, Ossory]'', issuu.com</ref><ref>''[https://www.ireland.anglican.org/news/7609/celebrating-christmas-with-the-red Celebrating Christmas with the Red Book]'', ireland.anglican.org</ref><ref name="anglican2"/> Tá a lán eolais faoi Osraí sa mhórshaothar le [[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]''.<ref>''The History of Ireland'' by Geoffrey Keating, D.D., David Comyn (eag), Patrick S. Dinneen (eag), 1d eagrán, Iml. 1-3, David Nutt, ar son Irish Texts Society [Comann na Sgríbheann Gaedhilge], Londain (1902–1914), No. 4, 8 agus 9</ref><ref>{{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/online/G100054.html | teideal = Foras Feasa ar Éirinn | suíomh = celt.ucc.ie | dátarochtana =2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170318210028/http://www.ucc.ie/celt/online/T100054.html | archivedate = 18ú March 2017 | df = dmy-all }}</ref> I ndiaidh ''Cogadh Gáedel re Gallaib'', is foinse thánaisteach é ''Foras Feasa'' sin scéal agus na hOsraí ag cúr isteach ar an Dáil Chais ag teacht go caithréimeach ar ais abhaile ó [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014. Tá eolas ann fosta ar an tionól tábhachtach, [[Sionad Ráth Breasail]], a tharla sa bhliain 1111 ar theorainn thuaidh na nOsraí, gar do [[Maighean Rátha|Mhaighean Rátha]]. Déanann an ministir [[An Bhreatain Bheag|Breathnach]], [[Meredith Hanmer]], trácht ar Osraí agus a bpríomhnaoimh ina shaothar ''Chronicle of Ireland'', foilsithe tar éis a bháis le [[Sir James Ware]] sa bhliain 1633.<ref>{{ cite book | url=https://books.google.com/?id=Diw7AQAAMAAJ&pg=PA276&lpg=PA276&dq=meredith+hanmer%27s+chronicle+of+ireland#v=onepage&q=ossory&f=false | title=The Chronicle of Ireland | author=Meredith Hanmer | page=276 | accessdate=2017-03-16 | year=1809 }}</ref><ref>{{lua idirlín | url = https://play.google.com/store/books/details?id=NT2DMmBdR0oC&rdid=book-NT2DMmBdR0oC&rdot=1 | teideal = The chronicle of Ireland - Books on Google Play | suíomh = play.google.com | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170215125241/https://play.google.com/store/books/details?id=NT2DMmBdR0oC&rdid=book-NT2DMmBdR0oC&rdot | archivedate = 2017-02-15 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{ lua idirlín | url = https://archive.org/details/chronicleofirela00hanmuoft | sloinne = Hanmer | ainm = Meredith | teideal = The chronicle of Ireland. Collected by Meredith Hanmer in the yeare 1571 | suíomh = archive.org | dátarochtana = 2017-03-16 }}</ref> Bhí Hanmer féin ann le tamall gairid i n[[Deoise Osraí]] sa bhliain 1598. Sa bhliain 1905, d'fhoilsigh [[William Carrigan]] a mhórstair na ríochta, ''The History And Antiquities of the Diocese of Ossory'', le ceithre imleabhar. === Comhainmnigh === Caomhnaítear ainm na ríochta sa bhaile [[Buiríos Mór Osraí]]. Feictear é fosta san ''[[Ossory Agricultural Show]]'', comórtas beostoic, torthaí agus ceardaíochta bunaithe sa bhliain 1898, faoi phátrúnacht anois [[Bernard FitzPatrick, 2a Barún Castletown]], agus curtha i láthair sa [[An Chúil Fhionn|Chúil Fhionn]], [[Contae Laoise]].<ref name="ossoryshow">{{ lua idirlín | url=http://www.ossoryshow.com/about.html | foilsitheoir = ossoryshow.com | teideal = About | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304001452/http://wwwssoryshow.com/about.html | archivedate = 4ú Mhárta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Is ar cheann den phríomh-dhroichid i gcathair Chill Chainnigh é Droichead Osraí. Tá droichead coisithe adhmaid faoina bhun, an ceann is faide dá leithéid san Eoraip.<ref name="visitkilkenny">{{ lua idirlín | url = http://www.visitkilkenny.ie/node/1738 | foilsitheoir = visitkilkenny.ie | teideal = Ossory Pedestrian Bridge - Kilkenny Tourism| accessdate = 14ú Feabhra 2017 | url-status= live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180109121903/http://www.visitkilkenny.ie/node/1738 | archivedate = 9ú Eanáir 2018 | df = dmy-all }}</ref><ref name="kilgallen">{{ lua idirlín | url = http://www.kilgallen.ie/civil/bridge-assessment-repair/| foilsitheoir = kilgallen.ie | teideal = KILGALLEN &amp; PARTNERS - Bridge Assessment &amp; Repair | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150725042213/http://www.kilgallen.ie/civil/bridge-assessment-repair/ | archivedate = 25ú Iúil 2015 | df = dmy-all }}</ref> Bhí ainm na ríochta ag [[Ronald Ossory Dunlop]], b'fhéidir toisc gur Mhic Giolla Phádraig (Fitzpatrick) í a mháthair. Thóg banna ''[[black metal]]'' as na [[Stáit Aontaithe]] an t-ainm ''Osraige''.<ref name="bandcamp">{{ lua idirlín | url = http://osraige.bandcamp.com/|publisher=osraige.bandcamp.com | teideal = OSRAIGE | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180109235310/https://osraige.bandcamp.com/ | archivedate = 9ú Eanáir 2018 | df=dmy-all }}</ref><ref name="metal-archives">{{ lua idirlín | url = http://www.metal-archives.com/bands/Osraige/3540367811 | foilsitheoir = metal-archives.com | teideal = Osraige – Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150220004435/http://www.metal-archives.com/bands/Osraige/3540367811 | archivedate = 20ú Feabhra 2015 | df = dmy-all }}</ref> Bhí trí long ann i g[[Cabhlach Ríoga na Breataine]] leis an ainm [[HMS Ossory|HMS ''Ossory'']]. Bhí ráschapall folaíochta darbh ainm ''[[Ossory (horse)|Ossory]]'' (1885–1889) i seilbh an Chéad [[Duke of Westminster]]. Tá roinnt Gaelscoileanna i gCill Chainnigh ainmnithe as Osraí, san áireamh Gaelscoil Osraí<ref name="osrai">{{ lua idirlín | url = http://www.osrai.com/ | foilsitheoir = osrai.com | teideal = Gaelscoil Osrai – Cill Chainnigh, Co. Cill Chainnigh – Kilkenny, Co. Kilkenny – (056) 776 5697 | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161020175612/http://www.osrai.com/ | archivedate = 20ú Deireadh Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> agus Coláiste Pobail Osraí.<ref name="osrai2">{{ lua idirlín | url = http://osrai.ie/|publisher=osrai.ie | teideal = Coláiste Pobail Osraí - An chéad scoil chomhoideachais lán-Ghaelach | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170123094529/http://osrai.ie/ | archivedate = 23ú Eanáir 2017 | df = dmy-all }}</ref> === Ealaíon nua-aimseartha === Feictear Osraí go suntasach i roinnt saothair fhicsean stairiúil le húdair éagsúla. Tá súil polaitíocht na ríochta pléite in ''Diarmait King of Leinster'' (2006) le [[Nicholas Furlong]], maraon leis an staraí, <!--two-time chairman of the [[Irish Writers' Union]]--> [[Conor Kostick]], in ''Strongbow: the Norman Invasion of Ireland'' (2013).<ref name = "obrien">{{ lua idirlín | url = http://www.obrien.ie/strongbow-the-norman-invasion-of-ireland | foilsitheoir = obrien.ie | teideal = The O'Brien Press – Strongbow – The Norman Invasion of Ireland By Conor Kostick | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304054224/http://www.obrien.ie/strongbow-the-norman-invasion-of-ireland | archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Feictear Údarás ar an bhfód in [[Sister Fidelma mysteries]] le [[Peter Tremayne]], ''Suffer Little Children'' (1995) agus ''The Seventh Trumpet'' (2012) ach go háirithe.<ref name = "sisterfidelma">{{ lua idirlín | url = http://www.sisterfidelma.com/books.html | foilsitheoir = sisterfidelma.com | teideal = SISTER FIDELMA MYSTERIES – THE BOOKS | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161204095813/http://www.sisterfidelma.com/books.html | archivedate = 4ú Nollaig 2016 | df = dmy-all }}</ref> Déanann [[Morgan Llywelyn]] trácht go sách minic ar Osraí ina saothair, go háirithe in ''[[Lion of Ireland]]'' (1980), an ceann eile sa tsraith '' [[Pride of Lions (novel)|Pride of Lions]]'' (1996), ''Strongbow: The Story of Richard & Aoife'' (1996)<ref name = "obrien2">{{ lua idirlín | url = http://www.obrien.ie/strongbow | foilsitheoir = obrien.ie | teideal = The O'Brien Press – Strongbow – The Story of Richard and Aoife By Morgan Llywelyn | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170823231947/http://www.obrien.ie/strongbow | archivedate = 23ú Lúnasa 2017 | df = dmy-all }}</ref> agus ''1014: Brian Boru & the Battle for Ireland'' (2014).<ref name = "obrien3">{{ lua idirlín | url = http://www.obrien.ie/1014 | foilsitheoir = obrien.ie | teideal = The O'Brien Press – 1014: Brian Boru & the Battle for Ireland By Morgan Llywelyn Maps by Terry Foley | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170823231434/http://www.obrien.ie/1014 | archivedate = 23ú Lúnasa 2017 | df = dmy-all }}</ref> ''Tavia Osraige'' is ainm do phearsa san úrscéal ''Rainseeker'' (2014) le Jeanette Matern.<ref name = "google6">{{ lua idirlín | url = https://play.google.com/store/books/details/Jeanette_Matern_Rainseeker?id = UPmVAwAAQBAJ | teideal = Rainseeker – Books on Google Play | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151212073722/https://play.google.com/store/books/details/Jeanette_Matern_Rainseeker?id=UPmVAwAAQBAJ | archivedate = 12ú Nollaig 2015 | df = dmy-all }}</ref> Léirítear agus ceiliúrtar sa [[Taipéis Rois]] roinnt cathanna a tharla i nOsraí le linn [[ionradh na Normannach ar Éirinn|ionradh na Normannach]] chomh maith le teacht [[William Marshal, 1d Iarla Pembroke|William Marshal]].<ref name = "rostapestry">{{ lua idirlín | url = http://www.rostapestry.com/panel_5_battles_ossory.htm | foilsitheoir = rostapestry.com | teideal = panel_5_battles_ossory | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304130801/http://www.rostapestry.com/panel_5_battles_ossory.htm | archivedate = 4ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref name = "rostapestrylovers">{{ lua idirlín | url = http://www.rostapestrylovers.com/index.php/gallery | foilsitheoir = rostapestrylovers.com | teideal = The Ros Tapestry Lovers – Panels of the Ros Tapestry | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303231114/http://rostapestrylovers.com/index.php/gallery | archivedate = 3ú Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Sa bhliain 2018, chum Lise De La Salle sraith cheol pianó le haghaidh gach painéal den Ros Tapestry, ag tabhairt an teidil ''Battles in the Kingdom of Ossory'' ar cheann amháin dóibh.<ref>Lise De La Salle, ''[https://www.youtube.com/watch?v=uHvCqWwbYL8 Battles in the Kingdom of Ossory]'' ar YouTube</ref> === Cluichí === Feictear Osraí go minic i gcluichí an lae inniu, de bharr a suíomh straitéiseach in Éirinn. Mar shampla, tá Osraí ann sa tsraith cluichí ríomhaire [[Crusader Kings]], foilsithe ag [[Paradox Interactive]].<ref name = "paradoxplaza">{{ lua idirlín | url = http://www.paradoxplaza.com/games/crusader-kings-complete#about_game-tab | foilsitheoir = Paradoxplaza.com | teideal = Crusader Kings Complete – Paradox Interactive | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103094013/https://www.paradoxplaza.com/games/crusader-kings-complete#about_game-tab | archivedate = 3ú Eanáir 2016 | df = dmy-all }}</ref><ref name = "paradoxplaza2">{{ lua idirlín | údar = Ends In | url = http://www.paradoxplaza.com/games/crusader-kings-ii | teideal = Buy Crusader Kings 2 - Paradox Interactive | website = Paradoxplaza.com | dáta = 2012-02-14 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140224013524/http://www.paradoxplaza.com/games/crusader-kings-ii | archivedate = 24ú Feabhra 2014 | df = dmy-all }}</ref> In [[Mount & Blade]], Viking Conquest, feictear Osraí mar bhaicle Ghaelach Chríostaí. Feictear Osraí arís in [[Total War Saga: Thrones of Britannia]], tótam fia acu, agus suíomhanna stairiúla na ríochta ann.<ref>''[https://www.honga.net/totalwar/britannia/unit.php?l=&v=britannia&f=vik_fact_osraige&u=iri_gallowglasses Total War]''</ref> Is príomh-phearsa sa chluiche é [[Flann Sinna|Flann Sionna]], an tArdrí stairiúil leath-Osraí trína mháthair, [[Land ingen Dúngaile|Lann ní Dhúnghaile]].<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=d3W2N1DdAAM Youtube]''</ref> Faightear Osraí fosta mar ríocht ar léarscáil mheánaoiseach de [[Conquer Club]].<ref name = "conquerclub">{{ lua idirlín | url = http://www.conquerclub.com/forum/viewtopic.php?f=64&t=1150&start=135 | foilsitheoir = conquerclub.com | teideal = Conquer Club • View topic – Ireland map &#91;Quenched&#93; | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304043200/http://www.conquerclub.com/forum/viewtopic.php?f=64&t=1150&start=135 | archivedate = 4u Márta 2016 | df = dmy-all }}</ref> Athchruthaíonn [[cluichí cogaíochta]] an cath cinniúnach ag [[Achadh Úr]] idir na Normannaigh ag ionsú agus na hOsraí ag cosaint.<ref>{{ lua idirlín | url = http://www.fanaticus.org/DBA/battles/achadh-ur.html | teideal = Battle of the Pass of Achadh-Ur (1169 AD) | suíomh = Fanaticus.org | dáta = 2001-03-17 | dátarochtana = 2017-03-16 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160829051142/http://www.fanaticus.org/DBA/battles/achadh-ur.html | archivedate = 29ú Lúnasa 2016 | df = dmy-all }}</ref> Is amhlaidh freisin gur spreag an ríocht agus cuid dá ggg roinnt náisiúnstát ficseanúil i bhfóraim rólimeartha.<ref name = "nationstates">{{ lua idirlín | url = https://www.nationstates.net/nation=ossoria | foilsitheoir = nationstates.net | teideal = NationStates - The High Kingdom of Ossoria | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170109142655/https://www.nationstates.net/nation=ossoria | archivedate = 9ú Eanáir 2017 | df = dmy-all }}</ref> === Nuacht === Sa bhliain 2014, rinne fear as [[Móin Choinn]], Co. Cill Chainnigh, éileamh ar ceart cónaithe i gCaisleán Chill Chainnigh, mar sliochtach díreach mar dhea de [[ríthe na nOsraí]].<ref name="kilkennypeople">{{ lua idirlín | url = http://www.kilkennypeople.ie/news/kilkenny-news/walter-claims-his-legal-right-to-live-in-kilkenny-castle-as-a-direct-descendant-of-kings-of-ossory-1-6290114 | foilsitheoir = kilkennypeople.ie | teideal = Walter claims his legal right to live in Kilkenny Castle as a direct descendant of Kings of Ossory – Kilkenny People | dátarchtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140926003426/http://www.kilkennypeople.ie/news/kilkenny-news/walter-claims-his-legal-right-to-live-in-kilkenny-castle-as-a-direct-descendant-of-kings-of-ossory-1-6290114 | archivedate = 26ú Meán Fómhair 2014 | df = dmy-all }}</ref><ref name="irishmirror">{{ lua idirlín | url = http://www.irishmirror.ie/news/irish-news/man-who-thinks-related-ancient-4196755 | foilsitheoir = irishmirror.ie| teideal = Man who thinks he is related to ancient Irish royalty claims: 'I'm King of Kilkenny Castle' – Irish Mirror Online | dátarochtana = 14ú Feabhra 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160920175524/http://www.irishmirror.ie/news/irish-news/man-who-thinks-related-ancient-4196755| archivedate = 20ú Meán Fómhair 2016 | df = dmy-all }}</ref> I mí Feabhra 2017, osclaíodh Músaem nua an Mhíle Mheánaoisigh don phobal, ag léiriú stair na ríochta, i dteannta le taispeántas faoi Cjearbhall ina ról mar phatrún ar nós ardchrois na nOsraí.<ref>{{ lua idirlín | url = http://medievalmilemuseum.ie/#a-story-in-stone| teideal = Welcome - Medieval Mile Museum | dátarochtana = 16ú Márta 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170312201220/http://www.medievalmilemuseum.ie/#a-story-in-stone | archivedate = 12a Márta 2017 | df = dmy-all }}</ref> == Féach freisin == * [[Annála Easpacha na hÉireann]] * [[Ríthe na Laighean]] * [[Ríthe an Osraí]] == Foinsí == * CELT, [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/index.html ''Annals of the Four Masters, volume 1'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005B/index.html ''Annals of the Four Masters, volume 2'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005C/index.html ''Annals of the Four Masters, volume 3'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100004/index.html ''The Annals of Innisfallen'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [https://web.archive.org/web/20150829143127/http://www.ucc.ie/celt/online/T100010A/ ''The Annals of Loch Cé, volume 1'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100002A/index.html ''The Annals of Tigernach'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html ''The Annals of Ulster, volume 1'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100016/index.html ''Chronicon Scotorum'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100017/index.html ''Fragmentary Annals of Ireland'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * —. [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html ''Mac Carthaigh's Book'']. CELT: Corpus of Electronic Texts. * {{citation |last=Byrne |first=Francis John |authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Batsford |location=London |year= 1987|isbn=978-0-7134-5882-4 }} * Carrigan, William. ''The History and Antiquities of the Diocese of Ossory''. (Vols. I-V) Dublin: Sealy, Bryers & Walker, 1905. Print. * {{citation|last=Charles-Edwards |first=T. M. |title=Early Christian Ireland |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-36395-2 |year=2000 }} * Doherty, Charles., 'Érainn', in Seán Duffy (ed.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005. p.&nbsp;156. * {{citation |last=Downham |first=Clare |title=The career of Cearbhall of Osraige |year=2004 |journal=Ossory, Laois and Leinster |volume=1 |pages=1–18 |issn=1649-4938}} * Edwards, David. "Collaboration without Anglicization: The Macgiollapadraig Lordship and Tudor Reform." ''Gaelic Ireland c. 1250 – c. 1650: Land, Lordship, & Settlement.'' Ed. Patrick J. Duffy, David Edwards, & Elizabeth FitzPatrick. Dublin: Four Courts Press, 2001. pgs. 77–97. Print. * Hariman, James. ''Irish Minstrelsy or Bardic Remains of Ireland; with English Poetical Translations.'' Vol. II. London: Joseph Robins, Bride Court, Bridge Street, 1831. * Lyng, T., ''The FitzPatricks of Ossory'', Old Kilkenny Review, Vol. 2, no. 3, 1981. * {{citation |last=Mac Niocaill |first=Gearóid |title=Ireland before the Vikings |volume=1 |series=The Gill History of Ireland |location=Dublin |publisher=Gill & Macmillan |year=1972 |isbn=978-0-7171-0558-8 }} * Morris, Henry ''The Ancient Kingdom of Ossory'', The Irish Monthly, Vol. 50, No. 588 (Jun., 1922), pp.&nbsp;230–236. Published by: Irish Jesuit Province (JSTOR Article Stable URL: https://www.jstor.org/stable/20505867) * Ó Drisceoil, Cóilín. "Probing the past: a geophysical survey at St. Canice's Cathedral, Kilkenny." ''Old Kilkenny Review'' No. 58 (2004) p.&nbsp;80–106. Print. * Ó Néill, Pádraig. "Osraige", in Seán Duffy (ed.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005. p.&nbsp;358 * Radner, Joan. ''Writing History: Early Irish Historiography and the Significance of Form'', in 'Celtica 23' (1999); p.&nbsp;312–325 == Naisc sheachtracha == * [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] ** [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ The Annals of Ulster] ** [http://celt.ucc.ie/published/G100010A/ The Annals of Loch Cé] ** [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003 Genealogies from Rawlinson B502] ** [http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/ The Fragmentary Annals of Ireland] * [https://web.archive.org/web/20150923214455/http://www.dias.ie/images/stories/celtics/pubs/celtica/c23/c23-312.pdf Radner's commentary] on the Fragmentary Annals and the ''"Osraige Chronicle"'', Celtica 23 * [http://image.ox.ac.uk/show?collection=bodleian&manuscript=msrawlb502 Contents of Bodleian Library MS Rawl. B. 502]; Early Manuscripts at Oxford University * [http://theses.gla.ac.uk/1209/1/2005zumbuhld.pdf Osraige's kingship in the Central Middle Ages], Doctoral thesis by Mark Zumbuhl * [[Encyclopædia Britannica]] ** [https://archive.today/20130102033904/http://www.britannica.com/eb/article-9057576 Ossory] * [http://sbaldw.home.mindspring.com/Ireland/Osr/lists/Osraige.htm Kings of Osraige], Stewart Baldwin * [https://fitzpatricksociety.com/history/ Osraige History on The Fitzpatrick] - Mac Giolla Phádraig Clan Society * [http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00750770801909375#.Uxjc-PldU1I Irish Geography]; Volume 41, Issue 1, 2008 * [https://web.archive.org/web/20140307012026/http://kilkennyarchaeologicalsociety.ie/archaeologyreport2a.htm Cooleeshalmore archeology] * [https://web.archive.org/web/20150402154011/http://www.earlychristianireland.org/Counties/offaly/seir_kieran/ Saighir], Early Christian Sites In Ireland Database, * [http://www.stcanicescathedral.com/ St. Canice's Cathedral and Round Tower], Kilkenny * [https://web.archive.org/web/20140610205431/http://www.heritagecouncil.ie/fileadmin/user_upload/Publications/Education/kilkenny_book_l_res.pdf ''Stepping into Kilkenny's History''] == Tagairtí == {{reflist|2}} {{Mumhain}} [[Catagóir:Éarainn]] [[Catagóir:Ríochtaí Éireann]] coy18mgt0rsmdvjtcqvi2zonuuye4po Lughaidh mac Laoghaire 0 92517 1331574 1293337 2026-11-03T02:13:09Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331574 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] agus gar mhac [[Níall Noígíallach]] ab ea '''Lugaid mac Lóegairi''' (bás ''c.'' 507). Ar dhuine den bheirt mhac déag a bhí ag [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire mac Néill]] agus a bhean chéile, [[Angias]], iníon Ailill Tassach de chlann [[Uí Liatháin]].<ref>Stokes I, lch. 47; II, lch. 557</ref> i gcomparáid lena athair, a fhiectear go suntasach i naomhscéalta to his father, who features prominently in hagiographies of [[Naomh Pádraig|Naoimh Phádraig]], is mionphearsa é Lughaidh. Insítear sa saothar déanach ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]'', gur chuir Pádraig mallacht ar shleachta Laoghaire, nára ceapa iad ina n Ard-Ríthe. D'impigh a mháthair an Naomh um an mallacht a bhaint dá mac sa bhroinn. Rinne sé he did, supposedly saying: "Go gcuirfidh sé i mo choinne he opposes me, ní cuirfidh mé mallacht air."<ref>Irwin; Stokes, I, lch. 61 & II, lch. 465.</ref> De réir an liosta is luaite, 'sé sin ''[[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn Chéadchathaigh]]'', tiomsaithe le linn réimse in the reign of [[Fínsnechta Fledach|Fínsneachta Fleadaigh]] (bás ''c.'' 695), bhí Lughaidh ina rí i ndiaidh [[Ailill Molt|Ailealla Mhoilt]].<ref name=KL>Byrne, ll. 276&ndash;277; Charles-Edwards, lch. 484, table 12.1; Irwin.</ref><ref name="Irwin; Charles-Edwards, chapter 11">Irwin; Charles-Edwards, caibidil 11.</ref> I roinnt [[annála na hÉireann|annála]] níos deireanaí, insítear graibh sé ina bhall de chomhaontacht a chloígh agus a mharaigh Ailill, ach ní fhaightear nsa hannála is údarásaí, ''[[Annála Uladh]]'', ach tuairisc a bháis sa bhliain 507, b'fhéidir ag Cath Aird Chorainn.<ref>Irwin; ''[[Annála Uladh]]'', AU 507.1; tá taifead ar dara cath ''Ard Corainn'' sa bhliain 626, ach ní aithnítear an áit.</ref> Ní dóigh fur féidir fáth easpa a eachtraí sna hannála a mhiniú, agus a chomhrádaí [[Coirpre mac Néill|Cairbre mac Néill]] agus [[Muirchertach Macc Ercae|Muircheartach mac Earca]] go minic ann.<ref name="Irwin; Charles-Edwards, chapter 11"/> De réir ''Vita tripartita'', maraíodh Lughaidh de splanc thoirní ó neamh, tar éis dó magadh a dhéanamh faoi Phádraig, ag áit ar a glaodh níos deireanaí ''Achad Forchai'' (machaire tintrí). Cé nach fíor é an nasc seo leis an naomh, ceaptear go gcaomhnaíonn an scéal seo cuimhne éigin ar bhás Lughaí, ina chreidtear gur maraíodh é, maraon lena athair agus roinnt luath-ríthe eile, ar slí osnádúrtha.<ref>Byrne, lch. 103; Irwin; Stokes, I, lch. 61.</ref> Sna ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' faightear an rann seo a leanas faoi: {| class=wikitable ! width=50% | Meán-Ghaeilge ! width=50% | NuaGhaeilge |- valign=top || A n-Achadh Farcha ughrach, <br /> bás mhic Laogaire Lughach, <br /> Gan molbhtha tall na sonn <br /> de do forcha<ref>[http://dil.ie/23440 forcha (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127085838/http://dil.ie/23440 |date=2022-01-27 }}, caor tine, saighneán, splanc thintrí, ar eDIL</ref> trom teinntighe<ref>''Annála na gCeithre Máistrí'', AFM 503.1</ref> || Ag ''Achadh Farcha'' trodach, <br /> bás mhic Laoghaire, Lughaidh, <br /> Gan moladh thall nó sonn, <br /> de splanc throm thintrí teinte<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/teinn teinn], Lit., gearr, cnag, ar teanglann.ie</ref> |} De réir liostaí na ríthe, tháinig Muircheartach mac Earca i gcomharbacht ar Lughaidh.<ref name=KL /> ==Foinsí== * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | year = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | year = 2000 | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 }} * {{ cite book | authorlink = Kathleen Hughes (historian) | last = Hughes | first = Kathleen | title = Early Christian Ireland: Introduction to the Sources | publisher = Hodder & Stoughton | location = Londain | year = 1972 | isbn = 0-340-16145-0 }} * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/17165 | contribution = Lugaid mac Lóegairi (''d''. 507) | accessdate = 2007-03-10 | last = Irwin | first = Philip | year = 2004 | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press | location = Oxford }} * {{ cite book | last = MacKillop | first = James | title = Oxford Dictionary of Celtic Mythology | url = https://archive.org/details/dictionaryofcelt0000mack | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | year = 1998 | isbn = 0-19-860967-1 }} * {{ cite web | url = https://archive.org/details/tripartitept100unknuoft | accessdate = 2007-03-12 | last = Stokes | first = Whitley | authorlink = Whitley Stokes | year = 1887 | teideal = The Tripartite life of Patrick | volume = I | publisher = Eyre & Spottiswoode for Her Majesty's Stationery Office | series = Rolls Series | location = Londain }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box| roimh = [[Ailill Molt]] | teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] | tar éis = [[Muircheartach mac Muireadaigh|Muirchertach mac Ecrae]] | bliain = 479-503 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Lughaidh mac Laoghaire}} [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] fjridnpzubp3esmk0zwr7wl1dunvv59 Ríthe Éireann 0 92561 1331651 1316662 2026-11-03T10:03:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331651 wikitext text/x-wiki Feictear an teideal '''Rí'''<ref>[http://dil.ie/35181 rí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206025836/http://dil.ie/35181 |date=2021-12-06 }} ar eDIL</ref> i n-annála Gaelacha, gaolmhar le ''rígh'' as [[Gaeilge na hAlban]], ''Reich'' as [[Gearmánais]], ''rix'' as [[Gaillis]], ''rex'' as [[Laidin]], ''raja'' as [[Sanscrait]]. Is féidir [[tíreolaíocht polaitiúil]] na hÉireann a rianú go sách cruinn ón 6ú haois ar aghaidh. San aimsir úd, bhí an tír roinnte ina paistí [[tuath]] le hordlathas luaineach de thrí nó ceithre ghrád rí: * rí beann (Sean-Ghaeilge ''rí benn'') nó ''rí tuaithe''<ref>Michael Richter, ''Medieval Ireland'', eagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath, 2005</ref> * rí buíonta (Sean-Ghaeilge ''rí buiden''<ref>[http://dil.ie/7360 buiden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817225055/http://dil.ie/7360 |date=2019-08-17 }} ar eDIL</ref>), rí tuath nó ruire (Sean-Ghaeilge ''ruiri''<ref>[http://dil.ie/35747 ruiri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724043619/http://dil.ie/35747 |date=2019-07-24 }} ar eDIL</ref>), mór-rí réigiúnach * rí ruireach (Sean-Ghaeilge ''ri ruirech''), go minic rí cúige (''rí cóicid'') * ard-rí Níorbh ach siombalach iad na gráid úd thar aon ní. Le himeacht ama, b'fhéidir é go raibh cumhacht rí níos ísle ar chomhchéim nó níos mó ná rí níos airde. Cuireadh ceangail ar ríthe ámh trí ghéillsine mhíleata agus íocaíocht chánach. ==Rí beann== De ghnáth, ba rí áitiúil i gceannas aon [[tuath]] amháin é rí beann nó rí tuaithe, cé gurbh fhada óna chéile iad na tuatha ó thaobh mhéide de. Meastar go raibh idir 100 nó 150 tuath in Éirinn, ag brath ar foinse. Go teoiriciúil, ba rí beann é gach rí de chéim níos airde. Ní raibh údarás dlíthiúil díreach aige ach laistigh dá thuath shinseartha féin.<ref>Byrne, lch. 41</ref> Samplaí: * [[Dealbhna Thír Dhá Loch]] * [[Ríthe Umhaill]] ==Ruire== Mór-rí réigiúnach ab ea ''ruire'', ''ri buiden'', nó ''rí tuath'', a raibh i gceannas ar roinnt ríthe rí beann. D'fhéadfadh a rá gur mion-rí fós é ar dóigh éigin, a bheadh ar a chumas ámh céim níos airde, ríogacht an chúige san áireamh, a bhaint amach, bíodh is go hannamh. Ag brath ar an áireamh, is dócha go raibh 20 fíor-ruire in Éirinn in aon aimsir amháin. Samplaí: * [[Ríthe Bhréifne]] * [[Ríthe na nOsraí]] * [[Ríthe na nOiriall]] * [[Ríthe Mhagh Loirg]] * [[Ríthe Uí Mhaine]] * [[Uí Fhlaithbheartaigh|Ríthe IarChonnacht]] ==Rí ruireach== Rí cúigeach no leath-chúigeach ab ea rí ruireach go minic ab raibh roinnt ríthe ruire faoi smacht aige. Glaodh orthu fosta ''ri bunaid cach cinn''<ref>[http://www.dil.ie/8622 1 cenn III 14]</ref> (rí bunaidh gach duine). Feictear a leanas roinnt ríochtaí desna chéad agus dara míle bliain, cé nach comhaimseartha iad. Ní raibh ar a mhéad sé fíor-rí ruireach ann ag aon am amháin, agus trí nó ceathair an meán ann. Ó thús, bhí cúig dá leithéid ann, ar a laghad de réir na seanscéalta (féach [[Táin Bó Cúailnge]]), agus dá bharr an t-ainm 'cúige' sna h[[Annála na hÉireann|Annála Éireann]]. Samplaí: * [[Ríthe na gConnacht]] * [[Ríthe na Laighean]] * [[Ríthe na Mí]] * [[Ríthe na Mumhan]] * [[Ríthe na nUladh]] ==Ard-Rí== {{príomhalt|Ard-Rí na hÉireann}} De réir traidisiúna, rialtóir uachtarach na hÉireann ab ea an tArd-Rí. Insítear i miotaseolaíocht agus seanscéalta na nGael ámh go raibh a chuid cumhachta idir lag is láidir, go nó gan freasúra, agus de ghnáth ní raibh ann ach ceann feadhna, ag feidhmiú ardfhlaithiúnais ar na ríochtaí neamhspleácha níos ísle.<!-- ... did not exist in Brehon Law--><!-- ''According to tradition, the high king was originally crowned at [[Lia Fáil]] upon the Cnoc na Teamhrach i gContae na Mí. When stood upon by a candidate for the throne, if they were the rightful High King of Ireland, the stone monument was said to loudly roar in joy. The stone was supposedly split by the sword of [[Cú Chulainn]] when it refused to acknowledge his preferred candidate [[Lughaidh na Riabh Dearg]], following which it never called out again. ... until...--> ==Féach freisin== * [[Liosta Ríthe na hÉireann]] * [[Flaith]] * [[Tigerna]] * [[Ollamh Éireann]] ==Foinsí== * [[Edel Bhreathnach|Bhreathnach, Edel]] (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Dublin: [[Four Courts Press]] for [[The Discovery Programme]]. 2005. * [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], ''Irish Kings and High-Kings''. Dublin: Four Courts Press. 2nd edition, 2001. * [[Thomas Charles-Edwards|Charles-Edwards, T. M.]], ''Early Christian Ireland''. [[Cambridge University Press]]. 2000. * [[Edward J. Cowan|Cowan, Edward J.]], "The Historical Macbeth", in ''Moray: Province and People''. ed. W. H. D. Sellar. Dún Éadain: Scottish Society for Northern Studies. 1993. 117–142. * [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], "The consecration of Irish kings", in ''[[Celtica (iriseán)|Celtica]] 10'' (1973): 1–8. * []Myles Dillon|Dillon, Myles]], ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. * FitzPatrick, Elizabeth, ''Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study''. Boydell Press. 2004. * [[Eric P. Hamp|Hamp, Eric P.]], "Scottish Gaelic ''morair''", in ''Scottish Gaelic Studies XIV Part II'' (1986): 138–141. * Jaski, Bart, ''Early Irish Kingship and Succession''. Baile Átha Cliath: Four Courts Press. 2000. * MacCotter, Paul, ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions''. Baile Átha Cliath: Four Courts Press. 2008. * [[Eoin Mac Néill|Mac Néill, Eoin]], ''Celtic Ireland''. Baile Átha Cliath: The Academy Press. 1981. Athchló le réamhrá agus nótaí le [[Donnchadh Ó Corráin]] as an mbuneagrán le Martin Lester Ltd, 1921. * [[Kenneth Nicholls|Nicholls, K. W.]], ''Gaelic and Gaelicized Ireland in the Middle Ages''. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2a heagrán, 2003. * [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], [http://www.ucc.ie/celt/nation_kingship.html "Nationality and Kingship in Pre-Norman Ireland"]. 1975. * Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Baile Átha Cliath: Gill & Macmillan. 1988. * [[Calvert Watkins|Watkins, Calvert]], "Italo-Celtic Revisited", in Birnbaum, Henrik and Jaan Puhvel (eag.), ''Ancient Indo-European Dialects''. [[University of California Press]], ll.&nbsp;29–50. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Rithe Eireann}} [[Catagóir:Ríthe na hÉireann| ]] [[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]] 91jvnpoj5ips2mhx0wdsl7fjsa6xlrh Flaith 0 92565 1331467 1063967 2026-11-02T18:36:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331467 wikitext text/x-wiki I stair na n[[Gael]], tugadh go ginearálta an teideal '''flaith''',<ref>[http://dil.ie/22281 flaith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508023119/http://dil.ie/22281 |date=2019-05-08 }} ar eDIL</ref> ar ball éigin de theaghlach cumhachtach a raibh ardcheannas aige nó aici. Níor cuireadh an focal i leith chéime áirithe amhail is ''[[ríthe Éireann|Rí]]'', agus d'fhorbair an téarma le míniú d'aon uaslathaí oidhreachta ar bith a bhí faoi cheannas an rí. [[File:Sign for Prince Connell's Grave - geograph.org.uk - 1119118.jpg|thumb|300px|Comhartha le haghaidh [[Tuama Cúirte Currach Chluana]] i dtuaisceart [[Contae Liatroma|Chontae Liatroma]], de réir seanchais áitiúil suíomh adhlactha (feart) Conaill, ''flaith''. Tugtar aistriúchán Béarla "Prince" ar an bhfocal ''flaith'']] Séard a bhíodh i gceist le ''flaith'' ná deartháir, nia nó gaol eile an rí; taoiseach [[clann|clainne]] sóisearaí den mhuintir ríogacht; nó ball de theaghlach mhór eile i seirbhís éigin an rí. De réir a chéile, tógadh an focal mar chuid d'ainmneacha pearsanta agus sloinne, mar shampla an rítheaghlach [[Uí Fhlaithbheartaigh]]. Cuireadh é leis an bhfocal ''rí'' chun ''Flaithrí'' a chruthú, mar shampla [[Flaithrí mac Domnaill]], [[ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]]. Deirtear '''banfhlaith''' chun bheith cruinn gur bean atá i gceist, ach tuigtear gur baineann iad na hainmneacha pearsanta amhail is [[Gormflaith]] agus [http://en.wiktionary.org/wiki/%C3%93rfhlaith Órflaith], gan an réamhmhír bhaininscneach. ==Féach freisin== * [[Ríthe Éireann]] * [[Tigerna]] ==Foinsí== * [http://en.wiktionary.org/wiki/flaith Wiktionary: Flaith], ón b[[Prótai-Cheiltis]] *''wlati''- (“flaitheas, ceannas”) * ''[http://www.libraryireland.com/Brehon-Laws/Flaiths.php The Brehon Laws: The Flaiths]'', dréacht le [[Laurence Ginnell]] ar an teideal nó aicme mar a tuigeadh é níos deireanaí * ''[http://www.libraryireland.com/JoyceHistory/Grades.php Grades and Groups of Society]'', le [[Patrick Weston Joyce]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha]] 9qe8r5fht0yylm0hcckz4rrn5bnkik8 Gailenga 0 93161 1331501 1330981 2026-11-02T20:55:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331501 wikitext text/x-wiki Ainm de dhá dhream agus a ríochtaí in Éirinn na [[meánaois]]e ba ea '''Gaileanga''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Gailenga'''<ref>[http://dil.ie/25142 Gailenga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225144202/https://dil.ie/25142 |date=2024-12-25 }} ar eDIL</ref>), suite i [[Brega|mBreá]] agus i g[[cúige Chonnacht]]. [[File:Breifne700AD.png|mion|200px|Léarscáil [[Bréifne|Bhréifne]] c. AD 700, le Gaileanga san oirthear]] ==Stair== I dteannta leis na [[Luíne]], [[Dealbhna]], Saitne agus [[Ciannachta]], mhaígh na Gailenga gur de shliocht [[Tadhg mac Céin|Thaidhg mhic Céin]], trína a mhac, Cormac Gaileang.<ref>[http://dil.ie/25141 Gaileng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120002630/http://www.dil.ie/25141 |date=2019-11-20 }} ar eDIL</ref> Creideann [[Francis John Byrne]] agus [[Eoin Mac Néill]] beirt: :gur threibheanna gaiscíoch a bhí ann a lonnaigh na [[Connachta]] agus [[Uí Néill]] iad ... ar thailte cloíte acu (IKHK, lch.&nbsp;69). De réir ginealach luaite i bh[[Foras Feasa ar Éirinn]] le [[Seathrún Céitinn]]: :Seo a leanas na críocha a bhain siad amach: Gaileanga, san oirthear a agus iarthar; Ciannachta, sa deisceart agus tuaisceart; Luighne, san oirthear a agus iarthar Cé gur chreid Byrne agus MacNeill gurbh as Connachta iad ó dhúchas, mholfadh taighde a rinneadh le gairid ar shanasaíocht an fhocail '[[Connachta]]' gurbh as [[Brega|Breá]] iad i ndáiríre, agus gur lonnaíodh trasna na [[Sionainn]]e ag na the Connachta iad. Deir Byrne fosta go raibh gaol láidir idir na Gailenga agus na Luigne mar chomharsana agus comhghuaillithe i gConnacht: :suite taobh ó dheas de [[Sliabh Gamh|Shliabh Gamh]], ba bhloc mór iad idir [[Uí Fiachrach]] agus [[Uí Bhriuin]]. Bhí siad féin i gceannas ar threibheanna níos lú, agus tá ceart éigin acu bheith san áireamh mar ard-ríocht nó [[ríthe Éireann|ríocht ruire]], agus aithníodh seo sa dara haois déag nuair a tógadh a gcuid críoch i n[[Deoise Achadh Conaire]] isteach. Bhíodh a rítheaghlaigh, [[Uí Gadhra]] agus [[Uí hEaghra]], chun cinn fós sa seachtú haois déag. Bhíodh na barúntachtaí [[Gaileanga|Gaileang]] i Maigh Eo agus [[Luíne]] i Sligheach ... dubh le treibheanna beaga, agus dlúthghaol ag roinnt acu siúd le scéalta bunúis na gConnacht.<ref>Byrne, lch. 233</ref> ==Ginealaigh== Deir [[ginealach]] luaite ag [[Seathrún Céitinn]]: :''"Bhí beirt mhac ag Tadhg mac Céin mhic Ailealla Óloim, mar a bhí, Connla agus Cormac Gaileang. De shliocht Iomchaidhe mhic Connla iad Uí Chearbhaill, agus d'Fhionnachta mac Connla iad Uí Meachair. De shliocht Chormac Gaileang mhic Thadhg mhic Céin iad Uí Eadhra agus Uí Ghadhra agus Uí Conchúir Chiannacht." Faightear i ''[[Rawlinson B 502]] agus/nó [[Rawlinson B 512]] an ginealach a leanas: :''Léocán m. Laidgneáin m. Máeláin m. Éicnich m. Dúnchada m. Cináeda m. Léocáin m. Donngaile m. Conchobair m. Moínaich m. Máel Mórda m. Adamra m. Dechraich m. Dergscáil m. Leae nó oe m. Cormaicc [Gaileang] m. Taidg m. Céin m. Ailella Auluimm. ==Ríochtaí na nGaileang== * Gaileanga Móra: suite i g[[Contae na Mí]], taobh ó thuaidh den Abhainn Dhubh agus [[An Bhóinn]]. Faighter an t-ainm i [[Machaire Gaileang]]. * Gaileanga Breá: suite i dtuaisceart [[Contae Bhaile Átha Cliath|Chontae Bhaile Átha Cliath]], idir [[an Life]] agus na Saithne ([[Seantrabh]]). * Gaileanga Connacht: suite i m[[barúntacht]] [[Gaileanga|Ghaileang]], [[Contae Mhaigh Eo]]. Ghlac clanna na nGaileang Mór agus Breá na sloinnte [[Uí Lóthcháin]], [[Uí Aonghasa]] agus [[Mhic Maoláin]]. Sna liostaí a leanas, tógadh gach taigairt ó [[Annála na gCeithre Máistrí]], muna deirtear a mhalairt. ===Ríthe Ghaileang Mór=== {| class=wikitable ! width=10% | # ! width=45% | Meán-Ghaeilge ! width=45% | Gaeilge |- valign=top || M978.3 || ''Cath Temhra ... Torcratar bheós h-i frithghuin an catha ... Conghalach mac Flainn, tigherna Gaileng, & a mac .i. Maolán || ''Conghalach, son of Flann, lord of Gaileanga, and his son, i.e. Maelan, killed in the [[Cath Theamhrach]] |- valign=top || M990.8 || ''An Siondach ua Leochan, tighearna Gaileng, d'écc || An Sionnach Ó Leocháin, tiarna Ghaileang, d'éag |- valign=top || M1001.15 || ''Meirlechán, .i. mac Cuind, tigherna Gaileng, & Brodubh, .i. mac Diarmata, do mharbhadh lá Mael Sechlainn || Meirleachan, .i. mac Coinn, tiarna Ghaileang, agus Brodubh, .i. mac Dhiarmada, do mharú ag Maol Seachlainn |- valign=top || M1002.7 || ''Dondghal, mac Duind Cothaigh, tigherna Gaileng, do mharbhadh lá Trotan, mac Builcc Argait, mic Maoil Dora, tigherna Fer Cúl ina thigh budhdhein || Donnghal mac Doinn Cothaigh, tiarna Ghaileang, do mharú ag Trotan mac Boilg Airgid mhic Mhaoil ''Dhora'', tiarna Fhear Cúl, ina thigh féin |- valign=top || M1005.6 || ''Cathal, mac Dunchadha, tigherna Gaileng Mór, do marbhadh || Cathal mac Dunchadha, tiarna Ghaileang Mór, do mharú |- valign=top || 1013 || '' || ''Senán ua Leocháin king of Gailenga, fell in battle in a raid by Ualgarg ua Ciardha king of Cairbre |- valign=top || M1017.7 || ''Maolán mac Eccnígh uí Leochain, tigherna Gaileng & Tuath Luicchne (Luigne) uile, do mharbhadh dona Saithnibh || Maolán mac Éicnígh Uí Leocháin, tiarna Ghaileng agus Tuatha Luigne uile, do mharú ag na Saithne |- valign=top || M1038.11 || ''Laidhgnén h-Ua Leocáin, tigherna Gaileng, do erghabhail || ''Laidhgnén'' Ó Leocháin, tiarna Ghaileang, d'urghabháil |- valign=top || M1051.11 || ''Laidcenn mac Maolain h-Uí Leocáin, tigherna Gaileng, & a bhen inghen an Ghuitt, do dhol dia n-ailithre do Roimh, co n-erbaltattar thoir oc tiachtain on Róimh || ''Laidcenn'' mac Maoláin Uí Leocháin, tiarna Ghaileang, agus a bhean iníon an Ghoitt, do chuaigh ar oilithreacht go Róimh, agus d'éag san oirthear ag teacht ar ais |- valign=top || M1053.14 || ''Creach lá Lethlobhar, mac Laidhgnén, tigherna Oirghiall, for Gailengaibh, & for techeda Fer Midhe & Bregh, co rug mór do bhuaibh & braitt, co n-dechaidh ina n-diaidh Congalach, mac Senáin, tigherna Gaileng co t-taraidh<ref>[http://dil.ie/40149 1 tárr(th)aigid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128093753/http://www.dil.ie/40149 |date=2017-11-28 }}, tarrtháil, ar eDIL</ref> bú Fer Manach cona tairthetar<ref>[http://dil.ie/17156 do-airret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191209134038/http://www.dil.ie/17156 |date=2019-12-09 }}, tarrtháil, ar eDIL</ref> iaramh Fir Mhanach imo tigherna .i. Domhnall mac Maol Ruanaidh, co t-torchair<ref>[http://dil.ie/18533 do-tuit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411140656/http://dil.ie/18533 |date=2020-04-11 }}, tit, ar eDIL</ref> leó Conghalach, mac Senáin, tighearna Gaileng co sochaidhe oile cenmótha-somh<ref>[http://dil.ie/8621 cenmothá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804095210/http://dil.ie/8621 |date=2021-08-04 }}, ''Compd. of cen [gan] and -tá'', freisin, le cois</ref> || Creach ag Leathlobhar mac ''Laidhgnen'', tiarna Oiriall, in éadan na nGaileang agus theifigh Fhear Mí agus Breá, agus rug mór de bhó agus ''braitt'', ach chuaigh ina ndiaidh Conghalach mac Seanáin, tiarna Ghaileang, agus tharrtháil siad creach-bhó na bhFear Manach, ach sheas na Fir-Manach, lena dtiarna, .i. Domhnall mac Maol Ruanaidh, agus thit Conghalach mac Seanáin, tiarna Ghaileang, agus sochaí eile freisin |- valign=top || M1130.10 || ''Cathraoineadh ria Tighernán Ua Ruairc & ria n-Uibh Briuin i Sleibh Guaire for Feraibh Mídhe, dú i t-torchair Diarmaitt Ua Maoilechlainn, rí Temhrach, & Amhlaoibh, mac Mic Senain, tigherna Gaileng, & Oengus Ua Caoindelbháin, tigherna Ua Laoghaire, mac Mic Giolla Fhulartaigh, tigherna Deisceirt Bregh, & drong oile nach airimhthir || Buadh cath ag Tiarnán Ó Ruairc agus Uí Bhriuin i Sliabh Guaire in éadan Fhear Mí, inar thit Diarmaid Ó Maoileachlainn, rí Teamhrach, agus Amhlaoibh mac Mhic Seanáin, tiarna Gaileang, agus Aonghas Ó Caoindealbháin, tiarna Uí -Laoghaire mac Mhic Giolla Fhulartaigh, tiarna Deiscirt Bhreá, agus drong eile nach áirítear |- valign=top || M1144.14 || ''Mac Mic Maoláin, tigherna Gaileang Breagh, do mharbhadh || Mac Mhic Mhaoláin, tiarna Ghaileang Breá, do mharú |} ===Ríthe Ghaileang Breá=== {| class=wikitable ! width=10% | # ! width=45% | Meán-ghaeilge ! width=45% | Gaeilge |- valign=top || M1076.2 || ''Murchadh, mac Floinn Ui Maoileachlainn, do marbhadh, i c-cend teora n-oidhche cona láibh iar n-gabháil forlámhais Temhra, i c-cloictheach Cenannsa tré fhéill lá tigherna Gaileng .i. la h-Amhlaoibh, mac mic Maoláin, & a mharbhadh-sidhe fein fo chédóir, tria fhertaibh Dé & Cholaim Chille, la Maol Seachlain, mac Concobhair || Murchadh mac Floinn Uí Mhaoilseachlainn, do mharú, i gceann trí oíche agus trí lá tar éis dó forlámhas Teamhrach a ghabháil, i gclogtheach Cheannannais, trí fheall ag tiarna Ghaileang, .i. Amhlaoibh mac mhic Mhaoláinalenga, agus do mharúsa féin fá céadóir,<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/céadóir céadóir], céaduair, ar teanglann</ref> trí fheart Dé agus [[Colm Cille]], ag Maolseachlainn mac Conchúir |- valign=top || M1144.14 || ''Mac Mic Maoláin, tigherna Gaileang Breagh, do mharbhadh || Mac Mhic Mhaoláin, tiarna Gaileang Breá, do mharú |} ===Ríthe Ghaileang Connacht=== * [[Toichleach ua Gadhra]], bás 964. * [[Conghalach mac Laidhgnen ua Gadhra]], bás 993. ==Féach freisin== * [[Ríthe Luighne Connacht]] * [[Ríthe Sliabh Lugha]] * Barúntacht [[Gaileanga|Ghaileang]] ==Foinsí== * ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions'', Paul MacCotter, Four Courts Press, 2008. {{ISBN|978-1-84682-098-4}} * ''Irish Kings and High Kings'', ll.&nbsp;68–9, 88, 101n., 132-3, 231, 233, 249, 291, [[Francis John Byrne]], 3ú heagrán, 2001. ==Naisc sheachtracha== * Dennis Walsh ** [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/province.htm Ancient Kingdoms, Kings, and Territories] ** The Kingdom of Mide *** [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/suineill.htm#map léarscáil] *** [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/suineill.htm#gail Gailenga] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gailenga}} [[Catagóir:Ríochtaí Éireann]] c834745cmj94beuq5he69z8qkhts8r1 Círéibeacha Bhéal Feirste 1886 0 93289 1331325 1072331 2026-11-02T12:03:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331325 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Home rule Ulster hand.png|mion|1919]] Sa bhliain 1886, ritheadh an chéad Bhille [[Rialtas Dúchais]]. Thosaigh '''círéibeacha i mBéal Feirste''' ar [[4 Meitheamh]] [[1886]] dá bharr. Lean na círéibeacha ar aghaidh ar feadh trí mhí. Maraíodh b'fhéidir 50 (lámhachadh 13+) idir Meitheamh agus Meán Fómhair.<ref>{{Lua idirlín|url=http://policehistoryni.com/belfast-riots-1886.html|teideal=Illustration of Belfast riots 1886 {{!}} Bicycles, Barracks & Bandoliers|work=policehistoryni.com|dátarochtana=2020-06-04}}</ref> Ní raibh [[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] (RIC) i m[[Béal Feirste]] in ann smacht a choimeád ar an [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]] (bhí an lucht agóide agus na póilíní áitiúil ina b[[Protastúnaigh]] go léir). Cuireadh fios ar [[Póilíní|phóilíní]] breise agus [[Forsan Áird|trúpaí]] athneartaithe as an deisceart ([[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]] iad an chuid is mó). Bhain na círéibeacha geit as an [[rialtas]] agus bhunaigh siad an "Commission of Inquiry" le dul i dteagmháil le pobail chun fiosrú cén fáth ar thosaigh achrann in áiteanna ar leith agus an dóigh is fearr círéibeacha mar seo a sheachaint amach.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/17899|teideal=Report by Commission of Inquiry, 1886, respecting Origin and Circumstances of Riots in Belfast, June, July, August and September 1886, and Action taken by Authorities; and Magisterial and Police Jurisdiction, Arrangements|údar=Enhanced British Parliamentary Papers On Ireland|dáta=|work=www.dippam.ac.uk|dátarochtana=2020-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190123022434/http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/17899|archivedate=2019-01-23}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:1886]] [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] 4ouhtsojv4a87dp6vj60ctqvgtbxlst Mac Cairthinn mac Coelboth 0 93447 1331588 1270554 2026-11-03T02:58:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331588 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Laighean|Rí Laigean]] ba ea '''Mac Caorthainn mac Caolbhadha''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Mac Cairthinn mac Coelboth''') (?-446?-530?) de mhuintir [[Uí Eineachghlais]]. ==Stair== Is é Mac Caorthainn ar dhuine desna ríthe is luaite arb fhéidir é a fhíorú. Cé nach bhfaightear é in aon ghinealach ar bith atá ar marthain, tá taifead le feiceáil i n[[Annála Inis Faithlinn]], ag tuairisciú a bháis ag Cath Mhaigh ''Femin''<ref>[http://dil.ie/21583 1 femen (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622080024/http://dil.ie/21583 |date=2020-06-22 }}, ''But a native formation in the following placenames ... Mag Femen, also Mag Femin'', ar eDIL</ref> sa bhliain 446.<ref>[https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html Annála Inis Faithlinn], [https://celt.ucc.ie//published/G100004/text001.html AIF 446.1], ''Cath Maige Femin eter Mumnechu & Laigniu in quo cecidit Mc. Cárthinn meic Coelbath qui iecit genus la(gin).</ref> Go sách uathúil, tugtar tacú leis an tagairt neamh-indeimhnithe ach ab é sin ag [[inscríbhinní Oghaim|inscríbhinn Oghaim]], ar cloch gar do [[Baile Shláine|Bhaile Shláine]] ach suite i g[[Contae Lú]]. Léitear ann MAQI CAIRATINI AVI INEQAGLAS, 'sé sin ''[cloch] Mhic Cairthinn Uí Eineachghlais.''<ref>CIIC 40, CISP [https://www.ucl.ac.uk/archaeology/cisp/database/stone/paint_1.html PAINT/1]{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dá mb'fhíor é, ar chomhaois le [[Níall Noígíallach]] ba ea é. Insítear i n-[[annála Éireann]], agus Cath Maigh ''Femen'' á taifeadadh acu, gur de shliocht na g[[Cruithne]] é Mac Caorthainn. Is amhlaidh áfach go bhfuil an maíomh seo bunaithe ar mhíthuiscint gur shinsear eapainmneach [[Uí Chóelbad|Uí Chaolbhadha]] an ''[[Dál nAraidi|Dáil Araidi]]'' ba ea a athair. Is dóigh gur nasc foinsí déanacha agus neamhiontaofa eile Mac Caorthainn le hUí Néill, agus ag insint gurbh é Caolbhadh, mac Néill, a athair. De réir [[Dáibhí Ó Cróinín|Dháibhí Uí Chróinín]], cuireann é seo uile in iúl cé chomh fad ó thuaidh a théadh tráth éilimh chríocha na ''Laigean'', agus go ndeachaigh na ''Laigin'' agus [[Uí Néill]] i mbun comhraic i dtuaisceart [[Brega|na Breá]] agus ar mhánna chontaetha [[Contae na Mí|na Mí]] agus [[Contae na hIarmhí|na hIarmhí]] mar atá inniu ann. Chaill na ''Laigin'' na críocha úd do mhuintir Uí Néill san aois dár gcionn ==Dáta Chath Maigh ''Femin''== Tugtar mar dháta do Chath Mhaigh ''Femin'' an bhliain 446 i n[[Annála Uladh]]<ref>[https://celt.ucc.ie//published/G100001A/index.html Annála Uladh], [https://celt.ucc.ie//published/G100001A/text017.html AU 446.1], ''Bellum Femhin in quo cecidit filius Coerthin filii Coelboth. Alii dicunt di Chruithnibh fuisse. </ref> agus 447 i n[[Annála Inis Faithlinn]].<ref>[https://celt.ucc.ie//published/G100004/index.html Annála Inis Faithlinn], [https://celt.ucc.ie//published/G100004/text001.html AIF 447.1] ''Cath Maige Femin eter Mumnechu & Laigniu in quo cecidit Mc. Cárthinn meic Coelbath qui iecit genus la(gin).</ref> Molann Devane<ref>Devane, 2005, lch.&nbsp;189</ref> ámh, go ndearnadh míléamh ar dháta an chatha, mar thoradh, go bhféadfadh é gur tharla é sa bhliain 530, rud a thugfadh tacú den tuairim gurbh é mac nó mic Chairbre, agus ní Cairbre féin, a chloígh [[Uí Eineachghlais]]. ==Foinsí== * Byrne, Francis John, ''Irish Kings and High-Kings'' Batsford, London, 1973. {{ISBN|0-7134-5882-8}} * Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland'', pp.&nbsp;453&ndash;458. {{ISBN|0-521-36395-0}} * ''Ireland, 400-800'', pp.&nbsp;188, by [[Dáibhí Ó Cróinín]] ''A New History of Ireland'', Vol.I, {{ISBN|0-19-821737-4}} (edited Ó Cróinín). * ''Carbury, Co. Kildare - topographical and onomastic hypotheses'', Caitriona Devane, in ''Above and beyond:Essays in memory of [[Leo Swan]]'', pp.&nbsp;187–122, edited by [[Tom Condit]] and [[Christiaan Corlett]], Wordwell, 2005. {{ISBN|1-869857-86-0}}. ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT: Corpus of Electronic Texts] at [[University College Cork]] includes: [http://www.ucc.ie/celt/published/G100041/index.html Gein Branduib] (original & translation), Annals of Ulster, Annals of Tigernach, Annals of Innisfallen and others. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mac Cairthinn mac Coelboth}} [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] 13ht3cu4vfdcjxxvhw6mk0twrsieycy Fothairt 0 93541 1331483 1209310 2026-11-02T19:42:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331483 wikitext text/x-wiki Dream in Éirinn na [[meánaois]]e ba ea na '''Fothairt''' nó '''Fotharta''', lonnaithe sa [[Laigin]]. ==Stair== An dream dúchais thart timpeall mhainistir [[Brigit|Bhríde]] ag [[Cill Dara]] ba ea na Fothairt. Mhaígh ''Uí Brigti'', géag na bhFothart, nasc díreach le Bríd, mar is léir ón ainm.<ref>[[Dáibhí Ó Cróinín]], lch.&nbsp;198</ref> Feictear Uí Ercáin, géag ''Uí Meic Cruaich'', fo-chlann na bhFothart, in ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]'', agus gaol ar leith acu le Pádraig, a bheannaigh iadsan agus a rí ''Fergna mac Cobthaig''.<ref>''Dobert Pátraic bendachtain ... for Ua hErcá huili''</ref> Luaitear ''Fergna'' fosta i mbeathaisnéis Fionntán Teach Munna, ina a bhuaileann sé leis an naomh ''in campo Lyffi'' (ar mhá na Life').<ref>''ibid'', lch.&nbsp;197</ref> Ó lár na 8ú haoise go dtí 1042, bhí ríogacht na ''Laigean'' i gceannas [[Uí Dúnlainge]]. Chosain siad a gcuid leas trí phósadh pholaitiúil le Sárnat, iníon Eochach na bhFothart. Mharaigh beirt ríthe na bhForthart, ''Fergus mac Móenaig'' agus ''Dub dá Chrich mac aui Cellaig mec Triein'', i gCath Átha Seanaigh ([[Baile Sonnáin]], gar do [[Cill Chuillinn|Chill Chuillinn]]) sa bhliain 738, i mbun cogaidh ar son Aodha, rí Laigean.<ref>''ibid'', lch.&nbsp;200</ref> In ainneoin mheath a gcuid cumhachta pholaitiúla, sholáthraigh fós na Fothairt roinnt príomhchléire i gCill Dara.<ref>''ibid'', lch.&nbsp;586</ref> * ''Fothairt Airbreach'': beirt bhan-abaí, Sebdann (bás 732) agus eile (bás 750) * ''Forthairt Fea'': beirt bhan-abaí, Coblaith (bás 916) agus Muireann (bás 964) * ''Uí Chúlduib'': beirt bhan-abaí, Muireann (bás 918) agus Eithne (bás 1016) Feictear fosta in 'Vita Tripartita' gur bheannaigh Pádraig Uí Ercáin, agus gur gheall sé nach gcuirfí iad faoi smacht rí eachtraigh, ach go mbeadh a mbreithiúnas acu, laistigh a gcríocha féin.<ref>''ibid'', lch.&nbsp;873</ref> ==Dreamanna== Tá na Fothairt luaite [[Leabhar Ua Maine]], agus caomhnaítear a nginealaigh i [[Leabhar na nGinealach]], [[Leabhar Mór Leacáin]], Bodleian Library LS [[Rawlinson B 502]] agus [[Rawlinson B 512]]. * ''Fothairt in Chairn'' - suite i mbarúntacht [[Fotharta, Contae Loch Garman (barúntacht)|Fotharta, Contae Loch Garman]]. * ''Fothairt Mag Fea'' - suite i mbarúntacht [[Fotharta, Contae Cheatharlach]]. * ''Fotharta Fer Cúl'' * ''Fotharta Airthir Liphe'' - suite ar bhruach thoir na [[Life]]. * ''Fotharta Airbrech fri Brí Ele aniar'' - ag roinnt teorann le ríocht [[Uí Failghe]]. * ''Fotharta Bile'' * ''Fotharta Fea'' * ''Fotharta Tuile'' * ''Fotharta Imchláir'' (nó ''in Cláir'') - Clan Chairbre, thart timpeall [[Domhnach Mór, Contae Thír Eoghain|Domhnaigh Mhóir, Contae Thír Eoghain]] agus gar do [[Eamhain Mhacha]] * ''Fothar Breg'', nó ''Fothar Mac nDeichill'', ''[[Brega]]'' * ''Fotharta Maige Itha'' - thart timpeall [[Loch Súilí]] i g[[Contae Dhún na nGall]], roinnte ina seacht ''nAicme'' nó treibh: ''Uí Deaga, Uí Setna, Uui Dimai, Uí Eircc, Uí Chormaic, Uí Niath agus Uí Duirrtheacht. ==Tagairtí sna hannála== Gach tagairt as [[Annála na gCeithre Máistrí]] (M). {| class=wikitable ! width=10% | # ! width=45% | [[Meán-Ghaeilge]] ! width=45% | [[Gaeilge]] |- valign=top || 284.1 || ''Iar m-beit seacht m-bliadhna décc h-i ríghe n-Ereann do Cairbre Liffechair do-cer<ref>[http://dil.ie/17295 do-cer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630214146/http://dil.ie/17295 |date=2020-06-30 }}, tit, ar eDIL</ref> i c-cath Gabhra Aichle, do laimh Sémeoin, mic Cirb, do Fothortaibh... || Tar éis do Chairbre Lifeachair seacht mbliana déag i ríogacht Éireann, thit sé i gCath Gabhra Aichle, ag láimh Séimeoin mhic Cirb Uí Fothart |- valign=top || 663.5 || ''Cernach Sotal, mac Diarmatta, mic Aodha Sláine, d'écc (imaille ris an n-druing remhrá do mortladh tuargaibh i n-Erinn h-i Kallainn August na bliadhna-sa h-i Muigh Iotha, h-i Fothartaibh. || Cearnach Sotal mac Diarmada, mhic Aodha Sláine, d'éag, ... de mhortladh a tharla in Éirinn, i Lúnasa na bliana seo, i Maigh Iotha, i bhFothairt |- valign=top || 733.4 || ''Batar ... Fergus mac Maenaigh & Dubh Da Chrioch dá tigherna Fothart || Fearghas mac Maonaigh agus Dubh Dá Críoch, beirt thiarnaí Fothart, do thit |- valign=top || 749.8 || ''Foirtbhe Fothart Fea d'Osraighibh. || Díobhadh Fothart Feá d'Osraí |- valign=top || 813.5 || ''Ainbhcheallach, mac Daelghusa, tigherna Ua Fothaidh Tíre, d'écc. || Ainbhcheallach mac Daolghasa, tiarna Uí Fhothart Tíre, d'éag. |- valign=top || 845.9 || ''Cathal, mac Cosccraigh, tigherna Fotharta, do mharbhadh la h-Ui Néill. || Cathal mac Cosgraigh, tiarna Fothart, do mharú ag Uí Néill. |- valign=top || 849.14 || ''Flannchadh, mac Aongusa, tigherna Ua Fothadh Tíre, d'écc. || Flannchadh mac Aonghasa, tiarna Uí Fhothart Tíre, d'éag. |- valign=top || 854.11 || ''Dunlang, mac Duibh Dúin, tighearna Fotharta Tíre, d'écc. || Dunlang mac Dubh Dúin, tiarna Fothart Tíre, d'éag. |- valign=top || 863.10 || ''Colmán, mac Dúnlaing, tighearna Fothart Tíre, do mharbhadh la a chloinn féisin. || Colmán mac Dúnlaing, tiarna of Fothart Tíre, do mharú ag a chlann féin. |- valign=top || 897.2 || ''Fogartach, mac Flainn, abb Lathraigh Briuin, & tighearna Fothart Airthir Life, d'ég. || Fogartach mac Flainn, abb Lathraigh Bhriúin, agus tiarna Fothart Oirthir Life, d'éag. |- valign=top || 937.14 || ''... Oillill mic Aengusa, tighearna Ua f-Fothaidh... || Oillill mhic Aonghasa, tiarna Uí Fhothadh |- valign=top || 966.8 || ''Ruaidhri, mac Maol Martain, tigherna Fothart, do mharbhadh. || Ruairí mac Maoil Mhartáin, tiarna Fothart, do mharú p |- valign=top || 1017.13 || ''Muiredhach, mac Muirchertaigh, tigherna Fothart, do mharbhadh. || Muireadhach mac Muircheartaigh, tiarna Fothart, do mharú |- valign=top || 1018.17 || ''Ruaidhri, mac Faoláin, tigherna Fothart, do mharbhadh. || Ruairí mac Faoláin, tiarna Fothart, do mharú |- valign=top || 1022.10 || ''Domhnall, mac Ceallaigh, flaith Fothart, do mharbhadh. || Domhnall mac Ceallaigh, flaith Fothart, do mharú |- valign=top || 1133.15 || ''... Eochaidh Ua Nualláin, tigherna Fothart, do thuitim i c-cliathadh... || Eochaidh Ó Nualláin, tiarna Fothart, do thit i gcliathach<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/cliathach Var. of 2: cliathadh], cath, teanglann.ie</ref> |- valign=top || 1141.16 || ''Creach-shluaighedh lá Toirrdhealbhach Ua Conchobhair i f-Fothartaibh Airbhreach, & ro oircc dream d'Feraibh Midhe, & d'Fhothartaibh, & regles h-Uí Dhúnáin. || Creach-shlua ag Toirrdhealbhach Ó Conchúir i bhFothairt Airbhreach agus maraíodh dream d'Fir Mhí agus d'Fhorthairt agus ríthe Uí Dhúnáin. |} ==Foinsí== * ''Early Christian Ireland'', ll.&nbsp;14, 99, 102, 104, 116, 236, 534, 576, 674, 676, 678, 684, 685, 690, 693, 695, 705, le [[Thomas Charles-Edwards]], [[Cambridge]], 2000. * ''Irish Kings and High Kings'', lch.&nbsp;45, [[Francis John Byrne]], 3ú heagrán, Baile Átha Cliath, 2001. * ''Early Irish Saints’ Cults and their Constituencies'', ll.&nbsp;72–102, ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'' 54, [[T.M. Charles-Edwards]], 2004. * ''Ireland, 400-800'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], ll.&nbsp;98 ff., in ''A New History of Ireland'', imleabhar 1, 2005. {{ISBN|0-19-821737-4}} * ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions'', Paul MacCotter, Four Courts Press, 2008. {{ISBN|978-1-84682-098-4}} ==Naisc sheachtracha== * ''[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/province.htm Early Irish History and Saga]'' le Dennis Walsh ==Tagairtí== {{reflist}} {{Laigin}} [[Catagóir:Historical Celtic peoples]] sds2ikb36fgna4xrfy8swcp75awe2qh Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh 0 93672 1331437 1292873 2026-11-02T17:37:15Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331437 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Rí na nUladh]] den [[Dál Fiatach]] ba ea '''Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh''' ({{lang-sga|'Fergnae mac Óengusso Ibdaig'}}<ref>[http://dil.ie/27131 ibdaig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708031206/http://dil.ie/27131 |date=2020-07-08 }}, eorna Inse Ghaill, ar eDIL</ref>) (bás 557). Nia [[Muiredach Muinderg|Mhuireadaigh Mhuindheirg]] mhic Fhorga (bás 489) ba ea é, agus garmhac [[Forgo mac Dalláin|Fhorga mhic Dhalláin]], iar-ríthe uile.<ref>Byrne, Tábla 6</ref><ref>Charles-Edwards, aguisín XXI</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 74</ref> Tháinig sé i gcoróin mar rí Dhál Fiatach sa bhliain 532. Tháinig sé i gcomharbacht ar [[Eochaid mac Condlai|Eochaidh mac Connla]] den ''[[Dál nAraidi]]'' mar rí ''Ulad'' sa bhliain 552, agus bhí sé i réim go dtí 556.<ref>Sa [[Leabhar Laighneach]], tá réimse 5 bliana aige; sa [[Sioncronachtaí Laud]], 3 bliana.</ref> Maraíodh é i gCath ''Druim Cleithe'' ([[Cill Chléithe]], [[Contae an Dúin]]) ag a Cill ceathrar, [[Demmán mac Cairill|Deamán mac Cairill]] (bás 572), tacaithe ag ''[[Uí Echach nÁrda]]'', géag eile den Dál Fiatach.<ref>''[[Annála Uladh]], AU 557.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 556.2</ref><ref>De réir Uí Chróinín, ll. 216-217 tharla an cath sa bhliain 533.</ref> Mar thoradh an chatha seo, caitheadh a mhuintir ''Uí Ibdaig'' amach as an ríogacht. Tugtar cialla éagsúla ar an ainm, Iobhdach, ''Uí Ibdaig''. Molann roinnt gur ainm mháthair athair Feargna é,<ref>Charles-Edwards, lch. 624</ref> ach de réir eile, is leasainm a athair é, as [[Inse Ghaill]], sinsear eapainmneach [[Cenél nÓengusa|Chineál Aonghasa]] as [[Ìle]].<ref>Fraser, ll. 159&ndash;160.</ref> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** ''[[Annála Uladh]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html G100001A] ** ''[[Annála Tiarnaigh]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html G100002] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath : Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * {{ cite book | authorlink = James E. Fraser (staraí) | last = Fraser | first = James E. | title = From Caledonia to Pictland: Scotland to 795 | series = The New Edinburgh History of Scotland | volume = 1 | year = 2009 | publisher = Edinburgh University Press | location = Dún Éadain | isbn = 978-0-7486-1232-1 }} * Gearoid Mac Niocaill (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan * Dáibhí Ó Cróinín (2005), ''A New History of Ireland'', Imleabhar 1, Oxford: Oxford University Press ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Feargna mac Aonghasa Iobhdaigh}} [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:An Mheánaois Luath]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 61qgv3wr3mxnrxikukxlciby6qdbsr7 Fiachna mac Deamáin 0 93675 1331456 1312010 2026-11-02T18:08:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331456 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Rí na nUladh]] den [[Dál Fiatach]] ba ea '''Fiachna mac Deamáin''' ({{lang-sga|'Fiachnae mac Demmáin'}}) (bás 627), aitheanta scaití faoin ainm ''Fiachnae Dubtuinne'',<ref>[http://dil.ie/41386 1 tonn (d)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200709082718/http://dil.ie/41386 |date=2020-07-09 }}, craiceann, ar eDIL; mar sin, dúchraicneach</ref> [[Demmán mac Cairill]] (bás 572), rí Ulad ba ea a athair, [[Báetán mac Cairill|Baotán mac Cairill]] (bás 581) a uncail.<ref>Byrne, Tábla 6</ref><ref>Charles-Edwards, aguisín XXI</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 155</ref> Tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail mar rí Dhál Fiatach sa bhliain 581. Bhí sé i gcoróin mar rí na nUlad ó 626 go 627. Bhíodh comhrac idir an dá Dhál, Fiatach agus Araí, le haghaidh ríogacht na nUlad. Feictear Fiachna don chéad uair sna hannála ag Cath Chúl Caoil ([[Cill Chaoil]], [[Contae an Dúin]], b'fhéidir) sa bhliain 601, áit a chloígh [[Fíachnae mac Báetáin]] den [[Dál nAraidi]] é.<ref>[[Annála Uladh]], AU 601.3, 602.3</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 600.3</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 88</ref> Is amhlaidh go raibh Fiachna mac Baotáin an ionsaitheoir sa chás seo. Sa bhliain 626, troideadh Cath ''Leithit Midind'' ([[Cnoc Leithid]], [[Contae Aontroma]] an lae inniu) eatarthu, inár bhuaigh Fiachna mac Deamáin agus maraíodh Fiachna mac Baotáin.<ref>AU 626.1</ref><ref>AT 627.1; Mac Niocaill, lch. 88</ref><ref>Byrne, lch. 111</ref><ref>Ó Cróinín, lch. 218</ref> Rinneadh rí Ulad d'Fhiachna ansin, ach cloíodh é féin agus maraíodh é ag rí [[Dál Riada|Dhál Riada]], [[Connadh Cearr]], ag Cath Ard Corainn sa bhliain 627.<ref>AU 627.1</ref><ref>AT 628.1</ref><ref>Mac Niocaill, lch. 88</ref><ref>Byrne, lch. 111</ref><ref>Ó Cróinín, lch. 218</ref> Insítear i n[[Annála Chluain Mhic Nóis]] go ndearnadh seo mar dhíoltas ar dhúnmharú Fhiachna mac Baotáin. Ba iad a leanas a mhná céile:<ref>Mac Niocaill, ll. 88-89</ref> * ''Cumne Dub'', iníon ''Furudráin mhic Bhéicce'' Uí Tuirtri. Máthair [[Dúnchadh mac Fiachna|Dhúnchadha mhic Fhiachna]] (bás c. 644), rí Ulad ba ea i; agus iníne darbh ainm Dubh Lacha, a phós [[Mongán mac Fiachna]] mhic Bhaotáin (bás 625). * ''Cumne Find'', iníon Bhaotáin Chaoch de Dál nAraide agus deirfiúr Fhiachna mhic Bhaotáin. Máthair [[Maol Cobha mac Fiachna|Mhaoil Chobha mhic Fhiachna]] (bás 647), a king of Ulaid, ba ea i; agus mic darbh ainm Suibhne. Sinsear gach rí Dhál Fiatach a tháinig ina dhiaidh ba ea Fiachna. ==Féach freisin== * [[Ríthe na nUladh]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html G100001A] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html G100002] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} * Gearoid Mac Niocaill (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan * Dáibhí Ó Cróinín (2005), ''A New History of Ireland'', imleabhar 1, Oxford: Oxford University Press ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fiachna mac Deamáin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] k1wr0y9hku18xrn9t59o4v7clqd23po Mongán mac Fiachna 0 93892 1331605 1313941 2026-11-03T04:46:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331605 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Prionsa na g[[Cruithne]] ba ea '''Mongán mac Fiachna''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mongán mac Fíachnai''') (bás c. 625). Ba é [[Fiachna mac Baotáin]] a athair. Ní fios ach fíorbheagán go cruinn maidir lena shaol. Ní fhaightear ach tuairisc a bháis sna h[[annála Éireann]]. Feictear é mar phearsa i [[Scéalaíocht na Ríthe]], ina ndeirtear gur mhac [[Manannán mac Lir|Manannán mac Lir]] é, agus b'fhéidir athionchollú an laoich sheanscéalaigh, [[Fionn mac Cumhaill]] den [[Fiannaíocht|Fhiannaíocht]]. Is é Coimpeart Mhongáin (''Compert Mongáin'') scéal a bhreithe agus a shaoil óig, caomhnaithe i [[Leabhar Buí Leacáin]] agus [[Leabhar na hUidhre]]. == ''Compert Mongáin'' == :''Féach freisin [[Compert Mongáin]] Caomhnaítear trí leagan den scéal. Téann na leaganacha atá ar marthain siar go dtí an 10ú nó 11ú haois, ach creidtear go raibh leaganacha nua luaite le fáil sa lámhscríbhinn ''[[Cín Dromma Snechtai]]'' anois caillte. Sa scéal ''Compert Mongáin'', d'fhág dia na mara [[Manannán mac Lir]], mac ar ''Cáintigern'', bean chéile Fiachna, agus eisean ar fheachtais le [[Áedán mac Gabráin]] [[Dál Riata|Dhál Riada]]. Aontaíonn na leaganacha uile go ndearnadh margadh éigin inár lig Manannán a bheo le Fiachna, ar son oíche le ''Cáintigern''. '' Faightear leagan luath den scéal in ''[[Immram Brain|Iomramh Bhrain]]'',áit a thugann Manannán tuar faoi bhreith agus meon diaga Mhongáin do Bhran. Maidir leis na rannta úd, deir Charles-Edwards gur "deismireacht liteartha" atá ann, agus de réir Carney, "urtheilgean fileata". Is dócha gurbh é an rún bunaidh na mairnéalacht Mongán a nholadh go hárd..<ref>Carney, ll. 504–504</ref><ref>Charles-Edwards, lch. 202</ref><ref>MacKillop, ll. 218–219, "Fiachnae mac Báetáin" & ll. 333–334, "Mongán"</ref><ref>Wiley, ''Compert Mongáin''.</ref> Tugann Manannán Mongán leis go dtí ''[[Tír Tairngire]]'' — alltar cisil le [[Tír na nÓg]] — áit a d'fhoghlaim sé ''[[shapeshifting]]'' agus eolas diamhair eile. Déantar tagairt ar chumas Mongáin a riocht a athrú sa scéal den 9ú haois, ''[[De chophur in dá muccida]]'', réamhscéal don ''[[Táin Bó Cuailnge]]'' le fáil sa [[Leabhar Laighneach]].<ref>Carney, lch. 470</ref><ref>Kinsella, ll. 46–50 & 260–261.</ref> Agus Mongán san alltar, mharaigh [[Fiachna mac Deamáin]] a athair. Iarrann na h[[Ulaid]] ar Mhanannán Mongán a chur chucu mar rí, ach fanann sé san alltar le deich mbliana eile. Filleann sé fiú ghuais agus é sé bliana déag d'aois. Déantar conradh go roinnfear Ulaid idir Fiachna agus Mongán, agus go bpósfaidh that Mongán iníon Fhiachna Dubh Lacha iníon Fhiachna. In ann trátha, maraon Mongán a athair chéile mar dhíoltas as dúnmharú a athar. ===Croineolaíocht=== Ní ionann croineolaíocht an scéil seo agus taifid [[annála Éireann|na n-annál]] (m.s. [[Annála Uladh]] agus [[Annála Tiarnaigh]]): * Maraíodh Fiachna mac Baotáin i mbun catha in éadan Fhiachna mhic Dheamáin bliain tar éis bhás Mhongáin<ref>Féach ''Compert Mongáin ocus Serc Duibe Lacha do Mongán'' (thíos; Meyer, Aguisín V), ina bhfuair Fiachna bás agus Mongán sé bliana d'aois.</ref> * Maraíodh Fiachnae mac Demmáin dhá bhliain tar éis bás Mhongáin, i mbun catha in éadan [[Connad Cerr|Chonnadha Chearr]].<ref>MacKillop, ll. 333–334, "Mongán"; Meyer, Aguisín V.</ref> ==Fionn athshaolaithe== Tá scéal amháin ann a insíonn achrann idir Mongán agus an file, ''Forgoll'', bunaithe b'fhéidir ar an bhfile agus naomh stairiúil, [[Dallan Forgaill]]. Maíonn ''Forgoll'' go bhfuil a fhios aige conas a fuair an tArd-Rí seanscéalach ''[[Fothad Airgthech]]'' bás, ach séanann Mongán nach raibh an ceart aige. Déanann Forgoll bagairt air go gcuirfidh sé mallacht air agus go ndéanfaidh sé aoradh air as ucht an mhasla seo, agus nach nglacfaidh sé ach le bean chéile Mongáin, ''Breothigernd'', mar chúiteamh. Tagann eachtrannach saoithiúil ar an bhfód a mhaíonn go raibh Mongán i dteannta leis nuair a mhaireadh sé ''Fothad'', agus dá bharr, déanann sé bréag le Forgall. Ag deireadh an scéil, nochtar é gur laoch seanscéalach na [[fianna|bhFiann]], [[Caílte mac Rónáin]] ag ba ea an t-eachtrannach, agus gur athionchollú [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Cumhaill]] ba ea Mongán.<ref>Byrne, lch. 112</ref><ref>Meyer, Appendix II</ref><ref>Wiley, ''Scél asa mberar co mbad hé Find mac Cumaill Mongán ocus aní día fil aided Fothaid Airgdig''</ref><ref>MacKillop, ll. 333–334, "Mongán".</ref> ==Alltar== Caomhnaítear dhá scéal gearra maidir le Mongán agus an t-alltar, a théann siar go dtí deireadh na 10ú haoise ní go go luath san 11ú haois. I scéal amháin, ''Scél Mongáin'',<ref>Wiley, ''Scél Mongáin''.</ref> buaileann Mongán agus an file ''Forgoll'' le dalta bocht. Glacann Mongán trua ar an dalta agus cuireann sé go dtí an t-alltar é chun ór, airgead agus séad lómhar a thabhairt ar ais leis, agus gur féidir an dalta an t-airgead a choinneáil do féin. Tarlaíonn pas beag eile sa scéal ach chur síos ar mhórgacht an alltair.<ref>Meyer, Appendix III</ref><ref>Wiley, ''Scél Mongáin''.</ref> Deirtear go dtarlaíonn scéal eile, ''Tucait Baili Mongáin'' ("Tucaid<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/tucaid tucaid 1. Lit] cúis</ref> Buile Mhongáin"), sa bhliain 549 agus a bhfuair [[Ciarán Chluain Mhic Nóis]] bás agus a rinneadh [[Diarmaid mac Cearbhaill]] ina [[Rí na Teamhrach]] éis bhás ''[[Túathal Máelgarb|Thuathail Mhaolghairbh]]''. Iarrann ''Findtigernd'' a bhean chéile ar Mhongán an scéal faoina thuras go dtí an t-alltar a insint. Agus iad ag Cnoc [[Uisneach|Uisnigh]], tarlaíonn casairneach osnádúrtha. Agus í, tagann Mongán, a bhean, a fhile agus seachtar comrádaí ar áras le crainn thart timpeall air. Téann siad isteach agus tugann na háitritheoirí fáilte rompu. Tugtar deoch do Mhongán agus insíonn sé scéal a thurais théis sin. Cé gurb amhlaidh é nach raibh siad san áras ach le tamall gairid, nuair a imíonn siad, tá bliain caite, agus tá siad anois ag baile Mhongáin i Ráth Mór, gar do [[Latharna]], 150&nbsp;míle ar shiúl.<ref>Meyer, Aguisín IV</ref><ref>Wiley, ''Tucait Baili Mongáin''.</ref> ==Mná chéile agus clann== Sa scéal faoi ''Forgoll'' agus ''Fothad'', deirtear go bhfuil Mongán pósta le ''Breothigernd'',<ref>Meyer, Aguisín II</ref><ref>Wiley, ''Scél asa mberar co mbad hé Find mac Cumaill Mongán ocus aní día fil aided Fothaid Airgdig''.</ref> ach sa scéal ''Tucait Baili Mongáin'', ''Findtigernd'' is ainm di.<ref>MacKillop, ll. 333–334, "Mongán".</ref> Sa ''[[Banseanchas|Bhanseanchas]]'' fáil sa ''[[Leabhar Laighneach]]'' leat file na Laigean [[Gilla Mo-Dutu]] (bás 1147), Dubh Lacha is ainm di.<ref>Meyer, Aguisín IX.</ref> I leagan eile de ''Compert Mongáin'', darb ainm ''Compert Mongáin ocus Serc Duibe Lacha do Mongán''<ref>[https://codecs.vanhamel.nl/index.php?title=Show:ID&id=195 Compert Mongáin ocus Serc Duibe Lacha do Mongán] ar CODECS</ref> (Coimpeart Mhongáin agus Searc Dhuibhe Lacha do Mhongán), faightear tochmharc fada idir Mongán agus Dubh Lacha iníon Fhiachna mac Deamáin, ina bhfeictear ''[[Brandub mac Echach]]'' mar mhórphearsa. Sa scéal seo, baineann Mongán go minic usual as a chuid cumhachtaí athrú riochta agus draíochta Mhongáin.<ref>MacKillop, lch. 52, "Brandub", ll. 154–155, "Dub Lacha", & ll. 333–334, "Mongán"</ref><ref>Meyer, Aguisín V.</ref> Tá tríú scéal ann a insíonn mar dhea an fáth a raibh Mongán gan clanna. Agus Mongán agus file leis, ''Eochaid Rígéiges'' (bunaithe arís b'fhéidir ar Dhallán Forgaill) ar turas, fiafraítear díobh [[dinnseanchas|cialla logainmneacha]] a mhíniú, agus i ngach cás, cuireann Mongán náire ar Eochaidh, agus cuireann Eochaidh dá bharr mallacht air nára raibh clann uaisle aige agus gura tuathánaigh a shleachta.<ref>Wiley, ''Cid dia tall Eochaid Rígéiges degiartaige ó Mongán?''</ref><ref>MacKillop, lch. 185, "Eochaid Éigeas".</ref> ==Yeats agus Clarke== Thóg [[William Butler Yeats|Yeats]] Mongán mar phearsa ina cuid scríbhneoireachta, na dánta "Mongan laments the Change that has come upon him and his Beloved" agus "Mongan thinks of his past Greatness" (''The Wind Among the Reeds'', 1899) san áireamh. Is dráma grinn é ''The Plot Succeeds; a Poetic Pantomime'' (1950) le ''[[Austin Clarke (poet)|hAustin Clarke]], bunaithe ar scéal Mhongáin agus Dhuibhe Lacha. ==Bás== De réir thaifead a bháis i n[[Annála Tiarnaigh]]<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 626.6. Another different verse is included in the notice of Mongán's death in the [[Annála Uladh]], AU 625.2.</ref> mharaigh Mongán de chloch caite ag Artúr mac Bicior, [[na Briotanaigh|Briotanach]] a deirtear, nó [[Na Cruithnigh|Cruithneach]] de réir [[Kuno Meyer]]. Tá dán i dteannta leis, luaite le ''[[Bécc Bairrche mac Blathmaic]]'', rí Ulad: :''Is uar in gáeth dar Ile,<br />do fuil oca i Cínd Tire,<br />do-genat gnim amnus<ref>[http://dil.ie/3185 amnas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720215735/http://dil.ie/3185 |date=2020-07-20 }}, amhnas, dian, géar, ar eDIL</ref> de,<br />mairbfit Mongan mac Fiachnae. :Is fuar an ghaoth thar [[Ìle]]<br />''Fuil'' aice i g[[Cinn Tíre]]<br />déanfar gníomh amhnas de,<br />marófar Mongán mac Fiachna.<ref>Anderson, ll. 147–148</ref> Féach freisin Mionannála as [[Egerton 1782]]: 615–643<ref>[http://www.ucc.ie/celt/published/G100027/text002.html Suibne Menn, Fíachna mac Báetáin, Mongán] ar CELT</ref> ==Foinsí== * {{ cite book | url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=Annals of Ulster AD 431–1201|accessdate=23 Márta 2008 |date=2003 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} * {{ cite book | url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html |title=Annals of Tigernach |accessdate=23 Márta 2008 |date=1996 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} * {{ cite book | last=Anderson |first=Alan Orr |authorlink=Alan Orr Anderson |title=Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 |volume=I |date=1922 |edition=1990 revised & corrected |publisher=Paul Watkins |location=Stamford|isbn=1-871615-03-8 }} * {{ cite book | last=Byrne |first=Francis John |authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Batsford |location=Londain |date=1973 |isbn=0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last=Carney |first=James |contribution=Language and literature to 1169 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Daibhí |title=Prehistoric and early Ireland |series=A New History of Ireland |volume=I |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=2005 |isbn=978-0-19-922665-8 |pages=451–510 }} * {{ cite book | last=Charles-Edwards |first=T. M. |title=Early Christian Ireland |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-36395-0}} *{{ cite book | last=Kinsella |first=Thomas |title=The Tain. Translated from the Irish epic Táin Bó Cuailnge |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1970 |isbn=0-19-281090-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/tainfromirishepi00loui }} * {{ cite book | last=Mac Cana |first=Proinsias |contribution=Ireland and Wales in the Middle Ages: an overview |editor-last=Jankulak |editor-first=Karen |editor2-last=Wooding |editor2-first=Jonathan M. |title=Ireland and Wales in the Middle Ages |location=Dublin |publisher=Four Courts Press |date=2007 |isbn=978-1-85182-748-0 |pages=17–45 }} * {{ cite book | last=MacKillop |first=James |title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology | url=https://archive.org/details/dictionaryofcelt0000mack |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |date=1998 |isbn=0-19-860967-1 }} * {{ cite book | url=http://www.sacred-texts.com/neu/celt/vob/index.htm |title=The Voyage of Bran son of Febal to the Land of the Living|last=Meyer |first=Kuno |authorlink=Kuno Meyer |location=Londain |publisher=D. Nutt |date=1895 }} * {{ cite book | last=White |first=Nora |title=Compert Mongáin and three other early Mongán tales |date=2006 |location=Maynooth |series=Maynooth Medieval Irish Texts |volume=5 |publisher=Department of Old and Middle Irish, National University of Ireland |issn=1393-970X }} * {{cite book |last=Wiley |first=Dan |url=http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html |title=The Cycles of the Kings |date=2004 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081227214217/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html |archivedate=27 December 2008 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227214217/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html |date=27 Nollaig 2008 }} ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mongan mac Fíachnai}} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] suhlnn7h7ujuzslcs1jtbudvvgeuqk2 Lá Lúnasa 0 94216 1331578 1322424 2026-11-03T02:29:13Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331578 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Lammas Altar New Orleans 2019.jpg|mion|clé|Buíochas a gabháil, altóir i [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]] [[An Lúnasa|Lúnasa]] 2019|220x220px]] [[Íomhá:Toamnadeaur.jpg|clé|mion|Toamnadeaur (féile an fhómhair) i Chisinau sa [[An Mholdóiv|Mholdóiv]]|220x220px]]Is é an [[1 Lúnasa]] '''Lá Lúnasa''' (nó Lughnasa) agus an chead lá den fhómhar,<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/focla.htm|teideal=Focla agus Cainnteanna Gaedhilge|údar=An tÚltach|dáta=1940|work=www.smo.uhi.ac.uk|dátarochtana=2020-08-02}}</ref> de réir [[Fhéilire na nGael]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://ramhaille.blogspot.com/2012/08/focail-feilire.html|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Focail Féilire|údar=Mise Áine|dáta=2012-08-01|work=Mise Áine ag Rámhaille|dátarochtana=2020-08-02}}</ref> Tosaíonn féile an [[Fómhar|fhómhair]] in [[Éire|Éirinn]] ar an lá seo agus maireann an ceiliúradh cúpla lá nó cúpla seachtain b'fhéidir.<ref>{{Lua idirlín|url=http://journals.openedition.org/etudesirlandaises/pdf/4780|teideal=From Yeats to Friel: Irish Mythology through Arts and Science in the 20th century|údar=Frédéric Armao|dáta=Étudesi rlandaises 41-1 (477-485. 73)|dátarochtana=2020}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/the-irish-word-for-october-and-other-words-related-to-fomhar-and-fomhair/|teideal=The Irish word for ‘October’ and other words related to ‘fómhar’ and ‘fómhair’|údar=róislín|dáta=2014-10-06|language=en|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2026-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260801103614/https://blogs.transparent.com/irish/the-irish-word-for-october-and-other-words-related-to-fomhar-and-fomhair/|archivedate=2026-08-01}}</ref> Ainmníodh Lúnasa as [[Lugh]] (nó Lú sa nualitriú), duine de na [[Dia|déithe]] ba thábhachtaí a bhí ag na sean-Cheiltigh, ní amháin in Éirinn ach ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]]. Mar shampla i [[Sasana]] agus tíortha eile, ceiliúrtar ''Lammas Day,'' ''Lammastide'' nó ''Loaf Mass Day'' i [[An Béarla|mBéarla]] ag an am céanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bitesize.irish/blog/lunasa-lore/|teideal=The Lore of Lúnasa, with Conchúr Mag Eacháin {{!}} Bitesize Irish|údar=Niall at Bitesize|dáta=2024-07-26|language=en-GB|dátarochtana=2026-08-01}}</ref> == Béaloideas == Dúchás.ie: {{Blockquote|Ar an la seo baintí na preataí malla. Baintí fosda glasraí, cáil, meacán, turnaipí agus glasraí mar sin, agus deantaoi úsáid daobhtha. Baintí rud beag coirce, seaghal agus féar fosta fá choinne an eallaigh. Cuirtí suim mór i dtóraibh na talman.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4428184/4384635/4435607|teideal=Naul {{!}} The Schools’ Collection|údar=Neans Ní Chealachain|dáta=|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2020-08-02}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4428326/4395352/4499878|teideal=An Chéad Lá den Fhómhar|údar=|dáta=|language=ga|work=dúchas.ie|dátarochtana=2020-08-02}}</ref>}} == Féach freisin == * [[An Lúnasa|Lúnasa]] * [[Lugh]] * ''Feile na Laoch,'' Iontaoibheas Fodhla<ref>{{Lua idirlín|url=http://iontaoibheasfodhla.ie/?page_id=16|teideal=Féile na Laoch 2011|údar=Iontaoibheas Fódhla|dáta=|language=ga|dátarochtana=2020-08-02}}</ref> agus físeán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=9-TEWpeFZl0&feature=emb_logo|teideal=Iontaoibheas Fodhla / Lá lúnasa|údar=Youtube|dáta=2011|dátarochtana=2020}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Lúnasa]] g2eq30xlbso9bj604nqbkglhfoe100o Donnchad Midi 0 94744 1331356 1321132 2026-11-02T14:24:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331356 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Rí na Mí]] agus [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Donnchadh mac Domhnaill''' ({{lang-sga|'Donnchad mac Domnaill'}}) (733 – 6ú Feabhra 797), ar a glaodh Donnchadh na Mí (''Donnchad Midi'') air. An chéad Ard-Rí de [[Clann Cholmáin]] [[Uí Néill an Deiscirt]], lonnaithe i h[[Contae na hIarmhí]] agus iarthar [[Contae na Mí|Chontae na Mí]] ba ea a athair, [[Domnall Midi|Domhnall na Mí]]. Sách síochánach a bhí réimis Domhnaill agus a chomharba, [[Niall Frossach|Niall Frasach]] de [[Cenél nEógain]], ach chuir Donnchad beartas leathnaitheach i bhfeidhm, dírithe in éadan na [[Laigin|Laighean]], céilí comhraic traidisiúnta Uí Néill, agus freisin, don chéad uair, ríocht na [[Mumhain|Mumhan]]. [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|Éire san 8ú haois. Bhí ríochtaí Uisnigh agus na Mí faoi bhun na bhfocal "Southern Uí Néill".]] Lean Donnchadh air leis an tacaíocht a thugadh a athair do mhainistreacha [[Colm Cille|Cholm Cille]], [[Í Cholm Cille|Oileán Í]] i gceannas. D'iarr sé ar thacaíocht na n-eaglaisí wars, go háirithe mainistir Cholm Cille ag [[Mainistir Darú|Darú]], agus é i mbun a chogaí. Rinne sé ionsaithe agus creacha gan trócaire ar eaglaisí a thug tacaíocht dá chéile comhraic i measc Uí Néill féin, agus na Laighean agus na Mumhan araon. Cuimhnítear ar Dhonnchadh is remembered, agus ní i gcónaí go breá, mar rí gaiscígh. Bhunaigh sé go bbb céad Uí Cholmáin i measc Uí Néill an Deiscirt. Rinneadh Ard-Ríthe dá mhuintir go dtí teacht chun cinn [[Brian Bóramha|Bhriain Bhóramha]] ag deireadh na 10ú haoise. ==Bunúis agus tosca== [[Domnall Midi|Domhnall Mí]] (bás 763) ba ea athair Donnchadh, agus a mháthair ''Ailbíne ingen Ailello'' [[Ciannachta|d'Ard Ciannacht]], mionríocht ar an bhfarraige raibh i thuaidh den [[an Bhóinn|Bhóinn]]. Glacadh le Domhnall mar Ard-Rí ón mbliain 743, nuair a chloígh agus mharaigh sé [[Aodh Allán]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], go dtí a bhás ar an 20ú Samhain 763. Tháinig deartháir Aodha Alláin, [[Niall Frasach]], i gcomharbacht ar Dhomhnall.<!--, who was apparently without rivals-->. Mar a tuairiscíodh é sna h[[annála Éireann]], níor chomh síochánach é comharbas ar mhuintir Dhonnchadha, [[Clann Cholmáin]].<ref>Charles-Edwards, "Domnall"</ref><ref> Doherty, "Donnchad".</ref> Maraíodh deartháir óg Dhonnchadha, Diarmaid Dubh sa bhliain 764, agus é i gceannas ar [[Mainistir Darú|mhainistir Dharú]] i mbun catha in éadan [[Cluain Mhic Nóis|Chluain Mhic Nóis]] faoi cheannas Bhreasail mhic Mhurchadha, is dócha a nia. Maraíodh Breasal níos deireanaí sa bhliain. Chloígh Donnchadh ansin ''[[Fir Tulach Midi|Fir Thulach Mí]]'', miondream lonnaithe in aice le [[Loch Ainninn]]. An bhliain dár gcionn, 765, le tacaíocht óna ghaol i bhfad amach, ''[[Fallomon mac Con Congalt|Fallaman mac Con Congalt]]'' de [[Clann Cholmáin Bhig|Chlann Cholmáin Bhig]], chloígh agus mharaigh sé a dheartháir Murchadh ag ''Carn Fiachach'', gar do [[Ráth Conarta]], [[Contae na hIarmhí]] an lae inniu. Maraíodh Fallaman, is amhlaidh [[rí na Mí]], sa bhliain 766. Níorbh fhéidir é ach gur [[Ríthe Uisnigh|rí Uisnigh]], taoiseach Chlann Cholmáin, é Donnchadh ar a mhéad, ag am bhás a athar (763).<ref>[[Annála Uladh]], AU 766.2</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 476–481.</ref> I ndiaidh bhás Fhallamain, rinneadh rí na Mí de Dhonnchadh.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 764.6, 764.12, 765.5 & 766.2</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 594.</ref><ref>Caidreamh le Breasal, féach Kehler, ''Clonmacnois'', lch. 56, nóta 113.</ref> ==Rí na Mí== Sa bhliain 769, chuir Donnchadh [[Coirpre mac Fogartaig|Cairbre mac Fógartaigh]], rí [[Loch Gabhair]], ar deoraíocht. Bhí Cairbre, mac an iarArd-Rí, [[Fógartach mac Néill]], ina rí ar [[ríthe Bhreá|Bhreá]] Theas, agus b'fhéidir ina phríomhionadaí [[Síol Aodha Sláine|Shíol Aodha Sláine]] Uí Néill an Deiscirt, céilí comhraic cé go raibh easaontaithe.<ref>AU 769.5.</ref> An bhliain dár gcionn, to a background of internal conflict in [[Laigin]], chuaigh Donnchadh i gceannas arm i gcúige Laighean isteach agus achrann intíre ar siúl ann. Dhiúltaigh [[ríthe na Laighean|rí na Laigean]], [[Cellach mac Dúnchada|Ceallach mac Dúnchadha]], dul chun troda, agus d'fhan Donnchadh ag [[Dún Ailinne]] le feadh seachtaine agus a arm ag creachadh an chúige.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 770.4, 770.7 & 770.8</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 157.</ref> <!--cuir le Niall Frasach: Maíonn foinsí níos deireanaí gur tháinig na hArd-Ríthe i gcomharbacht ar a gcéile gan bhearna, ach ní chreidtear anois gur cheart an smaoineamh seo. Mar shampla, some years may have elapsed idir bás Domhnaill Mhí agus insealbhú Néill. -->De réir [[Annála na gCeithre Máistrí]], d'éirigh [[Niall Frasach|Néill Frasaigh]] as a choróin sa bhliain chéanna is a bhí Donnchadh ar feachtas in Laigin (rud a tharla sa bhliain 770 de réir [[Annála Uladh]]), agus tús réimeas Dhonnchadha sa bhliain 771.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], AFM 765.17 & 766.1</ref><ref>Irwin, "Niall".</ref> Feictear cúis nó comhartha titim Néill sna blianta 771 agus 772, nuair a bhí Donnchadh ar feachtas sa Tuaisceart.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 771.10 & 772.3</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 157</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 574.</ref> Sa bhliain 775, ghlac Donnchadh faoina cheannas mainistir [[Cluain Ioraird|Chluain Ioraird]] ar dhúiche theorann na Laigean. Rinne sé furasta feachtas in aghaidh na [[Mumhain|Mumhan]]. Insítear i nAnnála Uladh: :''fecit Donnchad uastationem magnam in finibus Muminensium & ceciderunt multi di Muimnechaibh.<ref>AU 775.5.</ref> Rinne sé arís amhlaidh sa bhliain repeated 776 le cuidiú chomhluadar Darú.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 776.11</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 157</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 594–596.</ref> Insítear gur chuir Donnchadh isteach ar Aonach [[Tailte|Thailtean]], an chéad uair sa bhliain 774, inste gan mhíniú, agus arís sa bhliain 777, agus na Ciannachta á n-ionsú, a deirtear,<ref>AU 774.7 & 777.6</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 558.</ref> mar thoradh an achrainn idir Donnchadh agus [[Congalach mac Conaing]], [[Ríthe Chnóbha|rí Chobha]], a thosaigh níos luaite sa bhliain.<ref>AU 777.3.</ref> Tharla cath riartha áit éigin in mBreá sa bhliain 778 inár maraíodh Congalach agus go leor dá chomhghuaillithe.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 778.1</ref> ==Ard-Rí na hÉireann== Tá fianaise ann gurbh fhéidir é go raibh Donnchadh ina Ard-Rí roimh bhás Néill Frasaigh, agus ná sa bhliain 778 nuair a scaip seisean, i dteannta le [[Bressal of Iona|Breasal]], abb [[Í Cholm Cille|Oileán Í]], "Cáin [[Colm Cille|Cholm Cille]]".<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 563</ref><ref>AU 778.4.</ref> Fuair Niall bás níos deireanaí sa bhliain ar Oileán Í.<ref>AU 778.7.</ref> Sa bhliain 779, rinne Donnchadh feachtas arís in éadan Uí Néill an Tuaiscirt, agus ghéill "rí an Tuaiscirt", [[Domnall mac Áeda Muindeirg|Domhnall]] mac [[Áed Muinderg|Aodha Mhuindeirg]], dó.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 779.10.</ref> {{Quote box|quote= ''Ossi brigh<br/> ''in dal occ Innsi na Righ.<br/> ''Donnchadh ni dichet<ref>[http://dil.ie/16102 dichet] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ar eDIL</ref> for muir.<br/> ''Fiachna ni tuidhecht h-i tir.<!--And this is the outcome<br/>of the meeting at ''Inis na Ríg'':<br/>Fiachnae cannot come to land,<br/>Donnchad will not go to sea.-->|source=Annála Uladh, AU 784.8}} Ruaigeadh ionsaí ar chríocha Dhonnchadha ag fir na Laigean sa bhliain 780.<ref>AU 780.7</ref> Níos deireanaí sa bhliain, eagraíodh cruinniú idir Uí Néill agus na Laigean, agus creidtear gur shocraigh [[rí na Teamhrach]] an t-aighneas.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 278 & 471</ref><ref>AU 780.</ref> Sa bhliain 784, socraíodh cruinniú mar a chéile idir Donnchadh agus [[Fiachnae mac Áedo Róin|Fiachna mac Aodha Róin]], [[rí na nUladh]], ag Inis na Rí (in aice leis [[Na Sceirí]]). Theo ar an tionól ámh. Dhiúltaigh Donnchadh dul ar bord long Fhiachna, ar eagla go mbeadh cuma íseal air, agus dhiúltaigh Fiachna teacht i dtír ar an gcúis chéanna. Comóradh an eachtra seo i ndán ar imeall Annála Uladh.<ref>AU 784.8</ref><ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 124.</ref> Sa bhliain 786, tuairiscítear sna hannála gur maraíodh ''Febordaith'', uachtarán mhainistir [[Tuiléan|Thuiléin]]. Deir gluais níos deireanaí gur baineadh díoltas ar a bhás. Is amhlaidh go bhfuil baint leis seo agus an chéad iontráil eile i nAnnála Uladh, a deir gur chloígh Donnchadh Síol Aodha Sláine ag ''Lia Fionn'', gar don [[An Obair|Obair]] an lae inniu, agus mharaigh sé Fógartach mac Cumascaigh, [ rí [[Loch Gabhair]].<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 786.5, 786.6.</ref> Sa bhliain 791, deirtear gur 'sháraigh Donnchadh bachall Íosa agus mionn Phádraig le linn aonaigh', is dócha Aonach Thailtean.<ref>AU 789.18</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 563.</ref> Níos deireanaí sa bhliain, rinne Donnchadh ionsaí ar [[Áed Oirdnide|Aodh Oirdní]], chuir sé an ruaig air as Tailte agus as gleann [[an Bhóinn|na Bóinne]]. Maraíodh Cathal mac Echdach, rí Uí Chriomhthainn, agus uaisle eile sa treascairt.<ref>AU 791.5</ref> Faightear an iontráil deireanach maidir le Donnchad i mbun chogaidh don bhliain 794, nuair a chuidigh sé leis na Laigin in aghaidh na Mumhan.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 794.6</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 158.</ref> Fuair Donnchadh bás go luath sa bhliain 797, 64 bliain d'aois.<ref>AU 797.1</ref><ref>Doherty, "Donnchad".</ref> Tháinig was succeeded as High King by Aodh Oirdní mac Néill Chaille i gcomharbacht ar mar Ard-Rí, agus a mhac Domhnall mar thaoiseach of Chlann Cholmáin agus rí na Mí. Tá cáil idir mhaith agus olc ag Donnchadha. Sa saothar ''[[Félire Óengusso|Féilire Aonghasa]]'', scríofa ag [[Tamhlacht]] sa Laigin, is amhlaidh go meastar é mar rí tíoránta, taoiseach cogaidh "''dric<ref>[http://dil.ie/18699 dric] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar eDIL</ref> rúad rogdae''" (feargach rua roghnaithe).<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 469–470.</ref> Cé go raibh Donnchadh cairdiúil le comhluadair Cholm Cille, rinne sé dochar ar chomhluadair eile, agus iad siúd ar teorannacha na Mumhan ach go háirithe. Cé go measann luathstartha gurbh iad na [[Lochlannaigh]] (fianaithe don chéad uair in Éirinn go gairid roimh bhás Dhonnchadha) an chéad dream a dhírigh ar eaglaisí, dhéanadh Donnchadh agus a chomhaoisigh slad go minic orthu.<ref>Tá cáil ar leith ag [[rí na Mumhan]], [[Feidlimid mac Crimthainn|Feilimí mac Criomhthainn]] mar chreachadóir eaglaisí, féach Byrne, ''Irish kings'', ll. 211–212</ref><ref>Ó Cróinín, ''Early Medieval Ireland'', ll. 260–262</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 570–571</ref><ref>Charles-Edwards, "Irish warfare", ll. 38–39.</ref> ==Teaghlach== Bhí Donnchadh pósta is cinnte le [[Bé Fáil ingen Cathail|Bé Fáil]] ní [[Cathal mac Muiredaig|Chathail mhic Muireadaigh]], sinsear [[Leath Cathail|Leath Chathail]] san [[Ulaid]]. Tuairiscítear a bás i nAnnála Uladh don bhliain 801<ref>AU 801.6</ref> I measc a pháistí bhí beirt mhac, Aonghas agus Maol Ruanaí. Creidtear go raibh Donnchadh pósta le Fuirseach, iníon rí [[Dál nAraidi|Dhál Araí]] darbh ainm Congal. Thug sí mac, Conchúr, ar an saol leis. Ní fios cérbh í máthair a mhac Ailill, Conn, Domhnall agus Fallaman agus a iníonacha Gormlaith agus ''Euginis''. Deirtear scaití gur iníon Donnchadha í Eithne, a bhí pósta [[Bran Ardchenn|Bran Ardcheann]], [[ríthe na Laighean|rí na Laighean Leinster]], ach níos dóichí a dheirfiúr.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', lch. 158</ref><ref>Charles-Edwards, "Domnall"</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 578 & 604.</ref> Fuair Conn bás roimh a athair, maraithe sa bhliain 795. Tháinig [[Domnall mac Donnchada Midi|Domhnall]] i gcomharbacht ar a athair mar Rí na Mí, ach ní raibh sé i gcoróin ach le tréimhse ghearr. Tuairiscítear i nAnnála Uladh gur maraíodh go fealltach é ag a ghaol féin sa bhliain 799.<ref>AU 795.2 & AU 799.5</ref><ref>Doherty, "Donnchad".</ref> Rinneadh níos deireanaí rí na Mí agus Ard-Rí dá mhac, [[Conchobar mac Donnchada|Conchúr]]. Rinneadh rí na Mí de [[Máel Ruanaid mac Donnchada Midi|Mhaol Ruanaí]] agus Ard-Rí dá mhac-sa [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid|Maol Seachnaill]]. Maraíodh Ailill sa bhliain 803 ag troid in aghaidh a dhearthár, Conchúr, ag ''Ruba Chonaill''. Fuair Aonghas bás sa bhliain 830, glaoitear "rí Tealach Mí" air. Fuair Fallaman bás sa bhliain úd chomh maith, maraithe ag troid in éadan fir na Mumhan.<ref>Doherty, "Donnchad"</ref><ref>AU 803.5, 830.1 & 830.5.</ref> D'fhéadfadh é gur mhac Dhonnchadha é Ruairí mac Donnchadha, ''secundas abbas'' mhainistir [[Cluain Ioraird]] agus tánaiste [[Cluain Mhic Nóis|Chluain Mhic Nóis]]. Faightear a thásc sa bhliain 838 in ''[[Chronicon Scotorum]]''.<ref>Kehnel, ''Clonmacnois'', ll. 36–37 & 48</ref><ref>''Chronicon Scotorum'', CS 838.</ref> Bhí [[Gormflaith ingen Donnchada|Gormlaith ní Dhonnchadha]], a fuair bás sa bhliain 861, pósta le [[Niall Caille]], agus [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]] a mac le chéile. I nAnnála Uladh, glaoitear "regina regis Temorie" (banríon rí na Teamhrach) ar Euginis, a fuair bás sa bhliain 802.<ref>AU 802.7 & 861.2</ref><ref>Doherty, "Donnchad". Deirtear sa bhreis i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 797.11, gur bhean chéile [[ríthe Bhreá|rí Bhreá]] ba ea Euginis.</ref> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ | teideal = Annála Uladh, ''Part 1'' | bliain = 2003 | foilsitheoir = CELT | dátarochtana = 3ú Aibreán 2008 }} ** {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/ | teideal = Annála na gCeithre Máistrí | bliain = 2003 | foilsitheoir = CELT | }} ** {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ | teideal = Chronicon Scotorum| bliain = 2003 | foilsitheoir = CELT | }} * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = London | year = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | authorlink = T. M. Charles-Edwards | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 | year = 2000 }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = A Military History of Ireland | url = https://archive.org/details/militaryhistoryo0000unse_p0h9 | contribution = Irish warfare before 1100 | pages = [https://archive.org/details/militaryhistoryo0000unse_p0h9/page/26 26]–51 | editor-last = Bartlett | editor-first = Thomas | editor2-last = Jeffery | editor2-first = Keith | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-62989-6 | year = 1996 }} * [[Oxford Dictionary of National Biography]] ** {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50105 | contribution = Domnall mac Murchada (''d''. 763) | sloinne = Charles-Edwards | ainm = T. M. | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | foilsitheoir = Oxford University Press | work = Oxford | bliain = 2004 | dátarochtana = 25 Deireadh Fómhair 2007 }} ** {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50105 | contribution = Donnchad mac Domnaill (733–797) | sloinne = Doherty | ainm = Charles | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | foilsitheoir = Oxford University Press | work = Oxford | bliain = 2004 | }} ** {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/20075 | contribution = Niall Frossach mac Fergaile (718–778) | sloinne = Irwin | ainm = Philip | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | foilsitheoir = Oxford University Press | work = Oxford | bliain = 2004 | }} * {{ cite book | last = Kehler | first = Annette | title = Clonmacnois — the church and lands of St. Ciarán | location = Berlin | year = 1998 | publisher = LTV Verlag | isbn = 3-8258-3442-5 }} * {{ cite book | last = Ó Cróinín | first = Dáibhí | authorlink = Dáibhí Ó Cróinín | title = Early Medieval Ireland: 400–1200 | series = The Longman History of Ireland | publisher = Longman | location = Londain | year = 1995 | isbn = 0-582-01565-0 }} ==Tagairtí== {{reflist|2}} {{s-start}} {{succession box | teach = [[Clann Cholmáin]] | roimh = [[Fallomon mac Con Congalt]] | teideal = [[Ríthe na Mí|Rí na Mí]] | bliain = 766–797 | tar éis = [[Domnall mac Donnchada Midi]] }} {{s-end}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois]] [[Catagóir:8ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Mí]] [[Catagóir:Uí Néill]] 4tqainh8mxy9z3om6qg7r6gj01ifbdm Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha 0 94749 1331552 1305743 2026-11-02T23:47:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331552 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Duine]] de mhór[[Sean-nós (amhránaíocht)|amhránaithe sean-nóis]] na h[[Éire|Éireann]] ab ea '''Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha,''' a rugadh '''Seosamh Mac Donncha''' (mí Lúnasa 1943 - [[9 Meán Fómhair]] [[2017]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.musicjinni.net/OjE7slFi6Hb/T%C3%A1-an-t-amhr%C3%A1na%C3%AD-cl%C3%BAiteach-sean-n%C3%B3is-%C3%B3-Charna,-Josie-She%C3%A1in-Jeaic-Mac-Donnacha-tar-%C3%A9is-bh%C3%A1is.html|teideal=Tá an t-amhránaí clúiteach sean-nóis ó Charna, Josie Sheáin Jeaic Mac Donnacha tar éis bháis. {{!}} Music Jinni|údar=musicjinni|language=us|work=musicjinni|dátarochtana=2020-09-09}}{{Dead link|date=Nollaig 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Saineolaí, ní hamháin ar an traidisiúin amhránaíochta ach ar gach gné d’oidhreacht, de [[Béaloideas|sheanchas]] agus de [[stair]] a cheantair dhúchais [[An Ghaeltacht|Ghaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/duine-de-mhaistri-an-tsean-nois-ar-shli-na-firinne-agus-josie-sheain-jeaic-mac-donncha-tar-eis-bhais/|teideal=Duine de mháistrí an tsean-nóis ar shlí na fírinne agus Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha tar éis bháis|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-09-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://journalofmusic.com/radar/josie-sheain-jeaic-mac-donncha-and-danny-omahony-carna|teideal=Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha and Danny O’Mahony in Carna|language=en|work=The Journal of Music|dátarochtana=2020-09-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://mudcat.org/thread.cfm?threadid=162776|teideal=2017 Obit: Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha|údar=Max Spiegel|work=mudcat.org|dátarochtana=2020-09-09}}{{Dead link|date=Nollaig 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Saol == [[Íomhá:2016-08-09-Carna-6849.jpg|mion|Carna]] Ba as [[an Aird Thiar]], cúpla míle siar ó [[Sráidbhaile|shráidbhaile]] [[Carna|Charna]] féin, do Josie Sheáin Jeaic.<ref name='Conamara'>{{Cite book-en|last=Mac Con Iomaire|first=Liam|author-link=Liam Mac Con Iomaire|title=Conamara: An Tír Aineoil|publisher=[[Cló Iar-Chonnacht]]|language=ga|year=1997|location=[[Indreabhán]]|isbn=1-900693-39-9|page=26}}</ref> Duine de cheathrar mac a bhí ag Máire Chathail (Ní Uaithnín) (1908–1985), a mháthair, agus Seán Jeaic Mac Donncha (1904–1986), a athair. Is óna athair Seán Jeaic a fuair sé a chuid amhrán i dtosach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.seannos.ie/gradam2017.php|teideal=Sean-Nós Cois Life. Gradam Shean-Nós Cois Life 2012|work=www.seannos.ie|dátarochtana=2020-09-09|archivedate=2021-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506061735/http://www.seannos.ie/gradam2017.php}}</ref> Tháinig Alan Lomax chuige in 1951 le hamhráin a fháil uaidh agus is léir gur thuig sé go raibh cáilíocht speisialta ag baint le léiriú an dúchais san áit de bharr na teagmhála sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5035|teideal=MAC DONNCHA, Josie Sheáin Jeaic (1943–2017)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-09-09}}</ref> [[Iascaireacht|Iascaire]] ab ea Josie. Bádh a dheartháir, Johnny Sheáin Jeaic, ar [[Cuan na Gaillimhe|Chuan na Gaillimhe]] sa bhliain 2009. Tháinig Josie slán as an tubaiste sin inar bádh a  dheartháir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-seolta-islithe-ar-chuan-na-hairde-do-josie-sheain-jeaic/|teideal=Na seolta íslithe ar chuan na hAirde do Josie Sheáin Jeaic|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-09-09}}</ref> [[Íomhá:Galway Bay from Salthill.jpg|clé|mion|[[Cuan na Gaillimhe]]]] === Amhránaíocht === Bhuaigh Josie Sheáin Jeaic [[Corn Uí Riada]], príomhghradam an tsean-nóis trí bhabhta – i 1971, 1978 agus 1982. Thug Josie turais ar [[Albain]] mar chuid de [[Cuairt na bhFilí|Chuairt na bhFilí]] agus ar Shasana le [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]]. I 1976 bhí sé ar dhuine de bhuíon [[ceoltóir]]í Éireannacha a thug turas ar an [[An Libia|Libia]]. Ceapadh ina amhránaí cónaithe é in Ionad an Léinn Éireannaigh in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]] in 2003-2004. Bhronn an Ollscoil chéanna máistreacht oinigh air sa bhliain 2012. Bronnadh Gradam Shean-Nós Cois Life ar Josie Sheáin Jeaic ag ócáid i gClub na Múinteoirí ar an 1 Aibreán. Ach bhí an tinneas a thug a bhás ag treisiú taca an ama sin.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * Josie Sheáin Jeaic - ''Ó na Sceirdí Aniar'' (Gael Linn, 1987).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.co.uk/Sceird%C3%AD-Seosamh-Donncha-Marcus-hIarn%C3%A1in/dp/B077K4M5W4|teideal=Ó Na Sceirdí Aniar by Seosamh Mac Donncha & Marcus Ó hIarnáin on Amazon Music - Amazon.co.uk|work=www.amazon.co.uk|dátarochtana=2020-09-09}}</ref> * Josie Sheáin Jeaic - ''Connemara Sean-Nós,'' (Cinq planètes, 2000) ASIN : B002Y7OWT2<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.com/Sean-N%C3%B3s-Josie-She%C3%A1in-Jeaic/dp/B002Y7OWT2|teideal=Sean-Nós|údar=Josie Sheáin Jeaic|dáta=2000|work=www.amazon.com|dátarochtana=2020-09-09}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20200919025114/http://seannos.tg4.ie/baile/amhranaithe/josie-sheain-jeaic/ TG4]<ref>{{Lua idirlín|url=http://seannos.tg4.ie/baile/amhranaithe/josie-sheain-jeaic/|teideal=TG4 Sean Nós|work=seannos.tg4.ie|dátarochtana=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919025114/http://seannos.tg4.ie/baile/amhranaithe/josie-sheain-jeaic/|archivedate=2020-09-19}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Donncha, Josie Sheain Jeaic}} [[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Básanna in 2017]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Iorras Aithneach]] lhl78vqttavi09qgfzinmwnukpoxn1p Fiachra Casán 0 94905 1331457 1216102 2026-11-02T18:11:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331457 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} [[Ard-Rí na hÉireann|Ard-Rí seanscéalach]] na hÉireann ba ea '''Fiachra Casán''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fiachrae Casán'''<ref>[http://dil.ie/8305 2 casán] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, dealg, ar eDIL</ref>). Samhlaítear é le rí a fheictear sa ríliosta [[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]], faoin ainm '''Fiechri''', faighte idir [[Cairbre Lifechair]] agus roimh [[Dáire Drechlethan|Dáire Dreachleathan]]. ==Beatha== De réir na seanghinealach, mac ''[[Colla Uais|Cholla Fochtríth]]'' ba ea Fiechri/Fiachra. Ní fheictear é sna ríliostaí na meánaoise, cé go ndeir siad gur sinsear na g[[Cruithne]] é. Sna ginealaigh úd, tugtar treoir deartháireacha dó, ''Imchad, Finnchad'' agus ''Rochaid'' agus deirtear go raibh mac aige darbh ainm ''Fedelmid''. Meastar gur sinsear iad a dheartháireacha de roinnt clann na gCruithne amhail is [[Uí Mhéith]] agus [[Uí Chriomhthainn]], sinsear féin de [[ríthe Oiriall]] a mhaígh gur de shliocht ''Rochaide'' iad trí Chairbre ''Dam Arcait''. Sinsear ba ea Fiachra féin de ríthe [[Na hOirthir|na nOirthear]]. Faoin 8ú haois, ní raibh ach mion chumhacht pholaitiúil acu. Feictear a n-ainm fós, mar sin féin, ar dhá bharúntacht i g[[Contae Ard Mhacha]], [[Na hOirthir Uachtaracha]] agus [[Na hOirthir Íochtaracha]]. D'fhéadfadh go raibh cumhacht níos mó acu le linn tréimhse níos ársa. Tuairiscítear i n[[Annála Uladh]] don bhliain [[520]], gur cloíodh agus mharaigh Ardghal mac Conaill Uí Néill ag [[Muirchertach mac Ercae|Muircheartach mac Earca]] agus a chomhghuaillí, rí na nOirthear ''Colcu Moo Cluethi'', ag ''Détna'' sa [[Brega|Bhreá]].<!-- '' dont le surnom semble l’associé avec le territoire compris au-delà de la rivière [[Clyde (Irlande)|Clyde]] (sans rapport avec le fleuve homonyme san [[Albain]])--><ref>[[Annála Uladh]], AU 520.2</ref> ==Foinsí== * Edel Bhreathnach, ''The kingship and landscape of Tara''. Editor Four Courts Press for The Discovery Programme Dublin (2005), lch. 167-168. ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] dlfoefqt3kzbs9usx9w4226p7wu80uu Scannal Spiegel 0 95076 1331368 1252764 2026-11-02T15:09:14Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg|Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg]] amach, scrios [[commons:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch]] é ón Chómhaoin mar: Copyright violation; see [[:c:Comm 1331368 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Spiegel-Affäre, Demonstration Freiburger Studenten am 16. November 1962 - Landesarchiv Baden-Wuerttemberg Staatsarchiv Freiburg W 134 Nr. 068203e Bild 1 (5-343025-1).jpg|mion|agóid i [[Freiburg]] ar [[16 Samhain]] [[1962]]]] Ar an [[10 Deireadh Fómhair]] [[1962]], d'fhoilsigh an nuachtiris Gearmánach ''[[Der Spiegel]]'' (uimhir 41/1962 ) alt darbh ainm "Bedingt abwehrbereit" ("réidh le cosaint, ach ar bhonn coinníollach"). B'in é ba chionsiocair leis an '''Scannal Spiegel, 1962''' sa [[Poblacht Chónaidhme na Gearmáine]]. Saoirse an phreasa a bhí idir chamáin. Chuir an t-alt tús le conspóid chinniúnach i bhforbairt polaitíochta Iarthar na Gearmáine. Léirigh an conspóid go raibh dearcadh an phobail i b[[Poblacht Chónaidhme na Gearmáine]] tar éis athrú an oiread sin go raibh amhras air faoi srianta a chuir an stát ar na [[Meáin chumarsáide|meáin]]. Thionscain an scannal soiléiriú ar scóip shaoirse an [[Nuachtán|phreasa]] faoin [[Grundgesetz]] (an "Dlí Bunúsach" nó [[Bunreacht]] na Gearmáine).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3723655410992089|teideal=Scannal Spiegel|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2020-10-08|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-10-08}}</ref> [[Íomhá:Der Spiegel Cover OCt 10 1962.jpeg|clé|mion|205x205px|[[10 Deireadh Fómhair]] [[1962]]]] Cor cinniúnach i bhforbairt Phoblacht Chónaidhme mar [[daonlathas|dhaonlathas]] aibí ab ea an conspóid.[[Íomhá:Verteidigungsminister Franz Josef Strauß (4909816836).jpg|clé|mion|212x212px|[[Franz Josef Strauss]] sna [[1960idí]]]] == Na himeachtaí == === 1962 === Ar [[10 Deireadh Fómhair]] [[1962]], d'fhoilsigh Der Spiegel alt faoin Bundeswehr (arm na Gearmáine). Scríobh na hiriseoirí nach raibh an t-arm réidh chun an tír a chosaint; luadh tuairisc de chuid [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh|ECAT]], tuairisc a bhí faoi rún. Chuir an t[[Aire Rialtais|Aire]] Cosanta i leith Speigel go raibh tionchar polaitiúil á imirt aici, agus níos déanaí, tréas (''Landesverrat''). Ar an [[26 Deireadh Fómhair]] [[1962]], gabhadh Rudolf Augstein, úinéir / eagarthóir príomhfheidhmeannach na hirise ''Der Spiegel'', agus beirt eagarthóirí sinsearacha eile. Rinneadh ruathair ar a cuid oifigí in [[Hamburg]] (chomh maith le tithe roinnt iriseoirí) agus urghabhadh na mílte doiciméad. Cuireadh tréas ina leith, ar an gcúis gur nocht an iris rúin mhíleata, Bhí oifigí na hirise dúnta ar feadh míonna. Tháinig sé chun solais go raibh an t-aire cosanta, [[Franz Josef Strauss]], ag cur isteach ar stiúradh an cháis. Níos measa b'fhéidir, d'inis sé bréag don [[Bundestag]] faoi. Ruaigeadh an t[[Aire Rialtais|Aire]] Cosanta as oifig i mí Nollag 1962. === 1963 === Níor scaoileadh Augstein amach ach trí mhí i ndiaidh gur gabhadh é, ar 7 Feabhra 1963. === Imeachtaí dlí === Sa bhliain 1965, dhíbh an Bundesgerichtshof (Cúirt Bhreithiúnais na Cónaidhme) an cás i gcoinne na gcosantóirí de chuid Spiegel, ag rá nár rúin stáit na nithe a nochtadh san alt. Dúirt an Chúirt go raibh Strauss tar éis gníomhú go neamhdhleathach, agus go raibh sé freagrach as [[príosún]]ú neamhdhleathach, cé go raibh sé de mheon macánta. Dhiúltaigh an [[Bundesverfassungsgericht]] (Cúirt Bhunreachtúil na Cónaidhme) an bhliain dár gcionn (de bharr comhionannas vótaí) do ghearán na hirise go raibh an ruathar a rinneadh ar a cuid áitreabh míbhunreachtúil. Ach leag sí prionsabail thábhachtacha síos faoi cad is saoirse an phreasa ann faoin [[Grundgesetz]]. === Toradh === [[Íomhá:Stopptstrauss.jpg|mion|Toghchán 1980, « Stop à Strauß ! ». Bhuaigh [[Helmut Schmidt]] an toghchán.]] B'fhéidir gur rud éigin ní ba bhunúsaí a bhí ann go raibh an pobal ar buile faoin ngníomh a rinneadh i gcoinne Der Spiegel agus a cuid iriseoirí. Mar sin íoc Strauss, an Seansailéir [[Konrad Adenauer|Adenauer]] agus a bpáirtithe (CDU/CSU), praghas polaitiúil mar thoradh air sin. == Féach freisin == * [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh|ECAT]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair na Gearmáine]] [[Catagóir:Scannail]] [[Catagóir:1962]] [[Catagóir:ECAT]] [[Catagóir:Der Spiegel]] 5l5w9j8x4ycldo2zy13csa0b5g2208y Vicipéid:Mná gan leathanach ar Vicipéid 4 95192 1331633 1330922 2026-11-03T07:45:09Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1331633 wikitext text/x-wiki Seo a leanas liosta mná Éireannacha gan leathanach ar Vicipéid: {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P27|wdt:P17|wdt:P495|wdt:P1532 wd:Q27 . FILTER NOT EXISTS { # has no en.wikipedia sitelink ?wen schema:about ?item . ?wen schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . } ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } limit 1000 |sort=P569 |columns=label:name,P18,description,P106,P569,P570,P19,P20,item:nasc wikidata,?linkcount:méid naisc |thumb=40 |autolist=fallback |links=red |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! name ! íomhá ! description ! gairm ! dáta breithe ! dáta báis ! áit bhreithe ! áit bháis ! nasc wikidata ! méid naisc |- | [[Margaret FitzGerald, Cuntaois Urumhan]] | [[Íomhá:Unknown early 15th century lady on palimpsest chest tomb of Piers Butler, 8th Earl of Ormond (1467-1539), St Canice's Cathedral, Kilkenny, supposed to represent his wife Margaret Fitzgerald.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1401–1542) ♀; child of [[Gearóid Mór Mac Gearailt]] agus Alison Eustace; spouse of Piers Butler, 8ú hIarla Urumhan | | data-sort-value="1401" | 15th century | data-sort-value="1542" | 1542-08-09 | | [[Cill Chainnigh]] | [[:d:Q208901|Q208901]] | 4 |- | [[Elizabeth Stanhope]] | [[Íomhá:Elizabeth Countess of Chesterfield.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1640–1665) ♀; child of James Butler, 1st Duke of Ormonde agus Elizabeth Butler; spouse of Philip Stanhope | | data-sort-value="1640" | 1640-06-29 | data-sort-value="1665" | 1665-07 | [[Caisleán Chill Chainnigh]] | | [[:d:Q245681|Q245681]] | 4 |- | [[Grizel Steevens]] | [[Íomhá:Grizell Steevens.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht na Breataine Móire|ríocht na breataine móire]] benefactor (1653–1746) ♀ | [[benefactor]] | data-sort-value="1653" | 1653 | data-sort-value="1746" | 1746 | [[Sasana]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1124291|Q1124291]] | 3 |- | [[Elizabeth Griffith]] | [[Íomhá:Elizabeth griffith.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Bhreatain Bheag|breatnach]] aisteoir stáitse, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], scríbhneoir aistí, drámadóir agus [[Aisteoir|aisteoir]] (1727–1793) ♀ | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir aistí]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1727" | 1727-10-11 | data-sort-value="1793" | 1793-01-05 | [[Sir Forgannwg]] | [[Cill Dara]] | [[:d:Q1331217|Q1331217]] | 8 |- | [[Nano Nagle]] | [[Íomhá:Nano Nagle.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean rialta Chríostaí, ban-ab (1728–1784) ♀ | [[bean rialta Chríostaí]] | data-sort-value="1728" | 1728 | data-sort-value="1784" | 1784-04-20 | [[Contae Chorcaí]] | [[Corcaigh]] | [[:d:Q596669|Q596669]] | 11 |- | [[Anna Maria Hall]] | [[Íomhá:Forlorn-hope-amhall.png|center|40px]] | úrscéalaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[eagarthóir]]<br/>[[daonchara]] | data-sort-value="1800" | 1800-01-06 | data-sort-value="1881" | 1881-01-30 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Molesey]] | [[:d:Q562000|Q562000]] | 16 |- | [[Joanna Hiffernan]] | [[Íomhá:Courbe Portrait de Jo.jpg|center|40px]] | mainicín Éireannach | [[mainicín ealaíne]]<br/>[[péintéir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1843" | 1843 | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1903 | [[Luimneach]] | [[Holborn]] | [[:d:Q457483|Q457483]] | 16 |- | [[Ellen (Nellie) Cashman]] | [[Íomhá:Ellen Cashman.gif|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] taiscéalaí, bialannaí agus prospector (1845–1925) ♀; Alaska Women's Hall of Fame, Arizona Women's Hall of Fame, National Cowgirl Museum and Hall of Fame agus Alaska Mining Hall of Fame | [[taiscéalaí]]<br/>[[bialannaí]]<br/>[[prospector]] | data-sort-value="1845" | 1845-08-25 | data-sort-value="1925" | 1925-01-04 | [[An Cóbh]] | [[Victoria, an Cholóim Bhriotanach|Victoria]] | [[:d:Q602294|Q602294]] | 9 |- | [[George Egerton]] | [[Íomhá:George Egerton in the 1930s.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[An Astráil|astrálach]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], drámadóir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus aistritheoir (1859–1945) ♀; child of John Joseph Dunne agus Elizabeth George; spouse of Reginald Edward Golding Bright, Henry Peter Higginson agus Egerton Clairmonte | [[scríbhneoir]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[aistritheoir]] | data-sort-value="1859" | 1859-12-14<br/>1860 | data-sort-value="1945" | 1945-08-12 | [[an Astráil]] | [[Londain]] | [[:d:Q273207|Q273207]] | 10 |- | [[May Langrishe]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1864" | 1864-12-31 | data-sort-value="1939" | 1939-01-24 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | [[Charmouth]] | [[:d:Q1727762|Q1727762]] | 4 |- | [[Louisa Martin]] | [[Íomhá:Mollie martin.jpg|center|40px]] | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1865" | 1865-09-03 | data-sort-value="1941" | 1941-10-24 | [[An Dúcharraig]] | [[Port Rois]] | [[:d:Q1395948|Q1395948]] | 13 |- | [[Lena Rice]] | [[Íomhá:Lena rice.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] imreoir leadóige (1866–1907) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1866" | 1866-06-21 | data-sort-value="1907" | 1907-06-21 | [[Loch Ceann]] | [[Loch Ceann]] | [[:d:Q267303|Q267303]] | 22 |- | [[M. Obré]] | [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1870" | 1870s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739841|Q55739841]] | 1 |- | [[Annie Moore]] | [[Íomhá:Annie Moore.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] person (1874–1924) ♀ | | data-sort-value="1874" | 1874-04-24 | data-sort-value="1924" | 1924-12-06 | [[Corcaigh]] | [[Manhattan]] | [[:d:Q529195|Q529195]] | 6 |- | [[Hilda Chater]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir fichille (1874–1968) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1874" | 1874-08-28 | data-sort-value="1968" | 1968-11-27 | | | [[:d:Q105722375|Q105722375]] | 4 |- | [[Bickford]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739807|Q55739807]] | 0 |- | [[T. D. Good-Carroll]] | [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1879" | 1879-11-01 | data-sort-value="1958" | 1958-02-21 | [[An Charraig Dhubh]] | [[Droichead na Dothra]] | [[:d:Q27044123|Q27044123]] | 3 |- | [[Sara Allgood]] | [[Íomhá:Sara Allgood 1939.JPG|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1880" | 1880-10-30<br/>1883 | data-sort-value="1950" | 1950-09-13 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Woodland Hills]] | [[:d:Q238070|Q238070]] | 30 |- | [[Irene Hamilton]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739833|Q55739833]] | 0 |- | [[Manders]] | [[Íomhá:Mrs Manders.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739843|Q55739843]] | 1 |- | [[Hazlett]] | [[Íomhá:Irish International Badminton team 1909.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1880" | 1880s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q84044654|Q84044654]] | 1 |- | [[Louisa Plews]] | [[Íomhá:Irish International Badminton team 1912.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1881" | 1881 | data-sort-value="1969" | 1969-12-10 | | [[Baile na Lobhar]] | [[:d:Q55739855|Q55739855]] | 1 |- | [[Storey]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1885" | 1885 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739860|Q55739860]] | 0 |- | [[H. Pigot]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554314|Q65554314]] | 0 |- | [[C. Johnstone]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q27574560|Q27574560]] | 0 |- | [[Nora Lambert]] | [[Íomhá:Miss Lambert.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554502|Q65554502]] | 1 |- | [[F. O. D. Trench]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1889" | 1889 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q27574551|Q27574551]] | 0 |- | [[E. F. Stewart]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1890" | 1890s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739822|Q55739822]] | 0 |- | [[Bridget Dowling]] | [[Íomhá:Bridget Dowling Hitler NYWTS.jpg|center|40px]] | céilí Alois Hitler | [[scríbhneoir]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-03 | data-sort-value="1969" | 1969-11-18 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Long Island]] | [[:d:Q454576|Q454576]] | 16 |- | [[Patricia Collinge]] | [[Íomhá:Patricia-collinge-trailer.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Meiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-20 | data-sort-value="1974" | 1974-04-10 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q177208|Q177208]] | 20 |- | [[Dorothy Colpoys]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1894" | 1894-11-26 | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Surrey]] | [[Devon]] | [[:d:Q27783241|Q27783241]] | 2 |- | [[A. M. Head]] | [[Íomhá:Mrs A.M. Head.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1895" | 1895 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q15290937|Q15290937]] | 4 |- | [[Enid Starkie]] | | léirmheastóir liteartha Éireannach | [[múinteoir ollscoile]]<br/>[[beathaisnéisí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[focleolaí]] | data-sort-value="1897" | 1897-08-18 | data-sort-value="1970" | 1970-04-21 | [[Cill Iníon Léinín]] | [[Oxford]] | [[:d:Q1343100|Q1343100]] | 3 |- | [[Ninette de Valois]] | [[Íomhá:Ninette de Valois (1974).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] damhsóir bailé, cóiréagrafaí, leabhrógaí, máistir bailé, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], múinteoir bailé, [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], ballet director agus damhsóir (1898–2001) ♀; Chevalier de la Légion d'honneur‎, Gradam Laurence Olivier, Dame Commander of the Order of the British Empire, Duais Erasmus, Companion of Honour, Ord Fiúntais, Bonn Albert, Society of London Theatre Special Award, Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts agus Queen Elizabeth II Coronation Award; member of Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá; child of Thomas Robert Alexander Stannus agus Elizabeth Graydon Smith; spouse of Arthur Blackall Connell | [[damhsóir bailé]]<br/>[[cóiréagrafaí]]<br/>[[leabhrógaí]]<br/>[[máistir bailé]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[múinteoir bailé]]<br/>[[stiúrthóir scannán]]<br/>[[ballet director]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1898" | 1898-06-06 | data-sort-value="2001" | 2001-03-08 | [[Baile Coimín]] | [[Londain]] | [[:d:Q234436|Q234436]] | 34 |- | [[Elizabeth Bowen]] | [[Íomhá:Elizabeth Bowen (cropped).png|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[gearrscéalaí]] | data-sort-value="1899" | 1899-06-07 | data-sort-value="1973" | 1973-02-22 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Londain]] | [[:d:Q235308|Q235308]] | 46 |- | [[D. Anderson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739817|Q55739817]] | 0 |- | [[D. Pilkington]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739819|Q55739819]] | 0 |- | [[Muriel Homan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1900" | 1900s | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q55739840|Q55739840]] | 0 |- | [[Iris Origo]] | [[Íomhá:Iris Origo Donata.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Briotanach | [[staraí]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[feirmeoir]]<br/>[[beathaisnéisí]]<br/>[[dialannaí]] | data-sort-value="1902" | 1902-08-15 | data-sort-value="1988" | 1988-06-28 | [[Gloucestershire]] | [[Siena]] | [[:d:Q518613|Q518613]] | 8 |- | [[Derreen Good]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1904" | 1904-08-15 | data-sort-value="2000" | 20th century | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q55739818|Q55739818]] | 1 |- | [[Norma Stoker]] | [[Íomhá:Norma Stoker.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir leadóige]]<br/>[[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-26 | data-sort-value="1962" | 1962-08-21 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[:d:Q1999289|Q1999289]] | 5 |- | [[Olive Wilson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1905" | 1905 | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Doire]] | | [[:d:Q2019968|Q2019968]] | 2 |- | [[Edel Quinn]] | [[Íomhá:Edel Quinn.png|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misinéir (1907–1944) ♀ | [[misinéir]] | data-sort-value="1907" | 1907-09-14 | data-sort-value="1944" | 1944-05-12 | [[Ceann Toirc]] | [[Nairobi]] | [[:d:Q443996|Q443996]] | 15 |- | [[G. Good]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1908" | 1908 | data-sort-value="2000" | 20th century | | | [[:d:Q65554295|Q65554295]] | 0 |- | [[Christabel Bielenberg]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[An Ghearmáin|gearmánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus trodaí frithbheartaíochta (1909–2003) ♀; Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany; child of Percy Collingwood Burton agus Christabel Rose Harmsworth; spouse of Peter Bielenberg | [[scríbhneoir]]<br/>[[trodaí frithbheartaíochta]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-18 | data-sort-value="2003" | 2003-11-02 | [[Londain]] | [[An Tulach]] | [[:d:Q97287|Q97287]] | 7 |- | [[Eileen Goulding]] | [[Íomhá:Irish Leinster Interprovincial Badminton team 1936.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1910" | 1910s | | | | [[:d:Q84044350|Q84044350]] | 1 |- | [[Billy Kelly]] | [[Íomhá:Billie Kelly.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1910" | 1910s | | | | [[:d:Q84044367|Q84044367]] | 1 |- | [[Mavis Macnaughton]] | [[Íomhá:Mavis Hamilton.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-14 | data-sort-value="1958" | 1958-11 | [[Ráth Domhnaigh]] | | [[:d:Q1647577|Q1647577]] | 5 |- | [[G. Carty]] | [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1911" | 1911 | | | | [[:d:Q65554294|Q65554294]] | 1 |- | [[Marguerite Dockrell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1912–1983) ♀; child of [[Henry Morgan Dockrell]] | [[snámhóir]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-10 | data-sort-value="1983" | 1983-09 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Northampton]] | [[:d:Q23936583|Q23936583]] | 4 |- | [[Geraldine Fitzgerald]] | [[Íomhá:Geraldine-Fitzgerald-August-1944.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[stiúrthóir drámaíochta]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1913" | 1913-11-24 | data-sort-value="2005" | 2005-07-17 | [[Na Clocha Liatha]] | [[Upper East Side]] | [[:d:Q236396|Q236396]] | 38 |- | [[Joan Frances Plews]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1913" | 1913-11-11 | | [[An Charraig Dhubh]] | | [[:d:Q140067864|Q140067864]] | 0 |- | [[Joyce Redman]] | | aisteoir Angla-Éireannach | [[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[amharclannóir]] | data-sort-value="1915" | 1915-12-09 | data-sort-value="2012" | 2012-05-10 | [[Gosforth]] | [[Pembury]] | [[:d:Q442956|Q442956]] | 17 |- | [[Dorothy Donaldson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[imreoir haca]] | data-sort-value="1915" | 1915 | data-sort-value="2011" | 2011-09-04 | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q1250293|Q1250293]] | 4 |- | [[E. Hall]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1915" | 1915 | | | | [[:d:Q134423755|Q134423755]] | 0 |- | [[Bridie O'Flaherty]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-27 | data-sort-value="2006" | 2006-01-12 | | [[Gaillimh]] | [[:d:Q914007|Q914007]] | 2 |- | [[Josie MacAvin]] | | dearthóir seit | [[dearthóir léiriúchán]] | data-sort-value="1919" | 1919-04-23 | data-sort-value="2005" | 2005-01-26 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile na Manach]] | [[:d:Q178716|Q178716]] | 9 |- | [[Barbara Good]] | [[Íomhá:Barbara J. Good.jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920 | | | | [[:d:Q807442|Q807442]] | 3 |- | [[Elizabeth Shaw]] | [[Íomhá:Elizabeth Shaw (1989) by Guenter Prust.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scigealaíontóir, maisitheoir, cartúnaí, maisitheoir, ealaíontóir grafach, [[Grianghrafadóir|grianghrafadóir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus scríbhneoir litríocht pháistí (1920–1992) ♀; Gutenberg Prize | [[scigealaíontóir]]<br/>[[maisitheoir]]<br/>[[cartúnaí]]<br/>[[ealaíontóir grafach]]<br/>[[grianghrafadóir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1920" | 1920-05-04 | data-sort-value="1992" | 1992-06-27 | [[Béal Feirste]] | [[Beirlín]] | [[:d:Q1331314|Q1331314]] | 3 |- | [[Nora Conway]] | [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920s | data-sort-value="2010" | 2010s | | | [[:d:Q6457791|Q6457791]] | 3 |- | [[B. Potter]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1920" | 1920s | | | | [[:d:Q55739806|Q55739806]] | 0 |- | [[V. H. Gillespie]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1923" | 1923 | | | | [[:d:Q65554623|Q65554623]] | 0 |- | [[Peggy Cummins]] | [[Íomhá:Peggy Cummins. Promotion 1950.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach a rugadh sa Bhreatain Bheag | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1925" | 1925-12-18 | data-sort-value="2017" | 2017-12-29 | [[Prestatyn]] | [[Londain]] | [[:d:Q441467|Q441467]] | 20 |- | [[B. Curran]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q65554200|Q65554200]] | 0 |- | [[W. Swann]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | | | [[:d:Q134573262|Q134573262]] | 0 |- | [[Anne McCaffrey]] | [[Íomhá:Anne McCaffrey 2005.JPG|center|40px]] | úrscéalaí Gael-Mheiriceánach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]] | data-sort-value="1926" | 1926-04-01 | data-sort-value="2011" | 2011-11-21 | [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] | [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]] | [[:d:Q233046|Q233046]] | 41 |- | [[Jean Kennedy Smith]] | [[Íomhá:Jean Kennedy c1953.jpg|center|40px]] | taidhleoir Gael-Mheiriceánach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1928" | 1928-02-20 | data-sort-value="2020" | 2020-06-17 | [[Bostún, Massachusetts|Bostún]] | [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] | [[:d:Q272401|Q272401]] | 30 |- | [[Maeve Kyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir haca, rábálaí agus reathaí meánfhaid (1928–2025) ♀; Oifigeach Ord Impireacht na Breataine | [[imreoir haca]]<br/>[[rábálaí]]<br/>[[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1928" | 1928-10-06 | data-sort-value="2025" | 2025-07-23 | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q6729406|Q6729406]] | 6 |- | [[Sheila Smyth]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1928" | 1928 | | | | [[:d:Q27793294|Q27793294]] | 0 |- | [[Catherine Gaskin]] | | úrscéalaí Gael-Astráileach | [[scríbhneoir]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-02 | data-sort-value="2009" | 2009-09-06 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]<br/>[[Dundalk Bay]] | [[Sydney]] | [[:d:Q513055|Q513055]] | 7 |- | [[Esme Mercer]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | | | [[:d:Q27672134|Q27672134]] | 0 |- | [[R. Gibson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | | | [[:d:Q65554544|Q65554544]] | 0 |- | [[Jennifer Johnston]] | [[Íomhá:Jennifer Johnston (novelist).png|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[úrscéalaí]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | data-sort-value="2025" | 2025-02-25 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Dún Laoghaire]] | [[:d:Q526219|Q526219]] | 16 |- | [[Yvonne Kelly]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1930" | 1930s | | | | [[:d:Q1547285|Q1547285]] | 2 |- | [[Susan Devlin]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1931" | 1931 | | [[Winnipeg]] | | [[:d:Q2363393|Q2363393]] | 4 |- | [[Yvonne Barr]] | | víreolaí Éireannach | [[vireolaí]] | data-sort-value="1932" | 1932-03-11 | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 | [[Ceatharlach]] | [[Melbourne]] | [[:d:Q456705|Q456705]] | 13 |- | [[Anne Donnelly]] | | péintéir Éireannach | [[péintéir]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q1117247|Q1117247]] | 3 |- | [[J. Duncan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | | | [[:d:Q65554344|Q65554344]] | 0 |- | [[Jean Lawless]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | | | [[:d:Q13481865|Q13481865]] | 2 |- | [[Audrey Dalton]] | [[Íomhá:Audrey Dalton Wagon Train 1959.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q439915|Q439915]] | 19 |- | [[Ann Ormonde]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-01-20 | | [[Coill Mhic Thomáisín]] | | [[:d:Q263468|Q263468]] | 2 |- | [[Nuala Fennell]] | [[Íomhá:Nuala Fennell, April 1983 (cropped).jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-25 | data-sort-value="2009" | 2009-08-11 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Bóthar Mhuirfean]] | [[:d:Q526634|Q526634]] | 5 |- | [[Mary Bryan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1936" | 1936 | data-sort-value="2017" | 2017-10-26 | [[Trá Lí]] | | [[:d:Q1906224|Q1906224]] | 2 |- | [[Elizabeth Shaughnessy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] imreoir fichille (*1937) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | | | [[:d:Q5363498|Q5363498]] | 2 |- | [[Carmencita Hederman]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1939" | 1939-10-23 | data-sort-value="2025" | 2025-05-31 | [[Baile Átha Cliath]] | [[Baile Átha Cliath]] | [[:d:Q1043753|Q1043753]] | 4 |- | [[Lena Rea]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q1817335|Q1817335]] | 2 |- | [[Joan McCloy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | | | [[:d:Q6519433|Q6519433]] | 2 |- | [[Maureen Mockford]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1942" | 1942-03-27 | data-sort-value="2008" | 2008-01-12 | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q13481867|Q13481867]] | 3 |- | [[Claire Walsh]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1942" | 1942-05-27<br/>1942-07-27 | data-sort-value="2023" | 2023-06-23 | | | [[:d:Q42294660|Q42294660]] | 2 |- | [[Jane Leslie]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1942" | 1942 | | | | [[:d:Q65554348|Q65554348]] | 0 |- | [[Mary Dinan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1943" | 1943 | data-sort-value="2024" | 2024-11-02 | | | [[:d:Q6780729|Q6780729]] | 1 |- | [[Mary White]] | | polaiteoir Éireannach (Fianna Fáil) | [[polaiteoir]]<br/>[[duine den lucht gnó]] | data-sort-value="1944" | 1944-10-07 | data-sort-value="2026" | 2026-01-04 | [[Dún Dealgan]] | [[Dún Droma]] | [[:d:Q530899|Q530899]] | 5 |- | [[Margaret Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1944) ♀ | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-21 | | | | [[:d:Q41446936|Q41446936]] | 1 |- | [[Mary Upton]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1946" | 1946-05-30 | | [[Cill Rois]] | | [[:d:Q540353|Q540353]] | 4 |- | [[Sinéad Cusack]] | [[Íomhá:Sinead cusack 2021 1.jpg|center|40px]] | aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1948" | 1948-02-18 | | [[Deilginis]] | | [[:d:Q224782|Q224782]] | 18 |- | [[Ann Murray]] | [[Íomhá:Curtain Call (6766562451).jpg|center|40px]] | amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach | [[amhránaí ceoldrámaíochta]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q462570|Q462570]] | 10 |- | [[Mary Tracey-Purcell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1949) ♀ | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q42293853|Q42293853]] | 4 |- | [[Maxi]] | | DJ, aisteoir agus ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q510649|Q510649]] | 10 |- | [[Wendy Donnelly]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950s | | | | [[:d:Q2559274|Q2559274]] | 1 |- | [[Dorothy Cunningham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q26955634|Q26955634]] | 1 |- | [[F. Cunningham]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q65554280|Q65554280]] | 0 |- | [[Aileen Noonan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1950) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | | | [[:d:Q110160815|Q110160815]] | 2 |- | [[Sarah Ludford, Baroness Ludford]] | [[Íomhá:Official portrait of Baroness Ludford crop 2, 2024.jpg|center|40px]] | polaiteoir Briotanach (rugadh 1951) | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1951" | 1951-03-14 | | [[Halesworth]] | | [[:d:Q336425|Q336425]] | 11 |- | [[Anne Anderson]] | [[Íomhá:Anne Anderson (cropped).jpg|center|40px]] | taidhleoir Éireannach | [[taidhleoir]] | data-sort-value="1952" | 1952-07 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q564938|Q564938]] | 6 |- | [[Barbara Beckett]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1952" | 1952-03 | | [[Tuaisceart Éireann]] | | [[:d:Q807346|Q807346]] | 3 |- | [[Diane Underwood]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q26958541|Q26958541]] | 1 |- | [[Ann O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-03 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27881115|Q27881115]] | 2 |- | [[Vivienne Smith]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27886476|Q27886476]] | 2 |- | [[Áine Brady]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-08 | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q249955|Q249955]] | 3 |- | [[Síle de Valera]] | [[Íomhá:Síle de Valera 1981 01.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q436181|Q436181]] | 8 |- | [[Bairbre de Brún]] | [[Íomhá:Bairbre de Brún 2008-10-19 Strasbourg (cropped).jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q450673|Q450673]] | 10 |- | [[Geraldine Brannigan]] | | iomaitheoir Eurovision 1975 | [[amhránaí]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[Cluain Tarbh]] | | [[:d:Q451689|Q451689]] | 8 |- | [[Mary Geaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca, camogie player agus imreoir peile Gaelaí (*1954) ♀ | [[imreoir haca]]<br/>[[camogie player]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]] | data-sort-value="1954" | 1954-04-06 | | [[Oileán Ciarraí]] | | [[:d:Q6779624|Q6779624]] | 1 |- | [[Christine Fulcher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1954) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-20 | | | | [[:d:Q27922118|Q27922118]] | 2 |- | [[Bríd Brennan]] | [[Íomhá:Brid Brennan - Day 3 diff 2025.png|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q913526|Q913526]] | 9 |- | [[Mary Coughlan]] | [[Íomhá:Marycoughlan.JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]], ceoltóir snagcheoil, ealaíontóir taifeadta agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1984–) (*1956) ♀; spouse of Frank Bonadio | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[ceoltóir snagcheoil]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-05-05 | | [[Contae na Gaillimhe]] | | [[:d:Q369823|Q369823]] | 9 |- | [[Máire Ní Chathasaigh]] | [[Íomhá:Máire Ní Chathasaigh 2026-10-08-07.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[craoltóir]]<br/>[[cláirseoir]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[múinteoir]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | [[Droichead na Bandan]] | | [[:d:Q975053|Q975053]] | 3 |- | [[Linda Andrews]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q27036227|Q27036227]] | 1 |- | [[Brenda McGrory]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1956–2025) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-29 | data-sort-value="2025" | 2025-04-25 | | | [[:d:Q27927243|Q27927243]] | 2 |- | [[Lynn McCrave]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | | | [[:d:Q65554433|Q65554433]] | 0 |- | [[Geraldine Feeney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] polaiteoir, Seanadóir na hÉireann (*1957) ♀ | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-09 | | [[Contae Uíbh Fhailí]] | | [[:d:Q304576|Q304576]] | 2 |- | [[Siobhán McCarthy]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q969376|Q969376]] | 2 |- | [[Regina Joyce]] | | cianreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1957" | 1957-02-07 | | | | [[:d:Q7308488|Q7308488]] | 3 |- | [[Ann Crossan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | | | [[:d:Q26958736|Q26958736]] | 0 |- | [[Aisling O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | | | [[:d:Q27922111|Q27922111]] | 2 |- | [[Deirdre Sheehan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-25 | | | | [[:d:Q27995560|Q27995560]] | 2 |- | [[Niamh McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-06 | | | | [[:d:Q135389748|Q135389748]] | 0 |- | [[Breda Grennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1957" | 1957-02-28 | | | | [[:d:Q135389750|Q135389750]] | 0 |- | [[Louise Richardson]] | [[Íomhá:Louise Richardson.jpg|center|40px]] | eolaí polaitíochta Éireannach | [[ollamh]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-08 | | [[Trá Mhór]] | | [[:d:Q440934|Q440934]] | 12 |- | [[Ailish Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1958) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-18 | | | | [[:d:Q29997026|Q29997026]] | 1 |- | [[Marion Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-21 | | | | [[:d:Q135389248|Q135389248]] | 0 |- | [[Philodena Grennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1958" | 1958-04-30 | | | | [[:d:Q135389749|Q135389749]] | 0 |- | [[Michèle Burke]] | | [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] smideoir agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (fl. 1980–) (1959–2025) ♀; Duais Emmy agus Duais an Acadaimh don smideadh agus gruagaireacht is fearr | [[smideoir]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]] | data-sort-value="1959" | 1959 | data-sort-value="2025" | 2025-09-26 | [[Cill Dara]] | [[Los Angeles, California|Los Angeles]] | [[:d:Q518417|Q518417]] | 10 |- | [[Kate Thompson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], aisteoir stáitse agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (*1959) ♀ | [[aisteoir]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q960202|Q960202]] | 4 |- | [[Carey May Edge]] | | [[Ceanada|Ceanadach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-19 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1035934|Q1035934]] | 5 |- | [[Marie Murphy-Rollins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-23 | | | | [[:d:Q29996726|Q29996726]] | 1 |- | [[Debbie Freeman]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | | | [[:d:Q65554233|Q65554233]] | 0 |- | [[Lori Redmond]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-15 | | | | [[:d:Q135389746|Q135389746]] | 0 |- | [[Ann Connellan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1959" | 1959-04-15 | | | | [[:d:Q135389753|Q135389753]] | 0 |- | [[Roma Downey]] | [[Íomhá:Roma Downey 2015.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir scannáin]], aisteoir scannáin agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (fl. 1988–) (*1960) ♀; réalta ar Hollywood Walk of Fame, Oifigeach Ord Impireacht na Breataine, TV Land Award agus Gradaim Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann; spouse of Mark Burnett, Leland Orser agus David Anspaugh; notable work Touched by an Angel agus A Woman Named Jackie | [[aisteoir]]<br/>[[léiritheoir scannáin]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-06 | | [[Doire]] | | [[:d:Q258989|Q258989]] | 23 |- | [[Patricia Walsh]] | | caiteoir teisce Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-16 | | | | [[:d:Q16224342|Q16224342]] | 4 |- | [[Caroline O'Shea]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-30 | | | | [[:d:Q21936525|Q21936525]] | 2 |- | [[Miriam Hopkins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1960) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-28 | | | | [[:d:Q28037353|Q28037353]] | 3 |- | [[Ann O'Sullivan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q55739805|Q55739805]] | 0 |- | [[Nikki Lane]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q55739848|Q55739848]] | 0 |- | [[Ann Hawkshaw]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1960" | 1960s | | | | [[:d:Q65554176|Q65554176]] | 0 |- | [[Siobhain Caffrey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1960) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-08 | | | | [[:d:Q135389754|Q135389754]] | 0 |- | [[Michelle Rocca]] | [[Íomhá:Michelle Rocca in Belfast (cropped).jpg|center|40px]] | péiceallán Éireannach | [[láithreoir teilifíse]]<br/>[[péiceallán]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q372148|Q372148]] | 8 |- | [[Orla Brady]] | [[Íomhá:Orla Brady 2020 1 cropped.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q444292|Q444292]] | 21 |- | [[Ali Hewson]] | [[Íomhá:Alison Hewson portrait.jpg|center|40px]] | gníomhaí agus bean ghnó Éireannach | [[duine den lucht gnó]] | data-sort-value="1961" | 1961-03-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q777287|Q777287]] | 12 |- | [[Mary-Pat Moore]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6778731|Q6778731]] | 4 |- | [[Mary Parr]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1961) ♀ | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-10-01 | | | | [[:d:Q21936533|Q21936533]] | 3 |- | [[Janice Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1961) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1961" | 1961-12-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27562837|Q27562837]] | 4 |- | [[Elaine Doyle]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | | | [[:d:Q65554263|Q65554263]] | 0 |- | [[Dolores Fitzgibbon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1961) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-15 | | | | [[:d:Q135389751|Q135389751]] | 0 |- | [[Emer Costello]] | [[Íomhá:Costello, Emer-2148.jpg|center|40px]] | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-03 | | [[Droichead Átha]] | | [[:d:Q525437|Q525437]] | 8 |- | [[Sian Doody]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[badminton coach]] | data-sort-value="1962" | 1962-05-05 | | | | [[:d:Q2280741|Q2280741]] | 1 |- | [[Caitríona Ruane]] | [[Íomhá:Caitríona Ruane 2014 (cropped).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir leadóige agus polaiteoir, Aire Oideachais, Ball den 5ú Tionól Thuaisceart Éireann, Ball de 4ú Tionól Thuaisceart Éireann, ball den 3ú Tionól i dTuaisceart Éireann agus ball den 2ú Tionól i dTuaisceart Éireann 1973–74 (*1962) ♀ | [[imreoir leadóige]]<br/>[[polaiteoir]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-19 | | [[Béal Átha na Muice]] | | [[:d:Q5017940|Q5017940]] | 2 |- | [[Anne Keenan-Buckley]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-07 | | | | [[:d:Q11851668|Q11851668]] | 2 |- | [[Sonia Reamsbottom]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1962) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1962" | 1962-03-28 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q24007862|Q24007862]] | 4 |- | [[Barbara Johnson]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1962" | 1962-12-05<br/>1962-12-23 | | | | [[:d:Q42287970|Q42287970]] | 1 |- | [[Ita Marron]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | | | [[:d:Q65554342|Q65554342]] | 0 |- | [[Pamela Peard]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-02 | | | | [[:d:Q65965095|Q65965095]] | 0 |- | [[Ann Teresa Delaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1962) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | | | [[:d:Q141842744|Q141842744]] | 1 |- | [[Roisin Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1963) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-26 | | | | [[:d:Q21936554|Q21936554]] | 3 |- | [[Mary Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-05-17 | | | | [[:d:Q135389242|Q135389242]] | 0 |- | [[Bernadette Lillis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-02-26 | | | | [[:d:Q135389246|Q135389246]] | 0 |- | [[Elizabeth O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1963" | 1963-08-21 | | | | [[:d:Q135389747|Q135389747]] | 0 |- | [[Catherine Walsh]] | | file Éireannach | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | data-sort-value="1964" | 1964 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q338265|Q338265]] | 3 |- | [[Maeve Quinlan]] | [[Íomhá:Maeve Quinlan at Camp As Sayliyah, Qatar.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach | [[aisteoir]]<br/>[[imreoir leadóige]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | data-sort-value="1964" | 1964-11-16 | | [[Chicago, Illinois|Chicago]] | | [[:d:Q433284|Q433284]] | 16 |- | [[Carrie Crowley]] | [[Íomhá:Carrie Crowley - Day 3 diff 2025.png|center|40px]] | aisteoir agus craoltóir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[láithreoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[pearsa raidió]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1964" | 1964-05-23 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q1045015|Q1045015]] | 11 |- | [[Susan Ronan]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-21 | | [[Éire]] | | [[:d:Q7648333|Q7648333]] | 4 |- | [[Aisling Molloy]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-12 | | | | [[:d:Q23043629|Q23043629]] | 2 |- | [[Ciara Doheny]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1964" | 1964-08-04 | | | | [[:d:Q27893278|Q27893278]] | 0 |- | [[Catherine Bohan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1964) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-04-18 | | | | [[:d:Q28822774|Q28822774]] | 2 |- | [[Rebecca Best]] | | imreoir scuaise Éireannach | [[imreoir scuaise]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-18 | | [[Sheffield]] | | [[:d:Q50839606|Q50839606]] | 4 |- | [[Gearoidin Ui Laighleis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1964) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1964" | 1964 | | | | [[:d:Q105358147|Q105358147]] | 0 |- | [[Sandra Fitzgibbon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-03-16 | | | | [[:d:Q135389247|Q135389247]] | 0 |- | [[Sinead Daly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-01 | | | | [[:d:Q135389752|Q135389752]] | 0 |- | [[Kim Jackson]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-08-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q286695|Q286695]] | 11 |- | [[Miriam Grealey]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1965" | 1965-12-27 | | [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]] | | [[:d:Q6873329|Q6873329]] | 4 |- | [[Holly Lane]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q27043986|Q27043986]] | 1 |- | [[Ann Stephens]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q27043991|Q27043991]] | 1 |- | [[Julie Parkes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1965) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-17 | | | | [[:d:Q28911826|Q28911826]] | 2 |- | [[Maeve Moynihan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | | | [[:d:Q65554435|Q65554435]] | 0 |- | [[Ursula Noctor]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (1965–1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1965" | 1965-01-21 | data-sort-value="1993" | 1993-04-04 | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q106527955|Q106527955]] | 1 |- | [[Maire Ni Laighin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-02 | | | | [[:d:Q135389243|Q135389243]] | 0 |- | [[Sarah McCloskey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-18 | | | | [[:d:Q135389244|Q135389244]] | 0 |- | [[Margaret Timoney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1965" | 1965-06-16 | | | | [[:d:Q135389745|Q135389745]] | 0 |- | [[Marguerite Donlon]] | | damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach | [[cóiréagrafaí]]<br/>[[damhsóir bailé]]<br/>[[ballet director]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-31 | | [[An Longfort]] | | [[:d:Q524761|Q524761]] | 5 |- | [[Perri Williams]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] siúlóir rása (*1966) ♀ | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1966" | 1966-06-21<br/>1966-06-02 | | | | [[:d:Q44503461|Q44503461]] | 1 |- | [[Siobhán Nicholson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir leadóige (*1966) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1966" | 1966-06-11 | | [[Wimbledon, Londain|Wimbledon]] | | [[:d:Q97918916|Q97918916]] | 2 |- | [[Karen Hennessy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1966) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1966" | 1966-02-17 | | | | [[:d:Q135388055|Q135388055]] | 0 |- | [[Valerie Vaughan]] | | Cianreathaí (*1966) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-01 | | | | [[:d:Q141541872|Q141541872]] | 0 |- | [[Geraldine Somerville]] | | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-19 | | [[Contae na Mí]] | | [[:d:Q235572|Q235572]] | 23 |- | [[Carol Munster]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1967" | 1967 | | | | [[:d:Q27503288|Q27503288]] | 1 |- | [[Aisling Byrne-Bowman]] | | Mairnéalach (*1967) ♀ | [[mairnéalach]] | data-sort-value="1967" | 1967-08-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q96484359|Q96484359]] | 1 |- | [[Caroline Forde]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1967) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-26 | | | | [[:d:Q135389245|Q135389245]] | 0 |- | [[Maureen Harrington]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1967) ♀ | [[cianreathaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-18 | | | | [[:d:Q141545528|Q141545528]] | 0 |- | [[Aisling O'Sullivan]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1968" | 1968 | | [[Trá Lí]] | | [[:d:Q174315|Q174315]] | 6 |- | [[Sharon Shannon]] | [[Íomhá:Sharon Shannon smiling.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[fidléir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cairdíneoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-12 | | [[Cora Finne]] | | [[:d:Q457684|Q457684]] | 17 |- | [[Cecilia Keaveney]] | | polaiteoir Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-27 | | [[Doire]] | | [[:d:Q540369|Q540369]] | 4 |- | [[Emer Martin]] | [[Íomhá:Emerfinalbook copy.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[péintéir]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1258694|Q1258694]] | 4 |- | [[Regina Grennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1968) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-10 | | | | [[:d:Q135385324|Q135385324]] | 0 |- | [[Emma Donoghue]] | [[Íomhá:Irish-Canadian author Emma Donoghue.JPG|center|40px]] | úrscéali, staraí, scríbhneoir agus drámadóir Éireannach | [[staraí liteartha]]<br/>[[úrscéalaí]]<br/>[[drámadóir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir scripte scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q52255|Q52255]] | 31 |- | [[Karan Casey]] | [[Íomhá:Karan Casey.JPG|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | [[Cill Mhíodáin]] | | [[:d:Q274052|Q274052]] | 9 |- | [[Catherina McKiernan]] | | cianreathaí Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-30 | | [[Contae an Chabháin]] | | [[:d:Q274541|Q274541]] | 6 |- | [[Angeline Ball]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q530292|Q530292]] | 8 |- | [[Pauline Curley]] | [[Íomhá:Pauline Curley - Rotterdam Marathon 2008 (2411527348) (cropped).jpg|center|40px]] | reathaí maratóin Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1969" | 1969-03-10 | | [[Biorra]] | | [[:d:Q7155002|Q7155002]] | 2 |- | [[Aileen Convery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1969) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-10 | | | | [[:d:Q29059727|Q29059727]] | 2 |- | [[Maria Coleman]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] mairnéalach (*1969) ♀ | [[mairnéalach]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-21 | | [[Birmingham]] | | [[:d:Q56065668|Q56065668]] | 1 |- | [[Teresa Duffy]] | | Cianreathaí (*1969) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-16 | | | | [[:d:Q97670856|Q97670856]] | 1 |- | [[Karen Staunton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1969) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1969" | 1969-06-07 | | | | [[:d:Q135388054|Q135388054]] | 0 |- | [[Catherine Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aisteoir stáitse agus aisteoir scannáin (*1970) ♀ | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q1051060|Q1051060]] | 2 |- | [[Siobhán Hoey]] | | bean spóirt Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-17 | | | | [[:d:Q7525309|Q7525309]] | 2 |- | [[Keelin Fox]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q15729982|Q15729982]] | 2 |- | [[Tanya Cooke]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q27503287|Q27503287]] | 1 |- | [[Claire Russell]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q27503304|Q27503304]] | 0 |- | [[Katy McCandless]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-22 | | | | [[:d:Q42954570|Q42954570]] | 2 |- | [[Breda Dennehy-Willis]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí (*1970) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q43016830|Q43016830]] | 1 |- | [[Elaine Kiely]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65027970|Q65027970]] | 0 |- | [[Angela Carr]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65554172|Q65554172]] | 0 |- | [[Annette Taylor]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1970" | 1970s | | | | [[:d:Q65554187|Q65554187]] | 0 |- | [[Amy Mallon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cóitseálaí cispheile agus cispheileadóir (*1970) ♀ | [[cóitseálaí cispheile]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-21 | | | | [[:d:Q104093537|Q104093537]] | 1 |- | [[Michelle Amanda Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1970) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1970" | 1970-10-30 | | | | [[:d:Q135387113|Q135387113]] | 0 |- | [[Geraldine Hendricken]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-19 | | | | [[:d:Q137723688|Q137723688]] | 0 |- | [[Una English]] | | Cianreathaí (*1970) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-14 | | | | [[:d:Q141541873|Q141541873]] | 0 |- | [[Amira Casar]] | [[Íomhá:Amira Casar Call Me By Your Name Photo Call Berlinale 2017.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Francach | [[aisteoir teilifíse]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-01 | | [[Londain]] | | [[:d:Q271553|Q271553]] | 28 |- | [[Claire Henderson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-08 | | | | [[:d:Q1094805|Q1094805]] | 2 |- | [[Jayne Plunkett]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1971" | 1971-08-10 | | | | [[:d:Q1636158|Q1636158]] | 2 |- | [[Susan Smith-Walsh]] | [[Íomhá:Susan Smith-Walsh in 1996.jpg|center|40px]] | cliathreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-14 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q7648401|Q7648401]] | 2 |- | [[Sinéad Delahunty]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1971" | 1971-02-12 | | [[Contae Chill Chainnigh]] | | [[:d:Q16209027|Q16209027]] | 2 |- | [[Anna McPartlin]] | | úrscéalaí Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]]<br/>[[úrscéalaí]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q562441|Q562441]] | 4 |- | [[Alexandria Sharpe]] | [[Íomhá:Alex Sharpe.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-04 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q636386|Q636386]] | 11 |- | [[Sharon Foley]] | | léimneoir ard Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-20 | | | | [[:d:Q7490056|Q7490056]] | 2 |- | [[Christine Kiely]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-15 | | | | [[:d:Q135386316|Q135386316]] | 0 |- | [[Jillian Hayes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-10-30 | | | | [[:d:Q135387112|Q135387112]] | 0 |- | [[Karen Hannigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-07-23 | | | | [[:d:Q135388050|Q135388050]] | 0 |- | [[Geraldine O'Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-11 | | | | [[:d:Q135388051|Q135388051]] | 0 |- | [[Sonya McGinn]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[iomaitheoir Oilimpeach]] | data-sort-value="1973" | 1973-12-17 | | [[Binn Éadair]] | | [[:d:Q1603815|Q1603815]] | 5 |- | [[Catherine Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀ | [[rothaí spóirt]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-23 | | | | [[:d:Q16224339|Q16224339]] | 1 |- | [[Sarah Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-03 | | [[Leeds]] | | [[:d:Q32375569|Q32375569]] | 3 |- | [[Carmel Kissane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-06-09 | | | | [[:d:Q135382829|Q135382829]] | 0 |- | [[Kelly Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-06 | | | | [[:d:Q135385380|Q135385380]] | 0 |- | [[Olivia O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-09-09 | | | | [[:d:Q135386317|Q135386317]] | 0 |- | [[Lorraine Grogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1973" | 1973-10-26 | | | | [[:d:Q135388053|Q135388053]] | 0 |- | [[Victoria Smurfit]] | [[Íomhá:Victoria Smurfit 2016.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-03-31 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q127333|Q127333]] | 19 |- | [[Lorraine Pilkington]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q467567|Q467567]] | 11 |- | [[Alex Barclay]] | [[Íomhá:Alex Barclay 2010.jpg|center|40px]] | scríbhneoir Éireannach | [[scríbhneoir]]<br/>[[scríbhneoir litríocht pháistí]]<br/>[[scríbhneoir coirscéalta]]<br/>[[iriseoir]]<br/>[[údar]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q517660|Q517660]] | 10 |- | [[Deirdre Gallagher]] | | lúthchleasaí | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-13 | | | | [[:d:Q5252565|Q5252565]] | 2 |- | [[Jenny McCauley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker (*1974) ♀ | [[mountain biker]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-18 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q17104427|Q17104427]] | 3 |- | [[Sarah Gillian Aherne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-25 | | | | [[:d:Q135385323|Q135385323]] | 0 |- | [[Emeir Howard]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-23 | | | | [[:d:Q135387108|Q135387108]] | 0 |- | [[Caitriona White]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-24 | | | | [[:d:Q135387109|Q135387109]] | 0 |- | [[Caroline Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-01-22 | | | | [[:d:Q135387111|Q135387111]] | 0 |- | [[Kathy Maryirl Reid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-07-21 | | | | [[:d:Q135388045|Q135388045]] | 0 |- | [[Patricia Nolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-04 | | | | [[:d:Q135388046|Q135388046]] | 0 |- | [[Marie Davenport]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-24 | | [[Inis Díomáin]] | | [[:d:Q6762820|Q6762820]] | 1 |- | [[Maria McCambridge]] | [[Íomhá:Maria McCambridge Berlin 2015.jpg|center|40px]] | cianreathaí Éireannach | [[reathaí maratóin]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16210935|Q16210935]] | 2 |- | [[Rosemary Ryan]] | | cianreathaí Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1975" | 1975-11-08 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q22415175|Q22415175]] | 2 |- | [[Catherine O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1975) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-04 | | [[Ros Mhic Thriúin]] | | [[:d:Q27464978|Q27464978]] | 1 |- | [[Sarah Ennis]] | [[Íomhá:2025 European Eventing Championships 20250920 114320.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1975) ♀ | [[marcach]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-13 | | | | [[:d:Q56697421|Q56697421]] | 4 |- | [[Edel Mary O'Gorman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-22 | | | | [[:d:Q135387107|Q135387107]] | 0 |- | [[Michelle Aspell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-12-02 | | | | [[:d:Q135387110|Q135387110]] | 0 |- | [[Sinead Vaughan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-05 | | | | [[:d:Q135388047|Q135388047]] | 0 |- | [[Rachel Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-03-09 | | | | [[:d:Q135388049|Q135388049]] | 0 |- | [[Suzanne Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1975" | 1975-05-01 | | | | [[:d:Q135388052|Q135388052]] | 0 |- | [[Olive Loughnane]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-14 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q270214|Q270214]] | 17 |- | [[Gillian O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-21 | | [[Cill Airne]] | | [[:d:Q447794|Q447794]] | 14 |- | [[Sinéad Lynch]] | | iomróir Éireannach | [[iomróir]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-30 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q7522382|Q7522382]] | 6 |- | [[Karen Shinkins]] | | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-15 | | [[Droichead Nua]] | | [[:d:Q11735683|Q11735683]] | 4 |- | [[Claire McCarthy]] | | reathaí fadraoin Éireannach | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-29 | | | | [[:d:Q39073573|Q39073573]] | 1 |- | [[Denise Scally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1976) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-13 | | | | [[:d:Q135388048|Q135388048]] | 0 |- | [[Giada Gray]] | [[Íomhá:Moritz A. Sachs und Giada Gray (1997).jpg|center|40px]] | aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[déantóir scannán]]<br/>[[stiúrthóir scannán]] | data-sort-value="1977" | 1977-06-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q62318|Q62318]] | 2 |- | [[Gemma Hayes]] | [[Íomhá:Gemma Hayes.png|center|40px]] | amhránaí agus cumadóir Éireannach | [[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]] | data-sort-value="1977" | 1977-08-11 | | [[Béal Átha Póirín]] | | [[:d:Q273220|Q273220]] | 12 |- | [[Genevieve O'Reilly]] | [[Íomhá:Genevieve O'Reilly at a panel at the 2025 Star Wars Celebration in Japan (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q438161|Q438161]] | 22 |- | [[Eileen Walsh]] | [[Íomhá:Eileen Walsh at Berlinale 2024-1.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-16 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q517868|Q517868]] | 14 |- | [[Caitriona Beggs]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-15 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q5017933|Q5017933]] | 3 |- | [[Tarja Owens]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker agus oistéapat (*1977) ♀ | [[mountain biker]]<br/>[[oistéapat]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-25 | | [[Cill Mhantáin]]<br/>[[Deilgne]] | | [[:d:Q17106405|Q17106405]] | 4 |- | [[Grainne Kierans]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1978" | 1978-09-20 | | [[Droichead Átha]] | | [[:d:Q5593528|Q5593528]] | 3 |- | [[Stephanie Reilly]] | | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q7608378|Q7608378]] | 4 |- | [[Breege Connelly]] | [[Íomhá:Breege Connolly Rio2016.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1978) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-01 | | | | [[:d:Q26218407|Q26218407]] | 3 |- | [[Fiona Glennon]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | | [[:d:Q65554285|Q65554285]] | 0 |- | [[Pauline Glennon]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | | [[:d:Q65554524|Q65554524]] | 0 |- | [[Sinead Leahy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-01-16 | | | | [[:d:Q135381706|Q135381706]] | 0 |- | [[Maureen Garvey]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-01-24 | | | | [[:d:Q135384932|Q135384932]] | 0 |- | [[Emer Brophy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-07 | | | | [[:d:Q135388212|Q135388212]] | 0 |- | [[Gillian Callaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-04 | | | | [[:d:Q135388213|Q135388213]] | 0 |- | [[Nicola Downing]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-28 | | | | [[:d:Q135388214|Q135388214]] | 0 |- | [[Dara Barrett]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-11-12 | | | | [[:d:Q135388217|Q135388217]] | 0 |- | [[Sinead Harvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-10 | | | | [[:d:Q135388218|Q135388218]] | 0 |- | [[Aisling Palmer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-17 | | | | [[:d:Q135388219|Q135388219]] | 0 |- | [[Nicola O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-02 | | | | [[:d:Q135388220|Q135388220]] | 0 |- | [[Lorraine O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-02 | | | | [[:d:Q135388221|Q135388221]] | 0 |- | [[Bernadette Flynn]] | [[Íomhá:Bernadette Flynn.jpg|center|40px]] | damhsóir Éireannach | [[damhsóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-01 | | [[An tAonach]] | | [[:d:Q445819|Q445819]] | 8 |- | [[Caroline Ryan]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 58.JPG|center|40px]] | rothaí Éireannach | [[iomróir]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-10 | | [[Baile Mhic Andáin]] | | [[:d:Q511066|Q511066]] | 10 |- | [[Emma Byrne]] | [[Íomhá:Emma Byrne 2014 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]]<br/>[[bainisteoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-06-14 | | [[Léim an Bhradáin]] | | [[:d:Q533443|Q533443]] | 13 |- | [[Kelly Liggan]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-05 | | [[an Spáinn]] | | [[:d:Q3194905|Q3194905]] | 10 |- | [[Ciara McCormack]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-09-29 | | [[North Vancouver]] | | [[:d:Q5119123|Q5119123]] | 5 |- | [[Denise Thomas]] | | peileadóir | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-22 | | | | [[:d:Q5257778|Q5257778]] | 2 |- | [[Ruth Kilkenny]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | | | [[:d:Q65554558|Q65554558]] | 0 |- | [[Joanne Riordan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-23 | | | | [[:d:Q135386914|Q135386914]] | 0 |- | [[Emma Jane Brady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-01 | | | | [[:d:Q135386915|Q135386915]] | 0 |- | [[Niamh Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-29 | | | | [[:d:Q135388215|Q135388215]] | 0 |- | [[Louise Harte]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-10 | | | | [[:d:Q135388216|Q135388216]] | 0 |- | [[Clare Flood]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1980" | 1980s | | | | [[:d:Q518775|Q518775]] | 1 |- | [[Roisin McGettigan]] | | lúthchleasaí | [[reathaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-23 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q4966678|Q4966678]] | 5 |- | [[Ronnie Gibbons]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-16 | | [[Wandsworth]] | | [[:d:Q7365872|Q7365872]] | 4 |- | [[Ciara Sheehy]] | | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q22002462|Q22002462]] | 1 |- | [[Lizzie Lee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1980) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-22 | | | | [[:d:Q26267482|Q26267482]] | 3 |- | [[Caitriona Farrell]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q27763839|Q27763839]] | 0 |- | [[Jean Carroll]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-19 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q28233007|Q28233007]] | 4 |- | [[Lindsay Peat]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[imreoir sacair]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q42666501|Q42666501]] | 1 |- | [[Ann Marie McGlynn]] | | Cianreathaí (*1980) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-22 | | | | [[:d:Q102401300|Q102401300]] | 1 |- | [[Siobhan Kilkenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-17 | | | | [[:d:Q119539359|Q119539359]] | 0 |- | [[Susan Moran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[cóitseálaí cispheile]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-17 | | | | [[:d:Q119548345|Q119548345]] | 1 |- | [[Lynda Guy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-07-21 | | | | [[:d:Q135381707|Q135381707]] | 0 |- | [[Vanessa Julia Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-02 | | | | [[:d:Q135387264|Q135387264]] | 0 |- | [[Sinead Frances Groarke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-08 | | | | [[:d:Q135387266|Q135387266]] | 0 |- | [[Michelle Brigid Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-02 | | | | [[:d:Q135387268|Q135387268]] | 0 |- | [[Orla Mary Forde]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-01 | | | | [[:d:Q135387269|Q135387269]] | 0 |- | [[Orla Dempsey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-23 | | | | [[:d:Q135387270|Q135387270]] | 0 |- | [[Laura Ellen Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-05-06 | | | | [[:d:Q135387271|Q135387271]] | 0 |- | [[Paula Mary O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-30 | | | | [[:d:Q135387273|Q135387273]] | 0 |- | [[Claire Anne McLoughlin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-09 | | | | [[:d:Q135387274|Q135387274]] | 0 |- | [[Denise Philippe Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-19 | | | | [[:d:Q135387275|Q135387275]] | 0 |- | [[Juliet Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1980" | 1980-06-06 | | | | [[:d:Q135387278|Q135387278]] | 0 |- | [[Derval O'Rourke]] | [[Íomhá:Derval O'Rourke Barcelona2010.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[cliathreathaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-28 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q269905|Q269905]] | 20 |- | [[Roberta Howett]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1981" | 1981-09-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q1249563|Q1249563]] | 3 |- | [[Bing Huang]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | [[Shenyang]] | | [[:d:Q1408084|Q1408084]] | 2 |- | [[Eileen O'Keeffe]] | | caiteoir oird Éireannach | [[caiteoir oird]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-31 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q2741358|Q2741358]] | 5 |- | [[Yvonne Tracy]] | [[Íomhá:Yvonne Tracy at the Emirates Stadium, London - 20090524.jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-27 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q3574236|Q3574236]] | 8 |- | [[Ailis McSweeney]] | | rábálaí | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981<br/>1983-10-04 | | | | [[:d:Q4697077|Q4697077]] | 1 |- | [[Jenny McDonough]] | [[Íomhá:Jenny McDonough.JPG|center|40px]] | imreoir haca Éireannach | [[imreoir haca]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-23 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q6179391|Q6179391]] | 2 |- | [[Michelle Carey]] | [[Íomhá:Michelle Carey (athlete) (cropped).jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-20<br/>1981-02-20 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6836951|Q6836951]] | 6 |- | [[Jennifer O'Sullivan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-09 | | | | [[:d:Q11724189|Q11724189]] | 1 |- | [[Judy Reynolds]] | [[Íomhá:Judy Reynolds, 2014 (cropped).JPG|center|40px]] | marcach eachraíochta | [[dressage rider]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-11 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q19518281|Q19518281]] | 4 |- | [[Kerry O'Flaherty]] | [[Íomhá:10068 Kerry O'Flaherty.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-15 | | [[Baile Nua na hArda]] | | [[:d:Q20967858|Q20967858]] | 7 |- | [[Melanie Späth]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 60.JPG|center|40px]] | rothaí | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1981" | 1981-06-16 | | [[Flensburg]] | | [[:d:Q21197651|Q21197651]] | 5 |- | [[Emily Maher]] | | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-05-02 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q22002445|Q22002445]] | 2 |- | [[Lisa Lynas]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-03 | | | | [[:d:Q27267562|Q27267562]] | 1 |- | [[Martina McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1981) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-27 | | | | [[:d:Q39270831|Q39270831]] | 1 |- | [[Suzanne Kenealy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1981) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q43289629|Q43289629]] | 3 |- | [[Emma Louise Griffin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-23 | | | | [[:d:Q135386149|Q135386149]] | 0 |- | [[Emma Angela Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-26 | | | | [[:d:Q135387267|Q135387267]] | 0 |- | [[Wallis Bird]] | [[Íomhá:Wallisbird2007.jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[giotáraí]]<br/>[[cumadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-29 | | [[Loch Garman]] | | [[:d:Q444966|Q444966]] | 10 |- | [[Deirdre Ryan]] | [[Íomhá:RyanDeirdre 2012.jpg|center|40px]] | léimneoir ard Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-01 | | [[Dún Droma]] | | [[:d:Q518463|Q518463]] | 7 |- | [[Eimear Mullan]] | [[Íomhá:Eimear Mullan Ironman 70.3 Austria 2012.jpg|center|40px]] | trí-atlanaí Éireannach | [[trí-atlanaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-21 | | [[Port Stíobhaird]] | | [[:d:Q1279348|Q1279348]] | 5 |- | [[Mary Cullen]] | | reathaí meánraoin agus fadraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-17 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q4943747|Q4943747]] | 6 |- | [[Marian Heffernan]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-16 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q6761898|Q6761898]] | 5 |- | [[Michelle Walsh]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-02 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q6837287|Q6837287]] | 3 |- | [[Deirdre Byrne]] | | cianreathaí Éireannach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-21 | | | | [[:d:Q25936076|Q25936076]] | 2 |- | [[Michelle Fahy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-03-26 | | | | [[:d:Q119544512|Q119544512]] | 0 |- | [[Niamh Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-08 | | | | [[:d:Q119547098|Q119547098]] | 0 |- | [[Kate Maher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-21 | | | | [[:d:Q119553910|Q119553910]] | 0 |- | [[Amanda Mary O'Regan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-26 | | | | [[:d:Q135382828|Q135382828]] | 0 |- | [[Caroline Jane Nixon]] | | [[An Astráil|Astrálach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-24 | | | | [[:d:Q135383846|Q135383846]] | 0 |- | [[Jennifer Coady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-07 | | | | [[:d:Q135385145|Q135385145]] | 0 |- | [[Niamh Marie Furey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-10 | | | | [[:d:Q135386143|Q135386143]] | 0 |- | [[Muirissa Ann Galway]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-11-10 | | | | [[:d:Q135386145|Q135386145]] | 0 |- | [[Michelle Deirdre Canavan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-22 | | | | [[:d:Q135386146|Q135386146]] | 0 |- | [[Neasa O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-30 | | | | [[:d:Q135386147|Q135386147]] | 0 |- | [[April Maria Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1982" | 1982-10-20 | | | | [[:d:Q135386148|Q135386148]] | 0 |- | [[Katie McGrath]] | [[Íomhá:Heroes Assemble IMG 9226 (42762338021).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir teilifíse]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-03 | | [[Áth na Fuinseoige]] | | [[:d:Q253440|Q253440]] | 44 |- | [[Carly Smithson]] | [[Íomhá:Carly Smithson in parade.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-12 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q292301|Q292301]] | 16 |- | [[Ava Hutchinson]] | [[Íomhá:Ava Hutchinson - 2012 Olympics marathon.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-30 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q4827385|Q4827385]] | 4 |- | [[Hannah Craig]] | [[Íomhá:Slalom canoeing 2012 Olympics W K1 IRL Hannah Craig.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*1983) ♀ | [[canúálaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-10 | | | | [[:d:Q5648813|Q5648813]] | 2 |- | [[Stef Curtis]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-05 | | [[Briostó]] | | [[:d:Q7605993|Q7605993]] | 4 |- | [[Aoife Hoey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus bobshleamhnóir (*1983) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[bobshleamhnóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-06 | | [[Cúil an tSúdaire]] | | [[:d:Q7905573|Q7905573]] | 5 |- | [[Zoë Brown]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1983) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-15 | | | | [[:d:Q9392042|Q9392042]] | 1 |- | [[Cecelia Joyce]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-25 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q12978229|Q12978229]] | 7 |- | [[Kim Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-24 | | | | [[:d:Q119537533|Q119537533]] | 0 |- | [[Mary Fox]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-08 | | [[Fairview Park]] | | [[:d:Q119562828|Q119562828]] | 0 |- | [[Mellissa Prunty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-25 | | | | [[:d:Q135385143|Q135385143]] | 0 |- | [[Miriam Liston]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-04 | | | | [[:d:Q135385144|Q135385144]] | 0 |- | [[Selina Martina McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-02 | | | | [[:d:Q135386554|Q135386554]] | 0 |- | [[Helena Catherine Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-12 | | | | [[:d:Q135386555|Q135386555]] | 0 |- | [[Orla Maria Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-19 | | | | [[:d:Q135386556|Q135386556]] | 0 |- | [[Annmarie Martina Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-04-03 | | | | [[:d:Q135386557|Q135386557]] | 0 |- | [[Faye Hartigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-22 | | | | [[:d:Q135386558|Q135386558]] | 0 |- | [[Maire Bernadette Guiney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-30 | | | | [[:d:Q135386559|Q135386559]] | 0 |- | [[Carol Anne Fennell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-08 | | | | [[:d:Q135386561|Q135386561]] | 0 |- | [[Karen Marie Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-17 | | | | [[:d:Q135386562|Q135386562]] | 0 |- | [[Sandra Marie Duggan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-31 | | | | [[:d:Q135386563|Q135386563]] | 0 |- | [[Edel Rose Cadam]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-18 | | | | [[:d:Q135386564|Q135386564]] | 0 |- | [[Edel Brennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-22 | | | | [[:d:Q135386565|Q135386565]] | 0 |- | [[Dearbhla Breen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-05 | | | | [[:d:Q135386566|Q135386566]] | 0 |- | [[Nora-Jane Noone]] | [[Íomhá:Nora-Jane Noone at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-08 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q292107|Q292107]] | 14 |- | [[Joanne Cuddihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1984) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-11 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q458353|Q458353]] | 7 |- | [[Leanne Moore]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-07-24 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q945587|Q945587]] | 4 |- | [[Fionnuala McCormack]] | [[Íomhá:Fionnuala Britton Velenje 2011.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus cianreathaí (*1984) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-24 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q3072729|Q3072729]] | 11 |- | [[Shannon McDonnell]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-28 | | [[Orland Park]] | | [[:d:Q7488908|Q7488908]] | 3 |- | [[Siobhan Byrne]] | | pionsóir Oilimpeach | [[pionsóir]]<br/>[[scríbhneoir scripte]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-13 | | [[Ostfildern]] | | [[:d:Q7525288|Q7525288]] | 2 |- | [[Gillian Búrc]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-28 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q17859745|Q17859745]] | 1 |- | [[Lydia Gurley]] | [[Íomhá:2016 2017 UCI Track World Cup Apeldoorn 226.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] raonrothaí (*1984) ♀ | [[raonrothaí]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-09 | | [[Baile Átha an Rí]] | | [[:d:Q27517415|Q27517415]] | 9 |- | [[Monika Gedvilaite]] | | Imreoir fichille (*1984) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-16 | | | | [[:d:Q28479153|Q28479153]] | 0 |- | [[Sandra Lynch]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | | [[:d:Q65554564|Q65554564]] | 0 |- | [[Donna Marie Buckley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-10 | | | | [[:d:Q135384128|Q135384128]] | 0 |- | [[Jennifer Anne Maher]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-15 | | | | [[:d:Q135385017|Q135385017]] | 0 |- | [[Jennifer Ann Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-26 | | | | [[:d:Q135385018|Q135385018]] | 0 |- | [[Margaret Bourke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-04-30 | | | | [[:d:Q135385019|Q135385019]] | 0 |- | [[Grainne Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-19 | | | | [[:d:Q135385020|Q135385020]] | 0 |- | [[Mairead Finnegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-03-25 | | | | [[:d:Q135385021|Q135385021]] | 0 |- | [[Lynn Jones]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-20 | | | | [[:d:Q135385022|Q135385022]] | 0 |- | [[Niamh Mullally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-04 | | | | [[:d:Q135385023|Q135385023]] | 0 |- | [[Rachel Wyse]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] láithreoir teilifíse agus marcach (*1985) ♀; spouse of Tim Gredley | [[láithreoir teilifíse]]<br/>[[marcach]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-22 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q1568896|Q1568896]] | 3 |- | [[Claire Bergin]] | | bobshleamhnóir Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-01<br/>1985-02-02 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q5125145|Q5125145]] | 5 |- | [[Marie Curtin]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1985" | 1985-08-07 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q6762814|Q6762814]] | 3 |- | [[Caroline O'Sullivan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | | | [[:d:Q65554212|Q65554212]] | 0 |- | [[Emer Foley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-12-14 | | | | [[:d:Q119567267|Q119567267]] | 0 |- | [[Eavan Judith Morrissey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-04-10 | | | | [[:d:Q135385420|Q135385420]] | 0 |- | [[Aine Mary O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-12 | | | | [[:d:Q135385421|Q135385421]] | 0 |- | [[Carol Anne O'Donovan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-13 | | | | [[:d:Q135385425|Q135385425]] | 0 |- | [[Vivienne Hilary Shaw]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-12 | | | | [[:d:Q135385426|Q135385426]] | 0 |- | [[Saragh Jane O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-05 | | | | [[:d:Q135385427|Q135385427]] | 0 |- | [[Mary Ellen Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-04-12 | | | | [[:d:Q135385428|Q135385428]] | 0 |- | [[Marie Antoinette Breen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-13 | | | | [[:d:Q135385429|Q135385429]] | 0 |- | [[Aoife Elizabeth Roche]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-22 | | | | [[:d:Q135385430|Q135385430]] | 0 |- | [[Bridget Tara Brosnan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-10-21 | | | | [[:d:Q135385431|Q135385431]] | 0 |- | [[Sarah Mary Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-12 | | | | [[:d:Q135385432|Q135385432]] | 0 |- | [[Mischa Barton]] | [[Íomhá:Mischa Barton 2017.png|center|40px]] | aisteoir Briotanach-Meireacánach | [[aisteoir scannáin]]<br/>[[aisteoir linbh]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir teilifíse]]<br/>[[aisteoir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-24 | | [[Hammersmith]] | | [[:d:Q207458|Q207458]] | 52 |- | [[Dominique McElligott]] | [[Íomhá:Dominique McElligott - Cannes.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]]<br/>[[aisteoir scannáin]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q456651|Q456651]] | 29 |- | [[Fiona O'Sullivan]] | [[Íomhá:Fiona O'Sullivan in San Jose.jpg|center|40px]] | imreoir sacair gairmiúil | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1986" | 1986-09-17 | | [[San Geronimo]] | | [[:d:Q4970710|Q4970710]] | 12 |- | [[Catriona Cuddihy]] | | lúthchleasaí | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-05 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q5053959|Q5053959]] | 2 |- | [[Sophie Perry]] | [[Íomhá:Sophie Perry.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1986) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-11 | | [[Brighton]] | | [[:d:Q7563050|Q7563050]] | 7 |- | [[Linda Byrne]] | [[Íomhá:Linda Byrne.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q11756918|Q11756918]] | 7 |- | [[Rebecca Rolfe]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16225377|Q16225377]] | 3 |- | [[Jennie King]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q26804583|Q26804583]] | 3 |- | [[Jill Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1986) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-28 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q27567873|Q27567873]] | 3 |- | [[Sarah McCormack]] | [[Íomhá:20120310-UK-Inter-County-Cross-Country-03555 (6826896314).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1986) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-19 | | [[Michigan]] | | [[:d:Q70926851|Q70926851]] | 2 |- | [[Sinead Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] ealaíontóir comhraic measctha (*1986) ♀ | [[ealaíontóir comhraic measctha]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-01 | | | | [[:d:Q86340580|Q86340580]] | 3 |- | [[Joanne Maire Ni Mhathuna]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-02 | | | | [[:d:Q135381383|Q135381383]] | 0 |- | [[Cathy Grant]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-05 | | | | [[:d:Q135381384|Q135381384]] | 0 |- | [[Stephanie Teresa O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-01 | | | | [[:d:Q135382401|Q135382401]] | 0 |- | [[Janet Elisabeth Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-22 | | | | [[:d:Q135382413|Q135382413]] | 0 |- | [[Patricia McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-11 | | | | [[:d:Q135384028|Q135384028]] | 0 |- | [[Rebecca O'Mahony]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-07 | | | | [[:d:Q135384029|Q135384029]] | 0 |- | [[Kate Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-17 | | | | [[:d:Q135384032|Q135384032]] | 0 |- | [[Kellie Cahalane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-30 | | | | [[:d:Q135384033|Q135384033]] | 0 |- | [[Alison Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-21 | | | | [[:d:Q135384036|Q135384036]] | 0 |- | [[Brenda Lavelle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-26 | | | | [[:d:Q135384040|Q135384040]] | 0 |- | [[Mairead Kirby]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-31 | | | | [[:d:Q135384041|Q135384041]] | 0 |- | [[Almha O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-06 | | | | [[:d:Q135384042|Q135384042]] | 0 |- | [[Joanne Mahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-12-02 | | | | [[:d:Q135384043|Q135384043]] | 0 |- | [[Nichola O'Toole]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-09 | | | | [[:d:Q135384044|Q135384044]] | 0 |- | [[Edel Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-03-28 | | | | [[:d:Q135384045|Q135384045]] | 0 |- | [[Patricia O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-27 | | | | [[:d:Q135384129|Q135384129]] | 0 |- | [[Lisa Colette Palmer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1986" | 1986-04-28 | | | | [[:d:Q135384131|Q135384131]] | 0 |- | [[Jayne Wisener]] | [[Íomhá:Jayne Wisener.jpg|center|40px]] | ban-aisteoir | [[aisteoir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[aisteoir stáitse]]<br/>[[aisteoir scannáin]]<br/>[[ceoltóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-19 | | [[Baile Monaidh]] | | [[:d:Q387132|Q387132]] | 15 |- | [[Laura Izibor]] | [[Íomhá:Laura Izibor, 2008 (cropped).jpg|center|40px]] | ceoltóir Éireannach | [[ceoltóir]]<br/>[[amhránaí]]<br/>[[pianódóir]]<br/>[[amhránaí is scríbhneoir]]<br/>[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]<br/>[[ealaíontóir taifeadta]]<br/>[[cumadóir]]<br/>[[cumadóir amhrán]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q437622|Q437622]] | 7 |- | [[Jenna O'Hea]] | [[Íomhá:Jenna O'Hea at day three of the Opals camp.jpg|center|40px]] | cispheileadóir Astrálach | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-06 | | [[Melbourne]] | | [[:d:Q622730|Q622730]] | 17 |- | [[Claire Brady]] | | cianreathaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-01-20<br/>1987-01-29 | | [[Cill Dara]] | | [[:d:Q1094778|Q1094778]] | 3 |- | [[Tori Pena]] | [[Íomhá:Tori Pena.jpg|center|40px]] | léimneoir cuaille Meiriceánach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-30 | | [[Los Alamitos]] | | [[:d:Q7825761|Q7825761]] | 7 |- | [[Nicola Twohig]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-28 | | [[Manchain]] | | [[:d:Q10484148|Q10484148]] | 1 |- | [[Roseanne Galligan]] | [[Íomhá:Roseanne Galligan 2013.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-09 | | [[Droichead Nua]] | | [[:d:Q16209460|Q16209460]] | 2 |- | [[Nicola Sinnott]] | [[Íomhá:Nicola Sinnott.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-08 | | | | [[:d:Q22280384|Q22280384]] | 2 |- | [[Emma Beckett]] | [[Íomhá:Emma Beckett, 2021 (cropped).jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1987" | 1987-05-29 | | [[Northampton]] | | [[:d:Q61827370|Q61827370]] | 4 |- | [[Louise Galvin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí, cispheileadóir agus fisiteiripeoir (*1987) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]]<br/>[[fisiteiripeoir]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-03 | | [[Fionnúig]] | | [[:d:Q78056158|Q78056158]] | 0 |- | [[Elaine O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-04 | | | | [[:d:Q135379955|Q135379955]] | 0 |- | [[Emma M. Mullane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-09 | | | | [[:d:Q135379956|Q135379956]] | 0 |- | [[Hansey Lucy Sexton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-16 | | | | [[:d:Q135381381|Q135381381]] | 0 |- | [[Hannah Mary Coen]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-24 | | | | [[:d:Q135381385|Q135381385]] | 0 |- | [[Natasha Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-27 | | | | [[:d:Q135381842|Q135381842]] | 0 |- | [[Fiona Meany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-17 | | | | [[:d:Q135381843|Q135381843]] | 0 |- | [[Kelly Johnston]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-09-05 | | | | [[:d:Q135381844|Q135381844]] | 0 |- | [[Kathryn Fahy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-17 | | | | [[:d:Q135381845|Q135381845]] | 0 |- | [[Sheena Catherine Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-13 | | | | [[:d:Q135381846|Q135381846]] | 0 |- | [[Miriam Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-05 | | | | [[:d:Q135381847|Q135381847]] | 0 |- | [[Bernice Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-18 | | | | [[:d:Q135381848|Q135381848]] | 0 |- | [[Fiona Scally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-26 | | | | [[:d:Q135384536|Q135384536]] | 0 |- | [[Anne Marie Butler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-18 | | | | [[:d:Q135384537|Q135384537]] | 0 |- | [[Eileen O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-04-24 | | | | [[:d:Q135384538|Q135384538]] | 0 |- | [[Lorraine Dolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-27 | | | | [[:d:Q135384539|Q135384539]] | 0 |- | [[Julie Wilkins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-04 | | | | [[:d:Q135384542|Q135384542]] | 0 |- | [[Ailish O'Donoghue]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-18 | | | | [[:d:Q135384543|Q135384543]] | 0 |- | [[Emma Brady]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-16 | | | | [[:d:Q135384544|Q135384544]] | 0 |- | [[Genna Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-01-06 | | | | [[:d:Q135384545|Q135384545]] | 0 |- | [[Fiona Ward]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1987" | 1987-10-19 | | | | [[:d:Q135384548|Q135384548]] | 0 |- | [[Sinéad Mulvey]] | [[Íomhá:Sinéad Mulvay.jpg|center|40px]] | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[aeróstach]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-22 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q255095|Q255095]] | 20 |- | [[Chloe Magee]] | [[Íomhá:Chloe Magee Irish Open Mixed Double Champions 2018 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[iomaitheoir Oilimpeach]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-29 | | [[Ráth Bhoth]] | | [[:d:Q468589|Q468589]] | 13 |- | [[Méabh de Búrca]] | [[Íomhá:Meabh De Burca.jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-11 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q509493|Q509493]] | 5 |- | [[Erin Keery]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1988" | 1988-02-16 | | | | [[:d:Q1354600|Q1354600]] | 2 |- | [[Julia Moriarty]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-03 | | [[Adelaide]] | | [[:d:Q6306589|Q6306589]] | 4 |- | [[Melanie Nocher]] | | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-18 | | [[Contae an Dúin]] | | [[:d:Q6811327|Q6811327]] | 5 |- | [[Kelly Proper]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-01 | | | | [[:d:Q11738678|Q11738678]] | 3 |- | [[Claire Tarplee]] | | reathaí meánraoin Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-22 | | | | [[:d:Q15925883|Q15925883]] | 1 |- | [[Amy Kenealy]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16224552|Q16224552]] | 4 |- | [[Amy Foster]] | | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-02 | | | | [[:d:Q19560506|Q19560506]] | 2 |- | [[Hannah Lowry-O'Reilly]] | | Imreoir fichille (*1988) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-19 | | | | [[:d:Q28479756|Q28479756]] | 0 |- | [[Jo Patterson]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus rothaí spóirt (*1988) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1988" | 1988-07-27 | | | | [[:d:Q113302372|Q113302372]] | 2 |- | [[Rachel Clancy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-23 | | | | [[:d:Q119554958|Q119554958]] | 0 |- | [[Mairead Mcnally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-19 | | | | [[:d:Q119554997|Q119554997]] | 0 |- | [[Leah Westbrooks]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-19 | | | | [[:d:Q119557456|Q119557456]] | 0 |- | [[Sarah Louise McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-04 | | | | [[:d:Q135381219|Q135381219]] | 0 |- | [[Elaine Ann Stone]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-18 | | | | [[:d:Q135383157|Q135383157]] | 0 |- | [[Eimear Naughton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-28 | | | | [[:d:Q135383158|Q135383158]] | 0 |- | [[Aishling Ann Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-01 | | | | [[:d:Q135383161|Q135383161]] | 0 |- | [[Sarah Woods]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-27 | | | | [[:d:Q135383162|Q135383162]] | 0 |- | [[Rebecca Therese Woods]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-27 | | | | [[:d:Q135383163|Q135383163]] | 0 |- | [[Louise Gray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-27 | | | | [[:d:Q135383165|Q135383165]] | 0 |- | [[Naoise Feena Doran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-07-19 | | | | [[:d:Q135383166|Q135383166]] | 0 |- | [[Brenda Christina Riordan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-07-31 | | | | [[:d:Q135383169|Q135383169]] | 0 |- | [[Ciara Elizabeth Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-22 | | | | [[:d:Q135383174|Q135383174]] | 0 |- | [[Lynn Ferrari]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-24 | | | | [[:d:Q135384540|Q135384540]] | 0 |- | [[Fiona Marie Carrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-28 | | | | [[:d:Q135384546|Q135384546]] | 0 |- | [[Shauna Marie O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-20 | | | | [[:d:Q135384547|Q135384547]] | 0 |- | [[Lisa Kearney]] | [[Íomhá:Lisa Kearney on WIMPS TV.jpg|center|40px]] | cleachtóir júdó Éireannach | [[cleachtóir júdó]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-27 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q2260724|Q2260724]] | 5 |- | [[Ciara Horne]] | [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 333.JPG|center|40px]] | rothaí | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-07 | | [[Harrow, Londain|Harrow]] | | [[:d:Q5119121|Q5119121]] | 16 |- | [[Jessie Barr]] | | lúthchleasaí | [[rábálaí]] | data-sort-value="1989" | 1989-07-24 | | [[Port Láirge]] | | [[:d:Q6187612|Q6187612]] | 5 |- | [[Laura Reynolds]] | | lúthchleasaí | [[siúlóir rása]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-21<br/>1989-01-20 | | | | [[:d:Q6499354|Q6499354]] | 3 |- | [[Orla Barry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-21 | | [[Droichead na Scuab]] | | [[:d:Q7102982|Q7102982]] | 2 |- | [[Kate McKenna]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-27 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16224853|Q16224853]] | 3 |- | [[Jenny Murphy]] | | imreoir rugbaí Éireannach | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[rugby sevens player]] | data-sort-value="1989" | 1989-05-30 | | | | [[:d:Q18126994|Q18126994]] | 2 |- | [[Michelle Finn]] | [[Íomhá:2019-09-01 ISTAF 2019 2000 m steeplechase (Martin Rulsch) 43 (cropped).jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-16<br/>1989-12-16 | | | | [[:d:Q20967861|Q20967861]] | 6 |- | [[Sara Louise Treacy]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-22 | | | | [[:d:Q20967862|Q20967862]] | 5 |- | [[Kelly Murphy]] | [[Íomhá:2024 UEC Track Elite European Championships 130.jpg|center|40px]] | rothaí Éireannach | [[rothaí spóirt]]<br/>[[eolaí néarchórais]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-03 | | [[Birmingham]] | | [[:d:Q33083846|Q33083846]] | 8 |- | [[Lauren Delany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1989) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-07-17 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q78081373|Q78081373]] | 2 |- | [[Jessica Scannell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-26 | | | | [[:d:Q119567488|Q119567488]] | 0 |- | [[Megan Tice]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀ | [[lúthchleasaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1989" | 1989-12-06 | | | | [[:d:Q120221286|Q120221286]] | 0 |- | [[Lisa McGill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-14 | | | | [[:d:Q135380034|Q135380034]] | 0 |- | [[Elaine C. Caffrey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-02-24 | | | | [[:d:Q135380037|Q135380037]] | 0 |- | [[Colleen McInerney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-14 | | | | [[:d:Q135382206|Q135382206]] | 0 |- | [[Aine McKenna]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-09-23 | | | | [[:d:Q135382207|Q135382207]] | 0 |- | [[Julie Angelina Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-04-21 | | | | [[:d:Q135382208|Q135382208]] | 0 |- | [[Susan Elise Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-02-24 | | | | [[:d:Q135382209|Q135382209]] | 0 |- | [[Ellevyn Winifred Irwin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-06 | | | | [[:d:Q135383170|Q135383170]] | 0 |- | [[Deirbhile Blanaid O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-16 | | | | [[:d:Q135383171|Q135383171]] | 0 |- | [[Emma Kathleen Dyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | | [[:d:Q135383173|Q135383173]] | 0 |- | [[Rozanna Purcell]] | | mainicín Éireannach | [[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-03 | | [[Cluain Meala]] | | [[:d:Q1046271|Q1046271]] | 6 |- | [[Aisling Cooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1990) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-27 | | [[Dumhach Thrá]] | | [[:d:Q4699199|Q4699199]] | 3 |- | [[Ruesha Littlejohn]] | [[Íomhá:Ruesha Littlejohn in San Jose.jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-03 | | [[Glaschú]] | | [[:d:Q7377860|Q7377860]] | 11 |- | [[Ciara Everard]] | [[Íomhá:09277 Ciara Everard.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1990) ♀ | [[reathaí meánfhaid]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-10 | | [[Cill Chainnigh]] | | [[:d:Q9192214|Q9192214]] | 6 |- | [[Claire Lambe]] | | iomróir Éireannach | [[iomróir]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-16 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q11690739|Q11690739]] | 5 |- | [[Melissa Scott-Hayward]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1990) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-10 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16225439|Q16225439]] | 2 |- | [[Robyn Stewart]] | [[Íomhá:2017 UEC Track Elite European Championships 412.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1990) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-10 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q27517186|Q27517186]] | 4 |- | [[Niamh Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1990) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-26 | | | | [[:d:Q39814817|Q39814817]] | 1 |- | [[Fionnuala Ross]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1990) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-05 | | | | [[:d:Q69863936|Q69863936]] | 0 |- | [[Orla O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-28 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q74239854|Q74239854]] | 1 |- | [[Laura Shaughnessy]] | | Cianreathaí (*1990) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-19 | | | | [[:d:Q98550189|Q98550189]] | 1 |- | [[Sinead O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-28 | | | | [[:d:Q119553438|Q119553438]] | 0 |- | [[Alexandra Troy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-03-23 | | | | [[:d:Q119568422|Q119568422]] | 0 |- | [[Claire Rockall]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-07 | | | | [[:d:Q119568822|Q119568822]] | 0 |- | [[Danielle O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | | | | [[:d:Q135367014|Q135367014]] | 0 |- | [[Rhiannon Bernadette McNulty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-03-16 | | | | [[:d:Q135378320|Q135378320]] | 0 |- | [[Emma Marron]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-21 | | | | [[:d:Q135378321|Q135378321]] | 0 |- | [[Méabh Malone]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-01 | | | | [[:d:Q135378322|Q135378322]] | 0 |- | [[Ciara Louise Flaherty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-28 | | | | [[:d:Q135378323|Q135378323]] | 0 |- | [[Shelly Behan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-11-27 | | | | [[:d:Q135378324|Q135378324]] | 0 |- | [[Erica C. Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-26 | | | | [[:d:Q135380031|Q135380031]] | 0 |- | [[Cathy Kavanagh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-16 | | | | [[:d:Q135380035|Q135380035]] | 0 |- | [[Christine O'Gorman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-28 | | | | [[:d:Q135381052|Q135381052]] | 0 |- | [[Christina Ann Newton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-08 | | | | [[:d:Q135381053|Q135381053]] | 0 |- | [[Michelle Louise Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-01 | | | | [[:d:Q135381055|Q135381055]] | 0 |- | [[Beth Meany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-15 | | | | [[:d:Q135381056|Q135381056]] | 0 |- | [[Eimear Mary Mairtin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-10-03 | | | | [[:d:Q135381058|Q135381058]] | 0 |- | [[Caroline Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-25 | | | | [[:d:Q135381059|Q135381059]] | 0 |- | [[Kerrie Marie Dore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-14 | | | | [[:d:Q135381060|Q135381060]] | 0 |- | [[Valerie O'Driscoll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-15 | | | | [[:d:Q135382205|Q135382205]] | 0 |- | [[Sorcha Nic Dhomhnaill]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-27 | | | | [[:d:Q137648437|Q137648437]] | 0 |- | [[Clara Peters]] | [[Íomhá:European 2011 Clara PETERS.jpg|center|40px]] | scátálaí fíorach Éireannach | [[scátálaí fíorach]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-19 | | [[Essen]] | | [[:d:Q4360258|Q4360258]] | 5 |- | [[Lynsey McCullough]] | | imreoir leadóige Éireannach | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-01 | | [[Aontroim (baile)]] | | [[:d:Q6709499|Q6709499]] | 1 |- | [[Emma Flanagan]] | | cruicéadaí | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-07 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q16211337|Q16211337]] | 4 |- | [[Cherelle Khassal]] | [[Íomhá:Cherelle Khassal (23697437213).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-09 | | [[Sasana]] | | [[:d:Q22087349|Q22087349]] | 4 |- | [[Alice Kunek]] | [[Íomhá:Alice Kunek - Perth Lynx.jpg|center|40px]] | cispheileadóir Astrálach (1991-) | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-06 | | [[Box Hill]] | | [[:d:Q24452204|Q24452204]] | 10 |- | [[Laura Boylan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1991) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1991" | 1991-12-16 | | [[Contae Lú]] | | [[:d:Q29981448|Q29981448]] | 3 |- | [[Sinéad Denny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1991) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-05 | | | | [[:d:Q69863080|Q69863080]] | 0 |- | [[Aoife McDermott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1991) ♀ | [[imreoir rugbaí]]<br/>[[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-04 | | [[Sligeach]] | | [[:d:Q78047998|Q78047998]] | 1 |- | [[Hannah Thornton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-29 | | | | [[:d:Q119564024|Q119564024]] | 0 |- | [[Aine O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-28 | | | | [[:d:Q135367015|Q135367015]] | 0 |- | [[Fiona O'Dwyer]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-06-27 | | | | [[:d:Q135370906|Q135370906]] | 0 |- | [[Emma J. Sherwood]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-02-17 | | | | [[:d:Q135379981|Q135379981]] | 0 |- | [[Tracey M. Power]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-01-04 | | | | [[:d:Q135379982|Q135379982]] | 0 |- | [[Stephanie O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-04-25 | | | | [[:d:Q135379983|Q135379983]] | 0 |- | [[Carol A. McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-22 | | | | [[:d:Q135379987|Q135379987]] | 0 |- | [[Sinead Chambers]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-01 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q15712412|Q15712412]] | 4 |- | [[Christine McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí agus rábálaí (*1992) ♀ | [[cliathreathaí]]<br/>[[rábálaí]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-06 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q25939025|Q25939025]] | 2 |- | [[Poornima Menon Jayadev]] | | Imreoir fichille (*1992) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | | [[:d:Q28479758|Q28479758]] | 0 |- | [[Naomi Carroll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair, imreoir haca, imreoir peile Gaelaí agus camogie player (*1992) ♀ | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir haca]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]]<br/>[[camogie player]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-13 | | [[Contae an Chláir]] | | [[:d:Q57313561|Q57313561]] | 3 |- | [[Claire Mooney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-06-21 | | | | [[:d:Q69812429|Q69812429]] | 0 |- | [[Joan Healy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-30 | | | | [[:d:Q69814488|Q69814488]] | 1 |- | [[Catherine McManus]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-09 | | | | [[:d:Q69819917|Q69819917]] | 0 |- | [[Casey Grace]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-14 | | | | [[:d:Q119554596|Q119554596]] | 0 |- | [[Tessa Josephine Solan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-19 | | | | [[:d:Q135378015|Q135378015]] | 0 |- | [[Lorraine Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-11-24 | | | | [[:d:Q135378016|Q135378016]] | 0 |- | [[Nichola Rafferty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-04 | | | | [[:d:Q135378017|Q135378017]] | 0 |- | [[Louise Mary O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-24 | | | | [[:d:Q135378019|Q135378019]] | 0 |- | [[Rebecca Teresa Nagle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-04 | | | | [[:d:Q135378020|Q135378020]] | 0 |- | [[Kate Mary McDaid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-18 | | | | [[:d:Q135378021|Q135378021]] | 0 |- | [[Rebecca F. O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-25 | | | | [[:d:Q135379984|Q135379984]] | 0 |- | [[Emily M. O'Callaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-02-07 | | | | [[:d:Q135379985|Q135379985]] | 0 |- | [[Katie B. Kilbride]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-07-06 | | | | [[:d:Q135379988|Q135379988]] | 0 |- | [[Catriona M. Foley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-08-16 | | | | [[:d:Q135379989|Q135379989]] | 0 |- | [[Sinead Deegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-05-13 | | | | [[:d:Q135379990|Q135379990]] | 0 |- | [[Eimhear M. Browne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1992" | 1992-01-07 | | | | [[:d:Q135379991|Q135379991]] | 0 |- | [[Sanura Eley-O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀ | [[rábálaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1992" | 1992-03-09 | | | | [[:d:Q141689240|Q141689240]] | 0 |- | [[Amy Bowtell]] | | imreoir leadóige | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-16 | | [[Na Clocha Liatha]] | | [[:d:Q4749116|Q4749116]] | 7 |- | [[Katie Kirk]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] rábálaí (*1993) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-05 | | | | [[:d:Q11737414|Q11737414]] | 1 |- | [[Ciara Grant]] | [[Íomhá:Ciara Grant WUG.jpg|center|40px]] | peileadóir | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir futsal]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-11 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q15960851|Q15960851]] | 8 |- | [[Michaela Walsh]] | | dornálaí as Béal Feirste | [[dornálaí]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-05 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q18218166|Q18218166]] | 9 |- | [[Siobhán Killeen]] | | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]]<br/>[[imreoir peile Gaelaí]]<br/>[[imreoir futsal]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-15 | | | | [[:d:Q22278600|Q22278600]] | 1 |- | [[Lois Roche]] | [[Íomhá:Lois Roche Lewes FC Women 2 Charlton Ath Women 0 17 10 2021-82 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-18 | | [[Londain]] | | [[:d:Q24150945|Q24150945]] | 5 |- | [[Clare Cryan]] | [[Íomhá:Clare Cryan Kyiv 2019.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*1993) ♀ | [[tumadóir iomaíoachta]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | | | | [[:d:Q65553526|Q65553526]] | 3 |- | [[Emma Mitchell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-02 | | | | [[:d:Q69812822|Q69812822]] | 0 |- | [[Mary Mulhare]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1993" | 1993-02-14 | | | | [[:d:Q115739743|Q115739743]] | 1 |- | [[Clodagh Scannell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-06 | | | | [[:d:Q119542677|Q119542677]] | 0 |- | [[Éabhnait Deborah Scanlon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-01-08 | | | | [[:d:Q135376728|Q135376728]] | 0 |- | [[Rheanne Marie O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-24 | | | | [[:d:Q135376730|Q135376730]] | 0 |- | [[Ciara Patricia Newell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-17 | | | | [[:d:Q135376733|Q135376733]] | 0 |- | [[Lauren Marie Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-06 | | | | [[:d:Q135376734|Q135376734]] | 0 |- | [[Laoise Maria Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-19 | | | | [[:d:Q135376735|Q135376735]] | 0 |- | [[Laura Catriona Moloney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-24 | | | | [[:d:Q135376736|Q135376736]] | 0 |- | [[Karen Meany]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-23 | | | | [[:d:Q135376737|Q135376737]] | 0 |- | [[Méabh Barry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-16 | | | | [[:d:Q135376739|Q135376739]] | 0 |- | [[Marrianna Patricia C. Troy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-09 | | | | [[:d:Q135378014|Q135378014]] | 0 |- | [[Erika Emma O'Keeffe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-06 | | | | [[:d:Q135378018|Q135378018]] | 0 |- | [[Kate Veale]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-05 | | [[Tulach Mhór]] | | [[:d:Q11737264|Q11737264]] | 2 |- | [[Caroline Black]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-04 | | [[Lios na gCearrbhach]] | | [[:d:Q15971927|Q15971927]] | 5 |- | [[Phil Healy]] | [[Íomhá:Womens 400m (46526965474) (cropped).jpg|center|40px]] | rábálaí Éireannach | [[rábálaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-19 | | [[Béal Átha Fhínín]] | | [[:d:Q25999744|Q25999744]] | 7 |- | [[Niamh McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí (*1994) ♀ | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-04 | | [[Contae Chorcaí]] | | [[:d:Q26905471|Q26905471]] | 2 |- | [[Karina Campbell]] | | Imreoir fichille (*1994) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-19 | | | | [[:d:Q28470777|Q28470777]] | 0 |- | [[Victoria Bell]] | | lúthchleasaí Éireannach | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="1994" | 1994-06-22 | | [[Sutton Coldfield]] | | [[:d:Q48618566|Q48618566]] | 4 |- | [[Alice Sharpe]] | [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 132.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1994) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-03 | | [[München]] | | [[:d:Q55361867|Q55361867]] | 10 |- | [[Alli Palisch]] | [[Íomhá:Alli Murphy Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-528 (50943521133) (cropped).jpg|center|40px]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1994) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-13 | | [[Plano, Texas|Plano]] | | [[:d:Q56285209|Q56285209]] | 4 |- | [[Shona Heaslip]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-18 | | | | [[:d:Q69820877|Q69820877]] | 0 |- | [[Philippa Rogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1994" | 1994-02-04 | | | | [[:d:Q69861835|Q69861835]] | 0 |- | [[Leah Lyons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí (*1994) ♀ | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-27 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q78051289|Q78051289]] | 1 |- | [[Eimear Twomey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-11-05 | | | | [[:d:Q135375110|Q135375110]] | 0 |- | [[Amy Louise Russell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-02-02 | | | | [[:d:Q135375111|Q135375111]] | 0 |- | [[Ciara Milroy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-18 | | | | [[:d:Q135375114|Q135375114]] | 0 |- | [[Sorcha Maire McNulty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-04 | | | | [[:d:Q135375115|Q135375115]] | 0 |- | [[Leanne McDonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-29 | | | | [[:d:Q135375116|Q135375116]] | 0 |- | [[Laura Hoffman]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-04-29 | | | | [[:d:Q135375118|Q135375118]] | 0 |- | [[Deirdre Ann Geaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-16 | | | | [[:d:Q135375120|Q135375120]] | 0 |- | [[Michelle Clarke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[cóitseálaí cispheile]] | data-sort-value="1994" | 1994-09-03 | | | | [[:d:Q135375123|Q135375123]] | 0 |- | [[Rebecca Barker]] | | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-08-02 | | | | [[:d:Q135375124|Q135375124]] | 0 |- | [[Ailish O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-01-01 | | | | [[:d:Q135376732|Q135376732]] | 0 |- | [[Cliona Niamh Máirtín]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1994" | 1994-06-26 | | | | [[:d:Q135376738|Q135376738]] | 0 |- | [[Sycerika McMahon]] | | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-11 | | [[Contae an Dúin]] | | [[:d:Q3979013|Q3979013]] | 7 |- | [[Carolane Soucisse]] | [[Íomhá:2018 Autumn Classic International - Soucisse & Firus (cropped) - Soucisse.jpg|center|40px]] | damhsóir oighir Ceanadach | [[ice dancer]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-10 | | [[Châteauguay]] | | [[:d:Q24860514|Q24860514]] | 5 |- | [[Aoife Mannion]] | [[Íomhá:Aoife Mannion BCLFC 2015 (22147891741) (cropped).jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1995) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-24 | | [[Solihull]] | | [[:d:Q25714012|Q25714012]] | 12 |- | [[Ellen Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1995) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-06 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q26899011|Q26899011]] | 3 |- | [[Síofra Cléirigh Büttner]] | [[Íomhá:Síofra Cléirigh Büttner 2017.jpg|center|40px]] | reathaí meánraoin Éireannach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q35349110|Q35349110]] | 5 |- | [[Gráinne Walsh]] | | dornálaí Éireannach | [[dornálaí]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-13 | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | | [[:d:Q65091953|Q65091953]] | 5 |- | [[Greta Streimikyte]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí parailimpeach (*1995) ♀ | [[lúthchleasaí parailimpeach]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-24 | | [[Vilnias]] | | [[:d:Q89343978|Q89343978]] | 3 |- | [[Sarah Jane Hearne]] | | Imreoir fichille (*1995) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1995" | 1995 | | | | [[:d:Q104843000|Q104843000]] | 0 |- | [[Fiona Murtagh]] | [[Íomhá:Rowing at the 2020 Summer Olympics (Ireland).jpeg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomróir (*1995) ♀ | [[iomróir]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-11 | | [[Gaillimh]] | | [[:d:Q105925700|Q105925700]] | 11 |- | [[Ioana Gelip]] | | Imreoir fichille (*1995) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-16 | | | | [[:d:Q109418259|Q109418259]] | 1 |- | [[Rachel Boyle]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-27 | | | | [[:d:Q110991850|Q110991850]] | 0 |- | [[Cliodhna Manning]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1995) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-26 | | | | [[:d:Q117007428|Q117007428]] | 1 |- | [[Emily Haggard-Kearney]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta, reathaí maratóin agus cianreathaí (*1995) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[reathaí maratóin]]<br/>[[cianreathaí]] | data-sort-value="1995" | 1995-11-10 | | | | [[:d:Q126883212|Q126883212]] | 0 |- | [[Amy Waters]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-13 | | | | [[:d:Q135367016|Q135367016]] | 0 |- | [[Jennifer Sheehan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-10 | | | | [[:d:Q135373959|Q135373959]] | 0 |- | [[Jessica Blue O Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-11 | | | | [[:d:Q135373960|Q135373960]] | 0 |- | [[Aedin O Donnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-27 | | | | [[:d:Q135373961|Q135373961]] | 0 |- | [[Lorna McNamee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-01 | | | | [[:d:Q135373963|Q135373963]] | 0 |- | [[Orla Keoghegan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-07-21 | | | | [[:d:Q135373964|Q135373964]] | 0 |- | [[Shannon Farrell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-09 | | | | [[:d:Q135373965|Q135373965]] | 0 |- | [[Erin Leigh Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-30 | | | | [[:d:Q135373966|Q135373966]] | 0 |- | [[Aileen Verona Crowley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-05-04 | | | | [[:d:Q135373968|Q135373968]] | 0 |- | [[Katie Ann Moloney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-14 | | | | [[:d:Q135375112|Q135375112]] | 0 |- | [[Samantha Massey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-02-28 | | | | [[:d:Q135375117|Q135375117]] | 0 |- | [[Lauren Kelly Falvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-27 | | | | [[:d:Q135375122|Q135375122]] | 0 |- | [[Niamh Allen]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1995) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-19 | | | | [[:d:Q137368508|Q137368508]] | 1 |- | [[Emma Bolger]] | | ban-aisteoir Éireannach | [[aisteoir]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-05 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q520262|Q520262]] | 11 |- | [[Mary C. Cain]] | | reathaí meánraoin Meiriceánach | [[reathaí meánfhaid]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-03 | | [[Bronxville]] | | [[:d:Q6779145|Q6779145]] | 10 |- | [[Florence Bell]] | | sciálaí Éireannach | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-05 | | [[Sutton Coldfield]] | | [[:d:Q15910753|Q15910753]] | 4 |- | [[Alannah Stephenson]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-04 | | [[Lios na gCearrbhach]] | | [[:d:Q17457943|Q17457943]] | 3 |- | [[Tham Nguyen]] | [[Íomhá:Tham Nguyen at the 2023 World Weightlifting Championships training hall.webp|center|40px]] | Tógálaí meáchain (*1996) ♀ | [[tógálaí meáchain]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-15 | | | | [[:d:Q26132016|Q26132016]] | 4 |- | [[Alanna Lally]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-30 | | | | [[:d:Q69860533|Q69860533]] | 1 |- | [[Fiona Mangan]] | [[Íomhá:Fiona Mangan - Présentation TCFIA 2025.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-16 | | | | [[:d:Q106575388|Q106575388]] | 5 |- | [[Megan Armitage]] | [[Íomhá:Grand Prix de Chambéry (Megan Armitage - Montagne).JPG|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-12 | | [[Suí an Róin]] | | [[:d:Q108532712|Q108532712]] | 6 |- | [[Linda Djougang]] | [[Íomhá:Linda Djougang 15Apr2023.jpg|center|40px]] | [[Camarún|Camarúnach]] imreoir rugbaí (*1996) ♀ | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-17 | | [[Camarún]] | | [[:d:Q108540653|Q108540653]] | 3 |- | [[Georgie Hartigan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-01 | | | | [[:d:Q115674773|Q115674773]] | 1 |- | [[Allison McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-10-10 | | | | [[:d:Q119547267|Q119547267]] | 0 |- | [[Edel Thornton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-22 | | | | [[:d:Q119560495|Q119560495]] | 0 |- | [[Kelly McGrory]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-24 | | | | [[:d:Q121879328|Q121879328]] | 3 |- | [[Róisín Harrison]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1996" | 1996-10-10 | | | | [[:d:Q121879839|Q121879839]] | 2 |- | [[Susie Berry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1996) ♀ | [[marcach]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-01 | | | | [[:d:Q130313509|Q130313509]] | 2 |- | [[Megan Connolly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-06 | | | | [[:d:Q135366913|Q135366913]] | 0 |- | [[Ciara Mary McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | | [[:d:Q135366914|Q135366914]] | 0 |- | [[Caoimhe Rita Moore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-23 | | | | [[:d:Q135366915|Q135366915]] | 0 |- | [[Nadine Cheryl Rice]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-07-29 | | | | [[:d:Q135366916|Q135366916]] | 0 |- | [[Holli Anna Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-10-02 | | | | [[:d:Q135366917|Q135366917]] | 0 |- | [[Meadhbh Helen Campbell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-04-26 | | | | [[:d:Q135370468|Q135370468]] | 0 |- | [[Ruth Mary Leavey]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-25 | | | | [[:d:Q135370469|Q135370469]] | 0 |- | [[Aoibheann Ann Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-24 | | | | [[:d:Q135370470|Q135370470]] | 0 |- | [[Hannah Eileen McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | | [[:d:Q135370471|Q135370471]] | 0 |- | [[Lauren Jane Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-12 | | | | [[:d:Q135370472|Q135370472]] | 0 |- | [[Kate Emma O'Flaherty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-08 | | | | [[:d:Q135370473|Q135370473]] | 0 |- | [[Aoife Catherine Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-04 | | | | [[:d:Q135370474|Q135370474]] | 0 |- | [[Eve Ellen M. O'Mahoney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-03-29 | | | | [[:d:Q135370475|Q135370475]] | 0 |- | [[Lesley Ann Wilkinson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-16 | | | | [[:d:Q135370476|Q135370476]] | 0 |- | [[Lisa Teresa Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-22 | | | | [[:d:Q135373962|Q135373962]] | 0 |- | [[Megan Connolly]] | [[Íomhá:Megan Connolly 2015 (cropped).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-07 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q21708017|Q21708017]] | 12 |- | [[Rachael Darragh]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]]<br/>[[iomaitheoir Oilimpeach]] | data-sort-value="1997" | 1997-09-24 | | [[Leitir Ceanainn]] | | [[:d:Q26786740|Q26786740]] | 6 |- | [[Sophie MacMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1997) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-29 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29947005|Q29947005]] | 8 |- | [[Sara Boyle]] | | imreoir badmantain Éireannach | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-31 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q30230598|Q30230598]] | 1 |- | [[Amy Broadhurst]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-17 | | [[Dún Dealgan]] | | [[:d:Q60182060|Q60182060]] | 3 |- | [[Aoife O'Rourke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-02 | | [[An Caisleán Riabhach]] | | [[:d:Q66934867|Q66934867]] | 8 |- | [[Marissa Sheva]] | [[Íomhá:Marissa Sheva.jpg|center|40px]] | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[imreoir sacair]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-04-22 | | [[Sellersville]] | | [[:d:Q98093517|Q98093517]] | 8 |- | [[Elsa Desmond]] | [[Íomhá:2018-11-21 Rennrodel-Weltcup Innsbruck-Igls StP 5311 LR10 by Stepro.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] luger agus medical student (*1997) ♀ | [[luger]]<br/>[[medical student]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-06 | | [[Buckingham]] | | [[:d:Q103259948|Q103259948]] | 5 |- | [[Sophie Becker]] | [[Íomhá:Womens 400m (47247595181).jpg|center|40px]] | Rábálaí (*1997) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-16 | | [[Loch Garman]] | | [[:d:Q105782960|Q105782960]] | 7 |- | [[Kate Doherty]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-27 | | | | [[:d:Q106712794|Q106712794]] | 1 |- | [[Eilish Flanagan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-02 | | | | [[:d:Q107472430|Q107472430]] | 5 |- | [[Roisin Flanagan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-02 | | | | [[:d:Q115739741|Q115739741]] | 2 |- | [[Bridget Herlihy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-31 | | | | [[:d:Q119539970|Q119539970]] | 0 |- | [[Maura Fitzpatrick]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-27 | | | | [[:d:Q119541214|Q119541214]] | 0 |- | [[Anna Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-18 | | | | [[:d:Q119551659|Q119551659]] | 0 |- | [[Aoife Anne O'Halloran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-05 | | | | [[:d:Q135365106|Q135365106]] | 0 |- | [[Princess Elizabeth Adeogun]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-04-10 | | | | [[:d:Q135367093|Q135367093]] | 0 |- | [[Tia Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-02 | | | | [[:d:Q135368530|Q135368530]] | 0 |- | [[Hayley Nicole Lenihan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-19 | | | | [[:d:Q135368531|Q135368531]] | 0 |- | [[Julie Milroy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-10 | | | | [[:d:Q135368532|Q135368532]] | 0 |- | [[Liadan Tobin-Schnittger]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-10 | | | | [[:d:Q135371775|Q135371775]] | 0 |- | [[Courtney Anne Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-16 | | | | [[:d:Q135371776|Q135371776]] | 0 |- | [[Aoife Mary Tiernan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-30 | | | | [[:d:Q135371777|Q135371777]] | 0 |- | [[Sarah Marie Phelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-02 | | | | [[:d:Q135371778|Q135371778]] | 0 |- | [[Aislinn Finola O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-10-24 | | | | [[:d:Q135371779|Q135371779]] | 0 |- | [[Aisling Catriona McCann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-01 | | | | [[:d:Q135371780|Q135371780]] | 0 |- | [[Sarah Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-24 | | | | [[:d:Q135371781|Q135371781]] | 0 |- | [[Hollie Herlihy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-30 | | | | [[:d:Q135371782|Q135371782]] | 0 |- | [[Shannen Sandra Holbrook]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-24 | | | | [[:d:Q135371783|Q135371783]] | 0 |- | [[Olivia Margaret Dupuy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-27 | | | | [[:d:Q135371784|Q135371784]] | 0 |- | [[Kelly Sarah Diggin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-03-05 | | | | [[:d:Q135371785|Q135371785]] | 0 |- | [[Caoimhe Ann Blennerhassett]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1997" | 1997-12-15 | | | | [[:d:Q135371786|Q135371786]] | 0 |- | [[Ellis O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] gleacaí ealaíonta (*1998) ♀ | [[gleacaí ealaíonta]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-23 | | [[Kent]] | | [[:d:Q23887651|Q23887651]] | 3 |- | [[Michaela Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-17 | | | | [[:d:Q51098390|Q51098390]] | 2 |- | [[Anna Kerrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1998) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-10 | | [[Sasana]] | | [[:d:Q64148448|Q64148448]] | 3 |- | [[Elizabeth Morland]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-03 | | | | [[:d:Q69815287|Q69815287]] | 0 |- | [[Mia Griffin]] | [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 135.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1998) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-30 | | [[Glenmore]] | | [[:d:Q86458131|Q86458131]] | 9 |- | [[Nadia Power]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-11 | | | | [[:d:Q92433328|Q92433328]] | 4 |- | [[Eleanor Ryan-Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1998) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="1998" | 1998-05-14 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q97654611|Q97654611]] | 1 |- | [[Sarah Quinn]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-08<br/>1998-08-04 | | | | [[:d:Q106712933|Q106712933]] | 1 |- | [[Anna Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-21 | | | | [[:d:Q119543104|Q119543104]] | 0 |- | [[Saoirse Power-Cassidy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-06-30 | | | | [[:d:Q119553574|Q119553574]] | 0 |- | [[Fiona Everard]] | | Cianreathaí (*1998) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="1998" | 1998<br/>1998-09-30 | | | | [[:d:Q123502237|Q123502237]] | 2 |- | [[Jennifer Lehane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1998) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-08-19 | | | | [[:d:Q126487392|Q126487392]] | 2 |- | [[Kathy Baker]] | | Imreoir rugbaí (*1998) ♀ | [[imreoir rugbaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-23 | | | | [[:d:Q128765068|Q128765068]] | 3 |- | [[Alison Jane Cleary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-13 | | | | [[:d:Q135365098|Q135365098]] | 0 |- | [[Laura Anne Fortune]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-23 | | | | [[:d:Q135365099|Q135365099]] | 0 |- | [[Katie Joanna Whelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-02 | | | | [[:d:Q135365102|Q135365102]] | 0 |- | [[Ciara Catherine Wheeler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-19 | | | | [[:d:Q135365103|Q135365103]] | 0 |- | [[Chloe Gina Mullins]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-21 | | | | [[:d:Q135365105|Q135365105]] | 0 |- | [[Anna Marie Brennan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-06 | | | | [[:d:Q135365107|Q135365107]] | 0 |- | [[Aleksandra Joanna Macheta]] | | [[An Pholainn|Polannach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-13 | | | | [[:d:Q135366449|Q135366449]] | 0 |- | [[Verity Jade Gunn O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-07 | | | | [[:d:Q135370232|Q135370232]] | 0 |- | [[Rachel Alexandra Leavy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-13 | | | | [[:d:Q135370235|Q135370235]] | 0 |- | [[Olivia Ann Reid]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-27 | | | | [[:d:Q135370236|Q135370236]] | 0 |- | [[Jenny Rachael Morrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-12 | | | | [[:d:Q135370238|Q135370238]] | 0 |- | [[Annie Fanning]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-16 | | | | [[:d:Q135370239|Q135370239]] | 0 |- | [[Billie Jean Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-23 | | | | [[:d:Q135370241|Q135370241]] | 0 |- | [[Catherine Maria Connaire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-30 | | | | [[:d:Q135370242|Q135370242]] | 0 |- | [[Áine McDonagh]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[imreoir peile Astrálaí]] | data-sort-value="1998" | 1998-08-28 | | | | [[:d:Q135370247|Q135370247]] | 1 |- | [[Elizabeth Mary McGonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-02-12 | | | | [[:d:Q135370249|Q135370249]] | 0 |- | [[Aoife Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-10 | | | | [[:d:Q135370251|Q135370251]] | 0 |- | [[Aisling Kindle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-09 | | | | [[:d:Q135370252|Q135370252]] | 0 |- | [[Aoife Beggs]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1999) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-23 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29841599|Q29841599]] | 5 |- | [[Gina Akpe-Moses]] | [[Íomhá:Gina Akpe-Moses at the 2018 European Athletics Championships.jpg|center|40px]] | rábálaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-02-25 | | [[Lagos]] | | [[:d:Q33133524|Q33133524]] | 7 |- | [[Ciara Neville]] | [[Íomhá:Ciara Neville 2016.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1999) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-14 | | [[Luimneach]] | | [[:d:Q50295760|Q50295760]] | 4 |- | [[Molly Scott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[lúthchleasaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-30 | | [[Ceatharlach]] | | [[:d:Q55587528|Q55587528]] | 2 |- | [[Niamh Fogarty]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-16 | | | | [[:d:Q94578252|Q94578252]] | 2 |- | [[Aoife Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-14 | | | | [[:d:Q106712793|Q106712793]] | 1 |- | [[Michelle Carey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca (*1999) ♀ | [[imreoir haca]] | data-sort-value="1999" | 1999-05-05 | | | | [[:d:Q108106507|Q108106507]] | 3 |- | [[Stephanie Cotter]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q108143260|Q108143260]] | 2 |- | [[Grace Casey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] caiteoir sleá (*1999) ♀ | [[caiteoir sleá]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-16<br/>1999-06-16 | | | | [[:d:Q109932829|Q109932829]] | 0 |- | [[Cathal Crosbie]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-12-09 | | | | [[:d:Q112131519|Q112131519]] | 1 |- | [[Sarah Leahy]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-08-01 | | | | [[:d:Q113864305|Q113864305]] | 2 |- | [[Claire Melia]] | [[Íomhá:Baxi Ferrol - LDLC ASVEL Féminin 59.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-07-12 | | [[Mainistir Eimhín]] | | [[:d:Q119564054|Q119564054]] | 0 |- | [[Erin Riordan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1999) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-02 | | | | [[:d:Q128803241|Q128803241]] | 2 |- | [[Rachel Huijsdens]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-23 | | | | [[:d:Q135367962|Q135367962]] | 0 |- | [[Maggie Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-08-10 | | | | [[:d:Q135367963|Q135367963]] | 0 |- | [[Mae-Therese Creane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-29 | | | | [[:d:Q135367964|Q135367964]] | 0 |- | [[Sorcha Tiernan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-18 | | | | [[:d:Q135367966|Q135367966]] | 0 |- | [[Amy Dooley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-09 | | | | [[:d:Q135367967|Q135367967]] | 0 |- | [[Louise Scannell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-10 | | | | [[:d:Q135367968|Q135367968]] | 0 |- | [[Amy Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="1999" | 1999-04-03 | | | | [[:d:Q135367970|Q135367970]] | 0 |- | [[Arlene Crossan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-13 | | | | [[:d:Q139666357|Q139666357]] | 1 |- | [[Anne Condon]] | | [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] eolaí ríomhaireachta agus múinteoir ollscoile (*2000) ♀; Comhalta de chuid an ACM, Tulip Award in DNA Computing, Anita Borg Institute Women of Vision Awards agus Comhalta de Chumann Ríoga Cheanada; member of Cumann Ríoga Cheanada agus Association for Computing Machinery | [[eolaí ríomhaireachta]]<br/>[[múinteoir ollscoile]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q11489|Q11489]] | 3 |- | [[Tina Reynolds]] | | amhránaí Éireannach | [[amhránaí]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Na Clocha Liatha]] | | [[:d:Q514752|Q514752]] | 9 |- | [[Bernadette Ní Ghallchóir]] | [[Íomhá:Bernadette Ní Ghallchóir PBS 1971.jpg|center|40px]] | láithreoir teilifíse Éireannach | [[láithreoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[Muineachán]] | | [[:d:Q822164|Q822164]] | 7 |- | [[Eibhlin Byrne]] | | méara Éireannach | [[polaiteoir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1301175|Q1301175]] | 3 |- | [[Sophie Merry]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], [[Mainicín faisin|mainicín]], beochantóir, [[Aisteoir|aisteoir]] agus damhsóir (*2000) ♀ | [[stiúrthóir scannán]]<br/>[[Mainicín faisin|mainicín]]<br/>[[beochantóir]]<br/>[[aisteoir]]<br/>[[damhsóir]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q1348496|Q1348496]] | 3 |- | [[Rebecca Stokell]] | | cruicéadaí Éireannach | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-13 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q29891153|Q29891153]] | 6 |- | [[Mona McSharry]] | [[Íomhá:Mona McSharry (IRL) 2018.jpg|center|40px]] | snámhóir Éireannach | [[snámhóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-08-21 | | [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]] | | [[:d:Q33319799|Q33319799]] | 19 |- | [[Cara Murray]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*2000) ♀ | [[cruicéadaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-11-01 | | [[Béal Feirste]] | | [[:d:Q54861582|Q54861582]] | 6 |- | [[Sommer Lecky]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-14<br/>2000-06-16 | | [[Inis Ceithleann]] | | [[:d:Q69813606|Q69813606]] | 2 |- | [[Davicia Patterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-12-15 | | | | [[:d:Q69820489|Q69820489]] | 0 |- | [[Diana Mirza]] | | Imreoir fichille (*2000) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-16 | | | | [[:d:Q109383024|Q109383024]] | 2 |- | [[Lauren Roy]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-25 | | | | [[:d:Q113864274|Q113864274]] | 2 |- | [[Bronagh Power-Cassidy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-15 | | | | [[:d:Q119543792|Q119543792]] | 1 |- | [[Enya Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-08-31 | | | | [[:d:Q119550072|Q119550072]] | 0 |- | [[Eibhia Ni Mhuireagain]] | | Imreoir fichille (*2000) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2000" | 2000 | | | | [[:d:Q124424504|Q124424504]] | 0 |- | [[Lauren Cadden]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[lúthchleasaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-07 | | | | [[:d:Q126173619|Q126173619]] | 2 |- | [[Jodie McCann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-03 | | | | [[:d:Q126685911|Q126685911]] | 4 |- | [[Lynn Tunnah]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-14 | | | | [[:d:Q135363157|Q135363157]] | 0 |- | [[Annaliese Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-08 | | | | [[:d:Q135366286|Q135366286]] | 0 |- | [[Maeve Aine O'Seaghdha]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-07-26 | | | | [[:d:Q135366287|Q135366287]] | 0 |- | [[Alison Blaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-22 | | | | [[:d:Q135366288|Q135366288]] | 0 |- | [[Ella McCloskey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-07-20 | | | | [[:d:Q135366289|Q135366289]] | 0 |- | [[Maeve Patricia Cannon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-15 | | | | [[:d:Q135366291|Q135366291]] | 0 |- | [[Nicole Patrice Clancy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-13 | | | | [[:d:Q135366294|Q135366294]] | 0 |- | [[Niamh Christine Masterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-26 | | | | [[:d:Q135367965|Q135367965]] | 0 |- | [[Maeve Phelan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2000" | 2000-05-05 | | | | [[:d:Q135367969|Q135367969]] | 0 |- | [[Dayna Finn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*2000) ♀ | [[cispheileadóir]]<br/>[[imreoir peile Astrálaí]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-09 | | | | [[:d:Q135367973|Q135367973]] | 1 |- | [[Laura Nicholson]] | [[Íomhá:Laura Nicholson.jpg|center|40px]] | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2000" | 2000-03-29 | | [[Corcaigh]] | | [[:d:Q135649345|Q135649345]] | 2 |- | [[Tyler Toland]] | | imreoir sacair | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2001" | 2001-08-08 | | [[Baile Suingean]] | | [[:d:Q42666544|Q42666544]] | 6 |- | [[Lara Gillespie]] | [[Íomhá:2019 UCI Juniors Track World Championships 007.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*2001) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-21 | | [[Cill Mhantáin]] | | [[:d:Q52153640|Q52153640]] | 14 |- | [[Sophie O'Sullivan]] | [[Íomhá:Sophie O'Sullivan.jpg|center|40px]] | lúthchleasaí Éireannach | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-23 | | [[Melbourne]] | | [[:d:Q55425594|Q55425594]] | 7 |- | [[Alex Chan-Taylor]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-21 | | | | [[:d:Q55739862|Q55739862]] | 0 |- | [[Tanya Watson]] | [[Íomhá:2018-10-13 Jump 3 (Diving Girls 10m platform) at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–039.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*2001) ♀ | [[tumadóir iomaíoachta]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-24 | | [[Southampton]] | | [[:d:Q65675690|Q65675690]] | 5 |- | [[Niamh Coyne]] | [[Íomhá:2018-10-10 Swimming Girls' 100m Breaststroke Final at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–034.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-22 | | | | [[:d:Q65952719|Q65952719]] | 4 |- | [[Ciara Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-20 | | | | [[:d:Q119554443|Q119554443]] | 0 |- | [[Deborah Ogayemi]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-12 | | | | [[:d:Q119561035|Q119561035]] | 0 |- | [[Danielle Donegan]] | | Cianreathaí (*2001) ♀ | [[cianreathaí]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-05 | | | | [[:d:Q125188525|Q125188525]] | 1 |- | [[Daina Moorehouse]] | [[Íomhá:2025 World Boxing Championships 20250906 102037 Daina Moorehouse (IRL).jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*2001) ♀ | [[dornálaí]] | data-sort-value="2001" | 2001-09-16 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q126709567|Q126709567]] | 3 |- | [[Rachel McCann]] | | Rábálaí (*2001) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="2001" | 2001-09-26 | | | | [[:d:Q127785359|Q127785359]] | 2 |- | [[Ciara McGing]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-03-03 | | | | [[:d:Q128693679|Q128693679]] | 2 |- | [[Victoria Catterson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-03-25 | | | | [[:d:Q128803156|Q128803156]] | 2 |- | [[Erin Healy]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2001) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-05 | | | | [[:d:Q135106443|Q135106443]] | 2 |- | [[Ciara Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-30 | | | | [[:d:Q135360972|Q135360972]] | 0 |- | [[Eve Nealon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-25 | | | | [[:d:Q135363158|Q135363158]] | 0 |- | [[Katie Williamson]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-11 | | | | [[:d:Q135364030|Q135364030]] | 0 |- | [[Alexandra Mary Mulligan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-14 | | | | [[:d:Q135364031|Q135364031]] | 0 |- | [[Katie Niamh Walshe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-19 | | | | [[:d:Q135364032|Q135364032]] | 0 |- | [[Lainey Nolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-09-19 | | | | [[:d:Q135364033|Q135364033]] | 0 |- | [[Mia Furlong]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-12-21 | | | | [[:d:Q135364034|Q135364034]] | 0 |- | [[Niamh Kenny]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-04-28 | | | | [[:d:Q135364035|Q135364035]] | 0 |- | [[Ciara Veronica White]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-15 | | | | [[:d:Q135364036|Q135364036]] | 0 |- | [[Anna Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-10 | | | | [[:d:Q135364037|Q135364037]] | 0 |- | [[Lauren Darcy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | | | [[:d:Q135364038|Q135364038]] | 0 |- | [[Abby Flynn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-05 | | | | [[:d:Q135366295|Q135366295]] | 0 |- | [[Patience Jumbo Gula]] | | Rábálaí (*2001) ♀ | [[rábálaí]] | data-sort-value="2001" | 2001-07-21 | | | | [[:d:Q141698208|Q141698208]] | 0 |- | [[Mavie Österreicher]] | | [[An Ostair|Ostarach]] imreoir leadóige (*2002) ♀ | [[imreoir leadóige]] | data-sort-value="2002" | 2002-04-05 | | [[Vín]] | | [[:d:Q57242668|Q57242668]] | 4 |- | [[Emily Kraft]] | [[Íomhá:Emily Kraft Lewes FC Women (52384339143).jpg|center|40px]] | imreoir sacair Éireannach (2002-) | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-18 | | [[Frankfurt]] | | [[:d:Q60713591|Q60713591]] | 6 |- | [[Alexandra Troy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-07 | | | | [[:d:Q65554597|Q65554597]] | 0 |- | [[Emma Austin]] | [[Íomhá:2020-01-14 Alpine skiing at the 2020 Winter Youth Olympics – Women's Slalom (Martin Rulsch) 335.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] sciálaí Alpach (*2002) ♀ | [[sciálaí Alpach]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-31 | | | | [[:d:Q81901202|Q81901202]] | 2 |- | [[Melisa Filis]] | [[Íomhá:Melisa Filis 2019.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2002) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-30 | | [[Essex]] | | [[:d:Q83196933|Q83196933]] | 7 |- | [[Michaela Corcoran]] | | [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] lúthchleasaí (*2002) ♀ | [[lúthchleasaí]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-07 | | [[Houston, Texas|Houston]] | | [[:d:Q90898291|Q90898291]] | 3 |- | [[Adeyemi Talabi]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2002" | 2002-12-25 | | [[An Longfort]] | | [[:d:Q113864217|Q113864217]] | 1 |- | [[Sabhbh Edwards Murphy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-17 | | | | [[:d:Q119549084|Q119549084]] | 0 |- | [[Erin Maguire]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-12-16 | | | | [[:d:Q119550959|Q119550959]] | 0 |- | [[Maria Godden]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2002) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-31 | | | | [[:d:Q124671917|Q124671917]] | 1 |- | [[Laura Mooney]] | [[Íomhá:Laura Mooney 01.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2002" | 2002<br/>2002-01-25 | | | | [[:d:Q126623596|Q126623596]] | 2 |- | [[Madison Corcoran]] | [[Íomhá:2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Madison Corcoran - Ireland - by 2eight - 9SC6114.jpg|center|40px]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*2002) ♀ | [[canúálaí]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-07 | | [[Houston, Texas|Houston]] | | [[:d:Q127784722|Q127784722]] | 5 |- | [[Lauryn Homan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | | | | [[:d:Q135356265|Q135356265]] | 0 |- | [[Sarah Flemming]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-06 | | | | [[:d:Q135358786|Q135358786]] | 0 |- | [[Jasmine Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-02 | | | | [[:d:Q135358788|Q135358788]] | 0 |- | [[Fatimah Akorede]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-03 | | | | [[:d:Q135362059|Q135362059]] | 0 |- | [[Gillian Wheeler]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-05 | | | | [[:d:Q135362060|Q135362060]] | 0 |- | [[Sinead Boyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-06-01 | | | | [[:d:Q135362061|Q135362061]] | 0 |- | [[Siofra O'Shea]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-10 | | | | [[:d:Q135362062|Q135362062]] | 0 |- | [[Abigail Rafferty]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-28 | | | | [[:d:Q135362063|Q135362063]] | 0 |- | [[Kate Hickey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-15 | | | | [[:d:Q135362064|Q135362064]] | 0 |- | [[Lisa Blaney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-02 | | | | [[:d:Q135362170|Q135362170]] | 0 |- | [[Ciara Byrne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-26 | | | | [[:d:Q135362171|Q135362171]] | 0 |- | [[Shauna Dooley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-17 | | | | [[:d:Q135362172|Q135362172]] | 0 |- | [[Abbie Sheridan]] | | Lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀ | [[lúthchleasaí]]<br/>[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-20 | | | | [[:d:Q141053116|Q141053116]] | 0 |- | [[Fiona McAdams]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-12 | | | | [[:d:Q65554282|Q65554282]] | 0 |- | [[Nicola Tuthill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus caiteoir oird (*2003) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[caiteoir oird]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-22 | | | | [[:d:Q115651644|Q115651644]] | 6 |- | [[Molly Moffitt]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-02 | | | | [[:d:Q119536967|Q119536967]] | 0 |- | [[Ella O'Donnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-09-29 | | | | [[:d:Q119554886|Q119554886]] | 0 |- | [[Paris McCarthy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-13 | | | | [[:d:Q119564680|Q119564680]] | 0 |- | [[Ava O'Connor]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2003) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2003" | 2003-09-19 | | | | [[:d:Q125188526|Q125188526]] | 1 |- | [[Ellie Glavin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-30 | | | | [[:d:Q135358579|Q135358579]] | 0 |- | [[Shannon Cunningham]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-19 | | | | [[:d:Q135359457|Q135359457]] | 0 |- | [[Rebecca Anne Hynes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-08-21 | | | | [[:d:Q135359458|Q135359458]] | 0 |- | [[Emma Glavin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-30 | | | | [[:d:Q135359460|Q135359460]] | 0 |- | [[Casey Mulvey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-06 | | | | [[:d:Q135360144|Q135360144]] | 0 |- | [[Miah Ryan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 | | | | [[:d:Q135360147|Q135360147]] | 0 |- | [[Kara McCleane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-23 | | | | [[:d:Q135360148|Q135360148]] | 0 |- | [[Kate Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-07-09 | | | | [[:d:Q135360149|Q135360149]] | 0 |- | [[Sinead Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-13 | | | | [[:d:Q135360151|Q135360151]] | 0 |- | [[Sophie Moore]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-25 | | | | [[:d:Q135360152|Q135360152]] | 0 |- | [[Hazel Finn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-22 | | | | [[:d:Q135362040|Q135362040]] | 0 |- | [[Elizabeth Golding]] | | Scátálaí fíorach (*2004) ♀ | [[scátálaí fíorach]] | data-sort-value="2004" | 2004-09-28 | | [[Moscó]] | | [[:d:Q56395775|Q56395775]] | 0 |- | [[Jenna Slattery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*2004) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-17 | | | | [[:d:Q98090913|Q98090913]] | 1 |- | [[Emma Jeffers]] | [[Íomhá:Emma Jeffers - Présentation TCFIA 2024.jpg|center|40px]] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] rothaí spóirt (*2004) ♀ | [[rothaí spóirt]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-11 | | [[Eccleston]] | | [[:d:Q119104466|Q119104466]] | 2 |- | [[Amy Duggan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-08-16 | | | | [[:d:Q119540104|Q119540104]] | 0 |- | [[Maeve O'Neill]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-09 | | | | [[:d:Q122806335|Q122806335]] | 2 |- | [[Kate O'Connell]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-08-11 | | | | [[:d:Q122808599|Q122808599]] | 1 |- | [[Orla Dullaghan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-16 | | | | [[:d:Q135352415|Q135352415]] | 0 |- | [[Leilani Turner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-11 | | | | [[:d:Q135352416|Q135352416]] | 0 |- | [[Katie Flanagan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-28 | | | | [[:d:Q135353433|Q135353433]] | 0 |- | [[Emily Smyth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-01 | | | | [[:d:Q135353434|Q135353434]] | 0 |- | [[Rachel Callery]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-04 | | | | [[:d:Q135356074|Q135356074]] | 0 |- | [[Niamh Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-04 | | | | [[:d:Q135356077|Q135356077]] | 0 |- | [[Niamh O'Leary]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-05 | | | | [[:d:Q135356078|Q135356078]] | 0 |- | [[Erica Egan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-01-09 | | | | [[:d:Q135356079|Q135356079]] | 0 |- | [[Micaiah Fubara]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-10-10 | | | | [[:d:Q135356080|Q135356080]] | 0 |- | [[Lucy Coogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-12 | | | | [[:d:Q135358581|Q135358581]] | 0 |- | [[Maria Kealy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-07-02 | | | | [[:d:Q135359459|Q135359459]] | 0 |- | [[Tania Salvado-McCormack]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-18 | | | | [[:d:Q135360141|Q135360141]] | 0 |- | [[Michelle Ugwah]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-07 | | | | [[:d:Q135360142|Q135360142]] | 0 |- | [[Sarah Hickey]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-12 | | | | [[:d:Q135360150|Q135360150]] | 0 |- | [[Anna Gavigan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-19 | | | | [[:d:Q135467791|Q135467791]] | 1 |- | [[Lucy-May Sleeman]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-24 | | | | [[:d:Q141084974|Q141084974]] | 1 |- | [[Jenna Breen]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-21 | | | | [[:d:Q141105240|Q141105240]] | 0 |- | [[Trisha Kanyamarala]] | [[Íomhá:TrishaKanyamarala23.jpg|center|40px]] | [[An India|Indiach]] imreoir fichille (*2005) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2005" | 2005 | | | | [[:d:Q81826781|Q81826781]] | 5 |- | [[Ava Rochford]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-31 | | | | [[:d:Q113302787|Q113302787]] | 1 |- | [[Elizabeth Ndudi]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2005" | 2005-03-21 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q121338851|Q121338851]] | 4 |- | [[Gandy Malou-Mamel]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-31 | | | | [[:d:Q135352417|Q135352417]] | 1 |- | [[Emer Dunne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-29 | | | | [[:d:Q135354136|Q135354136]] | 0 |- | [[Katie O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-11-26 | | | | [[:d:Q135354521|Q135354521]] | 0 |- | [[Rachel Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-21 | | | | [[:d:Q135358213|Q135358213]] | 0 |- | [[Alannah O'Connell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-17 | | | | [[:d:Q135358214|Q135358214]] | 0 |- | [[Priya Doyle]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-28 | | | | [[:d:Q135358215|Q135358215]] | 0 |- | [[Bree Shelley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-06-18 | | | | [[:d:Q135358239|Q135358239]] | 0 |- | [[Rebecca Sexton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-08-17 | | | | [[:d:Q135358240|Q135358240]] | 0 |- | [[Isabelle McSweeney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-18 | | | | [[:d:Q135358245|Q135358245]] | 0 |- | [[Emma Gribben]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-08 | | | | [[:d:Q135358246|Q135358246]] | 0 |- | [[Caitlin Gloeckner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-03 | | | | [[:d:Q135358247|Q135358247]] | 0 |- | [[Lucy Devoy]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-03-09 | | | | [[:d:Q135358248|Q135358248]] | 0 |- | [[Izzy Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2005) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2005" | 2005-05-26 | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q136380575|Q136380575]] | 0 |- | [[Sarah Courtney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-18 | | | | [[:d:Q135351864|Q135351864]] | 0 |- | [[Laura McFarland]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-31 | | | | [[:d:Q135351865|Q135351865]] | 0 |- | [[Karolina Gierszal]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Pholainn|polannach]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-04-24 | | | | [[:d:Q135355491|Q135355491]] | 0 |- | [[Ava Walshe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 | | | | [[:d:Q135355954|Q135355954]] | 0 |- | [[Clara Boyce]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-03 | | | | [[:d:Q135355996|Q135355996]] | 0 |- | [[Shannon Quigley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-25 | | | | [[:d:Q135356011|Q135356011]] | 0 |- | [[Kelly Bracken]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-31 | | | | [[:d:Q135356012|Q135356012]] | 0 |- | [[Grace Prenter]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 | | | | [[:d:Q135356014|Q135356014]] | 0 |- | [[Emma Tolan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-23 | | | | [[:d:Q135356015|Q135356015]] | 0 |- | [[Caoimhe Gilligan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-07 | | | | [[:d:Q135356017|Q135356017]] | 0 |- | [[Leah McMahon]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-06-02 | | | | [[:d:Q135358238|Q135358238]] | 0 |- | [[Aisling Moran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-11-23 | | | | [[:d:Q135358244|Q135358244]] | 0 |- | [[Shauna Curran]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-02 | | | | [[:d:Q135358249|Q135358249]] | 0 |- | [[Rachel Bowdren]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-01 | | | | [[:d:Q135358250|Q135358250]] | 0 |- | [[Fatima Amusan]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2006) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-30 | | | | [[:d:Q135742833|Q135742833]] | 1 |- | [[Precious Akpe-Moses]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus rábálaí (*2006) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]<br/>[[rábálaí]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-09 | | | | [[:d:Q135747915|Q135747915]] | 1 |- | [[Lucy Hynes]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2006) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 | | | | [[:d:Q136380942|Q136380942]] | 0 |- | [[Grace Davison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2007) ♀ | [[snámhóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-08-26 | | | | [[:d:Q130220494|Q130220494]] | 3 |- | [[Lara Putar]] | | Imreoir fichille (*2007) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-12 | | | | [[:d:Q131767687|Q131767687]] | 0 |- | [[Una O'Brien]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-05 | | | | [[:d:Q135353330|Q135353330]] | 0 |- | [[Sophie Staunton]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-03 | | | | [[:d:Q135353331|Q135353331]] | 0 |- | [[Riodhna McGrath]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-11 | | | | [[:d:Q135353332|Q135353332]] | 0 |- | [[Kira Lynch]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-09-21 | | | | [[:d:Q135353333|Q135353333]] | 0 |- | [[Sidney Quinn]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2007) ♀; child of Kieran Quinn agus Jen Critchley | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-16 | | | | [[:d:Q135353335|Q135353335]] | 0 |- | [[Faye McDonnell]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-05-08 | | | | [[:d:Q135353337|Q135353337]] | 0 |- | [[Andrea Jude]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An India|indiach]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-19 | | | | [[:d:Q135353338|Q135353338]] | 0 |- | [[Helena Keane]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-18 | | | | [[:d:Q135356013|Q135356013]] | 0 |- | [[Ciara Brogan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-16 | | | | [[:d:Q135356016|Q135356016]] | 0 |- | [[Stephanie Nnabuihe]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Nigéir|nigéarach]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-22 | | | | [[:d:Q136381435|Q136381435]] | 0 |- | [[Siofra Flynn]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-05 | | | | [[:d:Q136793711|Q136793711]] | 0 |- | [[Eve O'Carroll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir sacair (*2007) ♀ | [[imreoir sacair]] | data-sort-value="2007" | 2007-01-17 | | | | [[:d:Q138107884|Q138107884]] | 2 |- | [[Mia McEntee]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2007" | 2007-09-19 | | | | [[:d:Q140468897|Q140468897]] | 0 |- | [[Michelle Shochan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-17 | | | | [[:d:Q140664853|Q140664853]] | 0 |- | [[Amber Buchanan]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-21 | | | | [[:d:Q62393479|Q62393479]] | 0 |- | [[Naomi Farrington]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-04-23 | | | | [[:d:Q135352455|Q135352455]] | 0 |- | [[Muireann Teahan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-24 | | | | [[:d:Q135352456|Q135352456]] | 0 |- | [[Maebh Purtill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-10 | | | | [[:d:Q135352459|Q135352459]] | 0 |- | [[Lucy Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-19 | | | | [[:d:Q135352460|Q135352460]] | 0 |- | [[Katie Behan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-25 | | | | [[:d:Q135352464|Q135352464]] | 0 |- | [[Eabha Booth]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-05 | | | | [[:d:Q135352465|Q135352465]] | 0 |- | [[Caoimhe Timmons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-14 | | | | [[:d:Q135352518|Q135352518]] | 0 |- | [[Abbie Lyons]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-23 | | | | [[:d:Q135352519|Q135352519]] | 0 |- | [[Kaitlyn Summers]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-18 | | | | [[:d:Q135353334|Q135353334]] | 0 |- | [[Francesca Kyamagero]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Uganda|ugandach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-11 | | | | [[:d:Q135353336|Q135353336]] | 0 |- | [[Aoibheann Donnelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-01 | | | | [[:d:Q135353339|Q135353339]] | 0 |- | [[Erin Friel]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2008) ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-15 | | | | [[:d:Q135987798|Q135987798]] | 1 |- | [[Nicole Joy]] | | imreoir badmantain | [[imreoir badmantain]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-06 | | | | [[:d:Q140658372|Q140658372]] | 0 |- | [[Aimee O'Reilly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-04 | | | | [[:d:Q140672252|Q140672252]] | 0 |- | [[Madelyn Burke]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-27 | | | | [[:d:Q141157370|Q141157370]] | 0 |- | [[Madelyn Hartigan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-18 | | | | [[:d:Q135352457|Q135352457]] | 0 |- | [[Sofia Lopez O'Sullivan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[An Spáinn|spáinneach]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-25 | | | | [[:d:Q136381554|Q136381554]] | 0 |- | [[Shekinah Djoussa]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-12-09 | | | | [[:d:Q136381556|Q136381556]] | 0 |- | [[Laura Buckley]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-29 | | | | [[:d:Q136381558|Q136381558]] | 0 |- | [[Julie Mai O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-02 | | | | [[:d:Q136381679|Q136381679]] | 0 |- | [[Jean Aherne]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-25 | | | | [[:d:Q136381680|Q136381680]] | 0 |- | [[Hannah Cassin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-05-11 | | | | [[:d:Q136381681|Q136381681]] | 0 |- | [[Amy Elliott]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2009" | 2009-03-28 | | | | [[:d:Q136381682|Q136381682]] | 0 |- | [[Maryna Petrenko]] | | Imreoir fichille (*2009) ♀ | [[imreoir fichille]] | data-sort-value="2009" | 2009-02-11 | | | | [[:d:Q139276715|Q139276715]] | 0 |- | [[Ayotade Ademokun]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-11 | | | | [[:d:Q136381552|Q136381552]] | 0 |- | [[Sorcha Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-02 | | | | [[:d:Q136381553|Q136381553]] | 0 |- | [[Robyn Walsh]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-23 | | | | [[:d:Q136381557|Q136381557]] | 0 |- | [[Katie Rose Harrison]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-04 | | | | [[:d:Q136381678|Q136381678]] | 0 |- | [[Ciara Zurawska]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-05 | | | | [[:d:Q141157465|Q141157465]] | 0 |- | [[Siun Kelly]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-22 | | | | [[:d:Q141157499|Q141157499]] | 0 |- | [[Jessica Bree]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-12-09 | | | | [[:d:Q141157501|Q141157501]] | 0 |- | [[Naiya Turner]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-12-06 | | | | [[:d:Q141157518|Q141157518]] | 0 |- | [[Aoife Courtney]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-05 | | | | [[:d:Q141157519|Q141157519]] | 0 |- | [[Sarah Horkan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀ | [[cispheileadóir]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-09 | | | | [[:d:Q141157524|Q141157524]] | 0 |- | [[Carmel Gunning]] | | ceoltóir Éireannach | [[amhránaí]]<br/>[[ceoleolaí]]<br/>[[cumadóir amhrán]]<br/>[[fliúiteadóir]] | | | [[An Ghaobhach]] | | [[:d:Q951887|Q951887]] | 2 |- | [[Rita Connolly]] | | amhránaí | [[amhránaí]] | | | [[Baile Átha Cliath]] | | [[:d:Q956109|Q956109]] | 4 |- | [[Samthann]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (†739) ♀ | [[file]]<br/>[[scríbhneoir]] | | data-sort-value="739" | 739-12-19 | | | [[:d:Q1278739|Q1278739]] | 4 |- | [[Teresa Kidd]] | | Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀ | [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]] | | | | | [[:d:Q2311088|Q2311088]] | 1 |- | [[Mary Brannagan]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille ♀ | [[imreoir fichille]] | | | | | [[:d:Q110161410|Q110161410]] | 2 |- | [[Tanya O'Neill]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir snúcair ♀ | [[imreoir snúcair]] | | | | | [[:d:Q137163054|Q137163054]] | 0 |- | [[Paula Judge]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir snúcair ♀ | [[imreoir snúcair]] | | | | | [[:d:Q137163055|Q137163055]] | 0 |- | [[Margaret O'Driscoll]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir snúcair ♀ | [[imreoir snúcair]] | | | | | [[:d:Q137163056|Q137163056]] | 0 |- | [[Ella O'Connor]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir snúcair ♀ | [[imreoir snúcair]] | | | | | [[:d:Q137163057|Q137163057]] | 0 |- | [[Michelle Sherwin]] | | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir snúcair ♀ | [[imreoir snúcair]] | | | | | [[:d:Q137163058|Q137163058]] | 0 |} ---- &sum; 991 items. {{wikidata list end}} [[Catagóir:Mná Éireannacha|*]] m06nj00nbpxp3ywoh0pgigtv1okxpmw Diarmait Ua Briain 0 95200 1331347 1237769 2026-11-02T13:46:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331347 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Mumhan|Rí Mumhan]] (éilitheoir) ba ea '''Diarmaid Ó Briain''' ('''Diarmait Ua Briain''') (1060 – 1118). Tháinig sé i gcoróin sa bhliain [[1114]]. [[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain]] ab ea a athair. Chuir a dheartháir [[Muircheartach Ua Briain|Muircheartach]] an ruaig air as an Mumhain, go gairid tar éis bhás a n-athar sa bhliain 1086. Bhí sé ar deoraíocht le roinnt blianta. Creidtear go raibh sé i gceannas cabhlaigh a thug tacaíocht do [[Rhys ap Tewdwr]] ag [[Cath Mynydd Carn]].<ref>Hollister, Charles Warren</ref><ref>Donald F. Fleming agus Janet M. Pope, eag. ''Henry I and the Anglo-Norman World: Studies in Memory of C. Warren''. Woodbridge, Ríocht Aontaithe: Boydell Press, 2007, lch. 53, {{ISBN|1-84383-293-3}}</ref> Sa bhliain 1093, rinne sé síocháin le Muircheartach tar éis dó a éileamh a aithint, agus rinneadh ''dux'' [[Port Láirge|Phort Láirge]] de. Sa deireadh, tháinig sé i gcoróin mar rí gníomhach nuair a buaileadh drochbhreoite ar a dheartháir sa bhliain 1114. Ar an dtoirt, dhíbir sé Muircheartach agus thosaigh ansin achrann ceithre bliana le haghaidh cheannas ar an Mumhain. Sa bhliain 1116, rinne sé ruathar ar Muircheartach agus [[Brian Ua Briain]] ''"dar comluga<ref>[http://dil.ie/11473 1 comluige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022073239/http://dil.ie/11473 |date=2020-10-22 }}, socrú, comhaontú, ar eDIL</ref> mind h-Érend."'' ((sárú) ar comhaontú mionn<ref>le brí [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/taise taise<sup>2</sup>], ar teanglann FGB</ref> Éireann), agus chuir sé [[Luimneach]] faoi léigear. Mar thoradh, rinne Muircheartach síocháin le Diarmaid,<ref>Flanagan, Marie Therese. ''Irish Royal Charters: Texts and Contexts''. Nua-Eabhrac: Oxford University Press, 2005, lch. 148, {{ISBN|0-19-926707-3}}</ref> ach ghabh Muircheartach é i ndeireadh na dála. Fuair sé bás i g[[Corcaigh]] sa bhliain 1118. An bhliain chéanna, rinne [[Toirdhealbhach Ua Conchobair]] ionsaí ar an Mumhain agus críochdheighil sé an ríocht idir faoi seach: mic Dhiarmada agus [[Tadg Mac Carthaig]], [[Conchobar Ua Briain]], [[Tuadhmhumhain]]; agus [[Toirdelbach Mac Carthaig]], [[Deasmhumhain]].<ref>Moody, T.W., F.J. Byrne and F.X. Martin, eag. ''A New History of Ireland''. Nua-Eabhrac: Oxford University Press, 1982, lch. 55, 59, {{ISBN|0-19-821744-7}}</ref> ==Clann== Bhí Diarmaid pósta le Mór Ua Conchúir ní [[Ruaidrí na Saide Buide|Ruaidrí]], rí Chonnacht (bás 1118), agus bhí beirt mhac acu:<ref>Dobbs, Margaret E. [eag. agus aistr.], "''The Ban-shenchus [part 2]''", Revue Celtique 48 (1931): 191: ("Mor ingen Ruaidri hUi Conchobair, mathair Muirchertag 7 Diarmata da mac Domnaill; 7 isi mathair da mac Diarmada (ob. 1118) hUi Briain I. Tairrdealbach 7 Tadc (ob. 1154)".).</ref><ref>[[John O'Hart]], [https://www.libraryireland.com/Pedigrees1/index.php "Irish Pedigrees or the Origin and Stem of the Irish Nation"], Imleabhar 1, 1892, lch 157</ref> * Tadhg (bás 1154) * [[Toirdhealbhach mac Diarmada Ua Briain|Toirdhealbhach]] (bás 1167) Bhí beirt mhac eile aige le mná chéile nó máistreás anaithnid: * [[Conchobar Ua Briain|Conchúr na Cathrach]] (bás 1142) * Donnchadh, easpag [[Cill Dalua|Chill Dalua]] (bás 1164) ==Tagairtí== {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh =[[Muircheartach Ua Briain]] | teideal = [[Ríthe na Mumhan|Rí na Mumhan]] | bliain = 1114–1118 | tar éis = [[Conchobar Ua Briain]] agus [[Toirdelbach Mac Carthaig]] }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Ua Briain, Diarmait}} [[Catagóir:Ríthe na Mumhan]] [[Catagóir:Uí Bhriain]] at20fd4xtyz5ut15mn4lkhk4vfzp0k5 Rónán mac Colmáin 0 95493 1331652 1312187 2026-11-03T10:04:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331652 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Ríthe na Laighean|Rí na Laighean]] ba ea '''Rónán mac Colmáin''', a tháinig i gcoróin tar éis [[Brandub mac Echach]] (bás [[605]]).<ref>Tugtar réimeas deich mbliana dó sa [[Leabhar Laighneach]]</ref> Bhí beirt fhear ann darbh ainm 'Rónán mac Colmáin' a bhí gníomhach sa Laigin go luath sa seachtú haois, agus ní fios go cruinn cé acu a bhí ina rí. Meascann foinsí níos deireanaí an bheirt, ach tugann an staraí [[Francis John Byrne]] faoi ndear nach ndéanann na foinsí is luaite a leithéid.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', lch. 137.</ref> ==Rí Uí Chinnsealaigh== Rí [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea an chéad Rónán (bás [[624]])<ref>dátaí per ''The Chronology of the Irish Annals'' le Daniel P. McCarthy</ref> Colmán mac Cormaic de Síl Chormaic ba ea a athair.<ref>Byrne, ''Irish Kings and High Kings'', tábla 10.</ref> Creideann Byrne gurbh eisean a bhí ina rí na Laighean. Tá a thásc i n[[Annála Tiarnaigh]] agus [[Annála Uladh]] dís.<ref>[[Annála Uladh]], AU 624.1</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 625.1.</ref> [[Crundmáel Erbuilc]] (bás [[656]]), rí Laigean níos deireanaí, ba ea a mhac son. I measc mac eile, bhí Blathmhac (bás [[658]]) agus Cumascach, rí Uí Chinnsealaigh. Tháinig [[Crundmáel Bolg Luatha|Crudmáell Bolg Luatha]] mac Áedo (bás [[628]]) i gcomharbacht ar mar rí Uí Chinnsealaigh. ==Rí Uí Dhúnlainge== Rí [[Uí Dhúnlainge]] ba ea an dara Rónán (bás [[613]]). Colmáin Mór mac Cairbre (''Colmán Már mac Coirpri'') na ea a athair.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', Tábla 9.</ref> Tugtar an teideal 'rí Laigean' do ina thásc i Annála Tiarnaigh.<ref>AT 613.4.</ref> Le linn na ré seo, chuir na hannála seo roinnt ríthe Laigean ó na ríliostaí. == Sága ''Fingal Rónáin'' == {{príomhalt|Fingal Rónáin}} Feictear Rónán mac Colmáin Uí Dhúnlainge sa sága ''Fingal Rónáin'',<ref>[http://dil.ie/22128 fingal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224043044/http://dil.ie/22128 |date=2021-02-24 }}, gortú nó marú gaoil, ar eDIL</ref> (aitheanta fosta mar 'Anbhás Maoil Fhothartaigh mhic Rónáin' (''Aided Máele Fothartaig meic Rónáin'')), dán [[Meán-Ghaeilge]] den 10ú haois. Caomhnaítear an scéal sa [[Leabhar Laighneach]]. Rónán Mac Áedo is ea ainm príomhphearsa an scéil, ach feictear sna ginealaigh gur mharaigh Rónán mac Colmáin a mhac.<ref>Bhí ''[[Rónán Crach]] mac Áedo Díbchine'' [[Uí Mháil]] ann ag an am chéanna.</ref> Tugann Dan Wiley faoi ndeara gur éirigh díofa í líne chlann Rónáin tar éis a bháis, agus gur de shliocht a dhearthár, [[Fáelán mac Colmáin|Faolán]], iad ríthe Uí Dhúnlainge na Laigean.<ref>Dan M. Wiley, [http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fingal_Ronain.html "Fingal Rónáin"] {{ webarchive | url = https://web.archive.org/web/20060902103616/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fingal_Ronain.html | date=2006-09-02 }}, ''The Cycles of the Kings''.</ref> De réir an tsága, Eithne ní Chumascaigh ba ea chéad bhean chéile Rónáin, agus bhí mac acu darbh ainm ''Máelfothartaig''. I ndiaidh bhás Eithne, phós sé arís le hiníon [[Eochaid Iarlaithe]] (bás [[666]]) den [[Dál nAraidi]]. An-óg a bhí an bhanríon nua, agus rinne sí iarracht a leasmhac a mhealladh. Chuaigh Máel Fothartaigh ar deoraíocht dá thoil féin dá bharr go hAlbain. Tháinig sé abhaile i ndeireadh na dála, ach lean an bhanríon léi lena cluanaireacht. Nuair a dhiúltaigh sé arís í, bhuail sí bob ar an rí a mhac a dúnmharú. ==Féach freisin== * [[Ríthe na Laighean]] ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Lagen'' * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology.'' Oxford University Press, Oxford, 1998. {{ISBN|0-19-280120-1}} ==Naisc sheachtracha== * ''[https://web.archive.org/web/20060902103616/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Fingal_Ronain.html Fingal Rónáin]'', ''Cycle of the Kings'' le Dan Wiley ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Rónán mac Colmáin}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:Bliain báis anaithnid]] [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine as Contae Cheatharlach]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Ríthe na Laighean]] [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] [[Catagóir:Ríthe Uí Dhúnlainge]] jwwprnihgwz537q6rsbm3s0ybj9pjum Laoghcheann mac Con Mealla 0 95497 1331560 1080919 2026-11-03T00:32:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331560 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Uí Chinnsealaigh]] de [[Sil Máeluidir|Síol Maoluír]] as deisceart na [[Laigin|Laigean]] ba ea '''Laoghcheann mac Con Mealla''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Laidcnén<ref>[http://dil.ie/29291 ladg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109162843/http://dil.ie/29291 |date=2021-01-09 }}, laogh, sneachta, ar eDIL</ref> mac Con Mella''') (bás 727). Éogan Cáech mac Nath Í, beo sa 6ú haois cúig ghlúin roimhe féin, ba ea a shinsear deireanach a bhí ina rí Uí Chinnsealaigh. Fionnó [[Máel Odor mac Guairi|Mhaoil Uidhre mhic Guaire]], sinsear eapainmneach a mhuintir, ba ea Laoghcheann.<ref>Mac Niocaill, lch. 83, fig. 12; lch. 128, fig. 22 do ghinealach</ref> Dar leis na ríliostaí le fáil sa [[Leabhar Laighneach]], tháinig Laoghcheann i gcomharbacht ar a dheartháir, [[Cú Chongelt mac Con Mella|Cú Chongheilt]], agus go raibh réimeas deich mbliana aige.<ref>[[Leabhar Laighneach]], ''Rig Hua Cendselaig''</ref> Más fíor, bhí sé i réim ón mbliain 717 go dtí 727. Molann an staraí Mac Niocaill, ámh, gurbh ionann a dheartháir agus ''Cú Chongelt'' éigin luaite i tásc i n[[Annála Uladh]] don bhliain 724.<ref>[[Annála Uladh]], AU 724.2</ref> Chloígh a chéile comhraic as tuaisceart Laigean, [[Dúnchad mac Murchado|Dúnchadh mac Murchadha]] (bás 728) [[Uí Dhúnlainge]], ag [[Cath Mhaistean]] sa bhliain 727 agus maraíodh ann é.<ref>AU 727.6</ref> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Hua Cendselaig'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Gearoid Mac Niocaill (1972), ''Ireland before the Vikings'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan ==Naisc sheachtracha== * [http://celt.ucc.ie/ CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Laidcnen Mac Con Mella}} [[Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh]] anc1d87t2h97yjxuo7v8yiu4qp6n74b Joshua Fishman 0 96198 1331551 1321051 2026-11-02T23:43:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331551 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Teangeolaíocht|Teangeolaí]] Meiriceánach ab ea '''Joshua Aaron Fishman''' ([[An Ghiúdais|Giúdais]]: שיקל פֿישמאַן - Shikl Fishman; 18 Iúil 1926 - 1 Márta 2015) a rinne speisialtóireacht ar [[Sochtheangeolaíocht|shochtheangeolaíocht]], [[pleanáil teanga]], [[oideachas dátheangach]], agus [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] agus [[Grúpa eitneach|eitneacht]]. == Luathshaol agus oideachas == Rugadh agus tógadh Joshua Fishman i [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://linguistlist.org/issues/26/26-1159.html|teideal=LINGUIST List 26.1159: All: Obituary: Joshua A. Fishman (18 July 1926 - 1 March 2015)|dáta=2015-03-02|language=en|work=The LINGUIST List|dátarochtana=2021-01-16}}</ref> D’fhreastail sé ar scoileanna poiblí agus é ag déanamh staidéir ar [[An Ghiúdais|Ghiúdais]] ag bun agus meánleibhéil. De réir mar a d’fhás sé suas, chuirfeadh a athair ceist ar a pháistí ag an mbord dinnéir, "Cad a rinne tú don [[An Ghiúdais|Ghiúdais]] inniu?" Rinne sé staidéar ar Ghiúdais i Scoileanna [[Der Arbeter Ring (SAM)|Der Arbeter Ring]],<ref>{{Lua idirlín|url=http://circlesocal.org/in-memoriam-dr-joshua-shikl-fishman-july-18-1926-march-1-2015/|teideal=In Memoriam: Dr. Joshua (Shikl) Fishman (July 18, 1926-March 1, 2015)|dáta=2015-03-03|language=en|work=SoCal Arbeter Ring/Workers Circle|dátarochtana=2021-01-16|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121222333/http://circlesocal.org/in-memoriam-dr-joshua-shikl-fishman-july-18-1926-march-1-2015/}}</ref> a leag béim ar mháistreacht ar [[an Ghiúdais]] mar aon le fócas ar litríocht, stair, agus saincheisteanna sóisialta. D'imigh sé ar aghaidh ó [[Olney, Philadelphia|Olney]] High School <ref>Kutzik, Jordan (March 4, 2015). "[https://forward.com/culture/yiddish-culture/215947/joshua-fishman-yiddishist-and-linguistics-pioneer/ Joshua Fishman, Yiddishist and Linguistics Pioneer, Dies at 88]". ''[[The Forward]]''. Retrieved 29 February 2020.</ref> agus d’fhreastail sé ar [[Ollscoil Pennsylvania]] ar Scoláireacht an Mhéara, 1944-1948,<ref>Parasher, Shree Vallabh (2005). "Fishman, Joshua A.", in: Philipp Strazny (Ed.), ''[https://books.google.com/books?id=27JOMobauYAC Encyclopedia of Linguistics]'' (New York: Taylor & Francis), pp. 347-348; here, p. 348.</ref> ag tuilleamh BS agus MS,<ref name="Gale">"Joshua A(aron) Fishman." ''Gale Literature: Contemporary Authors''. Farmington Hills: Gale, 2001. Retrieved via ''Gale In Context: Biography'' database, 29 February 2020.</ref> sa [[stair]] agus sa [[síceolaíocht]], faoi seach.<ref>"Joshua A. Fishman" (biographical profile), in Colin Baker and Sylvia Prys Jones (Eds.), ''[https://books.google.com/books?id=YgtSqB9oqDIC&pg=PA189&dq=%22joshua+a.+fishman%22+%22social+psychology%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiB0ZeJ0_fnAhWigXIEHZewCn44ChDoATABegQICRAC#v=onepage&q=%22joshua%20a.%20fishman%22%20%22social%20psychology%22&f=false Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education]'' (Clevedon, UK: Multilingual Matters, 1998), p. 189.</ref> Chuaigh sé ar aghaidh chun PhD i síceolaíocht shóisialta a fháil ó [[Ollscoil Columbia]] i 1953.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cal.org/news-and-events/in-the-news/in-memoriam-fishman|teideal=In Memoriam: Joshua A. Fishman|údar=cal.org|dáta=|language=en-US|work=CAL|dátarochtana=2021-01-16}}</ref> Is é athair David Fishman é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://yivo.org/joshua-fishman-1926-2015|teideal=Joshua Fishman (1926-2015)|language=en|work=YIVO Institute for Jewish Research|dátarochtana=2021-01-16}}</ref> == Gairmréim == Tar éis dó céim a bhaint amach, rinne sé staidéar ar Ghiúdais le Max Weinreich i rith samhradh 1948. Le linn na tréimhse sin, fuair sé duais ón YIVO (Institiúid um Thaighde na nGiúdach) as monagraf ar an dátheangachas.<ref name="Hult"/> I 1951-52 bhí post aige mar chúntóir taighde do Choiste Oideachais Giúdach Nua-Eabhrac<ref name="Gale">"Joshua A(aron) Fishman." ''Gale Literature: Contemporary Authors''. Farmington Hills: Gale, 2001. Retrieved via ''Gale In Context: Biography'' database, 29 February 2020.</ref> I mí na Nollag 1951, phós sé Gella Schweid,<ref name="Gale">"Joshua A(aron) Fishman." ''Gale Literature: Contemporary Authors''. Farmington Hills: Gale, 2001. Retrieved via ''Gale In Context: Biography'' database, 29 February 2020.</ref> agus roinn sé tiomantas ar feadh an tsaoil léi don Ghiúdais.<ref>Schaechter-Viswanath, Gitl (May 18, 2017). "[https://forward.com/yiddish/372374/yiddish-teacher-and-archivist-gella-schweid-fishman-has-died/ Yiddish Teacher and Archivist Gella Schweid Fishman Has Died]". ''[[The Forward]]''. Retrieved 29 February 2020.</ref> I 1953, chríochnaigh sé a Ph.D. i [[síceolaíocht shóisialta]] in [[Ollscoil Columbia]] le tráchtas dar teideal ''Steiréitíopaí Diúltacha Maidir le Meiriceánaigh i measc Leanaí a rugadh i Meiriceá a fhaigheann Cineálacha Éagsúla d’Oideachas do Ghrúpaí Mionlaigh'' . Chuaigh na [[Philadelphia Phillies|Phillies]] óna bhaile dúchais i dteagmháil le Shikl, ag iarraidh air dul isteach sa bhoth raidió agus ''batter's plate'' amháin a fhógairt i nGiúdais i gcuid de sheachtain Ghiúdach Phillies. Dhiúltaigh Shikl an tairiscint ar eagla go ndéanfadh sé "ceap magaidh den Ghiúdais."  Ó 1955 go 1958, mhúin sé socheolaíocht teanga i g[[City College of New York|Coláiste Cathrach Nua-Eabhrac]] agus é ag stiúradh taighde ag Bord Scrúdaithe Iontrála an Choláiste freisin.<ref name="Hult"/> I 1958, ceapadh é ina ollamh comhlach ar chaidreamh daonna agus síceolaíocht ag Penn. Ina dhiaidh sin ghlac sé le post mar ollamh le síceolaíocht agus socheolaíocht in [[Ollscoil Yeshiva]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], áit a bhfónfadh sé freisin mar dhéan [[Ferkauf Graduate School of Psychology|Scoil Iarchéime Ferkauf na nEolaíochtaí Sóisialta]] chomh maith le leasuachtarán acadúil. I 1966, rinneadh Ollamh Oirirce um Taighde Ollscoile sna hEolaíochtaí Sóisialta. de. I 1988, rinneadh ollamh emeritus de agus chuaigh sé chleamhnaigh sé le roinnt institiúidí eile: Ollamh ar Cuairt agus Scoláire ar Cuairt, Scoil an Oideachais, Teangeolaíocht Fheidhmeach agus Roinn na Teangeolaíochta, [[Ollscoil Stanford]] ; Ollamh Cúnta le hOideachas Ilteangach agus Ilchultúrtha, Scoil an Oideachais, Ollscoil Nua-Eabhrac ; Ollamh ar Cuairt sa Teangeolaíocht, Ollscoil Chathair Nua-Eabhrac, Ionad na gCéimithe. Bhí coinní ar cuairt agus comhaltachtaí aige ag os cionn dosaen institiúid ar fud an domhain, lena n-áirítear an Lárionad um Ard-Staidéir sna hEolaíochtaí Iompraíochta ([[Stanford, California|Stanford, CA]]) agus an Institiúid Ard-Staidéir ([[Princeton, New Jersey|Princeton, NJ]]).<ref name="Hult">{{Lua idirlín|url=http://linguistlist.org/issues/26/26-1159.html#1|work=The Linguist List}}</ref> == Tionchar == Scríobh Fishman os cionn 1000 alt agus monagraf ar [[ilteangachas]], [[oideachas dátheangach]] agus oideachas mionlaigh, socheolaíocht agus stair na Giúdaise, [[pleanáil teanga]], [[aisiompú teanga]], [[athbheochan teanga]], ‘teanga agus [[náisiúnachas]]’, ‘teanga agus reiligiún’, agus ‘teanga agus eitneacht ’. Is é Fishman bunaitheoir agus eagarthóir na sraithe leabhar Contributions to the Sociology of Language le [[De Gruyter|Mouton de Gruyter]]. Cheap Fishman an Scála Grádaithe um Briseadh Idirghlúine (SGBI) chun cinneadh a dhéanamh an bhfuil teangacha i mbaol agus chuir sé é ina leabhar ''Reversing Language Shift'' .<ref>Fishman, Joshua. 1991. ''Reversing Language Shift''. Clevendon: Multilingual Matters.</ref> Bhí an SGBI feabhsaithe bunaithe air seo agus in úsáid ag Ethnologue . De réir [[Ghil'ad Zuckermann|Ghil’ad Zuckermann]], "''Bunaitheoir agus eagarthóir ginearálta an phríomhfhoilseacháin measúnaithe International Journal of the Sociology of Language, chruthaigh Fishman ardán intleachtúil a d’éascaigh go mór tabhairt isteach agus scaipeadh samhlacha núíosacha agus teoiricí réabhlóideacha as a d'eascair go leor díospóireachtaí acadúla, sintéisí agus crostoirchithe Is minic a ghníomhaigh sé mar dhroichead eipistéimeolaíoch idir agus ina fhrithnimh i gcomhair dioscúrsaí comhthreomhara.'' " <ref name="gz">[[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]] (2012). "Introduction to the Joshua A. Fishman comprehensive bibliography", ''International Journal of the Sociology of Language'' (Int’l. J. Soc. Lang.) 213</ref> : 149–152 Agus "''Ba cheart go ndéanfadh duine fairsinge agus doimhneacht obair Fishman a mheas trí lionsa Giúdach-sochtheangeolaíoch comhcheangailte''." <ref name="gz">[[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]] (2012). "Introduction to the Joshua A. Fishman comprehensive bibliography", ''International Journal of the Sociology of Language'' (Int’l. J. Soc. Lang.) 213</ref> : 149–152 D'áitigh Zuckermann go "''Cuimsíonn taighde Fishman comhtháthú scoláireachta Giúdach leis an teangeolaíocht ghinearálta. [. . ] Tá an teangeolaíocht Ghiúdach, iniúchadh teangacha Giúdacha mar Ghiúdais, tar éis an tsochtheangeolaíocht ghinearálta a mhúnlú. Le linn na staire ba inimircigh ilteangacha iad na Giúdaigh, agus mar thoradh ar sin tá teangacha Giúdacha ag ionchorprú meicníochtaí casta agus suimiúla teagmhála teanga agus féiniúlachta. Mar sin ba thalamh torthúil iad na teangacha seo chun socheolaíocht na dteangacha i gcoitinne a bhunú agus a éabhlóidiú. Mar gheall ar an tábhacht a bhaineann leis an nGiúdachas ní amháin maidir le mentshlikhkayt (cf. daonnacht) ach freisin maidir le hoideachas agus canúint ‘ar an taobh eile’, ní haon ionadh go bhfaighidh an institiúid féin-ghluaiste Fishman bheith ar thús cadhnaíochta san am céanna i scoláireacht Giúdais go háirithe agus sa socheolaíocht teanga i gcoitinne.'' " : 149–152 ==Fishman agus an Ghaeilge== "''Ní raibh aon deacracht pholaitiúil nó mhorálta ag Fishman maidir le teanga a athbheochan cé gur admhaigh sé go mbíonn sé an-dheacair. Do Fishman, ba é stádas teanga mar theanga tí agus seachadadh na teanga seo go dtí chéad ghlúin eile tús gach rud, ní toradh ar ghníomhaíocht thánaisteach. '' ''Bhí an spéis aige sa Ghaeilge agus bhí moladh aige do lucht na Gaeilge, go háirithe do mheon na gníomhaíochta áitiúla is deonaí, ach dar leis go raibh ar lucht na Gaeilge a bheith dírithe ar dhlús chainteoiri a ardú. '' ''Níor ghlac sé (i 1991) go raibh rás na Gaeilge rite, ag rá nárbh fhéidir a chur as an áireamh go mbeadh ardú i seachadadh na teanga mar chéad teanga sa todhchaí.'' ''Ag deireadh an leabhair ''Reversing Language Shift: Theoretical and Empirical Foundations of Assistance to Threatened Languages'', leagann sé amach a theoiric – cuirimse leagan de sin anseo – atheagraithe, curtha go Gaeilge agus glanta ó Bhéarlagair na teangeolaíochta.''"<ref>Síolta:https://pobailura.com/cad-e-seo/ </ref> == Onóracha speisialta == Sa bhliain 1991, thug dhá [[Festschrift]] d'Fhishman, chun a 65ú breithlá a cheiliúradh, gach ceann acu líonta le hailt ó chomhghleacaithe a lean a leasanna. Ba chnuasach trí imleabhar ceann amháin a bhain lena leasanna, curtha in eagar ag Garcia, Dow, agus Marshall,<ref>[https://repository.upenn.edu/gse_pubs/475/ Hornberger (2017)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918020513/https://repository.upenn.edu/gse_pubs/475/ |date=2021-09-18 }}, p. 25.</ref> agus an ceann eile imleabhar amháin curtha in eagar ag Cooper agus Spolsky. Sa bhliain 1999, fuair Fishman [[Duais Itzik Manger]] as an t-ionchur a bhí aige maidir le litríocht Giúdaise. Sa bhliain 2004, bronnadh [[Duais Linguapax]] air.<ref name="Hult"/> Ar 10 Meán Fómhair, 2006, tugadh onóir do Fishman le siompóisiam lae in [[Ollscoil Pennsylvania]], ag comóradh a 80ú breithlá. D’éag sé san [[An Bronx|Bronx]], Nua-Eabhrac, an 1 Márta 2015, ag aois a 88.<ref>{{Lua idirlín|url=https://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=17983|teideal=Language Log » Joshua Fishman (1926-2015)|dátarochtana=2021-01-16}}</ref> == Cartlanna == I 1994 bhunaigh Leabharlanna Ollscoil Stanford ‘Cartlann Teaghlaigh Joshua A. Fishman agus Gella Schweid Fishman’ <ref name="Hult"/> laistigh dá Rannóg Bailiúcháin Speisialta. Tá dréachtaí sa chartlann de leabhair agus ailt a foilsíodh ina dhiaidh sin, imlínte cúrsa, léachtaí a tugadh, comhfhreagras gairmiúil, comhfhreagras teaghlaigh, grianghraif, téipeanna fuaime, téipeanna físe, agus ábhair eile a bhaineann le hobair Fishman. == Leabharliosta == * 1964. ''Language Maintenance and Language Shift as a field of inquiry. A definition of the field and suggestions for its further development''. Linguistics Iml. 2, Eagrán 9. *1965. ''Yiddish in America: socio-linguistic description and analysis.'' Bloomington: [[Indiana University Press]]; An Háig: Mouton * 1966. ''Language loyalty in the United States; the maintenance and perpetuation of non-English mother tongues by American ethnic and religious groups.'' An Háig: Mouton * 1966. ''Hungarian language maintenance in the United States.'' Bloomington: [[Indiana University Press]] * 1968. ''Language problems of developing nations.'' Nua-Eabhrac: Wiley * 1968. ''Readings in the sociology of language.'' An Háig, Páras: Mouton * 1970. ''Sociolinguistics: a brief introduction.'' Rowley, Mass.: Newbury House * 1971. ''Bilingualism in the barrio.'' Bloomington: [[Indiana University Press]] * 1971-2. ''Advances in the sociology of language.'' An Háig: Mouton * 1972. ''Language in Sociocultural Change. Essays by Joshua A. Fishman.'' Eag. Anwar S. Dil. Stanford: [[Stanford University Press]] * 1972. ''The sociology of language; an interdisciplinary social science approach to language in society.'' Rowley, Mass.: Newbury House * 1973 (c 1972). ''Language and nationalism; two integrative essays.'' Rowley, Mass.: Newbury House * 1974. ''Advances in language planning.'' An Háig: Mouton * 1976. ''Bilingual education: an international sociological perspective.'' Rowley, Mass.: Newbury House * 1977. ''Advances in the creation and revision of writing systems.'' An Háig: Mouton * 1978. ''Advances in the study of societal multilingualism.'' An Háig: Mouton * 1981. ''Never Say Die: A Thousand Years of Yiddish in Jewish Life and Letters''. An Háig: Mouton. {{ISBN|90-279-7978-2}} (Giúdais agus Béarla) * 1982. ''The acquisition of biliteracy: a comparative ethnography of minority ethnolinguistic schools in New York City.'' Nua-Eabhrac: Ollscoil Yeshiva, [[Ferkauf Graduate School of Psychology]] * 1982. ''Bilingual education for Hispanic students in the United States.'' Nua-Eabhrac: [[Teachers College Press]] * 1983. ''Progress in language planning: international perspectives.'' Beirlín agus Nua-Eabhrac: Mouton. * 1985. ''The rise and fall of the ethnic revival: perspectives on language and ethnicity.'' Beirlín agus Nua-Eabhrac: Mouton * 1987. ''Ideology, Society and Language: The Odyssey of Nathan Birnbaum.'' Ann Arbor: Karoma Publishers * 1991. ''Bilingual education.'' Amsterdam & Philadelphia: J. Benjamins Pub. Co. * 1991. ''Reversing language Shift: Theory and Practice of Assistance to Threatened Languages.'' Clevedon, Multilingual Matters. (<big>{{ISBN|185359122X}}</big>) * 1991. ''Language and Ethnicity.'' Amsterdam & Philadelphia: J. Benjamins Pub. Co * 1996. ''Post-Imperial English: The Status of English in Former British and American Colonies and Spheres of Influence.'' (ed.) Mouton de Gruyter, Beirlín * 1997. ''In Praise of the Beloved Language; The Content of Positive Ethnolinguistic Consciousness.'' Beirlín, Mouton de Gruyter * 1997. ''The Multilingual Apple: Languages in New York'' (with Ofelia Garcia). Beirlín, Mouton de Gruyter * 1999. ''Handbook of Language and Ethnicity'' (ed.). New York, [[Oxford University Press]]. Atheagrán 2009. ({{ISBN|0195374924}}) * 2000. ''Can Threatened Languages Be Saved?'' Clevedon, Multilingual Matters * 2006. ''Do Not Leave Your Language Alone: The Hidden Status Agendas Within Corpus Planning in Language Policy.'' [[Lawrence Erlbaum Associates]]. ({{ISBN|0805850244}}) ({{ISBN|978-0-8058-5024-6}}) ==Foinsí== * [[Colin Baker|Baker, Colin]]; Jones, Sylvia P. (eagarthóirí) (1998). ''Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education''. Clevedon, UK: Multilingual Matters. "Joshua A. Fishman", lch.&nbsp;189. {{ISBN|978-1-85359-362-8}}. * Chassie, Karen et al. (eds.) (2006). ''Who’s Who in the East''. New Providence, NJ: Marquis Who's Who. "Fishman, Joshua Aaron" * Cooper, Robert L.; Spolsky, Bernard (eagarthóirí) (1991). ''The Influence of Language on Culture and Thought: Essays in Honor of Joshua A. Fishman’s Sixty-Fifth Birthday''. Berlin: Mouton. Editors' introduction, lgh.&nbsp;1–5. * Fishman, Joshua A. (2006). Joshua A. Fishman. Retrieved on August 24, 2006 from http://www.joshuaafishman.com * Fishman, Gella Schweid; Njau, Charity (2012). "Joshua A. Fishman bibliography (1949-2011)". ''International Journal of the Sociology of Language'' 213: 153–248. * García, Ofelia; [[James R. Dow|Dow, James R.]]; Marshall, David F. (eds.) (1991). ''Essays in honor of Joshua A. Fishman'': Volume 1: Focus on Bilingual Education; Volume 2: Focus on Language and Ethnicity; Volume 3: Focus on Language Planning. 3 Volumes (set). Amsterdam: [[John Benjamins]]. In vol. 1: Ofelia García, "A Gathering of Voices, a 'Legion of Scholarly Decency' and Bilingual Education: Fishman's Biographemes as Introduction", pp.&nbsp;3–19; in vol. 2: Editor's introduction, lgh.&nbsp;1–7; in vol. 3: David F. Marshall, "Introduction: To Honor a Man and His Calling", lgh.&nbsp;1–6, and Karen L. Adams and Daniel T. Brink, "Joshua A. Fishman on Language Planning: 'Brotherhood' Does Not Mean Uniformity", lgh.&nbsp;7–27. * {{cite book |title=Language Loyalty, Continuity and Change: Joshua A. Fishman's Contributions to International Sociolinguistics |url=https://archive.org/details/languageloyaltyc0000garc |publisher=Multilingual Matters |location=Clevedon, UK |isbn=978-1-85359-902-6 |last1=García |first1=Ofelia |last2=Peltz|first2=Rakhmiel |last3=Schiffman |first3=Harold F. |author4=with Gella Schweid Fishman|date=July 10, 2006}} * Spolsky, Bernard (1999). "Fishman, Joshua A. (1926– )". In Spolsky (eag.), ''Concise Encyclopedia of Educational Linguistics''. Amstaradm: [[Elsevier]]. lgh.&nbsp;758-759. {{ISBN|978-0-08043-163-5}}. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil Joshua Fishman. [http://www.joshuaafishman.com/] * [http://ccat.sas.upenn.edu/plc/clpp/fishman80/ Siompóisiam in Onóir Ochtódú mBreithlá Joshua A. Fishman] {{DEFAULTSORT:Fishman, Joshua}} [[Catagóir:Básanna in 2015]] [[Catagóir:Teangeolaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1926]] [[Catagóir:Pages with unreviewed translations]] [[Catagóir:Ilteangachas]] n0lok9ed314iscjxzw3jv32awwo3mni Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh 0 96506 1331592 1312148 2026-11-03T03:19:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331592 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nUladh|Rí Ulad]] de chlann [[Leath Cathail]], cuid de [[Dál Fiatach|Dhál Fhiatach]], ba ea '''Maol Mochéirí mac Indreachtaigh''' ({{lang-sga|'Máel Mochéirge mac Indrechtaig'}}<ref>[http://dil.ie/32411 moch II (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210203183600/http://dil.ie/32411 |date=2021-02-03 }}, ''mochéirge'', moch-éirí, ar eDIL</ref>) (bás 896). [[Cathalán mac Indrechtaig|Cathalán]] (bás 871), iar-rí Ulad, ba ea a dheartháir.<ref>Byrne, Tábla 6</ref><ref>Charles-Edwards, Aguisín XXI</ref> Bhí sé i réim ón mbliain 893 go dtí 896, mar leath-[[ríthe Éireann|rí]] le [[Muiredach mac Eochocáin|Muireadhach mac Eochocáin]] (bás 895) de phríomhchlann Dhál Fhiatach. Maraíodh Muireadhach sa bhliain 895 ag ''[[Aitíth mac Laigni]]'' (bás 898) [[Uí Echach Cobo|Uí Eachach Chobha]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 895.4</ref> Maraíodh Maol Mochéirí ag a mhuintir féin an bhliain dár gcionn.<ref>AU 896.4</ref> Bhí mac ag Muireadhach, darbh ainm Cumascach, ach ní dhearnadh rí Ulad de dhuine Leath Chathail ina dhiaidh. == Féach freisin == * [[Ríthe na nUladh]] == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Inis Faithlinn]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100004/ G100004] ** [[Annála Tiarnaigh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/ G100002] ** [[Annála Uladh]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]], cuid 1, [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] ** [[Leabhar Laighneach]], ''Rig Ulad'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011A/ G800011A] * Byrne, Francis John (2001), ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Charles-Edwards, T. M. (2000), ''Early Christian Ireland'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-36395-0}} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maol Mochéirí mac Ionrachtaigh}} [[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid]] [[Catagóir:9ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na nUladh]] 90obs2fhe3c0e0wti2i78r7a7qvrj6u Lá an Úitsigh 0 96668 1331579 1181972 2026-11-03T02:30:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331579 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Groundhog Day 2005 036 (24543257).jpg|mion|clé]] Ceiliúrtar '''Lá an Úitsigh''' (nó Lá Punxsutawney Phil nó Groundhog Day) ar an 2 Feabhra. Tagann an t-[[úitseach]] (i [[Meiriceá]]) nó an [[Gráinneog|ghráinneog]] (in [[Éire|Éirinn]]) amach as a leaba geimhriúcháin i dtús mí Feabhra.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-mor-an-solas-go-bhfuil-na-blathanna-ag-biogadh-agus-na-hein-ag-cantain/|teideal=Is mór an sólás go bhfuil na bláthanna ag bíogadh agus na héin ag cantain|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=2021-02-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> Sé seachtainí níos mó de gheimhreadh (má fheiceann an [[Gráinneog|ghráinneog]] a scáil) nó earrach luath (muna bhfeiceann). Dá dtiocfadh sí amach agus dá bhfeicfeadh sí a scáile, léimfeadh sí ar ais ina nead aríst mar go mbeadh a fhios aici go raibh sé seachtainí eile de dhroch[[Aimsir (meitéareolaíocht)|aimsir]] le teacht. Ar ndóigh, níl cónaí ar úitsigh san [[An Eoraip|Eoraip]] ach déanann gráinneoga agus [[Broc|broic]] an tairngreacht ansin. Ceapadh go mbeadh an ghráinneog in ann tuar cruinn a dhéanamh ar an aimsir [[Lá Fhéile Bríde]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/la-an-uitsigh-2-feabhra-%e2%80%a6-agus-me-ar-bis-ag-fanacht-le-pilib-phunxsutawney/|teideal=Lá an Úitsigh (2 Feabhra) … agus Mé ar Bís ag Fanacht le Pilib Phunxsutawney!|dáta=2010-02-02|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2021-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210202202910/https://blogs.transparent.com/irish/la-an-uitsigh-2-feabhra-%E2%80%A6-agus-me-ar-bis-ag-fanacht-le-pilib-phunxsutawney/|archivedate=2021-02-02}}</ref> == Piseoga eile == "Dá mbeadh an [[Fuiseog|fhuiseog]] ag cantain [[Lá Fhéile Bríde]], ba thaispeánadh é sin go raibh earrach breá ar an mbealach."<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Feabhra]] 7ow0crm1egx8ijwfcl7htyy0946b6r5 Déise 0 96689 1331365 1275796 2026-11-02T14:55:56Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331365 wikitext text/x-wiki [[Aicme shóisialta|Aicme]] chumhachtach de phobal Éireannach ab ea '''na Déisi''' (iolra de 'déis', sa bhrí litriúil 'vasáilleach' nó pobal a íocann cíos nó fearann, dúiche<ref>Teanglann̊ https://www.teanglann.ie/en/fgb/d%c3%a9is </ref><ref>The electronic Dictionary of the Irish Language (eDIL) http://edil.qub.ac.uk/search?search_in=headword&q=d%C3%A9is {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241220102835/https://edil.qub.ac.uk/search?search_in=headword&q=d%C3%A9is |date=2024-12-20 }}</ref>) a shocraigh síos in iardheisceart na Breataine ('sé sin, sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] agus [[Ríocht Shasana|Iarthar Shasana]] na linne seo) idir an chianaois agus [[an Mheánaois Luath]]. Bhí an stádas céanna ag na pobail éagsúla atá liostaithe faoin cheannteideal ''Déisi'' i [[Éire Ghaelach|nÉirinn Ghaelach]], agus cé nach raibh gaol ginealais acu lena chéile, is minic a cheaptar go raibh baint ghéiniteach acu. Le linn na Meánaoise Luaithe bhí tionchar mór polaitiúil ag roinnt grúpaí agus foghrúpaí acu, in áiteanna éagsúla in Éirinn, agus tugann foinsí scríofa áirithe le tuiscint go bhfuil nasc acu leis an mBreatain freisin. Le linn na ré úd, bhí na Déise faoi mhórcheannas [[Eoghanachta|chónaidhm na nEoghanacht]], sular tháinig siad féin chun cinn sa 10ú haois. == Sanasaíocht == Fréamhaithe is ea ''Déisi'' as an bhfocal [[Sean-Ghaeilge]] ''déis'',<ref>[http://dil.ie/15265 déis] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://dil.ie/15276 Déisi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241220091522/https://dil.ie/15276 |date=2024-12-20 }}, géillsineach, íocóir cíosa, ar eDIL</ref> le bunbhrí dream géillsineach nó cíosach.<ref name=OCathasaigh>Ó Cathasaigh, ll. 1-33.</ref> Níos deireanaí, d'éirigh sé ina [[ainmfhocal]] dílis le haghaidh clann áirithe ar fud na hÉireann lena ngéillsinigh féin.<ref name=MacNeill>[[Eoin Mac Néill]], ll. 1-41.</ref> Is iníonacha an téarma ''déisi'', a bheag nó a mhór, agus an sean téarma ''[[aitheachthuatha]]'', furasta le brí treibheanna cíosacha nó pobail vasáilleacha. San 18ú haois, bhí sé mollta gurbh fhoinse an téarma [[Attacotti]] a bheadh ann, ach táthar in amhras ar an smaoineamh seo anois ar bhonn [[sanasaíocht]]a, cé go bhfuil an cheist dhá á plé.<ref>Rance, ll. 243–270.</ref> == Stair == Is doiléir é luathstair na dreamanna ar a glaodh Déise orthu. Mar aicme a d'fhorbraigh le naisc stádas sóisialta seachas gaol fola, bhí startha neamhspleácha acu, den chuid is mó. Cé go bhfeictear i roinnt téacsanna meánaoiseacha iarrachtaí chun bunúis ríoga a bhronnadh ar na Déise, is bréagstair iad seo, scríofa tar éis teacht chun cinn na Déise.<ref name=OCathasaigh2>Ó Cathasaigh, ll. 3-5, 22-24</ref> D'éiríodh le dream abhainn ach go háirithe - Dál Chais - chumhacht shuntasach a bhaint amach, in ainneoin a bhunús uirísle. I measc dreamanna Déis bhí san áireamh a leanas: * '''Déisi Becc''', [[Ríocht na Mí]] * '''Déisi Temro''', [[Cnoc na Teamhrach]] * [[Déisi Muman]], ní Déise Deiscirt, [[ríocht na Mumhan]] * [[Déisi Tuaiscirt]], an Chláir ** [[Dál gCais]] ==Déisi Muman== {{príomhalt|Déisi Muman|Uí Liatháin}} Bhunaigh na Déise Muman a bhfo-ríocht féin mar chuid de [[ríocht na Mumhan|Mhumhain]].<ref>MacCotter 2008, lch. 245.</ref> Tá fianaise ann a luann bunús [[An Ghaill|Gallach]] sách gairid ag na [[Eóganachta|hEoghanachta]] agus a ngéillsinigh na Déise lonnaithe i [[Contae Phort Láirge|bPort Láirge]].<ref>Byrne 2001, lch. 72.</ref> Bhíodh stádas ar leith ag na Déise Mumhan sa ríocht faoi cheannas na nEoghanacht, rud a chuireann gaol ar leith in úil. Tugtar sa bhréagstair ''Tairired na nDéssi'' ginealach ríoga ficseanúil ag [[Teamhair|Teamhraigh]] dosna Déise, chun a mbunúis bhochta a cheilt.<ref>Meyer, ll. 101–135.</ref><ref name=OCathasaigh/> Sa scéal úd, deirtear go ndeachaigh cuid acu thar lear faoi cheannas Eochadha Allmhara chun ríochtaí Gaelacha a bhunú in [[Dyfed]], [[Brecon]] agus [[Corn na Breataine]]. Le fírinne, tá fianaise níos fearr ann i dtaca leis seo i leith a gchomharsana taobh thiar dóibh, clann [[Uí Liatháin]]. == Déisi Tuaiscirt == {{príomhalt|Déisi Tuaiscirt|Dál gCais|Uí Bhriain}} Ní fios go cruinn cathain a lonnaigh na Déise Tuaiscirt i g[[Contae an Chláir]], ach deirtear go minic go bhfuil nasc ann le "hionghabháil" an cheantair as na Connachta isteach sa Mhumhain tar éis meath chumhacht [[Uí Fhiachrach Aidhne]]. Is amhlaidh go bhfuil cosúlacht ann idir teacht chun cinn Dál Chais agus a rítheaghlach [[Uí Bhriain]] sa ríocht [[Tuadhmhumhain|Tuamhan]] in ionad na nEoghanacht, agus teacht chun na nEoghanacht féin in ionad na n[[Dáirine]] roinnt céadta roimhe sin.<ref>Byrne, ll. 180-1.</ref> Bréagstair mór le rá faoi theacht i gceannas Dál Chais is ea ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' den dóú haois déag.<ref>Todd 1867</ref> == Tagairtí sna hAnnála == * AI 966.1, ''Mors [[Cellach mac Fáeláin|Cellaich m. Foelain]], ríg Laigen, & Foelain m. Cormaic, ríg na n-Désse. * AI 982.3, ''Cathal mc. Gébennaich, rígdomna na Désse Bice, ... & alii multi morierunt in hóc anno * AI 985.2, ''Crech lasna Désse co amsu<ref>[http://dil.ie/3234 amus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118094728/http://www.dil.ie/3234 |date=2022-01-18 }}, ''le brí'' amhas, saighdiúir tuarastail, ar eDIL</ref> Briain co rucsat .ccc. bó, coro indrestar Brian na Désse da dígail & coro thoffaind<ref>[http://dil.ie/39498 tafann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230426010418/https://dil.ie/39498 |date=2023-04-26 }}, ag seilg (le madraí), dul sa tóir, ar eDIL</ref> Domnall mc. Fóelain co Port Large & coro loitte na Désse uile'' (Rinne na Déise creach ar amhais [[Brian Bóramha|Bhriain]] agus rug trí chéad bó, agus chiap Brian na Déise dá dhíoghailt, agus cuireadh sa tóir ar Dhomhnall mac Faoláin go [[Waterford|Port Láirge]] agus loiteadh na Déise uile * AI 1009.2, ''Bás Aeda, ríg na n-Désse. * AI 1031.5, ''Cath eter na Désse & ár mór do chor ettarru. ==Féach freisin== * [[Déaglán Airde Móire]] * ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]'' * [[An Brú]] * [[Gaeltacht na nDéise]] ==Foinsí== * {{cite book |title= Early Welsh Genealogical Tracts|last= Bartrum |first= Peter Clement|author-link= Peter Bartrum |year= 1966|location= Cardiff }} * {{cite book |title= Irish Kings and High-Kings|last= Byrne |first= Francis John|author-link= Francis John Byrne |year= 2001|publisher= Four Courts Press|url=https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0|url-access= registration}} * {{cite book |title= Early Christian Ireland|last= Charles-Edwards|first=Thomas |author-link= Thomas Charles-Edwards |year= 2000|publisher= Cambridge}} * {{cite journal |last1= Coplestone-Crow|first1=Bruce|year= 1981/82|title= The Dual Nature of Irish Colonization of Dyfed in the Dark Ages|journal= Studia Celtica|volume= 16/17|pages= 1–24}} * {{cite journal |last1= Dumville |author-link= David Dumville |first1=David Norman|year= 1977|title= Sub-Roman Britain: History and Legend|url= https://archive.org/details/sim_journal-of-african-american-history_1977-04_62_2/page/173 |journal = History|volume= 62|pages= 173–92|doi= 10.1111/j.1468-229X.1977.tb02335.x}} * {{cite book |title= Language and History in Early Britain|last= Jackson|first=Kenneth H.|author-link= Kenneth H. Jackson |year= 1953 |publisher= Edinburgh University Press|url=https://archive.org/details/languagehistoryi0000jack|url-access= registration}} * Kelleher, John V. "The Rise of the Dál Cais", in Étienne Rynne (ed.), ''North Munster Studies: Essays in Commemoration of Monsignor Michael Moloney''. Limerick: Thomond Archaeological Society. 1967. pp.&nbsp;230–41. * {{cite book |title= Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions|url= https://archive.org/details/medievalirelandt0000macc|last= MacCotter|first= Paul |author-link= Francis John Byrne |year= 2008|publisher= Four Courts Press}} * {{cite journal |last1= MacNeill|first1=Eoin |author-link=Eoin MacNeill| year= 1911|title= Early Irish Population Groups: their nomenclature, classification and chronology|journal= [[Proceedings of the Royal Irish Academy, Section C]] |volume= 29|pages= 59–114|url= https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft}} * {{cite journal | last1 = MacNeill | first1 = Eoin | title = The Native Place of St. Patrick | url = https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft | journal = Proceedings of the Royal Irish Academy | volume = 1926 | pages = 118–40 }} * {{cite journal |last1= MacNeill|first1=Eoin |author-link=Eoin MacNeill|year= 1932|title= The Vita tripartita of St. Patrick|journal= Ériu|volume= 11|jstor= 30008085}} * {{cite journal |last1= Meyer|first1=Kuno (Ed.)|author-link=Kuno Meyer|year= 1901|title= The Expulsion of the Dessi|journal= Y Cymmrodor|volume= 14|pages= 101–135|url= https://books.google.com/books?id=pbm3KK8EsaAC&pg=PA101}} * {{cite journal |last1= Miller|first1=Molly|year= 1977/8|title= Date-Guessing and Dyfed|journal= Studia Celtica|volume= 12/13|pages= 33–61}} * {{cite journal |last1= Ó Cathasaigh|first1=Tomás|year= 1984 |title= The Déisi and Dyfed|journal= Eigse|volume= 20|pages= 1–33}} * {{cite journal |last1= Ó Corráin|first1=Donnchadh |author-link=Donnchadh Ó Corráin| year= 1973|title= Dál Cais - Church and Dynasty|journal= Ériu|volume= 24|pages= 52–63|jstor= 30007349}} *{{cite book |title= Ireland before the Normans|last= Ó Corráin|first= Donnchadh |author-link= Donnchadh Ó Corráin |year= 2010|publisher= Four Courts Press}} * [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]], "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (ed.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001. pp.&nbsp;1–52. * {{cite book |title= Early Irish History and Mythology|url= https://archive.org/details/earlyirishhistor0000thom|last=O'Rahilly|first= T. F.|author-link= T. F. O'Rahilly |year= 1946|publisher= [[Dublin Institute for Advanced Studies]]}} *{{cite book |title= Déssi genealogies|last=Pender |first= Séamus (Ed.) |year= 1937|publisher= Dublin}} * {{cite journal |last1= Pender|first1=Séamus|year= 1947|title= Two unpublished versions of the Expulsion of the Déssi|journal = Essays and Studies presented to Professor Tadhg ua Donnchadha|issue=Cork 1947 |pages= 209–17}} * Power, Patrick Canon. [http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ebooks/106325/106325.pdf The Place-Names of Decies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719165927/http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ebooks/106325/106325.pdf |date=2011-07-19 }}. 2nd edition. Cork University Press / Oxford: Blackwell. 1952. [https://archive.org/details/placenamesofdeci00powe 1st edition. London: David Nutt. 1907] w/ [https://archive.org/details/placenamesofdeci00poweuoft darker scan] * {{cite journal |last1= Rance|first1=Philip |year= 2001|title= Attacotti, Déisi and Magnus Maximus: the Case for Irish Federates in Late Roman Britain |journal= Britannia|volume= 32|pages=243–270 |url= https://www.academia.edu/8872970/_Attacotti_Déisi_and_Magnus_Maximus_the_Case_for_Irish_Federates_in_Late_Roman_Britain_Britannia_32_2001_243-270|doi= 10.2307/526958}} * {{cite book |title= The Tripartite Life of Patrick|last=Stokes |first= Whitley (Ed. & tr.) |author-link= Whitley Stokes (scholar)|year= 1887|publisher= Eyre and Spottiswoode for Her Majesty's Stationery Office|location= London|url= https://archive.org/details/tripartitepatrick00stokuoft}} * {{cite book |title= Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill|last=Todd|first= James Henthorn (Ed. & tr.) |author-link= James Henthorn Todd|year= 1867|publisher= Longmans|url= https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ}} * Wiley, Dan M. "Dál Cais", in Seán Duffy (ed.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005. p.&nbsp;121. * Wiley, Dan M. "Déisi", in Seán Duffy (ed.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005. p.&nbsp;122. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Dalcassians}} {{DEFAULTSORT:Deisi}} [[Category:Dál gCais]] i82cnsi3jzw6k4hrirteyc5wigbbvdw Irisí agus Nuachtáin Gaeilge 0 96778 1331548 1329619 2026-11-02T23:14:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331548 wikitext text/x-wiki Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d''''Irisí''', '''Nuachtáin''' nó '''tréimhseacháin''' Ghaeilge a cuireadh i gcló nó atá fós á gcló go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisithe a aimsiú do gach ceann acu. (Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh lúibín uilleach le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?< nó >?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin). == Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge == Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh [[Foras na Gaeilge]] as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin '''An Sagairt''', '''[[An tUltach]]''' [https://antultach.wordpress.com/2017/10/30/murdair-mham-trasna/], [[Beo!|'''Beo.ie''']] [http://www.beo.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716174535/http://www.beo.ie/ |date=2011-07-16 }}, '''[[Feasta]]''', '''[[Gaelscéal]]''' [https://cadhan.com/gaelsceal/], '''[[Lá Nua]]''', '''[[Saol (Nuachtán)|Saol]]''', '''[[An Timire|Timire]]''' agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com (''suíomh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge''): [https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ '''Cogar'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128115419/https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ |date=2021-11-28 }} agus '''As na Nuachtáin''' (an cúram san glactha ag [[PEIG.ie|'''Peig'''.ie]])'''.''' Bhí deireadh tagtha le '''[[Goitse]]''' an bhliain roimh ré ach ní bhfuair siad siúd maoiniú ó FnaG ná uaidh Údarás na Gaeltachta. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad nuachtán agus iris ghréasáin úr '''[[Tuairisc.ie]]''' agus '''[[Nós|Nós.ie]]''' agus leanfaidís de bheith ag soláthair maoiniú don iris clóite '''[[Comhar]].''' Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán de na scríbhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á soláthair ag na hirisí seo agus lucht léithe fairsing acu uilig agus thar oíche múchadh na coinnle seo a bhí mar lonrú dóchas teanga. San áit a bhí clampar ní raibh ann ach ciúnas. Mhair trí iris gan mhaoiniú, b'iad sin '''[[Feasta]]''' ''([https://peig.ie/cartlann-feasta/ cartlann])'' a mhaoinigh CnaG go dtí 2023, agus an '''[[an Timire|Timire]]''' a clóitear sé huaire sa bhliain agus atá á maoiniú anois as síntiúis; Ba mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris '''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]''' chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpaindéim ar fud Bhleá Cliath ach chuir an [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|paindéim Covid]] deireadh le sin. Eisíodh céad eagrán '''[[An Timire|Timire Chroidhe Naomhtha Íosa]]''' i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge ab fhaide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoina stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteanach síntiús a ghlacadh, agus de bharr a hiarrachtaí tá os cionn míle síntiús anois ag an iris, sin 600 níos mó ná an iris '''[[Comhar]]'''. Ar eagla go meastar go bhfuil deireadh le cúlú mhaoinithe na hiriseoireachta Gaeilge, b'fhiú léamh faoin a raibh le rá ag Cathal Goan, cathaoirleach iris Comhair, in alt i [https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/ Tuairisc] sa bhliain 2019. == Irisí agus Nuachtáin atá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne == In ainneoin na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Faoi láthair (Lúnasa 2024) tá 25 iris / nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. In ord aibítir siúd '''[[Aneas]]''' [https://munsterlit.ie/aneas/], '''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' [http://www.angaelmagazine.com] (Meiriceá), '''[https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin An Lúibín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224061908/https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin |date=2021-02-24 }}''' (Astráil), [[Breac (iris)|'''Breac''']] [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine] ([[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|OsC]]), '''[https://web.archive.org/web/20230329222005/https://www.cartlann.ie/biseach Biseach]''', '''[https://developmenteducation.ie/?s=Domhan+N%C3%ADos+Fearr Domhan Níos Fearr]''' '','' '''Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, [http://www.irisleabhar.ie Irisleabhar Mhá Nuad],''' [[Mionlach (iris)|'''Mionlach''']] [https://www.misneachabu.ie/siopa/], '''Newsletter''' (Gaeilge) na nÍosánach, '''[https://open.spotify.com/show/3TmMHhtD0j4HxAHcpDb2Wp Nuacht Mhall], [https://www.glornangael.ie/wp-content/uploads/2023/07/Nuachtlitir-Teanga-Ti-7-Iuil-2023.pdf Teanga Tí], [https://peig.ie/nuacht2/ Nuacht-PEIG.ie],''' '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' [http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/nuachtan-nua-seachtain-do-mhic-leinn/], Scríbhneoirí Cois Teorainn, '''[[An Timire|Timire]]''' [https://www.timire.ie/] (an chroí ro-naofa), agus seans go bhfuil ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná '''[[Comhar]]''' [https://comhar.ie/iris/], '''[[COMHARTaighde]]''', '''[https://comhar.ie/og/ Comhar Óg]'''. '''[[NÓS]]''' [https://nos.ie/] agus '''[[Tuairisc.ie]]''' [https://tuairisc.ie/category/nuacht/]. Mar nach raibh na Cíona Lín spleách riamh ar FnaG níor chuir an dímhaoiniú isteach orthu mar lean siúd a bhí sé de mhisneach dul i mbun scríobh, ag scríobh - leithéidí: [http://smaointefanacha.blogspot.com '''An Codú''']''',''' '''[https://imuscrai.wordpress.com/tag/imuscrai/ IMúscraí], [https://www.gaa.ie/api/pdfs/image/upload/ulms3dw0sprkazrzzlxd.pdf Cuaille]'''. Sa bhliain 2021 [https://tuairisc.ie/dualgas-dli-le-cur-ar-gach-seirbhiseach-poibli-seirbhis-i-ngaeilge-a-chur-ar-fail-sa-ghaeltacht/ actaíodh] gur gá do comhluchtaí stát 5% dá mbuiséad fógraíochta a chaitheamh ar fhógraí i nGaeilge agus 20% dá bhfógraí a dhéanamh leis na meáin Gaeilge. Dá bharr tháinig bláthú ar iriseoireacht i nGaeilge in athuair. Tá an nuachtán neamhspleách nua [[An Páipéar (nuachtán)|'''An Páipéar''']], á gcló go seachtainiúil ó bhí 2024 ann. Tháinig fás freisin leis na bhforlíonta Gaeilge sna nuachtáin náisiúnta. In 2025 cuireadh [[Scéal (nuachtán)|'''Scéal''']] ar bun, nuachtán clóite a bhfaightear gach Máirt leis an t-''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus an t-''[[Irish Examiner]]''.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/04/15/gearcheim-theangeolaiochta-bhrisfeadh-se-do-chroi/|teideal=Géarchéim theangeolaíochta: ‘Bhrisfeadh sé do chroí’|údar=[[Michelle Nic Pháidín]]|dáta=2025-04-15|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-01}}</ref><ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22505509/|teideal=Éanna Ó Caollaí, Irish Times.|údar=[[Adhmhaidin]]|dáta=2025-04-15|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601210820/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2025/0415/20250415_rteraidion-adhmhaidin-annacaolla_c22505509_22505539_232_.mp3|archivedate=2025-06-01}}</ref><ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}</ref>. Tá [https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/ Túarascáil], leath leathanach Gaeilge an t-''Irish Times'' chuile Luan agus ar líne fosta. [[ExtraG.ie|'''ExtraG''']] [https://businessplus.ie/media-plus/extrag-gach-seachtain-irish-daily-mail/] gach Aoine san ''[[Irish Daily Mail]]''. Ar feadh breis agus deich mbliana roimhe sin b'é an t-aon nuachtán clóite i nGaeilge dá raibh ann ná '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''', forlíonadh Gaeilge an ''[[Irish Independent]]''.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}</ref> == Foinsí Taighde == Tá go leor teideal le fáil ar shuíomhanna gréasáin '''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''', '''World Cat,''' '''ISSUU''', '''Ainm.ie,''' '''Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann''' agus tríd an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuardaigh éagsúla. [[Íomhá:Nos logo.jpg|mion|''[[NÓS|NOS]]'']] [[Íomhá:Lógó Tuairisc.ie.jpg|mion|[[Tuairisc.ie]]]] Bhí go leor eolais maidir le hirisí na Sé Chontae i dtaispeántas a rinne '''Pobal'<nowiki/>'' i mBéal Feirste agus an leabhrán dar teideal ''<nowiki/>'Bolg an tSolair''' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary '''Gaelic Prose in the Irish Free State''' agus fuair údar an ailt seo neart eolais ó chuimhní [[Pádraig Ó Snodaigh|Phádraig Uí Snodaigh]] a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus neart eolais ar theidil inmheánacha Shinn Féin ón Teachta Dála [[Aengus Ó Snodaigh]]. Táthar ag súil le lear mór irisí agus nuachtán a d'fhoilsigh [[Conradh na Gaeilge]] is a gcraobhacha thar na blianta a chur leis an liosta amach anseo. == Cíona Lín / ''Blaganna'' == Focal eile ar '<nowiki/>'''dialann'''<nowiki/>' is ea '<nowiki/>'''cín lae'''<nowiki/>'. Ciall ''''cín'''<nowiki/>' ná ''''leabhar''', dá réir luíonn sé le ciall gur ''''cín lae lín'''<nowiki/>' nó'n ngiorrúchán '''<nowiki/>'Cín Lín'''' a bheadh ar '''''Web log''''' nó '''''Blog'''''. Faraor b'é an traslitriú ''''Blag'''<nowiki/>' a roghnaigh formhór acu siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin, ach roghnaigh ''An Coimíneach'' ''''Cín lín Uí Choinmín'''<nowiki/>' a thabhairt ar a chuid iarrachtaí féin. Pléann Aonghus Ó hAlmhain (duine des na Cín línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt '[https://aonghus.blogspot.com/2013/01/cin-lin-no-blag-athuair.html Cín Lín nó Blag]'. Ag deireadh an ailt roghnaíonn sé feidhm a bhaint as ''''blag'''<nowiki/>' de dheasca ''blagadóir'' nó ''blagálaí'' a bheith níos éasca le rá. Eachtrannaigh le Gaeilge a thosaigh na céad ''cíona lín'' Gaeilge, B'iad siúd ''Séamus (Poncán) Ó Neachtain'' i 2002, ''Panu'' ''Höglund'' i 2003 agus ''Hillary Sweeney'' i 2004. Lean ''Aonghus Ó hAlmhain'' iad i 2005 agus ''Eoin Ó Riain'' leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dímhaoiniú scáth dorcha ar an earnáil tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán sóisialta]] atá i bhfad níos gasta chun freagraí a fháil ar thuairimí. Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabháilt den cheird agus tá an dream ba luaithe chuige ''Hilary Sweeney'', [[Panu Petteri Höglund|''Panu Petteri Höglund'']], ''Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain'' fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil faoi bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin. == Liostaí na n-Irisí ⁊ Nuachtáin == Faoi 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. '''Teideal''' 2. '''Cineál Foilseacháin''' 3'''. Blianta Eisithe''' 4. '''Buneolas''' 5. '''Eagarthóirí''' 6. '''Eolas Breise.''' Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach. Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh '''380''' i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#I nGaeilge Amháin|Gaeilge Amháin]]</u>, '''118''' gcinn i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Béarla|Gaeilge agus Béarla]]</u>, '''9''' gcinn i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)|Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla]],</u> '''10''' gcinn <u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Ilteangach|Ilteangach]]</u>, '''10''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla|<u>sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla</u>]] ''(is cinnte go bhfuil breis ann''), '''87''' gcinn le [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Teideal Gaeilge, altanna Béarla|<u>teideal Gaeilge</u> le h<u>altanna i mBéarla</u>]] agus '''2''' cheann i m[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#An Ghaeilge á bplé i mBéarla|<u>Béarla</u> <u>ag plé na Gaeilge</u>]]. Tá '''147''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Cíona Lín / Blaganna|Cíona Lín / Blaganna]] sa liosta thíos. === I nGaeilge Amháin === {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ I nGaeilge Amháin ! scope="col" | Teideal ! scope="col" | Nuachtán / Iris ! scope="col" | Blianta ! scope="col" | Buneolas ! scope="col" style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope="col" style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ach''' |Iris |?<1962>? |Iris Chuallacht Cholm Cille i gColáiste Mhá Nuad | | |- |'''Acta Medica Gadelica''' |Sraith |1983-1985 |Iris Acadamh na Lianna |''Liam Ó Sé'' |''is é bhunaigh é'' |- |'''Agus''' |Iris Míosúil |1961-98 |Corcaigh |''Diarmuid Ó Murchú ansin Diarmuid Ó Súileabháin'' ''don tríú bhliain deiridh nuair a baineadh an deontas daofa.'' | |- |'''Aiséirigh / Aiséirí''' |Bliainiris |1942-50?-75 |Bliainiris Chraobh na hAiséirí CnaG. Clóite ag Nuachtáin teo. |''Gearóid Ó Cuinneagáin'' |''Déanadh míosgán Béarla as nuair a scoilt an chraobh is nuair a bhunaigh Gearóid an páirtí polaitiúl Ailtirí na h-Aiséirigh.'' |- |'''Amárach (guth na Gaeltachta)''' |Nuachtán |1953-83 |Muintir na Gaeltachta / Comharchumann Chois Fharraige.Indreabhan, | | |- |'''Aimsir Óg''' |Iris |1999-'00> |Scéalta Aistí Dánta, Cúrsaí reatha, Critic, Béaloideas, Teanga |''Micheál Ó Cearúil'' |''trí h-eagrán (ceithre leabhar, eagrán a 3 in dhá chuid);'' "Den bhranar céanna" le h''[[Oghma (iris)|Oghma]]''.<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|author=[[Alan Titley]]|date=15 Iúil 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/07/14/seoda-na-n-irisi-liteartha/|title=Seoda na n-irisí liteartha|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 6}}</ref> |- |'''Aisling''' |Iris |1973-75>? |Iris ócáidiúl Dhún Chaoin cló Dhún Chaoin 10p mí na Nollag tháinig an chéad eagrán de Aisling – Pobal 24 Beal. 1974 |''Mícheál Ó Dubhshláine/ Aogán Ó Muircheartaigh'' |''dírithe ar phobal Dhún Chaoin is mó a bheidh sé de réir cosúlachta. Fíor iris logánta í idir dréachtú, bhéarsaí agus nuacht an pharóiste fiachla ann fosta – Pobal 24 Bealtaine 1974'' |- |'''An Aimsr Óg -''' |sraith |2002-'06 |Páipéar Ócáideach ag plé an teanga |''Micheál Ó Cearúil'' |''7 n-eagrán'' |- |'''An Aimsir Óg''' |sraith |2002-'04 |Paimfléid ar chás na Gaeilge i mórán rémsí |''Micheál Ó Cearúil'' |''5 eagrán'' |- |'''Anam Bheo''' |Nuachtán |2008 >? |Nuachtán mhíosúi de chuid na Bruiséile | |cruthaithe ag Pobal Gaeilge na Bruiséile |- |'''An Bárd''' |Iris |?<1917>? |Arna chur amach do mhuintir na Láimhe Deirge Béal Feirsde | |Uimh. 176 = 1917 |- |'''An Barr Buadh''' |Iriseán |1912 (3 mhí) |Seactanán Polaitiúl a bunaigh Pádraic Mac Piarais – |''Pádraic Mac Piarais'' |Lean ó Mhárta go Bealtaine 11 eagrán |- |'''An Bhearna Bhaoghail''' |Nuachtán |1912>? |idir láimhe ag Comhluadar Airt Uí Ghríofa 6 Sr. Fhearcair CA Shinn Féin | | |- |'''An Birín Beo''' |sraith |1824- 1925 |Gaeltacht Músgraidhe Corcaigh | | |- |'''An Branar''' |Iriseán |1919 - 1925 |Ó 1919-1920 Eisíodh as plás Ely (seoladh Chraobh na gCúig gCúigí CnG) Muintir an Bhranair, BÁC a d'eisigh é i 1925 as 122 faiche stiabhna (school of Irish Learning – Osbern Bergin) | | |- |'''An Bréagán''' |Iriseán |1912 – 1918 |Páipéir tosnuightheoirí Chraoibhe na gCúig Cúigí de CnG | |6 orlach x 4orlach – Do lucht foghlamtha ranganna G na craoibhe. Lámhscríofa sa chló Gaelach' |- |'''An Bhrídeog''' |Iriseán |1929 -32 |eipic |''Louise Gavin-Duffy ??'' |Leanann mar 'Fé Bhrat Bríghde' |- |'''An Briathar Saor''' |sraith |1994-96 |Chuile cheathrú? Wales Comhluadar Chaerdydd |''Patrick Egan'' | |- |'''An Camán''' |sraith |1898-38>? |Míosachána r aibh CnaG CLG páirteach ann. Cómh-Choiste na g-Cumann nGaedhealach BÁC |''Donnchadh Ó Brian / Pádraig Ó Caoimh'' | |- |'''An Caomhnóir''' |Iris |1989-'13>? |Nuachtlitir Fondúireacht an Bhlascaoid | | |- |'''An Chearnóg''' |Iris |1923 -25 |Iris Chonnachtach a bhí ar thaobh na bPoblachtach |''Athair Micheál Mac an Mhílidh an bhainisteoir'' |clóite ag [[The Connaught Telegraph|''Connaught Telegraph'']] |- |'''An Chléir''' | |1937>? |Tuarascbháil Chumann na Sagart nGaedhealach | | |- |'''An Chóisir Cheoil''' |leabhrán |?<1952-60>? |120 amhrán i 12 leabhrán amhráin |''Seán Ó Tuama'' | |- |'''An Chraobh-Ruadh''' |sraith |1913 -? |CnG Bhéal feriste / Árd-sgoil Ultach | |irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde |- |'''An Claisceadal''' |sraith |1930-40 |Leabhrán le amhráin i nGaeilge |''Colm Ó Lochlainn'' | |- |'''An Codú''' |Iris ar líne |2006 -2021> |Smaointe Fánacha as Chonamara |''Eoin Ó Riain'' | |- |'''An Coileach Grinn''' |Greanán |1952>? |Greannán Gaeilge micléinn UCD |Micheál Ó Cíosóig agus [[Mícheál Ó Bréartúin|Micheál Ó Bréartúin]] |''ainmnithe i ndiaidh proinnteach 'The Green Rooster''' |- |'''An Crann''' |Sraith |1908-24>? |Coiste Feis Thír Chonaill. | |Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge. |- |'''[[An Cúléisteoir]]''' |Irislín |2004 – 2009 |Irislín Chonamara |''http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html'' |Foilsithe ag Foilsitheoirí Read-out i mbaile na hAbhann ag |- |'''An Déiseach''' |Sraith bliantuil |1963>? |CLG PhortLáirge | | |- |'''An Domhain''' |Nuachtán |1991 |Aon eagrán amháin (meastar) | |Amhail is gur nuachtán triallach a bhí ann mar go raibh litreacha ón bpoball sa chéad eagrán agus freagra crossfhocal an eagrán roimhe san eagrán sin freisin. |- |'''An Dréimire''' |Sraith mhíosúil |1987 -1996 |Do lucht Ardteiste. Leantar mar 'Dréimire' i 1997 |''Áine Ó Cuireáin'' |Clóite ag Anois Teo. Go '97 ansin ~Gael-Linn. ''Ní fios ar clóadh idir 2001-08'' |- |'''An Duibhneach''' |Iris |?<1974>? |Iris Ráithiúl Coisde Cearta `Sibhialta'/náisiúnta Chroca Dhuibhne 5p |''Breandán Mac Gearailt'' |Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo. |- |'''[[Aneas]]''' |Iris |2020 >-'25> |Belles Lettres as Gaeilge. Filíocht, Gearrscéalta, Critic liteartha |[[Simon Ó Faoláin]] |(Southward Editions €10 Corcaigh (ionad Litríochta an deisceart), d’fhás seo as an forlíonad Gaeilge dar teideal https://munsterlit.ie/aneas/ |- |'''An Fiolar''' |Iris |1930>? |Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile) | | |- |'''An Fíor Éirionnach''' |Iris |1862>? | |''Richard D'alton is a scríobh'' |A scarce Tipperary journal” -Journal of the Waterford and South-East of Ireland Archaeological Society, Vol. XIII, pp. 107-111, 1910 |- |'''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' |Iris |2009-'26> |Cumann Carad na Gaeilge a chuireann amach é. | |An cumann céanna a chuir An Gaodhal amach in 1881 [https://www.magcloud.com/browse/Magazine/13595 Ar líne] |- |[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 '''An Gael Óg'''] |Irish |?<1965-1972>? | |[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 Aigistín Segius Ó Maoil Eoin] a scríobh mórán des na scéalta Seán Slattery a mhaisigh. |Ní heol ó na foinsí an fiontar úr a bhí ann seo nó leanúint den tsean iiris An Gadhael Óg a bhí ann seo. |- |'''An Gael Óg''' |Nuachtlitir |2011-13> |[[Na Gaeil Óga]] CLG a chuir amach | | |- |'''An Gael – An Dord Féinne''' | |?<1929 >? |[ Iml 7 Uimh.5 1929 ] | |deirtear go raibh an tArdeaspag ina chathaoirleach ar choiste a bhí ag bailiú airgid chun foclóir Gaeilge, a rinne Michael O’Keeffe as Sráid na Cathrach, a fhoilsiú. |- |'''An Gaedheal''' |iriseán |1916>? |The Gael : a weekly journal of stories, sketches, news notes, songs, etc | | |- |'''An Gaedheal Óg''' |Iris |?<1937-1945 |Iris do dhaltaí bunscoile. Bráiṫre Críostaṁla na h-Éireann a bhí istigh san iris 'Our Boys' | |Tháinig Tír na n-Óg sna sála air. De thúisce achannaí ó T. Deirg go Seán McEntee Aire. Airgeadais a foilsíodh an GÓ |- |'''An Gaeilgeoir''' |nuachtlitir | |Bráithre Críostaí na hÉireann BÁC | | |- |'''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]''' |Iriseán |2024 |Iris bhliantúil don bpobal [[AerachAiteachGaelach]] |Stiofán Ó Briain |'AerachAiteachGaelach – Irisín a hAon'. Chuir an dream chéanna, fé stiúr Conaill Ó Duibhir , a d'eisigh Aerach-Cueir[https://www.aerachaiteachgaelach.net/foilseachain aerachaiteachgaelach.net/foilseachain] [https://www.siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon/ siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon] |- |'''An Geata /An Geatín''' |Sraith / irislín |1993 -2021> |Nuachtlitir Ghaelacht na Mí | |Tugadh An Geatín air nuair a foilsíodh ar an idirlín amháin é |- |'''An Ghaoth Aneas''' |forlíonadh |2011>2016 |forlíonadh Gaeilge den iris Southword a d’eisigh Ionad Litríocht an deiscirt. |''Ailbhe Ní Ghearbhuigh ‘11-’14 + Colm Breathnach ‘15-’16'' |12 eagrán a thosaigh le heagrán a 20 de Southword, Mhaoinigh Foras naGaeilge é. Tháinig Aneas ina dhiadh i 2020 |- |'''An Giolla''' |irisleabhar |1951>? |Iris oifigiúil Giollaí na Saoirse | | |- |'''An Giorrfhiadh''' |Iris |1922>? |Iris Ghaeilge Phríosúin an Churraigh |''Proinsias Ó Riain'' | |- |'''An Glaodh''' |Iris |?<1945>? |An taon páipéar scoile sa tír scríofa i nGaeilge | | |- |'''An Glór''' |Iris |?<1940-47>? |Iris CnG Áth Cliath, Gach ré Shatharn |''Anraoi Ó Liatháin -'' |[ar fáil i leabharlann Gilbert Sr. An Phiarsaigh] Thánig 'Feasta' ina dhiadh. |- |'''An Grianán (CnG)''' |Páipéar | |Páipéar Cinn Bhliadhna do Ghaedhealaibh Chorcaighe : ar n-a chur amach ag Craoibh Naoimh Fionn-Bharra. | | |- |'''[[An Guth]]''' |Iris i bhfoirm leabhar |2003 – 2012 |Duanaire Gaeilge- Gaidhlig - Iris filíochta is próis – bliantiúl-ish |[[Rody Gorman|''Roddy Gorman'']] |Foilsithe ag Coiscéim, 7 gcinn ar fad. ''“leanbh caithiseach Rody Gorman, a chuir filí Éireann agus Alban ag cabaireacht'' le chéile.” - ''Alan Titley'' |- |'''An Iodh Morainn''' |sraith |1940-46>? |Bliain Iris Cumann Gaelach Choláiste na hOllsgoile Áth Cliath |''Dónall Ó Móráin ⁊ Roibeárd Mac Góráin'' |Cló G. |- |'''An Iris''' |Iris |1945-46 |An Gúm – iris faoi scáth 'The Bell' |''Séamus Ó Néill'' | |- |'''An Lámh Dhearg''' |Iris |1971-74? |Coiste Troda Gaedhealtacht Dhún na nGall |''Seán Ua Cearnaigh (a bhí ina Chumannach)'' |Deich n-eagrán ar fad. ''Tá an stailc scoile i gcoinne chléir'' Bhaile Na Finne..... Meabhraíonn An Lámh Dhearg, uimh a 5, dúinn conas mar atá. - Pobal 6 DF 1978 |- |'''An Lasair''' |Iris |1919 |''níor foilsíodh riamh é (de thúisce gur líon An Branar an bhearna)'' | |Thug Seán Tóibín (athair Tomás agus Néill corcaigh) iarracht ar iris nua An Lasair a bhunú i 1919 chun an bhearna a d’fhág bás Irisleabhar na Gaedhilge a líonadh |- |'''An Leabharlann''' |Iris |1932>1938 |Journal for the Library association of Ireland | | |- |'''An Léitheoir''' |sraith |1955-1992>? |Bulletín na gciorcal Léitheoirí | |Nuacht Phortláirge a chuir i gcló |- |'''An Leughthóir Gaedhealach''' |Iris |1897>? |Iris Chraobh na Laoi. CnaG |''Osborne Bergin'' | |- |'''[[An Linn Bhuí]]''' |sraith |1997-'18>/ |Iris Ghaeltacht na nDéise (bliantúil) |''Leabhair na Linne / Pádraig Ó Meacháinn (UCC?) Aoibhnn Nic Dhonnachadha'' | |- |'''An Litríocht''' |Iris Míosúil |1953>? | |''Seán Ó Cuill'' |Cuireadh roinnt eagrán amach. Deartháir leis an eagarthóir é an manach Capaisíneach Pádraigh Ó Cuill. |- |'''An Lóchrann''' |sraith |1907-1931>? |Páipéar Gaedhilge in Aghaidh Gacha Míosa / Páipéar dátheangach míosamhail le h-aighaidh Gaedheal???? |''Pádraig Ó Siocfhradha 1907-13, Cormac Ó Cadhligh 1930-31'' |Pápeur le Gaedhilg in aghaidh an mhíosa (Ciarraí). “''d’fhéach Pádraig Ó Siochfhradha  chuige gur Ghaeilge amháin a bheadh i gcló inti”'' |- |'''An Lóchrann''' |Iris/leabharán |1969/1970 |Iris chomhairle Fhianna Fáil in Áth Cliath, Lár-Thuadh | |Uimh 2-3, Meitheamh 1969, June 18,1969 |- |'''An Lúibín''' |nuachtlitir |2004-2021> |Nuachtlitir Chuman Gaeilge na hAstráile |''Colin Ryan (aois 80)'' |Gach Coisís |- |'''An Muimhneach Óg''' |Iris |1903-05 |Irisleabhar Míosumhail chun Cabrughadh leis an Dream atá d'Iaraidh Éire Dhéanamh Gaedhealach | |páipéar míosúil a chuirfeadh an Cork Sun amach |- |'''An Músgraigheach''' |Iris |1943-45 |Bulletín ráithiúl do mhuintir Mhúscraí a d'fhoilsigh Cáirde Mhúsgraigheí | | |- |'''An Múscraíoch''' |Iris |1991>? |Corcaigh | | |- |'''An Nasc''' |Irisleabhar |1958>? |Journal of the Irish in German Society Vol.1 no.1 | | |- |'''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]''' |Nuachtán |2024> |Nuachtán neamhspleách |[[Caoimhín Ó Cadhla]] |Nuachtán seachtainiúil neamhspleách á fhoilsiú in [[Ráth Chairn]] ag [[Gaelmheáin Teoranta]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- |'''An Phoblacht''' |Nuachtán |2012 |Eagrán speisialta do Ard Fheis Sinn Féin 2012 - iomlán i nGaeilge | | |- |'''An Réalt''' |Iris |?<1920 -25>? |Iris an chumainn ghaeiligh Ollscoil ÁC | | |- |'''An Réiltín''' |Iris |1947>1969>? |Feasachán oifigiúl Ógra Éireann (cumann gaelach daltaí i scoileanna Na Bráithre Críostaí) |''T.N. > Ó Briain, Liam Ó Caithnia'' |Débhliantiúl (ráithiúl amantaí) filíocht, altanna. ''Im 15 Eag 1 1969 (1961=imleabhair 14)???'' |- |'''[[Léann Teanga: An Reiviú|An Reiviú]]''' |Iris bhliantiúl |2013-'14> |Iris léann teanga. [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]] | | |- |'''An Reult''' |sraith |1920-25 |Irisleabhair na hOllscoile BÁC | |''Arna chuir amach do lucht an Chumainn Ghaedhealaigh i gColáiste ma h-Ollscoile i mBÁC'' |- |'''An Ridire Duibhneach''' |Nuachtán |1982 |Foilsithe ag Cearta Sibhialta na Gaeltachta Corca Dhuibhne |Fergus Ó Flahtarta, Breandán Mac Gearailt | |- |'''An Ridireacht Liteartha (1)''' | |1917 |Bunaithe ag Pádraig Ó Conaire d'fhonn cabhrú le scríbhneoireacht Ghaeilge |''Pádraig Ó Conaire'' | |- |'''An Róimh''' |Iris bhliantiúl |1923-25 ??1932>? |Irisleabhar Gaedheal ag cur síos ar imeachtaí na bliana sa Róimh. |''Eric Mac Fhinn'' | |- |'''An Saol Gaelach''' |sraith |1950-1965 |Comhdháil na Gaeilge, 44 Sráid Chill Dara | | |- |'''An Sagart''' |Iris |1958--2015. |Iris Cumann na Sagart – Coláiste Phádraig / foilsithe ag An Sagart. Ailt ar spioradáltacht, diagacht, liotúirge, éacuiméachas, ar Ghaeilge ⁊rl |''An tAth. Colmán Ó hUalacháin ⁊ [[Tomás Ó Fiaich]] 1958 -1963'' ''[[Pádraig Ó Fiannachta]] ó 1964 - 1973 / 1978 -1988 go 2015?'' An tAth. Cathal Ó hÁinle 1974-1977 | |- |'''An Scríobhnóir Óg''' |Iris/leabhar? |2013>? |Cnuasach gearrscéalta scríofa ag micléinn Coláiste na Tríonóide | | |- |'''Anseo is Ansiúd''' |Nuachtlitir |2016-2019>? |Pobal ar a'n iúil, Ceantar an Omaigh. 16 leathanach |Pádraig Mac Congáil |Feasachán imeachtaí Ghaeilge an Ómaigh agus Fhearmanach https://web.archive.org/web/20230226135205/https://issuu.com/pobalaraniul/docs/nuachtlitir_eagran_5_me_n_f_mhair_2019 |- |'''An Sgéal Nua''' | |1920->? |foilsicheán Náisiúnta Trá Lí - Uimh 1 1920 | | |- |'''An Sguab''' |Iris ráithiúl |1922-32>? |cur síos ar chúrsaí na hÉireann, léirmheasanna, litreacha, comórtaisí ⁊rl |''Eamonn Mac Giolla Iasachta Pádraig Ó Cadhla a bhunaigh'' |nasc leis An Lóchrann |- |'''An Síol''' |Iris meánscoile |1952? |Iris Choláiste an Mhuireadaigh, Béal An Átha, Maigh Eo |''Peadar Bairéad (94)'' |Aon iris amháin a clóadh, Meánscoil B a bhí i gceist |- |'''An Síol''' |sraith |?<1942-69>? |Blian-Iris An Chuallacht Gaelaí, Ollscoil Chorcaí | | |- |'''An Síoladóir''' |iriseán |1920-22 |Irisleabhar Cumann na Sagart nGaedhealach | |Muintir Mhic an Giolla BÁC a d'Foilsigh |- |'''An Síoladóir Nua''' |iris ar líne |Earrach 2016 |Aistí stairiúla ar chúrsaí eaglasta Ghaeiligh. Stair An Sagairt leis. |''an tAth. Martin Mcnamara.'' |Ní raibh ann ach an taon eagrán amháin, óir gur éag an eagarthóir. |- |'''An Sléibhteánach''' |sraith |1912-38>? |Irisleabhar Choláiste Chnuic Mhellerí |''An tAb Mauris (Muiris Ó Faoláin) a bhunaigh'' |Iris na Mainistreach i gCeapach Choinn |- |'''An Staighre''' |sraith |1994-1997 |Míosagán. Foilsithe ag Anois, gaolta le Céim | |míosúil |- |'''[[An Stoc]]''' |Irisleabhar |1917-1932 |Míosagán. Colaiste na hOllscoile Gaillimh |''Tomás Ó Máile'' |Bhunaigh Pádraig Ó Conaire Pádraig Ó Máille agus a dheartháir Tomás Ó Máille an iris. Clódh an chás cheann i Mí na Nollag 1917. |- |'''An Stoc''' | |1990 -?? |Arna Fhoilsiú ag Dáil Uí Chadhain | | |- |'''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]''' |Iriseán |2014-2019> |'Ar fud chathair Átha Cliath' Iris mhíosúil Árna fhoilsiú ag Triúrach na Cathrach (BÁC) |''Pádraig Mac Éil'' |Á scríobh ag agus dos na 43 maidineacha Caifé a bhí á eagrú ag Seán Ó Coileáin ag eagru nó ag tacu leo roimh ré covid. Chathair Bhleá Cliath. Clóite in A4 den chéad uair d’eagrán Eanáir Feabhra 2019?, A5 a bhí ann roimh ré. |- |'''[[An Teachdaire Gaelach]]''' |iriseán míosúil |1829>? |Iris i nGaeilge na hAlban |''An Doctúir Urramach Tomás Mac Leoid'' | |- |'''An Teachdaire Ghaelach''' |foilseachán |185? |Nior foilsíodh riamh é – Béalfeiriste |Roibeád Mac Adháimh |Bhí sé beartaithe ag R Ma Adh. Ach is dócha go raibh in iomad oibre in ullmhú an fhoclóra le Aodh Mac Domhnaill. |- |'''An Teaghlach''' |Iris |1965 -1970 |Iris Cumann na dTeaghlaigh Ghaelacha, míosúil |''Fionntán Mac Aodh Bhuí'' |Bunaithe i mBÁC ag an eagraitheoir, is a chlann ag freastal ar Scoil Lorcáin. Leanadh dá gcló i gCorcaigh in Áras an gCraoibhín ar feadh 3 bhliain. Cuireadh roinnt eagráin i gcló i mBéal Feriste sa tsean-chló Níor lean ach ar feadh roinnt blianta, iarradh ar na coistí éagsúla na h-irisí ascríobh agus a chló iad féin. Rinneadh ceann i mBéal Feriste. |- |'''An t-Eaglaiseach Gaelach''' |sraith |1919-28 & 90-92 |Iris Gaeilge Eaglais na hÉireann (The Gaelic Churchman) | |Cumann Gaelach na h-Eaglaise, Deilgnis BÁC |- |'''An t-Eagrán''' |sraith |?<-2014> |Páipéir Gaeilge anChloáiste DIT san @edition. Scríobh do fhocail, inis do scéal | |https://twitter.com/eagrandit |- |'''An Teanga Mharthanach''' |sraith |1989-1994 | | |Clóite sna Stáit Aontaithe |- |'''An t-Éireannach''' |Iris |1910 -13>? |Iris an Chonartha in London |''Pádraig Sáirseál Ó hÉigarrtaigh'' | |- |'''[[An tÉireannach (iris)|An t-Éireannach]]''' |Nuachtán |1934-37 |'Guth na nGaedheal' - Páipéar seachtaineamhail |''Seán Beaumont'' |''Nuachtán Sóisialach Gaeltachta.'' Leabhar scríofa ag [https://www.jstor.org/stable/23197288?seq=1 Eamon Ó Cíosáin] ina dtaobh. Seán Beaumont a mhaíomh i 1937: ‘… we have what no other Irish paper ever had, a circulation in the Gaeltacht’. http://ga.sciencegraph.net/wiki//An_tÉireannach_(iris) |- |'''An t-Éireannach''' |Neamhrialtán |1985-1989 |Foilsithe i bPáras | | |- |'''An tEolaí''' |Nuachtlitir |1991 -2004 |Iris Eolaíochta don meánscoileanna | |Clóite go ráithiúl ag An Gúm |- |'''An t-Iniúchóir''' |Iris |?<1924 |Iris clóite i Meiriceá |''Pádraig Feirtéar'' | |- |'''An t-irisleabhar''' |sraith |<?1930-41>? |Ollsgoil na Gaillimh | | |- |'''*[[An Timire]] -''' '''''[Timire an Chroí Naofa (Íosa) / Timthire Chroidhe Naomhtha Íosa]''''' |Iris ráithiúl |1911-2021> |Foilseacháin Ábhar Spioradálta na hÍosánaigh (Leabhrán An Chuallachta Chráibhthigh á ngoirthear an Apstalacht Urnaightheach) |''An tAthair Frainc Mac Brádaigh'' |An iris leanúnach is sine sa Ghaeilge ⁊ in Éireann. ''Thosaigh mar Timthire an Chroidhe Naomhta Íosa'' |- |'''An Tír''' |Iris |1928-34 |Míosachán Gaedhilge | |Cló Lucht Laighean |- |'''An Tobar''' |Iris |?<2003>? |Iris choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |lean mar flúirse |- |'''An Tobar''' |Iris |<?2006>? |Tréimhseachán de chuid Institiúid Oideachais Marino | | |- |'''An t-Óglach''' |Tréimhsecháin |1918 -1923 |Óglaigh na hÉieann Old Dublin Brigade,, The Irish Army Quarterly |''Maorghinearál [[Piaras Béaslaí|Piaras Beaslaí]]'' |Clóite i 6 [[Sráid Fhearchair]] áit a raibh Oifigí Shin Féin sul má bhí oifigí Chonradh a Gaeilge ann. |- |'''An t-Oibrí''' |Sraith | |Ardchumann Oibrithe agus IL tSaothar na h-Éireann | | |- |'''An tOireachtas (tír agus teanga)''' |sraith |??? |Foilsithe i mBÁC | | |- |'''An Treallán''' |Iris |1952 |Roinn Oideachas (aon eagrán amháin a bhí ann cháin An Cadhnach é i Comhar) | |Ní cuireadh amach ach an t-aon Eagrán Amháin |- |'''An Trodaí''' |Iris (teanga?) |1982>? |Iris (lámh scríofa) Gaoltachta chimí Phoblachtacha Phort Laoise |''[[Dessie Ellis]], Eamonn Ó Nualláin'' | |- |'''[[An tUltach]]''' |Iris mhíosúil |1924-'17> |Comhaltas Uladh de chuid Conradh na Gaeilge | | |- |'''An Tuairisceán''' |Nuachtlitir |<1970-1971->? |Scaipiúchán Inmheánach Amháin (Meitheamh 1970 'Nuachtlitir atá ag an gConradh' – Pobal 8 Eanáir 1971 | | |- |'''An Tuairisceoir''' |Cín Lae Lín |2013-'21> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. |''Ciarán Dúnbar'' |https://antuairisceoir.wordpress.com |- |'''Anam Beo''' |Nuachtán |2008>? |Nuachtán do Phobal Gaeilge na Bruiséile | | |- |'''[[Anois]]''' |Nuachtán |1984-96 |Curtha aamach ag Gael-Linn | |Tháinig seo in áit Inniu is cuireadh Foinse ina h-áit siúd |- |'''Ar Aghaidh''' |Nuachtán/iris |1931-70>? |'Míosacán' Páipéar le Gaedhealachas, Litridheacht, Éargna agus Géileagar |''Eric Mac fhinn'' |Scríobhadh é sa sean chló i gcónaí |- |'''Ár nGuth Féin''' |Iris |?<1975>? |Iriseáin cimí poblachtánach H-Block | | |- |'''[[Ardán (iris)|Ardán]]''' |Iris |1963>? |Iris na [[An Chomhairle Náisiúnta Drámaíochta|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta]] (1960idí) |''[[Eoghan Ó Tuairisc]]'' (céad eagarthóir) |"chun nuacht na drámaíochta, eolas na drámaíochta, agus ealaín na drámaíochta a scaipeadh go forleathan ar na daoine atá ag plé le drámaí a scríobh, a chleachtadh, agus a léiriú ó cheann ceann na tíre."<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Eoghan Ó Tuairisc]]|date=Fómhair 1963|title=C.N.D.|journal=[[Ardán (iris)|Ardán]]|pages=lgh 1–2}}</ref> |- |'''Banba''' |Irisleabhar |1901 – 1906 |Clóite ag Muinntir Ḃrúin agus Nualláin | | |- |'''Banbha''' |Irisín |2025 – |Ellen Corbett a d'fhoilsigh, mar chuid den aonach bliantúil zín i m[[Béal Feirste]] ar an 8 Meitheamh 2025. | | |- |'''[[Beo!]]''' |Irislín |2001 - '14 |irislín de chuid Oideas Ghael - Gleann Cholm cille |''Seosamh Mac Muirí'' | |- |'''Bheul''' |Iris |?<2018> |[Iml 20 eag 2 Meith '18 Ionad na Gaeilge Labhartha UCC |''Nuala de Búrca'' | |- |'''Biseach''' |sraith |1966 – 2023> |Cumann Forbartha Chois Fharraige |''Seosamh Ó Braonáin ('18)'' |Cartlann [https://web.archive.org/web/20230329222005/https://www.cartlann.ie/biseach Biseach] , Seoladh [https://www.coisfharraige.ie/cumann-forbartha/nuacht-chois-fharraige/cartlann-nuachta-1-samhain-2023/ Biseach 23] |- |'''Blaiseadh''' |Bliainiris |2004 - '06 |Bliainiris de chuid An Béal Binn Brí Chulainn [Trí h-eagrán] |''Nuala Nic Con Iomaire'' | |- |'''Blas''' |Iris Raidió |?<2015> |Irish Raidió mar Phodchraoladh ó BBC Uladh | | |- |'''Bliainiris''' |Iris+ Irislín |1999 – '16? |Foilsithe ag Carbad, Ráth Cairn uimhi 11. Carabad a chló ansin Leabhar Breac. |''[[Ruairí Ó hUigín]] agus [[Liam Mac Cóil]]'' |Bunaithe 2000? Bhíodh "scoláireacht agus cruthaitheacht ann", "idé-eolaíocht agus idéalachas, scéalaíocht, cuimhní cinn, filíocht agus critic", ceol agus amharclannaíocht. Deir [[Alan Titley|Titley]] "gurbh iad an t-ardán b'uileghabhálaí agus ba chuimsithí don uile shaghas scríbhneoireachta Gaeilge lenár linn."<ref name=":6" /> |- |'''Bliainiris na Scéime (trinity)''' |Iris | | | | |- |'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]''' |Iris |1837 |Curtha amach ag The Home Mission | |Aithris ar ainm an chéad iris le Gaeilge a tháinig amach i 1795 |- |'''[[Breac (iris)|Breac]]''' |Iris |2021-2023> |Iris Chuallacht Ollscoil Chorcaí |''Caitríona Ní Chonaill'' (2022) |[https://www.independent.ie/regionals/cork/news/gaeltacht-mhuscrai-student-caitriona-ni-chonaill-gets-onoir-na-gaeilge-in-ucc/41614199.html alt] ar eargarthóir san Indo. |- |'''Breacadh''' |Iris |2003 – '13>? |Príomhiris Náisiúnta Na Gaeilge, trí n-uaire sa bhliain i Ngaeilge Nádúrtha na Gaeltachtaí |''Bunaithe ag na Coistí Gairmoideachais'' | |- |'''Cad é an Scéal?''' |Irisleabhar |2020 |25 scéal faoi éirinn agus an Eorap |Gerry Kiely - Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Iris de chuid an Choimisiúin Eorpach |- |'''Cairde''' |Míosachán |1979 -1982 >? |(iml 4 uimh 11 1982) “Míosacán Cairde Gaelinn” | | |- |'''Ceiliúradh an Bhlaoscaoid (Iris na hOidhreachta)''' |Sraith |1989 – '14> |Ábhar léachtaí ar reimsi éagsúla de shaol an bhlascaoid |''Micheál De Mórdha'' |15 cinn. 1 Is 2 Foilsithe ag An Sagairt, Coiscéim ó uimh a 3 |- |'''Céim''' |Iris oideachais |1996-2014 |Don ard teist,gnáth leibhéal agus an idirbhliain freisin, Leantar mar 'dréimire', 'idirchéim' ⁊ 'staighre' |''clóite ag Anois Teo.'' |ní h-eol ar foilsíodh idir 2001-2011 |- |'''Ceol ár Sinsear''' |Iris |1906? 1924-25> |Traditional Irish airs selected from Ceol ár Sinsear, Ár gCeol Féinig, Sídh-cheol, songs of the Gael arranged By Annie W.Patterson |''Ath. Padraig Breathnach a Chruinnigh'' |Clóite agMuintir Bhrúin agus Nualláin |- |'''CIC''' |Iris |?<1985>? |Iris do Ghael Óga Bhéal Feriste |Gearóid Ó Cairealláin | |- |'''Cillín''' Iris na Cheathrún Rua |iris |2013-2014 |Ábhar léitheoireachta a cgur ar fáil ón bpobal dn phobal ar a dhúchas féin |''Máire Ní Chualáin, Máire Feirrtéar, Máire Ní Fhlaithartaigh, Breandán Feirrtéir'' |altanna ar stair áitiúil ar dhaoine áitiúla, ⁊rl |- |'''Cinnlínte.blogspot /@ceannlinte''' |Iris ghréasán |2014 |Ábhar nuachta ilghnéitheach | |An chéad Postáil in Eanáir 2014 is stadadh ag cur ábhar leis i 12 Márta 2014, |- |'''Claíomh Solais an Churraigh''' |Iris Míosúil |1996>? |Eisithe ag cór na n-oifigeach san choláiste oiliúna sa gCurrach |''Micheál Mac Gréil An chéad eag:'' | |- |'''CLO''' | | |An club Leabhar BÁC | | |- |'''Cló: nuacht 35,''' |sraith | |Journal of the Irish print union | |Lean seo i ndiaidh “Míosachán na gClódóirí” |- |'''Cogar''' |Iris |2010 - '11>? |Iris stílbheatha agus comhrá comhaimseartha na hollscoile |''Cathal mac Dháibhéid, Eoin Ó Murchadha'' |Iris Chumann Gaelach UCD |- |'''Cogar''' |Iris idirlíon | |Iris mar sheirbhís do chraoltóirí raidió le Gaeilge, | |Gaelport.com CnnaG |- |'''Cois Deirge''' |Iris |1977 - 90 | | |Scríobh [[Seán Ó hÓgáin (sagart)|Seán Ó hÓgáin]] ann. |- |'''[[Comhar]]''' |Iris |1942 – 2021> |Iris Míosúil | | |- |'''Comhar Óg''' |Iris |2013 – 2020> |Iris liteartha agus ealaíne de shaothar déagóirí. | | |- |'''[[COMHARTaighde]]''' |Iris |2015 - 2020> |Ríomhiris acadúil phiarmheasta bhliantúil | | |- |'''Comhphairtíocht ar son na Spriocanna''' |Iris ar líne |2021 - >? |Iris eile do dhaltaí scoile ó Chúnam Éireann | |Clúdach céanna le 'Domhan Níos Fearr' ón roinn gnóthai Eachtracha https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Comhscéala - nuachtlitir''' |Iris mhíosúil |1995>? |CnnaG | | |- |'''Cothrom (na) Féinne''' |Iris |?<1940>? |Iris de chuid Choláiste na h-Ollscoile BÁC |''Dónall Ó Móráin / Aogán Brioscú'' | |- |'''Craic''' |Iris |?<2008 >? |Irisleabhair Nua Na Cuallachta, i nDoire | | |- |'''Craobh Rua''' |Iris |>1913< |Craobh Rua CnaG 1 eagrán amháin (dar le Aodán Mac Póiín) |''Cú Uladh? Alt leis ann'' | |- |'''Cuaille''' |Iris lín |2020 - 2021> |Iris nua Ghaeilge an CLG, feiliúnach do lucht meánscoile |''Jamie Ó Tuama'' |Bunaithe ag oifigeach Gaeilge an CLG Jamie Ó Tuama le linn an chéad tréimhse dianghlasála 2020 |- |'''Cuisle na nGael''' |nuachtlitir | |Iris Choláiste Ollscoile BÁC | | |- |'''[[Cuisle (iris)|Cuisle]] -''' '''''iris don nua aois''''' |Iris |1998 - 2000 |Foilseachán an Phobail, Casla. Bhí baint ag [[Pléaráca Chonamara|Pléarácha]] leis. |''Uinsin Mac Dubhghaill'' |[[Donncha Ó hÉallaithe]] a bhunaigh [http://homepage.tinet.ie/%7Ecuisle1/cuisle.htm Suíomh idirlín] [https://cadhan.com/cuisle/ Cartlann ar líne] |- |'''Cumarsáid''' | | |Iris bhliantúil scoil iriseoireachta i Ráth Maonis | | |- |'''Cumarsáid:''' '''''Ceol Cois Móire''''' |Iris | |Bunaithe ag Padraig Ó Fiannúsa mar chuid de Cumann seanchais Cois Móire. | | |- |'''Cumasc''' |Iris idirlíon |1998 |An chéad Iris Ghaeilge ar an idirlíon |''Cynthia Ní Mhurchú'' |Comhfhiontar de chuid RnG, Foinse agus telecom Interneta |- |'''CultúrLán''' |Iris |?<2015-2017>? |Foilseacháin idir nuacht agus fógrai imeachta dé-mhíosúil Chultúrlann Mhic Adaim - Ó Fiach |''Conchubhair Ó Lioatháin'' | |- |'''Dáil Na Mumhan''' |nuachtlitir |?<2012 - 2014>? |Imeachtaí i gCúige Mumhan - nuahtlitir CnG i gcúige Mumhan | |www.dailnamumhan.ie |- |'''Dearcadh''' |Nnuachtán |?<1954>? |“Cuirtear an Náisiún Gaedhealach i n-ath-réim” | | |- |'''Deile''' |Iris |1995>? |Iris mhuintir Chonamara i mBaile Átha Cliath | | |- |'''Deirdre''' |Iris |1954 – 86 |Iris na mBan |''Gearóid Ó Cuinneagáin'' | |- |'''Dinnseanachas''' |Iris |1964 – 67>? |Iris Chumainn Logainmneacha | | |- |'''Dóchas''' |Iris |1966 |foilsithe and an Cumainn Gaelach Coláiste Phádraig | | |- |'''*Domhan Níos Fearr''' |Iris |2019 - 2021> |Iris do bhunscoileanna chun spriocanna Cúnamh Éireann a mhúineadh. | |Eisithe ag an Roinn Gnóthaí Eactracha https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525130746/https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf |date=2021-05-25 }} |- |'''*Dréimire''' |Iris oideachais |1997-2021> |cleachtaí d'ardleibhéal na hardteiste i bhfoirm iris a clóitear 6 nuair sa bhliain | |Gael-Linn féach idirchéim ⁊ staighre https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dréimire/113-0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212340/https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dr%C3%A9imire/113-0/ |date=2021-06-02 }} |- |'''Dúchas''' |Iris |?<1962 – 1966>? |Iris Chumainn Ghaelaigh Choáiste Phádraig, Droim Chonrach | |Cóip ar fáil ó ABE Books |- |'''Duilleog''' |Nuachtlitir |2008 - '19 |Nuachtlitir Chomhair Chumainn forbartha Ghaoth Dhobhair, An chrannóg, Doire Beag | |http://www.bealoideasbeo.ie/Duilleog |- |'''Éarna''' |Irisleabhar |1922-25 |Irisleabhar fe chúram an Scoil Cheilteach i gcoláiste na hOllscoile i gCorgcaigh | |''“Aims to encourage the use of "Irish as a conversational medium for living interests and modern thoughts".--v. 1, no. 1, p. 42.'' '' Irisleabhar nua é seo, Déanfa sé a chion féin chin Oideachais na tíre a Ghaelú de chionn litridheacht is ealadhntacht do cheapadh san Ghaedhilg”'' - fógra san iris An Róimh. |- |'''Éigse na Tríonóide''' |sraith | |Cumann Gaelach Coláiste na Trínóide | | |- |'''Éigse Nua-Ghaedhilge''' |Sraith |1933-34 |''Dhá thráctas ar fhillí na Gaeilge ó 16ú céad dtí lár 18ú céad'' |''Piaras Béaslaí'' |Eagrán a 1 16-17 céad Eagrán a 2 17-1850 |- |'''Éire Glas go Buan''' |Iris leabhar |2020 |"12 scéal faoin Aontas Eorpach agus comhshaoil na hÉireann" |Gerry Kiely, Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Irish Choinisiúin na hEorapa |- |'''Éire Óg 2 theangach''' |Iris | |bunaithe agus eagarthóir Gearóid Ó Murchu | | |- |'''Éire, Bliainiris Gael''' |Iris bliantúil |1940-84 |Rogha Saothair Gaedheal mBeo |''Roibéard Ó Faracháin'' |CnnaG |- |'''Éire Sean agus Nua''' |sraith |?<1953/61>? |Na Bráithre Críostaí | | |- |'''Eipic!''' |Iris |MF 2017 - 2022 >? |€2.50 Irisleabhar Nua Gaeilge le hAghaidh Dhaltaí na hÉireann |''Stephen Keane (primary planet)'' |foirm ordaithe [https://www.cogg.ie/eipic%2521-tairiscint-speicialta/ Eipic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922150201/https://www.cogg.ie/eipic%21-tairiscint-speicialta/ |date=2023-09-22 }} 10 gcinn li rith na scoilbhliana. Scríofa i mBéarla ar dtús ansin ofráileadh do COGG é agus mhaoinigh siad é agus Pádraig as COGG a cheartaíonn na haltanna. Aistriúchán a bhí i gceist ar dtus ach anois tá daoine ag scríobh altanna. |- |'''Eleathanach''' |Irisín |?<2009?-2020> |Roinn Froebel don Bhun- agus Luath- Oideachas, Ollscoil Mhá Nuad, OÉMN, i gcomhpháirt leis an Idirbhliain, Coláiste Alexandra, BÁC 6. |''https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document//Eleathanach%20363.pdf'' |Aon leathanach de ghearrtóga 3 nó ceithre uair le linn míonnna na bliana léinn. |- |'''Eureka''' |Iris |2004 -2016 |Forlíonadh Eolaíochta do scoileanna, i bpáirt le hIonad oideachais Eolaíochta Coláiste Pádraig |''John Walshe – aistrithe Baibre Ní Ógáin'' |Seachtainiúil le linn tréimhse na scoile leis an Irish Independent. |- |'''[[ExtraG Gach Seachtain|Extra G]]''' |Nuachtán |2025 -'26> |Forlíonadh sheachtainiúil san Irish Daily Mail. Ar líne leis. | |Bhí an suíomh Extra G ag baint feidhm as G´¨gail len a n-altán-na a aistriú ar feadh ar a laghad 5 bhliain ach ní go dtí 2025 ar bheartaigh an an DIM nuachtán a chló. Ní heol an bhfuil Gúgail fós á bhfostú acu. [https://extrag.ie/ extrag.ie] |- |"'''Fáinne an Lae"''' Nua | |1925 | |"8 Leathanach, Feabhair Mór - Cuir Síntúisí chuig an Stiúrthóir s Ó Súilleabháin 25 Cearnóg Pharnáil, Áth Cliath" fógra in iriseán. | |- |'''Fanad''' |Iris |??? |???? | | |- |'''Faoi Ghlas''' |Iris |?<1938-45>? |Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin na Croimghlinne Béal Feriste |''idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC'' | |- |'''Faoi Ghlas''' |Iris |?<1981>? |Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin Phort Laoise | | |- |'''Fastaoim''' |Iris |1971>1973/4 |Coisde cearta náisiúnta Chroca Dhuibhne |''Breandán Mac Gearailt / Breandán Feirtéir'' |Tháinig seo i gcorbacht ar 'Misneach'. Is deireadh ré foilsithe á bplé san iriseán 'Pobal' dúireadh “Tá Fastaoim marbh ach níl Corca Dhuibhne gan irisí” - Pobal 24 Bealtaine 1974 |- |'''Feabhas''' |seachtanán |?<2014> |Treoirleabhar do Scrúdú na Gaeilge na hardteistiméireachta | |Forlíonadh de chuid 'Seachtain' |- |'''Fearsaid''' |Iris |1956 arís i 2006> |Iris iubhaile an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Banraíona Béal Feriste | | |- |'''[[Feasta]]''' |Iris |1948-2023> |Iris Liteartha, Bunaithe ag CnG ag cur nua scríobhnóireacht chun cinn |''Pádraigh Ó Fearghusa / Conchubhair Ó hAodha 2020'' |alt ar dheireadh [https://tuairisc.ie/deireadh-a-chur-leis-an-iris-feasta-tar-eis-75-bliain-de-dheasca-easpa-tacaiochta-on-stat/ Feasta] théis 75 bliain |- |'''Fé Bhrat Bhridhge''' |Iris bhliantiúl |1933>? |Uimhir a 5 1933. Iris bhliantiúil Scoil Bríghd Earlsfort Terrace BÁC 1. |''Gavin Louise duffy'' |foilsithe ag An Bhrídeog ->teideal 1-4 |- |'''Féile na nGaedhael''' |Irisean |1922 |Ráitheachán CnaG London, Féile bhríghde, Bealtaine, Lúnasa, Samhain | | |- |'''Féilire na Gaedhilge''' |almanag |1904-11 |Saghas Alamang, le féilte agus ainmneacha craobhacha, dialann ⁊rl |''Earnán De Siúnta'' |eisithe ag CnG |- |'''Fianna''' |Sraith |1922>? |The voice of young Ireland - Vol. I., no. 1, Tone commemoration number. | |Dublin woodprint works |- |'''Fír''' |Iris |1941-58 |Irisleabhar Chumann Éigse agus Seanchuis, Coláiste na hiolsgoile, Gaillimh | | |- |'''Fios Feasa /Splanc/Futa Fata /Gan Dabht''' |Nuachtlitir |?<2002 -03>? |Nuachtlitir Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |Flúirse agus Súil Eile á gcló leis |- |'''Fliuch''' |Iris |2015/6>2019 |Táir Iris - “An Chéad Phornó i nGaeilge'. Iris ghréasáin Déanta ag scoláirí meáin as Béal Feirste BÁC Gaillimh | |dhá h-eagrán 1 - 2015/6 - 2 - 2019 Is féidir 'teacht' air anseo https://https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }}://archive.org/details/@fliuch_mag] |- |'''Flúirse''' |Iris |<?2008 -2011 |Iris Bhliantiúl/ Dé bhliantiúl Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |Foilsíonn siad Splanc, Fios Feasa, Suil Eile freisin |- |'''Flós Fómhair''' | |1?<973-'78>? |An t-Oireachtas |''Donnchadh Ó Súilleabháin'' | |- |'''[[Foinse]]''' |Nuachtán |1996 >'09 -'15 |Nuachtán Sheachtainiúl – nuacht idir/náisiúnta |''Breandán de Lap /'' ''S T Ó Gairbhí go 2009'' |Stad an nuachtán i 2009, ansin ghlac an Independent an teideal is d’fhoilsigh mar fhirlíona é gan na h-iriseoirí ceanna, cuireadh ar an idirlíon é i 2013 agus cuireadh deireadh leis i 2015. tháinig Gaelscéal ina dhiadh. |- |'''Fuaim na Mara''' |Irisleabhar |1925>? |Irisleabhar Choláiste Mhic Phiarais, Gaillimh | | |- |'''Gaedhal Feriste''' | |197?>? | | |Luaite ag Eoghan Ó Néil in aggalamh Nuacht 24 “sna seachtóidí bhí Gaedhal Feriste” |- |'''Gaelachas (II)''' |Iris | |Iris Nua aoise :Online magazine of Irish culture written entirely inthe Irish language. | |Níl an suíomh beo a thuilleadh |- |'''Gadelica''' |Irisleabhar |1912 -'13 |A journal of modern-Irish studies |''Tomás Ó Rathaile'' |Iris chun cabhrú le fás na teanga sa tsaol nua |- |'''[[Gaelscéal]]''' |Nuachtán |2009 -'13 |Nuachtan Seachtainiúl |''Ciarán Dúnbarra'' |Thánaig amach théis maoiniú Foinse a aistriú chucu |- |'''Gaelscoileanna''' |Iris |?<2013> |Iris -an fheachtas | | |- |'''Gaelport.com''' |Iris idirlín |1995-'14> |Príomhshuíomh eolas na Gaeilge CnnaG | | |- |'''Gaeltacht''' |nuahctán |1973 |'Páipéar Nuaíochta' áitiúil as iarthuaisceart Dhún na nGall faoi chúrsaí reatha a foilsíodh ar bhonn coicíse sa bhliain 1973. | |10 gcóip idir Feabhra agus Iúil 1973 http://www.bealoideasbeo.ie/gaeltacht |- |'''Gaeltacht 21''' |iris idirlín |2009- 2021> |Tháinig i ndiaidh an Cúl-éisteoir |''Eoin Ó Riain'' |Is cosúil nár bhfuair Eoin Ó Riain coladh oíche feadh na blianta i bhfiannaise stair na bpostálacha - aon am ó 3.30am go 6.45am agus é ag scríobh An Codú chomh maith. |- |'''Gáir an Chláir''' |sraith |2003>? |Nuachtlitir An Clár as Gaeilge | | |- |'''Gáire''' |Iris |1973>? |Iris Oideachais do rang a 1- 2 |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Galvia''' |Iris |1954-74 |Irisleabhar Chumann Seandálaíochta is staire na Gaillimhe | | |- |'''Geamhar''' |Iris |<?<1956->? |Iris chuallacht Mhuire gan Smál, Sráid Gardiner BÁC |''Breandán Mac Giolla Choille'' | |- |'''Gealán''' |Iris |1976 |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Gealán na n-Óg''' |Iris |1990-91 |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí óga |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Geasa''' |Iris |?<90aidí>? |Iris an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Ríona BF |''Gearóid Ó Cearbhalláin'' | |- |'''Gearrbhaile''' |Iris bhliantiúl |1927>? |Ar n-a chur amach i gColáiste Seósaimh Naomhtha -Béal Átha na Sluagh |''Eric Mac Fhinn'' |Bunaithe ag Eric Mac Fhinn |- |'''Giota''' |Iris |<200?> |foilsithe ar shuíomh craiceáilte.com |''Rónán Mac Aodha bhuí?'' | |- |'''Gliondar''' |Iris | |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí 7-9 |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Glór''' |Irish/Nuachtlitir |2019> |Nuachtlitir Oifig Phleanáil Teanga Ghaoth Dobhair “Buanú agus neartú anghaeilge san Iarthuaisceart” | | |- |'''Glór ar Phár''' |Iris |1884-85 |Iris de chuid Glór na nGael | | |- |'''Glór Inse Bhán''' |Iris |?<1972>? |Iris Theampall an Ghleanntáin, Co. Luimnigh - Coiste Ghlór an nGael na háite | |Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis |- |'''Glór na Carcach''' |Iris |1918 |Iris lámhscríofa na bpriosúnaigh |''Earnán De Blaghd'' | |- |'''Glór na Féile''' |Bliainiris |?<1979>? | | | |- |'''Glór Na Ly''' |sraith |1911-12>? |Páipéar nochda a n-ay an ví |''Shan Ó Cuív'' | |- |'''Glór Uladh''' |Nuachtán |?<1950 – 1957>? |The Voice of the Republican North, Foilsithe ag Sinn Féin Bhéal Feirste |''Jimmy steele'' | |- |'''Gluais''' |Iris Míosúill | | | | |- |'''Gob An Chlub''' |Nuachlitir |2001 >? |Nuachtlitir Úr do bhaill an Chlub a bheidh réibhléiseach, reibiliúnach,ragairneach, Raibileiseach, Radacach agus fiú ráiméiseach. | | |- |'''Goitse''' |Nuachtán |2010 – 2014 |Nuacht míosúil as Iarthar Dhún na nGall |''Danny Brown'' | |- |'''Greann''' |Iris | |Clóite i nDroichead Átha (Drogheda atá scríofa i gCatalóg LNÉ) | | |- |'''Greann''' |Iris | |Irislebhar teagaisc do dhaltaí 10-12 | | |- |'''Greann''' | | |Irish fun infact and fiction (Ní heol an ionann seo agus thuas) | | |- |'''Greannán''' | |?< 1992 >? |luaite i ‘Laochra Léinn’ in éindi le Lá agus Mahogany Gaspipe | | |- |'''Greann na Gaeilge''' | |1901-1907 |Leabhairín Gaeilge le hAghaidh an tSluaigh |''Éinrí Ua Muirgheasa'' | |- |'''Guth''' |Nuachtlitir |1965 – 67>? |Nuachtlitir Choiste Chathair Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge 3d. | |Iml. 1, Uimh. 1, Samhain 1965. |- |'''Guth ⁊ Tuairim''' |sraith |1979 -1984 | colspan="2" |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools. |[http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm Cartlann ar líne] |- |'''Guth An Ghárda''' |Irisleabhar? |?<1924>? | | |Clóite ag Alex Thom, BÁC Vol 1 Umh.10 -1924 |- |'''Guth Ghoill''' |Iris |?<2008-2020>? |Céim Aniar Teo. Áras Ros Goill, Na Dúnaibh, Tír Chonaill | | |- |'''Guth na Scannán''' |sraith |1956 |Journal of the Cork branch (Irish Film Society) | | |- |'''Húrascáil''' |Iris |1978? |Scig-iris oifigiúil Sheachtain na Gaeilge |''Gabriel Rosenstock?'' |Seans go mbeadh fhios ag Ciarán Ó Feinneadha |- |'''idirchéim''' |Iris |?<2011-2021> |cleachtaí don idirbhiain i bhfoirm iris a clóitear 3 n-uaire sa bhliain | |Gael-Linn |- |'''Imleachán''' |Iris |?<2008 >? |foilsithe ar shuíomh craiceáilte .com |''Rónán Mac Aodha bhuí?'' | |- |'''IMRAM''' |Iris |2015> |Iris litríochta na Gaeilge |''Liam Carson 7 Cathal Póirtéir'' | |- |'''iMúscraí''' |Iris/Nuachtlitir – Cín Lín |2011-2012 2012 > |Nuachtlitir chomharchumann forbartha Mhúscraí. 8 eagrán mar iris go 2012 is ó 2012 mar chín lín |''Conchubhair Ó Liatháin'' |http://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304104124/https://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua |date=2023-03-04 }} |- |'''In Ard An Tráthnóna Siar''' |nuachlitir lín |2012-'18> |r-Nuachtlitir Chorca Baiscinn, Bliantiúil gach Nollag |''Seosamh Mac Ionrachtaigh'' |Iris nua na Gaeilge ó Choiste forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir. http://www.gaelscoileanna.ie/news/school-stories/seoladh-na-hirisleabhar-nua-in-ard-an-thrathnona-siar-r-nuachtlitir-chorca-baiscinn/ |- |'''Inis Fáil''' |Irislebhar |1923 -29 |Na Macaibh léighin i mBelmont, tig Lorcáin | |Lean mar Irisleabhar Lorcán Naomhtha' |- |'''Indiu / [[Inniu]]''' |Nuachtán |1943/84 |Glún na mBuaidhe – craobh na h-aiséirigh CnaG |''Ciarán Ó Nualláin go 1979,'' ''Tarlach Ó hUíd 1972-84'' |Míosagán go 1945, Seachtanán ina dhiadh sin Tháinig Inniu agus Amárach le chéile chun Anois a bhunú i 1984 |- |'''[[Innti]]''' |Iris |?<1984>? |Irisleabhar filiíochta | |“Filíocht ba mhó ba chúram d’Innti - Al T. |- | '''Iorras Aithneach''' |Irisleabhar |1990 - 2026> |Sean-phictiúir, nua-phictiúir, scéalta, cur sios ar imeachtai agus eachtrai a tharla |''Máirtín Ó Catháin'' (2021) |Agallamh ar [https://www.rte.ie/radio/podcasts/22040206-leabhar-iorras-aithneach-2021/ RnaG] le Mháirtín Ó C 2021 Anois ar an idirlíon ó 2023? Alt ar [https://peig.ie/en/2023/07/irisleabhair-a-bhfuil-sceal-pobal-gaeltachta-le-30-bliain-iontu-le-fail-ar-line/ PEIG] ins dtaca |- |'''Iris Chumann Seandálaíochta is Staire Chiarraí''' |Iris | |Páipéar reachtmhaine dá theanga chum Gaedhilge do chur ar ahaidh. | | |- |'''Iris an Fháinne''' |Iriseán |1919-31>? |Gasra an Fháinne, |''Piaras Béaslaí'' | |- |'''Iris an Phuist''' |Iris |1927 | | | |- |'''Iris Eoghanach''' | |2020 - 2021 |Iris Mhíosúil do ghaeil thír Eoghan, le fáil san Ulster  Herald,, Dungannon Herald, Strabane Chronicle |''Seán Mór'' |Ceithre scríobhnóir agus é ar fad déanta go deonach |- |'''Iris Eoin''' |Iris |?<1984-2021> |Iris bhliantiúl na ndaltaí as Coláiste Eoin agus Íosagáin BÁC |Eagarthoirí éagsula chuile bhliain |Bhíodh ainmneacha éagsúla orthu chuile bhliain 'An Cinsire',' Gliogar' |- |'''Iris Éigse''' | |1963-73 |Comhairle Náisiúnta Drámaíochta, | |Curtha i gcló ag Ó Siadhail |- |'''Iris Fhianna Fáil''' |Iris |1977-1993 |Fianna Fáil | | |- |'''Iris na hÉagsúlachta''' |Iris |2022 |leagan Gaeilge den Iris Diversity Journal |Barbara Nolan - Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Eisithe ar line ag an Aontas Eorpach Scéalta faoin Aontas Eorpach, mar aon le scéalta faoin gcomhionannas agus faoin gcuimsiú in Éirinn |- |'''Iris na hOidhreachta''' |Iris |1989 -2002> |Teidil éagsúla chuile bhlian ag braith ar an téama |''Pádraig Ó Fianachta'' |An Sagart a d'fhoilsigh |- |'''Iris na Tulaí''' |Iris |1993 |Gaillimh |''Seán Breathnach'' |Bhí baint ag An tAthar Fiontán Ó Monacháin atá ina Easpag ar Chill Dá Lua ó 2016 anois. |- |'''Iris IarChonnacht''' |Iris |?<1970>? | | |'''Deir Deasún Fennel (Pobal Bealtaine) go raibh Iris Iarchonnacht le teacht amach an lá a dtáinig sé amach''' Pobal 7 Samhail 1970' |- |'''Iris Oifigiúl an Aontas Eorpaigh''' |leabhar? (LNÉ) | | | | |- |'''Iris Oifigiúil na gCineálacha Plandaí''' |Irisleabhar |1981 |Controller of Plant Breeders' Rights | | |- |'''Irisleabhar''' |Irishleabhar |??? |Irishleabhar Roinn Chosanta -Cosaint Shibhialta (civil defence bulletin) | | |- |'''Irisleabhar Chnuc Mhuire''' |Irisleabhar | |Knock Shrine Annual | | |- |'''Irisleabhar Chorcaighe''' |Irisleabhar | | | | |- |'''Irisleabhar Chumann na gCéimithe i gCorcaigh?''' |Irisleabhar | -1923??? | | | |- |'''Irisleabhar Comhaltas Cána''' |Irisleabhar |?<1938>? | | | |- |'''Irisleabhar Lorcáin Naomhta''' |sraith |1922-25 |Mic Léighinn i mBelmont, Tig Lorcán BÁC | |'Inis Fáil' a bhí roimhe |- |'''Irisleabhar Muighe Nuadhad/Mhá Nuad''' |Irisleabhar |1897/9 -2021>? |Ollscoil Náisiúnta na hÉireann Má Nuad |''Pádraig Ó Fianachta.'' ''Eag. 2020 Tracey Ní Mhaonaigh'' |Meastar gur thosaigh sé i nGaeilge ach dátheangach le déanaí. Eag. 2020 i nGaeilge amháin Baineann traidisiún fada le h''Irisleabhar Mhá Nuad'', traidisiún ar cuireadh tús leis in eagrán na bliana 1898–99 den ''Record of The League of St. Columba''. Cuallacht Cholm Cille, cumann na mac léinn, a bunaíodh sa bhliain 1898, a chuir an ''Record'' amach agus é de chuspóir acu oidhreacht liteartha, eaglasta, staire agus teanga na tíre a chur chun cinn. Sa bhliain 1907, foilsíodh faoi ainm nua é — ''[http://www.irisleabhar.ie/ Irisleabhar Muighe Nuadhat]'' — ainm atá beo i gcónaí. |- |'''Keltic Journal and Educator''' |Irisleabhar |1869 -1871 |Irisleabhar Gaedhilge do foillsigheadh i Manchuin |''F/C Séamus Ó Rónáin'' |Canónach Ulick de Búca agus Tomás Ó Flannghaile (baile an Róba) ag scriobh ann. |- |'''Lá > [[Lá Nua]]''' |Nuachtán |1984>2007-2008 |An Cultúrlann Béal Feirste |''Conchubhair Ó Liatháin / Eoin Ó Néill / Domhall Mac Giolla Chóill/ áine Mhic Gearailt / Caomhán Ó Scollaí - dearthóir/'' |Ghlac anderstown News seilbh air i 2007 Ach baineadh a mhaoiniú dóibh i 2008. |- |'''Lasair''' |Iris bhliantiúl |1980-83 |Taighde agus Macnamh [3 h-eagrán ar fad], Coiscéim |''Pádraig Ó Snodaigh, Tomás Mac Síomóin'' | |- |'''Léachtaí An Fhóram Díospóireachta''' |Tréimhseachán |2011-'13> |Plé ar fhiúntas ath-shealbhú na Gaeilge mar leasa don Stát is don tír |''Breandán Mac Cormac, Peadar Kirby, Alan titley'' | |- |'''Léachtaí Cholm Cille''' |Sraith |1970 -'15> |á chló ag 'An Sagart' i Maigh Nuad |''Pádraig Ó Fiannachta'' | |- |'''Leadrán.com''' |Iris idirlín |2014> |“Tá neart suimiúl sa saol”, Nuacht, Spóirt, Teichneolaíocht, Ceol, Físeán | |Aidhmeanna: 3.Na rudaí ar siúl as Gaeilge timpeall an ghreásán a chur chun cinn 5. Gach riail ghramadach a briseadh |- |'''[[Léann (iris)|Léann]]''' |Iris |2007–2023> |[[Cumann Léann na Litríochta]] ([[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|OnaR]], [[Ollscoil na Gaillimhe|OG]] ⁊ [[Ollscoil Luimnigh|OL]]) | |Iris phiarmheasta a fhoilsíonn idir ábhar acadúil agus taighde bunaidh d’ardchaighdeán https://www.leanniris.com/ |- |'''Léann Taighde''' |Irislín |2015> |Iris Léann i nGaeilge le measúnú léannta déanta ar chuile alt. Choláiste Phádraig | |Saor in aisce |- |'''Leas''' |Iris |1972-5>? |Idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC |''Dónal Ó Lubhlaigh, Diarmuid Ó Súileabháin, Lorcán Ó Treasaigh'' | |- |'''Leoithní Aniar''' |Irisleabhar | |Irisleabhar Sgoil Mhuire Clochar na Trócaire, Béal Átha, An Fheardha | |Míosúil. |- |'''[[Éigse (iriseán)|Lia Fáil]]''' |Iris |1924-32 |Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na hÉireann. |''Dubhghlas De hÍde'' |Comhluċt Oideaċais na hÉireann |- |'''Liarlóg -Lucsamburg''' |Irislín |2014 |Irisleabhar idirlíon Mhíosúil faoin saol i Lucsamburg. |''Seanán Ó Coistín as Cill Dara'' | |- |'''Lic an Teallaigh''' |Iris |1931 |An tAthair Eric Mac Fhinn |''Eric Mac Fhinn'' | |- |'''Loch Léinn''' |Irisleabhar |1903-05 |Irisleabhar Míosúil as Cill Áirne | | |- |'''Lug''' |Iris |1972-? |Iris nua liteartha le Tarlac de Blácam – Pobal 17 Iúil 1972 |Tarlac de Blácam + BrianMac Curtáin | |- |'''Luimne''' |Iris |1999-2000? |Colaiste Mhuire gan smál Luimneach (Mary I. College) |''Cathaoir Ó Braonáin'' | |- |'''Macalla''' |Irisleabhar |1976-83>? |Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976. | | |- |'''[[Mahogany Gaspipe]]''' |Iris |1980>? 1998-'00 |Dírithe ar Dhaltaí Meánscoile |''Séamus Ó Maitiú'' |Eisithe ag Bord na Gaeilge ansin Gael-linn |- |'''Malairt''' |Iris |1977>78 (uimh2)>? |Iris An Chumann Ghaelach Ollscoil na Banríona |''Tomás Mac Sheoin'' | |- |'''Meitheal''' |Iris |1970->? |Iris Nua ó Chléirscoil Mhá Nuad | |(iris Champaí Cholmcille) agus smaointí doimhne ann faoi fhadhbanna na nGaeltachtaí Éagsúla.' Pobal 4 Meitheamh 1970 |- |'''[[Meon Eile]]''' |Iris Idirlíon |2014>2021> | | | |- |'''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]''' |Iris |2015>2025> |Cúrsaí reatha, polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, critic, amhráin, fillíocht ⁊ tuilleadh |''foilsithe ag [[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach]] na Gaillimhe in Ollscoil na Gaillimhe'' |Grúpa clé-eiteach a dhéananns an nasc idir an ghéarchéim teanga agus an ghéarchéim eacnamaíochta |- |'''Míosachán na gClódóirí''' |Sraith | |Dublin, I.G.S. | | |- |'''Misneach''' |Iris |1919-22 |Irish Chonradh na Gaeilge | |Teideal úr ar 'Fáinne an Lae' |- |'''Misneach''' |Nuachtán |1971-75>? |Iris Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta (Corca Dhuibhne) |''Breandán Mac Gearailt'' |Lean Fastaoim agus Nuacht Dhuibhneach ina dhiaidh ach dar le Breandán Mac Gearilt tháinig Misneach thar nais ar feadh seal. |- |'''Molua''' |sraith/serial |?<1934-59 |Irisleabhar Cuallachta Griogóir, N. Organ of the Association of St. Gregory | | |- |'''Muintir Acla''' |Iris |1995-1998>? |Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976. | | |- |'''Ná Bac Leis''' |Nuachtán |1915 |In aghaidh an Rialtas agus an Chogadh Mhór (18 ar fad) |''Seán Mac Giollarnáth'' | |- |'''Nasc''' |iriseán |1996 |Nuachtlitir an tionscnaimh bainistíochta straitéisí. | |Roinn an Taoisigh |- |'''Nasc''' |Iriseán |1991> |Iris Oifigiúl 'Ógras' | | |- |'''Nasc''' |Iris |1966-79>? |Irish chonradh na nÓg | | |- |Newsletter |Iris |2024> |Irish jesuits international Leagan Gaeilge Dé-bhliantúil |John Guiney |Foilsíodh an chéad cheann mar Imleabhair 40 Earrach 2024 |- |'''[[Nós (iris)|Nós]]''' |Iris |2008-2021> |Iris do dhéagóiri agus ógfhasta |''Tomaí Ó Conghille / Máiréad Ní Thuthaigh, Maitiú Ó Coimín'' |thosaigh mar iriseáin ghréasáin ansin maoiníodh le cur i gcló |- | '''[https://www.ucd.ie/icsf/en/studenthub/nua-aois/ Nua Aois]''' |Iris |1971-2015>? |Cumann Liteartha UCD Iris Ollscoil Bhaile Átha Cliath, Litríocht acadúlach agus tuaraimí |''Emma Ní Nualláin (2010-12)'' | |- |'''Nuacht''' |Nuachtán |?<2011>? |Eagrán speisialta do Sheachtain na Gaeilge Coiste An Chumainn Ghaelaigh UCD |''Cormac Breathnach,Lisa Nic an Bhreitheamh,Eoin Ó Cróinín'' | |- |'''Nuacht Átha Cliath''' |Iris |2013->'15 |Arna eisiúint ag Connolly Books. Eagrán 1 Fomhair 2013 Saor in aisce |''Cris Ní Choistealbha,'' ''Cormac Breathnach,'' ''Eoin Ó Cróinín,'' ''Eoghan Ó Murchadha'' | |- |'''Nuacht Baile na nGall''' |Leathanach FB |2014> | |''Duine le Raidió na Gaeltachta'' |Fós le haon Nuacht a chuir in airde agus mí-litrithe gan 'H' tar éis an B. |- |'''Nuacht Chorca Dhuibhne''' |sraith/serial |1972 -81 |Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne – clóite i Luimneach | |An-leagan amach, an-slachtmhar... Clóite i Luimneach cén fáth' -Pobal 20 Márta 1973 |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/04/nuacht-feirste-sf-1986-6.pdf Nuacht Feirste]''' |Nuachtán |?<1986 - 1987 >? |Seachtanán | |"Uimh a 6, 1ú Márta 1986, 10p" "Uimh a 7,81ú Márta 1986, 10p" - Ui[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/nuacht-feirste-16-january-1987.pdf mh 49 16 Eanáir 10p.] |- |'''Nuacht Ghaeltarra''' |Iris |?<1971>? |Na Forbacha Gaeltarra Éireann | | |- |'''Nuacht Mhall''' |clos iris |2020 -2021> |Príomhscéalta na seachtaine léite go mall d’fhoghlaimeoirí CnaG Lúndain atá á ndéanamh. | |https://anchor.fm/cnag-ldn |- |'''Nuacht UCG''' |Sraith | | | | |- |'''[[Nuacht24.com|Nuacht 24.com]]''' |Suíomh Nuachta |2014 |G ní F: “ Cad é an gaol idir Nuacht 24 agus Nuacht24.com EÓN: “comhfhiontar é idir Nuacht 24, an comhlacht Rua Media agus Fusion Broadcast Teo. | | |- |'''[[Nuacht24|Nuacht 24]] / An Druma Mór.com''' |Nuachtán |2009 – 2010 9/5/2010 |Iomaí foinse nuachta Gaeilge ar an idirlíon, Cínlae-lín ina measc |''Eoghan Ó Néill'' |Bhíodh ghréasáin (An Droma Mhór.blogspot.com) Agus eagráin á gcló go 2010, ansin leanadh faoin ainm Nuacht24.com |- |'''Nuacht1.com''' |Ilnuachtaire / Lithreán Nuachta Gaeilge |?<2012-'15> |Coiste BÁC de CnG Nascanna go Gach alt as Beo, Foinse, gaelport, Gaelscéal, Meon eiel,Nuacht 24, Nuacht RTÉ Treibh (IT), Tuairisc, Podchraoltaí, blaganna. Athnuaithe gach lá. RnG, RnaL, RF, RrR, TG4, Pod Chrl. | | |- |'''Nuaidheacht''' |Nuachtlitir |1982-2000 |Nuachtlitir Conradh na Gaeilge, Washington | | |- |'''NUACHTLITREACHA + Tuarascálacha bhliantiúla''' | | |''Eisíonn beagnach chuile ranna agus fo-ranna rialtas tuarascáil bhliantiúl i nGaeilge freisin eisíonn na heagraisí Gaeilge agus na Gaelscoileanna nuachtlitreacha seachtainiúla nó míosúla ar an t-idirlíon agus ar phár. Freisin bíonn leabhráin ann dos na drámaí agus na sacraimintí eaglasta. Seo thíos roinnt des an naucht litreacha a bhíodh is a bhítear dá n-eisiúint.'' | | |- |'''Nuachtlitir''' |Iris |?< 1991>? |An Chomhchoiste Réamhscoilíochta Teo. | |maoinithe ag Údarás na Gaeilge agus an Chrannchur Náisiúnta |- |'''Nuachtlitir an Leitriúich''' | |?<1974>? | | |Eisithe ón nuaGhaeltacht (ó thaobh aitheantas de) An Chlocháin' – pobal 24 Beal 1974 |- |'''Nuachtlitir Chonradh na Gaeilge''' |Iris mhíosúil |1965>'17> |Eolas ó na cúigí agus thar lear |''Julian de Spáinn (ó 2011)'' | |- |'''Nuachtlitir Comhlathchas Náisiúnta Drrámaíochta''' |Iris bhliantúil |?<2011->? |Nuachtlitir ar fhéile náisiúnta drámaíochta Gaeilge | |eisithe ag an comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Camas, conemara |- |'''Nuachtlitir Chumainn Chultúrtha Mhic Reachtain''' | |198?-9? >? | | | |- |'''Nuachtlitir Drámaíochta''' |ráitheachán |?<2009-'14 |Comhalachas Náisiúnta Drámaíochta na hÉireann | | |- |'''Nuachtlitir Ghael Bhéal Feirste''' |Nuachtlitir |1969-9? >? | | | |- |'''Nuachtlitir Ghaelchultúir''' |Nuachtlitir |2010-2021> |Nuachtlitir chun daoine a chuir ar an eolas faoina seirbhísí a bhionn á gcur ar fáil acu. | | |- |'''Nuacht Litir''' |sraith |1997 |An Spidéal, Ros a Mhíl, Na Mionna | | |- |'''Nuacht Litir Páirtíocht Ghaeltacht Thír Chonaill MFG-teo''' |Iris |1997-98 |"Cur síos ar thograí sna Gaeltachtaí a fuair tacaíocht LEADER ó Mheitheal Forbartha na Gaeltachta” | | |- |'''Nuachtlitir Ealaíon Na Gaeltachta''' |Iris Gréasáin | |Ealaíon.ie | |Údarás na Gael |- |'''Nuachtlitir na Gaeilge''' |Iriseán |2000 |Cambridge Irish Language Group | | |- |'''Nuachtlitir Óige Ghaoth Dobhair''' |Iris shechtainiúil |?<1985 – 1987>? |foilsithe is dáilte ag a gClub Óige i nGaoth Dobhair | | |- |'''Nuachtlitir Teaghlaigh''' |Iris mhíosuil |2015-2021> |altanna, áiseanna do thuistí agus páistí, greanáin, faigh na focail agus mar sin de á n-éisiúnt ag Glór na nGael |Marcas Mac Ruairí | |- |'''[[Oghma (iris)|Oghma]]''' |Iriseán |1989-98 |irisleabhar litríochta |''Antain Mag Samhráin, Micheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú:'' |''tháinig Aimsear Óg ina dhiadh'' |- |'''Oideas''' |Iris |?<-1968-'14 |Iris na roinne oideachais | | |- |'''Óige''' |Iris |1923 |Irisleabhar do leanbhaibh scoile | |Foisitheoir :Guy |- |'''Ollscoil''' |Iris |1992-93>? |Ráitheacháin bunaithe ag Coiste Comórtha an Athar Mícheál Ó hIcí – 6 mhí a leann |''Tomás Ó Monacháiin /Pádraigh Mac Giolla Rí (Fionbarra Ó Brollacháin) feallbhuile na húdarás ar Údarás sa Ghaeltacht'' | |- |'''Ó Thuaidh''' |sraith |1993 -94 |An Daingean, Co. Chiarraí | | |- |'''P agus T''' |Iris | |Iris Oifige an Phoist | |Roinn Post & Telegrafa BÁC |- |'''[[PEIG.ie|PEIG]]''' |Iris Ghréasáin |2015 – 2021> |Pobal, Eolas, Ilmheáin, Gaeilge. CnG BÁC | |tógáil ar an méid a rinne Gaelport, 'As na Nuachtán' |- |'''[[Iris an Phléaráca|Pléarácha]]''' |Iris bhliantúil |1991 > 2014>? |Iris ina féile ina raibh clár na féile, cur síos ar na míreanna agus altanna ar ghnéithe éagsúla. |''coiste eagarthóireachta, Phléarácha Chonamara'' |https://web.archive.org/web/20210716124205/http://cartlann.ie/exhibits/show/cartlann-an-phlearaca |- |'''Pobal''' |Iris |1970>? |Curtha in eagar ag Mícheál Ó Bréartúin, Pádraig Ó Snodaigh |''Mícheál Ó Breatúin Pádraig Ó Snodaigh'' |Pobal Teo. An Charraig Dubh |- |'''Pobal''' |Iris | |Seanchas agus scéilíní do Ghaedhil óga na hÉireann. | |Comhlacht Oideachais na hÉirean |- |'''Pop Nuacht''' |Iris Idirlíon |2011-12 |Seirbhís nuachta Gaeilge ar dhomhan Phopceoil an Bhéarla | |Raidió Rí Rá |- |'''Pléarácha''' |Nuachtán |1981>? |Nuachtán neamhspleách Gaeilge. | |Clóite i mBéal Feirste, neamhspleách ar dtús, ach mar fhorlíonadh leis an Andersonstown News ar ball. |- |'''Preas an Phobail''' |Nuachtán |?<1981>? |Nuachtán neamhspleách Gaeilge. | |Clóite i mBéal Feirste |- |'''Raithneach''' |Iris |1980 |Iris Chuman Gaelach Ollscoil Nua Uladh | | |- |'''Rannta an Mhadra''' |Irizín |1980 |Irizín rapcheoil go príomha, ó na himeachtaí Hiphap Gaelach le [[IMRAM]] | | |- |'''Rí Rá''' |Greanán |2013>? |Iris de mear-dhearáin ildaite | |Foilsithe ag Coimicí Gael |- |'''Rosc''' |Irisleabhar |1951-1985>? |Irisleabhar CnG Dáil na Mumhan | |Coicíseachán - Iris dhátheangach CNG darb ainm Rosc ní h-eol an ionann an dá cheann |- |'''Rosc Dubh''' |Comic/meardhearán <197? > | |Meardhearán chun cuidiú le airgead a thiomsú do malairt |''Liam de Frinse'' | |- |'''Rosc Ros Muc''' |sraith | | | |Foilsithe ag Leon Ó Mórcháin |- |'''Sa Ghaeltacht''' |nuahctán |1979 - 1980>? |'Iris Oifigiúil Údarás na Gaeltachta' - míosúil le nuacht ó na ceantreacha Gaeltachta. | |3 chóip le breathnú orthu ar an suíomh seo http://www.bealoideasbeo.ie/index.php/Sa%20Ghaeltacht |- |'''Samhlaíocht Aniar''' |Irisleabhar |1995-97 |Foilsithe i dTrá Lí |''Pádraig Mac Fhearghusa'' | |- |'''Saoirse''' |Iris |1970>1990 |ó Ghluaiseacht na Poblachta Plás Gardnar |Pádraig Ó Cnochúir |' Ní Fhacamar Fastaoim, An Lámh Dhearg ná Saoirse le fada an lá an beo marbh iad mar irisí? - Pobal 17 Iúli 1972. [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-february-1990.pdf Uimhir 9 Feabhra 1990 Luach 70p] |- |'''Saoirse''' |Iriseán |1998 |Foilsithe ag Roinn Chultúr Sinn Féin Béal Feriste (The local newsletter by the jackie Griffith Cumann Provisional Sinn Féin) | | |- |'''[[Saol (Nuachtán)|Saol]] > Saol.ie''' |Nuachtlitir |1974-'11-'14>? |Nuachtlitir mhíosúil do phobal na Gaeilge FnaG |''Colm Ó Tórna'' |Cuireadh dtín idirlíon ansin baineadh a mhaoiniú |- |'''Scathán (An?)''' |Iris |1950 -2006>? |Iris an Chumainn Ghaeligh (Ollscoil na Banríona BF) cultúr, oideachais, litríocht, na coláistí samhraidh..... | | |- |'''Scathán''' |Iris bliantiúl |?<2017 |Iris Roinn Na Gaeilge Coláiste Phádraig Drom Condrach | | |- |'''Scáthlán''' |Iris |1980 - 2016>? |Iris Chumann Staire agus Seanchais Ghaoth Dobhair |''Seán Ó Gallchóir agus Seán Mac Niallais ([http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Scáthlán1_1980_OCR_0.pdf Scáthlán a h1])'' |Comhar Chumann Forbartha Ghaoth Dobhairhttp://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2019-01/Scáthlán%203%20-%201986%20-%20OCR2019.pdf |- |'''[[Scéal (nuachtán)|*Scéal]]''' |Nuachtán |2025-26 |Nuachtán seachtainiúil Gaeilge |[[Éanna Ó Caollaí]] |Céad eagrán 15/04/2025. 16 lch an eagrán. Leagan clóite amháin. Ar fáil in éineacht le ''[[The Irish Times]]'' agus an ''[[Irish Examiner]]''.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> |- |'''Scéala Aduaidh''' |nuachtlitir |1988-89? |i gcló i mBéal Feriste | | |- |'''Scéal Úr''' |Nuachtán |1966 |Tablóid Ghaeltacht Bhéal Feriste | |Thosaigh is chríochnaigh sa bhliain chéanna. |- |'''Sciath con gCulainn''' |Iris lámhscríofa |1899 |Iris tiolcatha chun leas Ghluaiseacht na Gaeilge, Béal Feirste | | |- |'''Scoth Smaointe''' |sraith |1977-86 -2016>? |Cumann Gaelach Coláiste Mhuire gan Smál Luimneach | | |- |'''Scríobh''' |Irisleabhar |1974-84>? |[[An Clóchomhar]] |Seán Ó Mórdha |“Díolaim shubstaintiúil éagsúil ar chuma Bliainiris ba ea Scríobh” -Al. T 6 imleabhar aistí, plé, dánta agus scéalta idir a thús agus 1984 ó phríomhscríbhneoirí agus scoláirí na linne srl. ''[[Oghma (iris)|Oghma]]'' a léiroidhre.<ref name=":6" /> |- |'''Scríbhneoirí Cois Teorann 1>5''' |sraith |2015 >'19> |Coiscéim |''Prin Ó Duigneáin/Seosamh Mac Muirí'' |Meascra saothar pinn ó Liatroim |- |'''Sgéal Nua Na Gaillinhe''' | |1922-25 |National Publications | | |- |'''7 na Seachtaine''' |Iris |<?2014 |Iris Sheachtainiúl a bhí ar fáil ar Gaelport.com | |Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge |- |'''*[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' |Nuachtán |2013- 2021 |Seachtanán nó forlíne sheachtainiúil de chuid an ''[[Irish Independent]]'' | |Lean seo i ndiaidh a leagan siúd de Foinse |- |'''*Seachtain Óg''' |Nuachtán |?<2014- 2021>? |Forlíonadh seachtainiúil (de chuid 'Seachtain') Gaeilge do dhaltaí bunscoile | |''féach'' |- |'''Seanchas (ó) Chairbre''' |sraith |1982-93 |Foilsithe i Sciobairín, Corcaigh | | |- |'''*[https://www.tii.ie/ga/technical-services/archaeology/seanda-ezine/ Seanda]''' |Irisleabhar |2006- 2013 2014 -'26> |Iris seandálaíochta an ÚBN (NRA). Ar líne ó 2014 |Michael Stanley |Bonneagar Iompair Éireann ainm an údaráis ó bhí 2015 ann. Aistriúchán are you an iris den ainm céanna atá san iris seo. |- |'''Seraphica''' |Irisleabhar |?<1946-48>? |Bliainiris dá Fhoilsiú ag na Frainsiasaí Óga. | |Coláiste San Antoine i Lobháin; Coláiste San Isidhóir sa Róimh ; Coláiste San Antoine i nGaillimh. Franciscan students' annual. |- |'''Sonas''' |Greannán | |Iris oideachais do rang a h1 agus a 2 | |Folens |- |'''SOS''' |Nuactán Scoile |1987-1988 |Nuachtán sheachtainiúil Choláiste Eoin ⁊ Íosagáin | | |- |'''*Splanc''' |Iris |2015 – 2021> |Iris ranga don idirlbhliain |''Gaelinn le cabhair ó COGG'' |Tá suíomh ghréasáin le leagan digiteach agus obair bhreise. Féach freisin Dréinre, ⁊ Staighre [https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/splanc/113-2/ suíomh] |- |'''Splunc''' |Iris |2008 -'14> |Iris/ Meardhearán (comic) dé-bhliantiúl Comhluadar |''aistriúchán ar isir Boer Da an Bhreatain Bhig'' |eisithe ag comhluadar |- |'''Spreac''' |Nuachtlitir |<?2008>? |Nuachtlitir Chomhlucht forbartha An Spidéil Teoranta | | |- |'''*Staighre''' |Iris |1994-2021> |Cleachtaí d'ardleibhéal an teastas sóisear i bhfoirm iris a clóitear 6 n-uaire sa bhliain | |[[Gael Linn]] [https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/staighre/113-1/ suíomh] |- |'''Stáitse''' |Iris |1991 -2005 |Iris na Drámaíochta Gaeilge An Comhlahas Náisiúnta Drámaíochta | | |- |'''Studia Hibernica''' |Iris |1961> |Iris Stair na Gaeilge ⁊rl | |Coláiste Oilliúna Naomh Pádraig |- |'''Súil Eile''' |Iris |?2001<2016 |Iris Scoil Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |leanann seo Flúirse |- |'''Sult''' |Iris |?<2007-2015> |Iris bhliantiúl d'imeachtaí SnG ar fud na tíre | |Bhí ar fáil sa Daily Star go dtí 2013 - Daily Irish Mail i 2014 |- |'''Sult''' |Iris |<?1969?> |Doire | | |- |'''Tairseach''' |Iris |2003>2014 |Iris Bhliantiúil cúrsa iriseoireachta ITÁC | |[Eagrán a 2 - 2008] |- |'''Taighde agus Teagasc''' |Iris |2001 – 2008>? |Iris Bhliantiúil Ollscoil na banraíonna Beal Fesiete | |https://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=7612 |- |'''Teagasc na Gaeilge''' |Iris |1981-2010 |Iris Comhair na Múinteoirí Gaeilge (chríochnaigh le uimhir a 9 2010) | | |- |'''Teagmháil''' |Iris Ghréasáin |??? |Ceann des na céad Iris ghréasáin. Pléadh ealaíon na cumarsáide agus eolaíocht na ríomhaireachta, Sholáthair foclóir ríomhaireachta | |I nGaeilge den chuid is mó |- |'''Teangadóir''' |Iris |?<1953-60>? |Béal Feirste | |D'fhoilsigh Breandán Mac Aodha a chuid dánta ann |- |'''Tír na n-Óg''' |Greanán |1946-1979 |''Na Bráithre Críostaí'' | |Bhíodh sé ar fáil in eindí le 'Our Boys' tháinig sé sna sála ar an Gadhael Óg |- |'''Tradrai''' |Iris | |Iris Club na nÓg Cora Chaitlín, CLG Newmarket-on-Fergus, | | |- |'''Tuairisc''' |Nuachtlitir |?<1970-'76 |Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Indreabhán, 5p | |'Bhí marna ag an gcruinniú inar toghadh coiste eagarthóireachta Thuairisc...' -Pobal 7 Samhain 1970. 'Ach tháinig cúpla irisí nua ar an saol le tamall agus chonaiceamar uimhir amháin de Tuairisc ina chrot nua – go maire sé – Pobal 17 iúil 1972 |- |'''Tuairisceoir''' |Nuachtán |2013-'15> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. | | |- |'''*[[Tuairisc.ie]]''' |Nuachtán |2014 - 2021 |Nuachtán Ghaeilge úr ar an idirlíon a maoiniú ag Foras na Gaeilge | | |- |'''Tuarascáil an Uachtaráin''' |Irisleabhar | |“ 4 ag tógáil Ollscoil Dlúth-thaighde den chéad scoth” Foilseachán taighde UCD | | |- |'''Tuarascáil Bhliantúil DKIT''' |Irisleabhar |2008 |Institúid teineolaíochta Dhún Dealagan | |https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129005712/https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf |date=2017-11-29 }} |- |'''Tuarascáil Bhliantúil Teagasc''' |Irisleabhar |2007 | | | |- |'''Tuathal''' |Iris |2010-2013 |Iris Ghaeilge le Coláiste na Tríonóide- eagrán Nollag I 2011, seans gur iris séasúrach é | |http://issuu.com/tuathal/docs/tuathal2.2012 |- |'''Tús a’ Phota''' |Iris |1930 |Aguisín do Gearrbhaile' de thorradh na Laethannta Saoire) |''Eric Mac Fhinn'' |Chló sé lena airgead féin é. |- |'''Ulaidh ag Aiseirighe''' |Irisleabhar |???? |Foilsithe ag Resurgent Ulster, Béal Feirste | | |} === Gaeilge ⁊ Béarla === {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Gaeilge ⁊ Béarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ainm''' |Iris |1989-2018 |Iris ar logainmneacha -Bulletin of Ulster Placenames Soc. |''Leon Ó Móracháin a bhunaigh'' | |- |'''An Aisling''' |Iris |1985 -1991?> |A journal of tradional studies. |''Micheál Ó hAllmhuráin'' |Comhaltas CÉ Chiarraí Baile Thadhg |- |'''An Crann''' |Iris |1908-24>? | |''Séamus de Craig'' |Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge. |- |'''An Choinneal''' |Iris dé bhliaintiúil |1959-2021> |Parish publication, Louisburgh. Longest parish bulletinin Ireland |''Leon Ó Mórcháin a bhunaigh'' |Iris pharóiste Chluain Cearbán, Maigh Eo -'provide an insight into life in Kilgeever parish'. |- |'''An Chraobh-Ruadh''' |sraith |1895-1913>? |Seachtanán CnG | |irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde |- |'''[[An Claidheamh Soluis]]''' |Nuachtán |1899>1917 / 1930-32 |CnG Bhéal Feriste / Árd-sgoil Ultach |''Eoin Mac Néill ->01 Pádraig Mac Piaras 03- 09'' |''Athraíodh an ainm go Fáinne an Lae ar feadh tréimhse agus ansin go Misneach arais go Fáinne an Lae agus thar nais dtín chéad ainm.'' |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/an-claoimh-solais-september-1983.pdf An Claoímh Solais]''' |nuachtán |1983>? |Nuachtán Chumann BÁC 6 & 8 |Cathal Hughes & Martin Forsythe | |- |'''An Connachtach / The Connachtman''' |Iris |1907-1908 |a bilingual journal devoted to the national revival. Áth Luain |''Seán Mac Giollarnáith'' |''Níor mhair ach tamall gairid'' |- |'''An Doras''' |Nuachtán/mórbhilleog |1996-1998 |Iris Mheirceánach faoin gCultur Gaelach | |Níl rian de ann ach i liosta ar www.3.smo.uhi.ac.uk |- |'''An Droichead – ''the bridge''''' | |1985-89 |An Irish magazine from New York / A bilingual journal from Ireland | |Is cosúil go raibh dhá iris nó an ceann céanna faoin teideal céanna á dháiledh in oirthear Mheirceá |- |'''An Duibhneach''' | |?<1971>? |Cumann Cearta sibhialta na Gaeltachta |Breandán Mac Gearailt |Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo. |- |'''An Féinics''' | |?<1968-73>? |Comhairle na gCumann Gaeilge, Cumann na Gaeilge Nua Eabhrach |Seán MacPotait Eag. Cúnta: Deasún Breathnach | |- |'''An Fhearsaid''' |nuachtlitir |?<1995>? | | | |- |'''An Fhuinneog Ghaelach''' |Irirsán Ráithiúl |2002-2021> |Nuachtlitir Cumann Gaeilge na hAstráile Teo. | | |- |'''An Focal''' | | |Nuachtán Ollscoil Luimnigh. Roinnt colúin Ghaeilge ann | | |- |'''[[An Gaodhal]]''' |Iriseán |1881-1904> |Leabhar-aithris Míosamhal (Brooklyn, New York : Nolan Bros. Steam Print, December, 1881.) |''Micheál Ó Lócháin'' |tabhartha chum an teanga ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Chinidh na hÉireann |- |'''An Glór Poblachtach''' |Irisleabhar |2010 |Iris úr Shinn Féin  (le bheith ráithiúl) | |(bhí 500 síntús á lorg acu le go leanfadh siad leis) |- |'''An Leabharlann''' |sraith |1905-1909 |Irisleabhar cumann na Leabharlann | | |- |'''An Long / War Sheet''' |Irisleabhar |1922 |Warsheet No 1, foilsithe ag (IRA, BÁC) | | |- |'''An Múinteoir Náisiúnta''' | |?<1960-64>? |Tír Teanga Ceol | | |- |'''An Náisiún / The Nation''' |Páipéar |1952 | | | |- |'''An Nuaidheacht''' |sraith |1980-'02>? |Newsletter of Conradh na Gaedhilge Washington | | |- |'''An Óige''' |sraith |1930>? |A bright bi-lingual monthly |''Pádraig Ó Bróithe'' |Bunaithe ag an Eagarthóir |- |'''An Phoblacht/ Republican News''' |Nuachtán | |Nuacht le dearcadh poblactánach | | |- |'''An Píobaire''' |Iriseáinín |1969-78 -'14 |Na Píobairí Uileann i mBÁC a d'eisigh | |Ó 1999>14 i mBéarla |- |'''An Ráitheacháin''' | |1936>? |The Gaelic Quarterly Review,: Iris de chuifd an cumann lúthchleas Gael | |http://www.limerickcity.ie/media/1937%2003%20No%204.pdf{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''An Ridire''' | |?<1974>? |Ceoltóirí an Daingean | | |- |'''An Saol Gaelach''' |Iris |?<1919>? |Alt ar Thomas Mac Partland ann ar an 25 Eanáir 1919 | | |- |'''An Sgiath – The Shield''' |Sraith |1907 | | | |- |'''An Smaointeóir / The thinker''' |Irisleabhar |1919 -1920_>? |Irisleabhar Oifigeamhail Connradh Na Gaeilge de'n Státa Nuaig Eabhraic | |Irisleabhar Ráithiúil |- |'''An t-Eagrán''' | | |Nuachtán mhicléinn DIT i mBéarla ach Colúin Ghaeilge ann | | |- |'''An Teanga Bhinn''' |nuachtlitir |?<1996>? |Eisithe ag An Cumann Gaelach 7 Glór na nGael, Port a Dúinín | | |- |'''An tOibrí Imdhála: The Distributive Worker''' | |1957>? |incorporated ‘The Drapers Assistant’ and An Saothraí Riartha | | |- |'''Ard na hÉireann''' |Iris |1904 |''An Irish Ireland Magazine -'' |''issued by an Craobh Colm-cille, Connradh na Gaedhilge Tulach-mór. Nodlaig, 1904.'' | |- |'''As na Nuachtán''' |Iris Idirlíon |?<2014 |Ath-fhoilsiú ar altanna as na Nuachtáin a bhíonn Ag plé an Ghaeilge |''Gaelport.com C.NnaG'' |Ath bhunaithe fé scáth PEIG de chuid CnG |- |'''Banba''' |Iris |1901-06 |foilsithe ag Muintir Bhrúin agus Nualláin | | |- |'''Banba''' |irisleabhar |1921-22 |Gael Pub. & Trading Society | | |- |'''Béaloideas,''' |Irisleabhar |1927-'01>? |The Journal of Folklore society of Ireland / Cumann Béaloideasa Éireann |''Séamus Ó Duilearga'' |i nGaeilge den chuid is mó tríd go dtí na 70dí is ansin i mBéarla den chuid is mó ina dhiadh |- |'''Bean na hÉireann''' |Iris |1908-1911 |Iris Inghinidhe na hÉireann, ‘freedom for Our Nation and the Complete removal of all disabilities to our sex |''Maude Gone a bhunaigh'' |An chéad iris do Mhná in Éirinn.   Scríobh Caitlín Nic Gamhann alt ann. |- |'''[https://www.ucc.ie/en/anthropology/research/researchprojects/beascna/ Béascna]''' |Irisleabhar |2002-2017>? |Iris Bhéloideasa agus Eithneolaíochta Dept of folklore UCC | |''‘Béascna’ is one of only two scholarly journals in the Republic of Ireland publishing articles and reviews relating to Irish and European Folklore and Ethnology in general.'' |- |'''Bliainiris''' |sraith |1982 |Cuman staire agus seandálaíochta Thuaisceart Mhaigh Eo | | |- |'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]''' |Iris |1795 |'Or The Gaelic Magazine' - Aistí, Amhráin is Gramadach. | |Clóite fé chúram na h-[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]]. Aon eagrán amháin a eisíodh. Aistriúcháín le [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1047 Charlotte Brooke] ann |- |'''Cairde na Cruite''' |Nuachtlitir |1990-'10 | | | |- |'''Céim''' |sraith |1970>? |Coimisiún le rinicí Gaeilge | | |- |'''Ceol''' |Sraith |1963-86 |a journal of Irish music |''Breandán Breathnach'' | |- |'''Ceol Tíre''' |Billeog eolais |1973>? |Cumann Cheol Tíre Éireann = Folk Music Society of Ireland | |BÁC |- |'''Channel''' |iris liteartha |2019> |Iris liteartha dírithe ar an “dúlra, imní an chomhshaoil, agus smaoineamh éiceolaíochta”.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-05-29}}</ref> |[[Cassia Gaden Gilmartin]]; Eagarthóir Gaeilge: [[Simon Ó Faoláin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://channelmag.org/about-channel/|teideal=About - Channel, Ireland's Environmentalist Literary Magazine|language=en|work=[[Channel]]|dátarochtana=2025-05-29}}</ref> |I mBéarla go príomha; beagán i nGaeilge ó 2020 i leith, taobh le haistriúcháin go Béarla. Lonnaithe i mBaile Átha Cliath.<ref name=":2" /> |- |'''CNAG''' |iris/nuachtlitir? |1991- 1995 |Conradh Na Gaeilge 6 Sraid fhearcar BÁC 2 01757401-2 50p | |Eagrán 07 ‘93 táille 50p comóradh 100 bliain d e CnaG |- |'''Cogar''' |Iris |1964-69>? |The newsletter of Comhlachas Daonscoil | | |- |'''Comhaltas''' |Bliain-iris | |Bliain-iris comhaltas Ceoltoirí Éireann |''T.P. Ó Díomsaigh'' | |- |'''Comhaltas Ceoltóirí Éireann''' | |1976>? |'Comhdháil' | | |- |'''Corca Dhuibhne Beo / Mid and West Kerry Live''' |Iriseán - agus ar líne |2009-2026> |Corca Dhuibhne, Ciarraí |''Lorcán Slataire agus Mossy'' |Ag freastal ar Phobal Iarthar agus Lár-Chiaraí. Cinntítear go bhfuil an oiread Gaeilge is atá Béarla san iris. Diúltaíonn Foras na G. agus Údarás na G maoniú dóibh. [https://www.westkerrylive.ie/ West kerry Live] |- |'''Craic''' |Nuachtlitir |1993>? |Nuachtlitir Comhaltas an Chreagáin (The very occassional newsleter of CC) | |Uimhir 2 Eanáir 1993 |- |'''Cuisle na nGael''' |Iris |?<1985 -94>? |Iris Bhliaintiúl Chraobh an Iúir / The Journal of the Newry Branch Gaelic League | | |- |'''Dál gCais''' |Iris |1972-93 |The Journal of Clare |''Séamus Mac Dhaibhéid'' | |- |'''Duillí Éireann (Irish Pages)''' |Iriseán Dé bhliantiúl | |Iris scríbhneoireachta comhaimseartha – “ An teagrán Gaeilge dha theangach. | |foilsithe i mBéal Feriste? |- |'''Dála Gaedhal''' |billeog |1957 >? |Clann na Gaedhealtachta a d’fhoilsigh | |Clólann Juverna Teo., 4 thrácht (quote) as rosc agus eile agus torthaí chrannchur Taisge Éireann Sráid Árann Thoir BÁC, guthán sealadach 46956, An árd sgoil, sráid Duibhis, Béal Feirst, guthán 22210 |- |'''Eagar''' |Ráitheachán |1950? |Ráitheachán dhátheangach CnG |''Anraoi Ó Liatháin'' |'Rosc' an teideal nuair a tiontaíodh ina coicíseán é |- |'''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]''' |iriseán |1939>?2006>? |a journal of Irish studies, Index to volumes 1-30 – Leabharlann na hÉireann |''Colm Ó Lochlainn'' |''/ Published (with the aid of the Adam Boyd Simpson Bequest) for the National University of Ireland'' |- |'''Éigse Cheol Tíre''' | | | | |Brún agus Ó Nualláin Teo. |- |'''Éire ag na Náisiúin Aontaithe''' '''Ireland at the United Nations,''' |Sraith leabhair |?<1957-1962>? | | | |- |'''Éire-The (Irish) Nation''' |Nuachtán |1923-24 |Den chuid is mó i mBéarla le roinnt i nGaeilge | | |- |'''Éire go Brágh''' |iriseán | |A Monthly Bilingual Magazine for the Preservation and Promotion of the Language, Industries, Music, Art and Literature | | |- |'''Éiriu''' |sraith |1904-07 |School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann | |Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann. |- |'''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]''' |Nuachtán |1898-00 &1918-20 |Páipéar reachtmhaine dá theangach chum Gaedhilge do chur ar aghaidh. CnaG BÁC, |''https://www.coislife.ie/product/fainne-an-lae-agus-an-athbheochan-1898-1900/?attribute_pa_cludach=bog'' |''Súadh é isteach sa Chlaidheamh Soluis nuair a theip ar chúrsaí airgeadais an iris seo'' |- |'''Féile Zozimus''' |sraith |1992-94 |Curtha i gcló ag Gaelinn | | |- |'''Fianna''' |Nuachtán |1915-1916>? |Míosúil – roinnt gaeilge ann | |Fianna publishing Co. |- |'''Forbairt''' |Iris nuachta |?<2007>? |Comhairle Chontae Dhún na nGall, Rannóg pobail, fiontar Agus seirbhísí cultúrtha | | |- |'''Gaedelica''' |Iris |1912-13 |Tomás Ó Rathile | | |- |'''Glór Don Phobail''' |Iris |?<2007>? |Pobal le Chéile Teo. Ag obair ar son forbairt Pobail Chloich Cheann Fhaola, gort a choirce | | |- |'''Glór Inse Bán''' |sraith |?<1971 – 1979>? |Coiste Ghlór na nGael – Templeglantine (Teampall an Ghleanntáin?) | |Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis |- |'''Glór Lurgain''' |Nuachtlitir |?<1945>? |Eisithe sa Lurgain | |www.pobailcl.com |- |'''*Gníomhaithe Spriocanna Domhanda/Global Goal Getters''' |Irish lín agus Clóite |2021> |Iris lán le dánta, ealaion agus físeán daltaí bunscoile ar théama spriocanna na Náisiúin Aontaithe. Iontrálacha sa chomórtas atá sna míreanna. 4 chinn in aghaidh na bliana.Clóitear an ceathrú ceann i Mí Aibreáin le míreanna na mbuaiteoirí. | |An Roinn Gnóthaí Eachtracha Mura gcuirtear aon ní chucu i nGaeilge ní bhíonn aon Ghaeilge san iris.Aaistrítear an Ghaeilge ar mhaithe leis na Neamh-Ghaeilgeoirí.. |- |'''Guth agus Tuairim''' |sraith |?<1980>? |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools. | | |- |'''Guth na nGaedhael''' |Iris |1904-1938>? |Míosagán dhátheangach CnG Londan | |''being an half-yearly bi-lingual magazine published by the Gaelic League of London, and containing the programme of the Irish Musical Festival at the Queen's Hall on St. Patrick's Day.'' |- |'''Guth Ó Thuaidh''' |Iris |2008 -'14>? |Nuachtlitir Chumann Chultúrtha Mhic Reachtain, Béal Feirste Ag sprageadh na Gaeilge i mBéal Feriste | | |- |'''Inis Fáil''' | |1904>10? |"A magazine for the Irish in London." Published to maintain A sympathetic contact between Irishmen living abroad” | |London Branch of the Gaelic League], 1904-1910> |- |'''Inis Magazine''' |Iriseán |<2003-'17> |Iris Children's books Ireland a phléann is a dhéanann léirmheastoireachta ar leabhair leanaí na hÉireann i mBéarla is i nGaeilge | | |- |'''[https://republicanarchive.com/2024/09/15/iris-magazine/ Iris]''' |iriseán |1981 - 2015 |'The republican Magazine | |IRIS was an English and Irish language magazine which focuses on Irish republicanism, Irish politics, current affairs, history and foreign affairs. |- |'''Iris Iar Chonnacht''' |Iris |1970 |Iris chun gael na cathrach a mhealladh siar chun lonnú in iarthar Chonnacht. |''Seosamh Ó Cuaig, Des Fennel'' | |- |'''Iris Na Gaeilge''' |Iris |2001- '11 |Iris Dé-bhliaintiúl [[Coláiste na nGael]] (gréasán Gaeilge sa Bhreatain) | |http://www.colaiste-na-ngael.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214124044/http://www.colaiste-na-ngael.com/ |date=2022-02-14 }} |- |'''Irish Pages – Duillí Éireann''' |sraith |2002-'14> | | | |- |'''Iris na Mara''' |Iris |2002-'06 2014> |Maritime Institute of Ireland, Dún Laoghaoire | | |- |'''Iris na Nodlag''' |Bliainiris |1945>? |Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; The Irish Junior Red Cross. |''Leslie De Barra a bhunaigh'' |Bean céile Tom Barry an Poblachtánach |- |'''Iris Teoin/ Wolfe Tone annual''' |Bliainiris |1932-'54 | |''Brian Ó hUigín'' | |- |'''Irisleabhar na bhFiann''' |Irisleabhar? |1964 |Fianna Éireann | | |- |'''Irisleabhar Ceilteach''' |Irisleabhar |1952-54 |Irish Society Cambridge, Toronto Tír, Teang Ceol |''Iain Mac Aoidh, Pádraig Ó Broin'' | |- |'''Irisleabhar Mhuineacháin,''' |Irisleabhar |1976 -83>? |An Cumann Gaelach, Iris chraobh Mhuighneachán de CnG | | |- |'''[[Irisleabhar na Gaedhilge]] / The Gaelic journal''' |Irisleabhar |1882 -1909 |Exclusively devoted to the preservation and cultivation Of the Irish language |''Osborne Bergin'' ''Eoghan Ó Gramhnaigh'' |Ghlac CnG seilbh ar an Irisleabhar i 1894 tar éis do bhaill as Aontacht Na Gaeilge agus CnaG é a bhunú in 1893. Scríobh Páraic Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Peadar Ó Laoghaire [http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/index.php?irisleabhair_function=1&irisleabhair_file=IG01-3 téacsanna ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Iris na Nodlag''' | |1944>? |Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; |''Máire Ní Mhurchuadha'' | |- |'''Iris Drong Átha Cliath''' | |1939-. |National Association of the Old I.R.A. 1886-1963 |''Oscar Traynor'' | |- |'''Laochra Léinn''' |Iris |1992 >? |Bróisiúr Mheánscoil Feirste – anscoilbhliain 1991-1992 | |bunaíodh an choláise i 1991 |- |'''Leaves – Billeoga''' | |1938>? |“Politics, Literary, Irish, Ireland, Monthly . [1 Eanáir - 2 Feabhra] |Louis N. le Roux |foilsithe Michaelmas i mBÁC I mBéarla dar le Marsh's Library ach altanna ar an nGaeilge agus i nGaeilge in imleabhar a h1 uimhir a h1. Im. 1 uimh 2 ar díol ag https://www.abebooks.com/Leaves-Billeoga-Political-Literary-Irish-Ireland-Monthly/30547596652/bd |- |'''Ná Bac Leis''' |Páipéar |1921 |Clóite 'Internment Camp, Ballykinlar'. 3 h-eagrán, Alt amháin i nGaeilge i ngach eagrán | | |- |'''Newsletter of the School of Celtic Studies''' | |1987-96 |'Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh' | | |- |'''Nuachtlitir An Droichead''' |nuachtlitir |?<1998>? |Béal Feirste | | |- |'''Nuacht Leabharlann Náisiúnta NA hÉireann''' | |1999->? |BÁC leantar mar NLI NEWS | | |- |'''Nuacht SMI''' | | | | | |- |'''Oideas''' |Iris |1968>? |Ráiteachán Roinn Oideachais | | |- |'''Ríocht na Midhe''' |Sraith |1955>? |records of Meath Archaeological and Historical Society. | | |- |'''Rosc (Dhá theangach)''' |Iris |1951 – 1982>? |Iris Dhá theangach Chonradh Na Gaeilge CnaG 20p |''Pádraig Ó Fearaíl'' |Lean seo i ndiaidh 'Eagar' IMLeabhar 30 Uimh.5 Nollaig 1981 / Eanáir 1982 |- |'''Samhain''' |Iriseán |1901-17>? |Iris WBYeats |''W.B. Yeats'' |[Cúirtéis clódóir] Foilsithe in éindí leis an Irish Week????????? |- |'''Scéal (irisleabhar)''' |Irisleabhar |2011-'15> |Journal of Coláiste na nGael, Britan. |''Scéal acts as our campaign briefing document'' | ''lean seo 'Iris Na Gaelige''' ''A5, 12 leathanach, 4 uair sa bhliain, 90% as Béarla'' |- |'''Scéala''' |sraith |197?> |Comhaltas Ceoltóirí Éireann – craobh Ardscoil Rís | |'''Gló G' dar le Tais.CDÉ.'' ''Scríobh Úna Uí Dhíosca ann'' |- |'''Scéalta (Dromahair)''' |Nuachtán |2015> |Ráiteachán i mBéarlaach colún Ghaeilge ann. | | |- |'''Scéal chatha Luimnighe''' |Irisleabhar |1922/3? |Limerick War News | | |- |'''Scéala Éigse Éireann''' |Iris |?<2008>? |Iris Poetry Ireland formhór i mBéarla | | |- |'''Scéilíní''' |Iris |?<2009>? |Nuachtlitir Dhátheangach choláiste Oriall | | |- |'''Sean Óglach''' |Irisleabhar | |Official organ of the National association of Old Irish republican Army | | |- |'''Sinsear''' |irisleabhar |1979 -2019 |''The Folklore Journal', Roinn Bhéaloidas Éireann, An Coláiste Ollscoile'' | |An 10ú hEagrán 2019 – 9= 2005. níor foilsíodh aon cheann idir 1984-89 |- |'''Spaoi''' |Greannán | |Education magazine for 1st and 2nd class | |Folens |- |'''[[Splonk]]''' |Ríomhiris |2019>2024 |Iris dátheangach [[Splancfhicsean|splancfhicsin]] |Príomheagarthóir: [[Nuala Ní Chonchúir]] |[https://www.splonk.ie Splonk.ie] Ar sos ó 2024 i leith |- |'''Sult''' |Irisleabhar |1961 |Coláiste Oiliúna Naomh Pádraig ??????? Folens?????????? | | |- |'''[[TEANGA]]''' |irisleabhar |1979— |[[Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn]] IRAAL | | |- |'''Teangeolas''' |Iris |1974-'01 |Iris débhliantiúil Institiúd Teangeolaíochta Éireann | |''Bhí an chéad eagrán i nGaeilge agus dhá- theangach as sin amach ?????????'' |- |'''Teoiric''' |Iris |1971 - 1980>? |Theoretical Journal of the Republican Movement. ''"without theory there is no movement"'' | |15p https://www.leftarchive.ie/document/2109/#comments |- |'''The Gaelic Voice''' |Iris |1990 |Béal Feirste | | |- |'''The Irish People / An Choismhuintir''' |Irisleabhar |1973 |Republican movement Ireland a chur i gcló | | |- |'''The Standard – An t-Iolar''' |Irisleabhar |<?1950?> |Catholic Journal |''Peadar? Kirby'' |Bhí Paddy Kavanagh ag scríobh ann. ''Ghlaodhtí 'The Caholic Standard' mar leasainm air'' |- |'''The Star / An Reult''' |Nuachtán |1929 >? |"A national weekly devoted to politics, economics & social Affairs."review." - míosagain ó 1930 ar aghaidh | |Baint ag cumann na nGaedhael leis |- |'''The United Irishman''' |Nuachtán |1899-1906 |National weekly review | | |- |'''The United Irishman''' |Nuachtán |1932-1933 |Foilsicheán de chuid Cumann na nGaedheal – Foilsithe ag 'The Star' | | |- |'''Tomhas na Teanga''' |Sraith alt |2002 – 2010 |Tomhas na Teanga is a series of articles appearing in The National Hibernian Digest, |Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm |- |'''Treoir''' |Iris |1968>'14 |Iris Chomhaltas Ceoltóiri Éireann | | |- |'''Uladh''' |Iris |1904-1905 |a literary & critical magazine. | | |- |'''United Irishman''' |Nuachtán |1933 – 1936 |Ainm nua 'the united Irishman' de chuid Cumann na nGaedheal | |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/index.htm |} == Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''[https://anpáipéar.ie/2025/10/aiteachcueir-irisin-nua-de-chuid-aerachaiteachgaelach/ Aiteach / Cuèir]''' |Iriseán |2025 |Irisí a dó Aerach Aireach Gaelach. don phobal Aiteach-Cuèir ar dhá thaobh de Shruth na Maoille. |Stiofán Ó Briain |Conall Ó Duibhir an dearthóir. Maoinithe ag Colm Cille. d'eisigh an dream céanna 'An Gairdín' an bhliain roimhe. |- |'''Am Foran''' |nuachtlitir |?<2013>? |The Gaelic council of Nova Scotia newsletter | |Gaidhlig den chuid is mó |- |'''An Deo-Ghréine''' | | | | | |- |'''An Gaidheal''' | |1923-49>?33 |The official magazine of An Comunn Gaidhealach | | |- |'''[[Buaidh]]''' |iris |2015> |Iris de chuid [[Misneachd na hAlban|Mhisneachd na hAlban]] | |[https://www.misneachd.scot/ misneachd.scot/] |- |'''Causeway / Cabhsair''' |iris | |Iris scríbhneoireachta Éireannaigh agus Albanaigh | |Iris ó [[Oilthigh Obar Dheathain|Ollscoil Obar Dheathain]] i ngach teanga de chuid an dá thír [https://www.abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/ abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/] |- |'''Cothrom''' | | | | | |- |'''Duillí ''(Journal of contemporary writing)''''' | |<?2013?> | | | |- |'''Fear na Ceilidh''' | | | | | |- |'''Gailig''' |Iriseán |1928-30 |Galaic na hAlban Cape Breton | | |- |'''Guth na Bliadhna / ''the voice of the year''''' |Irisean |1904-1925 |The monthly magazine of An Chonradh Gaidhealach | | |- |'''[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]''' |Iris |?<1892->? |Galaic na halban?? Sidni?? |''Alaisdair Mac Labhrainn'' |Eneas MacKay Alaisdair Mac Labhrainn |} == Ilteangach == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Ilteangach ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''An tEurópach''' |irisleabhar |1899-1900 |Irisleabhar ilteangach na heorapa – Éigse Ghaeilge Choláiste na tríonóide a bhí ina mbun |''Conall Cearnach, Patrick O Brien'' |'Ní bheidh slighe againn do Shacs-bheurla ann... Is beag is fiú cláirseach aon sreangan agus is beag is fiú sgoláire aon-teangain’  - Cuir i láthair na h-irise dar leis an alt in Comhar Iml. 39 Uimh. 4 le hAisling Ní Dhonnchadha |- |'''An Macaomh''' |Iris |1909-1913 |Iris trí theangach scoil éanna Gaeilge Béarla Fraincis, drámaí filíocht 7rl |Pádraig Mac Piarais |4 h-eagrán |- |'''An Sgolaire''' |Nuachtán sheachtainiúil |?<1913>? |Nuachtán trí theangach (G,B, F)de chuid daltaí Scoil Naomh Éanna. Clóadh 50 cinn agus dioladh ar 1p an ceann iad. | | |- |[[Carn (iris)|Carn]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228181545/https://www.celticleague.net/carn/ |date=2021-02-28 }} |Iris |1973-2014> |Iris ráithiúl an Chonradh Cheilteach /Celtic League i 7 dteanga | |''A Link between the Celtic Nations''' https://www.celticleague.net/carn/ |- |'''Fianna''' |Iris |1911- 1913>? |Iris i mBéarla agus Spáinis do Ghael na hArgaintíne | | |- |'''Glór don Phobal''' |Iris |2002 -2007>? |Ag obair ar son Forbairt Pobail [[Cloch Cheann Fhaola|Chloch Cheann Fhaola]] - Iriseán Pobail le Chéile, Leitir Cheanann. An é seo Glór don Pobail? | | |- |'''Hunmanitas''' |Iris |1930-1931 |i nGaeilge, Béarla, Fraincís scata Gaeilgeoir i mBÁC (muintir Humanitas) a bhunaigh é. |''Tomás Ó Cléirigh'' | |- |'''Irisleabhar Hibernia''' | |1938>56>? |I nGaeilge, Béarla agus i bhFraincís na hEilvéise | |Déanta i bhFribourg |- |'''Na Feadánaigh''' |sraith |1963 |The whistle Players' (i mBreatanais atá seo) |''Breandán Breathnach'' | |- |'''Scéala Scoile''' |Iris |?2000-2017> |Iris séasúrach Shruth na Gaeilge, Cláiste Chaitríona Ard Mhaca | |Eagrán 30 Nollag 2016 |} == Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''An Teanga Bheo''' | | |Colún san Irish Times | | |- |'''Billeog''' | | |Leathanch Altanna Gaeilge an Irish Times |''Pól Ó Muirí'' | |- |'''[[The Echo]]'''? |nuachtán |? |? |? | |- |'''Liatroim Ag Labhairt''' |Leathanach míosúil |2015-2016> |Leathanach de cheithre ghné alt Cainteoir na míosa, Colún na staire, seanfhocail, |''Proin Ó Duigneáin'' | |- |'''The Soverign Independent /An Saorfhlaitheas''' |Nuachtán |?2012 >2015? |Teoiricí Comhcheilge is a dtionchar ar Éirinn. An t-eagrán deireanach ag scríobh an teideal in nGaeilge freisin, leathanach cúil i nGaeilge |''á chruthú i dTuaisceart Liatroma'' | |- |'''Tomhas na Teanga''' |Sraith alt |2002 – 2010 |Tomhas na Teanga is a series of articles appearing In the National Hibernian Digest, |''Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton'' |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm |- |'''Treibh''' | | |Altanna Gaeilge ón Irish Times |''Pól Ó Muirí'' |www.irishtimes.com/culture/treibh |- |'''[[Wings]]''' |Iris |? – 2026> |Colún rialta le [[Fearghas Mac Lochlainn]] faoin teideal "Ainmneacha Éanlaith Éireann" | |[https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/] |- |'''Derry people, Peoples press, Connacht press, Connacht sentinel''' | | |Bhí siad seo ag gacadh leis an deontas de €28 sa Tseachtain chun ábhar Gaeilge áitiúl a chuir ar fáil | | |} == Teideal Gaeilge, altanna Béarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Teideal Gaeilge, altanna Béarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ag Déanamh Ceoil''' |Irisleabhar | |52 fonn ceoil le húsáid i mbun múine. |''Comhaltas Ceoltóirí na hÉireann'' | |- |'''Ainriail''' | |1975 - 1987 |A Belfast Anarchist Monthly | |7 n-eagrán ar fad https://irishanarchisthistory.wordpress.com/2012/12/15/ainriail-belfast-no-1-1985/ |- |'''Ainriail''' | |1995-1996 |An Irish Anarchist Monthly | |Eagrán a 6 1996 50p https://www.leftarchive.ie/publication/27/ |- |'''AISÉIRÍ''' |nuachtán |?<1967>? Uimh. 5 1ml 24 |Saor Gaelach Críostúil! 6D | |Nuachtán an páirtí polaitiúl [[Ailtirí na hAiséirí]], - corporatism / fascism |- |'''An Bárr Buadh''' |Irisleabhar |1943> |Míosagáin, a monthly journal devoted to the activities and general welfare of the members of First Division the Southern Command and the L.D.F. ... | | |- |'''An Camchéachta / The Starry Plough''' | |1975-2009>? |The theoretical Magazine of the Republican Struggle - 8p | |Iris an IRSP a scoilt ó Shinn Féin |- |'''An Cosantóir''' |Iris |?<1947>? |The Defence Forces Magazine | | |- |'''An Eochair''' |Iris |1973 -1977 |A Bulletin of the Irish Republican Movement, Long Kesh | |https://www.leftarchive.ie/publication/2841/ |- |'''An Fianach''' '''''The Fenian''''' |nuachtán |1952> |Ireland's aspiration is for Unbounded Nationality | | |- |'''An Fiolar''' |Iris |1930>158>? |Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile) | | |- |'''An Focal''' |Iris |?<2012>? |Irish Mhiic Léinn Ollscoil Luimnifgh | | |- |'''An Gael''' |sraith |1985 |Irish Arts Centre New York | | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-ghuth-18-november-1978.pdf An Ghuth]''' |iris |1978-1979 |The voice of Sinn Féin. (dún na nGall) | | |- |'''An Glór''' |sraith |?<1943-55>? |The voice of the Guild of Irish Journalists |''Riobard A. Bramham.'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/an-glor-1-jan-2007.pdf An Glor]''' |iris |2007 |Newsheet of Belfast Republican Socialist Youth Movement | | |- |'''An Glór Gafa''' |ráiteachán |1989-92 |'the captive voice” iris cimí poblachtach i H-block 26 cinn ar fad |''Brian Campbell / Mícheál Mac Giolla Gunna'' |Clóite agus dáilte ag Sinn Féin i mBéal Feriste |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-guth-august-1972.pdf An Guth] |iris |1972-1973 |Arna eisiúna ag cumann Brian Ó Diollúin, Sinn Féin Corcaigh | | |- |'''An Réabhlóid''' | |1984-1992 |Journal of People's Democracy | |foilsithe ag an ngluaiseacht People's Demcracy |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/06/an-pobal-eirithe-spring-1991-1.pdf An Pobal Éirithe] - The rRsen People |Iris |?<1989 -1991>? |The Magazine of The Irish in Britain representation Group | |alt amháin i nGaeilge ag Pádraig Ó Conchúir in Uimh. a 5 |- |'''[[An Phoblacht]] / Republican News''' |Nuachtán |19??-2015> |Nuachtán e chuid Shinn Féin | | |- |'''An Phoblacht''' |Iriseán |2019-2020> |Iriseán treasbhliantúil Shinn Féin £5 £4 | | |- |'''An Saorstát / The Free state''' |Nuachtán | |Seachtanán i mBéarla ar | | |- |'''An Saoghal Gaedhealach''' |Iris/Nuachtán |?<1918-1919>? | |''Ua hÉigeartaigh'' | |- |'''An Saoghal Gaedhealach''' |Irisleabhar |1950>? |The Vocational Education Bulletin Supplement |''foilsithe i Loch Garman'' | |- |'''An Scéal''' |Nuachtlitir |2006-'10 |the newsletter of the Irish community in Scotland |''riomhlitir ar fáil i gcóip crua ó leabharlanna i nGlaschú'' | |- |'''An Seanachaidhe /The Milesian''' | |1893-18? |lámhscríofa ag Árt Ó Gríofa – idir láimhe ag an Celtic Literary Society |''Liam Ó Maolruanaidh - William Rooney'' | |- |'''An Solas''' |Iris |?<1965>? |The Monthly Magazine of The Irish Comunist Group - Oct 19065 The Monthly Magazine for Irish Workers - Nov 1965 | | |- |'''An Solas''' |Iris |2004- 2006 | | |https://www.leftarchive.ie/document/318/ |- |'''An Spréach''' |Iris |2018 - >2020 |Indpendent non-profit Socialist Rpubicanmagazine. £2.50 €3.00. [leantar leis ar FB.] | |https://www.lasairdhearg.com/anspreach/ Seacht n-Iris ar fad |- |'''An Taisce''' |Iris |1975 - >? |Ireland's Consevation Journal | | |- |'''The Standard / An tIolar''' |seachtanán | | |''Peadar Kirby'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/21349-an-to-no1.pdf An tÓglach]''' |Quarterly Journal |1918-22 1967 - 1970 |“The official organ of the Irish Volunteers” . |''(cinn eile ann leis Pierce Beaslaí)'' |''D'fhostaigh an t-airm Seán Ó Conchubhair chun cuidiú leo i gcúrsaí poiblíochta agus chun an iris a thabhairt amach'' |- |'''An tÉireannach''' |Iris |1985?>88? |Iris an 'Irish Association' i bParás - Iris cultúrtha a plé litriocht, ealaín 7rl, Dhá nó trí chinn sa bhliain. Corr-alt i nGaeilge Agallamh déanta le Becket. |''Dave Conachtan'' |Scríbhneoir eile a b'í Sylvua Hotinger Imircigh oillte as Éire a bhí san IA. Níor chláraigh siad a gcumann sa bhFrainc de reéir an dlí ach d'oscail siad Beár Éireannach i bParás agus bhíodh ranganna Gaeilge, Ceol Gaelach 7rl á n-eagrú acu. |- |'''An t-Éireannach Aontuighthe''' |Iriseán |1948 |The United Irishman: the voice of Irish republincanism | | |- |'''Ár n-Éire / Old''' | |1919-1923 |New Ireland publishing – weekly review | | |- |'''Beltaine''' |Iris |<1901>? |I mBéarla den chuid is mó |''W.B.Yeats'' |''Thug pé brabús do CnG'' |- |'''Biatas''' |Iris |1966->? |The Tillage Farmer | | |- |'''Bullán''' |Irisleabhar |1994>? |An Irish studies journal | |''Willow Press, Oxford'' |- |'''Cara''' |Iris |?<2014> |Iris do phaisinéirí eitleáin Air Lingus | | |- |'''Cáirdeas''' |Iris |?<1941>? |Journal of the Gaelic Christian Fellowship. | | |- |'''Cath Maige Mucrama''' | |?<1975>? |Imleabhar 50 d'imleabhar an chumain sin | | |- |'''Céim''' |Iris |1972 -'15>? |Iris Oifigiúl An choimisiún le Rincí Gaelacha (dé-bhliantúil) | | |- |'''Cogar''' |Iris |1974 |Iris Chomhaltas Ceoltóirí Éireann | |http://homepage.tinet.ie/~cuisle1/cuisle.htm |- |'''Cuisle''' |Iris |2011 |The voice of the Members (Fianna Fáil) | | |- |'''Dúchas''' |nuachtlitir |1972-79 |Scríobh Mac durcá?? agus Ó Murchú ann | |Irish American Cultural Institute. St. Paul Minnesota |- |'''Dúiche Néill''' |tréimhsechán |1986-96>? |“Tréimhseacháin léannta” áitiúl | |Scríobh Proinsias Ó Conluain ann go minic |- |'''Eile''' |Iris |2013 > 2021 |Iris don Aerach, |Scot de Buitléir | |- |'''Éire 19''' |Irisleabhar |1977 |University of Florida], | | |- |'''Éire''' |Nuachtán |1923 Ean- Bealtaine |Seachtainiúl |Countess Markievicz |Clóadh i nGas Chú na hAlban chun theacht i dtír ar chinnsearacht Stát le linn an chogadh Catharga. Tháinig seo i ndiaidh 'Poblacht na hÉireann'. |- |[https://republicanarchive.com/category/1940s/ '''Éireannach Aontuighthe'''] |Iriseán |1948- 1964>? |The United Irishman - "The Voice of Irish Republicanism" | |[https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Éireannach+Aontuighthe&type=AllFields Vol. 2 No. 3 1949] Leantar leis an dteideal seo go dtí 1951 agus i 1952 cuirtear an teideal béarla chun tosaigh leis an ceann Gaeilge i ribín agus an nath 'Is í an Phoblacht ár gcuspóir" thíos fé. |- |'''Éire Ireland''' |Irisleabhar |1949 – 1973 |Iris sheachtainiúl Na Roinne gnóthaí Eachtaracha = Ireland: Weekly etc | |Leantar é le Ireland Today |- |'''Éire-Ireland''' |Irisleabhar |1914-16>1918-22 |<nowiki>http://www.corkpastandpresent.ie/localstudies/newspaperlist/a-g/</nowiki> | | |- |'''Éire-Ireland''' |Irisleabhar |1966> 1995-? |a journal of Irish studies | |The Irish American Cultural Institute, St Paul, Minesota |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/12/eire-nua-1971.pdf Éire Nua]''' |Iris |1971, 1972. '74, '80. '90 & 2000 |the social and economic programme of Sinn Féin. | |Feabhra 1980 - “Irislitir makes it’s reappearance with this issue. Two copies will be sent to each cumann and they should be passed around for members to read and study.” [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000852528 LNÉ] |- |'''[https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ Eolas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250925125902/https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ |date=2025-09-25 }}''' |Iris |1973 - 1975 |International Newsletter of the Irish republican Movement |Seán Ó Cionnaith? |Eolas was the International Newsletter of Official Sinn Fein in the 1970s. |- |'''Fianna''' | |1910/15? |Clóite san Airgintín |''Pádraig Mac Mághnais'' | |- |'''Fianna Fáil''' |Irisleabhar |1914 |THE IRISH ARMY A Journal for Millitant Ireland |Terrence McSwiney | |- |'''Focalín''' |Iris |1978 |(“A wee word” for the odd reader of CLR who does not understand the First Language) | | |- |'''Forgnán''' |iris |?<1962 >? |Journal of the Building Centre Dublin | |vol 1 No. 5 May 1962 |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/fuascailt-july_august-1996.pdf Fuascailt]''' |iris |1996-2006>? |Irish Political Prisoners campaign | | |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/glor-uladh-may-1955.pdf '''Glor Uladh'''] |iris |1955 |" The Voice of the Republican North" | |6 heagrán atá sa gcód ag The digital Republican archive. |- |'''[[Guth agus Tuairim|Guth ⁊ Tuaraim]]''' |nuacht iris |1979 - 1984 |Iris mhíosúil áitiúil ó thús na 1980idí a bhaineann le hiarthuaisceart Dhún na nGall. Gaeilge sa chéad eagrán ach ní ina dhiadh sin. | |http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm?page=0 |- |'''Inbhear''' |sraith |?<2010>? |Journal of Irish music and dance |''Niall Keegan'' | |- |'''Inis Fáil''' |Iris |1925>? |Bulletin de la Ligue pour l'Indépendance de l'Irlande. | | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/iris-no-12-1988.pdf Iris]''' |iris |?<1988 -91>? |The Republican Magazine | |November 1988 - Number 12 May 1991 - Number 16 |- |'''IRIS''' |Iris |1981–1993, 2005–2019 |Gnóthaí Eachtracha, Bureau d’Affaires Etrangéres | |Imeartas focal a bhí sa teideal a dtánaig ó ‘Irish Republican Information Service” - dé-bhliatúil. |- |'''Iris An Airm''' |Nuachtán |1922>? |Foilsithe I mBÁC go Laethúil seachas an Satharn | | |- |'''Iris An Gharda,''' | |1969/1970 | | |<nowiki>http://www.policehistory.utvinternet.com/irisang.html</nowiki> |- |'''Iris Bheag''' |Nuachlitir |1987-1994? |the intention of this litle magazine is to provide a means of exchanging ideas and developing sinn Féin’s policies and strategies by disscussion. Rules 4. Material can be in Irish Or English7. IB is issued Free. Ib will be issued Monthly | |The Education department 44, Parnell Square, Dublin 1 Irish inbhéanach Shinn Féin – Aengus Ó Snod. |- |'''Iris Fhianna Fáil,''' | | | | |Teideal Nua: FF Newsletter |- |'''Iris Oifigiúl''' |Iris |?<2011>? |Irish Oifigiúl de chuid an rialtas | |[Uimh. 48 – 2011] |- |'''[[:en:Lia_Fáil_(political_party)|Lia Fáil]]''' |Iris |1957 |Fr. Fahy 10 -neagrán – he single handedly wrote the 10 highly inflamatory newspapers resulting in demotion in 1959 |Father John Fahy |Organ of the Land and Industrial Army of Ireland. |- |'''[https://muse.jhu.edu/journal/141 New Hibernia review / Iris Éireannach nua]''' |Iris ráithiúl |1997>2021 |St. Paul (Minnesota) Center for Irish Studies at the University of St. Thomas 1997 |Thomas Dillon Redshaw | |- |'''Nua''' |Iris |1997>2000? |studies in contemporary Irish writing. |Eugen O'Brien |Jefferson City, TN: Carson-Newman College |- |'''Nuacht CIÉ''' |Iris | |Baile Átha Cliath, An Roinn Faisnéise, Stáisiún Droichead an Rí. |''Lorcán Ó Treasaigh'' | |- |'''Nuacht Náisiúnta''' | |1923-25 | | | |- |'''Nuacht Náisiúnta''' |Iris |1969 -1976 |Iris inmheánach de chuid Sinn Féin, foilsithe i Gardiner Place | |<nowiki>http://www.iol.ie/~rjtechne/century130703///////1960s/nuacht69.htm</nowiki> |- |'''Obair''' |Iris |?<2014-'14>? |Bulletin of the office of public works | | |- |'''Our Girls/ Ár gCailíní''' | |1930-1933 |The Magazine for the Girls in Ireland | | |- |'''[[Poblacht na hÉireann (nuachtán)|Poblacht na hÉireann]]''' |Nuachtán |1922-23 |Bhí eagrán Albanach, Deisceartach agus ceann leis an dteideal bhreis War News ann | |Tháinig ‘Éire’ ina dhiadh tar éis bhás Childers a bhí i gceannas ar bolscaireacht poblachtánach. |- |'''Poblacht na nOibrithe''' |Iris |2012 - 2014 | | |iris de chuid éirigí a bunaíodh i 2006 https://www.leftarchive.ie/document/636/ |- |'''[https://pogmogoal.bigcartel.com Póg Mo Goal]''' |Iris |2015-2020 |i bhfoirm nuachtán eisithe ag Pogmogoal.com | |Póg Mo Goal is a beautifully produced football magazine, from right here in Dublin. |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/roisin-dubh-1975.pdf Roisín Dubh] |Iris |1975>? |The Voice of Kerry Republicanism | | |- |Rosc Catha |Iris |1972->1973? |Published by Clanna Eireann | |" Clann na hÉireann is a political movement representing the official Republican movement in England, Scotland and Wales" - Vol 1 No. 1 October 24 1972. 5p |- |'''[https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ Saoirse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114104418/https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ |date=2025-01-14 }}''' |Iris |1980-2011 |Iris Pháirtí Shóisialta Phoblactánach na hÉireann (an IRSP) | |IRSP Paper (50p 70p abroad). dhá leathanach atá in [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-irsp-belfast-august-2011.pdf Eagrán 2011] |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/saoirse-the-tallaght-republican-september-1983.pdf Saoirse]''' , '''The Tallagh Republican''' |Iris |?<1983>? |"Eagran 1 Mean Fhómhair 1983" | |' In each issue we'll have a small rang Gaeilge'. Tugadh [[Tallaght Republican]] air I 1986 ach gan an rang beag Gaeilge. |- |'''Saoirse Éireann Wolftone Weekly''' |Nuachtán |1937/8>? |Seachtainiúl ‘twopence’ | |Vol 1. No 36 Saturday May 7 1938 |- |'''Saoirse Nua''' |Iris |?<2010-2014>? |The voice of the Republican Movement (Republican Sinn Féin) | |Issue 15 Spring 2014 |- |'''[http://www.irishlabourhistorysociety.com/index.php?page=saothar30&title=Saothar%2030 Saothar]''' |Iris |1975-2020> |Iris an chumainn le stair Lucht Saothair na hÉireann |''Pádraig Ó Snodaigh an chéad eagarthóir'' |Saothar 45 2020 |- |'''Scéal Eile''' |Nuachtlitir |?<2009>? |The Newsletter of the CooleyKeegan branch of CCÉ | | |- |'''[[Scéala Éireann]] / The Irish Press''' |Nuachtán |1931 -1995 |Bhíodh altanna Gaeilge thríd. | | |- |'''Sciath''' |Iris | |Journal of the National Industrial Safety Organisation   (deir NLI gur i nGaeilge atá sé) | |lean 'Health and Saftey é mar theideal |- |'''Sgéal Chatha Luimnigh''' |Nuachtán |?<1922>? |Limerick War News, nuachtán an rialtas sa choga cathardha | | |- |'''Seanchas Ard Mhaca''' |Iris |1957-1993 |Iris Stairáitiúl | | |- |'''Seanchas Dúthalla''' | |?<1971-91>? | | | |- |'''Sinn Féin''' |Iris |1923 – 1925 | |''Patrick J Little'' |18,000 cóip á ndíol. Tháinig seo i ndiaidh Éire |- |'''Sinn Féin (Daily)''' |Iris/nuachtán |1909-> 1910? | | | |- |'''Sinn Féin (Weekly)''' |Iris |1906> 1914? | | | |- |'''Sinsear''' | |?<1981- 1995>? |Roinn Béaloideasa Éireann Coláiste na hOllscoile | | |- |'''Spéis''' |sraith |2010 -'13 |Bulletin of the International Council for Traditional Music Ireland |''Liz Doherty, Thomas Johnston (2012)'' | |- |'''Táin''' |Iris démhíosúil |?<2003-2007>? |the Australian Irish Network |''Val Noone foilsitheoir'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/teach-na-failte-janmar-2003.pdf Teach na Fáilte]''' | |2003 |republican and socialist ex-prisoner & family support | | |- |'''Teanglitir''' |Nuachtlitir |1985-1996 |"Patriotism" Irish Association of applied Lnguistics -IRAAL |''Dónall P. Ó Baoill (1-19) Jeff Kallen (20-25), Patrick Farren (25->)'' |''bhfuil éagsúlacht idir Iris na Gaeilge/ teanglitir/teangeolas/teanga'' |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/10785-teoric.pdf Teoraic] |iris |1975 -1976>? |Theoretical Journal of the Republican Movement "We hope to publish this magazine at least every quarter." | |"Without a revolutionary theory there can be no revolutionary movement - Lenin" |- |tiocfaidh Ár Lá |iris |?<1987>? |imlitir den gcoifte stailc ocrais cuimhneach áin Éireann | | |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/10/49987099-tal-22.pdf Tiocfaidh Ár Lá] |iriseán |?>2003>? |Celtic And Ireland - iris do thacathóir®i foireann Sacar Celtic. | |Bulletin of the Irish hunger Strike Commemoration committe (Birmingham. uimh. 5 2003 |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/tirgra-june-1964.pdf '''Tír Ghrá'''] |Iris |1963-1964>? |" The Voice of the Republican North | |Vol. 2 No. 5 April 1964 Luac 4d. |- |'''Treoir''' |Iris |?<1970-2020 > Vol.2 Uimhir.2 Márta -Aibrean |Iris oifigiúl Cómhaltas Ceóltóirí Eireann luach 1s. | | |- |'''An Sgrúdaightheoir The Examiner''' |Nuachtán |1930 -1960 |(Dundalk) Thosaigh mar an Newry Examiner | | |- |'''The Fanad Magazine''' | | | | | |- |'''The Gael''' |Iris | |The official journal of the Gaelic Athletic Association. | | |- |'''the Northern Patriot''' |Iris |1895 | | | |- |'''The Shan Van Vocht''' |Iris |1896 >? |(An tSean Bhean Bhocht) A National Monthly Magazine |''Alice Milligan, Eithne Carberry'' | |- |'''Young Ireland/Éire Óg''' |Irisleabhar |1919-1923 |Young Ireland i mBÁC | | |- |'''Uladh''' |irisleabhar |1904-05 |a literary & critical magazine. | | |- |'''Ulaidh Ag Aiséirghe''' |nuachtán |1952 - 1954 |Míosúil Resurgent Ulster - 'Ní Síothchán gan Saoirse' | |Resurgent Ulster a bhí ar an nuachtán ar dtús i 1952. Cuireadh an teideal Gaeilge air i Mí Aibreán 1954 go deireadh na bliana san. |} == An Ghaeilge á bplé i mBéarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ An Ghaeilge á bplé i mBéarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ancient Ireland''' |Iris sheactainiúl |1835 |Foilsithe i mBÁC John S. Folds |''Philip F. Brown / Pilib de Brúin'' |Established for the purpose of reviving the cultivation of the Irish language, and originating an earnest investigation into the ancient history of Ireland … |- |'''Celtica''' |irisleabhar |1946 - 2020 |peer-reviewed journal on Celtic Studies, including linguistics, literature, manuscript studies, textual criticism, history, law, Dialect studies and onomastics. |''Uimhi 31Barry J. Lewis, Ruairí Ó hUiginn'' |bliantúil ó bhí 2016 ann |- |'''Éiriu''' |sraith |1904-2013> |School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann | |Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann. |} == Cíona Lín / Blaganna == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Cíona Lín / Blaganna ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Abair as Gaeilge é''' |2006 |mar ba mhaith liom mo chuid Ghaeilge a bhisiú. |''Julia - Meiriceánach'' |http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309193406/http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com/ |date=2021-03-09 }} |- |'''Aduaidh''' |2005 – 2007 |Focail fé thuairim i nGaoluinn.    |''Cionaodh'' |http://aduaidh.blogspot.com |- |'''Ag Seasamh an Fhóid''' |2016 – 2019 |togra ealaíne le comóradh a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag muintir Ros Muc ar an bPiarsach sna blianta roimh an Éirí Amach |''Nuala Ní Fhlathúin agus'' ''Eoin Mac Lochlainn,'' |https://rosmuc2016.wordpress.com |- |'''Aisling''' |2006 – 2016 |“Is blag beag é seo ina ligim saor mo chuid smaoint...” |''Tim'' | |- |'''Amhráin Arann''' |2012 – 2014 |“..amhráin a cumadh in Árainn a eisiúint i bhfoirm leabhair le dlúthdhioscaí..” |''Deirdre Ní Chonghaile'' | |- |'''An Blag Ard''' |2010 | |''as an tSraith bháin dó'' |http://anblagard.blogspot.com |- |'''An Bhlaglann''' | |''Blag spéisiúil ar chúrsaí oideachais is teichneolaíocht Gaeilge -!G'' | |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Bothán Tréigthe''' |2007 – 2009 | | |http://anbothantreigthe.blogspot.com |- |'''An Cailín Deas''' | |''Blag an chailín deas Gaeltachta atá anois ina cónaí sa Chathair- IG'' | |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Cainteoir Dóchais''' |?<2009 >? | |''Michal as Poblacht na Seice'' | |- |'''An Caomhach''' |2005 - 2020 |Tuairimí agus fíricí nach mbíonn le fáil aon áit eile as Gaeilge. |''Séamus Poncán Ó Neachtain'' |http://caomhach.blogspot.com go mór ar son Iosrael – dar le Igaeilge |- |'''An Cheathrú Rua''' |2011 – 2012 |chun eolas a chur ar fáil don phobal. | |http://ancheathrurua.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606123949/http://ancheathrurua.blogspot.com/ |date=2020-06-06 }} |- |'''An Cnagaire''' |2008 - 2020 | |''Póló'' |https://ancnagaire.blogspot.com |- |'''*An Codú''' |2006 -’ 21> |Smaointe Fánacha as Chonamara |''Eoin Ó Riain'' |''http://smaointefanacha.blogspot.com'' |- |'''An Coimíneach''' |2013-1015 |Cín Lín Uí Choimín | | |- |'''An Croí Ait''' |2011 – 2021> |Altanna agus ceachtanna mhúinteoira Gaeilge dá ranga agus d’fhoghlaimeoirí. Morán nasc chuig áiseanna éagsula |Caitríona Weafer Múinteoir, Éireannach I gCathair na nAingeal, |https://ancroiait.wordpress.com |- |'''An Doras Oscailte''' |2005 – 2012 |Blog ina dhéanfaidh mé cleachtadh ar mo chuid Gaeilge |mark bodah |http://dorasoscailte.blogspot.com |- |'''An Druma Mór''' |2008-? |''Blag chúrsai Reatha an sár iriseoir Eoghan Ó Néil -IG'' |''Eoghan Ó Néill'' |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Ghuí Aniar''' |2009 – 2011 | |''Ros Cománach i nGaillimh'' |http://anghuianiar.blogspot.com |- |'''An Mheabhair Foghlaimeora''' |2010 – 2011 | |''Bleáth cliathach a bhí 28'' | |- |'''An Litríocht seo Againne''' |2009 – 2011 |Is éard tá sa bhlag seo mo chuidse smaointe faoin litríocht seo againn |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://litrocht.blogspot.com/2009/05/ |- |'''An Ruball Rua''' |2017 – 2020 |''Fáilte isteach ag an bhlag seo – teangacha a bheas le feiceáil:Gaeilge, français, English'' | |https://ruballrua.wordpress.com/tag/photography/ |- |'''*An Scríobhaí Siúlach''' |2021 |Cín Lín chun Connalach a lonnaigh san Oirua agus atá ag iarraidh an teasnamh scríobh i nGaeilge faoin tir a chuir ina cheart |''Kayla Reed'' |https://scriobhaisiulach.wordpress.com |- |'''An Solas''' |1965 |The Monthly Magazine of The Irish Communist Group. OCT '65 | |"The Monthly Magazine for Irish Workers"-. Nov. '65 |- |'''Anseo is Ansiúd''' |2010 |Blog as Gaeilge faoi gnáth rudaí an tsaoil agus mo chuid eachtraí éigsiúla. |''Gearóid Ó Madáin'' |http://anseoisansiud.blogspot.com |- |'''An t-Oileánach Tréighthe''' |2009 – 2012 | |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' | |- |'''*An Tuairisceoir''' |2013 – 2021> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. |''Ciarán Dúnbar agus roinnt eile'' |https://antuairisceoir.wordpress.com |- |'''An t-Ultach''' |2010 – 18? |Suíomh Chín lae don Iris gan ach 5 alt air |''Seán Rua Ó Murchú'' |https://antultach.wordpress.com |- |'''Anuas den tSeilf''' |2009 – 2011 |Nótaí agus smaointe iad seo de réir mar a thagann siad chugam |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://cailliomachas.blogspot.com |- |'''Aodhán''' |2013 |Ag Smaoineamh os Ard |''Aodhán Ó Dea'' |http://aodhanodea.ie/blog/{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Ar Son na Drúise''' | |suíomh, príobháideach é an suíomh seo | |https://arsonnadruise.wordpress.com |- |'''As an Nua''' |2016>? |formhór de i mBéarla de réir freagrai ar alt ar i dTuairaisc |Siún Ní Dhuinn |nasc ag rá gur suíomh ag déanamh aithris atá i gceist |- |'''As Ord Oráiste''' |2005 – 2006 |Dhá alt ón iriseoir seo as Béal Feriste |Liam O Raiste |http://asordoraiste.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506083934/http://asordoraiste.blogspot.com/ |date=2021-05-06 }} |- |'''Athfhás''' |2011 – 2016 |Seo nuacht agus eile ón iar-Ghaeltacht, áit atá ag teacht thar n-ais ina Ghaeltacht iomlán sar i bhfad! | |http://athfhas.blogspot.com |- |'''Bealach mo Shaoil''' |2005-2009 |chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - |''mac léinn sa tSúlainn'' |http://siuloir.blogspot.com |- |'''Baoismhacnamh''' |2005-2009 |chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - |''mac léinn sa tSúlainn'' |http://siuloir.blogspot.com |- |'''Betty Furlong''' |2018 -2020 | | | |- |'''Blag Cois Life''' |2010 – 2015 |Blog of Cois Life, Irish Language Publishers | |http://blagcoislife.blogspot.com |- |'''Blag Forbairt Naíonraí Teo.''' |2009 - 2013 |Blag é seo atá dírithe othur seo siúd a bhíonn ag obair i Naíonraí/naíscoileanna | |https://naionrai.wordpress.com |- |'''Blag Ghael Gan Náire''' |2007>? | | |http://gaelgannaire.blogspot.com/, |- |'''Blag Ghearóid''' |2006 – 2009 | | |http://gearoid.blogspot.com |- |'''Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir''' | |Iar-pholaiteoir le Sinn Féin ar é Máirtín Ó Muilleoir | |caifear cuireadh a bheith ag duine chun é a léamh |- |'''*Blag Nua Gaeilge''' |2019 – 2021 | |''Panu Petteri Höglund'' ''Nó tá urscéal leis clóite ann'' |https://blagnuagaeilge.blogspot.com/2019/06/ |- |'''Blag Shomhairle''' |2005 -2006 |Níl fágtha ach nasc ar an suíomh blaganna | | |- |'''Baoismhacnamh''' |2018 -2020 | | | |- |'''Breacleabhar An imill''' |2004 – 2005 |'Sé is príomhchuspóir na mblaganna seo ná mo chuid Gaeulinne a chleachtadh agus a fheabhsú’ |''Conn -'' ''lonnaithe in Inis, Co. an Chláir'' |http://breacleabhar.blogspot.com |- |'''Brian Darby''' |2014 – 2015 |suíomh le altanna faoi na gcluichí Gaelacha |''Brian Darby'' |https://briandarby1.wordpress.com/category/gaeilge/ |- |'''Bród Éireannach''' |2005 -2006 |Seo mo bhlog. Beidh sé i nGaeilge agus i mBéarla |''Aingeal – foghlaimeoir Gaeilge Pennsylvania'' |http://aingealpuirseil.blogspot.com |- |'''Bruth Seanfharraige''' |2009 |'Ní beag beagán de drochbhrocán” |''An Deabhal Álainn'' |http://seanfharraige.blogspot.com |- |'''Cainteoir Doofus''' |2011-2012 |tuaraimíagus iad aisrithe sa cholún ar dheis | |http://www.cainteoirdoofus.com |- |'''Ceiliúradh''' |2011- 2013 | | |https://ceiliuradh.wordpress.com |- |'''Ceist Mór an lae''' |2006 – 2008 |Polaitíocht |''iriseoirí éagsula'' |http://ceistmhor.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728084521/http://ceistmhor.blogspot.com/ |date=2019-07-28 }} |- |'''Cha chanann? Canathaobh?!''' |2020 – 2021 |Tógáil ar Scoil Ghaeilge Ghearóid Tóibín agus na hamhrain a múineadh |''Séamus Poncán Ó Neachtain'' |https://amhrainghaeilge.blogspot.com |- |'''Chetwynde Downs''' |2006 – 2012 |Fear meánaosta beoir-bholgach frustráilte. Ag lorg síbearchaidreamh intleachtúil platónach le bean shéimh chneasta A thabharfadh cluas bhaúil do m'fhaidhbeanna pearsanta. | |http://chetwyndedowns.blogspot.com |- |'''Cín Lae Sclábhaí Pá''' |2008 - 2011 | |''Dubhaltach (Uí Reachtair?)'' |https://tadenc.blogspot.com/search?q=2011 |- |'''Cistin Chliste''' |2011 |Oidis agus altanna ar bhia i nGaeilge agus Sasanais | |https://cistinchliste.wordpress.com |- |'''CLG go Deo''' |2014 – 2015 |altann ar an Chumann lúthchleas Gael | |https://clggodeo.wordpress.com |- |'''Club Leabhar''' |2005 > 2006 |leabhair agus |''Aonghus Ó hAlmhain 7 Coleen Dollard'' |http://club-leabhair.blogspot.com |- |'''Coicís in Éireann''' |2007 – 2009 | |''mark bodah'' |http://coicisineirinn.blogspot.com |- |'''Crá Croí Cois Cuain''' |2006 -2018 |Sóisialachas agus an Ghaeilge | |https://cracroi.wordpress.com |- |'''Crosbhealaí''' |2008 – 2012 |Blag i nGaeilge ar chúrsaí an tsaoil. |''Aonghus Dwane'' |http://crosbhealai.blogspot.com |- |'''Cuisle''' |2005 |Mommy blogging as Gaeilge |''Nicole as Worchester'' |http://cuisle.blogspot.com |- |'''Cumann Carad na Gaeilge''' |2005 -2010 ‘15 -‘17 |Agallaimh agus caint as Gaeilge. |''Séamus Poncán'' |http://philo-celtic.blogspot.com |- |'''Cumann Scribhneirí Úra na Gaeilge''' |2007 – 2015 |23 scríobhnóir úra ag cur a saothar pinn in airde ar an idirlín | |http://scribhneoirioga.blogspot.com |- |'''*Cursaí Staire''' |2012 -2021 |Aistí ócáideacha ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire. |''Vincent Morley'' |http://cstair.blogspot.com |- |'''Daoine Beaga''' |2011 |Corr alt ghairid |''Réaltán Ní Leannáin'' |http://daoinebeagadotcom.blogspot.com |- |'''Dialann Scott de Buitléir''' |?? |oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin |''Scott de Buitléir'' |http://dialannscott.blogspot.com/ |- |'''Dónal Na Gealaí''' |2009 |6 nó seacht alt ar an réimsí éagsula den Ghaeilge |''Feilm Borland'' |http://donalnagealai.blogspot.com |- |'''Éan Bealtaine''' |2006 – 2011 |A nest for a May Bird's thoughts - Gaeilge I 2006 sasanais I 2011 |''Wren'' |http://eanbealtaine.blogspot.com/2011/ |- |'''Fada fada''' |2008 |comharthaí bóithre ceartaithe le péint |''Ceithearnach Comharthaí'' |http://fadafada.blogspot.com/?view=mosaic |- |'''Faoi Cheilt''' |2010 – 2014 | |''John'' |http://faoicheilt.blogspot.com |- |'''Feachtas''' |2012 |–Óg Ghluaiseacht na Gaeilge – Eolas agus imeachtaí an eagrais | |http://feachtas.blogspot.com/p/dean-teagmhail-linn.html |- |'''Fear Beag''' |2012 |5 alt fada | |http://fearbeag.blogspot.com |- |'''Feicim''' |2011 – 2017 |Gaeilge le Spraoi ar Inis Oírr. Fun Easy Irish Courses – Immersion Method! |''Bríd Ní Chualáin'' |https://feicim.wordpress.com |- |'''Fiche focal''' |2007 – 2011 | |''Connalach a d’fhreastail ar O na G'' |http://fichefocal.blogspot.com |- |'''Fiontar agus Scoil na Gaeilge''' |2015 – 2018 |suíomh le mórán eolas maidir le Fiontar |''blaganna ó Mhic léinn'' |https://fiontardcu.wordpress.com/about/ |- |'''Fis''' |2006 – 2013 |An chéad fhíschraoladh ó Chumann Carad na Gaeilge, D’fhág an leathanach is chuir in airde ar You tube |''Seéamus Poncánach'' |http://philo-celtic-feesh.blogspot.com  https://www.youtube.com/playlist?list=PL395B1BAD058326A1 |- |'''Foinsí''' |2009 – 2011 |liostaí foinsí ar na haistí sa dá chín lín eile ag an údar |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://xn--foins-3sa.blogspot.com |- |'''Gaeilgeandedtec''' |2006 |cín lín Macléinn le deis ceartúcháin a dhéanamh, 4 nó 5 alt |''Mairead G'' |http://gaeilgeandedtec.blogspot.com{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Gaeilge Faoi Thalamh''' |2004 >? |Arm Rúnda na Gaeilge | |''http://gaeilgefaoithalamh.blogs.ie'' |- |'''Gaeilge in Kirkby''' |2013 – 2016 |Is blag í chun suim sa Gaelige a spreagadh i measc mo phobail féin.… | |http://gaeligeinkirkby.blogspot.com |- |'''Gaeilge i gColáiste Ailigh''' |2011 - 2019 |Ar an suíomh seo gheobhaidh scoláirí cuidiú leis an Ghaeilge |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' |http://gaeilgeigcolaisteailigh.blogspot.com |- |'''Gaeilge le Glam''' |2015 – 2016 |Ceathrar múinteoirí Gaeilge le suim i bhfaisean, i dtáirgí áilleachta, | |http://gaeilgeleglam.blogspot.com |- |'''Gaeilgeoir na Fionnlainne''' |2003 – 2006 |tuaraimí Phanu ar an saol. Filleann sé ar i 2013 théis cliseadh blogs.ie chun rá go mbeadh seo á n-úsáid aige feasta,. |''Panu Höglund'' |http://gaelpanu.blogspot.com |- |'''*Gaeltacht 21''' |2009 – 2021 | |''Eoin Ó Riain'' |http://gaeltacht21.blogspot.com |- |'''Gael trip''' |2016 – 2021 |Is í an sprioc atá againn i nGael Trip ná taisteal timpeall an Domhain agus an Ghaeilge a úsáid |''Oisín Mac CinnéideEmma Ní Nualláin'' |https://gaeltrip.com |- |'''Gan Ainm''' |2007 – 2011 |alt ar líon an dteaghlach a labhraionn Gaeilge |''solas dubh'' |http://ganainm.blogspot.com |- |'''Garraí Johnny Mhorgan''' |2009- 2010 |Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann. |''Tadhg Mac Dhonngáin'' |http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com |- |'''Gasúir le Gaeilge''' |2011-2017 |Plé ar ghasúir a thógáil le Gaeilge (I Pennsylvania) |''Lawrence Morris'' |https://gasuirlegaeilge.wordpress.com/page/25/ |- |'''Gnóthach''' |??? |nasc ar shuíomh coiscéim, imithe ón idirlíon anois | |http://gnothach.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525015655/http://gnothach.blogspot.com/ |date=2015-05-25 }} |- |'''Go Maith''' |Feabhra go Márta bliain éigin |Comic strip |''Brian fitzmaurice 7 SC Durkin'' |http://gomaithcomic.blogspot.com/2007_02_06_archive.html |- |'''Grá fé Ghruaim''' | |oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin | |http://nuaaois.blogspot.com/ |- |'''*Hillary NY''' |2004 – 2021 |Meascra i nGaeilge ó Nua Eabhrac - nó pé áit ina bhfuilim! |''Hilary Sweeney'' |http://hilaryny.blogspot.com |- |'''*Igaeilge''' |2009 – 2021 |Tuaraimí neamhspleácha Chonchubhair gan aon deontas |''Conchubhair Ó Liatháin'' |http://gaeltacht21.blogspot.com |- |'''Imeall''' |2004 -2009 |Blag fuaime ón imeall |''Conn Ó Muíneacháin'' |https://imeall.blogspot.com |- |'''iMúscraí''' |2008 – 2013 |Tionscnamh de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí ar mhaithe le cur chun cinn na teanga agus ghnéithe eile de chultúr an cheantair. |''Conchubhair Ó Liatháin'' |https://imuscrai.wordpress.com |- |'''Íomhá an Lae''' |2007 - 2019 |Griangraif éagsúla a dhéanan mé o lá go lá agus mo chuid Smaointe faoi as Gaeilge | |http://iomhannablag.blogspot.com |- |'''*Irish Language blog''' |2019 – 2021 |930 mion cheacht ón shuiomh Transparent Language | |https://web.archive.org/web/20210411211434/https://blogs.transparent.com/irish/la-fheile-padraig-3/ |- |'''Iris Eoghanaigh''' |2009 – 2011 |Tuaraimí, Nuacht, eolas |''Seán Mór – seo tús na hirise'' |http://eoghanach.blogspot.com |- |'''Is as An Baile Mé''' |2006 - 2007 |tuaraimí foghlaimeora |''Richard Achibld'' |https://foghlaimeoir.wordpress.com |- |'''Leadrán''' | |Níl rian de ar fáil ach mar nasc ar IGaeilge | |http://leadran.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926144537/http://www.leadran.com/ |date=2020-09-26 }} |- |'''Léigh Mé ar Mo T-Léine é''' |2006 – 2007 |Cin lae lín ar thaisteal ar fud an Bhraisil |''Alex Hijimans'' |https://naceithrehairde.travellerspoint.com |- |'''Líonra''' |2014 – 2021 |Blag d’fhoghlaimeoirí fásta Aonad na Gaeilge Ollscoil Luimnigh |''Deirdre Ní Loinsigh'' |https://lionra.wordpress.com/about/ |- |'''Litríocht na n-Óg''' |2010 – 2013 |An Tríú Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na nÓg | |http://litriochtnanog.blogspot.com |- |'''Máire ag Faire''' |2012 – 2013 |10 n-alt ar fad |''Máire burns – iarmhúinteoir Gaeilge'' |http://maireagfaire.blogspot.com |- |'''Máthair Gaelachais''' |2007 - 2016 | |''Jennifer'' |http://misemamai.blogspot.com |- |'''Mícheál John O Meachair''' |2012 – 2013 |Nasanna á gheallúint ach Níos mó air faoi féin ná aon rud eile |''Mícheál John O Meachair'' |'''Mícheál John O Meachair''' |- |'''Milseog Mhilis''' | |Gaeilge agus Sínis (Tá sé mar aidhm agam cultúr na nGael agus a dteanga a roint le muintir na hÁise | |https://milseogmhilis.wordpress.com |- |'''Mise Áine''' |2007 – 2011 | |''Áine'' |http://miseaine.blogspot.com - leanann mar Rámhaille |- |'''Mise Ciara''' |2013 – 2021 |Scríobh Eat Sleep |''Ciara Ní Éanacháin'' |http://miseciara.wordpress.com |- |'''Misneach Na Gaillimhe''' |2013 – 2017 |Sóisialaigh Na Gaeilge i nGaillimh | |http://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2017/04/seilbh-glactha-ag-baill-misneach-ar.html |- |'''Mo Bhlog''' |2006 – 2009 |Ruminations & practice ‘ as Gaeilge’ |''Dalta i Minesota'' |http://mo-bhlog.blogspot.com |- |'''Muirann Ní Chonnaláin''' |2009 – 2010 |Céad iarracht scríobh as Gaeilge |''Muirann Ní Chonnaláin'' |http://poetryasgaeilge.blogspot.com |- |'''Múinteoir Sabine''' |2012 |Múinteoir bunscoilea rugadh sa Ghearmáin alt ar RnaG |''Sabine Nic Cionnaith'' |https://muinteoirsabine.wordpress.com |- |'''Myles an Nissan Micra''' |2010 – 2012 |a man of letters, public servant, polymath, tribune of the people, and pedant. He formerly wrote for a web magazine under the pseudonym 'Myles an Ford Fiesta' but has since changed his Mode of conveyance. | |http://mylesanm.blogspot.com |- |'''*Nótaí Imill''' |2009 – 2021 | |''Denis King – Seattle'' |http://nimill.blogspot.com |- |'''Nuacht1.com''' | |Gach Ailt – os na meáin Gaeilge / nascann chuig na stáisiúin Gaeilge Nuacht TG4 7 RTÉ Agus Podchraoltaí | |https://nuacht1.com/blaganna/ |- |'''Puc Saor''' |2014 – 2015 |Blag chun an CLG a phlé as Gaeilge. | |http://pucsaor.blogspot.com |- |'''*Rámhaille''' |2011 – 2021 |Mise Áine ag Rámhaille |''Áine'' |https://ramhaille.blogspot.com |- |'''Rán na nGág''' |2009 – 2019 |Is geal leis an bhfiach dubh a ghearrcach féin. |''Fergus Ó Néill'' |http://ormondo-fon.blogspot.com |- |'''*Rogha Gabriel''' |2012 – 2021 |Sleachta as saothar Ghabriel Rosenstock |''Gabriel Rosenstock'' |https://roghaghabriel.blogspot.com |- |'''Rud ar Bith''' |2008 – 2010 | |''student of the universe a fhreastalaíonn ar ghaeltachtMinesota'' |http://rudarbith.blogspot.com |- |'''Santa Cruz na Gréine''' |2009 - 2012 |Dialann ag cur síos ar an saol i Santa Cruz, California | | |- |'''Scáthán''' |2017 – 2019 | | |https://www.scathan.ie/2019 |- |'''Scéala Na Wombait''' |2004 – 2012 |altanna ar ainmhithie éagsula | |http://mhwombat.blogspot.com |- |'''*Scéalta Ealaíne''' |2019 - 2021 |Irish Art Blog 99% sa tSasanais |''Eoin Mac Lochlainn'' |https://emacl.wordpress.com |- |'''*Scott de Buitléir''' |2017-2021 | |Scott de buitléir |https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616043012/https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ |date=2021-06-16 }} |- |'''Scríbhneoirí Úra na Gaeilge''' |2007 – 2015 |Cín lín a bhí ag iarraidh saothar mórán scríbhneoir a thabhairt le chéile |''20 scríobhnóir éagsúla'' |http://scribhneoirioga.blogspot.com |- |'''Seo focan Iontach''' | |mar nasc ar mhórán cín lín ach é imithe ón tidirlíon | |ní oibríonn na nascanna |- |'''Seo Panu ag Labhairt''' | |Níl rian de ar an nasc atá ar lch cumann Carad na Gaeilge |''Panu Höglund'' |http://gaeilgepanu.blogs.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229115403/http://gaeilgepanu.blogs.ie/ |date=2008-12-29 }} ff Gaeilgeoir na Fionnlainne |- |'''Sin É''' |2014 |'Blog' nua-aimseartha Gaeilge don na deagoirí agus daoine óga In Éireann agus na foghlaimeoir Gaeilge timpeall an domhain! |''Sinéad'' |http://istreiseanpeannnaanclaiomh.blogspot.com |- |'''Smaointe as Gaeilge''' |2020 |Occasional thoughts written in Irish -. Ní dhéanaim tada ach an Corrsmaoineamh a scríobh, anois 's aríst, | |https://smaointe-as-gaeilge.blogspot.com |- |'''*Smaointe Fánacha Aonghusa''' |2005 – 2021 |Mar a deir sé ar an gcanna! |''Aonghus Ó hAlmhain'' |https://aonghus.blogspot.com |- |'''Smaointe ón Champas''' |2013 |Smaointe a ritheann liom agus mé in ainm's a bheith ag staidéar! |''Colm Mac Fhionnghaile'' |http://smaointeonchampas.blogspot.com/2013/02/ |- |'''Stair i gColáiste Ailigh''' |2010 – 2011 |nascanna físe i mBéarla curtha i láthair ag an máistear i nGaeilge |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' |http://staircolailigh.blogspot.com |- |'''Stádas na litríochta gaeilge''' |2010 |Aon alt amháin |''Ríona'' |http://stadasnalitriochta.blogspot.com |- |'''Tadhg An Mhargaidh''' |2006 |Blog Gaeilge faoi mo shaol sin an méid. Macléinn aerach as Vancouver. |''Tadhg'' |http://tadhganmhargaidh.blogspot.com |- |'''Taifead Taibhreamh''' |2006 |A bhrionglóidí scríofa ag an údar |''mark bodah'' |http://taibhreamh.blogspot.com |- |'''Te Bruite''' |2012 – 2013 |Nuacht faoi eisiún DC Rís | |http://tebruite.blogspot.com/2012/11/ |- |'''Thall is Abhus''' | |bainte den idirlíon an t-aon rian mar nasc ar Lch Anuas Den tSeilf | |http://seano-thallisabhus.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820021118/http://seano-thallisabhus.blogspot.com/ |date=2018-08-20 }} |- |'''Tomhas na Teanga''' |2014 – 2021 |tosaithe i 2014 ach altanna ann ó 2002 |''Séamas Ó Neachtain,/ Jim Norton'' |http://tomhasnateanga.blogspot.com/?view=classic |- |'''Tomhais''' |2009 – 2010 |tomhasanna dhá líne – cad a bheadh ann? |''Aa Deabhal Álainn'' |http://tomhais.blogspot.com |- |'''Tuairimí Éagsúla''' |2011 – 2014 |éiríonn as is bunaíonn smaointe ón gcampas |''Colm Mac Fhionnghaile'' |http://anscolairescartha.blogspot.com |- |'''Turas Aisle''' |2017 – 2020 |Turas Amháin |''Réaltan Ní Leanáin'' |http://turasailse.blogspot.com |- |'''Uathachas in Éirinn''' |2008 – 2020 |Tuiste fhir óig le huathachas |''COC'' |http://blag.uathachas.ie |- |'''vernacularisms Gaeilge''' |2013 |Nótaí Ó Bhéal Feirste |''Jason Ó Ruairc'' |https://vernacularismsgaeilege.wordpress.com |- |'''Vítneam agus An Chambóid''' |2015 |Altann ar stair an Chambóid agus Vítneam |''Oanro'' |http://vitneamanchamboid.blogspot.com |} == Féach freisin == * [[Stair iriseoireacht na Gaeilge]] == Naisc sheachtracha == * [https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge Nuachtáin agus Irisí as Gaeilge (Coláiste na hOllscoile Corcaigh)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250104181509/https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge |date=2025-01-04 }} ==Foinsí== * [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga".''] == Tagairtí == {{reflist}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{DEFAULTSORT:Irisi agus Nuachtain Gaeilge}} [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge| ]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha|*]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|*]] [[Catagóir:Tréimhseacháin]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha|*]] [[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge|*]] [[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta|*]] [[Catagóir:Nuachtáin|*]] [[Catagóir:Nuacht|*]] rypkfpace1q708oxjbklf0lv8r5xf89 Dartraí (tuath) 0 96878 1331337 1306051 2026-11-02T13:11:09Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331337 wikitext text/x-wiki <!-- | End = 1603 --> [[Túath]] nó [[tríocha céad]] in Éirinn na Meánaoise ba ea '''Dartraí''' ({{lang-sga|Dartraige}}). Bhí achrann aige idir [[Cluain Eois]] ó thuaidh agus [[Abhainn an Droma Mhóir]] ó dheas. Níos deireanaí, tugadh isteach i g[[Contae Mhuineacháin]] é mar [[barúntacht|bharúntacht]], [[Dartraí]]. == Stair == [[Tuath]] Gaelach ba ea, suite in iarthair [[Contae Mhuineacháin|Chontae Mhuineacháin]] an lae inniu. Is é brí leis an ainm ná "lao-dream".<ref>[http://dil.ie/14701 dartaid] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, lao, ar eDIL</ref><ref>[http://dil.ie/14702 Dartaid II] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sinsear eapainmneach Dhartraí, ar eDIL</ref><ref>G.R. Isaac, Varia I. ''Some Old Irish etymologies, and some conclusions drawn from them'', ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]'', iml. 53 (2003), lch. 154.</ref> Feictear Dartraí i [[Leabhar na gCeart]] mar chuid de ríocht na [[Oirialla|nOiriall]]. Caomhnaítear sa Leabhar dán luaite le ''[[Benén mac Sescnén]]'', cantaire Phádraig, cé go dtéann an leagan caomhnaithe siar ach go dtí idir 901 agus 908:<ref>[[Leabhar na gCeart]], aistr. John O'Donovan (Celtic Society 1847), ll. vi-viii.</ref><ref>[https://celt.ucc.ie//published/G102900/ Lebor na Cert], ar [[Corpus of Electronic Texts]]</ref> {{ cquote | ''Dligid<ref>[http://dil.ie/17037 dligid], dligh, tuill, ar eDIL</ref> rí Dartraigi, in daig,<ref>[http://dil.ie/14169 daig], lasair, laoch, rí, ar eDIL</ref><br> ''ceithri mogqaid mórastair,<ref>[http://dil.ie/4524 astar], aistear, obair, dua, eDIL</ref> ''ceithri claidim chruaidi i cléith,<br> ''ceithri heich, ceithri hór-scéith.<br> Dlíonn rí Dhartraí, an daigh,<br> ceithre dhaoránach mórdhua,<br> ceithre chlaíomh crua i gcléith,<br> ceithre each, ceithre ór-scéith. }} Déantar tráchta sna [[annála Éireann|hannála]] dosana 11ú agus 12ú haoiseanna ar Uí Bhaíolláin mar thiarnaí Dhartraí. Sa bhliain 1297, bhí Roalbh Mac Mathghamhna, deartháir rí na nOiriall, ina thiarnaí Dhartraí. Níor tháinig clann Uí Bhaíolláin choiche i gceannas Dhartraí.<ref>Katharine Simms, ''From Kings to Warlords: The Changing Political Structure of Gaelic Ireland'' (1987), ll. 66-7.</ref> Sa 17ú haois, d'éirigh ceantar i ndeisceart na dúiche ina ''Dartrey Estate'', i seilbh Richard Dawson, ar a nglaoitear [[Coill Dartraí]] anois air. Tá ann 'Loch Laistigh' agus oileán beag inti, sean[[crannóg|chrannóg]] is dócha, a thugadh míniú ar an ainm ''Dartraige Coinn Innsi'' sna hannála, b'fhéidir chun idirdhealú a dhéanamh idir an tuath seo agus Dartraí eile suite i m[[Bréifne]]. == Tagairtí sna hAnnála == * [[Annála Uladh|AU]] 947.3: Scolaigi H. Aedhacain, ri Dartraigi, & Gairbith m. Muiredhaigh, ridomna H. Cremhtain, & Aedh H. Ruarc m. Tigernain, h-i frithguin * AU 961.3: Ualgarc, rí Dartraighi, a suis occisus est * AU 998.4: Domnall m. Duinn Chuan, ri Dartraighi, do marbad do Galengaibh * 1006: '' Trénfher ua Baigheallán, tigherna Dartraighe, was slain by the Cenel Conaill on Loch Erne.<ref>[http://www.ucc.ie/celt/online/T100001A/text576.html The Annals of Ulster]</ref> * [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 1093: Aodh Ua Baigheallán, tigherna Airghiall, do mharbhadh la Conaillibh Muirthemhne. * [[Leabhar Mhic Cárthaigh|LMC]] 1179: Maidm & ar for Saxib Ceanannsa la Mael Ruanaig h-m-Baighallain gu n-droing do Dartraigi. * [[Annála Loch Cé|ALC]] 1349.1: Maidm do thabhairt d'Aedh .H. Ruairc ar Flaithbheartach .H. Ruairc ocus ar Dondchadh .H. n-Domhnaill, ocus ar Dartraigibh, ocus Aedh Mac Flannchaidh, taisech Dartraigi, do marbhadh and, ocus Gilla na Naemh Mag Flannchaidh, ocus Lochlainn mac Andilis .H. Baighill, et alii multi nobiles * ALC 1366.2: Cathal Mag Flannchaidh, taisech Dartraigi, do marbhadh la Cloinn Muircheartaigh iarsin. * AU 1457.2: Mag Uidhir & Pilib Mag Uidhir do dhul, sluagh mor, a n-Dartraighi Con Innsi &, o nach rucadur ar chaeraidhecht, do loisgedur Dartraighi uile & baile Eogain, mic Rugraidhe Meg Mathgamna, .i. Lis na n-Gabur & a toighecht dia tigh don turus-sin fo buaidh cosgair & araile. * AU 1486.12: Brian, mac Rughraidhe, mic Ardghail Meg Mathgamna (.i. tigherna Dartraighe), do marbadh le Gallaibh Machaire Oirghiall 8 Idus Iunii * AU 1505.8: Sluaighedh leis h-Ua Neill, .i. le Domnall, a n-Dartraigi Oirgiall & an tir do milliudh & do crechadh leis & Aedh, mac Seaain Buidhe, mic Eogain Meg Mathgamna, do marbadh ann & araile == Naisc sheachtracha == *[http://www.magoo.com/hugh/airghialla.html Hugh McGough, Airgialla] *[http://www.jbhall.freeservers.com/oriel.htm Brendan Hall, The Kingdom of Airghialla (Oriel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120231603/http://www.jbhall.freeservers.com/oriel.htm |date=2018-11-20 }} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]] [[Catagóir:Ríochtaí Éireann]] 7ubj9v0281zpumugetkhgapd9yqmkw4 Flaithbheartach Ó Néill 0 96929 1331469 1312020 2026-11-02T18:41:50Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331469 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Ailigh|Rí Ailigh]] de [[Cineál Eoghain|Chineál Eoghain]], clann [[Uí Néill an Tuaiscirt]], ba ea '''Flaithbheartach Ó Néill''' ({{lang-sga|'Flaithbertach Ua Néill'}}) (roimh 978 &ndash; 1036). D'éirigh sé as a choróin sa bhliain 1030 agus chuaigh sé ar oilithreacht go dtí an Róimh, agus dá bharr glaodh Flaithbheartach an [[Trostán|Trostáin]] air. I ndiaidh bhás a mhic, Aodh, sa bhliain 1033, tháinig Flaithbertach ar ais mar cheannaire Uí Néill an Tuaiscirt. == Tosca == {{main|Stair na hÉireann (800-1169)}} Flaithbheartach ó [[Domnall ua Néill|Domhnall]] ó [[Niall Glúndub|Néill Ghlúindubh]] a bhí ann. Bhí an chlann níos deireanaí, [[Ó Néill]], [[ríthe Thír Eoghain|ríthe]] agus [[Iarlaí Thír Eoghain|Iarlaí]] Thír Eoghain, ainmnithe as a shin-sin-seanathair. Bhí an chlann iomaíochta [[Mhic Lochlainn]] síolraithe as deartháir Néill, [[Domnall mac Áeda]]. Bhí an chuid is mó de lár [[Cúige Utah|chúige Uladh]], ón [[An Bhanna|mBanna]] san oirthear go dtí [[An Feabhal]] san iarthair, faoi cheannas Chineál Eoghain agus a mórán ríochtaí faoi ghéillsine, agus na h[[Oirialla]] an ríocht úd tábhachtaí ina measc. Bhí a gcuid críocha féin suite i gcontaetha [[Contae Dhoire]] agus [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] mar atá inniu ann, ag síneadh ó thuaidh go dtí [[Inis Eoghain]]. Ar a dtaobh thoir bhí ríocht na [[Ulaid|nUlad]], laghdaithe go [[Contae an Dúin]] agus deisceart [[Contae Aontroma|Chontae Aontroma]] a bheag nó a mhór; ar a dtaobh thiar, bhí [[Tír Chonaill]] faoi cheannas a ngaoil, [[Cineál Chonaill]]; agus ar a dtaobh theas, bhí [[Bréifne]] agus [[ríocht na Mí]].<ref name=Atlas>Duffy, ''Atlas of Irish History'', ll. 26&ndash;31.</ref> Bhí [[ríthe Ailigh]] de Chineál Eoghain lonnaithe ó dhúchas ar Inis Eoghain. Faoin 9ú haois, ámh, bhí a gcuid cumhachta sínithe soir, agus bhíodh insealbhaithe ag [[Tulach Óg]] agus adhlactha ag [[Ard Mhacha]].<ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 125.</ref> Cé nach raibh Ard Mhacha go díreach faoina smacht, bhí tionchar acu ann agus the kings kept a house there. <!-- stair mhaith, ach ní oiriúnach anseo. ''Although the [[Ard-Deoise Ard Mhacha]] was divided at [[Sionad Cheanannais-na Mainistreach Móire]] sa bhliain 1152, its authority over the churches of the north and centre of Ireland in Flaithbelheartach's time was much greater, as shown by the earlier boundaries between provinces established at the [[Sionad Ráith Bhreasail]] in 1111, which divided Ireland between Ard Mhacha and [[Caiseal]]. Armagh was not only [[Naomh Pádraig]] city, it was also in some measure the city of Cenél nEógain.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 255</ref> Other major churches in the region, those established as sees following the 12th-century reforms, included the [[Colm Cille]] churches of [[Doire]] and [[Ráth Bhoth]], and the Patrician churches of [[Lú]], [[Machaire Rátha]] and [[Coinnire]].<ref name=Atlas />--> == Roimh Chluain Tarbh == Ní fios go cruinn cathain a rugadh Flaithbheartach, ach maraíodh a athair Muircheartach bliain 977 ag [[Amlaíb Cuarán]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 977.1.</ref> Maítear i sliocht curtha isteach níos deireanaí i n[[Annála Uladh]] gur rugadh Flaithbheartach an bhliain chéanna.<ref>AU 977.2.</ref> ''Cres Cumal'' [[Uí Mhaine]] ba ea a mháthair.<ref name=DNB>Duffy, "Flaithbertach".</ref> Furasta a sheanathair [[Domnall ua Néill]], [[Ardrí na hÉireann|Ardrí Éireann]], bás sa bhliain 980, agus tháinig [[Fergal mac Domnaill]] meic Conaing i gcomharbacht air mar rí Ailigh, a d'éirigh as b'fhéidir sa bhliain 989 agus a fuair bás sa bhliain 1001. Tar éis tréimhse roinnt blianta, tháinig uncail Fhlaithbheartaigh, [[Áed mac Domnaill]], i gcomharbacht Fhearghail. Deirtear go raibh sé naoi mbliana is fiche d'aois agus deich mbliana i réim ag úsáid a bháis sa bhliain 1004.<ref>Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>AU 1001.2, 1004.5.</ref> Feictear Flaithbheartach ar dtús sa bhliain 1005 agus ruathar á dhéanamh aige ar [[Leath Cathail|Leath Chathail]], inár maraíodh rí na tuaithe, Aodh mac Tomaltaigh (''Áed mac Tommaltaig''). Rinne Flaithbheartach ruathar arís ar Leath Chathail sa bhliain 1007, agus maraíodh chomharba Aodha, Cú Uladh, an uair sin. Mar thoradh eile, rud a bhain ón socrú a chur [[Brian Bóramha]] i réim sa bhliain 1005, tar éis dó teacht le slua mór chuig Ard Mhacha agus ghéill Flaithbheartach do. Tháinig Brian arís sa bhliain 1006 agus arís eile in 1007, nuair a thóg sé mar ghialla, gialla Fhlaithbheartaigh féin a ghabh seisean ina hUlaid.<ref>Duffy, "Brian"; Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>AU 1005.3, 1005.7, 1007.6 & 1007.7</ref><ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 1007.3.</ref> B'fhéidir é gur phós Flaithbheartach Bé Binn ní Bhriain. I measc a gclann bhí Aodh agus Domhnall.<ref name=DNB /> Lean Flaithbheartach leis ag cóiriú achrainn lena chomharsana. Rinne sé rí Chineál Chonaill a dhalladh agus a mharú sa bhliain 1009, agus rinne sé ruathar i lár na tíre chomh fada ó dheas is bun [[An Bhóinn|na Bóinne]]. Tháinig Brian mar thoradh ar ais ó thuaidh sa bhliain 1010, ghéill Flaithbheartaigh arís agus ghabh Brian gialla ó Thír Eoghain ar ais go [[Cill Dalua]]. Rinne sé ionradh ar Thír Chonaill sa bhliain 1011, agus Flaithbheartach an uair seo ina chomhghuaillí Bhriain agus a mha, Domhnall agus Murchadh. Ghéill Cineál Chonaill do Bhrian féin níos deireanaí sa bhliain. Chuaigh Flaithbheartach ar ais ar a sheandóigheanna, agus rinne ruathar eile ar na hUlaid, ag gabháil [[Dún Eachdach]] (taobh ó dheas de [[Lios na gCearrbhach]]) agus ghéill rí na nUlad, [[Niall mac Duib Tuinne]], dó. Arís eile rinne sé ruathar ar na hUlaid agus ar Thír Chonaill sa bhliain 1012.<ref>Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>AU 1009.4, 1009.6, 1010.4, 1011.2, 1011.6, 1011.7 & 1012.2</ref><ref>AI 1010.4, 1011.2 & 1011.5.</ref> ''Sa bhliain 1013, rinne Flaithbertach creach ar [[ríocht na Mí]], faoi cheannas an iar-ardrí, [[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill mac Domhnaill]]. Bhuail an dá arm le chéile gar do [[Ceanannas|Cheanannas]], ach chúlaigh Maol Seachnaill gan troid. Mar thoradh an mhioneachtra seo, is amhlaidh gur chreid a chomharsana gur leag agus leochaileach é Maoil Seachnaill, agus tharla cogadh leis na [[Laigin]] [[Áth Cliath]]. Tháinig an chiall chun críche ag [[Cath Chluain Tarbh]] ar an 23ú Aibreán 1014, inár maraíodh Brian Bóramha, cé gur bhuaigh a airm agus chloígh Maoil Seachnaill fir na Laigean agus Átha Cliath.<ref>Duffy, "Brian"; Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>Hudson, "Máel Sechnaill"</ref><ref>AU 1013.3.</ref> == Tar éis Chluain Tarbh == Agus Brian marbh, chuaigh Maol Seachnaill agus Flaithbheartach ar shraith feachtas a chur Maol Seachnaill ar ais i gcoróin mar ardrí. De réir ''[[Cogad Gáedel re Gallaib|Cogadh Gael le Gaill]]'' (saothar bolscaireachta cumtha le linn ré fionnó Bhriain, [[Muirchertach Ua Briain|Muircheartach]]), sa bhliain 1002, go gairid roimh theacht chun cinn Bhriain in ionad Mhaoil Seachnaill, bhí sé tairgthe ag Maol Seachnaill go n-éireodh sé as an Ard-ríogacht in áit Aodha mhic Dhomhnaill, uncail Flaithbheartaigh agus a réamhtheachtaí mar rí Ailigh, ar son tacaíochta in aghaidh Bhriain. Deir an ''Cogadh'' gur dhiúltaigh Aodh, agus go bhfuair Maol Seachnaill cabhair ach óna [[Connachta]]. Ní fios an chúis ar thacaigh Flaithbheartach le Maol Seachnaill cé nach ndearna a uncail amhlaidh.<ref>Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>Hudson, "Máel Sechnaill".</ref> Fuair Maol Seachnaill bás sa bhliain in 1022. Rinne Flaithbheartach feachtais i lár na tíre sa bhliain 1025 agus ghéill Átha Cliath dó, ach rinne [[Donnchad mac Briain|Donnchadha mac Briain]] mar an gcéanna sa bhliain 1026, agus Flaithbheartach arís an bhliain chéanna. Is dóigh ámh go raibh Áth Cliath éasca a chreachadh, óir go ndearna [[Niall mac Eochada]], rí Ulad, amhlaidh freisin. An bhliain úd, rinneadh creach ar na hUlaid féin, agus Tír Conaill an bhliain dár gcionn.<ref>Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>AU 1025.4, 1026.1, 1026.2, 1026.3, 1027.6 & 1028.8.</ref> Faoin am seo, bhí Flaithbheartach níos mó 50 bliain d'aois. Fuair a mhac Domhnall bás sa bhliain 1027. Chuaigh sé ar oilithreach chuig an Róimh sa bhliain 1030, ag filleadh abhaile an bhliain dár gcionn, agus dá bharr a leasainm, an Trostán.<ref>Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>AU 1027.3, 1030.4 & 1031.1.</ref><ref>Edel Bhreathnach, "Abbesses, Minor Dynasties and Kings ''in clericatu'': Perspectives of Ireland, 700&ndash;850" in Michelle Brown & Carol A. Farr (eag), ''Mercia: An Anglo-Saxon Kingdom in Europe'', ll. 113&ndash;125</ref> An bhliain chéanna, rinne Niall mac Eochadha creag ar Thulach Óg, agus rinne Aodh mac Flaithbertaigh ruathar mar dhíoltas. Sa bhliain úd freisin, rinne Flaithbheartach agus Aodh ruathar ar dheisceart Thír Chonaill.<ref>AU 1031.4 & 1031.8.</ref> Timpeall an ama seo, d'éirigh Flaithbheartach as a choróin, agus tháinig i gcomharbacht ar mar rí Ailigh. Fuair Aodh bás ar an 30ú Samhain 1033, ámh, agus d'éirigh Flaithbheartach arís ina rí. Deirtear i nAnnála Inis Faithlinn:<ref>AI 1034.8</ref> {{cquote | ''Flaithbertach h-Ua Neill do gabail Ailich dorithise<ref>e.g., [http://dil.ie/24509 frithissi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916150415/http://dil.ie/24509 |date=2021-09-16 }}, frith-éis, ar eDIL</ref> & a riarugud<ref>[http://dil.ie/35226 ríarad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916155355/http://dil.ie/35226 |date=2021-09-16 }}, riar, ar wDIL</ref> do thuasciurt h-Erend ar sinserecht.<br> Flaithbheartach Ó Néill do ghabháil Aileach arís, agus riar tuaisceart Éireann dó as a shinsearacht }} B'fhéidir é áfach nárbh é bás Aodha ba chúis a theachta ar ais, óir ní fheictear an eachtra seo ach go dtí an bhliain 1034 sna hannála.<ref>Duffy, "Flaithbertach"</ref><ref>AU 1033.10</ref><ref>AI 1034.8. </ref><ref>Byrne, "Ireland and her neighbours", lch. 881.</ref> More tharla mórán i ndara réimeas Fhlaithbertaigh, agus fuair sé bás sa bhliain 1036 mar rí Ailigh.<ref>AU 1036.4; [[Annála Loch Cé]], ALC 1036.7</ref><ref>[[Chronicon Scotorum]], CS 1036</ref><ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], AFM 1036.4</ref><ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1036.4</ref><ref>Gan teideal, AI 1036.2</ref> Níl Flaithbheartach san áireamh in ardríliostaí an lae inniu.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', aguisín 1</ref><ref>[[Acadamh Ríoga na hÉireann]], ''New History of Ireland''.</ref> Rinne roinnt scríbhneoirí meánaoiseacha iarrachtaí é a aithint le rí in ''[[Baile in Scáil|Buile an Scáil]]'', agus b'fhéidir é go bhfuil sé le feiceáil in ''[[Fáistine Bhearcháin]]''. Is neamhiontaofa iad an dá fhoinse seo, ámh, murab ionann is ''[[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]]'' i bhfad níos luaite, ar a bhfuil siad bunaithe.<ref>Hudson, ''Prophecy of Berchán''.</ref> Léiríonn gan amhras nárbh Ardrí é na dánta stairiúla le [[Flann Mainistreach]] agus na hannála ar son Uí Néill tiomsaithe ag [[Ard Mhacha]].<ref>Byrne, "Ireland and her neighbours", lch. 868.</ref> I ndiaidh bhás Fhlaithbheartaigh, tháinig a ghaol Mhic Lochlainn chun cinn. Feictear an duine deireanach dá mhuintir sna hannála sna 1080í, agus imíonn siad as radharc as sin amach. De bharr seo, molann scoláirí amhail [[Francis John Byrne]] nach raibh tionchar ar bith ag sliochtaigh Néill Ghlúindhuibh, agus gur ghlac [[Áed in Macáem Tóinlesc|Aodh an Macaomh Tóinleasc]], é féin de shinsearacht anaithnid, an sloinne Uí Néill sa 12ú haois. Le fírinne, rí ba é Aodh ar teaghrán ag [[Ruaidrí Ua Conchobair|Ruairí Ó Conchúir]], a dheighil Tír Eoghain idir Mhic Lochlainn agus Aodh sa bhliain 1167.<ref>Flanagan, "Ua Conchobair, Ruaidrí".</ref> Maíonn daoine an lae inniu leis an sloinne Ó Néill gurb é Aodh a sinsear, mar shampla [[Clan MacNeill]] as Albain. == Foinsí == * {{ citation |last=Byrne |first=Francis John |author-link=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings |publisher=Batsford |location=Londain |year=1973 |isbn=0-7134-5882-8 }} * {{ citation |last=Byrne |first=Francis John |contribution=Ireland and her neighbours, ''c''.1014&ndash;1072 |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Dáibhí |title=Prehistoric and Ireland Ireland |series=A New History of Ireland |volume=I |year=2005 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922665-8 |pages=862&ndash;898 }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/3377 |contribution=Brian Bóruma (Brian Boru) (''c''.941&ndash;1014) |last=Duffy |first=Seán |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=22a Deireadh Fómhair 2007 }} * {{ citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20769 |contribution=Ua Néill, Flaithbertach (''d''. 1036) |last=Duffy |first=Seán |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6ú Márta 2008 }} * {{ citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/20522 |contribution=Ua Conchobair, Ruaidrí (Rory O'Connor) (''c''. 1116&ndash;1198) |last=Flannagan |first=M. T. |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6ú Márta 2008 }} * {{citation |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/17771 |contribution='Máel Sechnaill mac Domnaill (948&ndash;1022) |last=Hudson |first=Benjamin |author-link=Benjamin Hudson |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2004 |access-date=6ú Márta 2008 }} * {{ citation |last=Hudson |first=Benjamin |title=Viking Pirates and Christian Princes: Dynasty, Religion and Empire in the North Atlantic |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=0-19-516237-4 }} * {{citation |last=Ó Cróinín |first=Dáibhí |title=Early Medieval Ireland: 400&ndash;1200 |series=The Longman History of Ireland |publisher=Longman |location=Londain |year=1995 |isbn=0-582-01565-0 }} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Flaithbheartach Ó Néill}} [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois]] [[Catagóir:10ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:11ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Ailigh]] 2hqykjsfwvmtqkbqbczfaac3qo2bu07 Fortúatha 0 97060 1331481 1206319 2026-11-02T19:34:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331481 wikitext text/x-wiki [[Ríochtaí Éireann|Ríochtaí]] áirithe in Éirinn na meánaoise ba ea '''Forthuatha''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fortúatha''') nach raibh faoi cheannas ard-ríocht an cheantair.<ref>[[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High Kings'', lch.&nbsp;45</ref><ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/forthuath forthuath], dream eachtrach, ar teanglann.ie</ref> Deirtear fosta gur daoine de phór nó mianach éagsúil ná taoisigh na gcríoch,<ref>[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', lch.&nbsp;27</ref> ach a raibh scaití caidreamh suntasach acu leo. == Dreamanna Forthuath == Seo a leanas roinnt dreamanna ar a tugadh 'fortuath' orthu: [[Cálraige|Cálraí]], [[Ciarraige|Ciarraí]], [[Corca Fhir Trí]], [[Delbna|Dealbhna]], [[Déise]], [[Gailenga]], [[Grecraige]], [[Luighne Connacht]] agus [[Masraige|Masraí]]. B'fhéidir é go raibh stádais éagsúla ag dream áirithe ag brath ar a áit chónaithe. Mar shampla, d'fhéadfadh é go raibh sé ina fhorthuath i gceantar amháin, ach ina [[aithechtúatha|aitheachthuath]] i gceantar eile. Lena chois sin sa [[Laigin]], bhíodh fir ''[[Dál Messin Corb|Dhál Messin Corb]]'' agus a phríomh[[clann]]a [[Uí Garrchon|Uí Gharrchon]] agus [[Uí Enechglaiss|Uí Eineachghlais]] ina [[ríthe Éireann|ríthe ruirí]] an chúige, ach níos deireanaí ina bhfortuath. == Daoine == Seo a leanas roinnt pearsana suntasacha de chuid forthuath: * [[Naomh Bríd]] (c. 451–525), Fortuath [[Laigin]] * [[Naomh Breandán]] (c. 484-577) as [[Altraige|Altraí]], [[Ciarraige|Ciarraí]] Luachra * ''[[Iarlaithe mac Loga]]'' as [[Tuam]] (beo 6ú haois), [[Conmaicne|Conmhaicne]] * ''[[Suibne moccu Fir Thrí]]'' (bás 11ú Eanáir 657), [[Corca Fhir Trí]], b'fhéidir * ''[[Neide mac Onchu]]'' (beo c. 800), Conmhaicne * [[Martán Cluain Mhic Nóis]] (bás 868), [[Dartraige|Dartraí]] * [[Brian Bóramha]], (c. 941 – 23ú Aibreán 1014), [[Dál gCais]] * [[Vilbaldr DufÞakrsson]] (beo circa 980), [[Osraí]] * [[Cúán úa Lothcháin]] (bás 1024), [[Gailenga]] of [[Tethba]] * [[Flann Mainistrech]] (bás 25ú Samhain 1056) [[Ríthe Bhreá|rí Bhreá]] de chuid na [[Ciannachta|gCiannacht]] * [[Ruaidrí Ó Gadhra|Ruairí Ó Gadhra]] (bás 1256), [[Gailenga]] na [[Connachta|gConnacht]] == Tagairtí sna hAnnála == <!--ní fheicim seo: * [[Annála Easpacha na hÉireann|AE]] 423: ''Máel Calland mac Fergal, king of the Fortuatha--> * [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 774.7: :''Iomaireacc Cille Coice, i t-torchair Ferghal, mac Dunghaile, mic Faolchon, tigherna Forthuath Laighen, lasan righ Donnchadh. :Cath ''Chill Coice'', inar maraíodh Fearghal mac Dúnghaile mhic Fhaolchon, tiarna Forthuath Laighean, ag an rí Donnchadh. * ACM 776.16: :''Cath Righe ria Feraibh Breagh for Laighnibh, la Samhna do shonnradh, in ro marbhadh Cu Congalt, tigherna Ratha Inbhir, & Ferghal, mac Ailella, tighearna Ceniuil Uchae. :[[Cath an Rí]] (abha) agus fir Bhreá in éadan na Laigean, lá Samhna de shonra, inár maraíodh [[Cucongalt]] (rí Uí Gharchon), tiarna Rath Inbhir (An tInbhear Mór), agus Fearghal mac Ailealla, tiarna Chineál Ucha. * [[Annála Uladh|AU]] 783.2: ''Domnall m. Ceiternaigh rex Nepotum [G]arrcon in clericatu, ... mortu[us est] * ACM 825.13: :''Coscradh Dunaidh Laighean i n-Druim la Geintibh, du in ro marbhadh Conaing, mac Con Congelt, tigherna na f-Forthuath co sochaidhibh ile. :Coscairt Dhún Laighean i nDruim ag na Págánaigh (Lochlannaigh), inar maraíodh [[Conaing mac Cuchongelt]], tiarna Fortuatha, agus sochaí eile. * AU 827.9: ''Coscradh dunaidh Laighen do gentibh ubi ceciderunt Conall m. Con Congalt, rex na Fortuath, & alii innumirabiles * ACM 972.10: ''Finsneachta, mac Cionaedha, tigherna Fortuath Laighen, d'écc. * ACM 983.4: :Domhnall Claon do mharbhadh lá h-Aodh, mac Echthighern do Uibh c-Ceinnsealaigh, & Fiachra, mac Finshneachta, flaith Forthuath Laighen, & Maol Mithigh, mac Gairbheith bheos tre thangnacht<ref>[http://dil.ie/40025 tangnacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250812215732/https://dil.ie/40025 |date=2025-08-12 }} ar eDIL; [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/tangnacht ''Lit.''], feall, ar eDIL</ref> :Maraíodh Domhnall Claon ag Aodh mac Echthighern Uí Chinnsealaigh, agus Fiachra mac Finsneachta, flaith Forthuath Laighean agus Maol Mithigh mac Gairbhith fós go fealltach <!--ní fheicim... * [[Chronicon Scotorum|CS]] 1014: ''Domhnall, son of Ferghal, king of the Fortuatha.--> * ACM 1039.5: ''Domhnall mac Donnchadha, tigherna Ua Faeláin, do mharbhadh lá Domhnall Ua Ferghaile, tigherna na b-Fortuath * CS 1043: ''Domnall h. Fergaile rí Forthuath Laigen do marbadh do mac Tuathail'' (a mhuintir féin). * ACM 1072.3: ''Ro marbhadh dna, ann Giolla Pháttraicc Ua Ferghaile, tigherna na Fortuath * ACM 1095.4: :At-báth don mhortladh ... Domhnall Dubh Ua Ferghaile, tigherna Forthuath Laighen :Fuair Domhnall Dubh Ó Fearghaile, tiarna Fortuath Laighean bás den phlá. * ACM 1170.28: ''Murchadh Ua Fearghail, tigherna na f-Forthuath, do mharbhadh lá h-Ua Fiachrach, tighearna Ua f-Fineachlais == Foinsí == * [[Thomas Charles-Edwards]], ''Early Christian Ireland'', ll.&nbsp;14, 99, 102, 104, 116, 236, 534, 576, 674, 676, 678, 684, 685, 690, 693, 695, 705, [[Cambridge]], 2000. * [[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High Kings'', lch.&nbsp;45, 3ú heagrán, Baile Átha Cliath, 2001. * [[T.M. Charles-Edwards]], ''Early Irish Saints’ Cults and their Constituencies'', pp.&nbsp;72–102, ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]]' 54, 2004. * [[Dáibhí Ó Cróinín]], ''Ireland, 400-800'', ll.&nbsp;98, in ''A New History of Ireland'', iml. 1, 2005. {{ISBN|0-19-821737-4}} * Paul MacCotter, ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions'', Four Courts Press, 2008. {{ISBN|978-1-84682-098-4}} == Naisc sheachtracha == * ''[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/province.htm Irish History in Maps]'' ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fortuatha}} [[:Category:Historical Celtic peoples]] [[:Category:Gaelic-Irish nations and dynasties]] 76sf27pqf38qdfpe6ya0v0dq786po1n Senchas Már 0 97127 1331667 1318249 2026-11-03T11:53:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331667 wikitext text/x-wiki Is cnuasach dréachtaí dlí Gaelach é an '''Seanchas Mór''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Senchas Már'''). Is é an cnuasach is mó dá leithéid atá ar marthain. Cuireadh le chéile é áit éigin i lár-thuaisceart na tíre.<ref>Kelly 1988, ll. 242–243</ref> Faightear ann ar a laghad 47 dréacht ar leith, tiomsaithe le chéile am éigin san 8ú haois, cé go bhfuil dátaí éagsúla ag na dréachtaí féin. Is léir gur scríobhadh na dréachtaí ag údair éagsúla, cé go moltar gur scríobh údair áirithe níos mó ná ceann amháin.<ref>Charles-Edwards and Kelly 1983, ll. 27ff</ref> Tá an-chuid [[gluais]]e agus léargais le fáil i lámhscríbhinní níos deireanaí maidir leis an Seanchas Mór. Tá lena cois sin gluais Sean-Ghaeilge air, ar cheann de bheagán dá leithéid atá ar marthain. Is amhlaidh go ndearnadh na gluaiseanna úd sa [[Mumhain]].<ref>Breatnach 2005, lch. 344</ref> Tá an téacs eagraithe ina thrianta, agus tá roinnt dlíthe eagraithe ina dtréanna. Tá sé mollta ag Neil McLeod go bhfuil roinnt dlíthe eagraithe ina sé, agus meastar go bhfuil naisc áraithe eatarthu.<ref>Neil McLeod "A True Companion to the Corpus Iuris Hibernici", ''Peritia'' 19 (2005)</ref> Deir an réamhrá gur scríobhadh an seanchas ag coiste naonúir ceaptha ag [[Naomh Pádraig]] chun an Féineachas a athchóiriú. Bhí ann mar bhall triúr ríthe, triúr easpag agus triúr ollúna litríochta, filíochta agus dlí, ina measc, an t-[[ollamh Éireann]], [[Dubhthach moccu Lughair]]. Bhí air féin réamhrá stairiúil a scríobh, agus deir sé gur glacadh:<ref>Senchus Mor, Rolls, ll. 5–16.</ref> :''...all the judgments of true nature which the Holy Ghost had spoken from the first occupation of this island down to the reception of the faith. What did not clash with the word of God in the written law and in the New Testament and with the consciences of believers was confirmed in the laws of the brehons by Patrick and by the ecclesiastics and chieftains of Ireland. '' Is é seo an Seanchas Mór." == Clár ábhar == Is a bhuí le Liam Breatnach (2010) clár athchruthaithe na n-ábhar a leanas:{{sfn|Breatnach|2010|pp=268-286}} {{Div col |colwidth=15em}} [Tús an chéad triain] : 1. Réamhrá : 2. ''[[Cethairṡlicht Athgabálae]]'' : 2a. ''Di Choimét Dligthech'' : 3. ''Di Gnímaib Gíall'' : 4. ''Cáin Íarraith'' : 5. ''Cáin Sóerraith'' : 6. ''Cáin Aicillne'' : 7. ''Cáin Lánamna'' : 8. ''Córus Bésgnai'' [Tús an lárthriain] : 9. ''[[Sechtae]]'' : 10. ''Bretha Comaithchesa'' : 11. ''Din Techtugud'' : 12. ''Tosach Bésgnai'' : 13. ''[[Recholl Breth]]'' : 14. ''Di Astud Chirt ⁊ Dligid'' : 15. ''Di Thúaslucud Rudrad'' : 16. ''Fuidir'' (dréacht) : 17. ''Di Fodlaib Cenéoil Túaithe'' : 18. ''Di Dligiud Raith ⁊ Somaíne la Flaith'' : 19. ''Dire'' (dréacht) : 20. ''Bandire'' (dréacht) : 21. ''[[Bechbretha]]'' : 22. ''Coibnes Uisci Thairidne'' : 23. ''Bretha im Fuillemu Gell'' : 24. ''Bretha im Gatta'' [Tús an trian deiridh] : 25. Dréacht cúirte : 26. Dréacht stádais. : 27. ''Bretha for Techt Medbae'' : 28. ''Bretha for Macslechtaib'' : 29. ''Bretha for Catslechtaib'' : 30. ''Bretha for Conslechtaib'' : 31. ''Bretha Cairdi'' : 32. ''Slicht Othrusa'' : 33. ''[[Bretha Crólige]]'' : 34. ''[[Bretha Déin Chécht]]'' : 35. Dréacht gortaithe. : 36. ''Bretha Creidini'' : 37. ''Lestrai'' : 38. ''[[Muirbretha]]'' : 39. ''Bésgnae Ráithe'' : 40. Dréacht faoi phósadh agus colscaradh. : 41. ''Fidbretha'' : 42. ''Di Brethaib Gaire'' : 43. ''Dúilchinni'' : 44. ''Bretha Sén Formae'' : 45. ''Córus Aithni'' : 46. ''Diguin'' (dréacht) : 47. ''Turbaid'' (dréacht) {{Div col end}} == Réamhrá Leath-stairiúil == Tá réamhrá bunaidh sa Seanchas Mór, ach cuireadh an Réamhrá Leath-stairiúil leis níos deireanaí chun an cúlra stairiúil a mhíniú. Insítear ann conas a athraíodh an Féineachas le teacht na Críostaíochta. Deir an réamhrá gur bheannaigh [[Naomh Pádraig]] béal an [[Ollamh Éireann|phríomhollaimh]], [[Dubhthach moccu Lughair]], a thug breithiúnas ansin ar Nuadh, marfóir [[Naomh Odhrán|Odhráin]], carbadóir Phádraig. Lean Dubhthach leis ag aithris an dlí, ag fágaint gan athruithe iad lena raibh Dia sásta agus ag athrú iad nach raibh sé sásta leis. Cuireadh Nuadh chun báis ach chuaigh sé láithreach bonn suas ar Neamh toisc gur mhaith Pádraig é. Ba chóir áfach marfóirí a mhaitheamh sa todhchaí, toisc nach mbeadh Pádraig i láthair chun iad a shlánú. Díríonn é seo uile aird ar dhéacht idir an duine daonna agus a anam síoraí. Moltar go minic gurbh é an cás seo an fáth ar cosc ar phionós an bháis san Féineachas, cé go bhfuil roinnt cásanna ann a mholann a mhalairt, san áireamh: teip ar idirghabháil a dhéanamh i gcás dhúnmharaithe nó iarrachta ar dhúnmharú; marú dlíthiúil lucht treaspáis; agus bású le haghaidh sáraithe ar dlíthe éagsúla i Seachta XXXV (féach thíos). Ní gá a chreidiúint gur tharla na heachtraí seo. Tugann na scéalta léargas dúinn áfach ar smaoinimh na [[Breithem|mBreithiúna]] faoina ndlíthe féin.<ref>John Carey, ''The two laws in Dubthach's judgment'', in ''Cambridge Medieval Celtic Studies'' 19, (1990)</ref><ref>Kim McCone, "Dubthach maccu Lugair and a Matter of Life and Death in the Pseudohistorical Prologue to the Senchas Már", ''[[Peritia]]'' 5 (1986)</ref> ==''Cethairslicht Athgabálae''== Luann an dréacht '''Ceithreshliocht Athghabhála''' nó '''Tochsail''' (''Cethairslicht Athgabálae'') go sonrach an córas agus na cúinsí áirithe trína bhféadfaí réadmhaoin dlite ag éinne do dhuine eile a urghabháil. San Fhéineachas, ní ghlactar láithreach seilbh ar an airnéis, m.s. bólacht, ina ionad sin coinnítear í chuig idirghabhálaí go n-íoca an féichiúnaí an fiach. Le himeacht, géilltear an airnéis. Pléitear sa dréacht ceithre saghas tochail, bunaithe go príomha ar an tréimhse feithimh. Ní fios go cruinn fós na cúinsí a chinneann na tréimhsí. Faightear ann fosta ábhar ar nósanna imeachta eile dlí, agus sliocht fada ina chuireann an t-údar an cheist, agus freagraíonn arís is arís eile, cén fáth a dtugtar ''Cethairslicht Athgabálae'' ar an dréacht.<ref>Breatnach 2005, ll. 286–287</ref><ref>Kelly 1988, ll. 178ff.</ref> == ''Cáin Sóerraith'' agus ''Cáin Aicillne'' == Pléitear sa dá dhréacht, '''Cáin Saorratha''' (''Cáin Sóerraith''<ref>[http://dil.ie/34834 2 rath] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; féach freisin [http://dil.ie/42443 1 tulach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129224010/http://www.dil.ie/42443 |date=2020-11-29 }} tigernais; ar eDIL</ref>) agus '''Cáin Bhunchéilsine''' (''Cáin Aicillne<ref>[http://dil.ie/801 aicill(n)e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128155157/http://www.dil.ie/801 |date=2022-01-28 }}, bunchéilsine, ar eDIL</ref>''), an gaol idir tiarna agus saor, agus an airnéis agus na seirbhísí a roinneadh eatarthu.<ref>Kelly 1988, ll. 29ff.</ref> Tugann [[Joseph Fisher, FRHS|Joseph Fisher]]<ref name="oed">{{ cite journal| last = Fisher | first = Joseph | year=1877 | title=The History of Landholding in Ireland | journal=Transactions of the Royal Historical Society | volume=V | pages=228–326 | jstor=3677953 | doi=10.2307/3677953 | url=https://zenodo.org/record/1449753 }}, luaite san [[Oxford English Dictionary]]</ref> faoi ndeara go nglaoití "tionacht" ar nós um [[beostoc|bheostoc]] a fháil ar iasacht, agus gur tharla dá bharr an smaoineamh mícheart go raibh [[tionacht talún]] forbartha ag na Gaeil.<!--<ref name="fisher77"/> {{cquote|These arrangements did not in any way affect that which we understand by the word "tenure", that is, a man's farm, but they related solely to cattle, which we consider a [[Personal property|chattel]]. It has appeared necessary to devote some space to this subject, inasmuch as that usually acute writer Sir Henry Maine has accepted the word "tenure" in its modern interpretation, and has built up a theory under which the Irish chief "developed" into a [[feudal baron]]. I can find nothing in the [[Féineachas]] to warrant this theory of social Darwinism, and believe further study will show that the ''Cáin Saerrath'' and the ''Cáin Aigillne'' relate solely to what we now call chattels, and did not in any way affect what we now call the [[Freehold (law)|freehold]], the possession of the land.}}--> ==''Cáin Lánamna''== Faightear sa dréacht '''Cáin Lánúnas''' (''Cáin Lánamna'') ní amháin le rialacháin maidir le pósadh ach cumainn eile chomh maith. Tá ann deich saghas cumann, san áireamh trí shaghas pósta; cúig le caidreamh collaí ach gan chomhchónaí nó comhroinnt maoine; cumann trí éigniú; agus cumann idir beirt neamhinniúil. Pléitear ansin comh-mhaoin, maraon lena roinnt i gcás colscartha.<ref>Bart Jaski, ''Cáin Lánamna'', Kelly 1988, ll. 70, 93, [http://www2.let.uu.nl/Solis/keltisch/CL-translation.htm aistriúchán (en)] ar let.uu.nl</ref> == ''Córus Béscnai'' == Dar leis an dréacht '''Córas Béascna''' (''Córus Béscnai'' nó ''Bésgnai''),<ref>Breatnach 2005</ref><ref>Kelly 1988</ref><ref>D.A. Binchy, eag., ''Corpus Iuris Hibernici'', iml. 1: 90.33 – 93.30; iml. 2: 520.1 – 536.27; iml. 3: 903.37 – 905.5; 411–1479; iml. 5: 1812.33 – 1821.27; iml. 6: 2045.37 – 2046.28, 2045.37 – 2046.28</ref> is conradh é an gaol idir an Eaglais agus na daoine. B'éigean dosna daoine deachuithe a íoc, chéad torthaí a thabhairt agus a leithéid de rud, agus tá ar an Eaglais seirbhísí amhail is baisteadh a sholáthar agus a dheimhniú go raibh a baill macánta agus cráifeach.<ref>Kelly 1988, lch. 42</ref> Cuirtear in úil sa téacs tionchar na heaglaise ar an bhFéineachas agus fosta gnéithe áirithe nach n-aontódh dlíodóirí canónta leo. == ''Sechtae'' == {{príomhalt|Sechtae}} Ag tús an dara trian den tSeanchas Mór, tá cnuasach '''Seachtaí''' (''Sechtae'') de rialacha gaolmhara (cé go bhfuil níos mó ná seacht i roinnt acu). Níl aon ábhar amháin ag aon seachta áirithe, ach is tábhachtach iad as atá le rá acu maidir le gnéithe éagsúla an Fhéineachais. Sa dréacht seo tá cúig sheachta is seasca, cé go bhfuil seachtaí eile le fáil in áiteanna eile sa tSeanchas Mór.<ref>Breatnach 2005, lch. 291</ref> == ''Bechbretha'' agus ''Coibes Uisci Thairdne'' == {{príomhalt|Bechbretha}} Creideann scoláirí gur scríobhadh an dá dhréacht '''Beach-bhreithiúnais''' (''Bechbretha'') agus '''Cóimhéid Uisce Seolta''' (''Coibes<ref>[http://dil.ie/10002 coibé(i)s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220314013553/http://www.dil.ie/10002 |date=2022-03-14 }}, comh-mhéid, eDIL</ref> Uisci Thairdne<ref>[http://dil.ie/39685 tairdbe] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ?, eDIL</ref>'') ag an údar céanna.<ref>Charles-Edwards and Kelly 1983, ll. 27–28</ref> Léitear sna dréachtaí seo eolas maidir le teicneolaíochtaí nua tugtha isteach ón Eoraip, [[beachaireacht]] agus [[muileann uisce|muilinn uisce]]. Feictear na breithiúna ag dul i dtaithí ar dhúshláin nua dlí, agus go háirithe cosúlacht dlí faoi lán seoil.<ref>Charles-Edwards agus Kelly 1983, ll. 32ff</ref> ==''Slicht Othrusa'', ''Bretha Crólige'' agus ''Bretha Déin Chécht''== {{príomhalt|Bretha Crólige|Bretha Déin Chécht}} Faightear na trí dréachtaí '''Sliocht Othrais''' (''Slicht Othrusa''), '''Breithiúnais Chró-luí''' (''Bretha Crólige'') agus '''Breithiúnais [[Dían Cécht|Déin Chéacht]]''' (''Bretha Déin Chécht'') as a chéile sa tríú trian den tSeanchas Mór. Pléitear an chéad dá cheann le hothras, agus an tríú le cúiteamh le haghaidh gortuithe. Ar an drochuair, ní chaomhnaítear de ''Slicht Othrusa'' ach blúire. Faightear sna dréachtaí seo an-chuid den eolas ginearálta atá ar marthain maidir le hothras agus gortú (cé go bhfuil mionsonraí le fáil i ndréachtaí eile).<ref>Breatnach 2005, lch. 303</ref> == Foinsí == * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|Leabharlann CnaT]] H.2.15 * {{ lua idirlín | url = https://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/I-IV-2.php | teideal = The Senchus Mór and other Books of Law | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | údarlink = Patrick Weston Joyce | foilsitheoir = [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] | year = 1906 | }} * {{ lua idirlín | url = https://www.libraryireland.com/Brehon-Laws/Senchus-Mor-1.php | teideal = Senchus Mór | ainm = Laurence | sloinne = Ginnell | foilsitheoir = [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]] | year = 1894 | }} * {{lua idirlín | url = https://www.brehonlawacademy.ie/single-post/2014/06/05/irish-manuscripts-the-senchus-m%C3%B3r | teideal = The Senchus Mór | foilsitheoir = Brehon Law Academy | dátarochtana = 2021-03-20 | archivedate = 2021-01-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210118232729/https://www.brehonlawacademy.ie/single-post/2014/06/05/irish-manuscripts-the-senchus-m%C3%B3r }} * {{ cite book | title = Críth gablach | first = D. A. | last = Binchy | authorlink = D. A. Binchy | orig-year = 1941 | year = 1979 | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | isbn = 1-85500-002-4 }} * {{ cite book | title = Corpus iuris Hibernici: ad fidem codicum manuscriptorum | first = D. A. | last = Binchy | publisher = IAL-BÁC | year=1978 }} Sé imleabhar: iml. I: réamhrá + ll. 1–337; iml. II: 339–744; iml. III: 745–1138; iml. IV: 1139–1531; iml. V: 1532–1925; iml. VI: 1926–2343. * {{ cite book | title = Bechbretha: an Old Irish law-tract on bee-keeping | last = Charles-Edwards | first = Thomas | authorlink = Thomas Charles-Edwards | editor-last = Kelly | editor-first = Fergus | series = Early Irish law| volume = 1 | publisher = IAL-BÁC | year = 1983 }} * {{ cite book | title = Early Irish farming | first = Fergus | last = Kelly | authorlink = Fergus Kelly | year = 1997 | series = Early Irish Law | volume = 4 | isbn = 1855001802 | publisher = IAL-BÁC }} == Tagairtí == {{reflist}} {{Dlí luath na hÉireann}} [[Catagóir:An Féineachas]] 8amz04ol0zsa4297ejktsuayotnaa63 Fingal Rónáin 0 97206 1331460 1313904 2026-11-02T18:23:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331460 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} I [[miotaseolaíocht na nGael]], scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] ón 10ú haois is ea '''Fineghal Rónáin''' ([[Meán-Ghaeilge]] '''Fingal Rónáin'''<ref>[http://dil.ie/22128 fingal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224043044/http://dil.ie/22128 |date=2021-02-24 }}, fine-gal, .i. gortú nó marú gaoil, ar eDIL</ref>), aitheanta fosta mar Anbhás Maoil Fhothartaigh mhic Rónáin (''Aided Máele Fothartaig meic Rónáin''). Caomhnaítear é sa [[Leabhar Laighneach]] agus i lámhscríbhinn um 1500. == Scéal == Eithne ní Chumascaigh ba ea chéad bhean chéile [[Rónáin mac Colmáin|Rónáin]], agus bhí mac acu darbh ainm Maol Fothartaigh (''Máelfothartaig''). I ndiaidh bhás Eithne, phós Rónán arís le hiníon [[Eochaid Iarlaithe]] (bás [[666]]) de [[Dál nAraidi|Dhál Araí]]. An-óg a bhí an bhanríon nua, agus rinne sí iarracht a leasmhac a mhealladh. Dhiúltaigh Maol Fothartaigh an caidreamh agus chuaigh sé ar deoraíocht dá thoil féin dá bharr go hAlbain. Tar éis tamall ámh, as a díomas tharraing sí míchlú ar Mhaol Fothartaig, ag éileamh go ndearna sé iarracht í a mhealladh. Tá Rónán chomh fearg sin á chloisteáil go bhfágann sé cath chun a mac a mharú le sleá. Agus é ag fáil báis, insíonn Maol Fothartaigh an fhírinne lena athair. Baineann deartháir altrama Mhaoil Fhothartaigh díoltas amach ar mhuintir na banríona, ag marú a hathar rinne gaol eile. Buailte le haiféala as a gníomh, cuireann an bhanríon lámh ina bás féin. Éagann Rónán de bhrón. == Téama == Feictear sa scéal Anbhás Aonmhic Aoife (''[[Aided Óenfir Aífe]]'') leagan eile d'aighneas athar-mic. Feictear an téama freisin, a bheag nó a mhór, i gcultúir eile: [[Iósaf mac Iacób|Iósaf]] agus bean chéile [[Potifar]] sa bhíobla; [[Bellerophon]] agus banríon [[Anteia]] sa Ghréig; agus [[Hippolytos]] agus a leas-mháthair [[Phaidra]] ach go háirithe. == Féach freisin == * [[Miotaseolaíocht na nGael]] * [[Rónán mac Colmáin]] == Foinsí == * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur''. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. == Naisc sheachtracha == * [https://celt.ucc.ie/published/G302011.html Fingal Rónáin] ar [[Corpus of Electronic Texts]] * ''[https://codecs.vanhamel.nl/Fingal_R%C3%B3n%C3%A1in Fingal Rónáin] (also Aided Maelḟothartaig meic Rónáin)'' ar CODECS * [https://iso.ucc.ie/Fingal-ronain/Fingal-ronain-index.html Fingal Rónáin] ar ''Irish Sagas Online'' * James MacKillop, ''[https://books.google.at/books?id=U-O0wzFcu2gC&pg=PA225&dq=Fingal+R%C3%B3n%C3%A1in&hl=de&ei=5Kx8TeqlJsrxsgaVpsTZBw&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=Fingal%20R%C3%B3n%C3%A1in&f=false A dictionary of Celtic mythology]'', Oxford University Press, 2004 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fingal Ronain}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] ki80gm3i92qrqxz0uev9i47fu2ria8z Cóiced Ól nÉchmacht 0 97456 1331327 1047838 2026-11-02T12:14:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331327 wikitext text/x-wiki Ainm ársa ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] is ea '''Cúige Ól Éagmacht''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Cóiced Ól nÉcmacht'''<ref>[http://dil.ie/19595 écmacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420080241/http://dil.ie/19595 |date=2021-04-20 }}, gan chumhacht, ar eDIL; [http://dil.ie/33820 Ól n-écmacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420080242/http://dil.ie/33820 |date=2021-04-20 }}ar eDIL</ref>). [[Fir Ol nEchmacht|Fir Ól nÉchmacht]] is ea leagan eile dá ainm. In am trátha, tháinig na [[Connachta]] chun cinn. Sháraigh siad Fir Ól nÉchmacht agus tugadh an t-ainm [[Cúige Chonnacht]] ar an gceantar. == Tíreolaíocht == Meastar go bhfuil nasc idir an t-ainm 'Échmacht' agus treibh darbh ainm [[Nagnatae]] ar léarscáil [[Tolamaes]] de chuid an 2a haois AD. Bhí trí phríomhthreibh ann i bhFir Ól nÉchmacht : * [[Fir Craibe]]: suite ó Luimneach go dtí Pálás Fhiodaigh in oirthuaisceart [[Aidne|Aidhne]], a mheastar. Níos déanaí, d'ionghabhfaí [[Tuamhain]] taobh ó dheas d'Aidhne, sa [[Mumhain|Mhumhain]] isteach, mar atá fós. * [[Tuatha Taiden]]: sínte ó Fhiodach soir trasna na [[Sionainn]]e i dtreo [[Teamhair|Teamhrach]], ar chomhchríocha is dócha le [[Uí Maine|hUí Mhaine]] ar a mhéid is mó. * [[Gamanraige]]: ón nGaillimh go dtí [[An Drobhaois]] agus [[An Duibh]] san oirthuaisceart. Ráth Eochach ba ea a príomhionad, ar a glaodh níos deireanaí [[Ráth Cruachan]]. Is amhlaidh gurbh iad na críocha seo ina Chúige Ól Éachmacht ó cheart l. == Tuatha Ol nEchmacht== Seo a leanas tuartha Ól nÉchmacht a bhfuil eolas orthu: {| class=wikitable ! Tuath !! Suíomh |- valign=top | [[Badhna]] || éiginnte |- valign=top | [[Bunrath]] || tuaisceart [[Baile Átha an Rí|Bhaile Átha an Rí]]/iardheisceart [[Tuaim]] |- valign=top | [[Cairbre Drom Cliabh|Cairpre]] || [[Droim Chliabh]], [[Contae Shligigh]] |- valign=top | [[Cálraige]] || teorainn idir Contaetha Sligigh agus [[Contae Liatroma|Liatroma]] |- valign=top | [[Cattraige]] || éiginnte |- valign=top | [[Ciarraige]] || lár [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] |- valign=top | [[Clann Úmóir]] || [[Oileáin Árann]], Gaillimh agus Maigh Eo |- valign=top | [[Conmaicne]] || iarthar agus tuaisceart na Gaillimhe |- valign=top | [[Corca Fhir Thrí]] || deisceart Chontae Sligigh |- valign=top | [[Corco Moga]] || oirthuaisceart na Gaillimhe |- valign=top | [[Dál nDruithne]] || soir ó [[Baile Locha Riach|Bhaile Locha Riach]] |- valign=top | [[Dartraige]] || iarthuaisceart Chontae Liatroma |- valign=top | [[Delbna]] || deisceart [[Contae Ros Comáin|Chontae Ros Comáin]], agus an dá thaobh d'[[Abhainn na Gaillimhe]] |- valign=top | [[Erdini]] || Contae Liatroma agus [[Contae an Chabháin]] |- valign=top | [[Fir Craibe]] || [[Contae an Chláir]] (cuid desna Connachta ansin) agus iardheisceart na Gaillimhe |- valign=top | [[Fir Domnann]] || iarthar Mhaigh Eo |- valign=top | [[Gabraige]] || le taobh [[An tSuca|na Suca]] |- valign=top | [[Gamanrad]] || iarthar [[Cuan Chill Ala|Chuan Chill Ala]] |- valign=top | [[Gailenga]] || lár Mhaigh Eo |- valign=top | [[Luigne Chonnacht|Luigne]] || oirthear Mhaigh Eo |- valign=top | [[Mairtine]] Mór || géag de thuath na Mumhan |- valign=top | [[Medraige]] || [[Meáraí]], [[Órán Mór]] sa lá atá inniu ann |- valign=top | [[Nagnatae]] || Contae Shligigh |- valign=top | [[Óic Bethra]] || [[Droichead an Chláirín]] |- valign=top | [[Partraige]] || [[Conamara]] agus [[Partraí]], Maigh Eo |- valign=top | [[Senchineoil]] || [[Béal Átha na Sluaighe]] |- valign=top | [[Soghain]] || lár-oirthear na Gaillimhe |- valign=top || [[Tuatha Taiden]] || oirthear na Gaillimhe agus deisceart Ros Comáin |- valign=top || [[Uaithne]] || Ros Comáin, Gaillimh (is dócha ''Auteini'' Tholamaes) |- valign=top || [[Uí Mail]] || ceantar thart ar [[Cuan Mó|Chuan Mó]] |} == Naisc sheachtracha == * Denis Walsh, [http://www.rootsweb.com/~irlkik/ihm/ire150.htm Ireland c. 150] == Foinsí == * [[Seathrún Céitinn]], [[Foras Feasa ar Éirinn]], 1636. * [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Fhirbhisigh]], ''[[Leabhar Mór na nGinealach]]'', 1649–1666. * [[Ruaidhrí O Flaithbheartaigh]], ''Ogygia'', 1684. * [[T. H. Knox]], ''The History of Mayo'', 1908. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Coiced Ol Nechmacht}} [[Catagóir:Ríochtaí Éireann]] pcifv6frjpvqkfvn1237y9yk72pyog9 Lá Domhanda an Ghlóir 0 97486 1331577 1308810 2026-11-03T02:26:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331577 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Representative illustration of the larynx at the level of the true vocal folds demonstrating the normal configuration of the cartilaginous structures and intrinsic musculature.webp|mion|an [[laraing]]]] Ceiliúrtar '''Lá Domhanda an Ghlóir''' (World Voice Day nó WVD) ar 16 Aibreán gach bliain ó bhí 2002 ann, an lá a dhéanann muid ceiliúradh ar an tábhacht atá leis an [[Guth|glór]] i saol an duine. Uirlis ríthábhachtach do chách is ea an ghlór (an guth labhartha, an glór cinn srl). [[Íomhá:Intellivoice Voice Synthesis Module -retronerd (6007378883).jpg|mion|[[sintéis chainte]]]] == An Lá in Éirinn == Chun an fhéile a cheiliúradh sa bhliain 2019, nocht muintir [http://Abair.ie Abair.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103205122/https://abair.ie/ |date=2022-11-03 }} glór an Róbó Gaelach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.abair.tcd.ie/ga/|teideal=ABAIR.ie {{!}} An Sintéiseoir Gaeilge|work=www.abair.tcd.ie|dátarochtana=2021-04-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/siamsaiocht/alt/?CID=6027239176001|teideal=Lá an Ghlóir agus an Róbó-Gaelach|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416211346/https://www.molsceal.ie/siamsaiocht/alt/?CID=6027239176001|archivedate=2021-04-16}}</ref> Is féidir [[Sintéis chainte|glór sintéisithe]] le Gaeilge, i g[[canúint]]í éagsúla, a chloisteáil ar an suíomh. Áis d'fhoghlaimeoirí ar fud na cruinne is ea í. Ach go háirithe, baintear úsáid na háiseanna i réimsí an oideachais agus an mhíchumais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://stage.peig.ie/2019/04/sceal-sheosamh-an-chlub-agus-ceithre-imeacht-eile/|teideal=Scéal ‘Sheosamh an Chlub’ agus ceithre imeacht eile|údar=NÓS Suíomh Gréasáin|dáta=2019-04-16|language=ga-IE|work=Stage PEIG.ie|dátarochtana=2021-04-16|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416203607/https://stage.peig.ie/2019/04/sceal-sheosamh-an-chlub-agus-ceithre-imeacht-eile/}}</ref> == Féach freisin == * an [[guth]] * [[análú]] * an [[laraing]] * na [[Scamhóg|scamhóga]] * [[sintéis chainte]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b08ky51n BBC Blas (2017)]: na forbairtí teicneolaíochta úra i gcaomhnú na Gaeilge le Abair.ie. Cad is baincéireacht an ghlóir ann agus an mbeidh Gaeilgeoirí atá i mbaol a nglór a chailleadh in ann é a úsáid sa todhchaí?<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b08ky51n|teideal=Lá Domhanda an Ghlóir|údar=Blas ar an BBC|dáta=2017|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2021-04-16}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Guth]] mffweldlewtbsjdsdvt8q9uargjijla Muirchertach Nár mac Guaire 0 97667 1331611 1250010 2026-11-03T05:13:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331611 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne|Rí Uí Fhiachrach Aidhne]] agus b'fhéidir ina [[ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]] ba ea '''Muirchertach Nár<ref>[http://dil.ie/32972 1 nár (a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511211946/http://dil.ie/32972 |date=2021-05-11 }}, uasal, ar eDIL</ref> mac Guairi''' (bás 668<ref>Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''</ref>). [[Guaire Aidne mac Colmáin]] (bás 663), iar-rí mór le rá, ba ea a athair.<ref>Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 18</ref> Ní fheictear Muircheartach sna ríliostaí amhail is sa [[Leabhar Laighneach]], ach ina ionad [[Cenn Fáelad mac Colgan]] (bás 682) mar chomharba Ghuaire.<ref>[[Leabhar Laighneach]], cuid 30</ref> Is ach amháin sa ''[[Chronicum Scotorum]]'' go dtugadh an teideal ''rí Connacht'' dó ina thásc.<ref>[[Chronicum Scotorum]], CS 668, ''Muircertoch {Nár} rí Connacht .i. mac Guaire moritur.</ref> Tá bás a dhearthár, Ceallach, taifeadta i roinnt annál don bhliain 666, i gcaitheamh ré na plá. Insítear i n[[Annála Inis Faithlinn]] gur tharla [[Cath Locha Fén]] idir an Mhumhain agus na Connachta sa bhliain 665, ach ní deirtear ach gur éag ''Talamnach mc. Laidcind''.<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AIF 665.1, ''Cath Locha Fén eter Mumain ocus Chonnachtu i torchair Talamnach mc. Laidcind.</ref> == Féach freisin == * [[Ríthe na gConnacht]] == Foinsí == * ''[[Chronicum Scotorum]] * [[Annála Inis Faithlinn]] * [[Leabhar Laighneach]], cuid 30 * [[Francis J. Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'' * [[T. M. Charles-Edwards]], ''Early Christian Ireland'' * [[Daniel P. McCarthy]], ''The Chronology of the Irish Annals'' == Naisc sheachtracha == * [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box| roimh = [[Ceallach mac Guaire]]| teideal = [[Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne|Rí Uí Fhiachrach Aidhne]]| tar éis = [[Fergal Aidne mac Artgaile|Fearghal Aidhne mac Ardaile]] | bliain = 665–668 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Muirchertach Nar Mac Guairi}} [[Catagóir:Ríthe na gConnacht]] [[Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne]] 3b54ndwuloqr34fuha19hysbci9lz8f Maolán mac Cathmhogha 0 97974 1331593 1302941 2026-11-03T03:25:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331593 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rí [[Maigh Sheola|Mhaigh Sheola]] ba ea '''Maolán mac Cathmhogha''' ([[Meán-Ghaeilge]] ''Maelán mac Cathmogha'') (bás 848). == Bunús == Is amhlaidh go raibh Maolán ar cheann desna ríthe [[Maigh Sheola|Mhaigh Sheola]] (níos deireanaí [[Uí Bhriúin Seola]]) is luaite dá bhfuil fianaise ann. Ní fheictear é áfach sna ginealaigh. Is dócha ámh gur cumadh ginealach Uí Bhriúin níos deireanaí, trí [[Dauí Tenga Uma|Dauí]] mac [[Brión mac Echach Muigmedóin|Brióin]] sa 5ú haois, um stádas saorthuaithe a bhaint amach agus a gcumhacht ón t[[Sionainn]] go dtí an [[Cuan Mó]] a daingniú.<ref>F. J. Byrne, ''Irish Kings and High Kings''</ref> Más fíor seo uile, is amhlaidh gur chomhghuaillithe [[Uí Bhriúin]] iad Maolán agus a shliochtaigh, [[Muintir Mhurchadha]], ní gaolta leo. Thart timpeall Mhaigh Sheola, bhí: [[Soghain]] [[Uí Mhaine]] thoir; [[Trícha Máenmaige|Maonmhagh]] agus [[Uí Fhiachrach Aidhne]] theas; [[Dealbhna Thír Dhá Loch]] thiar [[Conmhaicne]] (Réin) thuaidh. == Ruathair Lochlannach == Le linn an chéad leath den 9ú haois, thug na Lochlannaigh ruathair faoi Éirinn. Tharla roinnt acu i gcúige Chonnacht: * [[Annála Uladh|AU]] 812.8: ''Ar gennte la firu h-Umhaill. Ar Conmaicne la gennti. * AU 813.4: ''Ar n-Umill la gennti ubi ceciderunt Coscrach m. Flainddabrat & Dunadhach rex h-Umill. * [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 835.10: ''Cluain Mhór M' Aedhocc do losccadh oidhche Nodlacc la Gallaibh, ... Crioch Connacht uile do diothláithriughadh (''díláithriú'') leó mar an c-cédna * ACM 837.13: ''Sraoinedh<ref>sraonadh, maidhm, ruaig; ''ria'' == ag, ''for'' = ar</ref> ria n-geintibh for Connachtaibh, in ro marbhadh Maol Dúin, mac [[Muirgius mac Tommaltaig|Muirghesa, mic Tomaltaigh]], co sochaidhibh amaille fris. * ACM 843.13: ''Slóighedh<ref>[http://dil.ie/37983 slógad, slúagad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610122936/http://dil.ie/37983 |date=2021-06-10 }}, sluaíocht</ref> la [[Turgesius|Tuirgheis]], tigherna Gall for [[Loch Rí|Loch Ribh]], co ro airccseat<ref>LeD</ref> Connachta & Midhe, & ro loiscseat [[Cluain Mhic Nóis|Cluain Mic Nóis]] cona derthaighibh,<ref>[http://dil.ie/14308 dairthech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210113093355/http://dil.ie/14308 |date=2021-01-13 }}, dairtheach, aireagal</ref> & [[Cluain Fearta]] Brénainn, [[Tír Dhá Ghlas|Tir Dá Ghlas]], [[Lothra]] & cealla iomdha archena. * ACM 844.12: ''Sraoineadh for Connachtaibh ria n-Gallaibh, in ro marbhadh Riagán, mac Feargusa, & Mughron, mac Diarmada, & Aodh mac Catharnaigh, co sochaidhe oile. * ACM 847.17: :''Muirfhecht secht fichit long do mhuinntir rí Gall do thocht do thabhairt ghrema forsna Galla ro bhádar ar a c-cinn i n-Erinn, gur mhesg-bhuaidhirset Ere etorra. :''Loingeas seacht bhfichid do mhuintir rí Gall do theacht do thabhairt greamanna ar na Gaill a bhí in Éirinn rompu, gur measc-bhuaireadar Éire eatarthu. Agus sa deireadh: * ACM 848.8: ''Maelán, mac Cathmogha, tigherna Ua m-Briuin Deisceirt Connacht [go mí-aimseartha], do mharbhadh la Gallaibh. == Foinsí == * [[Annála Uladh]] * [[Annála na gCeithre Máistrí]] * [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]], ''West or H-Iar Connaught'' 1684 (foilsithe 1846, eag. [[James Hardiman]]). * Anthony Matthews, ''Origin of the Surname O'Flaherty'', Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40. * Francis John Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Dan McCarthy, ''[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }}'', eagrán athbhreithnithe, [[Coláiste na Tríonóide]]. == Naisc sheachtracha == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/ Annála na gCeithre Máistrí] == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Donn mac Cumascaigh]]?}} {{s-ttl | teideal=Ríthe Mhaigh Sheola | Rí Mhaigh Sheola | bliain = ?–848}} {{s-aft | tar éis = [[Murchadh mac Maonaigh]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Maelan mac Cathmogha}} [[Catagóir:Uí Bhriúin]] 7nlog6324i5lpskmvbye4ehncq16l1c Cormac Devlin 0 98028 1331414 1294144 2026-11-02T17:00:57Z LametinoWiki 23199 1331414 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Cormac Ó Doibhilin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Cormac Devlin'''''. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Is oibrí díograiseach sa dáilcheantar [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dhún Laoghaire]] é Cormac Ó Doibhilin (FF) a bhíonn le feiceáil ar an talamh. Bhí feachtas láidir canbhasála aige sa Dáilcheantar in 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aire-stait-faoi-bhru-i-ndun-laoghaire-agus-deis-ag-gaeilgeoiri-fhianna-fail-i-bhfine-gall-ar-shuiochain/|teideal=Aire stáit faoi bhrú i nDún Laoghaire agus deis ag Gaeilgeoirí Fhianna Fáil i bhFine Gall ar shuíocháin|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=26 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-26}}</ref> == Féach freisin == * [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nDún Laoghaire]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Devlin, Cormac}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Daoine as Dún Laoghaire]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] cigx1a7zo3z352w4wolqf5dj4r1jhob Donn Sléibhe Ó Gadhra (II) 0 98213 1331354 1027500 2026-11-02T14:19:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331354 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe Shliabh Lugha|Rí Shliabh Lugha]] ba ea ''' Donn Sléibhe Ó Gadhra ''' (bás 1217). Tuairiscítear roinnt sonraí maidir le bás Dhoinn Sléibhe ina thásc i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] don bhliain 1227:<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1227.6</ref> :''Donn Slébhe Ó Gadhra tighearna Slébhe Lugha do mharbhadh don Ghiolla Ruadh mac a dearbrathar fén iar n-gabáil tighe i n-oidhche fair, & an Giolla Ruadh do mharbhadh inn iar sin tré imdeall<ref>[http://dil.ie/27452 imdell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709182955/http://dil.ie/27452 |date=2021-07-09 }}, cealg, calaois, ar eDIL</ref> Aodha Uí Conchobhair. :Donn Sléibhe Ó Gadhra tiarna Sliabh Lugha, don mharú ag slain by Giolla Rua, mac a dhearthár féin, tar éis dó teacht a ghabháil an oíche úd, agus Giolla Rua féin do mharú i ndiaidh sin trí imdeall [[Aedh Ua Conchobair|Aodh Ó Conchúir]]. == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100010A/ Annála Loch Cé] == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Domhnall Ó Gadhra]] | teideal = [[ríthe Shliabh Lugha|rí Shliabh Lugha]] | tar éis = [[Ruaidrí Ó Gadhra (II)]]| bliain = 1217?-1227| }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:O Gadhra, Donn Sleibhe}} [[Catagóir:Básanna i 1217]] [[Catagóir:Sliabh Lugha]] 8lo74g8bzuxc4q0ugnzgrx9a3974ot2 Diarmaid Ó Máille 0 98310 1331346 1081420 2026-11-02T13:44:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331346 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ [[Ríthe Umhaill|Rí Umhaill]] agus [[Ceann na Fine]] ba ea ''' Diarmaid Ó Máille ''' (bás 1415). Deirtear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], conas a bhain sé a cheannaireacht amach:<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1415.3</ref> :''Creach mhór do dhenamh d'Ua Mhaille .i. Aedh for Dhiarmaid Ua Mhaille, & Diarmaid do ghabháil oilén Uí Mhaille, & Aodh do dhul i n- iarmhóracht<ref>]https://www.teanglann.ie/ga/fgb/iarmhóracht iarmhóracht], tóraíocht</ref> Diarmada, ferthar iomaireg<ref>[http://dil.ie/27679 immairecc, immairg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115045040/http://dil.ie/27679 |date=2021-01-15 }}, cruinniú, cath, ar eDIL</ref> etorra, & ro marbhadh Aodh Ua Máille tighearna Umhaill annsin lá Diarmaid & a mac Concobhar, & mac Tomáis Uí Mhaille. Ro marbhadh ann dna Domhnall mac Diarmada Uí Mhaille. Ro scar oireachas Umhaill ré sliocht Aodha ó sin amach, & gabaidh Diarmaid tighearnas. :Creach mhór do dhéanamh ag Ó Máille, .i. Aodh, ar Diarmaid Ó Máille, agus Diarmaid do ghabháil oileán Uí Mháille, agus Aodh do dhul ar toraíocht Diarmada, agus troideadh Cath eatarthu, agus maraíodh Aodh Ó Máille, tiarna Umhaill ansin, ag Diarmaid agus a mac Conchúr, agus mac Tomáis Uí Mháille. Maraíodh ann Domhnall, mac Diarmada Uí Mháille. Scaradh oireachas Umhaill ó sliocht Aodha as sin amach, agus ghabh Diarmaid an tiarnas. == Foinsí == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005D/ Annála na gCeithre Máistrí] * T. H. Knox, ''The History of Mayo'', ll.&nbsp;388–89, 1908. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Aodh Ó Máille]] | teideal = [[Ríthe Umhaill|rí Umhaill]] | tar éis = [[Tadhg mac Diarmada Ó Máille]] | bliain = 1415–14?? | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:O Maille, Diarmaid}} [[Catagóir:Umhaill]] eef9tf7sayb09imqgdraj4g5vg3x35r Dluthach mac Fithceallaigh 0 98374 1331348 1249003 2026-11-02T13:53:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331348 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Ochtú rí déag [[Ríthe Uí Mhaine|Uí Mhaine]] ba ea '''Dluthach mac Fithceallaigh''' (bás 738<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]] ACM 738.7</ref>). == Saol == Níl sonraí ar bith le fáil dá réimeas féin. Tharla na heachtraí a leanas i [[cúige Chonnacht|gConnachta]] agus i [[Éire|Éirinn]] le linn a réimis: * [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 717.7: ''Cath etir Chonnachtaibh & [[Corca Bhaiscinn]], inar marbhadh mac Talamhnaigh. * ACM 718.1: ''... Inrachtach, mac Donnchadha Muirisce, righ Connacht do mharbhadh san g-coinbhliocht-sin Almhuine madh fíor. * ACM 727.7 :''At-ces bó i n-Deilginis Cualann, aoin-chend & aon-chorp le go a slindenaibh, dá chorp ó a slindenaibh siar, & dá erball. Bátar sé cosa fuirre, no blightí fo thrí h-í gach laoi, & ba moa ar gach nuair a h-ass. Ro toimhleadh<ref>[http://dil.ie/18087 do-meil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420072731/http://www.dil.ie/18087 |date=2021-04-20 }}, tomhail, ith, blas, ar eDIL</ref> la daoinibh iomdha a h-as, & ní don im do-ronadh de. :Chonacthas bó i nDeilginis Cualann, aon cheann agus aon chorp léi go dtí a slinneáin, dhá chorp óna slinneáin siar, agus dhá eireaball. Bhí sé chos aici, agus bhlití í faoi thrí i ngach lá, agus ba mhó gach uair a bainne. Tomhlaíodh iomaí daoine a bainne, agus rinne den im a rinneadh de. == Muintir == Sinsear ''Clann Flaitheamhail Mic Dluthaigh'' ba ea mac leis. Is amhlaidh gur imigh an chlann úd as cuimhne tar éis ''Maelbrighdi mac Innrachtach'', dubhó Dluthaigh, beo c. 800. Mhair ar a laghad Clann Bhreasil. De shliocht [[Domnallan mac Maelbrigdi|Domhnalláin mhic Mhaolbhríde]] é géag amháin den chlann úd, agus ghlacadar an sloinne [[Uí Dhomhnalláin|Ó Domhnalláin]]. Lonnaithe i mBaile Uí Dhomhnalláin, gar do [[Baile Locha Riach|Bhaile Locha Riach]], baird mór le rá sna Connachta agus sa Mhumhain ba ea iad. Tugtar a nginealach mar: :Domnallan, mac Maelbrigdi, mic Grenain, mic Loingsich, mic Domnallain, mic Bresail, mic Dluthaig, mic Fithchellaig, mic Dicholla, mic Eogain Find. Deirtear gur deartháir le Cosgrach ba ea Dlúthach. Sinsear [[Mhic Aodhagáin]], filí agus dlíodóirí, ba ea Cosgrach: :''Maelisa Ruadh, mac Saerbrethaig, mic Flaind, mic Gilli Shuasanaig, mic Saerbrethaig, mic Muirchertaig, mic Floind, mic Aedagain, mic Goistin, mic Flaithim, mic Flaithgili, mic Cosgraig, mic Fidchellaig. == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]'' * [[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * [[Gerard Madden]], ''History of the O'Maddens of Hy-Many'', 2004. {{ISBN|0-9529511-7-7}}. * [[Joseph Mannion]], ''The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. {{ISBN|0-9547698-1-3}} * Denis Walsh, [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/uimaine.htm Uí Mhaine] * Dan P. McCarthy, [http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }}, eagrán athbhreithnithe, [[Coláiste na Tríonóide]]. * [https://web.archive.org/web/20081120082849/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Scela_Cano.htm Commentary] by Dan M. Wiley ([https://web.archive.org/web/20081227214217/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html The Cycles of the Kings Web Project]) == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Sechnassach mac Congail]]}} {{s-ttl | teideal = [[Ríthe Uí Mhaine|Rí Uí Mhaine]] | bliain = 711–738}} {{s-aft | tar éis = [[Cathal Maenmaighe]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Dluthach mac Fithcheallach}} [[Catagóir:Ríthe Uí Mhaine]] gkcqhl2qyay1v25idqb51sxs7i0huto Dúnchadh ó Daimhine 0 98383 1331377 1248994 2026-11-02T15:31:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331377 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Tríú rí is fiche [[Ríthe Uí Mhaine|Rí Uí Mhaine]] ba ea''' Dúnchadh ó Daimhine '''(bás 780). Le linn ré Dúnchadha, bhí a ríocht faoi bhrú [[Connachta|na gConnachta]], ag sraith ríthe i ndiaidh a chéile, [[Donn Cothaid mac Cathail]] (bás 773), [[Flaithrí mac Domhnaill]] (bás 777) and [[Artgal mac Cathail|Ardal mac Cathail]] (bás 791). Tharla an chéad eachtra shuntasach ag [[Cath Achadh Liag]] (suíomh insealbhaithe Uí Mhaine, ar a nglaoitear [[Cill ar Ghualainn]] inniu) sa bhliain 770: :''Iomaireacc<ref>[http://dil.ie/27679 immairecc, immairg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115045040/http://dil.ie/27679 |date=2021-01-15 }}, coimhlint, ar eDIL</ref> Achaidh Liacc etir Ui m-Briuin & Uibh Maine, in ro meabhaidh<ref>[http://dil.ie/31300 maidid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727172626/http://dil.ie/31300 |date=2021-07-27 }}, bris, chloígh, ar eDIL</ref> for Uibh Máine. De chuid coimhlinte níos leithne a bhí an cath seo, ina dtiocfadh [[Uí Briúin Aí|Uí Bhriúin Aoi]] na gConnacht chun cinn sa chúige, ainmnithe as sin amach astu. Bheadh Uí Mhaine neamhspleách bheag nó mhór, ach as sin amach níor tugadh dóibh ach stádas den dara nó tríú grád, faoi ghéillsine ríochtaí sábháil is na Cumhachta, [[Iarla Uladh]], [[Clann Ricarde]] agus faoi dheireadh [[Iarla Clann Ricarde]]. Ionghabhadh [[Tuadhmhumhain]] go [[Mumhain]] ag sinsir [[Dál gCais|Dhál Cháis]] sa ré seo, mar atá fós inniu. == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]'' * [[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * [[Gerard Madden]], ''History of the O'Maddens of Hy-Many'', 2004. {{ISBN|0-9529511-7-7}}. * [[Joseph Mannion]], ''The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. {{ISBN|0-9547698-1-3}} * Denis Walsh, [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/uimaine.htm Uí Mhaine] * Dan P. McCarthy, [http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }}, eagrán athbhreithnithe, [[Coláiste na Tríonóide]]. *[https://web.archive.org/web/20081120082849/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Scela_Cano.htm Commentary] by Dan M. Wiley ([https://web.archive.org/web/20081227214217/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Home.html The Cycles of the Kings Web Project]) == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Aedh Ailghin]]}} {{s-ttl | teideal = [[Ríthe Uí Mhaine|Rí Uí Mhaine]] | bliain = 767–780}} {{s-aft | tar éis = [[Conall mac Fidhghaile]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Dunchadh ua Daimhine}} [[Catagóir:Ríthe Uí Mhaine]] moltkcps8lc00a3kf7lcm30txhclxmw Geibheannach mac Aodha 0 98399 1331504 1183197 2026-11-02T21:06:36Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331504 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Ceathrú rí is tríocha [[Ríthe Uí Mhaine|Uí Mhaine]] ba ea''' Geibheannach mac Aodha '''([[Meán-Ghaeilge]]''' Geibennach mac Aedha''') (bás 973). Is doiléir é réimeas Gheibheannaigh. Tharla roinnt eachtraí le linn a shaoil mar a leanas: * [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]], 960.8: ''Inis Mór for Loch Ribh do ghabháil do Murchadh ua Chellaigh for Cheallach, mac Ruairc, tighearna Fear Cúl .i. tighearna Síl Ronáin, co ruccadh cona chobhlach i Tir Maine i n-erghabhail * ACM 961.7: ''Ní nemh-ghnath do dhénamh lasin rígh Domhnall, mac Muirchertaigh .i. longa do breith dar Dabhall, tar Sliabh Fuait co Loch n-Aindind, co ro h-oirccedh oiléna an locha lais. * ACM 961.10: ''Maidhm ria [[Fearghal Ó Ruairc|Fearghal ua Ruairc]], rí Connacht, for Muimhnechaibh for Sionnaind .i. maidhm na Catinchi ettir Cluain Ferta & Cluain Mic Nóis, & Dal Cais do orccain lais iarsin. * ACM 963.10: ''Gorta díofhulaing i n-Erinn co renadh<ref>[http://dil.ie/35111 renaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230911064904/https://dil.ie/35111 |date=2023-09-11 }}, reic, díol, ar eDIL</ref> an t-athair a mhac & a inghen ar bhiadh * ACM 971.8: ''[[Conchobar mac Taidg|Conchobhar, mac Taidhg an Tuir]], rí Connacht, d'écc. Maraíodh Geibheannach, i dteannta le [[Cathal mac Taidhg]], [[ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]], i mbun catha in éadan Mhurchadha Uí Fhlaithbheartaigh.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 971.9</ref><ref>[[Annála Uladh]], AU 973.2</ref> == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Tiarnaigh]] ** ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]'' * [[Francis John Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * [[Gerard Madden]], ''History of the O'Maddens of Hy-Many'', 2004. {{ISBN|0-9529511-7-7}}. * [[Joseph Mannion]], ''The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. {{ISBN|0-9547698-1-3}} * Denis Walsh, [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/uimaine.htm Uí Mhaine] * Dan P. McCarthy, [http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608093514/http://www.cs.tcd.ie/misc/kronos/chronology/synchronisms/annals-chron.htm |date=2012-06-08 }}, eagrán athbhreithnithe, [[Coláiste na Tríonóide]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | roimh = [[Murchadh mac Aodha]] | teideal = [[Ríthe Uí Mhaine|Rí Uí Mhaine]] | tar éis = [[Muirgheas mac Domhnaill]] | bliain = 960–973 | }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Geibennach mac Aedha}} [[Catagóir:Ríthe Uí Mhaine]] qwz1ownstw4fr1at61pqaei6vk9sn01 Muireadhach ua Flaithbheartaigh 0 98686 1331612 1080541 2026-11-03T05:15:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331612 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} __NOTOC__ Rí [[Maigh Sheola|Mhaigh Sheola]] ba ea '''Muireadhach ua Flaithbheartaigh''' (bás 1034). Insítear i n[[Annála Inis Faithlinn]] sin bhliain 1027:<ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AIF 1027.9</ref> :'' Forbais<ref>[http://dil.ie/23352 forbais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812160933/http://dil.ie/23352 |date=2021-08-12 }}, cuir faoi léigear, ar eDIL</ref> do Muirethach h-Ú Flaithbertaich i n-Inis Crema for Loch Forbsen for Cathal mc. Ruadrí & roind a thíre fris. :Chuir Muireadhach Ó Flaithbheartaigh Cathal, mac Ruaidrí faoi léigear ar Inis Creama i [[Loch Coirib]], agus roinn a thír ina ainneoin. Insítear sa [[Chronicon Scotorum]]:<ref>[[Chronicon Scotorum]], CS 1034</ref> :'' Muiredhach h. Flaitbertaigh rí h. mBriuin Sheola per dolum occisus est. :Maraíodh go fealltach Muireadhach ó Flaitbheartaigh rí Uí Bhriúin Seola Glaodh 'ua Flaitbheartaigh' ar Mhuireadhach agus d'éireodh an t-ainm (sean-)athartha seo ina shloinne, [[Uí Fhlaithbheartaigh|Ó Flaithbheartaigh]]. Sna ginealaigh, deirtear gurbh é ''[[Maelcairearda]]'' a athair. Fuair duine den ainm seo bás faoin mbliain 993, ach tugtar an teideal rí Uí Bhriúin, agus ní go follasach mar rí Uí Bhriúin Seola.<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 993.5: ''Maol Cairerda, tigherna Ua m-Briúin</ref> Bhí triúr mac ag Muireadhach: Ruairí Loch Cimbe, Donnachadh Álainn agus Aodh. Bhí Ruairí agus Donnchadh beirt ina sinsir Uí Fhlaithbheartaigh Thoir agus Thiar i g[[Conamara]]. == Foinsí == * [[Annála Uladh]] * [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]], ''West or H-Iar Connaught'' 1684 (foilsithe 1846, eag. [[James Hardiman]]). * Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, {{ISBN|978-1-85182-196-9}} * Anthony Matthews, ''Origin of the Surname O'Flaherty'', Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Brian mac Maolruanaidh]]}} {{s-ttl | teideal = Ríthe Mhaigh Sheola|rí Mhaigh Sheola| bliain = 1003?–1034}} {{s-aft | tar éis = [[Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Muireadhach ua Flaithbheartach}} [[Catagóir:Uí Bhriúin]] [[Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh]] sbzfwefcvs8n54gvhm62460x3u4do4b Liosta de Bharúntachtaí 0 98728 1331567 1312051 2026-11-03T01:09:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331567 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:IrelandBaronies1899Map.png|mion|250px|Léarscáil de Bharúntachtaí na hÉireann sa bhliain 1899]] Seo a leanas liosta de [[Barúntacht|bharúntachtaí]] na [[Éire|hÉireann]]. Forannta de chuid na [[contaetha na hÉireann|gcontaetha]] ba ea iad, [[Cadastair|cadastair]] den chuid is mó, ach le roinnt feidhmeanna riaracháin roimh [[Acht Rialtais Áitiúil (Éire), 1898]]. == Liosta deiridh == I ndeireadh na dála, tá 331 barúntacht sa liosta, le hachar ar an meán de 255 km<sup>2</sup>, mar sin, 10 nó 11 barúntacht an chontae. Feictear freisin an uimhir 273, má thugtar le chéile na leath-bharúntachtaí. D'aon turas, bhíodh gach áit in Éirinn laistigh de bharúntacht amháin. Idir an dá linn, ámh, tá limistéar bardasach na gceithre cathracha agus stádas barúntachta acu sa bhliain 1898 tar éis leathadh sna barúntachtaí thart timpeall orthu. Roimh an mbliain 1898, laghdaíodh na barúntachtaí that timpeall Chathair Átha Cliath agus an chathair féin á leathadh. Ach faightear anois talamh atá laistigh idir na bhun-bharúntachtaí agus an chathair. Go suntasach, tá [[Baile Átha Cliath, Barúntacht|Barúntacht Bhaile Átha Cliath]] go iomlán anois laistigh de [[Cathair Bhaile Átha Cliath, Barúntacht|Bharúntacht Chathair Átha]] Cliath, ach fós ar leith. Tugtar dátaí cruthuithe de ghnáth le cuimsí íochtair nó uachtair: * "1542"/"Faoi 1542": cruthaithe nó liostaithe san Acht a roinn an Mhí agus An Iarmhí.<ref name="act34h8c1">{{cite book|title=The Statutes at Large passed at the Parliaments held in Ireland|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HXhaAAAAYAAJ&pg=PA232|volume=v.1: 1310–1612|year=1765|publisher=B. Grierson|pages=232–235|chapter=34 Henry VIII c.1: An Act for the division of Methe in two shires}}</ref> * "Faoi 1574": barúntachtaí sna Connachta agus Tuamhain.<ref name="carew1574">{{cite book |chapter-url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/caac84da-5bc0-4125-af38-7d8404898da4 |chapter=Document 5: "CONNAUGHT and THOMOND." 27 March 1574 ''Carew MS'' 611, p. 234 |title=Calendar of the Carew Manuscripts preserved in the Archiepiscopal Library at Lambeth |editor1-first=J. S. |editor1-last=Brewer |editor2-first=W. |editor2-last=Bullen |date=1870 |publisher=Longmans, Green |location=London |volume=IV |url=https://archive.org/details/calendarofcarewm04lamb |page=[https://archive.org/details/calendarofcarewm04lamb/page/471 471] |access-date=19 February 2019}}</ref> * "Faoi 1593": barúntachtaí laistigh den [[an Pháil|Pháil]] ionadaithe ag slua míleata 1593 ag [[Cnoc na Teamhrach]].<ref name="jstor23317177">{{cite journal |first1=Brendan |last1=Scott |first2=Kenneth |last2=Nicholls |title=The Landowners of the Late Elizabethan Pale: 'The Generall Hosting Appointed To Meet At Ye Hill Of Tarrah On The 24 Of September 1593' |date=2012 |journal=Analecta Hibernica |number=43 |pages=1–15 |publisher=Irish Manuscripts Commission |jstor=23317177 }}</ref> * "Faoi 1598": barúntachtaí i g[[Contae Chiarraí]] ar léarscáil Deasmhumhan.<ref name="desmond1598">{{lua idirlín |url=http://www.ucc.ie/celt/published/E580000-001.html|teideal = The Desmond Survey |sloinne = Murphy|ainm = John A.|work=Corpus of Electronic Texts|foilsitheoir =University College Cork|dátarochtana = 4ú Iúil 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021050944/http://www.ucc.ie/celt/published/E580000-001.html|archive-date=21 October 2013}} (san áireamh [http://www.ucc.ie/celt/images/Survey/KerryDesmond.jpg Léarscáil Ciarraí agus a Deasmhumhan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122015544/http://www.ucc.ie/celt/images/Survey/KerryDesmond.jpg |date=2016-01-22 }} as Lámhscríbhinn le [[George Carew, 1d Iarla Totnes|Carew]] 625, fóilió 20 recto)</ref> * "Faoi 1603": barúntachtaí i g[[Contae Fhear Manach]] taifeadta ag coimisiún ar [[Daimhinis|Dhaimhinis]] i mí Iúil 1603.<ref>{{cite journal|last=Mulligan|first=Patrick|year=1954|title=Notes on the Topography of Fermanagh|journal=Clogher Record|publisher=Clogher Historical Society|volume=1|issue=2|pages=24–34|jstor=27695401|doi=10.2307/27695401}}</ref> * "Faoi 1609": barúntachtaí le feiceáil ar léarscáileanna den [[Plandáil Uladh|Phlandáil Uladh]] (arna athchló ag an [[Suirbhéireacht Ordanáis]] sa bhliain 1861).<ref>{{lua idirlín |url = http://www.qub.ac.uk/directorLates/InformationServices/TheLibrary/FileStore/Filetoupload,312699,en.pdf#page=30 |teideal = Special Collections - Maps |work = Library |foilsitheoir = Queen's University |leathanaigh = 30–31 |dátarochtana = 17ú Iúil 2014 |suíomh = Béal Feirste |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140405000226/https://www.qub.ac.uk/directorates/InformationServices/TheLibrary/FileStore/Filetoupload,312699,en.pdf#page=30 |archive-date=5ú Aibreán 2014}}</ref><ref>{{cite book|last=Barthelet|first=Richard |others=supervised by Colonel Sir Henry James|title=Maps of the escheated counties of Ireland, 1609|year=1861|publisher=Ordnance Survey|location=Southampton|oclc=2466075}}</ref> * "Faoi 1672": barúntachtaí le feiceáil san ''Hiberniae Delineatio'', maisithe sna blianta 1671-2 ag [[William Petty]] ón [[Down Survey]] dá chuid féin. Tugadh ann teoranta ar gach barúntacht a bhí ansin ar marthain, agus cur síos ar an gcuid is mó díobh.<ref name="Domhnaill">Ó Domhnaill 1943</ref> Bhíodh an mhórchuid desna barúntachtaí úd ann ón 16ú haois. * "Faoi 1792": barúntachtaí liostaithe in ''Memoir of a map of Ireland'' le Daniel Beaufort. * "Roinnte faoi 1821": na barúntachtaí a bhí aontaithe san ''Hiberniae Delineatio'' ach roinnte ina ndá (leath-) barúntachtaí sa daonáireamh 1821. Bhí na rannta seo curtha i bhfeidhm idir an dá linn trí mhodhanna reachtúla éagsúla. == Connachta == {|class="wikitable sortable" |- valign=top ! Contae ! Ainm ! Dáta cruthaithe ! Achar<ref name="Hartington">{{cite book |url=http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/1846.pdf |access-date=1 January 2011 |others=for the [[Spencer Cavendish, 8th Duke of Devonshire|Marquis of Hartington]] |title=Counties of cities, &c. (Ireland). (Area, population, &c.) Return showing the area, population, and valuation of the several counties of cities, counties of towns, baronies, and half baronies, in Ireland, and also of all towns, townships, and other districts in Ireland, subject to the provisions of local and personal acts. |date=8 March 1872 |series=House of Commons Parliamentary Papers |volume=96 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824044747/http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/1846.pdf |archive-date=24 August 2011 }}</ref><br>(acres) ! Nótaí <!-- GAILLIMH --> |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]]<ref group="i">{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in%3a100015&cat=BAR&pag=-1&ord=ga |teideal=Barúntachtaí de chuid: Gaillimh |url-status=lliv |dátarochtana=2021-08-20 |archivedate=2021-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820072145/https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100015&cat=BAR&pag=-1&ord=ga }}</ref> | [[Árainn, Barúntacht|Árainn]] || faoi 1574 || 11,287 | Comhréireach le h[[Oileáin Árann]]. Tá [[Árainn Mhór]] ainmnithe as a cruth (''ára(inn)'' = [[duán]]) |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Baile Átha an Rí, Barúntacht|Baile Átha an Rí]] || faoi 1672 || 25,782 | Ainmnithe as [[Baile Átha an Rí]]; Ainmnithe "Halfe Barony and liberties of Athenrey" sa Down Survey. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae na Gaillimhe|Béal Átha Mó]] || faoi 1672 || 89,270 | Ainmnithe as [[Béal Átha Mó]]; Leath bharúntacht le [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae Ros Comáin|Béal Átha Mó]]. Bhí an lánbharúntacht ann i nGaillimh faoi 1574. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Baile na hInse, Barúntacht|Baile na hInse]] || faoi 1574 || 189,813 | Ainmnithe as [[Baile na hInse]]; "Ballenanen" sa Down Survey (nó ''Hibernia Delinateo'') |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Baile Chláir, Barúntacht|Baile Chláir]] || faoi 1574 || 127,486 | Ainmnithe as [[Baile Chláir]]. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Cluain Mhac nEoghain, Barúntacht|Cluain Mhac nEoghain]]<ref name="idhs"/> || faoi 1672 || 35,467 | "Clanemtoneen" in Down Survey (or ''Hibernia Delinateo''). |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Dún Coillín, Barúntacht|Dún Coillín]] || faoi 1574 || 83,371 | |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Dún Mór, Barúntacht|Dún Mór]] || faoi 1574 || 71,011 | Ainmnithe as [[Dún Mór]] |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] || [[Gaillimh, Barúntacht|Gaillimh]] || 1610<ref group="n" name="county-corporate"/><ref>{{cite book |last=Hardiman |first=James |title=The history of the town and county of the town of Galway |location=Dublin |year=1820 |page=[https://archive.org/details/historyoftowncou00hard/page/n250 99] |url=https://archive.org/details/historyoftowncou00hard }}</ref> || 22,492 || ''County corporate'' tráth: Contae Bhaile na Gaillimhe |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Cill Chonaill, Barúntacht|Cill Chonaill]]<ref name="idhs"/> || faoi 1574 || 64,819 | Ainmnithe as [[Cill Chonaill]] |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Cill Liatháin, Barúntacht|Cill Liatháin]] || faoi 1574 || 52,388 | |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Cill Tartan, Barúntacht|Cill Tartan]] || faoi 1574 || 65,664 | "Killcartar" sa Down Survey (nó ''Hibernia Delinateo''). Ainmnithe ó dhúchas as Cill [[Naomh Athracht]]a. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Liatroim, Contae na Gaillimhe|Liatroim]] || faoi 1574 || 109,567 | Cuid de anois i g[[Contae an Chláir]]. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[An Longfort, Barúntacht|An Longfort]] || faoi 1574 || 96,506 | Ayn lua longfoirt ar fo-abhainn na [[Sionainn]]e. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Baile Locha Riach, Barúntacht|Baile Locha Riach]] || faoi 1574 || 64,406 | Ainmnithe as [[Baile Locha Riach]]; ainmnithe "Half Barony of Lougheagh" sa Down Survey. |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Maigh Cuilinn, Barúntacht|Maigh Cuilinn]] || faoi 1574 || 202,386 | Ainmnithe as [[Maigh Cuilinn]] |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[An Ros, Barúntacht, Contae na Gaillimhe|An Ros]] || faoi 1574 || 77,351 | I Maigh Eo sa bhliain 1574; aistrithe chuid an mGailimh laistigh de chúpla deich mbliana; cuid di ar ais i Maigh Eo ón mbliain 1898 |- valign=top | [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]] | [[Tigh Dachoinne, Barúntacht|Tigh Dachoinne]] || faoi 1574 || 110,135 | Féach "''[[Coign and livery|coign]].''" <!-- LIATROIM --> |- valign=top | [[Contae Liatroma|Liatroim]]<ref group="i" name="logainmLeitrim">{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100018&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Liatroim}}</ref> || [[Carraig Álainn, Barúntacht|Carraig Álainn]] || faoi 1672 || 62,395 | Ainmnithe as [[Carraig Álainn]] |- valign=top | [[Contae Liatroma|Liatroim]] | [[Droim Dhá Thiar, Barúntacht|Droim Dhá Thiar]] || faoi 1574 || 110,146 | Ainmnithe as [[Droim Dhá Thiar]]. Cuid de Shligeach sa bhliain 1574. |- valign=top | [[Contae Liatroma|Liatroim]] | [[Liatroim, Contae Liatroma (barúntacht)|Liatroim]] || faoi 1574 || 59,164 | Ainmnithe as [[Liatroim, Contae Liatroma|Liatroim]]. Considered part of Sligo in 1574. |- valign=top | [[Contae Liatroma|Liatroim]] | [[Maothail, Barúntacht|Maothail]] || faoi 1672 || 62,904 | Ainmnithe as [[Maothail]] |- valign=top | [[Contae Liatroma|Liatroim]] | [[Ros Clochair]]<ref name="idhs"/> || faoi 1672 || 81,601 | Ainmnithe as [[Caisleán Ros Clochair]]. <!-- MAIGH EO --> |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]]<ref group="i">{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100023&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Maigh Eo}}</ref> | [[Buiríos Umhaill]] || faoi 1574 || 145,172 | Ainmnithe as Caisleán Bhuiríos Umhaill. Dar le roinnt foinsí, rinne ina Thuaidh agus Theas<ref>mar shampla example, [https://books.google.com/books?id=518NAAAAYAAJ&pg=RA1-PA587 ''Thom's Directory of Ireland'', lch. 597] 1852; nó ''County Cess and Poor Rate (Ireland)'' (House of Commons Accounts & Papers, Iml. 24, Cuid I, No. 174, lch. 6) 13ú Meitheamh 1894</ref> |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Ceara]] || faoi 1574 || 134,206 | Ainmnithe as [[Ceara, Contae Mhaigh Eo]]. |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Clann Mhuiris]] || faoi 1574 || 69,252 | |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Coistealaigh]] || faoi 1574 || 143,874 | Cuid di anois i Ros Comáin. Ainmnithe as the [[Hiberno-Norman]] Mhic Oisdealbhaigh family. Ainmnithe [[Béal Átha hAmhnais]] sa bhliain 1574 |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Iorras]] || faoi 1672 || 230,452 | Ainmnithe as Iorras. Leath bharúntacht i Lámhscríbhinn Gilbert Manuscript den Down Survey.<ref name="Domhnaill"/> Feictear "Kunermore[Invermore], containing Erest [Erris] and Dondonell" sa bhliain 1574. |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Gaileanga]] || faoi 1574 || 119,153 | Ainmnithe as the [[Gailenga]] tribe. Beallalahane in 1574. |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Cill Mheáin, Barúntacht|Cill Mheáin]] || faoi 1574 || 95,284 | Ainmnithe as [[Cill Mheáin]] |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Muraisc, Barúntacht|Muraisc]] || faoi 1574 || 137,061 | Ainmnithe as [[Muraisc]] |- valign=top | [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] | [[Tír Amhlaidh]] || faoi 1574 || 246,822 | Féach [[Amalgaid mac Fiachrae]]. <!-- ROS COMÁIN --> |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]]<ref group="i">{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100027&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Ros Comáin}}</ref> | [[Baile Átha Luain Thuaidh]] || Roinnte faoi 1868<ref name="Athlone1868">House of Commons paper No.466 of 1868, [https://books.google.ie/books?id=tCdcAAAAQAAJ&pg=RA2-PA82#v=onepage&q&f=false p.82] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626152701/https://books.google.ie/books?id=tCdcAAAAQAAJ&pg=RA2-PA82 |date=2015-06-26 }}</ref> || 57,863<ref name="c3379">{{cite book |chapter-url=http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8248.pdf#page=12 |chapter-format=PDF |series=[[Command paper]]s |volume=C. 3379 |title=Census of Ireland 1881; Supplement to the Alphabetical Index to the Townlands and Towns of Ireland |publisher=HMSO |location=Dublin |date=21 September 1882 |access-date=5 February 2011 |chapter=Supplement to the alphabetical index to the baronies of Ireland |page=12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824050951/http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8248.pdf#page=12 |archive-date=24 August 2011 }}</ref> | Ainmnithe as [[Áth Luain]]. Thuaidh agus Theas le chéile sa daonáireamh 1871.<ref name="idhs"/> Bhí an bhun-bharúntacht ann faoi 1574. |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Baile Átha Luain Theas]] || Roinnte faoi 1868<ref name="Athlone1868"/> || 79,659<ref name="c3379"/> | Cuid di anois san Iarmhí. |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Baile an Tobair Thuaidh]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 30,853 | Ainmnithe as [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]] (anois i mbarúntacht [[An Caisleán Riabhach, Barúntacht|An Caisleán Riabhach]].) Bhí an bhun-bharúntacht ann faoi 1574. |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Baile an Tobair Theas]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 48,113 | |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae Ros Comáin|Béal Átha Mó]] || faoi 1672 || 23,287 | Leath-bharúntacht le [[Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae na Gaillimhe]]. Ainmnithe as [[Béal Átha Mó]], ar thaobh na Gaillimhe den [[An tSuca|tSuca]]. Bhí an lánbharúntacht ann i nGaillimh faoi 1574. |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Mainistir na Búille, Barúntacht|Mainistir na Búille]] || faoi 1574 || 81,163 | Ainmnithe as [[Mainistir na Búille]] |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[An Caisleán Riabhach, Barúntacht|An Caisleán Riabhach]] || faoi 1841<ref name="idhs"/> || 82,081 | Ainmnithe as [[An Caisleán Riabhach]]. Roimhe sin cuid de bharúntacht Bhaile an Tobair.<ref name="ballintober">''Parl. Gaz. Irl. [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&pg=PA147 Vol.1 p.147]</ref> (Tá [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]] anois i mbarúntacht [[An Caisleán Riabhach, Barúntacht|an Chaisleáin Riabhaigh]]). Bhí an bhun-bharúntacht ann faoi 1574. |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Dún Gar, Barúntacht|Dún Gar]] || faoi 1841<ref name="idhs"/> || 71,203 | Cuid de [[Mainistir na Búille, Barúntacht|Mhainistir na Búille]] tráth.<ref>''Parl. Gaz. Irl. [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&pg=PA271 Vol.1 p.271]</ref> |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Maigh Charnáin]]<ref name="Moycarnon1807"/> || faoi 1574 || 29,595 | Cuid di anois sa [[Contae na Gaillimhe|Ghailimh]].<ref name="Moycarnon1807">''1807'', [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA32 p.324]</ref> Féach, b'fhéidir, [[Cernunnos]]. |- valign=top | [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]] | [[Ros Comáin, Barúntacht|Ros Comáin]] || faoi 1574 || 81,584 | Ainmnithe as [[Ros Comáin]], i m[[Baile an Tobair Theas]] anois <!-- SLIGEACH --> |- valign=top | [[Contae Shligigh|Sligeach]]<ref group="i">{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100028&cat=BAR | teideal = Barúntachtaí de chuid: Sligeach?}}</ref> | [[Cairbre, Barúntacht|Cairbre]] || Aontaithe faoi 1841<ref name="idhs"/> || 73,685 | Divided into Upper and Lower baronies roimh 1841.<ref name="idhs"/> Ainmnithe as an tuath ársa, [[Cairbre Drom Cliabh]]. |- valign=top | [[Contae Shligigh|Sligeach]] | [[Cúil Ó bhFinn]] || faoi 1672 || 25,473 | |- valign=top | [[Contae Shligigh|Sligeach]] | [[An Corann]] || faoi 1672 || 45,376 | Ainmnithe as An gCorann |- valign=top | [[Contae Shligigh|Sligeach]] | [[Luíne]]<ref name="idhs"/> || faoi 1672 || 121,233 | Ainmnithe as [[Luíne Chonnacht]] |- valign=top | [[Contae Shligigh|Sligeach]] | [[Tír Fhiachrach]]<ref name="idhs"/> || faoi 1672 || 106,598 | Cuid di anois i [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]] |- valign=top | [[Contae Shligigh|Sligeach]] | [[Tír Oirill]]<ref name="idhs"/> || faoi 1672 || 75,812 | Ainmnithe as [[Ailill mac Echach Mugmedóin]]. |} == Laighin == {|class="wikitable sortable" |- valign=top ! Contae ! Ainm ! Dáta cruthaithe ! Achar<ref name="Hartington" /> ! Nótaí <!-- ÁTH CLIATH --> |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]]<ref group="i" name="logainmDublin">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100002&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Áth Cliath}}</ref> | [[Baile an Ridire Thoir]] || Roinnte 1842<ref name="Gazz2-96"/> || 30,005 | Ainmnithe as [[Baile an Ridire]], ann faoi 1593.<ref name="jstor23317177"/> |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[Baile an Ridire Thiar]] || Roinnte 1842<ref name="Gazz2-96"/> || 25,195 | |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[Caisleán Cnucha, Barúntacht|Caisleán Cnucha]] || Faoi 1593 || 21,371 | Ainmnithe as [[Caisleán Cnucha]]; ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh Chathair Átha Cliath<ref name="idhs"/> |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[An Chúlóg (barúntacht)|An Chúlóg]] || Faoi 1593 || 26,614 | Ainmnithe as [[An Chúlóg]], do bhaile anois; ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh Chathair Átha Cliath<ref name="idhs"/> |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[Baile Átha Cliath, Barúntacht|Baile Átha Cliath]] || 1840 || 1,693<ref>{{cite book |chapter-url=http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8237-8.pdf#page=56 |title=Census of Ireland 1871; Alphabetical index to the Townlands and Towns of Ireland |chapter=Alphabetical index to the Baronies of Ireland |page=752 |chapter-format=PDF |date=May 1877 |access-date=5 February 2011 |series=[[Command paper]]s |volume=C.1711 |publisher=Alexander Thom for HMSO |location=Dublin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824050707/http://pdf.library.soton.ac.uk/EPPI/8237-8.pdf#page=56 |archive-date=24 August 2011 }}</ref> | Cruthaithe faoi na hActaí 1840 ó críocha de chuid na Líbeartaí. Deimhníodh a hainm agus a hachar faoi ''[[Dublin Baronies Act 1842]]''. Ní hionann Barúntacht Átha Cliath agus Barúntacht Chathair Átha Cliath, mar is léir faoi ionstraim reachtúil 1985 um a dteoranta a athrú,<ref name="dublincitybarony">{{lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/1985/en/si/0122.html |teideal = S.I. No. 122/1985 — Maritime Boundaries (County Borough of Dublin) Order, 1985. |date=25 April 1985 |work=Irish Statute Book |publisher=Government of Ireland |access-date=20ú Márta 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605130809/http://www.irishstatutebook.ie/1985/en/si/0122.html |archive-date=5 June 2011 }}</ref> maraon le cuimsiú an tAcht 1842 sa liosta 2007 de reachtaíocht neamhghairthe.<ref>{{lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/isbc/legdirnote.html |teideal = Statute Law Revision Act 2007: Schedule 1 |work=Irish Statute Book |foilsitheoir=Government of Ireland |dátarochtana = 21ú Márta 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306013721/http://www.irishstatutebook.ie/isbc/legdirnote.html |archive-date=6ú Márta 2010 }}</ref> Tá an dá bharúntacht suite laistigh den iar-bhuirg Átha Cliath, ainmnithe Cathair Átha Cliath ón mbliain 2001. |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[Cathair Bhaile Átha Cliath, Barúntacht|Cathair Bhaile Átha Cliath]] || 1548<ref name=n>{{cite journal |last1=Potter |first1=Matthew |title='Geographical loyalty'? Counties, palatinates, boroughs and ridings |journal=History Ireland |date=September–October 2012 |volume=20 |issue=5 |pages=24–27: 26 |url=https://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/geographical-loyalty-counties-palatinates-boroughs-and-ridings/ |jstor=41588745 |access-date=18 February 2019 |quote=In 1412, Henry IV issued a charter uniting them into one borough, which was granted county status and full independence from both counties. Drogheda was followed faoi Dublin (1548), Carrickfergus (1569), Waterford (1574), Cork (1608), Limerick and Kilkenny (both 1609) and Galway (1610). |publisher=Wordwell}}</ref><ref>{{cite book|author=Municipal Corporations (Ireland) Commissioners|title=Appendix to the Report of the Commissioners: Report on the City of Dublin; Part I|publisher=HMSO |location=Londain |year=1835|series=House of Lords Sessional Papers|volume=9, Pt 1 |pages=5 |chapter=II: Charters; 21: Edward VI|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YdVbAAAAQAAJ&pg=RA1-PA5}}</ref> || 2,114<ref group="n" name="Dublin">Bhí barúntacht agus cathair Átha Cliath san áireamh le chéile sa tuairisc 1872, le hachar iomlán de 3807 acra. Gan 1693 acra don bharúntacht san áireamh sa tuairisc 1877, cuireann seo in úil 2114 acra don chathair.</ref> | ''County corporate'' tráth |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[An Chrois Íochtarach]] || Faoi 1672 || 21,818 | Ainmnithe as cros tugtha ag [[Naomh Cainneach]] i bh[[Fionnghlas]]. Féach [[An Chrois Uachtarach]]. |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[An Caisleán Nua, Barúntacht, Contae Bhaile Átha Cliath|An Caisleán Nua]] || Faoi 1593 || 22,876 | Ainmnithe as [[An Caisleán Nua, Áth Cliath]]. Níl aon ghaol ann leis [[An Caisleán Nua, Barúntacht|An Caisleán Nua]]. ní dhearnadh idirdhealú ar An gCaisleán Nua agus An gCrois Uachtarach sa Down Survey. |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[Ráth an Dúin, Contae Bhaile Átha Cliath|Ráth an Dúin]] || Faoi 1593 || 29,974 | Leath bharúntacht ó 1606, agus [[Ráth an Dúin]], Contae Chill Mhantáin, scartha amach.<ref name="Wicklow1606"/> Ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh chathair Átha Cliath.<ref name="idhs"/> Ainmnithe as [[Caisleán Ráth an Dúin]]. |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | [[An Chrois Uachtarach]] || 1792–1821<ref name="Beaufort-Dublin">Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/43 p.43]</ref> || 37,307 | Féach [[An Chrois Íochtarach]]. Sa Down Survey, ní dhearnadh idirdhealú idir An Chrois Uachtarach agus [[An Caisléan Nua, Barúntacht, Baile Átha Cliath|An Caisleán Nua]]. Ón mbliain 1861, laghdaithe de bharr leathadh na dteoranta de chathair Átha Cliath<ref name="idhs"/> <!-- CEATHARLACH --> |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]<ref group="i" name="logainmCarlow">{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100004&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Ceatharlach}}</ref> | [[Ceatharlach, Barúntacht|Ceatharlach]] || Faoi 1672 || 31,353 | Ainmnithe as [[Ceatharlach]] |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | [[Fotharta, Contae Cheatharlach]] || Faoi 1672 || 39,510 | Féach ''[[Fothairt]]'' (Fothairt Mag Feá) |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | [[Uí Dhróna Thoir]] || Roinnte in 1799<ref name="idrone-div">{{lua idirlín |url = http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&id=2839|teideal = For the division of the barony of Idrone in the county of Carlow. (39 George III c.9) |work = Irish Legislation Database|foilsitheoir =Queen's University Belfast|dátarochtana = 16ú Márta 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612185049/http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&id=2839|archive-date=12a Meitheamh 2011}}</ref> || 52,857 | Ainmnithe as an rítheaghlach ársa, [[Uí Dhróna]]. |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | [[Uí Dhróna Thiar]] || Roinnte in 1799<ref name="idrone-div" /> | align=right | 23,066 | |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | [[Ráth Bhile]] || Faoi 1672 || 44,806 | Ainmnithe as [[Ráth Bhile]] |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | [[Tigh Moling Íochtarach]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 21,914 | Ainmnithe as [[Tigh Moling]]. Níl teorainn ann idir í agus [[Tigh Moling Uachtarach]]. |- valign=top | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | [[Tigh Moling Uachtarach]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 7,784 | <!-- CILL CHAINIGH --> |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]]<ref group="i" name="logainmKilkenny">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100006&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid in County Kilkenny}}</ref> || [[Callainn, Barúntacht|Callainn]] || Faoi 1672 || 5,653 || Ainmnithe as [[Callainn]]; "Callen Liberties" sa Down Survey. Deir an tAcht 1836 "for removing doubts" go soiléir: "town and liberties shall be deemed and taken to be a barony"<ref>{{lua idirlín |url=http://www.irishstatutebook.ie/1836/en/act/pub/0116/print.html#s154_p0 |teideal = electronic Irish Statute Book (eISB)|first=electronic Irish Statute Book|last=(eISB)|website=www.irishstatutebook.ie|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729202327/http://www.irishstatutebook.ie/1836/en/act/pub/0116/print.html#s154_p0|archive-date=2014-07-29}}</ref> |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Crannach]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 58,675 | |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Fásach an Deighnín]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 68,174 | [[An Deighnín]] |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Gabhalmhaigh, Barúntacht|Gabhalmhaigh]] || Faoi 1672 || 40,236 | [[An Ghabhal]]. |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Gabhrán, Barúntacht|Gabhrán]] || Faoi 1672 || 111,706 | Ainmnithe as [[Gabhrán]] |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Uí Dheá|Uí Dheá]] || Faoi 1672 || 60,132 | Cuid di anois i [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]. Ainmnithe as [[Uí Dheaghaidh]] |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Uíbh Eirc]] || Faoi 1672 || 40,528 | |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Ceanannas, Barúntacht|Ceanannas]] || Faoi 1672 || 38,376 | Ainmnithe as [[Ceanannas, Contae Chill Chainnigh]]. |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Cill Choilchín]] || Faoi 1848<ref>{{cite book|title=Return of counties, cities and towns in Ireland of which valuation has been completed|url=http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/12301/page/302119|series=Command papers|volume=71 (1) HC No.487|date=5 July 1848|publisher=HMSO|page=5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915184249/http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/12301/page/302119|archive-date=15 September 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915184249/http://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/12301/page/302119 |date=15 Meán Fómhair 2014 }}</ref> || 2,139 | Ó thús, [[paróiste dlí]] den ''county corporate'' de [[Port Láirge|Phort Láirge]], aistrithe go dtí an chontae sa bhliain 1840. Níor aithníodh a stádas mar bharúntacht neamhspleách le [[Gaultier (barony)|Gaultier]] go dtí 1871.<ref>{{lua idirlín |url = http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20(by%20date)/1871/Ireland&active=yes&mno=423&tocstate=expandnew&display=sections&display=tables&display=pagetitles&pageseq=865|teideal = Area, houses and population, Vol.II (Munster) |work = Census of Ireland 1871 |foilsitheoir =HISTPOP.ORG |pages=865, Table III, footnote |dátarochtana = 15ú Meán Fómhair 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915184505/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1871%2FIreland&active=yes&mno=423&tocstate=expandnew&display=sections&display=tables&display=pagetitles&pageseq=865 |archive-date = 15ú Meán Fómhair 2014}}</ref> Aistríodh í go Cill Chainnigh sa bhliain 1898. Tá cuid di anois i gcathair Phort Láirge. |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Cill Chainnigh, Barúntacht|Cill Chainnigh]] || 1610<ref group="n" name="county-corporate"/><ref>{{cite book|title=Appendix I (South-Eastern and part of the North-Eastern Circuit)|year=1835|series=Reports from Commissioners |volume=8: Municipal Corporations (Ireland)|pages=535 |chapter=Kilkenny, County of the City of|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lksSAAAAYAAJ&pg=PA535 }}</ref> || 921 | ''County corporate'' tráth |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Cnoc an Tóchair, Barúntacht|Cnoc an Tóchair]] || Faoi 1672 || 46,765 | Ainmnithe as [[Cnoc an Tóchair]] |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | [[Síol Fhaolchair]] || Faoi 1672 || 36,684 | <!-- CILL DARA --> |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]]<ref group="i" name="logainmKildare">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100007&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Cill Dara}}</ref> | [[Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara|Cairbre]] || Faoi 1672 || 48,286 | Ainmnithe as [[Cairbre, Cill Dara]] |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Claonadh, Barúntacht|Claonadh]] || Faoi 1593 || 32,023 | Ainmnithe as [[Claonadh]] |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Connail]]<ref name="Domhnaill"/> || Faoi 1593 || 34,785 | Ainmnithe as Connall, áth agus suíomh beannaithe gar don [[an Droichead Nua|Droichead Nua]]. |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine]] || Aontaithe faoi 1608 || 25,753 | Aontaíodh [[Uí Chéithigh]] agus [[Uachtar Fhine]] an éigin idir 1558 agus 1608.<ref>{{cite journal|last=Cullen |first=Séamus |author2=Tadhg O'Keeffe |year=1994 |title=A Turreted Enclosure at Pitchfordstown, County Kildare |journal=Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland |publisher=Royal Society of Antiquaries of Ireland |volume=124 |pages=215–217 |jstor=25509069 }}</ref> |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Cill Chuillinn, Barúntacht|Cill Chuillinn]] || Faoi 1593 || 8,492 | Ainmnithe as [[Cill Chuillinn]]. Leath-bharúntacht sa Down Survey.<ref name="Domhnaill"/> |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Cill Chá agus Maoin]] || Faoi 1593 || 46,286 | Ainmnithe as [[Cill Chá]] agus [[Maoin]]. |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[An Nás Thuaidh]] || Faoi 1593 || 25,579 | Ainmnithe as [[An Nás]] |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[An Nás Theas]] || Faoi 1593 || 27,478 | |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[An Fhorrach agus an Réabán Thoir]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1807<ref name="Kildare1807-188"/>{{refn|Bhí barúntachtaí ar leith na Forraí agus an Réabáin ann faoi 1593,<ref name="jstor23317177"/> agus an bharúntacht aontaithe ann faoi 1672<ref name="Bennett 2000 169">{{cite book |page=[https://archive.org/details/civilwarsexperie0000benn/page/169 169] |title=The civil wars experienced: Britain and Ireland, 1638-1661 |url=https://archive.org/details/civilwarsexperie0000benn |first=Martyn |last=Bennett |isbn=0-415-15902-4 |year=2000 |publisher=Routledge }}</ref>|group="n" |name="narragh-reban"}} || 21,374 | Ainmnithe as [[An Fhorrach]] agus Caisleán Réabáin |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[An Fhorrach agus an Réabán Thiar]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1807<ref name="Kildare1807-188">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA188 p.188]</ref><ref group="n" name="narragh-reban"/> || 22,136 | |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Uíbh Fhailí Thoir]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Kildare1807-188"/> || 47,029 | Ainmnithe as [[Uí Fhailí]]; ainm na contae [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] ar a raibh thiar. Bhí Barúntacht Uíbh Fhailí An sa bhliain 1593.<ref name="jstor23317177"/> |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[Uíbh Fhailí Thiar]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Kildare1807-188"/> || 40,603 | |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[An Léim Thuaidh]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Salt1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA189 p.189]</ref> || 21,930 | Barony of Salt existed faoi 1593.<ref name="jstor23317177"/> |- valign=top | [[Contae Chill Dara|Cill Dara]] | [[An Léim Theas]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Salt1807"/> || 16,655 | <!-- CILL MHANTÁIN --> |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]]<ref group="i" name="logainmWicklow">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100008&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Chill Mhantáin}}</ref> | [[An tInbhear Mór, Barúntacht|An tInbhear Mór]] || 1606<ref name="Wicklow1606">Erck 1846 [https://archive.org/details/arepertoryinrol00erckgoog/page/n282 Erck 1846 pp.236-238 Nos 35 and 36]</ref> || 66,980 | Ainmnithe as [[An tInbhear Mór|An Inbhear Mór]] |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[Baile na Corra Thuaidh]] || Roinnte 1832–5<ref name="wicklow1835">{{cite book |title=County of Wicklow; Abstract of Presentments Granted at Spring Assizes 1837 |date=1837 |publisher=Printed faoi Francis & Henry M'phail |location=Wicklow |chapter-url=https://www.wicklow.ie/Portals/0/Documents/Arts%20Heritage%20&%20Archives/Archives/Collections/Digitised%20Collections/Wicklow%20Grand%20Jury%20Presentments%201818%20to%201899/Spring%201837%20-%20Summer%201841.pdf#page=5 |chapter-format=PDF |chapter=Undischarged Queries}}</ref> || 74,109 | Cruthaíodh barúntacht aontaithe Bhaile na Corra in 1606,<ref name="Wicklow1606"/> agus roinneadh ina leath-bharúntachtaí le haghaidh dlí sibhialta in 1798.<ref name="Ballinacor1798">{{cite book |title=Statutes Passed in the Parliaments Held in Ireland |date=1799 |publisher=G. Grierson |location=Dublin |volume=XI: 1797-1798 |page=411 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0G9BAAAAYAAJ&pg=PA411 |access-date=22 October 2018 |language=en |chapter=38 Geo.3 c.25 s.6}}</ref> Ainmnithe as [[Baile na Corra]] Castle. |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[Baile na Corra Theas]] || Roinnte 1832–5<ref name="wicklow1835"/> || 78,316 | |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[An Caisleán Nua, Barúntacht|An Caisleán Nua]] || 1606<ref name="Wicklow1606"/> || 51,938 | Ainmnithe as [[An Caisleán Nua, Cill Mhantáin]]. |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[Ráth an Dúin|Ráth an Dúin]] || 1606<ref name="Wicklow1606"/> || 33,462 | Leath-bharúntacht le [[Ráth an Dúin, Contae Bhaile Átha Cliath]]. Ainmnithe as [[Caisleán Ráth an Dúin]]. |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[Síol Éalaigh, Barúntacht|Síol Éalaigh]] || 1606<ref name="Wicklow1606"/> || 44,348 | Ainmnithe as [[Síol Éalaigh]]. Leath-bharúntacht sa bhliain 1807.<ref name="Wicklow1807">''Accounts...of the Presentments...1807'', [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA451 p.451]</ref> |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[Baile an Talbóidigh Íochtarach]] || Roinnte faoi 1801<ref name="Talbotstown1801">{{cite journal|last=Fraser |first=Robert |date = December 1802|title=General View of the Agriculture and Mineralogy, present State and Circumstances of the County Wicklow (review) |journal=The Monthly Review |publisher=Ralph Griffiths |location=Dublin |volume=39 |pages=363 |url=https://books.google.com/books?id=-e_kAAAAMAAJ&pg=PA362 }}</ref> || 86,857 | Ainmnithe as [[Baile an Talbóidigh]]. Cruthaíodh barúntacht aontaithe Bhaile an Talbóidigh sa bhliain 1606.<ref name="Wicklow1606"/> |- valign=top | [[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] | [[Baile an Talbóidigh Uachtarach]] || Roinnte faoi 1801<ref name="Talbotstown1801"/> || 62,510 | <!-- AN IARMHÍ --> |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]]<ref group="i" name="logainmWestmeath">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100016&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Iarmhí}}</ref> | [[Breámhaine|Breámhaine]] || Faoi 1672 || 10,070 | Críocha ársa an dreama ''[[Bregmaine]]'' |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Cluain Lonáin]] || Faoi 1672 || 32,095 | |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Corca Raoi]] || Faoi 1542 || 23,787 | |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Dealbhna, Barúntacht|Dealbhna]] || Faoi 1542 || 39,062 | Ainmnithe as an dream, [[Delbna]] |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Fir Bhile]] || Faoi 1542 || 35,453 | Crann mór naofa |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Fir Thulach]] || 1542 <ref name="westmeath1542"/> || 37,512 | |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí|Baile Fhobhair]]<ref name="idhs"/> || 1542 || 49,056 | Leath-bharúntacht le [[Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí|Baile Fhobhair, Contae na Mí]]. Ainmnithe as [[Mainistir Fhobhair]]. |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Cill Chainnigh Thiar]] || 1542<ref name="westmeath1542">{{cite book |title=Henry VIII Part 3 |series=State Papers |volume=2 |page=7,fn.14 |year=1834 |publisher=Murray |url=https://books.google.com/books?id=Mc0_AAAAcAAJ&pg=PA7 }}</ref> || 31,169 | |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin]] || Faoi 1672 || 40,565 | Feictear [[Maigh Asail]] agus [[Machaire Ó dTiarnáin]] as a chéile sa bhliain 1542. |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Maigh Chaisil]] || 1542 <ref name="westmeath1542"/> || 47,097 | |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Uí Mhac gCuais]] || Faoi 1542 || 39,483 | |- valign=top | [[Contae na hIarmhí|An Iarmhí]] | [[Ráth Conarta (barúntacht)|Ráth Conarta]] || 1542 <ref name="westmeath1542"/> || 48,415 | Ainmnithe as [[Ráth Conarta]] <!-- LAOIS --> |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]]<ref group="i" name="logainmLaois">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100017&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Laois}}</ref> || [[Baile Ádaim]] || Faoi 1672 || 24,081 | Ainmnithe as [[Caislén Bhaile Ádaim]] |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Clann Donnchadha]] || 1846{{#tag:ref|Roinnte ag [[Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann]] sa bhliain 1846,<ref name="Carrigan"/> ach ann mar aonad sa daonáireamh 1841.<ref name="idhs"/> |group="n" |name="upper-ossory"}} || 43,733 | Ar cheann de thrí fho-aonad de chuid [[Osraí Uachtarach]], ann mar bharúntacht faoi 1657 agus cealaithe sa bhliain 1846.<ref name="Carrigan"/> Ainmnithe as muintir [[Donnchad Midi|Donnchadha na Mí]]. |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Clár Maí Locha]] || 1846<ref group="n" name="upper-ossory"/> || 43,533 | Ar cheann de thrí fho-aonad de chuid [[Osraí Uachtarach]], ann mar bharúntacht faoi 1657 agus cealaithe sa bhliain 1846.<ref name="Carrigan"/> [[Grantstown Lake]]. |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Cuileannach]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 44,094 | Ainmnithe as the [[Sliabh Chuileannaí]]. |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Port Laoise Thoir]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Queens1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA313 p.313]</ref> || 25,160 | Ainmnithe as [[Portlaoise]] |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Port Laoise Thiar]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Queens1807"/> || 41,914 | |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Port na hInse, Contae Laoise|Port na hInse]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 35,835 | Ainmnithe as Port na hInse, longfort ar [[an Bhearú|an mBearú]]. |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Sliabh Mairge]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 35,490 | Cuid di anois i [[Contae Cheatharlach|gCeatharlach]] |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[An Sráidbhaile, Contae Laoise (barúntacht)|An Sráidbhaile]] || Faoi 1672 || 27,895 | Ainmnithe as [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]] |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[Tigh na hInse, Contae Laoise|Tigh na hInse]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 54,187 | Ainmnithe as Tigh na hInse |- valign=top | [[Contae Laoise|Laois]] | [[An Choill Uachtarach]] || 1846<ref group="n" name="upper-ossory"/> || 48,926 | Ar cheann de thrí fho-aonad de chuid [[Osraí Uachtarach]], ann mar bharúntacht faoi 1657 agus cealaithe sa bhliain 1846.<ref name="Carrigan"/> Ainmnithe as [[Sliabh Bladhma]]. <!-- LOCH GARMAN --> |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]<ref group="i" name="logainmWexford">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100019&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Loch Garman}}</ref> | [[An Bealach Caoin Thuaidh]] || Cruthaithe faoi 1606;<ref name="ODowd1987">{{cite book|last=O'Dowd|first=M. |editor-last1=Whelan|editor-first1=Kevin |editor-last2=Nolan|editor-first2=William |title=Wexford: history and society : interdisciplinary essays on the history of an Irish count y|url=https://archive.org/details/wexfordhistoryso0000unse|year=1987 |publisher=Geography Publications |isbn=9780906602065 |pages=122–149: 123 |chapter=English conquest of an Irish barony: the changing patterns of land ownership in the barony of Scarawalsh 1540–1640}}</ref> roinnte faoi 1868<ref name="Ballaghkeen1868">House of Commons paper No.466 of 1868, [https://books.google.com/books?id=tCdcAAAAQAAJ&pg=PT641 p.85]</ref> || 45,413 | |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[An Bealach Caoin Theas]] || Cruthaithe faoi 1606;<ref name="ODowd1987"/> roinnte faoi 1868<ref name="Ballaghkeen1868"/> || 40,986 | |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Beanntraí, Barúntacht, Contae Loch Garman|Beanntraí]] || Faoi 1672 || 101,598 | Ainmnithe as an rítheaghlach ''[[Bendtraigi Laigen]]'' |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Uí Bhairrche|Uí Bhairrche]] || Faoi 1672 || 40,002 | Ainmnithe as an rítheaghlach [[Uí Bairrche]] |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Fotharta, Barúntacht, Contae Loch Garman|Fotharta]] || Faoi 1672 || 38,384 | Fair cheannas ''Fothairt in Chairn''. |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Guaire, Barúntacht|Guaire]] || 1606<ref name="ODowd1987"/> || 81,913 | Ainmnithe as [[Guaire]] |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Scairbh Bhailis]] || 1606<ref name="ODowd1987"/> || 106,650 | |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Síol Bhroin|Síol Bhroin]] || Faoi 1672 || 51,103 | Ainmnithe as ''[[Síl Broin]]'' |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Síol Maoluír Thoir]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 16,363 | Ainmnithe as an rítheaghlach, ''[[Síl Máel Uidir]]'' |- valign=top | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | [[Síol Maoluír Thiar]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 50,299 | <!-- AN LONGFORT --> |- valign=top | [[Contae an Longfoirt|An Longfort]]<ref group="i" name="logainmLongford">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100020&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Longfort}}</ref> | [[Ardach, Barúntacht|Ardach]] || Faoi 1629<ref>[[Cotton MS]] Augustus I ii 25 ''Plan of the barony of Ardagh (Co. Longford)''</ref> || 40,223 | Ainmnithe as [[Ardach, Contae an Longfoirt|Ardach]] |- valign=top | [[Contae an Longfoirt|An Longfort]] | [[Gránard, Barúntacht|Gránard]] || Faoi 1629<ref>[[Cotton MS]] Augustus I i 47 ''Plan of the barony of Ardagh (Co. Longford)''</ref> || 63,857 | Ainmnithe as [[Gránard]] |- valign=top | [[Contae an Longfoirt|An Longfort]] | [[An Longfort, Barúntacht, Contae an Longfoirt|Longford]] || Faoi 1629<ref>[[Cotton MS]] Augustus I ii 24 ''Plan of the barony of Longford (Co. Longford)''</ref> || 57,243 | Ainmnithe as [[An Longfort]] |- valign=top | [[Contae an Longfoirt|An Longfort]] | [[Maigh Dumha, Barúntacht|Maigh Dumha]] || Faoi 1629<ref>[[Cotton MS]] Augustus I ii 28 ''Plan of the barony of Moydow (Co. Longford)''</ref> || 34,470 | Ainmnithe as [[Maigh Dumha]] |- valign=top | [[Contae an Longfoirt|An Longfort]] | [[Ráth Claon]] || Faoi 1629<ref>[[Cotton MS]] Augustus I i 48 ''Plan of the barony of Rathcline (Co. Longford)''</ref> || 40,421 | Ainmnithe as Caisleán Rátha Chlaoin. |- valign=top | [[Contae an Longfoirt|An Longfort]] | [[Sruthail|Sruthail]]<ref name="idhs"/>|| Faoi 1629<ref>[[Cotton MS]] Augustus I ii 26 ''Plan of the barony of Shrule (Co. Longford)''</ref> || 21,006 | Ainmnithe as [[Sruthail]] <!-- LÚ --> |- valign=top | [[Contae Lú|Lú]]<ref group="i" name="logainmLouth">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100021&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Lú}}</ref> | [[Baile Átha Fhirdhia, Barúntacht|Baile Átha Fhirdhia]] || Faoi 1593 || 53,832 | Ainmnithe as [[Baile Átha Fhirdhia]] |- valign=top | [[Contae Lú|Lú]] | [[Droichead Átha, Barúntacht|Droichead Átha]] || 1412<ref group="n" name="county-corporate"/><ref>{{cite book|last=Johnston |first=L. C. |title=History of Drogheda: from the earliest period to the present time |location=Drogheda |year=1826 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=y9s9AAAAcAAJ&pg=PA37}}</ref> || 4,497<ref>''4057 do bharúntacht Lú agus 440 don ''county corporate'', áirithe as féin</ref> | ''County corporate'' tráth. Sa bhliain 1840, cruthaíodh barúntacht barony as an chuid sin den ''county corporate'' nach raibh laistigh de bhaile [[Droichead Átha|Dhroichead Átha]]. Sa bhliain 1844, bhíothas ag súil go dtógfadh í i bh[[Fir Arda]] isteach.<ref>''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&pg=PA66 Vol. II, p.66]</ref> |- valign=top | [[Contae Lú|Lú]] | [[Dún Dealgan Íochtarach]] || Roinnte faoi 1821 || 37,803 | Ainmnithe as [[Dún Dealgan]] |- valign=top | [[Contae Lú|Lú]] | [[Dún Dealgan Uachtarach]] || Roinnte faoi 1821 || 30,750 | |- valign=top | [[Contae Lú|Lú]] | [[Fir Arda]] || Faoi 1593 || 48,806 | From ''Fera Arda [[Ciannachta]]''." |- valign=top | [[Contae Lú|Lú]] | [[Lú, Barúntacht|Lú]] || Faoi 1672 || 25,704 | Ainmnithe as [[Contae Lú|Lú]] <!-- AN MHÍ --> |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]]<ref group="i" name="logainmMeath">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100024&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Mhí}}</ref> | [[Déise Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Deece1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA277 lch. 277]</ref> || 20,013 | Faoi 1542. Ainmnithe as [[Déise|Déise Beaga]]. |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Déise Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Deece1807"/> || 28,763 | |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Damhliag Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Duleek1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA279 p.279]</ref> || 37,772 | Ainmnithe as [[Damhliag]]. Cuid di anois i g[[Contae Lú]]. Barúntacht Aontaithe ann faoi 1542 |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Damhliag Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Duleek1807"/> || 28,463 | |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Dún Búinne, Barúntacht|Dún Búinne]] || Faoi 1542 || 16,781 | Ainmnithe as [[Dún Búinne]]. |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Baile Fhobhair, Barúntacht|Baile Fhobhair]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1542 || 42,388 | Leath-bharúntacht le [[Baile Fhobhair, Barúntacht, Contae na hIarmhí]] ón mbliain 1542. Ainmnithe as [[Mainistir Fhobhair]]. |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Ceanannas Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Kells1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA283 p.283]</ref> || 36,171 | Ainmnithe as [[Ceanannas]], barúntacht aontaithe ann faoi 1542 |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Ceanannas Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Kells1807"/> || 49,552 | |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Luíne, Barúntacht|Luíne]] || Faoi 1542 || 39,326 | Ainmnithe as an dream, [[Muimne, Luigne agus Laigne|Luíne]]. |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Machaire Gaileang]] || Faoi 1542 || 31,492 | Féach [[Gailenga]] |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Maigh Fionnráithe Íochtarach]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1807<ref name="Moyfenragh1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA289 p.289]</ref> || 40,313 | Barúntacht aontaithe ann faoi 1542. |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Maigh Fionnráithe Uachtarach]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1807<ref name="Moyfenragh1807"/> || 31,696 | |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[An Uaimh Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Navan1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA291 p.291]</ref> || 25,835 | Ainmnithe as [[An Uaimh]], barúntacht aontaithe ann faoi 1542 |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[An Uaimh Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Navan1807"/> || 17,651 | |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Ráth Tó, Barúntacht|Ráth Tó]] || Faoi 1542 || 35,697 | Ainmnithe as [[Ráth Tó]]. |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[An Scrín, Barúntacht|An Scrín]] || Faoi 1542 || 40,891 | Ainmnithe as [[An Scrín]] |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Baile Shláine Íochtarach]] || Roinnte in 1791<ref name="don-mth-1791"/> || 26,224 | Ainmnithe as [[Baile Shláine]], barúntacht aontaithe ann faoi 1542 |- valign=top | [[Contae na Mí|An Mhí]] | [[Baile Shláine Uachtarach]] || Roinnte sa bhliain 1791<ref name="don-mth-1791"/> || 29,211 | <!-- UÍBH FHAILLÍ --> |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]<ref group="i" name="logainmOffaly">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100031&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Uíbh Fhailí}}</ref> | [[Baile Átha Buí, Barúntacht|Baile Átha Buí]] || Faoi 1672 || 32,398 | Ainmnithe as [[Baile Átha Buí]] |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Baile an Bhriotaigh]] || Faoi 1672 || 52,378 | Ainmnithe as [[Caisleán Bhaile an Bhriotaigh]]. |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Baile Mhic Comhainn]] || Faoi 1672 || 38,610 | Ainmnithe as [[Caisleán Bhaile Mhic Comhainn]]. |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Cluain Leisc]] || Faoi 1672 || 49,052 | Ainmnithe as [[Caisleán Chluain Leisc]]. |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Baile an Chúlaígh]] || Faoi 1672 || 47,866 | Ainmnithe as ''Baile an Chúlaígh'', iar-ainm ar [[Éadan Doire]]. |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[An Eaglais, Barúntacht|An Eaglais]]<ref name="Domhnaill"/> || Faoi 1672 || 28,697 | |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Garraí an Chaisleáin]] || Faoi 1672 || 102,841 | Ainmnithe as Garraí an Chaisleáin |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Géisill, Barúntacht|Géisill]] || Faoi 1672 || 30,864 | Ainmnithe as [[Géisill]] |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Cill Chuairsí]] || Faoi 1672 || 19,274 | Ainmnithe as [[Caisleán Chill Chuairsí]]. |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[An Daingean Íochtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Kings1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA217 p.217]</ref> || 30,669 || [[an Daingean]] |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[An Daingean Uachtarach]] || Roinnte faoi 1807<ref name="Kings1807"/> || 37,087 | |- valign=top | [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] | [[Baile an Bhairínigh, Barúntacht|Baile an Bhairínigh]] || Faoi 1672 || 21,456 | Ainmnithe as Caisleán Bhaile an Bhairínigh |} == Mumha == {|class="wikitable sortable" |- valign=top ! Contae ! Ainm ! Dáta cruthaithe ! Achar<ref name="Hartington" /> ! Nótaí <!-- CIARRAÍ --> |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]]<ref group="i">{{lua idirlín | url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100005&cat=BAR|teideal = Barúntachtaí de chuid: Chiarraí}}</ref> || [[Clann Mhuiris, Barúntacht|Clann Mhuiris]] || Faoi 1598 || 120,520 | Féach [[Maurice FitzGerald, 1d Iarla Dheasmhumhan]]. |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Corca Dhuibhne, Barúntacht|Corca Dhuibhne]] || Faoi 1598 || 138,605 | Ainmnithe as an treibh ársa, [[Corcu Duibne]]. |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Dún Ciaráin Thuaidh]] || Roinnte Faoi 1851<ref name="idhs"/> || 72,414 | Ainmnithe as [[Caisleán Dún Chiaráin]]. |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Dún Ciaráin Theas]] || Roinnte Faoi 1851<ref name="idhs"/> || 96,289 | |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Gleann na Ruachtaí, Barúntacht|Gleann na Ruachtaí]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1598 || 121,865 | |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Oireacht Uí Chonchúir]] || Faoi 1598 || 88,105 | |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Uíbh Ráthach]] || Faoi 1598 || 159,980 | Ar [[Clocha Oghaim Chill Chuallachta Thoir]] (CIIC 211), feictear an t-ainm seo as [[Gaeilge Chianach]], ''Rittaveccas''. |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Maigh gCoinchinn, Barúntacht|Maigh gCoinchinn]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1598 || 166,427 | |- valign=top | [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] | [[Triúcha an Aicme, Barúntacht|Triúcha an Aicme]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1598 || 194,593 | Féach [[tríocha céad]] <!-- AN CLÁR --> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]]<ref group="i" name="logainmClare">{{lua idirlín |url= https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100009&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Clár}}</ref> | [[Bun Raite Íochtarach]] || Roinnte Faoi 1841<ref name="idhs"/> || 57,314 | Ainmnithe as [[Bun Raite]]. ''Bunratty aka Dangan-i-viggan or Dangan existed by 1574.<ref name="carew1574"/> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Bun Raite Uachtarach]] || Roinnte Faoi 1841<ref name="idhs"/> || 53,595 | |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Boirinn, Barúntacht|Boirinn]] || Faoi 1574 || 74,360 | Aitheanta tráth mar ''Gragans''.<ref name="carew1574"/> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Cluain idir Dhá Lá]] || Faoi 1574 || 75,878 | Ainmnithe as [[Caisleán Chluain idir Dhá Lá]].<ref name="carew1574"/> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Corca Modhruadh]] || Faoi 1574 || 61,385 | Ainmnithe as an treibh ársa, [[Corca Mrua]]<ref name="carew1574"/> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Inse Uí Chuinn]] || Faoi 1672 || 88,387 | Féach [[Barún Inse Uí Chuinn]] |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Liatroim, Contae an Chláir (barúntacht)|Liatroim]] || || | |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Maigh Fhearta]] || Faoi 1574 || 68,679 |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Na hOileáin, Contae an Chláir|Na hOileáin]] || Faoi 1574 || 63,592 | Ag lua oileán suite i n-inbhear [[An Forghas|an Fhorgais]].<ref name="carew1574"/> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[Uí Bhreacáin]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 56,696 | Ainmnithe as an iar-rítheaghlach, Uí Bhreacáin | |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[An Tulach Íochtarach]] || Roinnte Faoi 1841<ref name="idhs"/> || 73,454 | Ainmnithe as [[An Tulach]]. Bhí An Tulach ann mar bharúntacht faoi 1574. |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | [[An Tulach Uachtarach]] || Roinnte Faoi 1841<ref name="idhs"/> || 94,919 | <!-- CORCAIGH --> |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]]<ref group="i" name="logainmCork">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100010&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Corcaigh}}</ref> | [[Beanntraí, Barúntacht|Beanntraí]] || Faoi 1672 || 59,216 | Ainmnithe as [[Beanntraí]] |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Baróidigh]] || Faoi 1672 || 31,761 | Ainmnithe as an gclann, [[Baróid]]. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Barraigh Mhóra]] || Faoi 1672 || 148,143 | Féach [[Iarla Barrach Mór]]. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Béarra]] || Faoi 1672 || 89,986 | Ainmnithe as leithinis [[Béarra|Bhéarra]]. Deirtear gur ainmníodh é as bhanphrionsa Béirre, nó b'fhéidir lonnaitheoirí as an [[Íbéir]]. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cairbrigh Thoir, an Roinn Thoir]] || Roinnte Faoi 1821.<ref group="n" name="carbury-cork"> Bhí Cairbre Thoir agus Thiar ina mbarúntachtaí ar leith faoi 1672.</ref> || 67,235 | Ina mór-bharúntacht [[Cairbre (barúntacht)|Cairbre]] tráth. Ainmnithe as [[Uí Chairbre]]. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cairbrigh Thoir, an Roinn Thiar]] || Roinnte Faoi 1821<ref group="n" name="carbury-cork"/> || 105,141 | |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thoir]] || Roinnte Faoi 1821<ref group="n" name="carbury-cork"/> || 79,263 | |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thiar]] || Roinnte Faoi 1821<ref group="n" name="carbury-cork"/> || 109,178 | |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Condúnaigh agus Clann Ghiobúin]] || Faoi 1672 || 78,481 | Críocha dhá chlann: [[Condúnaigh]] agus [[Clann Ghiobúin]]<ref>''Parliamentary Gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&pg=PA483 Vol.1 p.483]</ref> |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cathair Chorcaí, Barúntacht|Cathair Chorcaí]] || 1608<ref group="n" name="county-corporate"/><ref>{{lua idirlín |url=http://www.corkcity.ie/yourcouncil/charters/ |teideal=Charters |foilsitheoir=Cork City Council |dátarochtana=15ú Nollaig 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101214183402/http://corkcity.ie/yourcouncil/charters/ |archive-date=14ú Nollaig 2010 |archivedate=2010-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214183402/http://corkcity.ie/yourcouncil/charters/ }}</ref> || 2,265 | ''County corporate'' roimhe seo, ó thús leis na Libeartaí san áireamh, as a cruthaíodh níos deireanaí [[Corcaigh, Barúntacht]]. Tá seacht [[paróiste civil parish|bparóiste sibhialta]] ann. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Corcaigh, Barúntacht|Corcaigh]] || Faoi 1841 || 43,813 | Cruthaithe as "Libeartaí Chorcaí", cuid a bhí tráth laistigh de Chontae Chathair Chorcaí nach raibh laistigh de bhuirg Chorcaí. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cúrsaigh]] || Faoi 1672 || 8,812 | Ainmnithe as na Barúin [[de Courcy]] |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Dúiche Ealla]] || Faoi 1672 || 232,328 | |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Mainistir Fhear Maí, Barúntacht|Mainistir Fhear Maí]] || Faoi 1672 || 121,188 | Ainmnithe as [[Fear Maí]], atá suite i ndáiríre i [[Condúnaigh agus Clann Ghiobúin]] |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Uí Bhamhna agus Barraigh Rua]] || Aontaithe faoi 1711<ref>{{lua idirlín |teideal = 11 Anne c.2 (private) |url=http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&id=1090 |suíomh = Irish Legislation Database |foilsitheoir = Queens University Belfast |dátarochtana = 2a Márta 2019}}</ref> || 35,291 | Leithinse ar dhá thaobh Cuan [[Cloich na Coillte|Chloich na Coillte]] is ea [[Uí Bhamhna]] agus [[Barraigh Rua]]<ref>''Parl. Gaz. Irl. [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&pg=PA307 iml. 2, lch. 307]</ref> |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Uí Mhic Coille]] || Faoi 1672 || 93,617 | Féach [[Uí Liatháin]] |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Ciarraí Cuirche]] || Roinnte Faoi 1821 || 23,957 | Bhí Ciarraí Cuirche agus [[Cineál Aodha]] aontaithe sa Down Survey. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cineál Aodha]] || Roinnte Faoi 1821 || 50,692 | |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cineál mBéice]] || Faoi 1672 || 36,068 | Clann de chuid [[Uí Mhathúna]] |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Coill na Talún]] || Faoi 1672 || 27,718 | Tolamhnach (ní 'talamh'), taoiseach [[Uí Liatháin]] sa 7ú haois, atá i gceist anseo |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Cionn tSáile, Barúntacht|Cionn tSáile]] || Faoi 1672{{refn|Bronnadh stádas barúntachta uirthi ag an ''Kinsale Act'' 1819.<ref>{{lua idirlín |url = http://www.irishstatutebook.ie/1819/en/act/pub/0084/print.html |teideal = 59 Geo. III c. 84 §43|work=[[Irish Statute Book]]|access-date=17 December 2013}}</ref>|group=n}} || 12,430 | Ainmnithe as [[Cionn tSáile]] |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Múscraí Thoir]] || Roinnte Faoi 1821 || 122,874 | An t-aon bharúntacht amháin roinnte idir na trianta Thoir agus Thiar den chontae.<ref name="idhs"/> Ainmnithe as an treibh ársa, [[Múscraige|Múscraí]]. |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] |[[Múscraí Thiar]] || Roinnte Faoi 1821 || 188,487 | |- valign=top | [[Contae Chorcaí|Corcaigh]] | [[Orbhraí agus An Choill Mhór]] || Aontaithe 1821 || 69,346 | Ainmnithe as an treibh ársa, [[Orbhraí]] <!-- LUIMNEACH --> |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]]<ref group="i" name="logainmLimerick">{{lua idirlín |url = http://www.logainm.ie/Children.aspx?uiLang=en&typeID=BAR&parentID=100022 |teideal = Barúntachtaí de chuid: Luimneach |dátarochtana = 2021-08-18 |archivedate = 2012-06-06 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120606142134/http://www.logainm.ie/Children.aspx?uiLang=en&typeID=BAR&parentID=100022 }}</ref> | [[Clann Liam]] || Faoi 1672 || 55,627 | Féach [[William de Burgh]] |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Conallaigh Íochtaracha]]<ref name="idhs"/> || Roinnte Faoi 1821 || 47,850 | |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Conallaigh Uachtaracha]]<ref name="idhs"/> || Roinnte Faoi 1821 || 61,256 | |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Uí Chuanach]] || Faoi 1672 || 36,323 | |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Cois Sléibhe]] || Faoi 1672 || 95,232 | |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Cois Máighe]] || Faoi 1672 || 49,018 | |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Gleann an Choim]] || Faoi 1841<ref name="idhs"/> || 96,402 | Prior to 1841, part of [[Conallaigh Uachtaracha]].<ref name="Dunraven">{{cite book |last=Wyndham-Quin |first=Caroline |author2=Edwin Richard W. Wyndham-Quin |title=Memorials of Adare manor; with historical notices of Adare|publisher=privately printed by Messrs Parker|location=Oxford|year=1865 |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_IDUJAAAAQAAJ/page/n288 277] |url=https://archive.org/details/bub_gb_IDUJAAAAQAAJ}}</ref> |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Caonraí]] || Faoi 1672 || 26,222 | Ainmnithe as an treibh ársa, ''[[Cáenraige]]''. |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Cill Mocheallóg, Barúntacht|Cill Mocheallóg]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 4,074 | Ainmnithe as [[Cill Mocheallóg]]. Gan áireamh i ndaonáireamh 1821.<ref name="idhs"/> |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Cathair Luimnigh, Barúntacht|Cathair Luimnigh]] || 1609<ref group="n" name="county-corporate"/><ref>{{cite book |last=Fitzgerald |first=Patrick |author2=John James McGregor |title=The history, topography and antiquities, of the county and city of Limerick: with a preliminary view of the history and antiquities of Ireland |publisher=George McKern |location=Limerick |year=1827 |volume=II |page=221 |url=https://books.google.com/books?id=b8s9AAAAcAAJ&pg=PA221 }}</ref> || 2,074 | ''County corporate'' roimhe seo; tá "Líbeartaí [Theas]" san áireamh sa Down Survey |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Na Líbeartaí Thuaidh]] || Faoi 1872<ref name="Hartington"/><ref name="idhs"/> || 3,050 | Barúntacht aontaithe ó thús, feictear Líbeartaí idir Thuaidh agus Theas sa Down Survey. |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Uaithne Beag]] || Faoi 1672 || 27,211 | Bhíodh críocha [[Uaithne]] suite i nUaithne Beag agus cuid d'[[Uaithne agus Ára]] |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Pobal Bhriain]] || Faoi 1672 || 30,138 | Féach [[Brian Bóramha]]. |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[Seanaid]] || Faoi 1841<ref name="idhs"/> || 84,075 | Roimh 1841, cuid de [[Connello Lower]].<ref name="Dunraven"/> |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | [[An Déis Bheag]] || Faoi 1672 || 44,424 | Féach [[Déise]]. <!-- PORT LÁIRGE --> |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]]<ref group="i" name="logainmWaterford">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100026&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Port Láirge}}</ref> | [[Cois Abha Móire agus Cois Bhríde]] || Aontaithe faoi 1831 || 88,253 | Barúntachtaí ar leith a bhí Cois Abha Móire agus Cois Bhríde sa daonáireamh 1821.<ref name="idhs"/> féach [[An Abhainn Mhór]] agus [[An Bhríd]]. |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[Na Déise laistigh den Drom]] || Roinnte Faoi 1746<ref name="decies1746">{{cite book|last=Smith |first=Charles |title=The ancient and present state of the county and city of Waterford |location=Dublin |year=1746 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=tmZUAAAAcAAJ&pg=PA68 |page=68 }}</ref> || 57,325 | Ó dheas de [[Drom Fhinín|Dhrom Fhinín]]. |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[Na Déise lasmuigh den Drom]] || Roinnte Faoi 1746<ref name="decies1746"/> || 129,894 | Ó thuaidh de [[Drom Fhinín|Dhrom Fhinín]]. |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[An Ghailltír]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1672 || 29,447 | Paróiste sa bharúntacht a bhí [[Cill Choilchín]] tráth. Is iad [[Lochlannaigh]] na Gaill |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[Gleann na hUidhre]] || Faoi 1672 || 38,940 | Féach [[An Uidhir]]. |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[An Trian Meánach, Contae Phort Láirge|An Trian Meánach]] || Faoi 1672 || 44,609 | |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[Uachtar Tíre]] || Faoi 1672 || 63,846 | |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | [[Cathair Phort Láirge]] || 1574<ref group="n" name="county-corporate"/> || 532 | ''County corporate'' roimhe seo <!-- TIOBRAID ÁRANN --> |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]]<ref group="i" name="logainmTipperary">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100029&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Tiobraid Árann}}</ref> | [[Clann Liam, Contae Thiobraid Árann|Clann Liam]] || Faoi 1672 || 115,755 | Féach [[William de Burgh]]. |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Éile Uí Fhógarta]] || Faoi 1672 || 90,257 | Leath-bharúntacht (le h[[Uí Chairín]]) sa Down Survey.<ref name="Domhnaill"/> Féach [[Éile]] agus [[Uí Fhógartaigh]] |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thoir]] || Roinnte Faoi 1807<ref name="Tipp1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA363 p.363]</ref> || 56,819 | |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar]] || Roinnte Faoi 1807<ref name="Tipp1807"/> || 117,175 | |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Uí Chairín]] || Faoi 1672 || 69,805 | Leath-bharúntacht (le h[[Éile Uí Fhógarta]]) sa Down Survey.<ref name="Domhnaill"/> |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Coill na Manach Íochtarach]] || Roinnte 1838<ref name="Murphy1994"/> || 42,041 | Ainmnithe as [[Coill na Manach]] |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Coill na Manach Uachtarach]] || Roinnte 1838<ref name="Murphy1994">{{cite book |last=Murphy |first=Donal A. |title=The two Tipperarys: the national and local politics —devolution and self-determination— of the unique 1838 division into two ridings, and the aftermath |publisher=Relay |year=1994 |series=Regional studies in political and administrative history |volume=1 |page=[https://archive.org/details/twotipperarysnat0000murp/page/71 71] |isbn=0-946327-14-9 |url=https://archive.org/details/twotipperarysnat0000murp/page/71 }}</ref> || 59,990 | |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[An Trian Meánach, Contae Thiobraid Árann|An Trian Meánach]] || Faoi 1672 || 113,544 | |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Urumhain Íochtarach]] || Roinnte Faoi 1672 || 127,222 | Féach [[Urumhain]] |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Urumhain Uachtarach]] || Roinnte Faoi 1672 || 79,471 | |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Uaithne agus Ara]] || Aontaithe 1672–1792<ref name="Tipp1792">Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/101 p.101]</ref> || 85,494 | Barúntachtaí ar leith a bhí Urraithe ''Mulrian'' agus Ara sa Down Survey. Ainmnithe as an ríocht ársa, [[Uaithne]], agus [[An Ara]].<ref>Petty 1851, [https://books.google.com/books?id=FysNAAAAYAAJ&pg=PA58 p.58]</ref> |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | [[Sliabh Ardach]] || Faoi 1672 || 90,772 | Féach [[Eoghanachta]] |} == Ulaidh == {|class="wikitable sortable" |- valign=top ! Contae ! Ainm ! Dáta cruthaithe ! Achar<ref name="Hartington" /> ! Nótaí <!-- AONTROIM --> |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]]<ref group="i" name="logainmAntrim">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100000&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Aontroim}}</ref> | [[Aontroim Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim">Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/22 p.22]</ref><ref name="Antrim1798">''Report from the Committee of Secrecy of the House of Commons in Ireland'', [https://books.google.com/books?id=XtY9AAAAcAAJ&pg=PA46 p.46], as reported by the R. H. Lord Vct. Castlereagh August 21, 1798</ref> || 80,826 | Ainmnithe as [[Aontroim (baile)|Aontroim]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Aontroim Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 36,489 | Ainmnithe as [[Aontroim (baile)|Aontroim]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Béal Feirste Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 56,142 | Ainmnithe as [[Béal Feirste]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Béal Feirste Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 32,942 | Ainmnithe as [[Béal Feirste]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Carraig Fhearghais, Barúntacht|Carraig Fhearghais]] || Faoi 1325{{#tag:ref|Dáta na cairte inar bronnadh stádas chontae ar an gcathair.<ref>{{cite journal |last1=Potter |first1=Matthew |title='Geographical loyalty'? Counties, palatinates, boroughs and ridings |journal=History Ireland |date=Meán Fómhair 2012 |volume=20 |issue=5 |pages=24–27: 26 |url=https://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/geographical-loyalty-counties-palatinates-boroughs-and-ridings/ |jstor=41588745 |access-date=18 February 2019 |quote=In 1412, Henry IV issued a charter uniting them into one borough, which was granted county status and full independence from both counties. Drogheda was followed by Dublin (1548), Carrickfergus (1569), Waterford (1574), Cork (1608), Limerick and Kilkenny (both 1609) and Galway (1610). |publisher=Wordwell}}</ref>|group="n"|name="county-corporate"}}<ref>{{cite book|last=McSkimin |first=Samuel |title=The history and antiquities of the county of the town of Carrickfergus |location=Belfast |year=1811 |page=[https://archive.org/details/historyandantiq00mcskgoog/page/n90 64], fn.4 |url=https://archive.org/details/historyandantiq00mcskgoog }}</ref> || 16,702 | ''County corporate'' roimhe seo, Contae [[Carraig Fhearghais|Charraig Fhearghais]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Cathraí]] || 1672 || 75,035 | Ainmnithe as ''[[Cothrugu]]'', dream ársa |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Dún Libhse Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 30,575 | Féach freisin [[Caisleán Dún Libhse]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Dún Libhse Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 52,788 | |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Gleann Arma Íochtarach]] || 1798 Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 64,945 | Ainmnithe as [[Gleann Arma]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Gleann Arma Uachtarach]] || 1798 Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 24,032 | |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Coill Chonmhaí]] || Faoi 1672 || 68,640 | Chonmhaí is ea [[Conmhaicne]] |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Mása Ríona Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 27,228 | Cnoc is ea mása. |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Mása Ríona Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 56,675 | |- valign=top | [[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Tuaim Íochtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 36,135 | Ainmnithe as [[Tuaim, Contae Aontroma]] |- valign=top |[[Contae Aontroma|Aontroim]] | [[Tuaim Uachtarach]] || Roinnte 1792–1798<ref name="Beaufort-Antrim"/><ref name="Antrim1798"/> || 47,571 | <!-- ARD MHACHA --> |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]]<ref group="i" name="logainmArmagh">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100001&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Ard Mhacha}}</ref> | [[Ard Mhacha, Barúntacht|Ard Mhacha]] || Faoi 1609 || 47,645 | Ainmnithe as [[Ard Mhacha]] |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Na Feá Íochtaracha]] || Roinnte faoi 1745;<ref name="ild3518">{{lua idirlín |teideal = Bill Number 3518 |url = http://www.qub.ac.uk/ild/?func=display_bill&id=1912 |website=Irish Legislation Database |foilsitheoir = Queens University Belfac |dátarochtana = 2a Márta 2019}}</ref> Na Feá faoi 1609 || 29,757 | As 'feadh' |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Na Feá Uachtaracha]] || Roinnte faoi 1745 || 47,433 | |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Uí Nialláin Thoir]] || Roinnte 1792–1807;<ref name="Beaufort-Armagh">Beaufort 1792, [https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau/page/18 p.18]</ref><ref name="Armagh1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA28 p.28]</ref> Uí Nialláin faoi 1609 || 20,890 | Ainmnithe as [[Uí Nialláin]] — gan bheith measca le clann [[Ó Néill|Uí Néill]]. |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Uí Nialláin Thiar]] || Roinnte 1792–1807;<ref name="Beaufort-Armagh"/><ref name="Armagh1807"/> || 57,584 | |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Na hOirthir Íochtaracha]] || Roinnte 1792–1807;<ref name="Beaufort-Armagh"/><ref name="Armagh1807"/> Na hOirthir faoi 1609 || 31,927 | Ainmnithe as an treibh, Oirthir, cuid d'[[Oirialla]]. |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Na hOirthir Uachtaracha]] || Roinnte 1792–1807;<ref name="Beaufort-Armagh"/><ref name="Armagh1807"/> || 49,086 | |- valign=top | [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] | [[Tuath Threana]]<ref name="idhs">Clarkson et al., ''Notes on Baronies of Ireland''</ref> || Faoi 1609 || 27,397 | Ainmnithe as [[Uí Threana]]. <!-- AN CABHÁN --> |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]]<ref group="i" name="logainmCavan">{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100003&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Cabhán}}</ref> || [[Caisleán Raithin]] || Faoi 1609 || 69,279 | Ainmnithe as an bparóiste, agus dún a bhí ann. |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Clann Chaoich]] || Faoi 1609 || 64,377 | Niall mac Cathal na Beithí mac Annadh Ó Raghallaigh (bás 1296).<ref>{{lua idirlín |url=https://www.logainm.ie/en/11?s=clankee|teideal = Clann Chaoich/Clankee|suíomh =Logainm.ie|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016070638/https://www.logainm.ie/en/11?s=clankee|archive-date=2017-10-16}}</ref> |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Clann Mhathúna]] || Faoi 1609 || 51,170 | |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Lucht Tí Íochtarach]] || Roinnte faoi 1821; an bhun-bharúntacht faoi 1609 || 28,240 | Fréamhaithe ó ''lucht tighe Meg Mathghamhna'' |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Lucht Tí Uachtarach]] || Roinnte faoi 1821; an bhun-bharúntacht faoi 1609 || 63,842 | |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Teallach Ghairbhíth]] || Faoi 1609 || 59,871 | Rí c. AD 700. |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Teallach Eathach]] || Faoi 1609 || 89,852 | Eochaid, rí c. AD 650. |- valign=top | [[Contae an Chabháin|An Cabhán]] | [[Teallach Dhúnchadha]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1609 || 39,624 | Rí atá i gceist anseo <!-- DOIRE --> |- valign=top | [[Contae Dhoire|Doire]]<ref group="i" name="logainmDerry">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100011&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Doire}}</ref> |[[Cúil Raithin, Barúntacht|Cúil Raithin]] || Faoi 1591<ref name="Tyrone1591">{{cite book|title=Inquisitionum in Officio Rotulorum Cancellariae Hiberniae Asservatarum Repertorium|url=https://books.google.com/books?id=WUepqE-K4PAC&pg=PR19|volume=Vol.2|year=1829|publisher=HM printers|location=Dublin|pages=xix–xx}}</ref> || 85,836 || Ainmnithe as [[Cúil Raithin]], cé go bhfuil an baile féin the [[Líbeartaí Thoir-Thuaidh Chúil Raithin]]. Leath-bharúntacht sa bhliain 1807,<ref name="Derry1807"/> san áireamh Líbeartaí Thiar-Theas Chúil Raithin.<ref name="ActIrl40Geo3c80"/> |- valign=top | [[Contae Dhoire|Doire]] | [[Cianachta, Barúntacht|Cianachta]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1591 (mar [[Léim an Mhadaidh]])<ref name="Tyrone1591"/> || 130,329 | Ainmnithe as na ''g[[Ciannachta]]'', muintir [[Tadg mac Céin|Thaidhg mhic Céin]]. |- valign=top | [[Contae Dhoire|Doire]] | [[Loch Inse Uí Fhloinn]] || Faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 171,662 | Bhíodh [[crannóg]] ann. |- valign=top | [[Contae Dhoire|Doire]] | [[Líbeartaí Thoir Thuaidh Chúil Raithin]] || Faoi 1672 || 18,005 | |- valign=top | [[Contae Dhoire|Doire]] | [[Líbeartaí Thiar Thuaidh Dhoire]] || Faoi 1672 || 11,506 | |- valign=top | [[Contae Dhoire|Doire]] | [[Tír Mhic Caoirthinn]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1591 (mar [[Loch Eanach|Eanach]])<ref name="Tyrone1591"/> || 94,014 | Leath-bharúntacht sa bhliain 1807,<ref name="Derry1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA229 p.229]</ref> san áireamh Líbeartaí Thoir Theas Dhoire.<ref name="ActIrl40Geo3c80">{{cite book|title=From the Thirty-ninth Year of George III. A. D. 1799, to the Fortieth Year of George III. A. D. 1800, inclusive. |editor=Richard Nun|publisher=George Grierson|year=1801|series=Statutes passed in the Parliaments held in Ireland ...: from the third year of Edward the second, A.D. 1310 to the fortieth year of George III A.D. 1800, inclusive |volume=12 |pages=300–303|chapter=40 Geo iii c.80: An Act to explain and amend an Act passed in the Thirty-fifth Year of his present Majesty's Reign, entitled An Act for regulating the Election of Members to serve in Parliament, and for repealing the several Acts therein mentioned, and to explain and amend an Act passed in the Thirty-Seventh Year of said Reign, entitled An Act for the further Regulation of the Election of Members to serve in Parliament.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=h3BBAAAAYAAJ&pg=RA1-PA300}}</ref> <!-- AN DÚN --> |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]]<ref group="i" name="logainmDown">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100012&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: An Dún}}</ref> | [[An Aird Íochtarach]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 38,462 | Ainmnithe as [[An Ardaidh]]. |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[An Aird Uachtarach]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 29,697 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[An Caisleán Riabhach Íochtarach]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 51,452 | Ainmnithe as [[An Caisleán Riabhach|An gCaisleán Riabhach ]]. |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[An Caisleán Riabhach Uachtarach]] || Roinnte faoi 1841<ref name="idhs"/> || 53,856 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[An Duifrian]] || Faoi 1672 || 17,208 | ''Duibh-thrian'' atá i gceist |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Uíbh Eachach Íochtarach, An Leath Íochtair]] || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 46,057 | Ainmnithe as [[Uí Echach Cobo]] |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Uíbh Eachach Íochtarach, An Leath Uachtair]] || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 47,538 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Uíbh Eachach Uachtarach, An Leath Íochtair]] || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 96,317 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Uíbh Eachach Uachtarach, An Leath Uachtair]] || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 63,249 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Cineál Fhártaigh]] || Faoi 1672 || 40,322 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Leath Cathail Íochtarach]] || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 30,920 | Ainmnithe as [[Leath Cathail]]. |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Leath Cathail Uachtarach]] || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 30,521 | |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[An tIúr, Barúntacht|An tIúr]] || Faoi 1672 || 15,813 | Sa tiarnas stairiúil, bhí críocha ar gach taobh den teorainn idir An Dún agus Ard Mhacha. Níos deireanaí, ní raibh dlínse "Thiarnas Iúr Cinn Trá" ach ar Contae an Dúin County Down. Tá [[Iúr Cinn Trá]] laistigh go iomlán de Chontae an Dúin anois. |- valign=top | [[Contae an Dúin|An Dún]] | [[Múrna]] || Faoi 1672 || 47,822 | Ainmnithe as [[Beanna Boirche]]? Leath-bharúntacht sa Down Survey.<ref name="Domhnaill"/> <!-- DÚN NA nGALL --> |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]<ref group="i" name="logainmDonegal">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100013&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Dún na nGall}}</ref> | [[Báinigh]] || Roinnte in 1791<ref name="don-mth-1791"/> || 177,288 | Críocha [[Cinel Boghaine|Chineál Boghaine]], de shliocht [[Niall Naoighiallach|Néill Naoighiallaigh]]. Aontaithe le [[Baollaigh]] go dtí 1791 |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Baollaigh]] || Roinnte in 1791<ref name="don-mth-1791">1791 (31 Geo. 3) c. 48 "An Act for the Division of Certain Baronies of Great Extent in the Counties of Donegal and Meath"</ref> || 156,245 | Críocha [[Uí Baollaigh]]. Aontaithe le [[Báinigh]] go dtí 1791 |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Inis Eoghain Thoir]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 123,356 | |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Inis Eoghain Thiar]]<ref name="idhs"/> || Roinnte faoi 1851<ref name="idhs"/> || 76,828 | |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Cill Mhic Réanáin, Barúntacht|Cill Mhic Réanáin]] || Faoi 1672 || 310,325 | Ainmnithe as [[Cill Mhic Réanáin]] |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Ráth Bhoth Thuaidh]] || Roinnte 1807–1821<ref name="Raphoe1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA133 p.133]</ref> || 80,610 | Ainmnithe as [[Ráth Bhoth]] |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Ráth Bhoth Theas]] || Roinnte 1807–1821<ref name="Raphoe1807"/> || 140,841 | |- valign=top | [[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]] | [[Tír Aodha]] || Faoi 1672 || 125,828 | <!-- FEAR MANACH --> |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]]<ref group="i" name="logainmFermanagh">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100014&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Fear Manach}}</ref> | [[Clann Amhlaoibh]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1603 || 72,894 | [[Mhic Amhlaoibh]] |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[Clann Cheallaigh]]<ref name="idhs"/> || Faoi 1603 || 39,067 | |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[An Chúil]] || Faoi 1603 || 17,320 | Leath-bharúntacht sa Down Survey.<ref name="Domhnaill"/> |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[Cnoc Ninnidh]] || Faoi 1603 || 27,732 | Ainmnithe as Naomh [[Ninneadh]] |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[Lorg]] || Faoi 1603 || 66,163 | Ainmnithe as Tuath Loirg |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[An Machaire Buí, Contae Fhear Manach|An Machaire Buí]] || Faoi 1603 || 79,038 | |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[An Machaire Steafánach]] || Faoi 1603 || 58,979 | |- valign=top | [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]] | [[Tír Cheannada]] || Faoi 1603 || 56,267 | Ainmnithe as ''Fergus mac Cremthann'', leasainm ''Cennfhota'' (ceannfhada). <!-- MUINEACHÁN --> |- valign=top | [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]]<ref group="i" name="logainmMonaghan">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100025&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Muineachán}}</ref> | [[Críoch Mhúrn]] || 1585<ref name="duffy1981">{{cite journal |last=Duffy |first=Patrick J. |year=1981 |title=Patterns of Landownership in Gaelic Monaghan in the Late Sixteenth Century |journal=Clogher Record |publisher=Clogher Historical Society|volume=10|issue=3|page=316|url=http://eprints.nuim.ie/1324/1/PDuffyGaelic.pdf#page=13 |doi=10.2307/27695830 |jstor=27695830 }}</ref> || 84,508 | Féach [[Mugdorna]] |- valign=top | [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]] | [[Dartraí]]<ref name="idhs"/> || 1585<ref name="duffy1981"/> || 59,610 | Ainmnithe as an ríocht ársa, [[Dartraí (tuath)|Dartraí]]. |- valign=top | [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]] | [[Fearnaigh]] || 1585<ref name="duffy1981"/> || 67,333 | Ainmnithe as an ríocht ársa, ''[[Fernmag]]'' (fearnóg) |- valign=top | [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]] | [[Muineachán, Barúntacht|Muineachán]] || 1585<ref name="duffy1981"/> || 69,735 | Ainmnithe as [[Muineachán]]. |- valign=top | [[Contae Mhuineacháin|Muineachán]] | [[An Triúcha]] || 1585<ref name="duffy1981"/> || 37,376 | Féach ''[[trícha cét|tríocha céad]]'' <!-- TÍR EOGHAIN --> |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tir Eoghain]]<ref group="i" name="logainmTyrone">{{lua idirlín |url = https://www.logainm.ie/ga/s?txt=in:100030&cat=BAR |teideal = Barúntachtaí de chuid: Tír Eoghain}}</ref> | [[Clochar, Barúntacht|Clochar]] || Faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 97,569 | Ainmnithe as [[Clochar, Contae Thír Eoghain]] |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[Dún Geanainn Íochtarach]] || Roinnte faoi 1851;<ref name="idhs"/> Dún Geanainn faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/>|| 42,794 | Ainmnithe as [[Dún Geanainn]] |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[Dún Geanainn Láir]] || Roinnte faoi 1851;<ref name="idhs"/> Dún Geanainn faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 87,541 | |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[Dún Geanainn Uachtarach]] || Roinnte faoi 1851;<ref name="idhs"/> barúntacht aontaithe faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/>|| 85,995 | |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[An Ómaigh Thoir]] || Roinnte 1807–21;<ref name="Omagh1807">''Accounts...of the Presentments...1807'' [https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA395 p.395]</ref> barúntacht aontaithe faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 132,149 | Ainmnithe as [[An Ómaigh]] |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[An Ómaigh Thiar]] || Roinnte 1807–21;<ref name="Omagh1807"/> barúntacht aontaithe faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 93,321 | |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[An Srath Bán Íochtarach]] || Roinnte faoi 1851;<ref name="idhs"/> barúntacht aontaithe faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 117,419 | Ainmnithe as [[An Srath Bán]] |- valign=top | [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] | [[An Srath Bán Uachtarach]] || Roinnte faoi 1851;<ref name="idhs"/> barúntacht aontaithe faoi 1591<ref name="Tyrone1591"/> || 121,282 | |} == Iar-bharúntachtaí == Tá ainmneacha na mbarúntachtaí díothaithe is déanaí caomhnaithe ina gcomharbaí. Mar shampla, roinneadh Mása Ríona ina Íochtarach agus Uachtarach, agus cumascadh "Cois Abha Móire" agus "Cois Bhríde" i g[[Cois Abha Móire agus Cois Bhríde]]. De réir ''[[Municipal Corporations (Ireland) Act 1840]]'', scaradh roinnt Líbeartaí óna ''counties corporate'', agus foráladh ''[[Counties and Boroughs (Ireland) Act 1840]]'' go ndéanfaí barúntachtaí astu go dtí go gcuirfeadh i mbarúntachtaí reatha iad. Tharla seo idir go tapaidh, go mall agus ar chur ar bith i dtrí chás: barúntachtaí [[Corcaigh, Barúntacht|Corcaigh]],<ref>''Parliamentary gazetteer of Ireland'' [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC&pg=PA515 Vol.I p.515]</ref> [[Gaillimh, Barúntacht|Gaillimh]]<ref>''Parliamentary gazetteer of Ireland'' [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&pg=PA237 Vol.II pp.237–8]</ref> agus [[Droichead Átha, Barúntacht|Droichead Átha]] i gContae Lú. Ar thaobh na Mí,<ref>{{lua idirlín |url = http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20(by%20date)/1841/Ireland&active=yes&mno=356&tocstate=expandnew&tocseq=12900&display=sections&display=tables&display=pagetitles&pageseq=first-nonblank |teideal = Report |bliain = 1843 |work=1841 Census of Ireland |foilsitheoir = HISTPOP.ORG |leathanach = 92 |dátarochtana = 17ú Nollaig 2013 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217122252/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1841%2FIreland&active=yes&mno=356&tocstate=expandnew&tocseq=12900&display=sections&display=tables&display=pagetitles&pageseq=first-nonblank|archive-date=17 December 2013}}</ref><ref>{{lua idirlín |url = http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20(by%20date)/1851/Ireland&active=yes&mno=366&tocstate=expandnew&tocseq=500&display=sections&display=tables&display=pagetitles&pageseq=first-nonblank |teideal = County of Meath |bliain = 1852 |work=1851 Census of Ireland |foilsitheoir = HISTPOP.ORG |leathanach = 194 |dátarochtana = 17ú Nollaig 2013 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217115200/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1851%2FIreland&active=yes&mno=366&tocstate=expandnew&tocseq=500&display=sections&display=tables&display=pagetitles&pageseq=first-nonblank|archive-date=17 December 2013}}</ref> taobh ó dheas den [[an Bhóinn|Bhóinn]], cumascadh an talamh ann le [[Damhliag Íochtarach]].<ref>{{lua idirlín |url = http://www.irishstatutebook.ie/1845/en/act/pub/0121/print.html |teideal = Local Government (Drogheda and Meath) Act 1845 |work=[[Irish Statute Book]] |dátarochtana = 17ú Nollaig 2013}}</ref> {|class="wikitable sortable" |- ! Contae ! Barúntacht ! Cruthaithe ! Díothaithe ! Cumascadh/Roinneadh ! Nótaí |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | ''Igrin | Faoin 15ú haois | Faoi 1672 | [[Uí Dheá]] | Ar dtús, glaodh "Ida, Igrin and Ibercon" ar Uí Dheá |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | ''Ibercon | Faoin 15ú haois | Faoi 1672 | [[Uí Dheá]] | Ar dtús, glaodh "Ida, Igrin and Ibercon" ar Uí Dheá |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | Osraí Íochtarach | Faoin 15ú haois | Faoi 1672 | [[Fásach Uí Deighnín]] | |- valign=top | ''[[Contae Laoise|Queen's County]]'' (Laois) | [[Osraí Uachtarach]] | 1600 | 1846 | [[Clann Donnchadha]], [[Clár Maí Locha]] agus [[An Choill Uachtarach]].<ref name="Carrigan">{{cite book|last=Carrigan |first=William |title=The history and antiquities of the diocese of Ossory |publisher=Sealy, Bryers & Walker |location=Baile Átha Cliath |year=1905 |volume=1|pages=20–21|chapter=Introduction: I Extent of the Kingdom of Ossory; 3: Existing civil divisions, or baronies |chapter-url=https://archive.org/stream/historyandantiq02carrgoog#page/n64/mode/2up/search/1846}}</ref> | Curtha sa bhliain 1600 ag [[litreacha paitinne]] le ''Queen's County''.<ref>{{cite book|last=Atkinson|first=Ernest George|title=Elizabeth: 1600 March - October|chapter-url=https://archive.org/stream/1903calendarofstatep09greauoft#page/328/mode/1up|series=Calendar of the State Papers relating to Ireland, of the reigns of Henry VIII, Edward VI., Mary, and Elizabeth|volume=9|year=1903|publisher=HMSO|location=London|pages=328|chapter=Vol.ccvi Part 4 No.41|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505072123/http://www.archive.org/stream/1903calendarofstatep09greauoft#page/328/mode/1up|archive-date=2016-05-05}}</ref><ref>Collins & Brydges 1812, p.299</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Moody |editor1-first=T. W. |editor2-last=Martin |editor2-first=F. X. |editor3-last=Byrne |editor3-first=F. J. |first=K. W. |last=Nicholls |title=Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History, Part II|series=A New History of Ireland|volume=Vol.9|date=May 19, 2011|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0199593064|page=43|chapter=Map 45: Counties 1542-1613}}</ref> |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | ''[[Kilnelongurty]] | Faoi 1672<ref name="Domhnaill"/> | 1792–1821<ref name="Tipp1792"/> | Coill na Manach, [[Coill na Manach Uachtarach]] anois<ref>''Parliamentary gazetteer of Ireland'' [https://books.google.ie/books?id=4iK5_B7W1xIC&vq=KILNALLOUGURTY&pg=PA523 Vol.II p.523]</ref><ref name="Callanan1937">{{cite journal |last1=Callanan |first1=M. N. |title=The de Burgos or Bourkes of Ileagh |journal=Munster Antiquarian Journal |date=1937 |volume=II |pages=67–77: 67 |url=http://www.limerickcity.ie/media/NMAJ%20vol%201%20no%202%2010%20The%20de%20Burgos%20or%20Bourkes%20of%20Ileagh,%20by%20M.%20Callanan.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210818144530/http://www.limerickcity.ie/media/NMAJ%20vol%201%20no%202%2010%20The%20de%20Burgos%20or%20Bourkes%20of%20Ileagh,%20by%20M.%20Callanan.pdf |date=2021-08-18 }}</ref> | "Tuath" sa Down Survey. Paróistí: [[An Teampall Beag]], [[An Teampall Uachtarach]] agus ''[[Doon, County Tipperary|Doon]]<ref name="Petty60">Petty 1851, [https://books.google.com/books?id=FysNAAAAYAAJ&pg=PA60 p.60]</ref> |- valign=top | [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] | Tuath [[Ileagh]]<ref>[https://www.logainm.ie/ga/1416241?s=Ileigh Ileigh] ar logainm.ie</ref> | Faoi 1672<ref name="Domhnaill"/> | 1792–1821<ref name="Tipp1792"/> | Coill na Manach, [[Coill na Manach Uachtarach]] anois | |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | ''St Sepulchre | 1774<ref name="sepulchredonore">{{lua idirlín |url = https://books.google.com/books?id=9X1RAAAAYAAJ&pg=PA550 |teideal = The Statutes at Large, Passed in the Parliaments Held in Ireland: I. All the statutes that have passed from the ninth year of George the Third, to the sixteenth year inclusive; II. A table of the titles of the public statutes; III. A table of the titles of all the private statutes passed in the above periods; IV. A compleat index |dáta = 15ú Bealtaine 1782 |foilsitheoir = Boulter Grierson |via = Google Books}}</ref> | 1840 | [[Áth Cliath|Cathair Átha Cliath]] | Tailte ''[[Manor of St. Sepulchre]]'' agus [[Déin Naomh Pádraig]] a bhí tráth sa [[An Chrois Uachtarach|Chrois Uachtarach]] agus taobh thuaidh den north of the [[An Cuarbhóthar Theas|Chuarbhóthar Theas]].<ref name="sepulchredonore"/><ref name="Gazz2-96">''Gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&pg=PA96 Vol II, p.96]</ref> |- valign=top | [[Contae Bhaile Átha Cliath|Áth Cliath]] | Dún Uabhair | {{ntsh|1774}} 1774<ref name="sepulchredonore"/> | 1840 | [[Cathair Átha Cliath]] den chuid is mó, cuid den [[An Chrois Uachtarach|Chrois Uachtarach]]<ref name="Gazz2-96"/> | [[Library Chúirt Tomáis agus Dún Uabhair]] a bhí tráth sa [[An Chrois Uachtarach|Chrois Uachtarach]].<ref name="sepulchredonore"/> |- valign=top | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | (Líbeartaí Chill Chainnigh) | 1840 | c.1840 | | De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Chill Chainnigh lasmuigh de bhuirg Chill Chainnigh<ref>''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&pg=PA429 Iml.II, ll. 429–30]</ref> |- valign=top | [[Contae Luimnigh|Luimneach]] | (Líbeartaí Theas) | 1840 | c.1840 | [[Clann Liam]] agus [[Pobal Bhriain]]<ref name="limsth"/> | De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Luimnigh lasmuigh de bhuirg Luimnigh agus in aice le Contae Luimnigh.<ref name="limsth">''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC&pg=PA630 Vol.II p.630]</ref> Fágadh na [[Líbeartaí Thuaidh Luimnigh|Líbeartaí Thuaidh Liberties]], scoite idir an chathair agus Contae an Chláir Clare, ina barúntacht ar leith.<ref name="nlandkil"> {{cite book|title=Advances from the Consolidated Fund (Ireland)|url=https://books.google.com/books?id=059bAAAAQAAJ&pg=PR4-IA70|series=[[Command paper]]s|volume=C 183|date=26ú Márta 1850|publisher=HMSO|pages=6 (footnote), 8 (footnote)}}<br/> {{cite journal|last=FitzGerald|first=Garrett|year=1984|title=Estimates for baronies of minimum level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts: 1771-1781 to 1861-1871|journal=Proceedings of the Royal Irish Academy|publisher=Royal Irish Academy|volume=84 C|issue=3|page=142}}</ref> |- valign=top | [[Contae an Chláir|An Clár]] | ([[Inis Cathaigh]]) | 1840 | 1854 | Maigh Fhearta | De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Luimnigh lasmuigh de bhuirg Luimnigh agus in aice le Contae an Chláir. Níor athshannadh Inis Cathaigh go dtí 1854.<ref>{{cite book |title=The Statutory Rules and Orders Revised, being the statutory rules and orders (other than those of a local, personal, or temporary character) in force of December 31, 1903. |volume=II: Charity, England to County Council, Scotland |publisher=HMSO |location=Londain |year=1904 |pages=19–21 |chapter=Counties, Ireland; Proclamation in council, dated November 13, 1854, annexing the Island of Scattery to the Barony of Moyarta, County of Clare.}}</ref> |- valign=top | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | (Líbeartaí Theas Phort Láirge) | 1840 | c.1840 | [[An Ghailltír]] agus [[An Trian Meánach, Contae Phort Láirge|An Trian Meánach]] | De réir an Achta 1840, as an gcuid sin de Chathair Phort Láirge lasmuigh de bhuirg Phort Láirge.<ref>''Parliamentary gazetteer of Ireland'', [https://books.google.com/books?id=1HMuAAAAMAAJ&pg=PA486 Vol.III p.486]</ref> Rinneadh [[Cill Choilchín]] desna Líbeartaí Thuaidh.<ref name="nlandkil"/> |} D'fhéadfadh é gurbh í leath-bharúntacht ''Varbo'', a fheictear idir [[Triúcha an Aicme, Barúntacht|Triúcha an Aicme]] agus Corca Dhuibhne ar léarscáil den Suirbhé na Deasmhumhan don bhliain 1598, ná tríocha céad [[Uí Fhearba]], agus ann caisleán agus críocha [[Lios Troim]] agus [[An Baile Nua, Contae Chiarraí|an Bhaile Nua]].<ref name="desmond1598"/><ref>{{cite journal|last=M.|first=S.|title=Old Map of Kerry|journal=Kerry Archaeological Magazine|volume=4|issue=19|pages=205–206|jstor=30059769|year=1917|doi=10.2307/30059769}}</ref><ref>{{cite book|last=Hickson|first=Mary Agnes|title=Selections from Old Kerry records : historical and genealogical : with introductory memoir, notes and appendix|url=https://archive.org/stream/selectionsfromol00hick#page/n671/mode/2up|year=1872|publisher=Watson & Hazell|pages=330–331}}</ref> == Féach freisin == * [[Barúntachtaí i bPort Láirge]] == Foinsí == * {{cite book |last=Beaufort |first=Daniel Augustus |year=1792 |title=Memoir of a map of Ireland |url=https://archive.org/details/memoirofmapofire00beau |access-date=23 March 2010 |location=Londain |publisher=W. Faden, J. Debrett, and James Edwards}} * {{ lua idirlín | sloinne = Clarkson | ainm = L.A. | url = http://www.data-archive.ac.uk/doc/3579%5Cmrdoc%5Cpdf%5Cdocumentation.pdf | teideal = Notes on Baronies of Ireland 1821–1891 | work=Database of Irish Historical Statistics : Religion, 1861–1911 | foilsitheoir = UK Data Archive | dáta = 12ú Samhain 1997 | author2=L. Kennedy | author3=E.M. Crawford | author4=M.W. Dowling | dátarochtana = 19ú Márta 2010 }} * {{cite book |last1=Erck |first1=John Caillard |title=A repertory of the inrolments on the patent rolls of Chancery in Ireland |date=1846 |publisher=J. M'Glashan |url=https://archive.org/details/arepertoryinrol00erckgoog/ |access-date=5 March 2019 |language=en}} * {{cite book |editor-last1=Moody |editor-first1=Theodore William |editor1-link=Theodore William Moody |editor-last2=Martin |editor-first2=Francis X. |editor2-link=F. X. Martin |editor-last3=Byrne |editor-first3=Francis John |editor3-link=Francis John Byrne |title=Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History, Part II |chapter-url=http://fdslive.oup.com/www.oup.com/academic/pdf/13/9780199593064.pdf#page=94 |access-date=11 July 2017 |series=A New History of Ireland |volume=IX |date=25 March 2011 |orig-year=1984 |publisher=Clarendon Press |isbn=9780199593064 |no-pp=y|pages=94–96, 120 |chapter=Maps 119–121: Baronies}} * {{cite journal |last=Ó Domhnaill|first=Séan |date = Meán Fómhair 1943|title=The Maps of the Down Survey |journal=Irish Historical Studies |publisher=Irish Historical Studies Publications|volume=3 |issue=12 |pages=381–392 |jstor=30006012 |doi=10.1017/S0021121400036221}} * {{cite book |last=Petty |first=William |title=History of the Cromwellian survey of Ireland, A.D. 1655-6: commonly called "The Down Survey" |editor=Thomas Aiskew Larcom |publisher=Irish Archaeological and Celtic Society |location=Baile Átha Cliath |year=1851 |url=https://books.google.com/books?id=FysNAAAAYAAJ}} * {{cite book |title=The Parliamentary Gazetteer of Ireland adapted to the new Poor-Law, Franchise, Municipal and Ecclesiastical arrangements ... as existing in 1844–45 |year=1846 |publisher=A. Fullarton & Co |location=Baile Átha Cliath}} [https://books.google.com/books?id=9rblf03SdkYC Iml. I: A–C], [https://books.google.com/books?id=4iK5_B7W1xIC Iml. II: D–M], [https://books.google.com/books?id=1HMuAAAAMAAJ Iml. III: N–Z] * {{cite book |title=No. 205A: Accounts, presented to the House of Commons, of the Presentments passed by the Grand Juries of Ireland at the Spring and Summer Assizes, in the Year 1807 |date=Bealtaine–Iúil 1808 |location=Londain |series=House of Commons papers 1808 |access-date=22a Márta 2010 |url=https://books.google.com/books?id=ADFbAAAAQAAJ&pg=PA1}} * {{cite book |others=for [[Chichester Parkinson-Fortescue, 1st Baron Carlingford|Chichester Fortescue]] |title=No.466: County Surveyors &c (Ireland) |publisher=House of Commons |date=21d Iúil 1868 |series=Accounts and papers of the House of Commons |volume=16 |chapter=IV Returns from Secretaries to Grand Juries |access-date=23ú Márta 2010|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tCdcAAAAQAAJ&pg=PT623}} == Naisc sheachtracha== * [https://web.archive.org/web/20090326112343/http://www.botanicgardens.ie/herb/census/itbitineraries.htm Itineraries for Irish Topographical Botany] includes large JPGs of the county maps from [[Robert Lloyd Praeger]]'s copy of ''Philips' Handy Atlas of the Counties of Ireland'' (c.1880) with baronies clearly differentiated by colour and border. * [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/barony-map-ireland.htm Barony Map of Ireland] by Dennis Walsh * [http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm Alphabetical List of Baronies in Northern Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217120743/http://www.proni.gov.uk/index/local_history/geographical_index/baronies_.htm |date=2010-02-17 }} Public Record Office of Northern Ireland * [http://census.cso.ie/censusasp/saps/boundaries/ED_SA%20Disclaimer1.htm 2011 Census Boundaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002060010/http://census.cso.ie/censusasp/saps/boundaries/ED_SA%20Disclaimer1.htm |date=2019-10-02 }}, including [[shapefile]]s for baronies; from the [[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]], Ireland == Tagairtí == === Barúntachtaí ar logainm.ie === {{reflist|group=i}} === Barúntachtaí ar townlands.ie === {{reflist|group=t}} === Fo-nótaí === {{reflist|group=n}} === Tagairtí eile === {{reflist}} {{DEFAULTSORT: Liosta de Bharúntachtaí}} [[Catagóir:Barúntachtaí Éireann| ]] 3rocvygs4u7um6u1jdlv9ryzoehy19k Flann Mainistreach 0 98981 1331471 1313949 2026-11-02T18:47:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331471 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[staraí]] Éireannach ba ea ''' Flann Mainistreach ''' (bás 25ú Samhain 1056).<ref>Carey, ''Flann Mainistrech (d.1056)''</ref><ref>Ní Mhaonaigh, ''Flann Mainistrech''</ref> == Muintir == [[Ciannachta|Ciannachta Bhreá]], ba ea muintir Fhlainn, a thug ó thús na céad mhílaoise abbaí agus daoine suntasacha eile do [[Mainistir Bhuithe|Mhainistir Bhuithe]] (modern [[Contae Lú]]). ''Echthigern'' mac Aonghasa ba ea a athair, a bhí ina fhear léinn sa mhainistir.<ref>Dobbs, ''Pedigree and Family</ref> Bhí Flann féin ina ''fer légind'' agus d'éirigh a mhac, Echthigern (bás 1067), ina [[airchinneach]] na mainistreach.<ref>Carey, ''Flann Mainistrech (d. 1056)''</ref> == Saothair == Is as na blianta i ndiaidh [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]] (1014), agus [[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill Ó Domhnaill]] [[Uí Néill an Deiscirt]] ar ais i réim mar [[Ardrí na hÉireann]] (1014-1022), a thagann na chéad saothair le Fhan ar féidir dátaí a chur leo. Is iad ''Ríg Themra dia tesbann tnú'' agus ''Ríg Themrea toebaige íar ttain'', le chéile stair [[ríthe na Teamhrach]] ach ar son chlann Uí Néill.<ref>Byrne, ''Ireland and her neighbours'', lch. 866</ref> I measc a dhánta eile tá: ''Mide maigen clainne Cuind''<ref>Peter J. Smith, '' Mide Maigen ''</ref> maidir le [[Clann Cholmáin]], muintir Mhaoil Seachnaill; agus ''Mugain ingen Choncraid chain'' agus ''Síl nÁedo Sláine na sleg'' maidir le [[Síl nÁedo Sláine|Síol Aodha Sláine]], iar thiarnaí Chiannachta Breá. Luaitear le Flann fosta srath chuig dhán ar ríthe agus stair míleata [[Cenél nEógain|Chineál Eoghain]] agus ar bhunús seanscéalach an dún, [[Grianán Ailigh]].<ref>Mac Néill, ''Poems by Flann Mainistrech''</ref><ref>Gwynn, '' Ailech II ''</ref> Feictear roinnt dánta le Flann i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] agus bhí tionchar ag leith ag a saothair maidir leis na [[Tuatha Dé Danann]].<ref>Carey, ''Irish National Origin Legend'', ll. 18-22</ref><ref>Thanisch, '' Flann Mainistrech's Götterdämmerung ''</ref> Tá ann cúpla dán faoi stair domhanda nó tanaí as litríocht chlasaiceach.<ref>Mac Eoin, '' Dán ar Chogadh na Traoi ''</ref> Is é an dán is tábhachtaí ná ''Réidig dam, a Dé, do nim,'' maidir le ríthe de nós [[Eusebius]], a bhfuil nasc aige le ''Chronica Maiora'' le [[Bede]].<ref>Mac Airt, '' Middle Irish poems on world-kingship ''</ref><ref>''[http://codecs.vanhamel.nl/Réidig_dam_a_Dé_do_nim Réidig dam, a Dé, do nim],'' [[CODECS]].</ref> Le linn na Nua-Aoise Luaithe, luadh le Fhan roinnt dréachtaí sioncronachta próis na meánaoise, cé go bhfuil easpa fianaise ann.<ref>Scowcroft, ''Leabhar Gabhála cuid 1'', ll. 128 (n.135), 131</ref> Tá roinnt acu bunaithe ar nós [[Chronicon (Jerome)|''Chronicon'']] le Jerome.<ref>MacCarthy, :' Codex Palatino Vaticanus No. 830,'' ll.[https://archive.org/stream/codexpalatinovat00macc#page/286/mode/2up 286]&ndash;317</ref> I saothair eile, tá liosta de ríthe Éireann agus [[Alba|Alban]], leagtha amach chun comhaoisigh a léiriú. Is foinse thábhachtach í seo faoi stair na hAlban, an é Flann an t-údar nó nach é.<ref>Anderson0'' List of the Kings,'' lch. 109</ref><ref>Broun, '' Irish Identity,'' ll. 2, 171 (n.23)</ref> In ainneoin a bhunúis doiléir, bhí tionchar mór ag an smaoineamh úd ar staraithe níos deireanaí, [[Eoin Mac Néill]]<ref>Mac Néill, '' Celtic Ireland]],'' ll. 26&ndash;41</ref> agus [[Francis John Byrne]]<ref>Byrne, ''Ireland and her neighbours,'' ll. 865&ndash;866</ref> ina measc. De réir Dauvit Broun, chuir Flann béim ar ríogacht thar ríthe.<ref>Broun, '' Scottish Independence,'' ll. 39&ndash;47</ref> == Bás == Fuair Flann bás ar an 25ú Samhain 1056.<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1056.3 </ref> Insítear faoi gurbh é ''aird-fer leighinn & sui senchusa Erenn''.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1056.8</ref> Feictear rann maidir le Flann i ndán le duine gan aon ar chúirt easpaig [[Áed ua Forréid|Aiste Uí Fhorréide]] (easpag [[Ard Mhacha]], 1032–1056), cumtha idir na blianta 1032 agus 1042.<ref>Murphy, ''A Poem in Praise'', lch. 155</ref><ref>Thanisch (2015), iml. 2, lch 4.</ref> :''Flann a prímchill Buite binn :''rinn roisc a mínchinn is mall; :''midshúi<ref>[http://dil.ie/32157 1 mid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924213736/http://dil.ie/32157 |date=2021-09-24 }}, midh, meá (deoch); [http://dil.ie/32158 2 mid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924215239/http://dil.ie/32158 |date=2021-09-24 }} onóir, clú; ar eDIL</ref> sidhe súiges linn;<ref>[dil.ie/30275 2 linn (b)], beoir, leann, ar eDIL</ref> :''tigshúi tire Tri Finn Flann. :Flann a phríomh-chill Bhuithe bhinn :sracshúil a mhínchinn is mall :meá-shaoi sí ag sú leanna :''Final''-shaoi tíre Trí Fhionn Flann. == Foinsí == * {{citation |first=Marjorie O. |last=Anderson |contribution=The Lists of the Kings |title=Scottish Historical Review 28:2 |date=October 1949 |volume=28 |issue=106 |pages=108–118 |jstor=25525997 |ref=Anderson}} * {{citation |first= Dauvit |last=Broun |title=The Irish Identity of the Kingdom of the Scots |series=Studies in Celtic History 18 |publisher=Boydell |location=Woodbridge |year=1999 |isbn=978-0851153759 |ref=Broun1999}} * {{citation |first=Dauvit |last=Broun |title=Scottish Independence and the Idea of Britain: From the Picts to Alexander III |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-0748623600 |ref=Broun2007}} * {{citation |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Dáibhí |title=Prehistoric and Early Ireland |volume=I |series=A New History of Ireland |last=Byrne |first=Francis John |contribution=Ireland and her neighbours, c.1014-c.1072 |pages=862&ndash;898 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2005 |isbn=978-0-19-922665-8 |ref=ByrneRIAxxv}} * {{citation |first=John |last=Carey |title=The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudo History |series=Quiggin Lectures on the Sources of Mediaeval Gaelic History 1 |publisher=The Department of Anglo-Saxon, Norse, and Celtic, University of Cambridge |location=Cambridge |year=1994 |url=http://www.ucc.ie/acad/smg/CDI/PDFs_articles/JCarey_QuigginPamphletsI.pdf |ref=Carey1994}} * {{citation |first=John |last=Carey |contribution=Flann Mainistrech (d. 1056) |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |year=2004 |location=Oxford |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/9672 |access-date=2008-03-22|ref=Carey2004}} * {{citation |first=Margaret E. |last=Dobbs |contribution=The Pedigree and Family of Flann Manistrech |title=Journal of the County Louth Archaeological Society |volume=5:3 |year=1956 |issue=3 |pages=149–153 |publisher=County Louth Archaeological and History Society |jstor=27728169 |ref=Dobbs}} * {{citation |first=Edward J. |last=Gwynn |contribution=Ailech II |pages=101&ndash;107 |title=The Metrical Dindshenchas |volume=IV |publisher=Royal Irish Academy |location=Dublin |year=1906 |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T106500D/index.html |ref=Gwynn}} * {{citation |first=Bartholemew |last=MacCarthy |title=The Codex Palatino-Vaticanus No. 830 |series=Todd Lecture Series 3 |publisher=Royal Irish Academy |location=Dublin |year=1892 |url=https://archive.org/stream/codexpalatinovat00macc#page/n5/mode/2up |ref=MacCarthy}} * {{citation |first=Seán |last=Mac Airt |contribution=Middle Irish poems on world-kingship |title=Études Celtiques |volume=6 |year=1954 |pages=255&ndash;280 |ref=Mac_Airt1954}} * {{citation |first=Seán |last=Mac Airt |contribution=Middle Irish poems on world-kingship (suite) |title=Études Celtiques |volume=7 |year=1956 |pages=18&ndash;45|ref=Mac_Airt1956}} * {{citation |first=Seán |last=Mac Airt |contribution=Middle Irish poems on world-kingship (suite) |title=Études Celtiques |volume=8 |year=1959 |pages=98&ndash;119, 284&ndash;297|ref=Mac_Airt1959}} * {{citation |first=Gearóid |last=Mac Eoin |contribution=Dán ar Chogadh na Traoi [Luid Iasón ina luing lóir] |title=Studia Hibernica 1 |year=1961 |issue=1 |jstor=20495675 |pages=19&ndash;55|publisher=Studia Hibernica, Editorial Board, St. Patrick's College, Drumcondra, a College of Dublin City University |ref=Mac_Eoin}} * {{citation |first=Eoin |last=Mac Néill |contribution=Poems by Flann Mainistrech on the Dynasties of Ailech, Mide and Brega |title=Archivium Hibernicum 2 |year=1913 |volume=2 |pages=37–99 |publisher=Catholic Historical Society of Ireland |jstor=25529575 |ref=MacNeill1913}} * {{citation |first=Eoin |last=MacNeill |title=Celtic Ireland |publisher=Lester |location=Dublin |year=1921 |ref=MacNeill1921}} * {{citation |editor-last=O'Brien |editor-first=Sylvester |title=Measgra i gCuimhne Mhichil Uí Chléirigh |first=Gerard |last=Murphy |contribution=A Poem in Praise of Áodh Úa Foirréidh, Bishop of Armagh (1032‒1056) |pages=140&ndash;164 |publisher=Assisi Press |location=Dublin |year=1944 |ref=Murphy}} * {{citation |editor-last=Duffy |editor-first=Seán |title=Medieval Ireland: An Encyclopaedia |first=Máire |last=Ní Mhaonaigh |contribution= Flann Mainistrech |pages=303&ndash;306 |publisher=Routledge |location=London |year=2005 |isbn=978-0415940528 |url=https://books.google.com/books?id=a7uTAgAAQBAJ&q=Flann+Mainistrech&pg=PA303 |ref=Ní_Mhaonaigh}} * {{citation |first=R. Mark |last=Scowcroft |contribution=Leabhar Gabhála. Part I: The Growth of the Text |title=Ériu 38 |year=1987 |volume=38 |pages=81–142 |publisher=Royal Irish Academy |jstor=30007523 |ref=Scowcroft}} * {{citation |first=Peter J. |last=Smith |contribution=Mide Maigen Clainne Cuind: A Medieval Poem on the Kings of Mide |title=Peritia 15 |year=2004 |doi=10.1484/J.Peri.3.433 |url=http://www.brepolsonline.net/doi/abs/10.1484/J.Peri.3.433 |ref=Smith}} * {{citation |first=Eystein |last=Thanisch |contribution=Flann Mainistrech's Götterdämmerung as a Junction within Lebor Gabála Érenn |title=Quaestio Insularis 13 |year=2012 |url=http://www.research.ed.ac.uk/portal/en/publications/flann-mainistrechs-goetterdammerung-as-a-junction-within-lebor-gabla-erenn%28f46de58e-ecda-4da3-ac15-b8736d11c97c%29.html |ref=Thanisch2012}} * {{citation |last=Thanisch |first=Eystein |date=2015 |title=The Reception and Use of Flann Mainistrech and His Work in Medieval Gaelic Manuscript Culture |type=PhD |publisher=University of Edinburgh |hdl=1842/15763 |url=https://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/15763 |ref=Thanisch2015 |access-date=2021-09-10 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216103303/https://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/15763 |url-status=dead }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Flann Mainistrech}} [[Catagóir:Ginealas Éireannach]] 91ntowyu35ozm4zwhsncm67bxe6y4su Flann mac Lonáin 0 99209 1331472 1330979 2026-11-02T18:56:19Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331472 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea ''' Flann mac Lonáin ''' (bás 896). File mór le rá agus uaireanta conspóideach ba ea é. Is amhlaidh go rugadh Flann in oirthear [[Contae an Chláir|an Chláir]] nó in iarthar [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]]. Dhéantaí staidéar ar a chuid saothar agus thugtaí iad mar eiseamláirí i ndréachtaí mheánaoiseacha. Ina shaothar a foilsíodh tar éis a bháis, ''The Irish Tradition'' (1946), scríobh [[Robin Flower]] alt fada faoin bhfear agus na seanscéalta faoina bheatha. Luaitear Flann sa litir pearsanta is sine as Éirinn atá ar marthain, a théann siar go dtí lár na 12ú haoise, seolta chuig [[Áed Ua Crimthainn]], tiomsaitheoir den [[Leabhar Laighneach]], ag ''Find'' [[easpag Cill Dara]], a scríobh:<ref>O'Sullivan, William, 'Notes on the scripts and make-up of the Book of Leinster', in ''Celtica'' 7 (1966) ll. 1-31</ref> :''Let the poem book of Mac Lonáin be brought to me so that we may study the meanings of the poems that are in it, ''et vale in Christo''. == Rainn annálacha == Feictear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] dhá rann de [[caoineadh|chaoineadh]] a chum Flann tar éis do ''Tresach, mac Becáin, flaith Ua m-Bairrche Maighe, do mharbhadh la h-Aodh, mac Iolghuine'' sa bhliain 884:<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]] ACM 884.11</ref> :'' Trom-cheó for chóiceadh m-Bresail, :''ó at-bath leo i Liphi lessaigh, :''tromm essnadha<ref>[http://dil.ie/20536 esnad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415180501/http://dil.ie/20536 |date=2021-04-15 }}, dos, dordán, ar eDIL; ''cf''. ''[[Esnada Tige Buchet]]''</ref> Assail, :''do brón tesbhadha Tressaigh.<br><br> :''Scith mo mheanma, muad<ref>[http://dil.ie/32627 1 muad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929091451/http://dil.ie/32627 |date=2021-09-29 }}, ar eDIL</ref> mo ghnas, :''ó l-luidh Treassach i tiughbhás :''osnadh Oenaigh Lifi láin, :''Laighin co muir mac Becáin :Trom-cheo ar chúige Bhreasail :ó básadh i Life leasa :trom osnaí Assail :do bhrón easpa Threasaigh.<br><br> :Scíth mo mheamna, dubhach mo ghnás, :ó luí Treasach i dtiugh-bhás<ref>[https://www.teanglann.ie/en/fgb/tiugh- tiugh-], ''réimír Lit.'' deireanach, ar teanglann.ie</ref> :osna Aonaigh Life lán :Laighin go muir, mac Beacáin. Chum Flann na rainn a leanas chun bás [[Ceallach mac Flannagáin|Cheallaigh mhic Fhlannagáin]], [[ríthe Bhreá|rí Bhreá]] sa bhliain 890 a chomóradh: :''Amhra<ref>[http://dil.ie/3201 amrae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916164944/http://dil.ie/3201 |date=2021-09-16 }}, amhra, iontas, ar eDIL</ref> tréceng, :''trí meic Flainn :''im-luaidhet Odhba, :''Congalach Cuilt, :''Ceallach Cerna :''is Cionaodh Cnodhbha.<br><br> :''Ma ro bith Ceallach :''cintach dirsan<ref>[http://dil.ie/16756 dirsan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929183957/http://dil.ie/16756 |date=2021-09-29 }}, ochón, ar eDIL</ref> :''a dith ba belchath, :''Moruar :''ba rom<ref>[http://dil.ie/35512 rom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210929183959/http://dil.ie/35512 |date=2021-09-29 }}, moch, luath</ref> a bhoeghal, :''nad rumalt saeghal :''seanchadh. :Amhra ceirdeanna :triúr mac Fhlainn :iomluaigh Óbha :Congalach Choilt :Ceallach Chearna :is Cionaoth Chnóbha.<br><br> :Má bhásaigh Ceallach :ciontach, ochón :go dtitfeadh ag béalchath :faraor! :ba luath a bhaol; :nach '' mairfeadh '' sé saol :seanchaí. == Tásca == D'éag sé i bPort Láirge. * [[Annála Uladh]], AU 896.10: '' Flann m. Lonain .h. Ghuaire do ghuin lasna Deise Muman. * [[Annála Inis Faithlinn]], AIF 896.3: '' Guin Flaind meicc Lonáin, rí filed n-Erend, la h-úa Fothaid Tíre. * [[Chronicon Scotorum]] CS 896: '' Flann mac Lonain [[Virgil|Firgil]] Gaedeal .i. primfile Gaoideal do marbadh d'Uíbh Cuirrbuide .i. o hUibh Fothaidh ag Loch da Caoch a n-Desibh Muman. * [[Annála na gCeithre Máistrí]], M891.14: '' Flann mac Lonáin, Uirghil Shil Scota primh-fhileGaoidheal uile, file as deach baí i n-Erinn ina aimsir, do mharbhadhla macaibh Cuirbhuidhe, do Uibh Fothaith iat-sen, h-in-duinetaidhe h-ic Loch Dá Caochi n-Deisibh Mumhán. == Foinsí == * Robert Welsh, ''Oxford Concise Companion to Irish Literature,'' 1996. {{ISBN|0-19-280080-9}} * Moore, Norman (1893). "Maclonan, Flann". In Lee, Sidney (eag.). Dictionary of National Biography. 35. Londain: Smith, Elder & Co. * [[Robin Flower]], ''The Irish Tradition'', 1946. * J. G. O’Keeffe (eag.), ''[http://www.ucc.ie/academic/smg/CDI/PDFs_textarchive/IrishTexts1.pdf Irish Texts]'', 1 (1931), ll. 22–24, 54–62 ** ‘Flann Mac Lonain in Repentant Mood’ agus ‘Eulogy on Ecnechan son of Dálach Kingof Tír Conaill' le Fland mc Lonain ollam Connacht ** ‘Ard do scela a meic nacuach’ * ''A Story of Flannmac Lonáin'', tras-scríofa ag [[Osborn Bergin|O. J. Bergin]], ''[http://www.ucc.ie/academic/smg/CDI/PDFs_textarchive/AnecdotaIpt2.pdf Anecdota from Irish Manuscripts]'', iml.1, lch.&nbsp;45 * Ubink, Jeanette, ''[https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/320467/Poems%20attributed%20to%20Flann%20mac%20Lonain%20-%20Final%20Version.pdf Poems attributed to Flann mac Lonáin: including a critical edition of Maiccni Echach ard a nglé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211102155533/https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/320467/Poems%20attributed%20to%20Flann%20mac%20Lonain%20-%20Final%20Version.pdf |date=2021-11-02 }}'', [[University of Utrecht]]. 2015. == Naisc sheachtracha == * ''[https://archive.org/stream/historyandantiq01fahegoog/historyandantiq01fahegoog_djvu.txt The history and antiquities of the diocese of Kilmacduagh]'', archive.org == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Máel Muire Othna]]}} {{s-ttl | teideal = [[Ollamh Éireann]] | bliain = 887–896}} {{s-aft | tar éis = [[Torpaid mac Taicthich]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Flann mac Lonain}} [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] q2mrl8bkuj3kixcxwd61kskoeu1mp5d Muircheartach mac Con Cheartaigh Mac Liag 0 99219 1331610 1206822 2026-11-03T05:10:33Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331610 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea '''Muircheartach Beag mac Con Cheartaigh Mac Liag''' (bás 1015). As deisceart na gConnacht ó dhúchas, bhí sé ina phríomh-fhile agus rúnaí ar son [[Brian Bóramha|Bhrian Bóramha]]. Deirtear gurbh é a scríobh ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'', stair bolscaireacht faoi Bhrian. == Tásca == * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1015.7: '' Mac Liacc .i. Muirchertach, mac Con Certaich árd-ollamh Ereann an tan-sin, d'écc. Ba h-é céd rann Mic Liacc annso: ::'' Muirchertach Becc, mac Maoil Certaigh, ::'' baoi acc ionghaire na m-bó, ::'' as é as indraic nachas iomlait,<ref>[http://dil.ie/27608 imlat (d)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927200516/http://dil.ie/27608 |date=2021-09-27 }}, , ar eDIL</ref> ::'' tabhair sgenach<ref>[http://dil.ie/36413 1 sceanach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927200521/http://dil.ie/36413 |date=2021-09-27 }}, dornán, ar eDIL</ref> findraip<ref>[http://dil.ie/22110 findrop] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927200518/http://dil.ie/22110 |date=2021-09-27 }}, stéig bheag, arbhar(?),ar eDIL</ref> dó. ::Muircheartach Beag, mac Maoil Ceartaigh ::a bhí ag seol na mbó, ::is é is ionraic nach iomluann, ::tabhair dornán arbhair dó. :''Ba h-é a rann deidhenach annso: ::''A chluicc ata i cind m'adhairt, ::''dot is ní teccait caraitt, ::''ge do-né tu do ding dang<ref>[http://dil.ie/16614 ding dang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927200524/http://dil.ie/16614 |date=2021-09-27 }}, ar eDIL</ref><ref>This is a very early example of the phrase "ding dong" to describe the sound a bell makes. The [[Oxford English Dictionary]] only manages to trace the phrase back to the 15th century.</ref> ::''as dít scenter<ref>[http://dil.ie/36375 sceinnid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927200208/http://dil.ie/36375 |date=2021-09-27 }}, ''Appar. confused with...'' ar eDIL</ref> an salann. ::A chloig, atá i gcionn m'adhairte ::duit ní thagann cairde; ::go ndéanann tú do ‘ding dang, ::díot a sceantar an salann. * [[Annála Uladh]], AU 1016.3: '' Macc Liag, ard-ollamh Erenn, mortuus est. * [[Annála Loch Cé]], ALC 1016.1: '' Mac Líag, ard-ollam Erenn, mortuus est. * [[Chronicon Scotorum]], CS1 016: '' Mac Liag .i. Muircertach ardollam Erenn optimus homo moritur i n-Inis Gaill Duiph for Sinainn. Cedrann Meic Liag: ::''Muircertach beg mac Mailcertach bís ag ingaire na mbo, ase an t-innraic nach aimsi loit, tabair sgeanach finnraiph dho. == Naisc sheachtracha == * http://www.ucc.ie/celt/published/G100005B/index.html == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Clothna mac Aenghusa]]}} {{s-ttl | teideal = [[Ollamh Éireann]] | bliain = 1008–1015}} {{s-aft | tar éis = [[Cúán úa Lothcháin]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Liag, Muircheartach Mac Con Ceartaich Mac}} [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] 39uapruv822nxi2gnvxcpdsg81fi3xd Cúán úa Lothcháin 0 99220 1331331 1081419 2026-11-02T12:32:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331331 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea '''Cúán úa Lothcháin''' (bás 1024) as [[Tethbae|Tethba]], Contae na Mí. Bhí Cúán ina bard agus bolscaire ar son [[Ardrí na hÉireann]], [[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill mac Domhnaill]] (bás 1022). == Tásca == * [[Annála Uladh]], AU 1024.3: :'' Cuan H. Lothcan, prim-eices Erenn, do marbad i Tebtha d'Fearaibh Teabhtha fein. Brenait a n-aen-uair in lucht ro marb. Firt filed innsein :Cuán ua Lothcháin, príomh-éigeas Éireann, do mharú i [[Tethbae|dTethba]] ag fir Tethba féin. D'éirigh bean in aon uair an lucht a mharbh. Feart file ansin. * [[Annála Inis Faithlinn]], AIF 1024.6: '' Cuan h-Ua Lothcháin, ardfile h-Erend & senchaid, a marbad do feraib Tethba; ocus in fer ro m-marb do marbad fo chétoir,<ref>[http://dil.ie/8949 fo cétóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211001084548/http://dil.ie/8949 |date=2021-10-01 }}, gan mhoill, ar eDIL</ref> .i. mc. Gillai Ultain m. Roduib * [[Annála Loch Cé]], ALC 1024.4: :'' Cúan .H. Lócháin .i. prímh-éigess Erenn, do mharbadh lá Tethfa. Do-ríghne Dia firt filedh co follus ar an lucht ro mharbh, óir ro bássaiged a n-droch-oighed<ref>[http://dil.ie/866 aided] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211001134140/http://dil.ie/866 |date=2021-10-01 }}, anbhás, ar eDIL</ref> iad, & ni ro h-adhnuiced a cuirp gur fhoghuil<ref>[http://dil.ie/22556 fodail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206025507/http://dil.ie/22556 |date=2021-12-06 }}, '' le brí '' ith, ar eDIL</ref> foeil & foluámain íad. : Cuán Ua Locháin, .i. príomh éigeas Éireann, do mharú ag fir ''Tethfa''. Rinne Dia fearr file go follasach ar an lucht a mharaigh é, óir gur éag siad de dhroch-anbhás, agus níor adhlacadh a gcoirp gur ith feoil (.im mic thíre) agus foluana (.i. éin). * [[Chronicon Scotorum]], CS 1024: '' Cuan h. Lothcain primecius Erenn & saoí senchusa do marbadh i tTeathba & brenait a naonmur {no aonur} an lucht ra marp & as fiort filedh sin * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1024.4: '' Cuán, ua Lothcháin, primh-écces Ereann, & saoi-senchaidh, do mharbhadh i t-Tethbha, & brénaitt a n-aon-uair an lucht ro marbh, & is firt filidh indsin. == Foinsí == * Clodagh Downey, ''The Life and work of Cúán ua Lothcháin'', in Ríocht na Midhe Journal, iml. XIX, 2008 * Robert Welsh, ''Oxford Concise Companion to Irish Literature'', 1996. ISBN 0-19-280080-9 * Seán Duffy, Ailbhe MacShamhráin, James Moynes, ''Medieval Ireland: an encyclopedia'', lch. 118, 2005. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh = [[Clothna mac Aenghusa]]}} {{s-ttl | teideal = [[Ollamh Éireann]] | bliain = 1008–1024}} {{s-aft | tar éis =[[Cú Mara mac Maic Liac]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Cuan ua Lothchain}} [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] cwtzg7rgs8541u2lqgagvfj756ptyrm Cú Collchaille Ua Baígilláin 0 99231 1331328 1081417 2026-11-02T12:18:04Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331328 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea '''Cú Collchaille Ua Baígilláin''' (bás 1119). == Tásca == * [[Annála Uladh]], AU 1119.3: :'' Cú Collchaille H. Baighellan ard-ollamh Erenn ar dhan & ar deirc ar ainech ar coindercle coitchinn fri truaghu & triunu do marbadh do Feraibh Luirg & do Thuaith Ratha<ref>barúntacht [[Lorg]], [[Contae Fhear Manach]]</ref> cum sua uxore et duobus filiis satis bonis & cum xxx.u. alis eter mhuintir & oighedhu in una domu h-i sathurn Minchasc & h-i feil Becan m. Cula. :Cú Collchaille ó Baighealláin, Ard-ollamh Éireann ar dhán, ar dhéirc, ar oineach agus general compassion coiteann faoi thrua agus faoi thréan, do mharú ag Fir Loirg agus Tuath Rátha, lena bhean chéile agus beirt mhac maith, agus cúigear is tríocha eile, idir mhuintir agus aíonna, i dtigh amháin ar an Satharn roimh an mionCháisc, féile Bácáin mhic Cula. * [[Annála Tiarnaigh]], AT 1118.9: :'' O Baigellain, ollam Erenn, do marbadh ón Spaillech O Flandacan ar n-gabail tighe fair. :Ó Baighealláin, Ollamh Éireann, go mharú ag Spailleach Ó Flannagáin, tar éis a theach do ghabháil. * [[Chronicon Scotorum]], CS 1119: :'' Hua Baigillain rigfile Erenn do marbad do Tuaith Rátha ón Spailliuch o Flannagain. :Ó Baighealláin, rí-fhile Éireann, do mharú ag Tuath Rátha, ag Spailleach Ó Flanagáin. * [[Annála Inis Faithlinn]], AIF 1119.2: :'' martra in fir dana U Buagellain cona da maccaib & cona mnai & cona muintir. Escuni De for cach n-oen daroni in gním! :martra/anbhás an fhear dáin Ó Baighealláin lena bheirt mhac, a bhean chéile agus a mhuintir. Eascaine Dé ar cách a rinne an gníomh! * [[Annála Loch Cé]], ALC 1119.3: :'' Cú Choll Chaille O Baighelláin, ard ollam Erenn re dán, & sói a n-déirc & a noinech, & ar chonnircle choitchinn fri truagha & tréna, do marbadh d' Feruibh Luirg, & do thuaith Rátha, cum sua uxore et duobus filiis suis bonis, et cum .xxxu. aliis, edir mhuinnter & aoidhegha i naoin tigh, Satharn mincasg, & a b-fhéil Bécáin mic Cula. * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1119.10: :'' Cú Collchaille Ua Baigheallain, ard-ollamh Ereann lé dán, saoi lé deirc, le h-einech & le conaircle<ref>[http://dil.ie/12069 condircle ''later''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211001194933/http://dil.ie/12069 |date=2021-10-01 }}, carthanacht, taise, ar eDIL</ref> coitchinn fri truaghaibh & trénaibh, do mharbhadh d'Feraibh Luircc & do Thuaith Rátha, cona mhnaoi, & cona dhias mac lán mhaith amaille lé cóiger & triochait ele etir mhuintir & aoidhedhoibh i n-aoin-tigh h-i Satharn minchaisg h-i féil Becáin mic Cula. :Cucllchoille Ua Baigheallain, ard-ollamh le dán, faoi le déirc, le haoineach agus le taise coiteann ar thrua agus ar thréan, do mharú ag fir Loirg agus Tuatha Rátha, lena bhean chéile agus a bheith mhac maith, agus cúigear is tríocha eile, idir mhuintir agus aíonna, i dtigh amháin, ar an Satharn roimh an mion Cháisc, féile Bheacáin mhic Cula. == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005B/ Annála na gCeithre Máistrí], ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh =[[Mael Isa ua Máilgiric]]}} {{s-ttl | teideal = [[Ollamh Éireann]] | bliain = 1088–1119}} {{s-aft | tar éis = [[Cú Connacht Ua Dálaigh]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Baigillain, Cu Collchaille Ua}} [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] fgukcg02cx2jvz1n6bogg71tgt4mocc Saighir Chiaráin 0 99342 1331654 1125076 2026-11-03T10:08:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331654 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Ciallaíonn '''Saighir Chiaráin''', ‘tobar Chiaráin’. Tá baint ag an séipéal ársa i Saighir Chiaráin le [[Ciarán Saighre|Naomh Ciarán]] seanóir, a bhfuil sé ráite faoi gur chaith sé 30 bliain sa [[Róimh]] ag déanamh staidéar ar na scrioptúir.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://webservices.archaeology.ie/arcgis/rest/services/NM/MonumentsToVisit/MapServer/0/query?where=1%3D1&outFields=*&outSR=4326&f=json|teideal=archaeology.ie|údar=archaeology.ie|dátarochtana=2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220404000702/https://webservices.archaeology.ie/arcgis/rest/services/NM/MonumentsToVisit/MapServer/0/query?where=1%3D1&outFields=*&outSR=4326&f=json|archivedate=2022-04-04}}</ref> Sa ré ársa, ba áit adhlactha an séipéal do ríthe ríocht ársa [[Osraí]]. Tagann oilithrigh fós i gcomhair na stáisiún ag Tobar Naomh Ciarán agus ag Sceach agus Cloch Naomh Ciarán ar fhéile Chiaráin (5ú Márta). [[Íomhá:Seir Kieran Fortification and Priory Wall 2010 09 09.jpg|mion|clé|Téann an cloigtheach siar go dtí an ochtú-deichiú haois]] [[Íomhá:Seir Kieran High Cross Base 2010 09 09.jpg|mion|clé|Bun [[Ardchros|ardchroise]] ón [[9ú haois]]]] Istigh sa reilig tá bun [[Ardchros|ardchroise]] (SMR OF039-003002-) ón [[9ú haois]], ar a bhfuil snoíodóireacht de radhairc ón mbíobla, cosúil le 'hÁdhamh agus Éabha i nGairdín Pharthais'. Am éigin roimh an mbliain 1170, tháinig Saighir Chiaráin chun a bheith ina theach do [[Agaistínigh|chanónaigh Agaistíneacha]], agus go gairid i ndiaidh an dáta seo, tógadh séipéal prióireachta Naomh Ciarán. Is iad ballaí an tséipéil sin teorainn thuaidh na reilige. Tá bunsraith cloigthí níos sine le feiceáil ar uillinn sheachtrach thiar thuaidh fhothraigh na prióireachta. Díscaoileadh an phrióireacht sa bhliain 1152 agus am éigin ina dhiaidh sin daingníodh an séipéal nuair a cuireadh túr gunna beag cruinn leis ar an uillinn thoir theas. Sa bhliain 1844, thóg [[Eaglais na hÉireann]] an séipéal atá ann inniu. Istigh ann tá cros chloiche agus roinnt crosleac a fuarthas sa reilig. Tá Síle na gCíoch (SMR OF039-003011-) ón suíomh in [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]] anois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visitoffaly.ie/Things-to-do/Culture-Heritage/Monastic-Offaly/Seir-Kieran-Early-Christian-Site/|teideal=Seir Kieran Early Christian Monastic Site - Visit Offaly|work=www.visitoffaly.ie|dátarochtana=2021-10-07|archivedate=2021-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211007165612/https://www.visitoffaly.ie/Things-to-do/Culture-Heritage/Monastic-Offaly/Seir-Kieran-Early-Christian-Site/}}</ref><ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Ciarán Saighre]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ardchrosa]] [[Catagóir:Contae Uíbh Fhailí]] [[Catagóir:Mainistreacha Agaistíneacha]] [[Catagóir:Mainistreacha na hÉireann]] [[Catagóir:Reiligí in Éirinn]] [[Catagóir:Seandálaíocht]] qzkbhs3mlag2amt7tflm1o5kb2zj31d Geamaireacht (dráma Nollag) 0 100226 1331503 1290543 2026-11-02T21:03:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331503 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin |image=[[Íomhá:Sinbad the Sailor aka Tinbad the Tailor (11350333964).jpg|220px]] }} [[Drámaíocht|Dráma]] [[An Nollaig|Nollag]] do pháistí, bunaithe ar scéal sí le damhsa agus amhráin agus áilteoireacht, is ea '''geamaireacht''', nó '''pantaimím'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fb/pantaim%C3%ADm|teideal=An Foclóir Beag: pantaimím|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-01-15}}</ref> == In Éirinn == {{Príomhalt|Geamaireacht na Taibhdheirce}} Bíonn geamaireacht ar siúl sa [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] gach bliain i Mí na Nollag, ócáid a tharraingíonn “pobal na Gaeilge le chéile” gach bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/domsa-is-ionann-an-gheamaireacht-agus-an-nollaig-diarmuid-de-faoite/|teideal=‘Domsa, is ionann an Gheamaireacht agus an Nollaig’ – Diarmuid de Faoite|dáta=2019-12-17|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-12-01}}</ref> Bíonn geamaireacht le feiceáil in [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] i nGaeltacht Thír Chonaill, i measc na ndrámaí eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://molsceal.ie/nua/alt/?CID=6369627076112|teideal=Geamaireacht Ghaoth Dobhair|dáta=03 Márta 2025|work=[[Molscéal]]|dátarochtana=2025-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251203060017/https://molsceal.ie/nua/alt/?CID=6369627076112|archivedate=2025-12-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://amharclann.com/events/scoraiocht-dhiarmuda-7-ghrainne-ar-oilean-an-ghnath-geamaireacht-aisteoiri-ghaoth-dobhair/|teideal=“Scoraíocht Dhiarmuda ⁊ Ghráinne ar Oileán an Ghnáth”. – Geamaireacht Aisteoirí Ghaoth Dobhair.|work=[[Amharclann Ghaoth Dobhair]]|dátarochtana=2025-11-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/geamaireacht-ghaoth-dobhair/|teideal=Geamaireacht Ghaoth Dobhair|údar=[[Sinéad Ní Uallacháin]]|dáta=2018-12-21|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-16}}</ref> Bhí geamaireacht ar siúl i g[[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]] i m[[Béal Feirste]], mar atá ''[[Luaithríona]]'', arna scríobh ag [[Conall Mac Corraidh]] agus léirithe ag [[Cracin Up Productions]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-feile-imram-trasna-na-dtonnta-feile-gaeilge-do-phobail-nua-litreacha-dhaidi-na-nollag/|teideal=CULTÚR: Féile IMRAM, Trasna na dTonnta, Féile Gaeilge do phobail nua, Litreacha Dhaidí na Nollag|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-11-21|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-26}}</ref> Bhain breis agus 500 páiste sult as thar na ceithre lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/cultur-agus-ealain/luaithriona-25|teideal=Luaithríona: Sárgheamaireacht atá ina léiriú ar shaibhreas an traidisiúin Nollag in Iarthar Bhéal Feirste|údar=[[Niamh Ní Ruadhagáin]]|dáta=17 Nollaig 2025|work=[[meoneile.ie]]|dátarochtana=2025-12-17}}</ref> Beidh geamaireacht dhátheangach ''[[Earcail|Hercules]] agus an [[Bradán feasa|Bradán Feasa]]'' á chur ar stáitse i g[[Corcaigh]] ón 10<sup>ú</sup>–20<sup>ú</sup> Nollaig 2025. [[Antóin Ó Dúllaing]] a scríobh agus [[Aisling Nic Cárthaigh]] an stiúrthóir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mairtin-o-cadhain-agus-an-bhriotainis-feile-liteartha-chorca-dhuibhne-scoil-cheoil-an-earraigh-ar-tg4/|teideal=Máirtín Ó Cadhain agus an Bhriotáinis, Féile Liteartha Chorca Dhuibhne, Scoil Cheoil an Earraigh ar TG4|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-11-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-16}}</ref> == Féach freisin == * [[An Nollaig]] * [[Cleamaire|Cleamairí]] == Naisc sheachtracha == * Físeán le ''[[Meon Eile]]'': [https://meoneile.ie/cultur-agus-ealain/luaithriona-25 "Luaithríona: Sárgheamaireacht atá ina léiriú ar shaibhreas an traidisiúin Nollag in Iarthar Bhéal Feirste"] == Tagairtí == {{reflist}} {{Siol-drámaíocht}} [[Catagóir:Geamaireacht| ]] [[Catagóir:Geamaireacht i nGaeilge|*]] [[Catagóir:Nollaig in Éirinn]] [[Catagóir:An Nollaig]] [[Catagóir:Ceoldrámaí grinn]] [[Catagóir:Drámaíocht ghrinn]] [[Catagóir:Drámaíocht]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe]] [[Catagóir:Leanaí]] njyfoquf52qgk6thxj1j9peyu28topp Eitilt thrasatlantach Alcock agus Brown 0 100264 1331390 1222474 2026-11-02T16:06:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331390 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Vickers Vimy Alcock and Brown.jpg|mion|An Vickers Vimy ag Lester's Field, 14 Mei. 1919, St. John's,]] [[Íomhá:Alcock-Brown-Clifden.jpg|mion|Cheap siad ón aer go raibh siad le tuirlingt ar thalamh réidh. ]] Rinne na heitleoirí Briotanacha [[John William Alcock|John Alcock]] agus [[Arthur Whitten Brown|Arthur Brown]] an chéad eitilt thrasatlantach gan stad ar an 14 go 15 Meitheamh 1919. D'eitil Alcock agus Brown ó [[Talamh an Éisc|Thalamh an Éisc]] go [[Contae na Gaillimhe]] i 16 uair is 27 nóiméad.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.aviation-history.com/airmen/alcock.htm|teideal=Captain John Alcock and Lieutenant Arthur Whitten Brown|work=www.aviation-history.com|dátarochtana=2022-06-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://mylesdungan.com/tag/lesters-field/|teideal=Lester’s Field|language=en|work=Myles Dungan|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Beart ollmhór domhanda a bhí ann. Bhí na spéartha os cionn an Atlantaigh sáraithe acu agus bhí an chéad mhúnla leagtha síos acu le haghaidh an [[Taisteal|taistil]] atá chomh coitianta sin inniu, lá agus oíche idir tíortha na [[An Eoraip|hEorpa]] agus [[Meiriceá Thuaidh]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aerstraice-chonamara-thuaidh-le-hoscailt-go-sealadach-do-cheiliuradh-alcock-agus-brown/|teideal=Aerstráice Chonamara Thuaidh le hoscailt go sealadach do Cheiliúradh Alcock agus Brown|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=17 Bealtaine 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> === Ullmhúchán === [[Íomhá:NYTimes 1919-06-16 AlcockBrown.png|mion]] Sa bhliain 1913, chuir an [[Daily Mail]] duais £10,000 (suim airgid ollmhór sa bhliain 1919. ... thart ar mhilliún Euro sa lá atá inniu ann) ar fáil don chéad eitleoir a thrasnódh an tAigéan Atlantach gan stopadh. Chuir an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] isteach ar an gcomórtas an bhliain dár gcionn agus cuireadh ar athló é i dtreo dheireadh 1918..<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.collectorcoins.ie/ga/centenary-of-the-first-nonstop-transatlantic-flight-15-silver-proof-coin.html|teideal=Céad Bliain den Eitlíocht Thrasatlantach - Bonn Profa Airgid €15 2019|údar=Banc Ceannais na hÉireann|dáta=2019|language=ga|work=www.collectorcoins.ie|dátarochtana=2022-06-15|archivedate=2022-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615231345/https://www.collectorcoins.ie/ga/centenary-of-the-first-nonstop-transatlantic-flight-15-silver-proof-coin.html}}</ref> Tar éis an chogadh in 1918, chuaigh ceithre cinn d'fhoirne trasna na farraige go Talamh an Éisc chun páirt a ghlacadh sa rás. [[Íomhá:Arthur Whitten Brown and John Alcock in 1919.jpg|mion|Alcock agus Brown]] Bhí foireann an Sopwith (Hawker & Grieve) ann agus theip orthu. Bhí siad níos mó ná leath bealaigh aniar nuair a bhris an t-eitleán orthu agus chuaigh siad i bh[[farraige]]. Tugadh ar bord loinge iad.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://dpdgay9x1sxad.cloudfront.net/wp-content/uploads/sites/6/2020/09/Alcock-Brown-Junior-Workbook.pdf|teideal=Alcock & Brown Junior Workbook|údar=Comhairle Chontae na Gaillimhe|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí foireann eile, Raynham agus Morgan, ar tharla timpiste dóibh agus iad ag éirí den talamh.<ref name=":2" /> === An chéad eitilt trasna aigéan an Atlantaigh === Bhí plean eile ag rialtas na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] ag féachaint chomh maith an n-eitleoidís trasna an Atlantaigh.<ref name=":2" /> Ceithre cinn de bháid aeir, a raibh na 'Nancies' de leasainm orthu, a bheadh in úsáid acusan. Ní fhéadfaí na heitleáin sin a eitilt an bealach ar fad agus bheadh orthu a theacht anuas ar [[na hAsóir]]. Tar éis 11 lá a chaitheamh ar an turas, tháinig ceann d'eitleáin Mheiriceá, an [[Muireitleán Curtiss NC-4|NC-4]], le talamh i [[Liospóin]] na [[An Phortaingéil|Portaingéil]]<nowiki/>e ar 27 Bealtaine, an chéad eitleán riamh - agus an chéad chriú - a d'eitil trasna [[An tAigéan Atlantach|aigéan an Atlantaigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.historynet.com/aviation-history-three-us-flying-boats-were-the-first-to-fly-across-the-atlantic-in-1919/|teideal=The U.S. Navy's Curtiss NC-4: First Across the Atlantic|dáta=2019-05-08|language=en-US|work=HistoryNet|dátarochtana=2022-06-16}}</ref><ref name=":2" /> {{Main|Muireitleán Curtiss NC-4}} === Alcock agus Brown === Éacht de chuid na Breataine a bhí san aistear anróiteach. Ba as an mBreatain Alcock agus Brown agus bhí cúlra san [[Fórsaí armtha|arm]] acu. [[Íomhá:Daily Mail Front Cover June 16 1919.jpg|mion|16 Meitheamh]] Chreid Alcock go raibh an t-ádh ag baint leis an uimhir 13 dó féin. Ba í an uimhir 13 an uimhir oibre a bhí aige agus é ag obair do Empress engineering. Ba é an Vickers Vimy an 13ú eitleán den chnuas agus críochnaíodh é an 13 Feabhra. Bhí 13 duine ar an bhfoireann a thaistil go Talamh an Éisc. Rinne Alcock gach uile iarracht imeacht ar an Aoine an 13 Meitheamh, (ach bhí mí-ádh air nuair a chlis ar chuid d'fearas tuirlingthe an eitleáin, mar sin b'éigin dó imeacht ar an Satharn an 14).<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://dpdgay9x1sxad.cloudfront.net/wp-content/uploads/sites/6/2020/09/Alcock-Brown-Junior-Workbook.pdf|teideal=Leabhar Oibre na Sinsea|údar=Comhairle Chontae na Gaillimhe|dátarochtana=2022}}</ref> Bhí a chuid piseoga féin ag Brown chomh maith. Thug sé leis [[bréagán]] clúmhach mar shonóg, cat dubh ar a dtug sé ‘Twinkletoes’. Thug Alcock leis a chomhluadar féin, ‘Lucky Jim’. Chuir duine de na h[[innealtóir]]í crú capaill i bhfostú faoi chathaoir Alcock chomh maith.<ref name=":3" /> === Eitilt === D’eitil an bheirt phíolótaí Bhriotanacha ó 'Lester's Field',<ref>{{Lua idirlín|url=https://nfldherald.com/taking-off-from-the-rock/|teideal=Taking Off From the Rock – Newfoundland Herald|údar=nfldherald.com|dáta=2019-06-20|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-06-15|archivedate=2019-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190620154419/https://nfldherald.com/taking-off-from-the-rock/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/130+Blackmarsh+Rd,+St.+John%27s,+NL+A1E+1S8,+Canada/@47.5478733,-52.7363607,17z/am=t/data=!4m5!3m4!1s0x4b0ca30dfa6d70ad:0x845cb04ba4d4a346!8m2!3d47.5481751!4d-52.7368546?shorturl=1&hl=en|teideal=· 130 Blackmarsh Rd, St. John's, NL A1E 1S8, Canada|údar=Inniu, cúinne Sráid Albany agus Bóthar Blackmarsh|dáta=2022|language=en|work=Google maps|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> [[Cathair Eoin, Talamh an Éisc agus Labradar|Cathair Eoin]] i d[[Talamh an Éisc agus Labradar|Talamh an Eisc]], [[Ceanada]]. D'ardaigh an t-eitleán (an buamadóir déphlána ,Vickers Vimy) ón talamh go mall ar 14 Meitheamh ag 1:45 p.m. [[Íomhá:Alcock brown memorial.jpg|mion|Ionad tuirlingte Alcock & Brown 1919]] [[Íomhá:Alcock.brown.statue.arp.750pix.jpg|mion|Dealbh taobh amuigh d’[[Aerfort Londain-Heathrow|Aerfort Heathrow]]]] Dúradh níos déanaí go raibh ar Brown siúl amach ar an sciathán chun leac oighir a ghlanadh as an inneall, creid nó ná creid.<ref name=":2" /> Nuair a bhí siad ag eitilt trasna an Atlantaigh, chuaigh siad trí amchriosanna éagsúla. Le meascán a sheachaint, chloígh Brown ina chuid tuairiscíochta le ham GMT (Meán-am Greenwich - an t-am sa Ríocht Aontaithe). === Tuirlingt === Thuirling an bheirt ag 8:40 a.m. on 15 Meitheamh 1919 i b[[portach]] leath bealaigh, idir [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|an Clochán]] agus [[Baile Conaola]], Bhí siad ag iarraidh tuirlingt go díreach chun a bheith cinnte an £10,000 a fháil. Cheap siad ón aer go raibh siad le tuirlingt ar thalamh réidh. Níor gortaíodh ceachtar den bheirt. Bhí an chéad eitilt thrasatlantach gan stad bainte amach acu, a mhair 16 uair an chloig agus 28 nóiméad agus a thuirling 25 mhíle ó thuaidh ón gceann scríbe a bhí acu.<ref name=":0" /> Ní fhaca an chuid is mó de mhuintir an bhaile mhóir an t-eitleán as Talamh an Éisc ag dul timpeall os cionn an bhaile mhóir cúpla geábh. Tuairim fiche don naoi maidin Dhomhnaigh a bhí inti nuair a thuirling siad agus bhí chuile dhuine san áit ag an Aifreann a thosaigh ag 8.30.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/i-told-them-it-was-the-capital-of-connemara-an-chead-eitilt-trasatlantach-100-bliain-o-shin/|teideal=‘I told them it was the capital of Connemara’ – an chéad eitilt trasatlantach 100 bliain ó shin|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=15 Meitheamh 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-15}}</ref> Tháinig siad anuas in aice le [[Stáisiún Raidió Marconi]]. Ba thráthúil gur thuirling an t-eitleán an-ghar don stáisiún cumarsáide a  bhí ag Marconi gar do Bhaile Conaola – siar ón gClochán – san am.  Thug sin deis dóibh an scéala a scaipeadh chomh scafánta agus a d’fhéadfaí sin a dhéanamh san am.  Níor chaith na heitleoirí mórán achair i gConamara. Thug Tom Kenny – a bhí ina eagarthóir ar an ''[[Connacht Tribune]]'' an uair sin – Alcock agus Brown go cathair na Gaillimhe.  Bhí féasta agus roinnt ceiliúrtha in Óstán an Bhóthair Iarainn (an Meyrick anois) ach ba i Sasana a bhí an fháilte mhór.  Chuaigh Alcock agus Brown trasna na tíre  go Londain ar thraein agus bhí daoine amuigh rompu ag na stáisiúin i gcaitheamh an bhealaigh go dtí an phríomhchathair.  Cuireadh na múrtha fáilte rompu ansin freisin.<ref name=":4" /> === Cuimhneachán === I 1954 a cuireadh dealbh stairiúil cloch aoil de laochra na spéartha, Alcock agus Brown, taobh amuigh d’[[Aerfort Londain-Heathrow|Aerfort Heathrow]], Londain. Sa bhliain 2019, bhí an dealbh tugtha anall go dtí an Clochán ó Aerfort Heathrow.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Galway marks centenary of first transatlantic flight|url=https://www.rte.ie/news/connacht/2019/0615/1055506-alcock-brown-centenary-flight/|date=2019-06-15|language=en|author=Eileen Magnier}}</ref> Rialtas na Breataine a d’íoc as agus bhí sé ar an gcéad chuimhneacháin ar Alcock agus Brown agus ar an éacht a rinneadar.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://molsceal.ie/toradh/alt/?CID=6037697288001|teideal=Alcock and Brown 100|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2022-06-15}} {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa bhliain 2005, d'eitil Steve Fossett agus Mark Rebholtz trasna an Atlantaigh i Vimy nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/reliving-history-wasnt-all-plane-sailing--25973902.html|teideal=Reliving history wasn't all plane sailing . . .|language=en|work=independent|dátarochtana=2022-06-16}}</ref> ==Féach freisin== * [[Muireitleán Curtiss NC-4]] * [[John William Alcock]] * [[Arthur Whitten Brown]] * [[Cathair Eoin, Talamh an Éisc agus Labradar|Cathair Eoin]] * [[Charles Lindbergh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Eitleoireacht]] [[Catagóir:1919]] [[Catagóir:Curiarrachtaí domhanda]] [[Catagóir:An Clochán]] [[Catagóir:Stair Chontae na Gaillimhe]] 8y12f8mjse34gm5zoz21vins76odpb1 Dorohoi 0 100296 1331357 1168166 2026-11-02T14:26:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331357 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair is ea '''Dorohoi''' ({{Fuaim|Ro-Dorohoi.ogg|''Fuaimniú''}}) i Județul Botoșani, an Rómáin, ar bhruach na láimhe deise den abhainn Jijia, a leathnaíonn amach isteach i loch ar an taobh thuaidh. ==Stair== Bhíodh Dorohoi ina mhargadh d'adhmad agus do tháirgí feirme d'ardchríocha thuaidh na Moldóive; tháinig ceannaithe ó na stáit chomharsanachta chuig an aonach mór, a reáchtáladh ar an 12 Meitheamh. Luaitear an lonnaíocht den chéad uair i ndoiciméid óN bhliain 1408, áit ar síníodh conradh idir an rialtóir (nó ''voievode'') logánta Moldóvach, Alexandru cel Bun, agus Rí na Polainne agus an Ungáir. Bhombardaigh na Rúisigh Dorohoi le linn an Chéad Chogadh Domhanda. Bhíodh Dorohoi mar phríomhchathair Chontae Dorohoi, ach díghrádaíodh go bardasach é nuair a ghabh an tAontas Sóivéadach seilbh ar an Bhasaráib agus Tuaisceart na [[An Bucoivéin|Bucoivéine]] go déanach i mí an Mheithimh 1940. Ar 1 Iúil, 1940, rinne aonaid d'Arm na Rómáine ionsaí ar Ghiúdaigh áitiúla i bpogram. Níor thacaigh Rialtas na Rómáine leis na gníomhartha míleata seo i gcoinne na nGiúdach. Nuair a tháinig ceannasaíocht an airm ar an gcomhcheilg i gcoinne na nGiúdach, cuireadh trúpaí amach chun deireadh a chur leis an bhfogha. ==Tíreolaíocht== === Na tuilte sa Rómáin sa bhliain 2010=== Chonaic Dorohoi básanna le linn oíche an 28-29 Meitheamh, 2010 de réir mar a mhéadaigh tuilte go díreach os cionn méadar 1 méadar in áiteanna áirithe. Scuabadh roinnt bóithre ar shiúl sa tuile nó bhí siad fágtha faoi uisce. Mar gheall ar bháisteach throm a bhí ag titim le beagnach seachtain, thug réamhaisnéiseoirí rabhadh go leanfadh sé ar aghaidh in oirthuaisceart na Rómáine. Mharaigh an bháisteach neamhghnách throm seisear, an chuid is mó i mbaile Dorohoi ar an 29ú. ==Déimeagrafaic== De réir an daonáirimh ó 2011 bhí daonra iomlán de 22,600 duine ina gcónaí sa chathair seo. Den daonra seo, is Rómánaigh eitneacha iad 98.13%, Romaigh eitneacha 1.54%, Giúdaigh eitneacha 0.07% agus Úcránaigh eitneacha 0.02%. == Giúdaigh Dorohoi== Shocraigh [[Giúdaigh]] i nDorohoi den chéad uair sa 17ú hAois. Bunaíodh é mar Ghild Giúdach faoin [[an Mholdáiv|Mholdáiv ]]. D’fhulaing Giúdaigh anseo le linn an Chéad Chogadh Domhanda. * Bhí 600 teaghlach Giúdach i nDorohoi sa bhliain 1803. * 3,031 duine sa bhliain 1859 (thart ar leath den daonra) * 6,804 sa bhliain 1899 (níos mó ná leath den daonra) *5,800 sna 1930idí. Mar a tharlaíonn, tháinig méadú ar an daonra Giúdach tar éis an [[Uileloscadh|Uileloiscthe]] mar thoradh ar dhídeanaithe ag socrú ann. Sa bhliain 1947, bhí 7,600 Giúdach ina gcónaí i nDorohoi. Tar éis bhunú [[Iosrael]], tháinig laghdú seasta ar dhaonra Giúdach Dorohoi. Sa bhliain 1956, bhí 2,753 Giúdach ann. Sa bhliain 1966, bhí 1,013 ann. Faoin mbliain 2000, ní raibh ach 49 Giúdach fágtha i nDorohoi. ===Daoine ó dhúchas=== * [[Benjamin Abrams]], fear gnó * [[Alexandru Batcu]], briogáidire-ghinearál * [[Ion Călugăru]], úrscéalaí * [[Dumitru Chipăruș]], dealbhóir * [[Dan Condurache]], aisteoir scannán * [[Octavian Cotescu]], aisteoir * [[Maurice Hartt]], polaiteoir * [[Vasile Hutopilă]], péintéir * [[Theodor V. Ionescu]], fisiceoir * [[Alexandre Istrati]], péintéir * [[Gheorghe Liliac]], peileadóir * [[Alexandru Mavrodi]] iriseoir * [[Gheorghe Nichita]], polaiteoir * [[Marcel Olinescu]], greanadóir * [[Dan Pița]], stiúrthóir scannán agus scríbhneoir scripte scannáin * [[Nicolae Samsonovici]], ginearál * [[Păstorel Teodoreanu]], fear grinn agus file ==Turasóireacht == Beagán go dtí teorainneacha oirthearacha na cathrach, agus ar an mbealach go Broscăuți, féadfaidh turasóirí teacht ar Eaglais San Nioclás, foirgneamh a thóg Ștefan cel Mare sa bhliain 1495. Bhí díbirtí deamhan i bhfeidhm anseo go dtí deireadh na 2000í. ==Rialtas== Riarann an chathair trí shráidbhaile: Dealu Mare, Loturi Enescu agus Progresul. == Tagairtí == {{Reflist}} ==Naisc sheachtracha== * Láithreán gréasáin oifigiúil [https://web.archive.org/web/20110612143335/http://www.primariadorohoi.ro/] * Jewish Dorohoi[ https://www.jewishvirtuallibrary.org/dorohoi] [[Catagóir:Dorohoi| ]] [[Catagóir:Cathracha sa Rómáin]] [[Catagóir:Príomhchathracha iar-chontaetha na Rómáine]] [[Catagóir:Ținutul Suceava]] [[Catagóir:Ceantair sa Mholdóiv Thiar]] 7iwltlv148vi7onjdtrrc4e9im1f49o Cantúin na hEilvéise 0 100919 1331590 1330544 2026-11-03T03:09:03Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1331590 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} CuimsíonnIs 26 '''cantún na hEilvéise''' ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: ''Kanton''; [[An Fhraincis|Fraincis]]: ''canton''; [[An Iodáilis|Iodáilis]]: ''cantone''; [[An Rómainis|Rumantsch Grischun]]: [[chantun]]) ballstáit Chónaidhm na hEilvéise. D'úsáideadh {{Lang|de|[[Waldstätte]]}} chun tagairt a dhéanamh ar na chéad trí chomhghuaillithe cónasctha a bhunaigh [[An Eilvéis|Cónaidhme na hEilvéise]] sa chéad áit. Tá achoimre ar an dá thréimhse thábhachtach i bhforbairt na Sean-Chónaidhme Eilvéise le téarmaí {{Lang|de|[[Eight Cantons|Acht Orte]]}} (‘Ocht gCantón’; ó 1353–1481) agus {{Lang|de|[[Thirteen Cantons|Dreizehn Orte]]}} (13 Cantóin, ó 1513–1798). <ref name="chrono">léirithe mar "the 'confederacy of eight'" agus "the 'Thirteen-Canton Confederation'", faoi seach, féach: {{lua idirlín | url = https://www.eda.admin.ch/aboutswitzerland/en/home/geschichte/uebersicht.html | teideal = About Switzerland}}</ref> Bhí gach cantún de Shean-Chónaidhm na hEilvéise ar a dtugtaí Ort freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó Stand (‘eastát’, ó c.  1550), ina stát iomlán ceannasach a raibh a rialuithe teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin acu, ó shíniú [[Síocháin Westfalen]] (1648) ar a laghad go dtí bunú an stáit fheidearálaigh san Eilvéis sa bhliain 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta Helvetic (1798-1803). Tá an téarma Kanton in úsáid go forleathan ón 19ú haois. cantún de Chónaidhm na hEilvéise Sean, ar a dtugtaí {{Lang|de|Ort}} freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó {{Lang|de|Stand}} (‘eastát’, ó c. 1550 ), stát iomlán ceannasach a raibh a rialtáin teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin ó [[Síocháin Westfalen|Chonradh Westphalia]] (1648) ar a laghad go dtí bunú stát feidearálach na hEilvéise in 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta <b>Helvética</b> (1798–1803). Tá an téarma Cantún in úsáid go forleathan ón 19ú haois. == Liosta de Chantúin == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q23058. FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?amDeiridh. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],ga,de,fr,it,rm". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Cantún, P395:Cód, P36: Príomhchathair, P571:Bunaithe, P1082:Daonra, P2046:Achar<br>km<sup>2</sup>, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Cantún ! Cód ! Príomhchathair ! Bunaithe ! Daonra ! Achar<br>km<sup>2</sup> ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:CHE Aargau COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11972|cantún Aargau]]'' | AG | [[Aarau]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 726894 | 1403.77 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12079|cantún Appenzell Ausserrhoden]]'' | AR | [[Herisau]]<br/>''[[:d:Q68189|Trogen]]'' | data-sort-value="1513" | 1513 | 56495 | 242.84 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:CHE Appenzell Innerrhoden COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12094|cantún Appenzell Innerrhoden]]'' | AI | ''[[:d:Q209270|Appenzell]]'' | data-sort-value="1513" | 1513 | 16585 | 172.48 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12146|cantún Basel-Landschaft]]'' | BL | [[Liestal]] | data-sort-value="1833" | 1833 | 298837 | 517.67 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Wappen Basel-Stadt matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12172|cantún Basel-Stadt]]'' | BS | [[Basel]] | data-sort-value="1833" | 1833 | 200031 | 36.95 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:CHE Bern BE COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11911|cantún Bern]]'' | BE | [[Beirn]] | data-sort-value="1353" | 1353 | 1063533 | 5959 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>''[[:d:Q1480152|Swiss French]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:CHE Canton de Fribourg COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12640|cantún Fribourg]]'' | FR | [[Fribourg]] | data-sort-value="1481" | 1481 | 350918 | 1671.36 km² | [[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:CHE Kanton Glarus COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11922|cantún Glarus]]'' | GL | [[Glarus]] | data-sort-value="1352" | 1352 | 42056 | 685.3 km² | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:CHE Graubünden COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11925|cantún Graubünden]]'' | GR | [[Chur]] | data-sort-value="1496" | 1496 | 204888 | 7105.39 km² | [[an Rómainis]]<br/>[[an Iodáilis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:CHE Jura COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12755|cantún Jura]]'' | JU | [[Delémont]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-01 | 74548 | 838.51 km² | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:CHE Luzern COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12121|cantún Lucerne]]'' | LU | [[Luzern]] | data-sort-value="1332" | 1332 | 432744 | 1493.51 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Wappen Neuenburg matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12738|cantún Neuchâtel]]'' | NE | [[Neuchâtel (cathair)|Neuchâtel]] | data-sort-value="1034" | 1034 | 178291 | 802.24 km² | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Wappen Nidwalden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12592|cantún Nidwalden]]'' | NW | ''[[:d:Q63931|Stans]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 45016 | 275.85 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Wappen Obwalden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12573|cantún Obwalden]]'' | OW | ''[[:d:Q63964|Sarnen]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 39272 | 490.58 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Wappen Schaffhausen matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12697|cantún Schaffhausen]]'' | SH | [[Schaffhausen]] | data-sort-value="1501" | 1501 | 87111 | 298.42 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Wappen Schwyz matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12433|cantún Schwyz]]'' | SZ | [[Schwyz]] | data-sort-value="1240" | 1240 | 167403 | 907.88 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:CHE Solothurn SO COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11929|cantún Solothurn]]'' | SO | [[Solothurn]] | data-sort-value="1481" | 1481 | 286844 | 790.45 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Coat of arms of canton of St. Gallen.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12746|cantún St. Gallen]]'' | SG | [[Sankt Gallen]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 535114 | 2030.75 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:CHE Thurgau COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12713|cantún Thurgau]]'' | TG | [[Frauenfeld]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 295220 | 991.77 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:CHE Ticino COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12724|cantún Ticino]]'' | TI | [[Bellinzona]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 358903 | 2812.15 km² | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Íomhá:Wappen Uri matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12404|cantún Uri]]'' | UR | ''[[:d:Q68150|Altdorf]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 37931 | 1076.57 km² | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Íomhá:CHE Valais COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q834|cantún Valais]]'' | VS | [[Sion]] | data-sort-value="1815" | 1815 | 365844 | 5224.5 km² | [[an Fhraincis]]<br/>''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Íomhá:CHE Vaud COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12771|cantún Vaud]]'' | VD | [[Lausanne]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 845870 | 3211.94 km² | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Íomhá:Wappen Zug matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11933|cantún Zug]]'' | ZG | [[Zug (cathair)|Zug]] | data-sort-value="1352" | 1352 | 132556 | 238.73 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Íomhá:CHE Zürich COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11943|cantún Zürich]]'' | ZH | [[Zürich]] | data-sort-value="1351" | 1351 | 1620020 | 1729 km² | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Íomhá:CHE Canton de Genève écu seul COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11917|cantún na Ginéive]]'' | GE | [[an Ghinéiv]] | data-sort-value="1815" | 1815 | 524410 | 282.49 km² | [[an Fhraincis]]<br/>''[[:d:Q1480152|Swiss French]]'' |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cantúin na hEilvéise| ]] [[Catagóir:Fo-ranna na hEilvéise]] [[Catagóir:Liosta d'fhoranna na hEilvéise|Cantúin]] [[Catagóir:Ranna riaracháin san Eoraip|An Eilvéis 1]] [[Catagóir:Ranna riaracháin den chéad leibhéal de réir tíre|Cantúin, an Eilvéis]] [[Catagóir:Liosta d'áiteanna a bhfuil cónaí ann san Eilvéis]] 5efsfxny4lc7etf8gqoqe8pv7dqv8wo Mhic an Airchinnigh 0 102243 1331599 1312840 2026-11-03T04:32:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331599 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Interwiki from P460|Interwiki}} [[Rítheaghlaigh Ghaelacha|Rítheaghlach Gaelach]] as [[Tuadhmhumhain]] is ea ''' Mhic an Airchinnigh.''' [[File:McInerney Irish coat of arms.png|mion|Armas Mhic an Airchinnigh]] == Sanas == Is amhlaidh go bhfuil an focal ''[[Airchinneach]]''<ref>[https://dil.ie/1719 airchinnech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618155337/https://dil.ie/1719 |date=2022-06-18 }}, oirchinneach, ar eDIL</ref> fréamhaithe as na fo-fhocail ''oir'' agus ''ceann''. == Armas agus mana == Ar an armas, feictear trí leon dearga is three red lions passant. Is é an mana ná ''Veritas'' nó ''Vincit Veritas''. == Daoine == * [[Gearóid Mac an Airchinnigh]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ie}} nvnunwfjt60av3o2vxruolc1waxej69 Hipitéis substráit Ghaeilise 0 102263 1331532 1287478 2026-11-02T22:33:48Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 10 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331532 wikitext text/x-wiki Dar le ''' Hipitéis substráit Ghaeilise,''' tá tionchar theangacha a bhí ann i nÉirinn roimh theacht na [[Gaeil|nGael]] san [[an Iarnnaois|Iarnnaois]] le feiceáil sna [[Teangacha Gaelacha]]. == Teangacha neamh-Ind-Eorpacha == Lonnaíodh [[Réamhstair na hÉireann|Éire]] tar éis chúlú na [[An Oighearthréimhse Dheiridh|clúid oighir]] c.&nbsp;10,500&nbsp;BC.<ref name="IT">{{cite news |sine=McDonagh |ainm=Marese |dáta=21ú Márta 2016 |teideal=Bear bone opens new chapter in Ireland's archaeology |work=The Irish Times |url=http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/bear-bone-opens-new-chapter-in-ireland-s-archaeology-1.2581144 |url-status=live dátarochtana=10ú Feabhra 2021}}</ref> Meastar gur tháinig [[na teangacha Ind-Eorpacha]] i bhfad níos deireanaí, ag teacht in áit na teangacha dúchais. Moltar ámh go bhfuil tionchar na (d)teang(each)a úd fós ann trí fhianaise logainmneacha agus ainmneach pearsanta ach go háirithe,<ref>[[Stephen Oppenheimer]], ''The Origins of the British'' (2009).</ref><ref>''Indo-European and non-Indo-European aspects to the languages and place-names in Britain and Ireland: the state of the art'', le George Broderick, in 'From the Russian rivers to the North Atlantic' (2010), ll. 29–63.</ref><ref>{{cite journal |last=Adams |first=G.B. |date=1980 |title=Place-names from pre-Celtic languages in Ireland and Britain |url=http://www.snsbi.org.uk/Nomina_articles/Nomina_04_Adams.pdf |journal=Nomina |volume=4 |pages=46–63}}</ref> bunaithe ar ainmneacha in [[Geografaíocht (Tolamaes)|''Geografaíocht'']] le [[Tolamaes]]. Tá trí smaoineamh ann maidir le teacht na teangacha Ghaeilise go hÉirinn: # le [[cultúr Bell Beaker]] c. 2500 BC # ag tús na [[an Iarnnaois|hIarnnaoise]] (c. 500 RC).<ref name="Celtas y Vettones">{{cite book |last=Villar Liébana |first=Francisco |title=Celtas y Vettones |publisher=Diputación Provincial de Ávila|year=2001 |editor-last=Almagro-Gorbea |editor-first=Martin |location= |publication-place=Ávila |pages=115–121 |language=es |chapter=La lengua de los Celtas y otros pueblos indoeuropeos de la península ibérica |editor-last2=Mariné |editor-first2=M.|editor-last3=Álvarez-Sanchís|editor-first3=J. R. |isbn=84-89518-76-9}}</ref> # ach amháin sa chéad aois AD, le himirce tar éis choncas Rómhánach na Breataine.<!-- Irish and [[Brittonic languages|British Celtic languages]] only developed from a common Insular Celtic language around that time.--><ref name="Schrijver">{{cite book |last=Schrijver |first=Peter |title=Language Contact and the Origins of the Germanic Languages |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0-415-35548-3 |location=Nua Eabhrac, Londain |pages=79–85}}</ref> == Focail neamh-Ind-Eorpach sa Ghaeilge == Molann [[Gearóid Mac Eoin]] na focail a leanas: * bréifin * ''cufar, cuifre, cuipre''<ref>[https://dil.ie/13643 ? cuipre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625174944/https://dil.ie/13643 |date=2022-06-25 }}, carthanach, ar eDIL</ref> * ''fafall, fubhal''<ref>[https://dil.ie/21043 fafall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625174940/https://dil.ie/21043 |date=2022-06-25 }}, brocamas(?), ar eDIL</ref> * ''lufe'' * ''slife''<ref>[https://dil.ie/37936 slife?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625180545/https://dil.ie/37936 |date=2022-06-25 }}, ar eDIL</ref> * ''strophais''<ref>[https://dil.ie/39008, strophais]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, clúdach tuí, ar eDIL</ref> agus na logainmneacha a leanas:<ref>{{cite journal |title=The Celtic Languages in Contact|date=26–27 July 2007 |url=http://opus.kobv.de/ubp/volltexte/2007/1568/pdf/celtic_languages_in_contact.pdf |access-date=10ú Nollaig 2012 |editor=Hildegard L.C. Tristram |publisher=Potsdam University Press}}</ref> * [[Bréifne]] * Crufait * Dún Gaifi * Faffand * Grafand * Grafrenn * [[An Life|Life]]/Mag Liphi * Máfat Molann [[Peter Schrijver]] na focail a leanas:<ref>{{cite journal |url=https://www.academia.edu/38390118 |title=Non-Indo-European surviving in Ireland in the first millennium AD |journal=[[Ériu (iriseán)|Ériu]] |volume=51 |last=Schrijver |first=Peter}}</ref> * [[Partraige]] (eatnainm) * [[bradán]] * ciotóg * [[faocha]] * [[gliomach]] * [[portán]] * ''patu'',<ref>[https://dil.ie/34230 patu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625163510/https://dil.ie/34230 |date=2022-06-25 }}, giorra, ar eDIL</ref> [[giorria|patachán]] * peata * ''pell''<ref>[http://dil.ie/34262 2 pell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220313115801/http://www.dil.ie/34262 |date=2022-03-13 }}, capall, ar eDIL</ref> * ''pít''<ref>[https://dil.ie/34382 pít] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625163402/https://dil.ie/34382 |date=2022-06-25 }}, roinnt bia, ar eDIL</ref> * pluc<ref>[https://dil.ie/34413 1 pluc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625163401/https://dil.ie/34413 |date=2022-06-25 }}, toirt/meall cruinn, ar eDIL</ref> * prap * [[scadán]] I staidéar eile, pléann sé roinnt smaoineamh mar mhalairt ar cháintí le [[Graham Isaac]].<ref>{{cite journal |url = https://www.academia.edu/38390147 |title = More on Non-Indo-European surviving in Ireland in the first millennium AD |journal = Ériu |volume = 55 |last = Schrijver |first = Peter }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618214214/https://www.academia.edu/38390147 |date=2022-06-18 }}</ref> Molann [[Ranko Matasović]] na focail a leanas:<ref name=":0">{{Cite book |last=Matasović |first=Ranko |url=https://www.jolr.ru/files/(101)jlr2012-8(160-164).pdf |title=The substratum in Insular Celtic |date=2019-04-15 |publisher=Gorgias Press |isbn=978-1-4632-3540-6 |language=en |doi=10.31826/9781463235406-010}}</ref> * ''dega''<ref>[https://dil.ie/15048 1 dega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625175038/https://dil.ie/15048 |date=2022-06-25 }}, ciaróg, ar eDIL</ref> * [[lacha]] * [[lon dubh|lon]]-dubh * luis ([[caorthann]]) * ''ness''<ref>[http://dil.ie/33127 1 nes(s)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625175038/https://dil.ie/33127 |date=2022-06-25 }}, eas (ainmhí), ar eDIL</ref> * [[sionnach]] Cuireann sé in úil fosta go bhfuil focail ann i dteangacha Ceilteacha eile agus bunús neamh-Ind-Eorpach. Más fíor, is léir go raibh an substráit bhí le [[Gaeilge Chianach]] féin ach le [[Prótai-Cheiltis]].<ref>{{cite book |last=Matasović |first=Ranko |author-link=Ranko Matasović |title=Etymological Dictionary of Proto-Celtic |publisher=Brill |location=Leiden |year=2009 |isbn=978-90-04-17336-1 |page=441}}</ref> Molann [[Gerry Smyth]] gur focal den substráit é ''Dothar''<ref>[https://dil.ie/18501 dothar] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar eDIL</ref> na Sean-Ghaeilge ([[An Dothra]]).<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=khZaCwAAQBAJ&q=dothar+dodder&pg=PA101 |title=Space and the Irish Cultural Imagination |first=Gerry |last=Smyth |date=18ú Iúil 2001 |publisher=Springer |isbn=9781403913678 |via=Google Books}}</ref> '' Examples of words found in more than one branch of Celtic but with no obvious cognates outside Celtic include: * [[Meán-Ghaeilge]] {{lang|mga|ainder}} 'ógbhean', Meán-Bhreatnais Welsh {{lang|wlm|anneir}} 'bearach', Gaillis ''anderon'' (Bascais {{lang|eu|andere}} 'bean') * [[Sean-Ghaeilge]] {{lang|sga|berr}}<ref>[https://dil.ie/5721 berr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625194106/https://dil.ie/5721 |date=2022-06-25 }}, gearr, ar eDIL</ref>, Meán-Bhreatnais {{lang|wlm|byrr}}, Gaillis ''Birrus'' (ainm) * Sean-Ghaeilge {{lang|sga|bran}}, Meán-Bhreatnais {{lang|wlm|bran}}, Gaillis ''Brano-'' (m.s. [[Bran Ardchenn]], [[Bran Becc mac Murchado]] agus [[Bran the Blessed]]) * Meán-Ghaeilge {{lang|mga|brocc}}, Meán-Bhreatnais {{lang|wlm|broch}}, Gaillis ''Broco-'', Béarla ''brock'' * Sean-Ghaeilge {{lang|sga|carpat}} 'carbad', Breatnais {{lang|cy|cerbyd}}, Gaillis ''carpento-'', ''Carbanto-'' * Sean-Ghaeilge {{lang|sga|eó}} 'bradán', Meán- Breatnais {{lang|wlm|ehawc}}, Gaillis *''esoks'', Laidin {{lang|la|esox}}), Bascais ''izokin''<ref>{{cite book |last=Trask |first=R. Larry |title=Etymological Dictionary of Basque |year=2008 |publisher=University of Sussex |location=Falmer, UK |url=http://www.sussex.ac.uk/linguistics/documents/lxwp23-08_edb.pdf |editor=Wheeler, Max W. |page=236 |access-date=17ú Meán Fómhair 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607202936/http://www.sussex.ac.uk/linguistics/documents/lxwp23-08_edb.pdf |archive-date=7ú Meitheamh 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607202936/http://www.sussex.ac.uk/linguistics/documents/lxwp23-08_edb.pdf |date=2011-06-07 }}</ref> * Sean-Ghaeilge {{lang|sga|cuit}} 'cuid', Meán-Breatnais {{lang|wlm|peth}}, Gaulish * ''pettia'', Latin {{lang|la|petia}}, Francais {{lang|fr|pièce}}) * Sean-Ghaeilge {{lang|sga|molt}}, Meán-Breatnais {{lang|wlm|mollt}}, Gaillis ''Moltus'' (ainm), Francais {{lang|fr|mouton}}, Béarla ''mutton'' * Sean-Ghaeilge ''adarc'', Bascais ''adar''.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Substráit réamh Gréigise]] * [[Teangacha réamh-Ind-Eorpacha]] * [[Gaeilge Chianach]] * [[Na Scéalta Miotaseolaíochta]] * [[Réamhstair na hÉireann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Hipiteis substrait Ghaeilise}} [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:Na Ceiltigh]] [[Catagóir:Réamhstair na hÉireann]] 2wv4dgr099trc29lzjvscx17w7kl4b5 Nessa Ní Shéaghdha 0 102623 1331622 1313959 2026-11-03T06:31:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331622 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire Léinn Cheiltigh ba ea ''' Nessa Ní Shéaghdha ''' (14ú Márta 1916 – 11ú Aibreán 1993). == Beatha == Rugadh Nessa Ní Shéaghdha ar an 14ú Márta 1916 ag 20 Bóthar Aran, [[Droim Conrach]], Áth Cliath. [[Séan Pádraig Ó Séaghdha]] agus Kitty Nic Caochlaoich ba ea a tuistí. Fear gnó agus náisiúnaí ba ea a hathair. Bhí deartháir agus ceathrar deirfiúracha ag Ní Shéaghdha Nessa. D'fhreastail sí ar Scoil Bhríde agus Scoil Chaitríona stíle ndeachaigh sí go [[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] sa bhliain 1936. Rinne sí staidéar faoi [[Osborn Bergin]] and [[Gearóid Ó Murchadha]]. Bhain sí bunchéim sa tSean-Ghaeilge amach, agus céim mháistir faoi stiúir Bhergin. Chuaigh sí ann obair le ''Leabhair ó láimhsgríbhinigh'', tionscadal a bunaíodh sa bhliain 1937 chun tascanna nua a chur ar fáil do léitheoirí na Gaeilge. Le hÓ Murchadha agus Máire Ní Mhuirgheasa, d'fhoilsigh Ní Shéaghdha na dara is tríú imleabhar den sraith ''Trí bruidhne'', 1941. Chuir sí in eagar le [[Máirín Ní Mhuiríosa]] na teidil ''[[Bruidhean Chéise Corainn]]'', ''[[Bruidhean Bheag na hAlmhaine]]'' agus ''[[Bruidhean Chaorthainn]]'', an baint leas as lámhscríbhinní san National Library of Scotland. Sampla eile dá chuid is ea ''[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]''. Chaith Ní Shéaghdha tamall i nDún Éideann áit a bhuail sí agus rinne cairdeas le [[Sorley MacLean]]. Thit seisean i ngrá léi agus ba í a spreag roinnt dá chuid dánta. D'fhreastail Ní Shéaghdha ar an Scoil Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] ón mbliain 1950 go dtí 1954. Chuaigh sí ar scor sa bhliain 1981 agus í ina scoláire agus taighdeoir. Lean sí léi ag cuir lámhscríbhinní Éireannacha i gcatalóg, ag tabhairt léachtaí agus ag feidhmiú mar scrúdaitheoir seachtrach.<ref name="ainm.ie 2017">{{lua idirlín | teideal=NÍ SHÉAGHDHA, Nessa (1916–1993) | website=ainm.ie | dáta=2017-11-08 | url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1758 | language=ga | dátarochtana=2019-11-13}}</ref><ref name="CELT">{{lua idirlín | teideal=Contra Incantationes | website=CELT | dáta=2018-03-27 | url=https://celt.ucc.ie/published/G600015.html | dátarochtana=2019-11-13}}</ref><ref name="CELT 2018">{{lua idirlín | teideal=TEI header for De Febre Efemera nó an Liagh i n-Eirinn i n-allod | website=CELT | dáta=2018-03-26 | url=https://celt.ucc.ie/published/G600022/header.html | dátarochtana=2019-11-13}}</ref><ref name="Miller 2003">{{cite book | last=Miller | first=D.A. | title=The Epic Hero | publisher=Johns Hopkins University Press | series=The Epic Hero | year=2003 | isbn=978-0-8018-7792-6 | url=https://books.google.com/books?id=z01SydnDwwYC&pg=PT634 | access-date=2019-11-13 | page=634}}</ref><ref name="McLeod 2016">{{cite book | last=McLeod | first=W. | title=Canan & Cultar (Language and Culture): Rannsachadh na Gaidhlig 8 | publisher=Dunedin Academic Press | year=2016 | isbn=978-1-78046-553-1 | url=https://books.google.com/books?id=7VtwDwAAQBAJ&pg=PT60 | language=sv | access-date=2019-11-13 | page=60}}</ref><ref name="MacLeod 2011">{{cite book | last=MacLeod | first=S.P. | title=Celtic Myth and Religion: A Study of Traditional Belief, with Newly Translated Prayers, Poems and Songs | publisher=McFarland, Incorporated, Publishers | year=2011 | isbn=978-0-7864-8703-5 | url=https://books.google.com/books?id=7-bTUV3Iq0cC&pg=PA227 | access-date=2019-11-13 | page=227}}</ref><ref name="Moody Martin Byrne 2009">{{cite book | last1=Moody | first1=T.W. | last2=Martin | first2=F.X. | last3=Byrne | first3=F.J. | title=A New History of Ireland: Volume III: Early Modern Ireland 1534-1691 | publisher=OUP Oxford | series=New History of Ireland | year=2009 | isbn=978-0-19-162335-6 | url=https://books.google.com/books?id=OhceE8RkisEC&pg=PA530 | access-date=2019-11-13 | page=530}}</ref><ref>{{lua idirlín |teideal=CSANA Database |url=http://celtic.cmrs.ucla.edu/database300.html |website=celtic.cmrs.ucla.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230915032110/https://celtic.cmrs.ucla.edu/database300.html |archivedate=2023-09-15 |dátarochtana=2022-06-30}}</ref><ref>{{lua idirlín |url=http://www.dalkeyarchive.com/wp-content/uploads/pdf/OBrien_AtSwim_Casebook/foster.pdf |teideal=Dalkey archive}}</ref><ref>{{lua idirlín |sloinne=Sharpe |ainm=Richard |teideal=Manuscript and print in Gaelic Scotland and Ireland |url=https://www.history.ox.ac.uk/files/cdpeoplersharperannsachadhoffprintpdf |website=University of Oxford |dátarochtana=2022-06-30 |archivedate=2022-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630210239/https://www.history.ox.ac.uk/files/cdpeoplersharperannsachadhoffprintpdf }}</ref><ref name=ORiordan>{{cite book |last=O'Riordan |first=Turlough |editor1-last=McGuire |editor1-first=James |editor2-last=Quinn |editor2-first=James |title=Dictionary of Irish Biography |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |chapter=Ní Shéaghdha, Nessa}}</ref> == Beatha pearsanta == Phós Ní Shéaghdha le David J. Doran sa bhliain 1939. Bhí mac agus triúr iníonacha acu. Bhí cónaí orthu ''Corca Dhuibhne'', Droim Conrach. Agus a chlann tógtha aici, dc obair sí ar bhonn páirtaimseartha, Fuair sí bás ar an 11ú Aibreán 1993. Adhlacadh í i n[[Áth na Sceire]], [[Contae Chill Mhantáin]].<ref name="ainm.ie 2017"/><ref name=ORiordan/> == Leabharliosta == * ''Stair fhír-cheart ar Éirinn'', (1941) * ''Agallamh na seanórach'', (1942–5) * ''Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne'', (1967) * ''Translations and adaptions into Irish'', (1984) * "Collectors of Irish manuscripts: motives and methods" in ''Celtica'' xvii (1985) * "Irish scholars and scribes in eighteenth-century Dublin" in ''Eighteenth-Century Ireland'', iv (1989), 41–54. == Naisc sheachtracha == * [https://codecs.vanhamel.nl/index.php?title=Show:Bibliography/Contributors&pers=N%C3%AD%20Sh%C3%A9aghdha%20%28Nessa%29&sort=date Leabharliosta] ar [[CODECS]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Séaghdha, Nessa Ní}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna i 1993]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]] kjdij33xgssp6yug5i3mhwalemfrcqj Féilire Thamhlachta 0 102707 1331488 1270790 2026-11-02T20:08:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331488 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Íomhá:Martyrology of Tallaght.jpg|mion|right|250px|Fóilió as leagan d'Fhéilire Thamhlachta scartha ón [[Leabhar Laighneach]] agus caomhnaithe anois i g[[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]]] [[Féilire]] na Naomh de chuid na 8ú nó 9ú haoise is ea ''' Féilire Thamhlachta.''' Diolaimiodh an saothar ag [[Máel Ruain|Maol Ruain]] agus/nó [[Óengus mac Óengobann|Aonghas Chéilí Dé]] i [[Mainistir Thamhlachta]] gar do Bhaile Átha Cliath.<ref>{{CathEncy|wstitle=Monastery of Tallaght}}</ref> As prós a scríobhadh an Féilire, agus dhá alt ann le haghaidh gach lae, idir ginearálta agus naoimh na hÉireann. Tá ann freisin [[réamhrá|brollach]] agus [[iarfhocal]].<ref name="OCIL">Welch, Robert, & Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature''. Oxford University Press, 1996, {{ISBN|978-0-19-866158-0}}, [https://books.google.com/books?id=vDsAaXKLGvYC&pg=PA359&lpg=PA359 lch. 359] at google.co.uk</ref>. Tá garghaol aige le [[Félire Óengusso|Féilire Aonghasa]]. == Brollach == Tá ann sa bhrollach rann cáiliúil maidir le meath na págántachta i nÉirinn: :Senchatraig na ngente :iman roerud ruda :itfossa can adrad :amail Lathrach Lugdach <br /><br /> :Ind locáin<ref>[https://dil.ie/30416 locán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703160133/https://dil.ie/30416 |date=2022-07-03 }}, suíomh mainistreach, ar eDIL</ref> rogabtha :dessib ocus trírib :it rúama co ndálib :co cétaib, co mílib. :Seanchathracha na b[[págánacha]] :'' to which length of occupation has refused :'siad fásaigh gan adhradh :amhail láithreach [[Lugaid mac Con|Lughdach]] <br /><br /> :Na locáin gafa :faoi dhó is faoi thrí :'siad Róimhe go dál :go céadta, go míle == Teideal agus údar == Bunaithe ar bhéaloideas agus téacsanna níos sine, d'fhéadfadh é gur cumadh an saothar sa bhliain work 790.<ref>''[http://catholiconline.com/saints/saint.php?saint_id=4743 Martyrology of Tallaght] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708123804/http://catholiconline.com/saints/saint.php?saint_id=4743 |date=2011-07-08 }}'' at catholiconline.com</ref> Dar le Pádraig Ó Riain as [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]], téann idir ''Féilire Tamhlachta'' agus ''Féilire Aonghasa'' siar go dtí c. 830. Molann Ó Riain go bhfuil na haltanna ginearálta san fhéilire bunaithe ar cóip as [[Northumbria]] den ''[[Martyrologium Hieronymianum]]''.<ref>[http://booleweb.ucc.ie/search/subject/speccol/sc-series.htm Primary Sources for the Study of Liturgy, Hagiography and Other Aspects of Medieval Studies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081214081308/http://booleweb.ucc.ie/search/subject/speccol/sc-series.htm |date=14 December 2008 }} at ucc.ie</ref><ref>Ó Riain, Pádraig, ''Feastdays of the Saints: A History of Irish Martyrologies'', Subsidia Hagiographica 86 (Brussels: Société des Bollandistes, 2006, {{ISBN|2-87365-018-4}})</ref> Ní fheictear an teideal '' Féilire Tamhlachta '' don chéad uair ach go dtí an 12ú haois, luaite i bh[[Féilire Uí Ghormáin]] scríofa idir na blianta 1166 agus 1174 ag Mael Muire Ua Gormáin, abb an Chnoic, Contae Lú. Luann Ó Gormáin le Maol Ruain an Féilire agus deir gur bhunaigh Aonghas a shaothar ar siúd.<ref name="WF">Follett, Westley, ''Céli Dé in Ireland: Monastic Writing and Identity in the Early Middle Ages'' (Londain: Boydell Press, 2006, {{ISBN|978-1-84383-276-8}}) [https://books.google.com/books?id=aVBd84nYuPYC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=%22%C3%81ed+mac+Crimthainn%22&source=web&ots=rUopxmnsE7&sig=Ktq1ewnJGD3zb0AJ5X3CdTfpQHo&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=4&ct=result ll. 129&ndash;130] ar books.google.co.uk</ref><ref>Stokes, W. (ed.) ''Felire Hui Gormain: The Martyrology of Gorman'' (Londain: 1895) le fáil ag [https://archive.org/details/martyrologyofgor09gormuoft archive.org]</ref> Rinne [[Mícheál Ó Cléirigh|Michael O'Clery]] cóip den Fhéilire agus scríobh sé "Féilire Oengusa mic Oibleain (.i., Óengus Chéilí Dé) agus Mael Ruain anseo", ach níor luaigh sé foinse ar bith.<ref name="WF"/> Chuir an [[Proinsiasach]] [[Seán Mac Colgáin]] le fios nárbh fhéidir le hAonghas agus Maol Ruain Féilire Tamhlachta a chríochnú mar atá inniu ann, toisc go bhfuil iontrálacha ann do dhátaí tar éis a mbásanna. Mhol sé fosta go ndearnadh na hiontrálacha seo ag [[Mainistir Thamhlachta]], áit a d'oibrigh Óengus agus Maol Ruain le chéile, rud a thabhairt údar leis an ainm ''Féilire Tamhlachta'' a thug O Gormáin air.<ref name="WF"/> == Lámhscríbhinní == Is é an lámhscríbhinn is luaite ina fhaightear an Féilire ná cóip easpach de chuid na 12ú haoise den [[Leabhar Laighneach]] le [[Áed Ua Crimthainn|hAodh Ó Criomthainn]].<ref name="WF"/><ref>Best, Richard Irvine & Lawlor, Hugh Jackson (eag.) ''The martyrology of Tallaght'' (Henry Bradshaw Society 68, 1931)</ref> Scaradh deich bhfóilió ón bpríomhimleabhar faoin mbliain 1583, a tháinig i seilbh [[Micheál Ó Cléirigh|Mhichíl Uí Chléirigh]] sa bhliain 1627. Sa bhliain 1631, cuireadh fóiliónna an Fhéilire chuig Sean-Ollscoil [[Lováin]], áit ar chuir Seán Mac Colgáin roinnt nótaí imill leo. Go déanach san 18ú haois, bhí na fóilióí sa [[Sant'Isidoro a Capo le Case|Choláiste Éireannach]] sa Róimh, agus sa bhliain 1872 cuireadh ar ais go hÉirinn iad, ar dtús coimeádta sa chlochar Proinsiasach ar {{h|Cé na gCeannaithe}}, [[Baile Átha Cliath]], níos déanaí ag [[Dun Mhuire]], [[Cill Iníon Léinín]].<ref name="WF"/> Sa bhliain 2000, tháinig an lámhscríbhinní i seilbh {{h|Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath}}, faoin gcód ''MS Franciscan A3''.<ref>[http://www.ucd.ie/archives/html/franciscan/book_of_leinster.htm MS A3] at www.ucd.ie</ref> Tá tuairim is céad lá is caoga den Fhéilire ar iarraidh ón lámhscríbhinn úd, ach feictear siúd sa chóip a rinne Ó Cléirigh sa 17ú haois.<ref name="OCIL"/> Caomhnaítear [[Óengus mac Óengobann|Féilire Aonghasa]], scríofa le rannta, i Réine lámhscríbhinní eile meánaoise.<ref>{{lua idirlín |url=https://archive.org/stream/martyrologyofoen29oenguoft |teideal = The Martyrology of Oengus the Culdee |bliain = 1905}}</ref> == Foinsí == * [[Richard Irvine Best|Best, Richard Irvine]], & Hugh Jackson Lawlor (eag.) ''The Martyrology of Tallaght: From the Book of Leinster and MS. 5100&ndash;4 in the Royal Library, Brussels'' (Harrison and Sons, 1931, 262 leathanach) == Naisc sheachtracha == * [https://books.google.com/books?id=wbUCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Martyrology+of+Tallaght+kelly&hl=en&sa=X&ei=OGvcUJvAFvOa1AWc1IGABg&ved=0CDMQ6AEwAA ''Martyrology of Tallaght''] via Google Books *''[https://archive.org/details/bub_gb_wbUCAAAAQAAJ Calendar of Irish saints]'', 1857, J. Mullany. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha]] 3uq1lvb5nnuwltythn1c771bze5mm2x Gillamaire Ua Conallta 0 103017 1331508 1060126 2026-11-02T21:21:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331508 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Filid|File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea ''' Gillamaire Dall Ua Conallta ''', bás 1166. Tugtar a thásc i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] mara leanas:<ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 1166.18</ref> :''An Dall Ua Con Allta .i. Giolla Maire, rígh-druth<ref>[https://dil.ie/18911 2 drúth I (b)] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, file, ar eDIL</ref> Ereann d'ég. Do [[Uí Bhriúin|Uibh Briúin]] a chenél. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh=[[Cú Connacht Ua Dálaigh]]}} {{s-ttl | teideal=[[Ollamh Éireann]]| bliain=1139–1166}} {{s-aft | tar éis=[[Tadhg Ua Dálaigh]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Conallta, Gillamaire Dall Ua}} [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] 5bwvrch2z5vl7iefulucacra1d8s0lj Giolla Ernain Ó Martain 0 103025 1331509 1064757 2026-11-02T21:24:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331509 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Filid|File]] agus [[Ollamh Éireann]] ba ea '''Giolla Ernain Ó Martain''', a fuair bás sa bhliain 1218. Feictear tásc mionsonraithe do Ghiolla i n[[Annála Loch Cé]]:<ref>[[Annála Loch Cé]], ALC 1218.1</ref> :''Gill Aernáin .H. Martain, ollamh Erenn, & sói il-dánachta, iar cinnedh<ref>[https://dil.ie/9144 1 cinnid (b)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716152901/https://dil.ie/9144 |date=2022-07-16 }}, críochniú, ar eDIL</ref> a bhetha ag na manchaibh, in pace quieuit. Tá tásc eile faoi le feiceáil i n[[Annála Uladh]]:<ref>[[Annála Uladh]], AU 1217.3</ref> :''Gilla Arnain h-Ua Martain, ollum Erenn i m-[[an Féineachas|breitheamhnacht]], mortuus est De shliocht [[Soghain|Soghan]] agus as ríocht [[Uí Mhaine]] ba ea clann dá mhuintir. == Tagairtí == {{reflist}} {{s-start}} {{s-bef | roimh=[[Máel Íosa Ua Dálaigh]]}} {{s-ttl | teideal=[[Ollamh Éireann]]| bliain=?–1218}} {{s-aft | tar éis=[[Gofraidh Fionn Ó Dálaigh]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Giolla Ernain Ó Martain}} [[Catagóir:Ollaimh Éireann]] 9l8cwn160cpgw52eqiezhdofbuiauk0 Nóra Ághas 0 103522 1331628 1200241 2026-11-03T07:14:15Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331628 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba mhúinteoir, náisiúnaí Éireannach, agus gníomhaí ar son na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í '''Nóra Ághas''' (15 Iúil 1882 – 20 Eanáir 1970).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=482|title=ÁGHAS, Nóra (1882–1970) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref name="Clarke">{{Cite book-en|author=Clarke|first=Frances|title=Dictionary of Irish Biography|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0645.pdf|teideal=Statement by Miss Nora Aghas|dátarochtana=2022-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211208133609/https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0645.pdf|archivedate=2021-12-08}}</ref> == Luathshaol == Rugadh Nóra Ághas i gCinn Aird, [[Lios Póil]], Co. Chiarraí ar 15 Iúil 1882. Ba í an tríú hiníon den deichniúr clainne ag Gregory Ashe, feirmeoir, agus Ellen (née Hanafin). Ba chainteoirí dúchais Gaeilge a tuismitheoirí, agus cé gurbh é an Béarla teanga an teaghlaigh, bhí Ághas dátheangach. Ba é [[Tomás Ághas]] a deartháir níos óige. Mar gheall ar thionchar a n-athar, bhí suim ag na páistí ar fad i gceol, i litríocht, agus i stair na hÉireann. D'fhreastail Ághas ar Scoil Loreto i g[[Cill Airne]]. Mhúin sí i gClochar na Trócaire, Cill Rois, sula ndeachaigh sí ar aghaidh go Coláiste Dhún Carúin, áit ar mhúin [[Éamon de Valera]] í agus labhair sí Gaeilge leis go minic. Tar éis di a cuid oiliúna múinteoireachta a chríochnú, mhúin sí sa [[An Cheapach Mhór|Cheapach Mhór]], Co. Luimnigh.<ref name="Clarke"/><ref>{{Cite web-en|url=https://thomaspatrickashe.com/family-of-thomas-ashe/|title=Family of Thomas Ashe|date=3 September 2014|language=en|work=Thomas Patrick Ashe (1885-1917)|access-date=25 January 2020}}</ref> Le linn [[Éirí Amach na Cásca]], bhí Ághas sa Cheapach Mhór. Trína deartháir Tomás, bhí dlúthaithne aici ar [[Aibhistín de Staic]], [[Seán Mac Diarmada]], [[Mícheál Ó Coileáin]], agus [[Seán Ó Cathasaigh]]. Le linn do Thomás a bheith i bpríosún in Éirinn agus ansin i Sasana tar éis an Éirí Amach, thug Ághas cuairt air agus scríobh sí chuige agus chuig roinnt dá chomhghleacaithe; ba tríthise a choinnigh Tomás i dteagmháil lena chairde in Éirinn. Thug sí teachtaireacht chuige ó Mhícheál Ó Coileáin nuair a bhí sé i bpríosún Lewes, agus chas sí le de Staic agus le roinnt ciontóirí eile chomh maith. Nuair a d’fhill Tomás ar Chiarraí tar éis é a scaoileadh saor i Meitheamh 1917, chuaigh sí in éineacht leis. Lean sí ar aghaidh ag tabhairt cuairte air tar éis dó a bheith i b[[Príosún Mhuinseo]] ó dheireadh an tsamhraidh 1917. Nuair a fuair Tomás bás ar 27 Meán Fómhair 1917 tar éis stailc ocrais, scríobh sí “ba é an rud deireanach a rabhamar ag súil leis a chloisteáil.” Ba í an chéad duine de theaghlach Ashe a shroich Ospidéal an Mater, agus bhí baint aici le léirsiú ag sochraid Thomáis.<ref name="Clarke"/> == Gairm == Bhog sí go Baile Átha Cliath le bheith ina múinteoir sa Central Model School i Sráid Maoilbhríde. Ceapadh í ina príomhoide ar Scoil Mhuire, ag fanacht sa phost sin go dtí gur éirigh sí as. Ó bunaíodh é i 1926, bhí Ághas ina ball gníomhach d’[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]], agus bhí sí ina ball dá fheidhmeannach náisiúnta. Bhí baint aici le [[Conradh na Gaeilge]] ar feadh blianta fada, ag freastal ar ardfheiseanna, agus bhí sí ina hiontaobhaí ar an gCoiste Gnótha ó 1923 go 1941. Chabhraigh sí le bunú Chumann Drámaíochta na Scoile i 1934, agus bhí sí ina suí ar an gcoiste bunaithe. Chaith sí go leor ama ag caomhnú cuimhne a dearthár, go háirithe mar fhoinse eolais ar a shaol.<ref name="Clarke"/><ref>{{Cite book-en|author=Ó Lúing|first=Seán|title=I Die in a Good Cause : Thomas Ashe: A Biography.|date=2017|publisher=Mercier Press|location=Cork}}</ref> == Bás == Fuair Ághas bás i mBaile Átha Cliath ar 20 Eanáir 1970, agus cuireadh i d[[Teach Srafáin]], Co. Chill Dara í. Coimeádann Leabharlann Chontae Chiarraí na grianghraif de mhuintir Ashe, agus tá roinnt dá cuid comhfhreagrais i [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]].<ref name="Clarke"/> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Aghas, Nora}} [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] kvoc1hdb56aao3drn420adp1dar3p2z Nuadha (ainm) 0 104276 1331627 1268726 2026-11-03T07:10:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331627 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainm}} Ainm Gaelach is ea '''Nuadha''' ('''Núadu''', '''Nuadat''', '''Nuada'''), ag roinnt pearsana i miotaseolaíocht agus stair na nGael. Is é seanbhrí leis an ainm b'fhéidir ná ''déantóir scamaill'', ach as Meán-Ghaeilge, laoch, gaiscíoch.<ref>[https://dil.ie/33328 núada , ? núadu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830080835/https://dil.ie/33328 |date=2022-08-30 }} ar eDIL</ref> * [[Nuada Airgetlám]], dia agus rí na dTuath Dé Danann * [[Nuadu Finn Fáil]], Ardrí seanscéal na hÉireann den 11ú haois RC * [[Nuada Necht]], Ardrí seanscéalach na hÉireann den dara haois RC * [[Mug Nuadat]], rí Mumhan den dara haois AD * ''Prince Nuada Silverlance'', pearsa ficseanúil sa scannán 2008 ''[[Hellboy II go garbh The Golden Army ]]'' bunaithe go garbh ar Miotaseolaíocht na nGael == Féach freisin == * [[Delbna Nuadat]], luathdhream na hÉireann * NUADA, córas ionsamhlaithe bainistíochta ríomhaire/idirlín ó THALES <ref>{{lua idirlín|url=https://www.thalesgroup.com/en/nuada |teideal=NUADA}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20220830075045/https://dil.ie/33331 Núada] ar eDIL == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-ie}} 45e960xcbnwfct9iylpuli55yc1m1w1 Dlí na hAlban 0 104496 1331349 1298475 2026-11-02T13:57:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331349 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is córas measctha é dlí na hAlban, ina bhfuil gnéithe de dhlí sibhialta agus de [[Dlí Coiteann|dhlí coiteann]]. <ref>Palmer, p. 201</ref><ref>Tetley, Part I</ref><ref>Thomson, pp.51-91</ref> In éineacht le dlí Shasana agus dlí Thuaisceart Éireann, tá sé ar cheann de thrí chóras dlí na Ríochta Aontaithe.<ref name="Stair juris">Stair, General Legal Concepts (Reissue), para. 4 (Online) Retrieved 2011-11-29</ref> Roimh an dara haois déag, bhí traidisiúin dhlíthiúla ar leith ag na muintireacha éagsúla a bhí lonnaithe in Albain: na [[Gaeil]] sa chuid is mó den tír; na [[Briotanaigh Cheilteacha|Breatnaigh]] agus [[Angla-Shacsanaigh|na hAngla-Shacsánaigh]] i gceantair áirithe ó dheas den Uisge For; agus na Lochlannaigh sna hoileáin agus lastuaidh d' Abhainn Òiceall. Le tabhairt isteach an [[Feodachas|fheodachais]] ón dara haois déag, agus leathnú [[Ríocht na hAlban]], bunaíodh na fréamhacha de dhlí na hAlban. De réir a chéile, d'imir traidisiúin dhlíthiúla eile a dtionchar ar dhlí na hAlba--córas dlí na nAngla-Normannach agus traidisiúin dlí na hEorpa go háirithe. Ón cúígiú haoise déag, ba mhinic a ghlactaí dlí na Róimhe in argóint sa chúirt, i bhfoirm oiriúnaithe, nuair nach raibh aon riail Albanach ann chun díospóid a réiteach; ar an gcuma sin fuarthas dlí na Róimhe go páirteach i ndlí na hAlban.. Aithnítear ceithre fhoinse dlí i ndlí na hAlban: reachtaíocht, fasach dlíthiúil, scríbhinní acadúla sonracha, agus nósmhaireacht. Féadfaidh [[Pàrlamaid na h-Alba|Parlaimint na hAlban agus Parlaimint]] na Ríochta Aontaithe reachtaíocht a bhaineann le hAlbain a rith. Tá roinnt reachtaíochta a rith Parlaimint na hAlban roimh 1707 fós bailí freisin. Ó bhí Acht an Aontais le Sasana 1707 ann, tá reachtas roinnte ag Albain le Sasana agus an Bhreatain Bheag. Choinnigh Albain córas dlí a bhí difriúil go bunúsach ón taobh ó dheas den teorainn, ach d'imir an tAontas tionchar Sasanach ar dhlí na hAlban. Ó tháinig an RA isteach san Aontas Eorpach, tá tionchar freisin ag dlí na hAlban ar an dlí Eorpach faoi Chonarthaí an Aontais Eorpaigh, ar cheanglais an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine|Choinbhinsiúin Eorpaigh um Chearta an Duine]] (a rinne comhaltaí de [[Comhairle na hEorpa|Chomhairle na hEorpa]]) agus cruthú Pharlaimint chineachta na hAlban, a fhéadfaidh reachtaíocht a rith laistigh de gach réimse nach bhfuil forchoimeádta do Westminster, mar atá sonraithe in Acht na hAlban 1998.<ref name="Sch 5 Scotland Act 1998">Sch. 5 Scotland Act 1998</ref> Tá ceanglas dlíthiúil ar gach dlí déabhlóidithe Albanach freisin a choinneáil in ailíniú rialála le gach Dlí AE sa todhchaí faoi fhorálacha an Achta um Tharraingt Siar ón Aontas Eorpach (Leanúnachas) (Albain) 2020 na RA tar éis do Pharlaimint na hAlban é a rith i mí na Nollag 2020.<ref>{{Cite news-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-55396311|title=MSPs pass Brexit bill to 'keep pace' with EU laws|date=23 December 2020|work=BBC News|access-date=26 December 2020}}</ref> Fuair sé aontú Ríoga an 29 Eanáir 2021 agus tháinig sé i bhfeidhm an lá céanna. == Albain mar dhlínse ar leith == Tá an Ríocht Aontaithe, ar bhonn breithiúnach, comhdhéanta de thrí dhlínse : Sasana agus an Bhreatain Bheag, Albain, agus Tuaisceart Éireann.<ref name="Stair juris">Stair, General Legal Concepts (Reissue), para. 4 (Online) Retrieved 2011-11-29</ref> Tá difríochtaí tábhachtacha idir dlí na hAlban, dlí Shasana agus dlí Thuaisceart Éireann i réimsí ar nós dlí réadmhaoine, dlí coiriúil, dlí iontaobhais,<ref>Gretton & Steven, p. 318</ref> dlí oidhreachta, dlí na fianaise agus an dlí teaghlaigh fad is atá cosúlachtaí níos mó i réimsí leasa na Ríochta Aontaithe uile. amhail dlí tráchtála, cearta tomhaltóirí,<ref>Davidson, p. 2</ref> cánachas, dlí fostaíochta agus rialacháin sláinte agus sábháilteachta.<ref>Davidson, p. 56</ref> I measc samplaí de dhifríochtaí idir na dlínsí tá aois na hinniúlachta dlíthiúla (16 bliana d’aois in Albain ach 18 mbliana d’aois i Sasana agus sa Bhreatain Bheag),<ref>[http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1991/Ukpga_19910050_en_2.htm#mdiv1 Age of Legal Capacity (Scotland) Act 1991 (c. 50)], opsi.gov.uk</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://www.keele.ac.uk/depts/so/youthchron/CivilFamilyLaw/9197civfamlaw.htm|title=Under Scots Law (in contrast to the law in E&W), young people have full (or 'active') legal capacity at 16 years|publisher=[[Keele University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325150840/http://www.keele.ac.uk/depts/so/youthchron/CivilFamilyLaw/9197civfamlaw.htm|archive-date=2007-03-25}}</ref> agus an fhíric nach raibh cothromas riamh ina bhrainse ar leith de dhlí na hAlban.<ref>Stair, vol. 22, para. 399: ''"Equity in Scots law. As will appear, the historical place of equity in the development of Scots law is no mere replication of the English position. No separate equity court appeared in Scotland. The Scottish commentators were given to searching for parallels to contemporary Scottish arrangements in the texts of Roman law. 'Equity' does not obviously exist as a distinct branch of law at the present day. Nevertheless, the status of equity as a source of law is nowadays much the same in Scotland as it is in England and Wales."''</ref> I measc roinnt samplaí sa dlí coiriúil tá: * Giúiréithe 15 chomhalta a úsáid le haghaidh trialacha coiriúla in Albain (i gcomparáid le giúiréithe 12 chomhalta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag) a chinneann i gcónaí trí thromlach simplí.<ref name="Jones, T.H 2008">Jones, p. 46</ref> * Níl an ceart ag an gcúisí i dtriail choiriúil toghadh idir [[breitheamh]] nó triail ghiúiré.<ref name="Jones, T.H 2008" /> * na Tá an "tríú fíorasc" de " neamhchruthaithe " ar fáil dóibh ag breithiúna agus giúiréithe trialacha coiriúla.<ref>Jones, p. 47</ref><ref name="In3V">{{Luaigh foilseachán|author=Bray|first=Samuel|year=2005|title=Not Proven: Introducing a Third Verdict|journal=University of Chicago Law Review|volume=72|issue=4|pages=1299–1329}}</ref> Tá difríochtaí freisin sa téarmaíocht a úsáidtear idir na dlínsí. Mar shampla, in Albain níl aon cúirteanna dúiche nó Cúirt na Corónach, ach tá cúirteanna na ngiúistísí síochána, cúirteanna na sirriamí agus an Coláiste Breithiúnais. Soláthraíonn Seirbhís an Aturnae Stáit an tseirbhís ionchúisimh phoiblí neamhspleách d'Albain cosúil le Seirbhís Ionchúiseamh na Corónach i Sasana agus sa Bhreatain Bheag agus an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí i dTuaisceart Éireann. == Stair == Is féidir dlí na hAlban a rianú go dtí a thús tosaigh mar roinnt córas saincheaptha éagsúil i measc chultúir luatha na hAlban go dtí a ról nua-aimseartha mar cheann de thrí dhlínse dlí na Ríochta Aontaithe. Chruthaigh foinsí stairiúla éagsúla dhlí na hAlban, lena n-áirítear nósmhaireacht, [[Feodachas|dlí feodach, dlí]] canónach, sibhialtach ''ius commune'' agus dlí Shasana, córas dlí hibrideach nó measctha. Tuairimeach den chuid is mó is ea nádúr dhlí na hAlban roimh an 12ú haois, ach is dócha gur meascán de thraidisiúin dhlíthiúla éagsúla a bhí ann a léirigh na cultúir éagsúla a raibh cónaí orthu ar an talamh ag an am, lena n-áirítear nósanna [[An Féineachas|Gaelacha]], Breatnaise, Lochlannacha agus Angla-Shacsanach.<ref>[http://www.ll.georgetown.edu/guides/scottishlegalhistory.cfm Scottish Legal History: A Research Guide], Georgetown Law Library, Retrieved 2011-10-22</ref> Tá fianaise ann a thabharfadh le tuiscint go raibh nós na nGael fós le sonrú i ndlíthe an phósta sa 17ú haois ar an nGidhealtacht agus sna hOileáin, contrártha le prionsabail reiligiúnacha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]].<ref>Stair, vol. 22, para. 504 (Online) Retrieved 2011-10-26</ref> Trí Ríocht na hAlban a bhunú agus trí na cultúir máguaird, a smachtú le Cath Carham, bunaíodh teorainneacha dlí chomhaimseartha Mhórthír na hAlban.<ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 15</ref> Cuireadh '''''Na h-Eileanan Siar''''' leis tar éis Blàr na Learga sa bhliain 1263, agus na hOileáin <nowiki><i>Na h-Eileanan a Tuath</i></nowiki> a fuarthas sa bhliain 1469, rud a chríochnaigh mar dhlínse dhlíthiúil na hAlban inniu.<ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 16</ref> Ón 12ú haois tugadh isteach an [[feodachas]] de réir a chéile go hAlbain agus bhunaigh sé tionacht talún feodach thar go leor áiteanna sa deisceart agus san oirthear, a scaipeadh ó thuaidh sa deireadh..<ref>Stair, vol. 22, para. 505 (Online) Retrieved 2011-10-26</ref><ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 20</ref> De réir mar a thosaigh an feodachas ag forbairt in Albain thosaigh córais luathchúirte ag forbairt, lena n-áirítear foirmeacha luatha de Chúirteanna Sirriam. Faoi '''Raibeart I na h-Alba''' tháinig méadú ar thábhacht Pharlaimint na hAlban de réir mar a ghlaoigh sé parlaimintí níos minice, agus mar gheall ar a comhdhéanamh, cuireadh níos mó ionadaíochta ó na bardaí agus ó na húinéirí talún beaga san áireamh..<ref name="Reid 38">Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 38</ref> Sa bhliain 1399 bhunaigh an Chomhairle Ghinearálta gur cheart don Rí parlaimint a thionól uair amháin sa bhliain ar a laghad ar feadh na dtrí bliana atá le teacht ionas "that his subjects are served by the law”.<ref name="Reid 38" /><ref>[http://www.rps.ac.uk/search.php?a=fcf&fn=robertiii_ms&id=id839&t=ms Legislation - Records of the Parliaments of Scotland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220909154317/https://www.rps.ac.uk/search.php?a=fcf&fn=robertiii_ms&id=id839&t=ms |date=2022-09-09 }}, 1399/1/13. [http://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_jump&filename=robertiii_trans&jump=robertiii_m1399_1_1_d6_ms&type=trans&fragment=t1399_1_13_d6_trans Translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419061201/https://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_jump&filename=robertiii_trans&jump=robertiii_m1399_1_1_d6_ms&type=trans&fragment=t1399_1_13_d6_trans |date=2023-04-19 }}: "Item, it is ordained that each year the king shall hold a parliament so that his subjects are served by the law, which shall begin on the morning after All Hallows' day [2 November], for the next three years."</ref> Sa bhliain 1318 d'achtaigh parlaimint ag [[Sgáin|''Sgàin'']] cód dlí a tharraing ar chleachtais níos sine, ach bhí an lámh in uachtar freisin ag imeachtaí reatha agus a dhírigh ar chúrsaí míleata agus ar sheoladh Chogadh Saoirse na hAlban.<ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 40</ref> Ón 14ú haois, tá samplaí againn fós de luathlitríocht dlí na hAlban, mar an ''Regiam Majestatem'' (ar nós imeachta sna cúirteanna ríoga) agus an ''Quoniam'' Attachiamenta (ar nós imeachta ag cúirteanna an mbarún).<ref>Stair, vol. 22, para. 512 (Online) Retrieved 2011-10-26</ref> Bhí forálacha ó [[Dlí Rómhánach|dhlí na Róimhe]] ag an dá théacs thábhachtach seo, agus iad á gcóipeáil, agus cuireadh isteach nó forbraíodh an ''ius commune'', rud a thaispeánann an tionchar a bhí ag an dá fhoinse seo ar dhlí na hAlban.<ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 46</ref> Ó réimeas an Rí [[Séamas I, Rí na nAlbanach|Séamas I]] go dtí an Rí [[Séamas V, Rí na nAlbanach|Séamas V]] thosaigh gairm an dlí ag forbairt agus lárnaíodh riarachán an cheartais choiriúil agus shibhialta.<ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 52</ref> Glaodh ar Pharlaimint na hAlban de ghnáth ar bhonn bliantúil, le linn na tréimhse seo agus rinneadh a ballraíocht a shainiú tuilleadh.<ref>Reid, ''I. Introduction and Property'', p. 54</ref> Rianaíonn éabhlóid na Cúirte Seisiúin nua-aimseartha a stair chomh maith go dtí an 15ú haois agus go luath sa 16ú haois nuair a bunaíodh sainghrúpa comhairleoirí don Rí, ag teacht chun cinn ó Chomhairle an Rí a dhéileáil le riaradh an cheartais amháin. Sa bhliain 1528, socraíodh go raibh na Tiarnaí Comhairle nár ceapadh ar an gcomhlacht seo le cur as an lucht éisteachta agus ba é an comhlacht seo freisin a bhí ina Choláiste Dlí agus Cirt ceithre bliana ina dhiaidh sin sa bhliain 1532.<ref>Stair, vol. 22, para. 515 (Online) Retrieved 2011-10-26</ref> Bhunaigh an Réabhlóid Ghlórmhar 1688 agus an Claim of Right 1689 (Éileamh Cirt 1689) Flaitheas Parlaiminteach in Albain, agus chumasc [[Achtanna an Aontais 1707]] [[Ríocht na hAlban]] agus [[Ríocht Shasana]] chun [[Ríocht na Breataine Móire|Ríocht nua na Breataine Móire]] a chruthú. Dhearbhaigh Airteagal 19 den [[Achtanna an Aontais 1707|Acht]] údarás leanúnach an Choláiste Breithiúnais, na Cúirte Seisiúin agus na Cúirte Breithiúnais in Albain.<ref>See [[wikisource:Act of Union 1707|Act of Union 1707]], Wikisource</ref> Chomhcheangail Airteagal 3, áfach, Eastáit na hAlban le Parlaimint Shasana chun Parlaimint na Breataine Móire a bhunú, agus a suíomh i [[Tithe na Parlaiminte|bPálás Westminster]], [[Londain]]. Faoi théarmaí Acht an Aontais, choinnigh Albain a córais dlí, oideachais agus Eaglaise féin (polaití [[Preispitéireachas|Preispitéireach]] Eaglais na hAlban), ar leithligh ón gcuid eile den tír. Thairis sin, ní raibh Parlaimint na Breataine Móire srianta ó thaobh dlíthe a athrú a bhaineann le cearta poiblí, le beartas agus le rialtas sibhialta, ach maidir le ceart príobháideach, níor ceadaíodh ach athruithe chun áisiúlacht fhollasach na n-ábhar laistigh d'Albain a fheabhsú. Ansin d'athbheochan Ré na hEagnaíochta Albanach dlí na hAlban mar dhisciplín a mhúin ollscoil. Thug aistriú na cumhachta reachtaíochta go Londain agus tabhairt isteach achomharc i gcásanna sibhialta ach ní cásanna coiriúla chuig [[Teach na dTiarnaí]] (anois, trí achomharc chuig Chúirt Uachtarach nua na Ríochta Aontaithe) tuilleadh tionchair ó Shasana. Thosaigh Achtanna na Parlaiminte ag cruthú reachtanna dlí aontaithe a bhí i bhfeidhm i Sasana agus in Albain araon, go háirithe nuair a measadh go raibh gá le comhréireacht ar chúiseanna pragmatacha (amhail an Sale of Goods Act 1893). D’ardaigh cinntí achomhairc ó bhreithiúna Sasanacha imní faoin achomharc seo chuig córas eachtrach, agus i ndeireadh an 19ú haois cheadaigh Achtanna do cheapadh [[Scottish Lords of Appeal in Ordinary]]. Ag an am céanna, bhí sé soiléir i sraith cásanna nach raibh aon achomharc ón Ard - Chúirt Achomhairc chuig Teach na dTiarnaí. Sa lá atá inniu ann is gnách go mbíonn ar a laghad dhá bhreitheamh Albanach ag Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe chun a chinntiú go gcuirtear roinnt taithí Albanach i bhfeidhm ar achomhairc na hAlban.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8283961.stm Profiles: UK Supreme Justices], BBC News, 30 September 2009</ref> Lean dlí na hAlban ag athrú agus ag forbairt sa 20ú haois, agus tháinig an t-athrú is suntasaí faoi dhílárú agus faoi athchóiriú [[Pàrlamaid na h-Alba|Pharlaimint na hAlban]]. == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Dlí na hAlban|*]] 0ckoobcm4xbs8k03u11y3l03i6c5en6 Maurice Donegan (poblachtánach na hÉireann) 0 106546 1331597 1246135 2026-11-03T03:51:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331597 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} '''Maurice Donegan''' (23 Aibreán 1899 – 22 Lúnasa 1974) ina oifigeach in [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|Arm Poblachtach na hÉireann]] (IRA) le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh Saoirse na hÉireann]], i gceannas ar 5ú Cathlán Bheanntraí de Bhriogáid Chorcaí III. Tar éis [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Chogadh Cathartha na hÉireann]], níor éirigh leis san iomaíocht in olltoghchán na [[Olltoghchán na hÉireann, 1923|hÉireann 1923]] mar iarrthóir le [[Sinn Féin]] i dtoghcheantar Chorcaí Thiar . == Saol go luath == Rugadh Maurice Donegan ar 23 Aibreán 1899 <ref>{{Cite web-en|url=https://civilrecords.irishgenealogy.ie/churchrecords/captcha.jsp|title=Irish Genealogy|work=civilrecords.irishgenealogy.ie|access-date=2022-10-22}}</ref> agus d’fhás sé aníos i mbaile [[Beanntraí|Bheanntraí]]. I 1917, agus é 16 bliana d’aois, d’fhág Donegan Beanntraí chun staidéar a dhéanamh ar theagasc na scoile náisiúnta i gColáiste De La Salle, Port Láirge. Le linn [[Géarchéim an Choinscríofa (Éire, 1918)|Géarchéim Choinscríobh 1918]] d’fhill Donegan ar Bheanntraí, ag tabhairt faoi oiliúint [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|d’Óglaigh na hÉireann]] le [[Raphael Keyes]]. Ag an am seo bhí baint freisin ag Donegan le campa traenála d’Óglaigh na hÉireann, a reáchtáladh i [[Cuan Dor|nGleann Doire]] i Lúnasa 1919.<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0639.pdf#page=1|title=BMH WS0639|author=Donegan|first=Maurice}}</ref> == Cogadh na Saoirse == Ar 17 Samhain 1919, bhí Donegan i gceannas ar Chathlán Bheanntraí d’Arm Poblachtach na hÉireann i ruathar ar chaser fomhuirí de [[Arm na Breataine|chuid Arm na Breataine]] a bhí dugtha ag cé iarnróid Bheanntraí, rud a d’urghabh an IRA armlón agus airm tine. Chuidigh faisnéis ó mhuintir na háite a bhí ag obair do bhád gaile an 'Princess Beara' a bhí feistithe ag an gcé céanna leis an ionsaí seo. Stóráladh na hairm ó urghabháil Bheanntraí sa séipéal Caitliceach áitiúil, Naomh Fionnbarra. D'úsáid [[Colún reatha|Colún Reatha]] Iarthar Chorcaí na hairm seo níos déanaí faoi cheannas [[Tom Barry (Óglach na hÉireann)|Tom Barry]] i [[Luíochán Chill Mhichíl]] níos déanaí.<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0639.pdf#page=1|title=BMH WS0639|author=Donegan|first=Maurice}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDonegan">Donegan, Maurice. [https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0639.pdf#page=1 "BMH WS0639"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121001322/https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0639.pdf#page=1 |date=2023-01-21 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Teimpléad:Cite web-en|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Catagóir:CS1 méid: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref><ref>{{Cite news-en|title=Raid on Bantry Sloop Recalled|author=Crowley|first=Flor|date=14 September 1975|work=[[The Southern Star (County Cork)]]}}</ref> Ar an 28 Márta 1920, d’eagraigh Ted Sullivan agus Donegan ionsaí ar bheairic de chuid [[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] i sráidbhaile [[Dúras|Durrus]]. Doirteadh peitril trí dhíon na beairice agus cuireadh ar lasadh é agus mianaigh á scaoileadh tríd an díon freisin. Tar éis do roinnt oifigeach RIC a bheith gortaithe, dúnadh an bheairic.<ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS1478.pdf|title=BMH WS1478|author=O' Sullivan|first=Ted}}</ref> Ar 3 Lúnasa 1920, bhí Donegan páirteach sa ruathar ar stáisiún comharthaí [[Carn Uí Néid|Cheann]] Mhálanna in éineacht le 11 oibrithe deonacha áitiúla eile. D'ordaigh an IRA trucail agus thiomáin sé go Mizen é. Nuair a shroich siad, chuaigh siad isteach sa stáisiún comharthaíochta agus choinnigh siad an fhoireann ag pointe gunnaí, ag dícheangal na línte gutháin agus ag baint na pléascáin go léir ón stóráil ag an stáisiún. Tonite agus [[Nítriceallalós|Nitrocellulose]] a bhí sna pléascáin seo den chuid is mó.<ref name=":0"/> <ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS1478.pdf|title=BMH WS1478|author=O' Sullivan|first=Ted}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFO'_Sullivan">O' Sullivan, Ted. [https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS1478.pdf "BMH WS1478"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121001322/https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS1478.pdf |date=2023-01-21 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Teimpléad:Cite web-en|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:Catagóir:CS1 méid: url-status|link]])</span> [[Category:CS1 maint: url-status]]</ref> Ar 23 Lúnasa 1920, bhí Donegan i gceannas ar luíochán ar phatról RIC i sráidbhaile an [[An Gleann Garbh|Ghleanna Ghairbh]]. D’fhág sé Beanntraí ar bhád ach mar gheall ar thrioblóidí innill, shroich sé [[Oileán an Chuilinn|Oileán Garnish]] ag 4am. Faoin am seo bhí ocras ar Donegan agus ar na trúpaí a bhí in éineacht leis agus mar sin chuaigh siad isteach i dteach áitiúil le haghaidh béile salán.<ref name=":0"/> Nuair a shroich an IRA an Gleann Garbh bhí dhá phointe acu ar an bpríomhshráid áit a raibh siad i mbun gunnaí le patról an RIC.<ref name=":1"/> Le linn an athraithe seo dúradh go raibh ‘a sheaicéad sracadh as’ ag fear áitiúil a bhí ag trasnú na sráide agus na piléir ag dul tríd an aer. Mar gheall ar bhásanna ón luíochán seo dúnadh beairic RIC an Ghleanna Ghairbh. == Gabháil agus imtheorannú == [[Íomhá:Ballykinlar_Internee_Staff.jpg|mion| Foireann oifigigh imtheorannaithe Chomhdhúil Uimh. 1. Líne Tosaigh (Ó Chlé): Art O'Donnell, Mossie Donegan agus Thomas Fitzpatrick, Joseph McGrath, an Dr. Richard Hayes, an Dr. TF O'Higgins. Líne Chúil: Thomas Meldon, Barney O' Driscoll, Thomas Treacy, D Hogan]] Ar 3 Nollaig 1920, gabhadh Donegan tar éis dó freastal ar aifreann agus é ar teitheadh. Tháinig conmhaigh de chuid Arm na Breataine chuig an gcarr ina raibh Donegan agus baill eile den IRA, agus scaoil sé orthu. Tógadh Donegan go Teach Oibre Bheanntraí agus coinníodh ansin é mar phríosúnach, sular aistríodh é go Dún Uí Choileáin, Corcaigh trí bhád.<ref>{{Cite news-en|title=Military Activity in Bantry|date=4 December 1920|work=[[Skibbereen Eagle]]}}</ref> Aistríodh Donegan as Corcaigh agus tugadh ar long é go [[Béal Feirste]] áit ar tugadh na príosúnaigh go Campa Intéirneach Bhaile an Chinnéadaigh.<ref name=":2">{{Cite book-en|author=Ó Duibhir|first=Liam|title=Prisoners Of War Ballykinlar Internment Camp 1920-1921|publisher=[[Mercier Press]]|year=2013|isbn=978 1 78117 041 0}}</ref> Agus iad faoi choinneáil ag Dugaí Bhéal Feirste, bhailigh baill den [[An tOrd Oráisteach|Ord Oráisteach]] chun na príosúnaigh a bhualadh le barraí iarainn.<ref name=":0"/> Le linn dó a bheith imtheorannaithe, d'úsáid Donegan an t-ainm Thomas Fitzpatrick, chun céannacht a sheachaint. Bhí Donegan ina bhall de chomhairle an champa, craobh den IRA a fheidhmíonn laistigh den champa. Ag céim amháin thángthas ar ghléasanna taifeadta i mballaí na limistéar comónta agus mar sin cheangail an chomhairle nótaí le clocha, ag brath ar aidhm mhaith chun teachtaireachtaí a chur ar aghaidh.<ref name=":2">{{Cite book-en|author=Ó Duibhir|first=Liam|title=Prisoners Of War Ballykinlar Internment Camp 1920-1921|publisher=[[Mercier Press]]|year=2013|isbn=978 1 78117 041 0}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFÓ_Duibhir2013">Ó Duibhir, Liam (2013). ''Prisoners Of War Ballykinlar Internment Camp 1920-1921''. [[Mercier Press]]. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Speisialta:Foinsí Leabhar/978 1 78117 041 0|<bdi>978 1 78117 041 0</bdi>]].</cite></ref> Thug an chomhairle faoi thollán éalaithe a thógáil, rud a chiallaigh go ndearnadh croscheistiú forleathan ar Dhún na nGall nuair a aimsíodh é. [[Íomhá:Anti-Treaty_IRA_Convention_at_the_Mansion_House,_Dublin,_on_April_9th_1922.jpg|mion| Coinbhinsiún Frith-Chonartha IRA ag Teach an Ard-Mhéara, Baile Átha Cliath a tionóladh an 9 Aibreán 1922. Tá Donegan sa dara háit ón taobh deas sa dara sraith.]] I mí Dheireadh Fómhair 1921, d’éalaigh Donegan ó Champa Bhaile an Chinnéadaigh. Tugadh éide mhíleata na Breataine do phríosúnach sa champa, Patrick Colgan, agus é á chóireáil in ospidéal an champa.<ref name=":2">{{Cite book-en|author=Ó Duibhir|first=Liam|title=Prisoners Of War Ballykinlar Internment Camp 1920-1921|publisher=[[Mercier Press]]|year=2013|isbn=978 1 78117 041 0}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFÓ_Duibhir2013">Ó Duibhir, Liam (2013). ''Prisoners Of War Ballykinlar Internment Camp 1920-1921''. [[Mercier Press]]. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Speisialta:Foinsí Leabhar/978 1 78117 041 0|<bdi>978 1 78117 041 0</bdi>]].</cite></ref> Glacadh Donegan chuig ospidéal an champa le haghaidh cóireála le tinneas bréige. Ar an 16 Deireadh Fómhair, ghléas Donegan agus Colgan dhá chaimiléirí ina n-éide campa agus chuir siad isteach ina leapacha iad. Lean Donegan agus Colgan oifigeach ansin amach as geataí tosaigh an champa agus iad ag caitheamh éide Colgan.<ref name=":0"/> Ghabh an RIC Donegan agus Colgan i [[Droichead Átha|nDroichead Átha]], agus tugadh ar ais go Baile an Chinnéadaigh iad, áit ar chaith siad sé seachtaine i gcoimeád aonair fad a bhí siad ag fanacht lena thriail. Cuireadh armchúirt orthu i mBéal Feirste agus gearradh sé mhí saothair chrua orthu i bPríosún Bhéal Feirste.<ref name=":0" /> <ref name=":2" /> == Olltoghchán 1923 == Tar éis [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Chogadh Cathartha na hÉireann]], níor éirigh le Donegan olltoghchán na [[Olltoghchán na hÉireann, 1923|hÉireann 1923]] mar iarrthóir le [[Sinn Féin]] i dtoghcheantar Chorcaí Thiar.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=1201|title=ElectionsIreland.org: Maurice Donegan|work=www.electionsireland.org|access-date=2022-01-11}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Donegan, Maurice}} [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] cry8coxtp9jycze6til5d07e1hcn26g Helena Molony 0 107058 1331523 1176547 2026-11-02T22:07:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331523 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Poblachtánach, feimineach, ban-aisteoir, agus gníomhaí ar son an lucht oibre ab ea '''Helena Mary Molony''' (15 Eanáir 1883 – 29 Eanáir 1967).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/molony-helena-a5874|teideal=Molony, Helena {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2023-08-02}}</ref> Throid sí in [[Éirí Amach na Cásca]] i 1916 agus ina dhiaidh sin ba í an dara bean a bhí ina huachtarán ar [[Chomhdháil Ceardchumann na hÉireann]]. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/molony-helena-a5874|teideal=Molony, Helena {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2023-08-02}}</ref> == Tús A Saoil == Rugadh í ar 8 Lána Cole, in aice le [[Sráid Anraí, Baile Átha Cliath|Sráid Anraí]], í lár Bhaile Átha Cliath, do theaghlach meánaicmeach agus Caitliceach. Ba iad a tuismitheoirí Michael Molony, a bhí ina ghrósaeir, agus Catherine McGrath, ach fuair siad bás nuair a bhí Molony ina páiste, agus ina dhiaidh sin, thóg a leasmháthair í. Bhí deartháir aici, Frank, a raibh sí mór leis. Chónaigh sí leis gur bhog sé go Meiriceá.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Nell Regan|title=Helena Molony: A Radical Life 1883-1967}}</ref> == Inghinidhe na hÉireann == Thosaigh Molony a gairmréim pholaitiúil le [[Inghinidhe na hÉireann]], grúpa feimineach agus náisiúnach bunaithe ag [[Maud Gonne]]. Chuaigh sí in Inghinidhe na hÉireann tar éis di óráid de chuid Gonne a chloisteáil ag Teach an Chustaim i mBaile Átha Cliath i 1903.<ref name=":0" /> Rinneadh eagarthóir nuachtáin mhíosúil na heagraíochta, ''Bean na hÉireann'' di. Phléigh an nuachtáin le rogha mhaith topaic, ar nós faisean (ag cur béim ar éadaí Éireannacha), cócaireacht, filíocht, agus polaitíocht. Bhí colún dírithe ar ghluaiseacht an lucht oibre, a bhí scríofa ag Molony.<ref name=":0" /> Bhí mórán scríbhneoirí mór le rá ag ''Bean na hÉireann'', mar shampla: [[Eva Gore-Booth]], [[Constance Gore-Booth Markiewicz|Constance Markievicz]], [[Susan L. Mitchell]], [[Art Ó Gríofa]], [[Pádraig Mac Piarais]], agus [[Ruairí Mac Easmainn]]. <ref>{{Lua idirlín|url=https://thewildgeese.irish/profiles/blogs/helena-melony-one-of-the-forgotten-revolutionary-women-of-the|teideal=Helena Molony: Forgotten Hero of the Easter Rising and Trade Unionist|údar=2015 at 10:30am Posted by That's Just How It Was on July 14, View Blog|language=en|work=thewildgeese.irish|dátarochtana=2023-08-02}}</ref> Bhí Molony lárnach sa ghluaiseacht chun béilí a chur ar fháil do pháistí scoileanna, ag iarraidh go raibh siad cothaitheach agus saor in aisce. Shocraigh Inghinidhe na hÉireann go n-íocfadh na daltaí a bhí ábalta, cé nach raibh sé riachtanach leas a bhaint as an scéim. Anuas ar sin, thairg siad bia a riar do na páistí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0391.pdf|teideal=Molony's Witness Statement to the Bureau of Military History|dátarochtana=02/08/2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240528095648/https://www.militaryarchives.ie/collections/online-collections/bureau-of-military-history-1913-1921/reels/bmh/BMH.WS0391.pdf|archivedate=2024-05-28}}</ref> Bhí tionchar ag Inghinidhe na hÉireann ar ghairm Molony mar aisteoir freisin. D'fhreastail sí ar ranganna aisteoireachta a bhí eagraithe ag an ngrúpa chun bolscaireacht a chur ar fháil.<ref name=":0" /> ==Naisc sheachtracha== *[https://www.irishtimes.com/culture/books/putting-helena-molony-back-centre-stage-in-irish-history-1.3064886 Putting Helena Molony back centre-stage in Irish history] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Molony, Helena}} [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]] es3pyod767f3m3y0ib9g54ekrna5r55 Manchán Magan 0 107173 1331540 1330006 2026-11-02T22:41:52Z TheUltimateGenealogy 68055 Catagóir:Teaghlach Hourigan 1331540 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir, craoltóir agus taistealaí ab ea '''Manchán Magan''' ([[20 Lúnasa]] [[1970]] - [[2 Deireadh Fómhair]] [[2025]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/manchan-magan-dublin-607001|teideal=Death Notice of Manchán MAGAN (Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2025-10-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beimid-ar-fad-a-thugann-gra-do-theanga-na-ngael-faoi-chomaoin-ag-manchan-magan-go-deo-micheal-d-o-huiginn/|teideal=‘Beimid ar fad a thugann grá do theanga na nGael faoi chomaoin ag Manchán Magan go deo’ – Micheál D Ó hUigínn|údar=Micheál D Ó hUigínn - ómós pearsanta|dáta=2025-10-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/manchan-magan-an-scribhneoir-agus-deantoir-clar-faisneise-ar-shli-na-firinne/|teideal=Manchán Magan, an scríbhneoir agus déantóir clár faisnéise, ar shlí na fírinne|dáta=2025-10-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-03}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán |url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1003/1536619-an-craoltaoir-agus-scribhneoir-manchan-magan-tar-eis-bhais/ |title=An craoltaóir agus scríbhneoir Manchán Magan tar éis bháis |date=2025-10-03 |language=ga}}</ref> Bhí cáil náisiúnta bainte amach ag Magan de bharr a chuid oibre do [[TG4]] agus [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]], obair a thosaigh sé thiar sna 1990idí nuair nach raibh sé i bhfad tar éis a chuid oideachais a chríochnú. A chláir taistil agus a shuim sa Ghaeilge is mó a thuill cáil dó agus tugtar aitheantas dó as cabhrú le suim daoine sa Ghaeilge a mhúscailt.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/obituary-manchan-magan-author-and-broadcaster-who-championed-the-irish-language-and-environmental-causes-with-wit-and-wisdom/a203212133.html|teideal=Obituary: Manchán Magan, author and broadcaster who championed the Irish language and environmental causes with wit and wisdom|dáta=2025-10-05|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2025-10-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://thegloss.ie/writers-block-by-manchan-magan/|teideal=Writer’s Block by Manchán Magan|údar=Orna Mulcahy|dáta=2022-03-18|language=en-US|work=The Gloss Magazine|dátarochtana=2025-10-07}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/manchan-magan-an-scribhneoir-agus-deantoir-clar-faisneise-ar-shli-na-firinne/|teideal=Manchán Magan, an scríbhneoir agus déantóir clár faisnéise, ar shlí na fírinne|dáta=2025-10-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-06}}</ref> == Beatha == I mBaile Átha Cliath a rugadh Manchán Magan agus tógadh i gceantar Dhomhnach Broc (bóthar ­Eglinton) é. Garmhac ab ea é leis an bpoblachtánach cáiliúil [[Sheila Humphreys]] agus ba gharnia é leis [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille|An Rathailleach]], an náisiúnaí mór le rá a ghlac páirt in Éirí Amach 1916. Chaith sé a laethanta saoire go minic lena Mhamó, Sheila Humphreys i g[[Ceann Trá]], [[Contae Chiarraí]]. D'fhreastail sé ar Mount Anville Montessori sna 1970idí agus ansin [[Coláiste Gonzaga]] sna 1980idí. Chaith sé bliain amháin i g[[Coláiste na Rinne]]. Rinne sé céim sa Ghaeilge agus sa Dlí i gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. === Craoltóir === Sa bhliain 1996 tháinig Manchán agus a dheartháir Ruán chuig Teilifís na Gaeilge (TG4 inniu) ag iarraidh ceamara a fháil ón gcraoltóir nua, ag maíomh go bhféadfadh an bheirt acu cláracha taistil a chur le chéile don chainéal nua Gaeilge. Chuaigh TnaG, mar a thugtar air ag an am, san fhiontar leis agus fuair an bheirt an ceamara. Thugadar aghaidh ar an India, agus as an turas sin tháinig sraith clár taistil, agus tús le ré Mhancháin sna meáin. Bhain sé aitheantas amach ansin mar dhuine de cheannródaithe sheanrá an chláir taistil i nGaeilge; rinne sé os cionn 70 clár taistil lena dheartháir Ruán Magan le linn a shaoil.<ref name=":1" /> Ar na cláir faisnéise eile a rinne sé, bhí an tsraith ''Crainn na hÉireann'' agus ''An Fód Deireanach'', sraith faoi phortaigh na hÉireann. Tharraing sé conspóid uaireanta. Ar cheann díobh sin bhí an tsraith ''[[No Béarla (clár teilifíse)|No Béarla]]'' sa bhliain 2007, turas timpeall na hÉireann agus é ag labhairt Gaeilge amháin gach áit a ndeachaigh sé, clár faoina dheacra is atá sé do shaol a chaitheamh trí Ghaeilge. Ba é an tsraith dheireanach a rinne sé do RTÉ ''Listen to the Land Speak'', cláir inar shiúl sé bealaigh spioradálta ársa na tíre féachaint le ceangal idir an duine agus a oidhreacht sa talamh a thabhairt ar ais. === Feirmeoir agus nadúr === Bhí feirm ag Magan i g[[Contae na hIarmhí]]. Sa bhliain 1987, agus in aois 17 dó, fuair sé £10,000 le huacht Sheila Humphreys agus geadán talún i gCummerstown.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/51329|teideal=Cummerstown|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2025-10-06}}</ref> Bhí tábhacht an dúlra, na timpeallachta agus na hilchultúrhachta agus contúirt an domhandaithe agus an truaillithe ina dtéamaí láidre ina saothar. Phléigh sé go minic leis an spioradáltacht ina chuid clár agus leabhar chomh maith. Sheas Magan don [[Comhaontas Glas|Chomhaontas Glas]] in Olltoghchán 2016 ([[Dáilcheantar Longfort–An Iarmhí]]) ach níor éirigh leis. === Bás agus oidhreacht === Tháinig [[ailse phróstataigh]] air in 2023. Bhásaigh sé dhá bhliain níos déanaí, ar an [[2 Deireadh Fómhair]] [[2025]]. Cúig bliana le cois an leathchéid a bhí sé.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/4-deireadh-f%C3%B3mhair-2025-gaillimh/id1525428808?i=1000730091303|teideal=Nuacht Mhall (Gaillimh)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=4 Deireadh Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-10-04}}</ref> I mí Mheán Fómhair 2025, thug Manchán le fios don saol mór (in [https://www.rte.ie/radio/radio1/clips/22549504/ agallamh] a rinne sé ar RTÉ Raidió 1) go raibh sé ag fáil bháis le hailse a bhí scaipthe go dtí áiteacha go leor ina cholainn. Labhair sé faoina chás ar bhealach a chuaigh i bhfeidhm ar mhórán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/radio1/clips/22549504/|teideal=Manchán Magan's final interview|údar=Brendan O'Connor / RTÉ Radio 1|dáta=2025-10-04|language=en-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2025-10-06}}</ref> Timpeall an ama céanna, phós sé a pháirtí Aisling Rogerson in [[Ospidéal San Séamus]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Fear iontais lán d'iontas" - sochraid curtha ar Mhanchán Magan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1006/1537134-fear-iontais-lan-diontas-sochtraid-curtha-ar-mhanchan-magan/|date=2025-10-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Site of Celtic Festival of Bealtaine.jpg|mion|293x293px|Scaipeadh a luaithreach i [[Cnoc Uisnigh|gCnoc Uisnigh]] i g[[Contae na hIarmhí]]]] Reáchtáladh seirbhís a shochraide i séipéal Choláiste Gonzaga. Créamadh é ina dhiaidh. Scaipeadh a luaithreach i g[[Cnoc Uisnigh]], Maireann a pháirtí Aisling, a mháthair Cróine, a dheartháireacha Ríoch agus Ruán, agus a dheirfiúr Líadain. Bhí a chroí sa Ghaeilge agus sa chultúr a bhain leis an teanga agus gur theastaigh uaidh go mbeadh teacht ag gach duine ar an gcultúr sin. Ach le daoine a mhealladh a bhí sé le héadroime agus le greann. Dhúisigh sé an t-iontas roimh shaibhreas an tsaoil timpeall orainn, a dúirt Prionsias Ní Ghráinne, eagarthóir choimisiúnaithe TG4, in 2025.<ref>{{Luaigh foilseachán |last=Nuacht RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1003/1536619-an-craoltaoir-agus-scribhneoir-manchan-magan-tar-eis-bhais/ |title=An craoltaóir agus scríbhneoir Manchán Magan tar éis bháis |date=2025-10-03 |language=ga-IE}}</ref> == Foilseacháin == Tá leabhair agus iliomad colún scríofa aige do nuachtáin. Ba é ''Ninety-Nine Words for Rain (and One for Sun)'' a leabhar deireanach a foilsíodh sa bhliain 2025. Ba cholúnaí rialta leis an ''Irish Times'' é. '''As Gaeilge''' * {{cite book|title=Manchán ar Seachrán}} "Ó Bhaile Átha Cliath go [[Nairobi]] i Seanleoraí Airm" (Coiscéím 1998),<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.manchansbooks.com/books/p/manchan-ar-seachran|teideal=Manchán ar Seachrán|language=en-IE|work=Manchán's Books|dátarochtana=2025-10-03}}</ref> * ''Baba-ji agus TnaG'' (Coiscéim 2005) * ''Bí i nGrá'' (úrscéal) (Coiscéim 2008)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/biinngra.html|teideal=Bí i nGrá Manchán Magan|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2025-10-06}}</ref> '''I mBéarla''' * {{cite book|title=Angels and Rabies: A journey through the Americas|year=2006|publisher=Brandon / Mount Eagle Publications Ltd|isbn=978-0-8632-2349-5|language=en}} * {{cite book|title=Thirty Two Words for Field|year=2020|publisher=Gill Books|isbn=978-0-7171-8797-3}} * {{cite book|title=Tree dogs, banshee fingers and other Irish words for nature|year=2021|publisher=Gill Children's|isbn=978-07171-9255-7}} * {{cite book|title=Dána Gránna: Hasty Words for People|year=2022|publisher=Redfox Press}} * {{cite book|title=Sea Tamagotchi|publisher=Redfox Press}} * {{cite book|title=Listen To The Land Speak|year=2022|publisher=Gill Books |isbn=978-0-7171-9259-5}} * {{cite book|title=Wolf Men And Water Hounds|year=2023|publisher=Gill Children'|isbn=978-0-7171-9611-1}} * {{cite book|title=Focail na mBan: Women's Words|year=2023|publisher=Mayo Books Press|isbn=978-1-9145-9615-5}} * {{cite book|title=Irish Words For Nature|year=2024|publisher=Gill Children's|isbn=978-1-8045-8334-0}} * {{cite book|title=Brehons and Brahmins: Resonances between Irish and Indian cultures|year=2024|publisher=Mayo Books Press|isbn=978-1-9145-9640-7}} * {{cite book|title=Ireland in Iceland: Gaelic Remnants in a Nordic Land|year=2025|publisher=Mayo Books Press|isbn=978-1-9145-9635-3}} * {{cite book|title=Ninety-Nine Words For Rain (And One For Sun) |year=2025|publisher=Gill Books |isbn=978-1-8045-8334-0}} == Féach freisin == * [[No Béarla (clár teilifíse)|''No Béarla'' (clár teilifíse)]] * [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]] * [[Teaghlach Hourigan]] == Tagairtí == {{Reflist}}{{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Magan, Manchan}} [[Catagóir:Manchán Magan| ]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[Catagóir:Básanna in 2025]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Litríocht taistil na Gaeilge]] [[Catagóir:Litríocht taistil Éireannach]] [[Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Lucht TG4]] [[Catagóir:Lucht RTÉ]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Rinne]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Gonzaga]] [[Catagóir:Alumni Mount Anville Montessori]] [[Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh in Éirinn]] [[Catagóir:Teaghlach Hourigan]] iy5yklcq0plzyro6rzp4nsgevbd8mt9 Grindr, Saghdar, agus Cher 0 110300 1331515 1216172 2026-11-02T21:47:06Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331515 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin}} Dráma Gaeilge é '''Grindr, Saghdar agus Cher''' (2022), comhoibriú de chuid [[AerachAiteachGaelach]] idir [[Sam Ó Fearraigh]], [[Ciara Ní É]] agus [[Eoin Mc Evoy]]. Triúr carachtar [[LADT]]A+ atá i gceist agus trí mhonalóg fite fuaite lena chéile. Dá chéad léiriúchán, is ag [[Oireachtas na Gaeilge]] a cuireadh an dráma "i láthair an tslua, slua a líon Amharclann an Oireachtais in Óstán Brehon agus a d’éirigh ina sheasamh le bualadh bos a thabhairt don chomharghrúpa ag deireadh an léirithe."<ref name=":15">{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/grindrsaghdar7cher|teideal=Grindr, Saghdar ⁊ Cher ag an Oireachtas agus IMRAM|dáta=9 Samhain, 2022|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323165632/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/grindrsaghdar7cher|archivedate=23 Márta 2024}}</ref> Tá sé á chur i láthair ar fud na tíre ó shin i leith.<ref name=":15" /><ref name=":23">{{Lua idirlín|url=https://www.pressreader.com/article/281938841894784|teideal=Why Ciara is making more space in the world of Gaelic performance|dáta=11 Samhain 2022|work=PressReader [ [[Irish Daily Mail]] ]|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325034208/https://www.pressreader.com/article/281938841894784|archivedate=25 Márta 2024}}</ref><ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://www.thereviewshub.com/grindr-saghdar-agus-cher-teachers-club-international-dublin-gay-theatre-festival-2023-dublin/|teideal=Grindr, Saghdar agus Cher – Teacher’s Club, International Dublin Gay Theatre Festival 2023, Dublin|údar=Emma Devlin|dáta=9 Bealtaine 2023|work=The Reviews Hub|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230509115531/https://www.thereviewshub.com/grindr-saghdar-agus-cher-teachers-club-international-dublin-gay-theatre-festival-2023-dublin/|archivedate=9 Bealtaine 2023}}</ref><ref name=":24">{{Lua idirlín|url=https://gaytheatre.ie/shows/grindr-saghdar-agus-cher/|teideal=Grindr, Saghdar agus Cher|dáta=2023|language=|work=International Dublin Gay Theatre Festival|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230508131450mp_/https://gaytheatre.ie/shows/grindr-saghdar-agus-cher/|archivedate=29 Márta 2023}}</ref><ref name=":7" /><ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0502/1378750-drama-ceannrodaioch-aiteach-gaeilge-a-leiriu-ar-staitse/|teideal=Dráma ceannródaíoch aiteach Gaeilge á léiriú ar stáitse|dáta=02 Bealtaine 2023|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502133433/https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0502/1378750-drama-ceannrodaioch-aiteach-gaeilge-a-leiriu-ar-staitse/|archivedate=02 Bealtaine 2023}}</ref><ref name=":21">{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gsc-i-gconamara|teideal=*Grindr, Saghdar ⁊ Cher* i gConamara|dáta=14 Iúil 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325004105/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gsc-i-gconamara|archivedate=25 Márta 2024}}</ref><ref name=":33">{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/cultur-agus-ealain/an-drama-grindr-saghdar-cher|teideal='Grindr, Saghdar & Cher' ar ardán i mBéal Feirste|údar=Pádraig Mac Oitir|dáta=24 Samhain 2023|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240330183841/https://meoneile.ie/cultur-agus-ealain/an-drama-grindr-saghdar-cher|archivedate=30 Márta 2024}}</ref><ref name=":25">{{Lua idirlín|url=https://www.giaf.ie/festival/event/grindr-saghdar-agus-cher|teideal=Grindr, Saghdar agus Cher|dáta=2023|work=Galway International Arts Festival|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325011411/https://www.giaf.ie/festival/event/grindr-saghdar-agus-cher|archivedate=27 Meitheamh 2023}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.antaibhdhearc.com/events/grindr-saghdar-cher|teideal=Grindr, Saghdar agus Cher|dáta=2023|work=Taibhdhearc|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325011953/https://www.antaibhdhearc.com/events/grindr-saghdar-cher|archivedate=25 Márta 2024}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://connachttribune.ie/new-taibhdhearc-show-follows-lives-of-young-lgbtq-people-on-fateful-night/|teideal=New Taibhdhearc show follows lives of young LGBTQ+ people on fateful night|údar=Judy Murphy|dáta=21 Iúil 2023|work=Connacht Tribune [Galway City Tribune]|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325025242/https://connachttribune.ie/new-taibhdhearc-show-follows-lives-of-young-lgbtq-people-on-fateful-night/|archivedate=21 Iúil 2023}}</ref><ref name=":26">{{Lua idirlín|url=https://outburstarts.com/festival/grindr-saghdar-agus-cher/|teideal=Grindr, Saghdar agus Cher|dáta=2023|work=Outburst Arts|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325035454/https://outburstarts.com/festival/grindr-saghdar-agus-cher/|archivedate=25 Márta 2024}}</ref><ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0305/1436088-axis-bhaile-munna-gnothach-le-linn-seachtain-na-gaeilge/|teideal=Axis Bhaile Munna gnóthach le linn Seachtain na Gaeilge agus ciorcal comhrá, taispeántais grianghraifeanna agus dráma Gaeilge|dáta=06 Márta 2024|work=[[RTÉ]]|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240306125009/https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0305/1436088-axis-bhaile-munna-gnothach-le-linn-seachtain-na-gaeilge/|archivedate=06 Márta 2024}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.eventbrite.ie/e/theatre-grindr-saghdar-agus-cher-tickets-876196345857|teideal=Theatre: Grindr, Saghdar agus Cher|work=Eventbrite}}</ref> [[Íomhá:Stáitse an Brehon ag Oireachtas na Samhna 2022.jpg|alt=Stáitse faoi shoilse corcra, maidhc amháin ann, agus daoine ag fanacht roimh taibhiú ann.|mion|Amharclann an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] roimh an gcéad taibhsiú de ''Grindr, Saghdar agus Cher'']] == Cúlra == I ndiaidh léiriúchán rathúil ''[[Idir Mise agus Craiceann do Chluaise]]'' a chur i gcrích is ea ar "shocraigh Ní É agus Mc Evoy gur theastaigh uathu triail a bhaint as cur chuige nua" agus dráma a scríobh don stáitse.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/tuarascail/2023/05/08/mionlach-laistigh-de-mhionlach-ata-ionainn/|teideal=‘Mionlach laistigh de mhionlach atá ionainn’|údar=[[Éanna Ó Caollaí]]|údarlink=|dáta=08 Bealtaine 2023|language=|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=09 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230508000624/https://www.irishtimes.com/tuarascail/2023/05/08/mionlach-laistigh-de-mhionlach-ata-ionainn/|archivedate=08 Bealtaine 2023}}</ref> "Gidh go bhfuil go leor i gcoiteann againn mar [[Gael|Ghaeil]] agus mar dhaoine aiteacha," a dúirt Ó Fearraigh, "dar ndóigh tá eispéireas difriúil againn fosta agus bhí muid ag iarraidh scéalta ónár saol féin a shníomh tríd."<ref name=":7" /> Ghlacadar cur chuige dá réir sin agus an dráma á chur i dtoll a chéile acu, ag gabháil dó "go neamhspleách ar a chéile ach bhí na scríbhneoirí i dteagmháil i gcónaí ionas go bhféadfadh na gnéithe éagsúla den phlota a bheith fite fuaite ina chéile."<ref name=":33" /> ==Scéal== <blockquote>Tarraingíonn fear tuaithe anáil dhomhain agus tógann sé a chéad chéim riamh thar an tairseach isteach i mbeár [[aerach]]. Fulaingíonn [[Leispiachas|leispiach]] imeacht ‘Build-a-Willy’ ag [[Oíche na mbáb|cóisir cearc]] le scata ban díreach. Tugann fear [[aiteach]] atá sa tóir ar an g[[Craiceann#Ciall Mhalartach|craiceann]] bearradh gruaige dó féin nach bhfeicfidh ach fear amháin eile.</blockquote>Is dráma é ''Grindr, Saghdar agus Cher'' ina ndéantar "iniúchadh ar chaidreamh triúr aiteach lena bpobal féin [...] agus léiríodh gur féidir leis an oíche chéanna a bheith an-difriúil do gach aon duine ag brath ar an bpribhléid atá acu agus ar an gcaoi a ndearcann siad ar an aiteacht agus ar a suíomh féin i measc an phobail aitigh."<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/83/6/fianaise-an-chlaochlaithe/|teideal=Fianaise an chlaochlaithe|údar=Eoin Mc Evoy ⁊ Stiofán Ó Briain|dáta=06-2023|year=2023|month=Meitheamh|language=|pages=11-13|dátarochtana=2024-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529161610/https://comhar.ie/iris/83/6/fianaise-an-chlaochlaithe/|archivedate=29-05-2023|foionscadailsitheoir=}}</ref> == Carachtair == * Dónall (Ó Fearraigh) * Conch (Mc Evoy) * Louise (Ní É) == Léiriúchán == Maraon le "léaráidí áille le Margaret Lonergan"<ref name=":9" />, teilgtear ar scáileán ar chúl an stáitse [[fotheidil]] Bhéarla "mar chabhair dóibh siúd sa lucht féachana nach bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu".<ref name=":7" /> Tá foirne éagsúla léiriúcháin tar éis obair ar ''Grindr, Saghdar agus Cher'' a chur i láthair. I Scabhat Smock bhí ceol ó [[Bandia (ceol)|Bandia]], Liam Grant a bhí i mbun fuaime, agus Alfredo Lopez a chinntigh "soilsiú atmaisféarach".<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-fior-eispeireas-amharclainne-o-aerachaiteachgaelach-a-ardaionn-an-croi/|teideal=LÉIRMHEAS: Fíor-eispéireas amharclainne ó AerachAiteachGaelach a ardaíonn an croí|údar=Pat Butler|dáta=24 Samhain 2022|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=11 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124051634/https://tuairisc.ie/leirmheas-fior-eispeireas-amharclainne-o-aerachaiteachgaelach-a-ardaionn-an-croi/|archivedate=24 Samhain 2022}}</ref> [[Fíbín|Fíbín sa Taibhdhearc]] a bhí ag obair air i nGaillimh, i Seanscoil Sailearna<ref name=":21" /> agus i mBéal Feirste<ref name=":26" /> == Ionaid Léirithe == Cuireadh ''Grindr, Saghdar agus Cher'' i láthair mar chuid de roinnt mhaith féilte éagsúla: [[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]], [[IMRAM]], [[Féile Idirnáisiúnta na hAmharclannaíochta Aerí, Baile Átha Cliath|IDGTF]], [[Bród na Gaeltachta]], [[Féile Idirnáisiúnta Ealaíon na Gaillimhe]], agus [[Outburst (Féile Ealaíon)|Outburst]]. * Amharclann an Oireachtais i g[[Cill Airne]] (An tOireachtas 5 Samhain 2022, agus an t-aisteoir [[Seán Ó Baoill]] i ról Dhónaill)<ref name=":15" /> * [[Amharclann Scabhat Smock]] (IMRAM, 17 Samhain 2022)<ref name=":15" /><ref name=":23" /> * Club na Múinteoirí ón 8-10 Bealtaine 2023 mar chuid den IDGTF<ref name=":16" /><ref name=":24" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /> * Seanscoil Sailearna in [[Indreabhán]] (17-18 Iúil 2023)<ref name=":21" /> * An tSean Bheairic, an [[An Fál Carrach|Fál Carrach]] (Bród na Gaeltachta, mí Iúil 2023)<ref name=":33" /> * [[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc]], Gaillimh (GIAF 25-29 Iúil 2023)<ref name=":25" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /> * [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]], Béal Feirste (13-14 Samhain 2023)<ref name=":26" /><ref name=":33" /> * [[Axis]] [[Baile Munna|Bhaile Munna]] (14 Márta 2024)<ref name=":8" /> * McGowans [[Baile Phib|Bhaile Phib]], BÁC (Phizzfest, 11 Bealtaine 2024)<ref name=":0" /> == Glacadh == Le ''Grindr, Saghdar agus Cher'', bhain pobal ealaíon LADTA+ "cloch mhíle thábhachtach eile amach" ar an mbóthar fada atá siúlta acu dar le Pat Butler ar Tuairisc.ie agus ó thaobh an chur i láthair féin de, "Rinne AerachAiteachGaelach gaisce a sheol amach an doras ag deireadh an tseó mé le croí maith mór, gáire ar mo bhéal agus an aoibh sin istigh a bhíonn ag duine tar éis dó ‘fíor-eispéireas’ amharclainne a bhlaiseadh.".<ref name=":4" /> "Oíche iontach" a bhí ann de réir The Reviews Hub, mar a luadh freisin an greann a bhain gáirí as gach duine beag beann ar a gcumas teanga, a soghonta is a bhí na carachtair in amantaí, agus a fhírinní is a ábhartha is a mhothaigh an scéalaíocht.<ref name=":16" /> Leag lucht The Guardian béim ar nua-aimsearthacht an dráma, go háirithe ó thaobh na teanga de.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/13/irish-gaeilge-gaelic-oscars-baftas-sundance-renaissance-paul-mescal-cillian-murphy|teideal=‘It gives me freedom’: from the Oscars to the Baftas to Sundance – why Irish Gaelic is everywhere|údar=Colin Crummy|dáta=13 Márta 2024|work=The Guardian|dátarochtana=11 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240313161102/https://www.theguardian.com/world/2024/mar/13/irish-gaeilge-gaelic-oscars-baftas-sundance-renaissance-paul-mescal-cillian-murphy|archivedate=13 Márta 2024}}</ref> "Ainmníodh an dráma Grindr, Saghdar agus Cher i dtrí chatagóir i ngradaim [[Féile Idirnáisiúnta na hAmharclannaíochta Aerí, Baile Átha Cliath|IDGTF]] 2023, an chéad bhliain ar léiríodh dráma iomlán i nGaeilge mar chuid den fhéile". Is iad sin Gradam [[Oscar Wilde]] (feabhas scríbhneoireachta), Gradam [[Doric Wilson]] (idirphlé idir chultúir leis an amharclannaíocht) agus Gradam [[Eva Gore-Booth]] (feabhas aisteoireachta i ról baineann; Ciara Ní É a ainmníodh).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gradaim-idgtf23|teideal=Trí ainmniúchán d’AAG ag Gradaim an International Dublin Gay Theatre Festival 2023|dáta=14 Bealtaine 2023|work=[[AerachAiteachGaelach]]|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323183843/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/gradaim-idgtf23|archivedate=09 Bealtaine 2024|accessyear=2024}}</ref> Bhuaigh AerachAiteachGaelach an duais in 2023 "i gcatagóir na nEalaíon agus na Siamsaíochta i ngradaim náisiúnta LADTA+ na n[[GALAS]], éacht d'eagraíocht Ghaeilge agus iad san iomaíocht le grúpaí agus taibheoirí sa dá theanga ó cheann ceann na tíre"<ref name=":30">{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/bua-galas2023|teideal=Bua ag AAG sna GALAS|dáta=8 Deireadh Fómhair 2023|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325214526/https://www.aerachaiteachgaelach.net/nuacht/bua-galas2023|archivedate=25 Márta 2024|accessyear=2024}}</ref> Tá rún ag Mc Evoy agus ag Gareth Evans-Jones an dráma a thiontú go [[An Bhreatnais|Breatnais]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/feilire|teideal=Féilire|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=11 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240326192338/https://www.aerachaiteachgaelach.net/feilire|archivedate=26 Márta 2024}}</ref> == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=FP1ZQ4FLd_I Réamhbhlaiseadh] * [https://www.youtube.com/watch?v=TrlzPtbjWUo Agallamh] don BBC * [https://web.archive.org/web/20240426185431/https://molsceal.ie/siamsaiocht/alt/?CID=6331875443112 Físeán] de chuid [[Molscéal|Mholscéal]] * [https://meoneile.ie/cultur-agus-ealain/an-drama-grindr-saghdar-cher Físeán] de chuid [[Meon Eile|Mheon Eile]] * [https://www.aerachaiteachgaelach.net/feilire Suíomh] [[AerachAiteachGaelach]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Drámaí Gaeilge]] [[Catagóir:Drámaí LADT]] [[Catagóir:Drámaí Éireannacha]] [[Catagóir:LADT]] {{Siol-drámaíocht}} {{síol-ladt}} {{Síol-ie}} 2a6j2svrf10jqruqt9js17711d3vyvj Elizabeth Corbet Yeats 0 110584 1331395 1201675 2026-11-02T16:14:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331395 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oideachasóir agus foilsitheoir Angla–Éireannach í '''Elizabeth Corbet Yeats''' (11 Márta 1868–16 Eanáir 1940), ar a dtugtar '<nowiki/>'''Lolly''''. D'oibrigh sí mar mhúinteoir ealaíne agus d'fhoilsigh sí roinnt leabhar ar an ealaín. Ba bhunaitheoir ''Dun Emer Press'' a bhí inti a d'fhoilsigh roinnt saothar lena deartháir [[W. B. Yeats]]. Ba í an chéad phrintéir tráchtála in Éirinn a d'oibrigh go heisiach le clóphreasanna láimhe. == Luathshaol agus Oideachas == Rugadh Yeats ar an 11ú Márta 1868<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/yeats-elizabeth-corbet-lollie-a9156|teideal=Yeats, Elizabeth Corbet (‘Lollie’) {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2023-11-21}}</ref> ar bóthar Fitzroy, Londain<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/Fitzroy+Rd,+London,+UK/@51.540229,-0.1570241,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x48761ae8c1455a9b:0xb1c83cfb49e56f01!8m2!3d51.540229!4d-0.1544492!16s/g/1tg39lc2?entry=ttu&hl=en|teideal=Fitzroy Rd · London, UK|language=en|work=Fitzroy Rd · London, UK|dátarochtana=2024-01-15}}</ref>, chuig tuistí s'aici John Butler Yeats (péintéír) agus Susan Yeats (née Pollexfen). D'fhan sí i Merville, chontae [https://www.google.com/maps/place/Sligo,+Co.+Sligo/@54.1865671,-9.8927422,9z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x485ec68c68e2a199:0x400c7a72e2a7790!8m2!3d54.1553277!4d-8.6064532!16zL20vMDEycXh2?entry=ttu Sligeach] i dteach sheanathair s'aici, William Pollexfen, ó mí Meitheamh 1872 go dtí mí Samhana 1874. Tar éis sin, bhog teaghlach s'aici go dtí 14 Edith Villas, [[Kensington Thiar]], [[Londain]].<ref name=":1">{{Cite book|title=Dictionary of Irish Biography|last=Allen|first=Nicholas|publisher=Cambridge University Press|year=2009|editor-last=McGuire|editor-first=James|location=Cambridge|chapter=Yeats, Elizabeth Corbet (‘Lollie’)|editor-last2=Quinn|editor-first2=James}}</ref> Ba í Martha Jowitt a gobharnóir, ó 1876 go dtí 1879 sular bhog an teaghlach go Bedford Park, [[Chiswick]], sa bhliain 1878. [[Íomhá:Kensington from the air in 1909.jpg|clé|mion|Kensington Thiar, Londain]] [[Íomhá:Menu Art Nouveau.jpg|mion|217x217px|Sampla de Art Nouveau déanta ag Dun Emer|clé]] == Gairm == I 1902 bhunaigh sí an 'Dun Emer Guild'<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/homes-and-property/fine-art-antiques/design-moment-dun-emer-guild-1902-1.3689550|teideal=Design Moment: Dun Emer Guild, 1902|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-01-15}}</ref> le Evelyn Gleeson <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Evelyn Gleeson|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Evelyn_Gleeson&oldid=1194288662|journal=Wikipedia|date=2024-01-08|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/opinion/letters/2023/07/14/appreciating-evelyn-gleeson/|teideal=Appreciating Evelyn Gleeson|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-01-15}}</ref>agus a deirfúir Susan Mary Yeats. Níos deanaí comhbhunaigh Susan agus Elizabeth an 'Cuala Industries' (Dún Droma Baile Átha Cliath) ina dhiaidh scoilt ó Gleeson. D'fhostaigh Cuala Industries ceardaí Éireannacha chun teicsílí agus ábhar clóite a tháirgeadh.Tá an fean déanta as uiscedhath ar shíoda agus blaosc toitíse. Tá tírdhreach maisiúil forshuite le 'pansies' agus 'crócaí', a fhrámaíonn an choillearnach ar chlé agus inscríbhinn a tógadh ón dán 'Anashuya and Vijaya' le William Butler Yeats, dán liriciúil a scríobhadh i 1887. Tá fean Elizabeth mar shampla maith péanteáilte de láimh Art Nouveau - stíl feain a raibh an-tóir orthu ag an am, a raibh spreagtha ó feain eile a thógadh isteach go hEoiraip ón Áise níos luaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://sourcenationalgallery.ie/|teideal=Archive Collections at the National Gallery of Ireland {{!}} National Gallery of Ireland|work=sourcenationalgallery.ie|dátarochtana=2023-12-12}}</ref> [[Íomhá:Dun Emer Press device.jpg|mion|Gléas Preas Dun Emer]] == Ag Obair le Dun Emer Guild == Thosaigh priontáil sa bhliain 1903. An chéad leabhar a fhoilsigh Dun Emer ná 'In the Seven Woods' <ref>{{Luaigh foilseachán|title=In the Seven Woods - Being Poems Chiefly of the Irish Heroic Age|url=https://books.google.ie/books?id=vMItDwAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|publisher=Read Books Ltd|date=2017-07-21|language=en|author=William Butler Yeats}}</ref>le W.B. Yeats. Bhronnadh priontéir ar Elizabeth ach ní raibh an airgead aici chun coimeád suas leis an chostas den caighdean oibre a bhí ag teastáil. De bharr seo bhí gcontúirt airgeadais ag an gnólacht. Tháinig Dun Emer amach le haon leabhair déag a bhí déanta in oifig galánta,mháisithe ag George Russell<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.historyireland.com/george-russell-literary-witness-irish-history/|teideal=George Russell—a literary witness to Irish history|údar=Nick Maxwell|dáta=2017-06-30|work=History Ireland|dátarochtana=2024-01-15}}</ref>. Níor réitigh sí le deartháir s'aici William faoin bhealach gur eagraigh sé leabhair s'aige. Bhí fuath aici fosta le haghaidh Evelyn Gleeson (mar gheall ar scoilt s'acu an bhliain roimhe).<ref name=":0" />Chuaigh Yeats chuig Nua Amhraic in Deireadh Fomahir 1906 chun fhógairt a dhéanamh ar earraí s'aici ach d'fhill sí ag deireadh mí na Samhna chun foilsiú a dhéanamh ar leabhair deireanach Dun Emer, 'William's Dicoveries' (1907). Scar í agus Susan ó Dun Emer chun 'Cuala Industries' a bhunadh in 1908. Bhí Elizabeth i gceannas ar an preas agus rinne deirfiúr s'aici an taobh bróidnéireacht de a lámhsáil. Chaith William agus athair s'acu John go huafásach leo, ag seoladh litreacha dothuigthe dóibh. D'fhoilsigh siad leabhair galánta ar aon nós cosúil le 'The Green Helmet and Other Poems'(1910) agus sraith de leabhar darbh ainm 'Broadsides' (1908-1915 maisithe ag Jack Yeats). == Aitheantais == In éineacht le Susan, ceapadh í ina ball de choiste leabharlainne comhairle tuatha Dhún Droma a bhí á reachtáil ag Sinn Féin<ref>{{Lua idirlín|url=https://vote.sinnfein.ie/|teideal=Home|language=en-GB|work=Sinn Féin|dátarochtana=2024-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180915052308/https://vote.sinnfein.ie/|archivedate=2018-09-15}}</ref> in 1920. Bean maith díolacháin í, bhí pátrúin thábhachtacha aici i dteaghlaigh cosúil le Aberdeen agus Cadbury<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cadbury.ie/|teideal=Cadbury Chocolate|language=en|work=Cadbury IE|dátarochtana=2024-01-29}}</ref>. Chuaigh an obair chun cinn go fonnmhar ag an tús, agus earcaíodh roinnt ban óg mar oibrithe agus mar oiliúnaithe. Thaispeáin an Guild go rialta ag roinnt taispeántas, lena n-áirítear, roinnt dóibh thar lear ([https://www.theatlantic.com/photo/2019/09/the-1904-st-louis-worlds-fair-photos/597658/ Aonach Domhanda Naomh Louis, 1904]). Tugadh ardmholadh dá saothar sna nuachtáin náisiúnta agus idirnáisiúnta, agus fuair siad go leor coimisiún mór le rá, ina measc ceann do veisteanna bróidnithe agus sraith de 24 meirge d'Ardeaglais Bhaile Locha Riach, Co. na Gaillimhe. == Bás Corbet Yeats == Agus í faoi dhúlagar tar éis bás athair s'aici i mí Feabhra 1922, bhog sí an ghnólacht 'Cuala Press' chuig íoslach teach W.B. Yeats, a bhí ina chónaí ag 82 Chearnóg Mhuirfean<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/82+Merrion+Square+S,+Dublin+2,+D02+WD98/@53.339313,-6.253903,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x48670e97404d53b1:0x5cdf1bb16bc3c062!8m2!3d53.339313!4d-6.2513281!16s%2Fg%2F11c24r3qgz?entry=ttu|teideal=82 Cearnóg Mhuirfean, Baile Átha Cliath|language=en|work=Merrion Square Park · 1 Merrion Square E, Dublin, Ireland|dátarochtana=2024-02-19}}</ref>, sa bhliain 1923. I mí Feabhra 1925, bhog 'Cuala Industries' chuig 133 Sráid Bhagóid<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/133+Baggot+Street+Lower,+Dublin+2,+D02+F622/@53.3375573,-6.2544075,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x48670e9783a1f663:0x46eaf423cf0b8943!8m2!3d53.3375573!4d-6.2518326!16s/g/11csjvjxp4?entry=ttu&hl=en|teideal=133 Sráid Bhagóid|language=en|work=133 Baggot Street Lower · 133 Baggot Street Lower, Dublin 2, D02 F622, Ireland|dátarochtana=2024-02-19}}</ref>, Baile Átha Cliath. An áit gur fhan sí go dtí a bhás. Is í ag fulaingt ó bhrú fola ard i rith na 1930idí, bhí trioblóid airgeadais aici i 1938 mar gur chiall sí na scaireanna a chlúdaigh rótharraingt bhainc Cuala Industries luach mór. Bhí sí ag gearán faoi phianta cófra agus tinneas cinn ar feadh na mblianta; Rinneadh mí-dhiagnóisiú orthu seo mar 'neurasthenia<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/neurasthenia|teideal=Neurasthenia - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|work=www.sciencedirect.com|dátarochtana=2024-03-04}}</ref>' i 1916. Cuireadh cóir leighis uirthi le haghaidh 'aingíne' i 1938 ach fuair sí bás de dheasca cliseadh croí ar 16 Eanáir 1940 i dteach altranais i mBaile Átha Cliath. Tá sí curtha lena deirfiúr Susan sa Sean-Reilig, Baile an Teampaill, Baile Átha Cliath.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnewsarchive.com/irish-independent-newspaper-archive|teideal=Irish Independent Irish Historical Newspapers Archive for Genealogy Research|work=www.irishnewsarchive.com|dátarochtana=2024-02-19}}</ref>[[Íomhá:Elizabeth Corbet Yeats .PNG|mion|Elizabeth le linn saol oibre s'aici|clé|206x206px]]{{Reflist}} {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Yeats, Elizabeth Corbet}} [[Catagóir:Básanna i 1940]] [[Catagóir:Foilsitheoirí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1868]] [[Catagóir:Mná]] 1rocj0o7difaugfghqhtpr4m9zk9bmi Daniel Wiffen 0 110777 1331336 1298151 2026-11-02T12:58:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331336 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Snámh|snámhóir]] é '''Daniel Wiffen''' as [[Machaire Lainne]]'','' [[Contae an Dúin]] (a rugadh ar 14 Iúil 2001). Bhuaigh sé bonn óir sna [[Cluichí Oilimpeacha 2024]], agus an chéad snámhaí Curadh Domhanda d’Éirinn riamh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/02/14/sport/wiffen-world-champion-ag-eirinn/|teideal=Daniel Wiffen an chéad snámhaí 'World Champion' d’Éirinn|údar=extrag.ie|dáta=2024-02-14|language=ga-IE|dátarochtana=2024-02-16}}</ref> == Gairm == Tagann Wiffen ó shráidbhaile [[Machaire Lainne]], Co. an Dúin. D'fhreastail sé ar [[Ollscoil Loughborough]]. In 2021, i gCluichí Oilimpeacha Thóiceo, chríochnaigh Wiffen sa 14ú háit sa bhabhta ceannais 800m saorstíle na bhfear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sportireland.ie/sites/default/files/media/document/2022-06/Tokyo%20Games%20Review_Irish%20Version.pdf|teideal=An tAthbhreithniú ar Chluichí Thóiceo|údar=sportireland.ie Sport Ireland|dáta=2021|dátarochtana=2023}}</ref> I mí an Meithimh 2022, chríochnaigh sé sa 4ú háit sa bhabhta ceannais 800m saorstíle na bhfear i gcraobh chomórtais snámh an domhain san Ungáir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/sport/alt/?CID=6308266339112|teideal=Éireannach sa bhabhta ceannais i gcraobh chomórtais snámh an domhain|údar=TG4|dáta=2022|language=ga-IE|work=Molscéal|dátarochtana=2023-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231214003717/https://www.molsceal.ie/sport/alt/?CID=6308266339112|archivedate=2023-12-14}}</ref> ==== 2023 ==== Ghlac Wiffen páirt i gCraobhchomórtas Ghearrchúrsa na hEorpa sa [[An Rómáin|Rómáin]] i mí na Nollag 2023. Ar an 10 Nollaig, d’éirigh leis an churiarracht dhomhanda i Saorstíl 800m na bhfear a bhaint amach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Wiffen smashes world record to win third European gold|url=https://www.rte.ie/sport/swimming/2023/1210/1421220-wiffen-smashes-world-record-to-win-third-european-gold/|date=2023-12-10|language=en|author=RTÉ News, Eoin Ryan}}</ref> Shnámh sé an 800m i 7:20.46, am a bhí 3 shoicind níos tapúla ná an churiarracht ó 2001. Is é seo an chéad uair a d’éirigh le hÉireannach curiarracht dhomhanda sa snámh a bhaint amach. Bhuaigh sé trí bhonn óir sa snámh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/froebel-department-primary-and-early-childhood-education/eleathanach|teideal=ELeathanach 453|údar=Ollscoil Má Nuad|dáta=Nollaig 2023|dátarochtana=2023}}</ref> ==== 2024 ==== I g[[Craobhchomórtais Uiscíochta an Domhain]] ar 14 Feabhra 2023, bhuaigh Wiffen an bonn óir sa saorstíl 800m tar éis dó an rás a shnámh in am 7:40:94 sa babhta ceannais.<ref name=":0" /> ==== Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024 ==== Ar an 30 Iúil, thug [[Daniel Wiffen|Wiffen]], 23 bliain d’aois ag an am, sárthaispeántas sa snámh ceannais sa chomórtas saorstíle 800 méadar, , go háirithe ag deireadh an rása nuair a chuaigh sé chun tosaigh ar chách. 7:38.19 a thóg sé ar Wiffen an rás a bhuachan, an t-am is tapa fós ag aon chluichí Oilimpeacha. D’imigh Gregorio Paltrinieri na hIodáile chun cinn ar Wiffen agus iad ag déanamh ar cheann scríbe ach rinne fear na hÉireann teacht aniar iontach sa 150 méadar deireanach chun an bonn óir a fháil agus é chun cinn sa deireadh ar Bobby Finke na Stát Aontaithe a thug leis an bonn airgid agus Gregoria Paltrinieri a fuair an bonn cré-umha <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bonn-oir-buaite-ag-daniel-wiffen-na-heireann-ag-na-cluichi-oilimpeacha/|teideal=Bonn óir buaite ag Daniel Wiffen na hÉireann ag na cluichí Oilimpeacha|dáta=2024-07-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-30}}</ref> == Féach freisin == * [[Michelle Smith]] == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Wiffen, Daniel}} [[Catagóir:Snámhóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]] [[Catagóir:Curiarrachtaí domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha]] agopg733jmap74cbwl71twm9zdzk6tb Plé:Anga-éidéime 1 111510 1331442 1200765 2026-11-02T17:42:07Z Ériugena 188 /* Angai-éidéime */ Freagra 1331442 wikitext text/x-wiki == Angai-éidéime == Ní raibh an téarma seo luaite ag Tearma.ie...tá mé ag feitheamh ar fhreagra uathu! [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:39, 2 Feabhra 2024 (UTC) :Anga-éidéime, gan dabht? [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 19:11, 25 Feabhra 2024 (UTC) ::Mea culpa ̊̊̊̊ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:42, 2 Samhain 2026 (UTC) m21dka1l9rp8e40jtaiblav3chls27d Mary Lyon 0 112047 1331594 1320562 2026-11-03T03:37:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331594 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ceannródaí Meiriceánach ab ea '''Mary Mason Lyon''' ( 28 Feabhra, 1797 – 5 Márta, 1849) in oideachas na mban. Bhunaigh sí an ''Wheaton Female Seminary'' in Norton, Massachusetts, ( anois Wheaton College) sa bhliain 1834 . Ansin, bhunaigh sí ''Mount Holyoke Female Seminary'' (anois Mount Holyoke College) i South Hadley, Massachusetts, sa bhliain 1837 agus bhí sí ina céad uachtarán (nó "príomhoide") ar feadh 12 bliain. Chomhcheangail fís Lyon dúshlán intleachtúil agus cuspóir morálta. Bhí meas aici ar éagsúlacht shocheacnamaíoch agus rinne sí a dícheall an seimineár a dhéanamh inacmhainne do mhic léinn ar ioncam measartha. == Luathshaol == Iníon de theaghlach feirmeoireachta i mBuckland, Massachusetts, bhí óige dheacair dhúshlánach ag Lyon. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí cúig bliana d’aois, agusbhí an teaghlach ar fad páirteach chun cabhrú leis an bhfeirm a reáchtáil. Bhí Lyon trí bliana déag nuair a phós a máthair arís agus bhog sí ar shiúl; d'fhan sí taobh thiar i Buckland chun an teach a choinneáil dá deartháir Aaron, a ghlac seilbh ar an bhfeirm. <ref name="Alden">{{Cite book-en|author=Green|first=Elizabeth Alden|title=Mary Lyon and Mount Holyoke|url=https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree|year=1979|publisher=University Press of New England|location=Hanover, New Hampshire|isbn=0-87451-172-0|pages=[https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree/page/406 406]}}</ref> D’fhreastail Lyon ar scoileanna ceantair éagsúla ó am go chéile agus, in 1814 ag 17, thosaigh sí ag múineadh iontu freisin. Chothaigh tús measartha Lyon a tiomantas ar feadh an tsaoil do dheiseanna oideachais a leathnú chuig cailíní ó mheánléim agus ó chúlraí bochta. Chothaigh tús measartha Lyon a tiomantas ar feadh an tsaoil maidir le deiseanna oideachais a leathnú chuig cailíní ó chúlraí bochta agus measartha. Bhí Lyon in ann freastal ar dhá mheánscoil sa deireadh, ''Sanderson Academy'' i Ashfield agus ''Byfield Seminary'' in oirthear [[Massachusetts]]. <ref name="Alden">{{Cite book-en|author=Green|first=Elizabeth Alden|title=Mary Lyon and Mount Holyoke|url=https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree|year=1979|publisher=University Press of New England|location=Hanover, New Hampshire|isbn=0-87451-172-0|pages=[https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree/page/406 406]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGreen1979">Green, Elizabeth Alden (1979). <span class="cs1-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:marylyonmounthol0000gree|''Mary Lyon and Mount Holyoke'']]</span>. Hanover, New Hampshire: University Press of New England. pp.&nbsp;[[iarchive:marylyonmounthol0000gree/page/406|406]]. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Speisialta:Foinsí Leabhar/0-87451-172-0|<bdi>0-87451-172-0</bdi>]].</cite></ref> Ag ''Byfield'', bhí cairdeas aici leis an bpríomhoide, an tUrramach Joseph Emerson, agus ag a chúntóir, Zilpah Polly Grant . Thóg sí isteach freisin éiteas Byfield maidir le dianoideachas acadúil agus í lán le tiomantas Críostaí. Ansin theagasc Lyon ag roinnt acadaimh, lena n-áirítear Sanderson, scoil bheag dá cuid féin i Buckland, Adams Female Academy (reáchtáil ag Grant), agus an Ipswich Female Seminary (a bhí á reáchtáil ag Grant freisin). Bhí tionchar ag an bhfreastal a bhí ag Lyon ar na léachtaí a raibh an-tóir orthu ag an am sin i luibheolaíocht saotharlainne le Amos Eaton an mbaint a bhí aici le gluaiseacht na seimineár ban .<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Woody|first=T.|year=1929|title=A history of women's education in the United States|journal=Science & Education|publisher=Science Press|volume=4|issue=1–2}}</ref><ref>{{Cite book-en|author=Newcomer|first=M.|year=1959|title=A century of higher education for American women|url=https://archive.org/details/centuryofhighere00newc|location=New York|publisher=Harper & Brothers}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Warner|first=D. J.|year=1978|title=Science education for women in antebellum America|url=https://archive.org/details/sim_isis_1978-03_69_246/page/58|journal=Isis|volume=69|issue=246|pages=58–67|doi=10.1086/351933|pmid=387657}}</ref> Sa bhliain 1834, d'iarr Laban Wheaton agus a iníon-chéile, Eliza Baylies Chapin Wheaton, ar Mary Lyon chun cabhair a fháil chun an ''Wheaton Female Seminary'' a bhunú i Norton, Massachusetts . <ref name="Wheaton">{{Cite web-en|url=http://wheatoncollege.edu/college-history/1830s/wheaton-born/|title=1834 Wheaton is born|work=Wheaton College History|access-date=19 April 2016}}</ref> D'fhág Lyon an mhúinteoireacht agus bhailigh sí cistí deonaithe i sparán uaithne sainiúil chun airgead a bhailiú le haghaidh na cliarscoile a chur ar bun. <ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.emilydickinsonmuseum.org/mary-lyon-1797-1849-teacher/|title=Mary Lyon (1797-1849), teacher – Emily Dickinson Museum|language=en-US|access-date=2022-12-06}}</ref> Chruthaigh sí an chéad churaclam agus é mar sprioc aici go mbeadh sé comhionann ó thaobh cáilíochta de le cáilíocht choláistí na bhfear. Chuir sí an chéad phríomhoide, Eunice Caldwell ar fáil freisin. Osclaíodh Wheaton Female Seminary ar 22 Aibreán 1835, le 50 dalta agus triúr múinteoirí. D’fhág Lyon agus Caldwell Wheaton, in éineacht le hochtar mac léinn ó Wheaton, chun Mount Holyoke Female Seminary a oscailt. <ref name="Cole">{{Cite book-en|author=Cole|first=Arthur Charles|title=A hundred years of Mount Holyoke college|date=1940|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT}}</ref> == Mount Holyoke == [[Íomhá:Mary_lyon_daguerrotype_1797-1849.jpg|deas|mion| Lyon c. 1845]] Le linn na mblianta tosaigh seo, d’fhorbair Lyon a fís de réir a chéile do Mount ''Holyoke Female Seminary'', a bheadh cosúil le scoileanna Grant ar go leor bealaí ach, bhí súil ag Lyon, a scoláirí a tharraingt ó raon socheacnamaíoch níos leithne. Bhí an coláiste uathúil sa mhéid is gur daoine ar bheagán acmhainne a bhunaigh é agus gur fhreastail sé ar a n-iníonacha seachas ar leanaí na saibhre. Ach go háirithe, bhí tionchar ag an Urramach Joseph Emerson uirthi, ar mhol a ''Discourse on Female Education'' (1822) gur cheart mná a oiliúint le bheith ina múinteoirí seachas"to please the other sex.". Osclaíodh ''Mount Holyoke'' sa bhliain 1837: bhí an seimineár réidh le haghaidh "the reception of scholars on November 8, 1837." <ref name="Tatum" /> Rinne Lyon a dícheall caighdeáin arda acadúla a choinneáil: shocraigh sí scrúduithe iontrála déine agus ghlac sí isteach "''young ladies of an adult age, and mature character.''" <ref name="Tatum">{{Cite book-en|author=Hartley|first=James|title=Mary Lyon: Documents and Writings|year=2008|publisher=Doorlight Publications|location=South Hadley, MA|isbn=9780977837250}}</ref> Ag teacht lena fís shóisialta, theorannaigh sí an táille teagaisc go $60 in aghaidh na bliana, thart ar aon trian den táille a ghearr Grant ar ''Ipswich Female Seminary'', a bhí lárnach dá misean "''appeal[ing] to the intelligence of all classes''.". <ref name="Tatum">{{Cite book-en|author=Hartley|first=James|title=Mary Lyon: Documents and Writings|year=2008|publisher=Doorlight Publications|location=South Hadley, MA|isbn=9780977837250}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHartley2008">Hartley, James (2008). ''Mary Lyon: Documents and Writings''. South Hadley, MA: Doorlight Publications. p.&nbsp;163. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780977837250|<bdi>9780977837250</bdi>]].</cite></ref> D'fhonn costais a choinneáil íseal, d'éiligh Lyon ar dhaltaí tascanna baile a dhéanamh - leagan luath den obair/staidéar. Áiríodh leis na tascanna seo; béilí a ullmhú agus urláir agus fuinneoga a ní. Cuireadh de chúram ar [[Emily Dickinson]], a d’fhreastail ar an Seimineár i 1847, sceana a ghlanadh. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.mtholyoke.edu/lits/library/arch/emily_dickinson/Emily_Dickinson.html|title=Autograph letter signed, dated 6 November 1847, to Abiah Root|author=Dickinson|first=Emily|publisher=Mount Holyoke College|access-date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307070814/http://www.mtholyoke.edu/lits/library/arch/emily_dickinson/Emily_Dickinson.html|archive-date=7 March 2014}}</ref> Ach ní mhairfeadh sé seo. Ó 2019, measann Mount Holyoke anois gurb é $71,828 in aghaidh na bliana an costas a bhaineann le freastal ar an gcoláiste. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.mtholyoke.edu/sfs/cost-attendance|title=Cost of Attendance|date=19 December 2014}}</ref> Cuireann an coláiste cineálacha éagsúla cúnaimh airgeadais ar fáil. <ref> {{Lua idirlín|url=https://www.mtholyoke.edu/admission/apply-undergraduate-first-year/affording-mount-holyoke/financial-aid}}</ref> D’éiligh Lyon, a chreid go luath i dtábhacht na haclaíochta laethúil do mhná, ar a cuid mac léinn míle amháin a shiúl (1.6&nbsp;km) tar éis an bhricfeasta. Le linn geimhreadh fuar agus sneachta [[Sasana Nua|New England]], laghdaigh sí an riachtanas go 45 nóiméad. Mhúin múinteoirí [[callaistéinic]] — cineál aclaíochta — i hallaí neamhthéite go dtí gur glanadh limistéar stórála le haghaidh giomnáisiam. Cé go raibh polasaithe Lyon conspóideach uaireanta, mheall an seimineár a spriocghrúpa mac léinn de 200 go tapa. Bhí Lyon ag súil le hathrú ar ról na mban agus chuir sí oideachas cuimsitheach, dian agus nuálach ar fáil dá daltaí, le béim ar leith ar na heolaíochtaí. Theastaigh uaithi:<blockquote>''seven courses in the sciences and mathematics for graduation, a requirement unheard of at other female seminaries. She introduced women to "a new and unusual way" to learn science—laboratory experiments which they performed themselves. She organized field trips on which students collected rocks, plants, and specimens for lab work, and inspected geological formations and recently discovered dinosaur tracks'' <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mtholyoke.edu/marylyon/science.html|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2024-03-10|archivedate=2012-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309085547/http://www.mtholyoke.edu/marylyon/science.html}}</ref></blockquote>D’fhorbair Lyon a smaointe maidir le conas oideachas a chur ar mhná nuair a bhí sí ina príomhoide cúnta ag Ipswich Female Seminary i Massachusetts. Faoi 1837 bhí sí tar éis a chur ina luí ar urraitheoirí iolracha tacú lena hidéil agus leis an gcéad choláiste dáiríre a bhí ag an náisiún do mhná. <ref name="google1">{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=Z3qWLyDZ8PsC&pg=PA13|title=Alma Mater: Design and Experience in the Women's Colleges from Their ... – Helen Lefkowitz Horowitz – Google Boeken|access-date=2012-07-14|isbn=978-0870238697|author=Horowitz|first=Helen Lefkowitz|year=1993|publisher=Univ of Massachusetts Press}}</ref> Bhronn baile South Hadleyhad an talamh agus an príomhfhoirgneamh. <ref> See [https://offices.mtholyoke.edu/marylyon/founding "The Founding of Mount Holyoke Female Seminary" (2022) online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421172424/https://offices.mtholyoke.edu/marylyon/founding |date=2024-04-21 }}</ref> Chuir leagan amach Lyon ar an gcampas samhail a ndearnadh aithris fhorleathan uirthi d'ardoideachas na mban trí thimpeallacht fhisiciúil a chur ar fáil a thacaigh le curaclam dian cuimsitheach atá comhionann le curaclam coláistí na bhfear. Mar gheall ar spriocanna nuálacha Lyon bhí a Seimineár uathúil agus difriúil ó sheimineáir ban eile na tréimhse, ag tairiscint curaclam comhionann leo siúd ag coláistí na bhfear. D’oibrigh na scoláirí ar fad in aon fhoirgneamh amháin gan mórán príobháideachta. Bhí dlúth-theagmháil ann leis an dámh uile-ban, agus féintuairiscí laethúla ar a láidreachtaí agus a laigí pearsanta. Laghdaigh an coláiste an fhoireann go dtí an t-íosmhéid toisc go raibh 100 nó mar sin de mhic léinn a rinne uair an chloig oibre an duine in aghaidh an lae, agus iad ag láimhseáil an chuid is mó de na gnáth-chóracha cosúil le cócaireacht agus glanadh agus cothabháil na dtailte. Dhiúltaigh Lyon an sprioc a bhí ag coláistí na bhfear indibhidiúlacht agus neamhspleáchas a chur chun cinn agus ina ionad sin chothaigh an tuairim go bhféadfadh foireann aontaithe na mban a bheith ag teacht leis an rath a bhí ar choláistí na bhfear in aice láimhe cosúil le Amherst agus Williams. Thug an curaclam deis do mhná staidéar a dhéanamh ar ábhair cosúil le geoiméadracht, calcalas, [[An Laidin|Laidin]], [[An Ghréigis|Gréigis]], eolaíocht, fealsúnacht, agus stair, nach raibh á múineadh de ghnáth ag seimineáir ban eile sa 19ú haois. D'éirigh le hiarrachtaí Lyon institiúid ardoideachais do mhná a bhunú, in ainneoin na ndúshlán eacnamaíoch a bhí ann ag an am, an bealach a thabhairt do níos mó ban na deiseanna céanna ardoideachais a bheith acu agus a bhí ag a ndeartháireacha. <ref>Andrea L. Turpin, “The Ideological Origins of the Women’s College: Religion, Class, and Curriculum in the Educational Visions of Catharine Beecher and Mary Lyon.” ''History of Education Quarterly'' 50#2 (2010), pp. 133–58. [http://www.jstor.org/stable/40648056 online].</ref><ref> The major study is Helen Lefkowitz Horowitz, ''Alma mater: Design and experience in the women's colleges from their nineteenth-century beginnings to the 1930s' (2nd edition, U of Massachusetts Press, 1993). ''</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lyon, Mary}} [[Catagóir:Básanna i 1849]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1797]] [[Catagóir:Mount Holyoke College]] [[Catagóir:Dámh Choláiste Mount Holyoke]] [[Catagóir:Daoine as Buckland, Massachusetts]] [[Catagóir:Uachtaráin agus Príomhoidí Choláiste Mount Holyoke]] [[Catagóir:Daoine i gColáiste Wheaton (Massachusetts)]] [[Catagóir:Bunaitheoirí ollscoile agus coláistí]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as Massachusetts]] 84co34ekj4nvumufhltrbrax7t6byqn Molscéal 0 113776 1331604 1317776 2026-11-03T04:43:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331604 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Aip shoghluaiste|Aip]], suíomh idirlín, agus ardán ar na [[Na Meáin Shóisialta|meáin shóisialta]] is ea '''Molscéal''' atá dírithe ar phobal na Gaeilge. Bíonn físeáin á gcur amach air atá "bunaithe ar an bpobal, scéalta siamsaíochta, ábhar nuachta, cartlainne agus spóirt".<ref name=":0" /> Is í [[Deirdre Ní Choistín]] a chuir tús leis in 2017<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceannaire-nuachta-agus-cursai-reatha-ceaptha-ag-tg4-den-chead-uair/|teideal=Ceannaire Nuachta agus Cúrsaí Reatha ceaptha ag TG4 den chéad uair|dáta=18 Deireadh Fómhair 2022|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=17 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221018163751/https://tuairisc.ie/ceannaire-nuachta-agus-cursai-reatha-ceaptha-ag-tg4-den-chead-uair/|archivedate=18 Deireadh Fómhair 2022}}</ref> agus sheol [[TG4]] é ag [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]] na bliana 2018.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tg4-docs.s3.amazonaws.com/tg4-redesign-2015/wp-content/uploads/2019/11/TG4-Tuarascail-18-G.pdf|teideal=Tuarascáil Bhliantúil 2018|údar=[[TG4]]|year=2018|pages=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006053022/https://tg4-docs.s3.amazonaws.com/tg4-redesign-2015/wp-content/uploads/2019/11/TG4-Tuarascail-18-G.pdf|archivedate=08 Deireadh Fómhair 2022|accessyear=2024}}</ref> Tá sé dírithe ar dhaoine "a bhfuil an Ghaeilge mar ghnáth-theanga labhartha acu".<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/soisialta/scealaithe-fise-a-lorg-ag-tg4/|teideal=‘Scéalaithe Físe’ á lorg ag TG4|dáta=20 Feabhra 2018|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181228035242/https://nos.ie/meain/soisialta/scealaithe-fise-a-lorg-ag-tg4/|archivedate=28 Nollaig 2018|accessyear=2024}}</ref> == Comhoibriú == Cuireann Molscéal fáilte roimh 'scéalaithe físe' atá ag iarraidh ábhair a chruthú agus a fhoilsiú leo "a thugann léargas ar ócáid nó ar imeacht pobail" nó "a léiríonn gné ar leith den saol [[Gael|Gaelach]] nó den saol [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]]". Tá ceardlanna curtha ar siúl dóibh ag Molscéal roimhe seo san [[iriseoireacht]] mhóibíleach, agus cuirtear na físeáin amach ar chainéal YouTube TG4.<ref name=":1" /> Tá a struchtúr bainistíochta agus eagarthóireachta féin ag Molscéal laistigh de TG4<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[An Coimisinéir Teanga|Oifig an Choimisinéara Teanga]]|url=https://www.languagecommissioner.ie/userfiles/files/OCT_Me%C3%A1inGhaeilge_N%C3%B3taTreorach_GA_EN_040225.pdf|year=2025|month=Aibreán|title=Na Meáin Ghaeilge|pages=lch 2}}</ref> agus tá "comhar páirtnéireachta curtha ar bun ag TG4 le [[Nuacht TG4|NuachtTG4]], [[Tuairisc.ie]] agus [[Meon Eile|MeonEile.ie]] chun ábhar a chur ar fáil agus [[Meáin sruthaithe|sruthchraoladh]] beo a dhéanamh ar imeachtaí éagsúla" le Molscéal.<ref name=":0" /> == Glacadh == Chruthaigh Molscéal "go maith leis an lucht féachana agus sháraigh siad spriocanna na bliana tosaigh"<ref name=":0" /> agus faoi dheireadh 2022 bhí os cionn 2.6 mhilliún babhta féachana faighte ag físeáin an ardáin.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tg4-docs.s3.amazonaws.com/wp-content/uploads/2023/09/27154608/TG4-Tuarascail-22-G.pdf|teideal=Tuarascáil Bhliantúil 2022|údar=[[TG4]]|year=2022|pages=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240505035719/https://tg4-docs.s3.amazonaws.com/wp-content/uploads/2023/09/27154608/TG4-Tuarascail-22-G.pdf|archivedate=05 Bealtaine 2024|accessyear=2024}}</ref> Bronnadh [[Gradam Cumarsáide an Oireachtais]] ar Molscéal in 2022 as ucht chur i láthair a rinne siad ar imeachtaí [[Comórtas Peile na Gaeltachta|Chomórtas Peile na Gaeltachta]].<ref name=":2" /> == Naisc sheachtracha == * [https://play.google.com/store/apps/details?id=ie.tg4.molscealandroid Aip Android] * [https://apps.apple.com/app/idmolsc%C3%A9al/id1372589734 Aip iOS] * https://web.archive.org/web/20240624173408/https://www.molsceal.ie/ == Féach freisin == * [[BLOC]] * ''[[Meon Eile]]'' * ''[[NÓS]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Molsceal}} [[Catagóir:Físiriseoireacht na Gaeilge]] [[Catagóir:Físiriseoireacht]] [[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta]] [[Catagóir:Sceitsí grinn i nGaeilge]] [[Catagóir:Aipeanna]] [[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]] [[Catagóir:Meáin na Gaeilge]] [[Catagóir:TG4]] sv2wx2my83ymfu1ltti4g9dzspfanah Elisabeth Schmid 0 114704 1331394 1244104 2026-11-02T16:12:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331394 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Seandálaíocht|Seandálaí]] agus [[Oisté-eolaíocht|oisteolaí]] Gearmánach ab ea '''Elisabeth Schmid''' (1912–27 Márta 1994). Is fearr aithne uirthi mar gheall ar a cuid oibre a bhaineann leis an dealbh réamhstairiúil, ''Der Löwenmenschan'' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: An leonfhear), agus mar gheall ar a leabhar, ''Atlas of Animal Bones''. == Luathshaol agus gairm bheatha == Rugadh Schmid i Freiburg im Breisgau sa bhliain 1912 agus bhain sí PhD amach ó Ollscoil Freiburg . <ref name="Ogilvie">{{Cite book-en|author=Ogilvie|first=Marilyn|author-link=Marilyn Bailey Ogilvie|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|date=2003|publisher=Routledge|isbn=9781135963422|url=https://books.google.com/books?id=FlxsBgAAQBAJ&pg=PT1716|language=en}}</ref> Le linn a gairme, d’fhoilsigh Schmid breis is dhá chéad páipéar agus dhá leabhar. <ref name="Ogilvie">{{Cite book-en|author=Ogilvie|first=Marilyn|author-link=Marilyn Bailey Ogilvie|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|date=2003|publisher=Routledge|isbn=9781135963422|url=https://books.google.com/books?id=FlxsBgAAQBAJ&pg=PT1716|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOgilvieHarvey2003">[[Marilyn Bailey Ogilvie|Ogilvie, Marilyn]]; [[Joy Harvey|Harvey, Joy]] (2003). [https://books.google.com/books?id=FlxsBgAAQBAJ&pg=PT1716 ''The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century'']. Routledge. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781135963422|<bdi>9781135963422</bdi>]].</cite></ref> Thosaigh sí ag déanamh staidéir ar chnámha ainmhithe ó Augusta Raurica sna 1950idí, agus ba í an anailís a rinne sí ar na cnámha sin ab ábhar don leabhar is iomráití dá cuid, ''Atlas of Animal Bones'', a foilsíodh i 1972 agus atá fós in úsáid ar fud an domhain sa lá atá inniu ann. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Deschler-Erb|first=Sabine|title=Animal Husbandry in Roman Switzerland: State of Research and New Perspectives|url=https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-archaeology/article/animal-husbandry-in-roman-switzerland-state-of-research-and-new-perspectives/1A7F87DAA5CDE71F08D54AA95AB1EC36|journal=European Journal of Archaeology|accessdate=10 October 2017|pages=416–430|doi=10.1017/eaa.2017.18|date=2017|volume=20|issue=3}}</ref> Sa bhliain 1953, bhunaigh sí saotharlann in [[Ollscoil Basel]] le haghaidh staidéir réamhstairiúla. Sa bhliain 1975 bhí sí ar an gcéad bheaní le bheith ina déan ar dhámh na [[Eolaíocht nádúrtha|n-eolaíochtaí nádúrtha]] .<ref>{{Cite book-en|author=Elisabeth|first=Schmid|date=2022|title=Atlas of Animal Bones - Tierknochenatlas|publisher=Emono|url=https://emono.unibas.ch/emono/catalog/book/74|language=en|doi=10.21255/978-3-033-09560-1|isbn=9783033095601}}</ref> Sna 1980í, bhí baint ag Schmid leis an dealbhóireacht eabhair réamhstairiúil ar a dtugtar ''Der Löwenmensch''. D'aimsigh [[Otto Völzing]] é den chéad uair sa bhliain 1939, i bpluais in iardheisceart [[An Ghearmáin|na Gearmáine]] . Tá thart ar 30 faoin gcéad den dealbh ar iarraidh, agus tá go leor conspóide faoina inscne. Léirigh an seandálaí Gearmánach Joachim Hahn cuid den dealbh mar léiriú ar na baill ghiniúna fireann; áfach, rinne Schmid léirmhíniú ar an gcuid céanna den dealbh mar [[Stothóg|thriantán púbasach]] .<ref>{{Cite web-en|url=http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/is-the-lion-man-a-woman-solving-the-mystery-of-a-35-000-year-old-statue-a-802415.html|title=Is the Lion Man a Woman?: Solving the Mystery of a 35,000-Year-Old Statue|author=Schulz|first=Matthias|date=9 December 2011|work=Spiegel Online|access-date=10 October 2017}}</ref> hosaigh Schmid agus an t-athchóiritheoir Ute Wolf ar an dealbh i bhfómhar na bliana 1987.[2] Chuir Schmid agus an t-athchóiritheoir [[Ute Wolf]] tús le hathchóiriú breise ar an dealbh i bhfómhar na bliana 1987. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.loewenmensch.de/entdeckung_1987.html|title=Die Entdeckung des Löwenmenschen|work=www.loewenmensch.de|access-date=10 October 2017}}</ref> Fuair Schmid bás ar 27 Márta 1994. <ref name="Ogilvie"/> == Naisc sheachtracha == * [https://emono.unibas.ch/emono/catalog/view/74/65/746 Tierknochenatlas] *[https://web.archive.org/web/20240724132519/https://eremitenhaus.ebenalp.ch/elisabeth-schmid-excavations-1958-1959 Elisabeth Schmid. Excavations 1958/59] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Schmid, Elisabeth}} [[Catagóir:Básanna i 1994]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]] [[Catagóir:Seandálaithe ó Bhaden-Württemberg]] [[Catagóir:Seandálaithe Gearmánacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Freiburg]] pmnsc9gtsp4ubhncwgunt195ophw4j2 James Geoghegan (Fine Gael) 0 116518 1331421 1250651 2026-11-02T17:20:56Z LametinoWiki 23199 1331421 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] de [[Fine Gael]] é '''Séamus Mac Eochagáin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/43/eng/initiated/b4326d.pdf|teideal=Bille an Gharda Síochána (Feistí Taifeadta) (Leasú), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=6 Bealtaine, 2026}}</ref> nó '''''James Geoghegan'''''. Is é Ardmhéara [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ó Mheitheamh 2024. Is ball de [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath|Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]] é ó Bhealtaine 2019. Sheas sé mar iarrthóir in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]] agus toghadh é mar TD.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.finegael.ie/fine-gael-councillor-james-geoghegan-elected-as-new-lord-mayor-of-dublin/|teideal=Fine Gael Councillor James Geoghegan elected as new Lord Mayor of Dublin|údar=FUSIO, Fine Gael Press Office|dáta=2024-06-21|language=en|work=Fine Gael|dátarochtana=2024-11-13}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar) |Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas ]] * [[Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)|Cuan Bhaile Átha Cliath Theas]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar) ]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] {{DEFAULTSORT:Geoghegan, James}} [[Catagóir:Fine Gael]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]] [[Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 0sbnkywn5zgrti0wwuckqozsw9s5gp0 Rabharta 0 116745 1331641 1279807 2026-11-03T08:46:36Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331641 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|fundador=[[Lorna Bogue]], Liam Sinclair, srl.|logo=Rabharta logo.svg|ideologia=glas, [[Sóisialachas|sóisialach]]|data_fundacio=5ú Meitheamh 2021|gerent=[[Lorna Bogue]]|pais_origen=[[Éire]]|persona_clau=Barry O'Donovan, John Paul Murphy, Laura Keyes, Liam Sinclair|tipus=[[Páirtí polaitíochta]]|lema="Comhshaol agus Comhionannas"|nom_seu1=nom seu1|nom=Rabharta|nom_original=An Rabharta Glas}}  Is mion[[Páirtí polaitíochta|pháirtí polaitíochta]] [[Éire|Éireannach]] é '''Rabharta'''<ref name="Waterford Star">{{Cite web-en|url=https://www.limerickpost.ie/2024/04/27/rabharta-mayoral-candidate-says-dem-ad-campaign-making-a-mockery-of-peoples-agency/|title=Rabharta mayoral candidate says DEM ad campaign 'making a mockery of people's agency'|author=Jacques|first=Alan|date=27 April 2024|work=Limerick Post|access-date=29 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://waterford-news.ie/2024/04/26/killian-mangan-running-for-tramore-west-waterford-city-for-local-elections/|title=Killian Mangan Running For Tramore – West Waterford City In Local Elections|author=Spencer|first=Caroline|date=26 April 2024|work=Waterford News & Star|access-date=29 April 2024}}</ref><ref name="McNeice Newstalk">{{Lua idirlín|url=https://www.newstalk.com/news/lorna-bogue-on-new-eco-socialist-party-we-have-a-very-specific-aim-to-transform-the-state-1207326|teideal=Lorna Bogue on new eco-socialist party: 'We have a very specific aim - to transform the State'|údar=Stephen McNeice|dáta=8 Meitheamh 2021|work=[[Newstalk]]|archiveurl=https://archive.today/20210619173024/https://www.newstalk.com/news/lorna-bogue-on-new-eco-socialist-party-we-have-a-very-specific-aim-to-transform-the-state-1207326|archivedate=19 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/rabharta|title=Rabharta|work=teanglann.ie|access-date=9 June 2021}}</ref> (nó '''An Rabharta Glas – An Chlé Ghlas''' mar a bhí roimhe seo),<ref name="elecComm2024">{{Cite web-en|url=https://www.electoralcommission.ie/media-release/changes-to-register-of-political-parties-see-new-party-proposed-and-name-emblem-changes-for-another/|title=Changes to Register of Political Parties See New Party Proposed and Name/Emblem Changes for Another|date=12 April 2024|work=Electoral Commission|access-date=21 April 2024}}</ref> a sheol iarbhaill den [[Comhaontas Glas|Chomhaontas Glas]] ar an 5<sup>ú</sup> Meitheamh 2021. Déantar cur síos orthu mar "[[An tÉicea-shóisialachas|éicea-shóisialaithe]]".<ref name="Indo0106">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/former-members-of-green-party-tolaunch-eco-socialist-groupthis-weekend-40489594.html|teideal=Former members of Green Party to launch ‘eco-socialist’ group this weekend|údar=Gabija Gataveckaite|dáta=1 Meitheamh 2021|archiveurl=https://archive.today/20210619173330/https://www.independent.ie/irish-news/politics/former-members-of-green-party-tolaunch-eco-socialist-groupthis-weekend-40489594.html|archivedate=19 June 2021}}</ref> In [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]] tá siad ag seasamh iarrthóirí i g[[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh]], i m[[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|BÁC]], agus sa [[An Clár (Dáilcheantar)|Chlár]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/election-24/profiles/#/cork-south-central|teideal=Constituency Profile {{!}} Cork South-Central|údar=Sandra Hurley|dáta=21 Samhain 2024}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/election-24/profiles/#/dublin-south-central|teideal=Constituency Profile {{!}} Dublin South-Central|údar=Paul Cunningham|dáta=25 Samhain 2024}}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.clareecho.ie/if-theres-no-one-youre-inspired-to-vote-then-go-yourself-odonovan-is-last-addition-to-ballot-paper-in-clare/|teideal='If there's no one you're inspired to vote then go yourself' - O'Donovan is last addition to ballot paper in Clare|údar=Páraic McMahon|dáta=2024-11-16|language=en|work=[[Clare Echo]]|dátarochtana=2024-11-25}}</ref> == Idé-eolaíocht agus polasaithe == Is páirtí glas den [[eite chlé]] é Rabharta,<ref name="McNeice Newstalk" /> a thugann "[[An tÉicea-shóisialachas|éicea-shóisialaigh]]" orthu féin. Is é a ráiteas misin ná “an córas polaitiúil a athchruthú ionas go bhfreastalaíonn sé ar dhaoine agus ar nádúr, ní ar bhrabús agus ar eastóscadh”.<ref name="Indo0106" /> Tá sé ráite ag an bpáirtí go bhfuil siad i bhfabhar idirghabháil stáit sa gheilleagar chun cosaint a thabhairt i gcoinne “leasanna dílsithe”.<ref name="McNeice Newstalk" /> Maidir le táirgeadh bia, tá sé amuigh ar an bpáirtí go bhfuil siad i bhfabhar "díchorprú" agus [[Maolú an Athraithe Aeráide|dícharbónú]].<ref name="McNeice Newstalk" /> Deir ceannaire an pháirtí go bhfuil rialú cíosa ina dlúthchuid de pholasaí an pháirtí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.echolive.ie/corknews/arid-41521895.html|teideal=General Election 2024: Coveney and McGrath out of Cork South Central, who will be in?|údar=Fri, 22 Nov, 2024 - 08:35|dáta=2024-11-22|language=en|work=echo live|dátarochtana=2024-11-26}}</ref> Dúradh ag agóid ag [[Aerfort na Sionainne]] in 2024 gur chóir "Stát [[Iosrael]] a leithlisiú ar fad agus go gcuirfí smachtbhannaí i bhfeidhm láithreach."<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Baol go bhfuil an Rialtas ag cur le anó Gaza'-Shannonwatch|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0414/1443494-baol-go-bhfuil-an-rialtas-ag-cur-le-ano-gaza-shannonwatch/|date=2024-04-14|language=}}</ref> == Ainm == Is é is ciall le "rabharta" ná <blockquote>"an [[taoide]] a tharlaíos leis an [[An Ghealach#Céimeanna na Gealaí|nua-ré]] is an lán-ré nuair is sia óna chéile rian lán mara is rian lag trá;<br/> raidhse, iomad, flúirse, fleá;<br/> fionnach, buile mhór."<ref>rabharta: f.4. an taoide a thárluigheas leis an nuadh-ré is an lán-ré nuair is sia ó n-a chéile rian lán mara is rian lag trágha; raidhse, iomad, flúirse, fleadh; fionnach, buile mhór.</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Seán Óg Mac Murchadha Caomhánach|date=1942|url=|title=[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]|journal=|volume=|issue=|pages=Lch 2744, s.v. '[https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf rabharta]'}}</ref></blockquote> Bhíothas ag caint faoi "rabharta glas" maidir le h[[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]] tar éis agóidíocht [[Greta Thunberg|Ghreta Thunberg]] agus an práinn a bhaineann leis an gcliseadh aeráide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/toghchan-2020-cogar-i-gcluas-na-saineolaithe-inis-duinn-aris-ca-rachaidh-an-160-suiochan-sin/|teideal=TOGHCHÁN 2020: Cogar i gcluas na saineolaithe – inis dúinn arís cá rachaidh an 160 suíochán sin?|údar=[[Máirín Ní Ghadhra]] srl.|dáta=2020-02-07|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-25}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Lorna Bogue 2017 cropped.png|mion|[[Lorna Bogue]], ceannaire an pháirtí]] === Seoladh === Seoladh an páirtí ar an 5<sup>ú</sup> Meitheamh 2021 mar ‘An Rabharta Glas – Green Left’. Is iad iarchomhaltaí den Chomhaontas Glas a bhunaigh é, tar éis dóibh éirigh as mar agóid mar gheall ar cheisteanna áirithe in 2020 agus 2021, lena n-áirítear láimhseáil [[Roderic O’Gorman]] ar thuarascáil an [[Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí, 2021|Choimisiúin Imscrúdaithe um Thithe Máithreacha agus Leanbh]] mar Aire Leanaí, Comhionannais, Míchumais, Comhtháthú agus an Óige, agus easaontas faoin gclár rialtais.<ref name="Indo0106" /> Tuairiscíodh go raibh tuairim is 30 ball acu in am a seolta,<ref name="Indo0106" /> agus toghadh [[Lorna Bogue]] mar cheannaire páirtí ag céad cruinniú cinn bhliana an pháirtí. === Ionadaithe tofa === Ag an seoladh, bhí beirt [[Comhairleoir|chomhairleoirí]] acu, a toghadh roimhe sin mar chomhaltaí den Chomhaontas Glas — Lorna Bogue ar [[Comhairle Cathrach Chorcaí|Chomhairle Cathrach Chorcaí]], agus [[Liam Sinclair]], ar [[Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas|Chomhairle Contae Átha Cliath Theas]]. I Meitheamh 2024, ní raibh aon ionadaíocht tofa acu. I mí na Bealtaine 2023, d’fhógair Bogue go mbeadh sí ag rith i d[[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|toghchán Pharlaimint na hEorpa 2024]] mar iarrthóir an pháirtí i ndáilcheantar an [[Deisceart (toghcheantar na hEorpa)|Deiscirt]]. I mí na Samhna 2023, d’éirigh Liam Sinclair, comhairleoir de chuid an pháirtí ar [[Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas|Chomhairle Contae Átha Cliath Theas]], as a shuíochán mar gheall ar chúinsí fostaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://dublinpeople.com/news/southside/articles/2023/11/01/sinclair-resigns-from-council/|teideal=Sinclair resigns from council|údar=Mike Finnerty|dáta=01 Samhain 2023}}</ref> Laghdaigh sé seo ionadaíocht an pháirtí ar [[rialtas áitiúil i bPoblacht na hÉireann|rialtas áitiúil]] go suíochán amháin mar go raibh an ceart ag an gComhaontas Glas ionadaí a ainmniú in áit Shinclair, toisc gur mar iarrthóir de chuid an Chomhaontais Ghlais a toghadh é an chéad lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://dublinpeople.com/news/dublin/articles/2023/12/12/mulhall-takes-seat-on-council/|teideal=Mulhall takes seat on council|údar=Mike Finnerty|dáta=12 Nollaig 2023}}</ref> === Toghcháin áitiúla, méarachta agus Eorpacha 2024 === I mí Aibreáin 2024, bheartaigh an [[Coimisiún Toghcháin (Éire)|Coimisiún Toghcháin]] Rabharta a chlárú mar pháirtí chun dul san iomaíocht i dtoghcháin áitiúla ar fud na dtoghchán stáit agus Pharlaimint na hEorpa sna toghcheantair [[Baile Átha Cliath (toghcheantar na hEorpa)|Baile Átha Cliath]] agus [[Deisceart (toghcheantar na hEorpa)|An Deisceart]]. Bhí an cinneadh seo faoi réir tréimhse achomhairc 21 lá áfach, agus ní raibh sé i bhfeidhm roimh na toghcháin áitiúla, Eorpacha, agus méarachta do Luimneach i Meitheamh 2024, agus bhí ar na hiarrthóirí rith mar [[Neamhspleách|neamhspleáigh]].<ref name="elecComm2024" /> I mí an Mheithimh 2024, chuaigh rogha iarrthóirí san iomaíocht ar son an pháirtí sna [[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|toghcháin áitiúla]], [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|sna toghcháin Eorpacha]] agus [[Toghchán mhéarachta Luimnigh, 2024|i dtoghchán méarachta Luimnigh]].<ref name="Waterford Star" /><ref>{{Cite web-en|url=https://www.limerickleader.ie/news/home/1455746/new-candidate-in-race-to-become-limerick-s-first-directly-elected-mayor.html|title=New candidate in race to become Limerick's first directly elected mayor|author=Rabbitts|first=Nick|date=21 March 2024|work=Limerick Leader|access-date=21 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.limerickpost.ie/2024/02/10/new-candidate-for-limerick-city-east-in-upcoming-elections/|title=New candidate for Limerick City East in upcoming elections|author=Jacques|first=Alan|date=10 February 2024|work=Limerick Post|access-date=21 April 2024}}</ref> Níor atoghadh Bogue chuig Comhairle Cathrach Chorcaí agus cuireadh as an áireamh í sa naoú comhaireamh sna toghcháin Eorpacha d’[[Deisceart (toghcheantar na hEorpa)|Éirinn Theas]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/politics/arid-41413372.html|teideal=Labour's young bloods win three seats on Cork City Council|údar=Eoin English|dáta=10 Meitheamh 2024|work=[[Irish Examiner]]}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/2024/0612/1454299-european-election/|title=Counting resumes in Ireland South and Midlands-North-West|date=12 June 2024|work=rte.ie|access-date=12 June 2024}}</ref> Toisc nár éirigh le haon duine d’iarrthóirí Rabharta, fágadh an páirtí gan aon ionadaíocht tofa. === Olltoghchán 2024 === Tá triúr iarrthóirí ón pháirtí ag seasamh in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|olltoghchán 2024]]: * Lorna Bogue i g<bdi>[[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Theas-Lár]]</bdi><ref name=":0" /> * Barry O'Donovan sa <bdi>[[An Clár (Dáilcheantar)|Chlár]]</bdi><ref name=":2" /> * John Paul Murphy i m[[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|BÁC Theas-Lár]]<ref name=":1" /> == Torthaí toghcháin == ===Dáil Éireann=== {|class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:center;" ! Toghchán ! Ceannaire ! Vótaí Céad-Rogha ! % ! Suíocháin ! +/− ! Rialtas |- ! [[2024 Irish general election|2024]] | Lorna Bogue | 626 | 0.03 (#19) | {{composition bar|0|174|hex={{party color|Rabharta}}}} | Nua | {{no|Seach-parlaiminteach}} |} === Pharlaimint na hEorpa === {| class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:center;" !Toghchán ! Ceannaire ! Vótaí<br />Céadrogha ! % ! Suíocháin ! +/− ! Grúpa EP |- ! [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|2024]] | [[Lorna Bogue]] | 11,302 | 0.65 (#13) |{{Composition bar|0|14|hex={{party color|Rabharta}}}} | Nua | − |} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20241125204623/https://rabharta.ie/ Suíomh oifigiúil] * [https://web.archive.org/web/20241121161756/https://rabharta.ie/files/2024_rabharta_constitution.pdf <nowiki>Bunreacht an pháirtí [en]</nowiki>] == Tagairt == {{Reflist}} [[Catagóir:Baill de Rabharta|*]] [[Catagóir:Athrú aeráide in Éirinn]] [[Catagóir:Eagraíochtaí sóisialacha in Éirinn]] [[Catagóir:Páirtithe Glasa]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2021]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann]] ols5o7r9ese10abnvnntyz966ddx4sq Lorna Bogue 0 116773 1331570 1263774 2026-11-03T01:41:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331570 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] agus [[eacnamaí]] [[Éire|Éireannach]] í '''[[Lorna Bogue]]''' agus ceannaire an mhionpháirtí polaitiúla [[Rabharta]]. Bhí sí ina [[comhairleoir]] ar [[Comhairle Cathrach Chorcaí|Chomhairle Cathrach Chorcaí]] 2019–2024.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Toghadh í mar bhall den [[Comhaontas Glas|Chomhaontas Glas]] ach bhí sí ar dhuine de na comhaltaí a d'fhág an páirtí sna blianta i ndiaidh dóibh dul isteach sa rialtas, á rá gur caitheadh go dona le mná sa pháirtí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/munster/arid-40071893.html|teideal=Lorna Bogue is the latest member of the Green Party to resign|údar=Aine Kenny|dáta=2020-10-28|language=en|work=[[Irish Examiner]]|dátarochtana=2024-11-26}}</ref> Tháinig cuid acu siúd le chéile in 2021 le páirtí [[An tÉicea-shóisialachas|éicea-shóisialach]] [[Rabharta]] a chur ar bun agus toghadh Bogue ina ceannaire air.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/former-members-of-green-party-tolaunch-eco-socialist-groupthis-weekend-40489594.html|teideal=Former members of Green Party to launch ‘eco-socialist’ group this weekend|údar=Gabija Gataveckaite|dáta=1 Meitheamh 2021|archiveurl=https://archive.today/20210619173330/https://www.independent.ie/irish-news/politics/former-members-of-green-party-tolaunch-eco-socialist-groupthis-weekend-40489594.html|archivedate=19 June 2021}}</ref> [[Íomhá:Rabharta logo.svg|mion|Tá Bogue ina ceannaire ar an bpáirtí [[Rabharta]]]] Rith Bogue in [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|Olltoghchán 2020]] agus tháinig sí san 5<sup>ú</sup> háit i gCorcaigh Theas-Lár.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.echolive.ie/corknews/arid-41521895.html|teideal=General Election 2024: Coveney and McGrath out of Cork South Central, who will be in?|údar=Fri, 22 Nov, 2024 - 08:35|dáta=2024-11-22|language=en|work=echo live|dátarochtana=2024-11-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/toghchan-2020-dfheadfadh-gurb-i-bogue-a-dheanfaidh-an-beart-do-chomhaontas-glas-i-gcorcaigh-theas-lar/|teideal=D’fhéadfadh gurb í Bogue a dhéanfaidh an beart do Chomhaontas Glas i gCorcaigh Theas Lár|dáta=2020-01-27|language=|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-26}}</ref> Sheas sí i d[[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|toghcháin Eorpacha 2024]] don [[Deisceart (toghcheantar na hEorpa)|Deisceart]] ach níor éirigh léi.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Toghcháin Áitiúla réidh ach a rácáil, súile anois ar an Eoraip|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0612/1454321-toghchain-aitiula-reidh-ach-a-racail-suile-anois-ar-an-eoraip/|date=2024-06-12|language=}}</ref> Sheas sí arís [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]] i g[[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)]], níor bhain sí suíocháin amach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/election-24/profiles/#/cork-south-central|teideal=Constituency Profile {{!}} Cork South-Central|údar=Sandra Hurley|dáta=21 Samhain 2024}}</ref> == Féach freisin == * [[Rabharta]] (páirtí polaitíochta) ==Naisc sheachtracha== * [https://web.archive.org/web/20241202213617/https://rabharta.ie/people/lorna-bogue.html Lorna Bogue - Rabharta] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Bogue, Lorna}} [[Catagóir:Baill de Rabharta|*]] [[Catagóir:Eacnamaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Sóisialaithe Éireannacha]] esnrjwdtxbngh4ku7n7fb5nwp3qm65v Conor McGuinness (Sinn Féin) 0 116811 1331527 1320132 2026-11-02T22:14:06Z LametinoWiki 23199 1331527 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] é '''Conchubhair Mac Aonghusa''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/25/gle/initiated/b2526d.pdf|teideal=An Bille um Ainm agus Seoladh Gaeilge an Duine (Síneadh Fada), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=5 Márta, 2026}}</ref> nó''' ''Conor McGuiness'''''. Tá sé ina bhall de [[Sinn Féin]]. Tá sé líofa sa [[Ghaeilge]]. Sheas sé san Olltoghchán 2024 agus bhí sé tofa chuig an 34ú Dáil Bhí McGuinness tamall ina Oifigeach Pleanála Teanga i n[[Gaeltacht na nDéise]] agus thug sé seal mar leaschathaoirleach ar Bhord [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-failte-romhaibh-go-dti-tuairisc-bheo-faoi-olltoghchan-2024/|teideal=TUAIRISC BHEO: A suíochán caillte ag Aire na Gaeltachta|dáta=2024-12-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-01}}</ref> == Féach freisin == * [[Port Láirge (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:McGuinness, Conor}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Polaiteoirí Shinn Féin]] [[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]] kl1yg7ni3vh0snfo5gacw4h450xzwbr Albert Dolan 0 117235 1331415 1314684 2026-11-02T17:06:13Z LametinoWiki 23199 1331415 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] as [[Contae na Gaillimhe]] (as [[Muine Mheá]] ó dhúchas) agus cuntasóir cairte é '''Albert Ó Dóláin''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Albert Dolan''''' (a rugadh ar an [[1 Nollaig]] [[1998]]). Tá sé ina ball de d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]]. Fuair Dolan 2,293 vóta sna toghcháin áitiúla i mí an Mheithimh 2024. Ní raibh sé ach 25 bliain d’aois agus é ina Chathaoirleach ar [[Comhairle Contae na Gaillimhe|Chomhairle Chontae na Gaillimhe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seans-ag-ff-ar-dha-shuiochan-i-sligeach-liatroim-michael-fitzmaurice-ina-maistir-i-ros-comain-gaillimh/|teideal=Seans ag FF ar dhá shuíochán i Sligeach-Liatroim, Michael Fitzmaurice ina máistir i Ros Comáin-Gaillimh|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=19 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> "Fear óg cumasach, gealgháireach" a tugadh air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fadhbanna-meabhairshlainte-i-gconamara-iarracht-nua-rath-a-chur-ar-an-saol/|teideal=Fadhbanna meabhairshláinte i gConamara – iarracht nua rath a chur ar an saol|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=29 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> Toghadh Ó Dóláin mar [[Teachta Dála|Theachta Dála]] do [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thoir]] ar an 29 Samhain 2024, an cainteoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] is óige sa Dáil in 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fiannafail.ie/tds/albert-dolan|teideal=Albert Dolan TD|language=en|work=www.fiannafail.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/01/galway-east-albert-dolan-ff/|teideal=Galway East: Albert Dolan (FF)|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> Cheiliúir Dolan a 26ú breithlá agus an comhaireamh fós ar siúl. Labhair sé leis an gclár ''Iris Aniar'' i ndiaidh an toghcháin agus dheimhnigh sé do Tuairisc go raibh sé ar a chumas agallaimh bheo a dhéanamh i nGaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-cainteoir-gaeilge-is-oige-sa-dail-ag-suil-leis-an-teanga-a-chur-chun-cinn/|teideal=An cainteoir Gaeilge is óige sa Dáil ag súil leis an teanga a chur chun cinn|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=18 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-31}}</ref> Bhí [[Eoghan Kenny]] (Luch Oibre) an TD is óige (24) a bhí tofa don 34ú Dáil. == Féach freisin == * [[Anne Rabbitte]] * [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] * [[:Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i nGaillimh Thoir]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 34ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Dolan, Albert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1998]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]] [[Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] 3jdwbt3v9wzgwwm77vslzqn3vkc23m0 Teimpléad:Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann 10 117521 1331664 1256144 2026-11-03T11:05:01Z Conradder 34685 lockhart -> neamhspleách 1331664 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann |state = {{{state|autocollapse}}} |title = Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann |bodyclass = hlist |titlestyle = |group1 = [[Sinn Féin]] |list1 = [[Órfhlaith Begley]] • [[Pat Cullen]] • [[John Finucane]] • [[Chris Hazzard]] • [[Dáire Hughes]] • [[Cathal Mallaghan]] • [[Paul Maskey]] |group2 = [[Páirtí Aontachtach Daonlathach]] |list2 = [[Gregory Campbell]] • [[Gavin Robinson]] • [[Jim Shannon]] • [[Sammy Wilson]] |group4 = [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] |list4 = [[Jim Allister]] |group3 =[[Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre]] |list3 = [[Colum Eastwood]] • [[Claire Hanna]] |group5 = [[Páirtí Aontachtach Uladh]] |list5 = [[Robin Swann]] |group6 = [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] |list6 = [[Sorcha Eastwood]] |group7 = [[Neamhspleáchas (polaitíocht)|Neamhspleách]] |list7 = [[Alex Easton]] • [[Carla Lockhart]] }} <noinclude> [[Catagóir:Teimpléid]]</noinclude> 0p4b0qjtg9ac1dxo5u9986tm2522wa3 Rialtas an 34ú Dáil 0 117579 1331438 1331172 2026-11-02T17:37:24Z LametinoWiki 23199 /* An Chomhaireacht i mí Eanáir 2025 */ 1331438 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}Ar an 23 Eanáir 2025, fuair [[Mícheál Ó Máirtín]] séala a oifige ó [[Uachtarán na hÉireann]] [[Mícheál D. Ó hUigínn]] tar éis don [[Dáil Éireann|Dáil]] vótáil i bhfabhar é a cheapadh ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] don dara uair. Sular caitheadh aon vóta, fágadh faoin duine is óige i bpáirtí parlaiminte [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]], [[Albert Dolan]], Mícheál Ó Máirtín a mholadh mar Thaoiseach. 95 [[Teachta Dála]] a vótáil ar a shon agus 76 a vótáil ina aghaidh. (Mhol an Teachta Dála [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]] ó [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ceannaire a páirtí féin [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]] don phost),<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/airi-an-chomhrialtais-nua-ainmnithe-ag-an-taoiseach-priomhchuram-na-gaeltachta-ar-dhara-calleary/|teideal=Airí an chomhrialtais nua ainmnithe ag an Taoiseach, príomhchúram na Gaeltachta ar Dhara Calleary|údar=tuairisc.ie|dáta=23 Eanáir 2025}}</ref> Beidh Ó Máirtín ina Thaoiseach go dtí mí na Samhna 2027 nuair a thiocfaidh ceannaire Fhine Gael agus an [[Tánaiste]] nua [[Síomón Ó hEarchaí]] i gcomharbacht air.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=tuairisc.ie|date=23 Eanáir 2025|url=https://tuairisc.ie/micheal-martin-tofa-ina-thaoiseach-den-dara-huair/|title=Micheál Martin tofa ina Thaoiseach den dara huair}}</ref> [[Íomhá:Micheál Martin - 9th April 2024 03.jpg|clé|mion|Mícheál Ó Máirtín ar dheis, Síomón Ó hEarchai ar chlé]] == An Chomhaireacht i mí Eanáir 2025 == Taoiseach – [[Mícheál Ó Máirtín]] Tánaiste, Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála, Aire Cosanta – [[Síomón Ó hEarchaí]] Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe – [[Seán Mac Ambróis]] Aire Dlí agus Cirt, Gnóthaí Baile agus Imirce – [[Jim O'Callaghan]] Aire Coimirce Sóisialaí, Aire Gnóthaí Tuaithe, Pobail agus na Gaeltachta – [[Dara Mac Giolla Laoire]] Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta – [[Séamus de Brún]] Aire Aeráide, Comhshaoil agus Fuinnimh, Aire Iompair – [[Darragh Ó Briain]] Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta – [[Séamas Laighléis]] Aire Leanaí, Míchumais agus Comhionannais – [[Norma Foley]] Aire Airgeadais – [[Paschal Donohoe]] Aire Sláinte – [[Jennifer Carroll MacNeill]] Aire Oideachais agus Óige – [[Eiléana Nic an tSaoi]] Aire Talmhaíochta, Bia, Iascaigh agus Mara – [[Martin Heydon]] Aire Fiontar, Turasóireachta agus Fostaíochta – [[Peter Burke]] Aire Ealaíon, Meán, Cumarsáide, Cultúir agus Spóirt – [[Pádraig Ó Donnabháin]] Ceapadh [[Máire de Buitléir]] ó Fhianna Fáil mar Phríomh-Aoire an Rialtais agus ceapadh í ina hAire Stáit um meabhairshláinte freisin. Athcheapadh an t-abhcóide sinsearach [[Rossa Fanning]] ina [[Ard-Aighne na hÉireann|Ard-Aighne]]. == Rannpháirtíocht == Ochtar Airí ó Fhianna Fáil agus seachtar ó Fhine Gael a bhí sa Chomhaireacht i mí Eanáir 2025. B'é [[Peter Burke]] ó Fhine Gael an t-aon duine a bhí le leanúint den chúram a bhí air sa rialtas 2020-2024. B'é Charlie McConalogue ó Fhianna Fáil an t-aon duine ón rialtas 2020-2025 nach raibh sa Chomhaireacht nua. Bhí aon duine dhéag ó Chúige Laighean sa Chomhaireacht nua, triúr ó Chúige Mumhan agus duine amháin ó Chúige Chonnacht. (Ar chúl éaga a bhí na hUltaigh).<ref name=":0" /> B'é an Teachta Dála [[Dara Calleary]] an t-aon duine den chúigear déag airí sinsearacha nua gurb as cúige Chonnacht nó cúige Uladh dóibh. Rinne Máire de Buitléir rogha a tharraing conspóid nuair nár thug sé post mar aire rialtais d’oiread agus bean amháin sa bhreis. Ní raibh ach triúr banairí sa [[Rialtas an 34ú Dáil]] ([[Norma Foley]] ó Fhianna Fáil, agus [[Eiléana Nic an tSaoi]] agus [[Jennifer Carroll MacNeill]] ó Fhine Gael). Ní raibh [[Máire de Buitléir]] (an príomhaoire) nó [[Niamh Smyth]] ainmnithe mar airí rialtais ag Micheál Martin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceachtanna-le-foghlaim-ar-gach-taobh-sa-dail/|teideal=Ceachtanna le foghlaim ar gach taobh sa Dáil|údar=Cathal Mac Coille|dáta=25 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}</ref> Chuaigh rannpháirtíocht na mban sa rialtas ag an leibhéal is sinsearaí ar gcúl – bhí ceathrar banairí sa [[Rialtas an 33ú Dáil]]. == Airí stáit == Deichniúr airí stáit a bhí ag Fianna Fáil agus ochtar a bhí ag Fine Gael. Cúigear neamhspleách a bhí ann mar chuid den socrú faoinar bunaíodh an rialtas. Bhí brú ar pháirtithe an rialtais a chinntiú go mbeadh cuid mhaith ban i measc na gceapachán i ndiaidh na conspóide faoina laghad ban a ceapadh ina n-airí sinsearacha. Seisear ban a bhí ina n-airí stáit. Tugadh cead ag triúr Mór-Airí Stáit freastal ar chruinnithe den Chomhaireacht ach ní raibh cead acu labhairt iontu. B'iad [[Hildegarde Naughton]] ó Fhine Gael agus na Teachtaí Dála Neamhspleácha ón nGrúpa Réigiúnach [[Seán Canney]] agus [[Noel Grealish]].<ref name=":0" /> * [[Diarmuid Ó Buitiméir]] (FG), an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta agus an Roinn Iompair (forbairt pobail agus carthanachtaí agus an córas iompair faoin tuath). * [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)|Tomás Ó Broin]] (FF), gnóthaí Eorpacha (post a bhí ag Byrne cheana, idir 2020-2022) * [[Niamh Smyth]] (FF) sa Roinn Fiontair * [[Jennifer Murnane-O'Connor|Jennifer Murnane O’Connor]] (FF), ina haire stáit sa Roinn Sláinte * [[Emer Higgins]] (FG) a bheidh sa Roinn Caiteachais Phoiblí * [[Charlie McConalogue]] (FF, an t-iar-aire talmhaíochta ó Dhún na nGall), Aire Spóirt, post a bhíonn á shantú ag go leor * [[Colm Ó Bróithe]] (FG)m Aire Stáit don Inimirce, agus próifíl ard ag baint léi * [[Niall Collins]] (FF ó Luimneach) athcheaptha ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt, ag plé leis an athchóiriú dlí * [[Timmy Dooley]] (FF), Roinn Talmhaíochta * [[Roibeard Ó Troithigh]] (FF) ina aire stáit do na comhair chreidmheasa agus seirbhísí airgeadais. d’éirigh sé as; I mí Lúnasa 2022 tháinig sé chun solais gur theip air leasanna maoine a fhógairt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Robert Troy resigns from Minister of State role|url=https://www.rte.ie/news/politics/2022/0824/1318499-bacik-says-troy-showed-careless-disregard-for-rules/|date=2022-08-24|language=en|author=RTÉ news}}</ref> * [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]] (FF) ina Aire Stáit don Oideachas Speisialta * [[Alan Dillon]] (FG), an Roinn Fiontair * [[Kieran O'Donnell|Kieran O’Donnell]] (FG), an Roinn Sláinte agus Tithíochta agus cúram daoine aosta air * [[Neale Richmond]] (FG) ina aire stáit sa Roinn Gnóthaí Eachtracha agus é freagrach as an diaspora * [[John Cummins]] (FG, Port Láirge), ina aire stáit sa Roinn Tithíochta * [[Criostóir Ó Súilleabháin]] (FF), freagrach as cúrsaí dúlra, oidhreachta agus bithéagsúlachta * [[Hildegarde Naughton]] (FG), freagrach as daoine atá faoi mhíchumas. * [[Seán Canney]] (Neamhspleách), an Roinn Iompair<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/|teideal=Seolann na hAirí O’Brien agus Canney ‘Luasanna Níos Moille, Bóithre Níos Sábháilte’ - feachtas a thacaíonn le sábháilteacht ar bhóithre.|dáta=2025-01-30|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02|archivedate=2025-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250202173218/https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/}}</ref> * [[Noel Grealish]] (Neamhspleách), sa Roinn Talmhaíochta * [[Marian Harkin]] (Neamhspleách), Roinn Breisoideachais * [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin ‘Boxer’ Moran]] (Neamhspleách), cúram an OPW air * [[Michael Healy-Rae]] (Neamhspleách), ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta == Gaeilge == Bhí seachtar Gaeilgeoir i measc an chúigear déag airí sinsearacha a ceapadh i mí Eanáir 2025, seisear ó Fhianna Fáil agus duine amháin ó Fhine Gael. Is iad an seisear ó Fhianna Fáil an Taoiseach féin, Mícheál Ó Máirtín; Dara Calleary, Jim O’Callaghan; Darragh Ó Briain; Norma Foley; agus Jack Chambers. An tAire Cumarsáide Ealaíon agus Meán, Pádraig Ó Donnabháin, an t-aon duine de sheachtar airí Fhine Gael a bhfuil dóthain Gaeilge aige le hagallamh beo a dhéanamh leis na meáin Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/naonur-gaeilgeoiri-ceaptha-ina-n-airi-no-ina-n-airi-stait-sa-rialtas-nua/|teideal=Naonúr Gaeilgeoirí ceaptha ina n-airí nó ina n-airí stáit sa rialtas nua|dáta=2025-01-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> Cainteoir líofa Gaeilge é duine amháin den naonúr déag airí stáit nua a d’fhógair an Rialtas, Tomás Ó Broin ó Fhianna Fáil. Bhí roinnt Gaeilge freisin ag duine de na mórairí stáit nua, Hildegarde Naughton. Ar an aire sinsearach Dara Calleary a raibh príomhchúram na Gaeltachta. Bhí aire sinsearach don Ghaeilge i measc na n-éileamh réamhthoghchán a bhí ag Conradh na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/23-aire-stait-le-ceapadh-ach-aire-sinsearach-ag-an-ngaeilge-an-geabh-seo/|teideal=23 aire stáit le ceapadh, ach dóchas ann go mbeidh an Ghaeltacht ag aire sinsearach an geábh seo|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> == Polasaithe == Gheall Fianna Fáil, Fine Gael agus Sinn Féin roimh an olltoghchán go dtógfaí thart ar 300,000 teach sa stát faoi 2030 dá mbeidís i mbun rialtais.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sprioc-an-rialtais-muinin-a-mhuscailt-i-spriocanna-an-rialtais/|teideal=Sprioc an rialtais – muinín a mhúscailt i spriocanna an rialtais|údar=Cathal Mac Coille|dáta=28 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}</ref><ref>Thaispeáin cuntas teach-thógála 2024 nach 40,000 teach a tógadh in 2024 (mar a bhí á thuar ag Fianna Fáil agus ag Fine Gael roimh an olltoghchán) ach beagán le cois 30,000 teach.</ref> D'éirigh polasaí inimirce an Rialtais níos déine. i gcomparáid leis an 33ú Dáil. Mar shampla, ar an 27 Feabhra 2025, díbríodh grúpa daoine ar chairteitilt chun na [[An tSeoirsia|Seoirsia]]. Bhí an eitilt seo ar an gcéad oibríocht díbeartha ó Éirinn maidir le heitiltí díbeartha. Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Jim O'Callaghan]] go raibh na Seoirsigh a díbríodh sa stát go mídhleathach. "Má tá tú ag lorg tearmainn, agus mura bhfuil tú i dteideal tearmann a fháil, níor chóir duit teacht go hÉirinn", a dúirt sé.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=32 duine as an tSeoirsia díbeartha as Éirinn ar eitleán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499453-32-duine-as-an-tseoirsia-dibeartha-as-eirinn-ar-eitlean/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Foilseoidh an rialtas pleananna i mí Iúil 2025 a léireoidh comhthuiscint go gcaithfear cur chuige forbartha an stáit a fheabhsú ó bhonn.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]] * [[:Catagóir:Baill den 34ú Dáil|Baill den 34ú Dáil]] * [[An 34ú Dáil]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2025]] [[Catagóir:Rialtas na hÉireann]] [[Catagóir:Dáil Éireann]] [[Catagóir:34ú Dáil]] j5x1omss35cs37j3kvsnz5u9blgrs50 1331449 1331438 2026-11-02T17:49:17Z LametinoWiki 23199 /* Rannpháirtíocht */ 1331449 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}Ar an 23 Eanáir 2025, fuair [[Mícheál Ó Máirtín]] séala a oifige ó [[Uachtarán na hÉireann]] [[Mícheál D. Ó hUigínn]] tar éis don [[Dáil Éireann|Dáil]] vótáil i bhfabhar é a cheapadh ina [[Taoiseach|Thaoiseach]] don dara uair. Sular caitheadh aon vóta, fágadh faoin duine is óige i bpáirtí parlaiminte [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]], [[Albert Dolan]], Mícheál Ó Máirtín a mholadh mar Thaoiseach. 95 [[Teachta Dála]] a vótáil ar a shon agus 76 a vótáil ina aghaidh. (Mhol an Teachta Dála [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]] ó [[Sinn Féin|Shinn Féin]] ceannaire a páirtí féin [[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill]] don phost),<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/airi-an-chomhrialtais-nua-ainmnithe-ag-an-taoiseach-priomhchuram-na-gaeltachta-ar-dhara-calleary/|teideal=Airí an chomhrialtais nua ainmnithe ag an Taoiseach, príomhchúram na Gaeltachta ar Dhara Calleary|údar=tuairisc.ie|dáta=23 Eanáir 2025}}</ref> Beidh Ó Máirtín ina Thaoiseach go dtí mí na Samhna 2027 nuair a thiocfaidh ceannaire Fhine Gael agus an [[Tánaiste]] nua [[Síomón Ó hEarchaí]] i gcomharbacht air.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=tuairisc.ie|date=23 Eanáir 2025|url=https://tuairisc.ie/micheal-martin-tofa-ina-thaoiseach-den-dara-huair/|title=Micheál Martin tofa ina Thaoiseach den dara huair}}</ref> [[Íomhá:Micheál Martin - 9th April 2024 03.jpg|clé|mion|Mícheál Ó Máirtín ar dheis, Síomón Ó hEarchai ar chlé]] == An Chomhaireacht i mí Eanáir 2025 == Taoiseach – [[Mícheál Ó Máirtín]] Tánaiste, Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála, Aire Cosanta – [[Síomón Ó hEarchaí]] Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe – [[Seán Mac Ambróis]] Aire Dlí agus Cirt, Gnóthaí Baile agus Imirce – [[Jim O'Callaghan]] Aire Coimirce Sóisialaí, Aire Gnóthaí Tuaithe, Pobail agus na Gaeltachta – [[Dara Mac Giolla Laoire]] Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta – [[Séamus de Brún]] Aire Aeráide, Comhshaoil agus Fuinnimh, Aire Iompair – [[Darragh Ó Briain]] Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta – [[Séamas Laighléis]] Aire Leanaí, Míchumais agus Comhionannais – [[Norma Foley]] Aire Airgeadais – [[Paschal Donohoe]] Aire Sláinte – [[Jennifer Carroll MacNeill]] Aire Oideachais agus Óige – [[Eiléana Nic an tSaoi]] Aire Talmhaíochta, Bia, Iascaigh agus Mara – [[Martin Heydon]] Aire Fiontar, Turasóireachta agus Fostaíochta – [[Peter Burke]] Aire Ealaíon, Meán, Cumarsáide, Cultúir agus Spóirt – [[Pádraig Ó Donnabháin]] Ceapadh [[Máire de Buitléir]] ó Fhianna Fáil mar Phríomh-Aoire an Rialtais agus ceapadh í ina hAire Stáit um meabhairshláinte freisin. Athcheapadh an t-abhcóide sinsearach [[Rossa Fanning]] ina [[Ard-Aighne na hÉireann|Ard-Aighne]]. == Rannpháirtíocht == Ochtar Airí ó Fhianna Fáil agus seachtar ó Fhine Gael a bhí sa Chomhaireacht i mí Eanáir 2025. B'é [[Peter Burke]] ó Fhine Gael an t-aon duine a bhí le leanúint den chúram a bhí air sa rialtas 2020-2024. B'é Charlie McConalogue ó Fhianna Fáil an t-aon duine ón rialtas 2020-2025 nach raibh sa Chomhaireacht nua. Bhí aon duine dhéag ó Chúige Laighean sa Chomhaireacht nua, triúr ó Chúige Mumhan agus duine amháin ó Chúige Chonnacht. (Ar chúl éaga a bhí na hUltaigh).<ref name=":0" /> B'é an Teachta Dála [[Dara Mac Giolla Laoire]] an t-aon duine den chúigear déag airí sinsearacha nua gurb as [[cúige Chonnacht]] nó [[cúige Uladh]] dóibh. Rinne [[Máire de Buitléir]] rogha a tharraing conspóid nuair nár thug sé post mar aire rialtais d’oiread agus bean amháin sa bhreis. Ní raibh ach triúr banairí sa [[Rialtas an 34ú Dáil]] ([[Norma Foley]] ó Fhianna Fáil, agus [[Eiléana Nic an tSaoi]] agus [[Jennifer Carroll MacNeill]] ó Fhine Gael). Ní raibh Máire de Buitléir (an príomhaoire) nó [[Niamh Smyth]] ainmnithe mar airí rialtais ag Micheál Martin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceachtanna-le-foghlaim-ar-gach-taobh-sa-dail/|teideal=Ceachtanna le foghlaim ar gach taobh sa Dáil|údar=Cathal Mac Coille|dáta=25 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}</ref> Chuaigh rannpháirtíocht na mban sa rialtas ag an leibhéal is sinsearaí ar gcúl – bhí ceathrar banairí sa [[Rialtas an 33ú Dáil]]. == Airí stáit == Deichniúr airí stáit a bhí ag Fianna Fáil agus ochtar a bhí ag Fine Gael. Cúigear neamhspleách a bhí ann mar chuid den socrú faoinar bunaíodh an rialtas. Bhí brú ar pháirtithe an rialtais a chinntiú go mbeadh cuid mhaith ban i measc na gceapachán i ndiaidh na conspóide faoina laghad ban a ceapadh ina n-airí sinsearacha. Seisear ban a bhí ina n-airí stáit. Tugadh cead ag triúr Mór-Airí Stáit freastal ar chruinnithe den Chomhaireacht ach ní raibh cead acu labhairt iontu. B'iad [[Hildegarde Naughton]] ó Fhine Gael agus na Teachtaí Dála Neamhspleácha ón nGrúpa Réigiúnach [[Seán Canney]] agus [[Nollaig Ó Griallais]].<ref name=":0" /> * [[Diarmuid Ó Buitiméir]] (FG), an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta agus an Roinn Iompair (forbairt pobail agus carthanachtaí agus an córas iompair faoin tuath). * [[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)|Tomás Ó Broin]] (FF), gnóthaí Eorpacha (post a bhí ag Byrne cheana, idir 2020-2022) * [[Niamh Smyth]] (FF) sa Roinn Fiontair * [[Jennifer Murnane-O'Connor|Jennifer Murnane O’Connor]] (FF), ina haire stáit sa Roinn Sláinte * [[Emer Higgins]] (FG) a bheidh sa Roinn Caiteachais Phoiblí * [[Charlie McConalogue]] (FF, an t-iar-aire talmhaíochta ó Dhún na nGall), Aire Spóirt, post a bhíonn á shantú ag go leor * [[Colm Ó Bróithe]] (FG)m Aire Stáit don Inimirce, agus próifíl ard ag baint léi * [[Niall Collins]] (FF ó Luimneach) athcheaptha ina aire stáit sa Roinn Dlí agus Cirt, ag plé leis an athchóiriú dlí * [[Tadhg Ó Dubhlaoigh]] (FF), Roinn Talmhaíochta * [[Roibeard Ó Troithigh]] (FF) ina aire stáit do na comhair chreidmheasa agus seirbhísí airgeadais. d’éirigh sé as; I mí Lúnasa 2022 tháinig sé chun solais gur theip air leasanna maoine a fhógairt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Robert Troy resigns from Minister of State role|url=https://www.rte.ie/news/politics/2022/0824/1318499-bacik-says-troy-showed-careless-disregard-for-rules/|date=2022-08-24|language=en|author=RTÉ news}}</ref> * [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]] (FF) ina Aire Stáit don Oideachas Speisialta * [[Alan Dillon]] (FG), an Roinn Fiontair * [[Kieran O'Donnell|Kieran O’Donnell]] (FG), an Roinn Sláinte agus Tithíochta agus cúram daoine aosta air * [[Neale Richmond]] (FG) ina aire stáit sa Roinn Gnóthaí Eachtracha agus é freagrach as an diaspora * [[John Cummins]] (FG, Port Láirge), ina aire stáit sa Roinn Tithíochta * [[Criostóir Ó Súilleabháin]] (FF), freagrach as cúrsaí dúlra, oidhreachta agus bithéagsúlachta * [[Hildegarde Naughton]] (FG), freagrach as daoine atá faoi mhíchumas. * [[Seán Canney]] (Neamhspleách), an Roinn Iompair<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/|teideal=Seolann na hAirí O’Brien agus Canney ‘Luasanna Níos Moille, Bóithre Níos Sábháilte’ - feachtas a thacaíonn le sábháilteacht ar bhóithre.|dáta=2025-01-30|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2025-02-02|archivedate=2025-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250202173218/https://www.gov.ie/ga/preasraitis/5d8e6-ministers-obrien-and-canney-launch-slower-speeds-safer-roads-campaign-supporting-road-safety/}}</ref> * [[Noel Grealish]] (Neamhspleách), sa Roinn Talmhaíochta * [[Marian Harkin]] (Neamhspleách), Roinn Breisoideachais * [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin ‘Boxer’ Moran]] (Neamhspleách), cúram an OPW air * [[Michael Healy-Rae]] (Neamhspleách), ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta == Gaeilge == Bhí seachtar Gaeilgeoir i measc an chúigear déag airí sinsearacha a ceapadh i mí Eanáir 2025, seisear ó Fhianna Fáil agus duine amháin ó Fhine Gael. Is iad an seisear ó Fhianna Fáil an Taoiseach féin, Mícheál Ó Máirtín; Dara Mac Giolla Laoire, Jim O’Callaghan; Darragh Ó Briain; Norma Foley; agus Seán Mac Ambróis. An tAire Cumarsáide Ealaíon agus Meán, Pádraig Ó Donnabháin, an t-aon duine de sheachtar airí Fhine Gael a bhfuil dóthain Gaeilge aige le hagallamh beo a dhéanamh leis na meáin Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/naonur-gaeilgeoiri-ceaptha-ina-n-airi-no-ina-n-airi-stait-sa-rialtas-nua/|teideal=Naonúr Gaeilgeoirí ceaptha ina n-airí nó ina n-airí stáit sa rialtas nua|dáta=2025-01-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> Cainteoir líofa Gaeilge é duine amháin den naonúr déag airí stáit nua a d’fhógair an Rialtas, Tomás Ó Broin ó Fhianna Fáil. Bhí roinnt Gaeilge freisin ag duine de na mórairí stáit nua, Hildegarde Naughton. Ar an aire sinsearach Dara Calleary a raibh príomhchúram na Gaeltachta. Bhí aire sinsearach don Ghaeilge i measc na n-éileamh réamhthoghchán a bhí ag Conradh na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/23-aire-stait-le-ceapadh-ach-aire-sinsearach-ag-an-ngaeilge-an-geabh-seo/|teideal=23 aire stáit le ceapadh, ach dóchas ann go mbeidh an Ghaeltacht ag aire sinsearach an geábh seo|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> == Polasaithe == Gheall Fianna Fáil, Fine Gael agus Sinn Féin roimh an olltoghchán go dtógfaí thart ar 300,000 teach sa stát faoi 2030 dá mbeidís i mbun rialtais.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sprioc-an-rialtais-muinin-a-mhuscailt-i-spriocanna-an-rialtais/|teideal=Sprioc an rialtais – muinín a mhúscailt i spriocanna an rialtais|údar=Cathal Mac Coille|dáta=28 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-29}}</ref><ref>Thaispeáin cuntas teach-thógála 2024 nach 40,000 teach a tógadh in 2024 (mar a bhí á thuar ag Fianna Fáil agus ag Fine Gael roimh an olltoghchán) ach beagán le cois 30,000 teach.</ref> D'éirigh polasaí inimirce an Rialtais níos déine. i gcomparáid leis an 33ú Dáil. Mar shampla, ar an 27 Feabhra 2025, díbríodh grúpa daoine ar chairteitilt chun na [[An tSeoirsia|Seoirsia]]. Bhí an eitilt seo ar an gcéad oibríocht díbeartha ó Éirinn maidir le heitiltí díbeartha. Dúirt an tAire Dlí agus Cirt, [[Jim O'Callaghan]] go raibh na Seoirsigh a díbríodh sa stát go mídhleathach. "Má tá tú ag lorg tearmainn, agus mura bhfuil tú i dteideal tearmann a fháil, níor chóir duit teacht go hÉirinn", a dúirt sé.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=32 duine as an tSeoirsia díbeartha as Éirinn ar eitleán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499453-32-duine-as-an-tseoirsia-dibeartha-as-eirinn-ar-eitlean/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Foilseoidh an rialtas pleananna i mí Iúil 2025 a léireoidh comhthuiscint go gcaithfear cur chuige forbartha an stáit a fheabhsú ó bhonn.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na hÉireann, 2024]] * [[:Catagóir:Baill den 34ú Dáil|Baill den 34ú Dáil]] * [[An 34ú Dáil]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2025]] [[Catagóir:Rialtas na hÉireann]] [[Catagóir:Dáil Éireann]] [[Catagóir:34ú Dáil]] 8lep8bxohy29bsftoas0l8tn82cguu4 John Cummins 0 117695 1331396 1257152 2026-11-02T16:15:06Z LametinoWiki 23199 1331396 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Teachta Dála]] do [[Port Láirge (Dáilcheantar)|Phort Láirge]] é '''Seán Ó Coimín''' ([[Fine Gael|FG]]),<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2024/12/eng/initiated/b1224s.pdf|teideal=An Bille um Chearta Feabhsaithe do Phaisinéirí Iarnróid le Cúiteamh i Moilleanna agus i gCealuithe, 2024|údar=[[Oireachtas]]|dáta=5 Márta, 2024}}</ref> nó '''''John Cummins''''' mar is fearr aithne air. Toghadh é mar TD don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]]. Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Ó Coimín ina aire stáit sa Roinn Tithíochta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lion-is-mo-airi-stait-riamh-ceaptha-aireacht-na-gaeltachta-a-coimead-ag-calleary/|teideal=An líon is mó airí stáit riamh ceaptha – aireacht na Gaeltachta á coimeád ag Calleary|dáta=2025-01-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-29}}</ref> == Féach freisin == * [[Port Láirge (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cummins, John}} [[Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge]] hymb5gya3z20t6p43iod7x7kjvrz62r Dlíthe Arbhair 0 118666 1331350 1311258 2026-11-02T13:59:14Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331350 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad|image=File:1815 Corn Law, An Act to amend the Laws now in force for regulating the Importation of Corn.jpg}} Chuir na '''Dlíthe Arbhair''' sa bhliain 1815 [[Taraif|dleacht]]<ref>nó [[taraif]]</ref> trom ar "arbhar"<ref>{{Lua idirlín|url=https://blogs.transparent.com/irish/maidir-le-succotash-cuid-a-do/|teideal=Maidir le Succotash (Cuid a Dó)|údar='Séard atá i gceist anseó ná cruithneacht nó grain, ní “arbhar Indiach.” Féach ar Róislín|dáta=2010-11-29|work=Irish Language Blog {{!}} Language and Culture of the Irish-Speaking World|dátarochtana=2025-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250414220228/https://blogs.transparent.com/irish/maidir-le-succotash-cuid-a-do/|archivedate=2025-04-14}}</ref> ag teacht isteach sa Ríocht Aontaithe. Thaitin siad leis na mórúinéirí talún, ach bhí praghas an bhia an-ard. Agus an [[An Réabhlóid Thionsclaíoch|réabhlóid thionsclaíoch]] faoi lánseol sna 1840idí, theastaigh ó thionsclóirí an bia a shaoirsiú, le go bhféadfaidís tuarastal níos ísle a íoc. Cuireadh na dlíthe ar ceal in 1846.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://redbannermagazine.wordpress.com/tag/gaeilge/|teideal=Stailceanna agus comhcheangail oibrithe|údar=Red banner magazine|dáta=2025-03-23|language=en-GB|work=RED BANNER|dátarochtana=2025-04-14}}</ref> Nuair a aisghairmeadh na Dlíthe Arbhair, thit praghas an arbhair do lucht oibre na Breataine, agus thit costais lucht na tionsclaíochta, rud a thug tuilleadh airgid dóibh chun infheistíocht a dhéanamh ina gnóthaí agus an táirgiúlacht a neartú.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/04/cnamh-spairne-tharaifi-na-ndlithe-arbhair-sa-19u-haois/|teideal=Cnámh Spairne tharaifí na nDlíthe Arbhair sa 19ú hAois|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2025-04-11|language=ga-IE|foilsitheoir=An Páipéar|dátarochtana=2025-04-14}}</ref> == 1815 == I ndiaidh dheireadh [[Cogaí Napoléon|Chogaí Napoleon]] thit an praghas ard a bhí ar an arbhar le linn na gcogaí. Bhí éileamh mór ar an arbhar le linn na gcogaí agus feirmeoirí agus tiarnaí talún móra ag déanamh go maith as. Ach nuair a tháinig an tsíocháin, rinneadh arbhar níos saoire a iompórtáil ó thíortha lasmuigh den Ríocht Aontaithe agus d’ísligh an praghas a bhí ar phunt arbhair go sciobtha.<ref name=":1" /> Ag an am, bhí cumhacht ollmhór ag na tiarnaí talún i bParlaimint Westminster. Chun dul i ngleic le titim na bpraghsanna, theastaigh uathu taraifí a chuir i bhfeidhm. Ritheadh reachtaíocht, na Dlíthe Arbhair, in 1815 agus cuireadh taraifí móra ar an arbhar a tháinig isteach sa stát, beart a choinnigh arbhar a d’fhás na tiarnaí ag praghas an-ard. De dheasca gurbh é arán an príomhbhia a bhí ag lucht oibre na Breataine, bhí drochthionchar ag praghsanna arda an arbhair ar go leor teaghlach agus iad stiúgtha leis an ocras. Bhí lucht oibre Shasana, na hAlban agus na Breataine Bige sna cathracha agus bailte tionsclaíochta ag fulaingt go mór cheana féin de bharr tuarastail ísle agus drochchoinníolacha sna muilte, monarchana agus mianaigh. Ba tharcaisne curtha i gceann na héagóra na praghsanna ardaithe arbhair dóibh siúd. D’éirigh an éagothromaíocht shóisialta níos measa de bharr na nDlíthe Arbhar. Ar thaobh amháin bhí na tiarnaí talún móra, agus ar an taobh eile bhí an lucht tionsclaíochta rachmasach agus an lucht oibre, a chreid gur ualach míchothrom ar an ngeilleagar a bhí sna dlíthe. [[Íomhá:Sir Robert Peel, 2nd Bt by John Linnell.jpg|clé|mion|Sir [[Robert Peel]]]] Bhí úinéirí na monarchana i gcoinne na nDlíthe Arbhar de bharr go raibh orthu tuarastail níos airde a n-íoc lena n-oibrithe chun nach mbeidís beo bocht agus stiúgtha. Bhí cuid mhaith acu ar son na saorthrádála agus chreideadar go dtiocfadh méadú ar an táirgiúlacht déantúsaíochta agus go mbeadh earraí Briotanacha níos iomaíche sna margaí domhanda dá ndéanfaí aisghairm ar na Dlíthe Arbhair.<ref name=":1" /> Tháinig cuid acu le chéile chun an Conradh i gCoinne na nDlíthe Arbhair a bhunú in 1838. D’fhorbair an eagraíocht ina gluaiseacht chumhachtach pholaitiúil, le daoine mór le rá ar nós [[Richard Cobden]] agus John Bright chun cinn san fheachtas. Dúirt Cobden go raibh na Dlíthe Arbhair, “ar an gcoir pholaitiúil is mó le linn ár ré. Is íobairt leas sóisialaí an phobail ina iomláine iad na dlíthe ar mhaithe le haicme amháin”. D’éirigh agóidí ón mbun aníos i gcoinne na ndlíthe chomh maith. Mar a dúirt oibrí teicstíle ó Chathair Mhanchain sa ''Northern Star'' (nuachtán de chuid na [[Na Cartaigh|gCartach]]) in 1839:<blockquote>''“Táimid ag fáil bháis a fhad is go bhfuil na tiarnaí talún ag éirí ramhar ar ár saothar. Coinníonn na Dlíthe Arbhair an t-arán daor, agus ár bpá íseal. Cén fáth ar cheart dúinn a bheith ag obair ó dhubh go dubh , agus fós ár leanaí a fheiceáil ag caoineadh ar son aráin, agus na daoine saibhre ag ithe cruithneacht mhín ónár bpáirceanna féin?”'' </blockquote> [[Íomhá:1846 - Anti-Corn Law League Meeting.jpg|clé|mion|Anti-Corn Law League, 1846.]] == Aisghairm Dhlíthe an Arbhair == Cuireadh na dlíthe ar ceal in 1846. Aisghaireadh na dlíthe ar deireadh sna 1840í ar dhá chúis, idé-eolaíocht eacnamaíochta na saorthrádála ''[[laissez-faire]]'' agus an Gorta Mór in Éirinn. Nuair a chuaigh an Drochshaol in olcas in 1846 mar gheall ar mheath na bprátaí, bhí bac á chur ag na Dlíthe Arbhair ar iompórtáil arbhair níos saoire isteach in Éirinn, agus cuireadh brú ar an bPríomh-Aire, [[Robert Peel]], a bhí ina Thóraí, gníomhú chun reachtaíocht a rith. Ba é [[Robert Peel|Sir Robert Peel]] a bhí ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar an Ríocht Aontaithe. [[Coimeádachas|Coimeádach]] agus fear mór saorthrádála a bhí ann agus é ag iarraidh na dlíthe a chuir ar ceal a choisc iompórtáil an arbhair go dtí [[an Ríocht Aontaithe]]. Bhí smaointeoireacht na saorthrádála tagtha i réim i measc na bpolaiteoirí liobrálacha agus lucht na tionsclaíochta faoin tráth seo (a bhuí le smaointeoirí caipitlíocha amhail [[David Ricardo]] agus [[Adam Smith]]. Luaigh Smith ina leabhar ''The'' ''Wealth of Nations'' (1776) go rachadh ‘lámh dhofheicthe an mhargaidh’ chun leasa don tsochaí i gcoitinne).<ref name=":1" /> Cé gur Coimeádach a bhí in Peel thuig sé nach bhféadfaí leanúint leis na dlíthe agus aisghairmeadh iad in 1846, rud a scoilt an Páirtí Coimeádach. Ar ndóigh, iad siúd a bhí ag fabhrú na saorthrádála ar chúiseanna idé-eolaíochta, ar nós Robert Peel, bhí siad meáite le fada ar na dlíthe seo a aisghairm. Bhí an chuid ba mhó de na Coimeádaigh ag easaontú le Robert Peel faoi cheist na ndlíthe seo, áfach, agus é fágtha i muinín na bhFuigithe le haghaidh tacaíochta. Nuair a chualathas iomrá ar ghorta in Éirinn, shíl Peel go bhféadfadh sé buntáiste a ghlacadh ar an tubaiste seo le fáil réidh de na dlíthe faoi dheireadh.<ref name=":0" /> === In Éirinn === Bhí toradh na fealsúnachta saorthrádála le brath go mór an bhliain dár gcionn, 1847, le linn an Ghorta Mhóir, nuair a cheadaigh polaiteoirí Liobrálacha do mhilliún Éireannach bás a fháil de bharr gur chreid siad go dlúth sa tsaorthrádáil ''laissez-faire''. Cé go bhféadfaí arbhar a thabhairt isteach sa tír anois gan taraifí, bhí an méid sin bia á sheoladh amach as an tír de bharr na saorthrádála gur beag an buntáiste a bhí ann dóibh siúd a stiúg. Mar a dúirt an náisiúnaí Seán Mistéil (a chosain córas na sclábhaíochta i gCónaidhm Mheiriceá ar ball, faraor), “sheol an Tiarna meath na bprátaí, gan dabht, ach chruthaigh na Sasanaigh an Gorta”. Bhí an ceart aige, ar bhealach. Ach i ndáiríre, ba é an córas caipitlíoch ''laissez-faire'' i bpáirt leis an gciníochas frith-Éireannach ba chúis leis.<ref>an léargas a thugtar i leabhar de chuid Bhreandáin Mhic Shuibhne, ''The End Outrage'', chun tuiscint a fháil ar na córais a ghéaraigh uafás an Drochshaoil</ref><ref name=":1" /> An ”coimisiún eolaíochtúil” a cuireadh ag taighde cheist an tsoláthar bia in Éirinn, is é an breithiúnas a thug sé go raibh gorta ag bagairt ar an tír i ndáiríre. Bhí na Feisirí Éireannacha ag éileamh coisc ar easpórtáil an arbhair as Éirinn, agus iad araiciseach chun calafoirt na tíre a oscailt d'arbhar iompórtáilte. Ní bhfuair siad ceachtar den dá chuid. Dhiúltaigh an Rialtas faoin chéad éileamh iad, agus lucht an chosantachais ag cur in aghaidh an dara ceann, cé go raibh Peel ag tacú leis an smaoineamh. == Féach freisin == * [[An Gorta Mór]] * [[Dlí Arbhair Foster, 1784]] == Tagairtí == {{reflist}} {{An Gorta Mór}} [[Catagóir:Dlíthe Arbhair]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:An Gorta Mór]] [[Catagóir:Stair eacnamaíochta na hÉireann]] [[Catagóir:Cruithneacht]] [[Catagóir:Gráin]] [[Catagóir:Gráinní]] [[Catagóir:Custaim]] [[Catagóir:1815]] [[Catagóir:Cogaí Napoléon]] 5m27m5nqggk0lfl6ifwz1u7mpzru0vp Mellbretha 0 119206 1331598 1274561 2026-11-03T04:11:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331598 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Is seantéacs de chuid [[an Féineachas|an Fhéineachais]] caomhnaithe ach go heaspach maidir le dlí spóirt é '''Meallbhreitheanna'''<!--iúnais?--> ([[Sean-Ghaeilge]] ''Mellbretha''<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/31904 mellbreth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513212832/https://dil.ie/31904 |date=2025-05-13 }}</ref>). Sa mhír a mhaireann, pléitear ann gortuithe timpistigh, agus an dliteanas a bhaintear leo i spóirt éagsúla. Faightear ann an-chuid spórt, roinnt dóibh aduain, ach ina measc cluichí amhail is [[iománaíocht]] agus [[ficheall]]. [[File:Mellbretha fragment.jpg|thumb|Mír de ''Mellbretha'' a fheictear i gcumhdach an lámhscríbhinn [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], MS 1363]] == Lámhscríbhinní == Sa bhliain 1968, tháinig Anne agus William O'Sullivan ar mhír den ''Mellbretha'' caomhnaithe ar ghiota párpháipéir i gceangal an lámhscríbhinn [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]], MS 1363.<ref name=KellyTransmission>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |chapter=Texts and transmissions: the law-texts |editor1-first=Próinséas |editor1-last=Ní Chatháin |editor2-first=Michael |editor2-last=Richter |title=Ireland and Europe in the early Middle Ages: texts and transmissions |url=https://archive.org/details/irelandeuropeine0000unse |location=Baile Átha Cliath|publisher=Four Courts Press |date=2002 |pages=[https://archive.org/details/irelandeuropeine0000unse/page/n275 230]–242 }}</ref><sup>:230-231</sup> D'aistrigh agus d'eagraigh [[D. A. Binchy]] an mhír seo, á ceangal le plé gan lua ar dlí agus dliteanas spóirt, caomhnaithe sa lámhscríbhinn [[British Library]], MS [[Egerton 88]]. Ní aontaíonn [[Liam Breatnach]] go iomlán leis an tuairim seo ámh.<ref name=Binchy>{{cite journal |last=Binchy |first=D. A. |title=Mellbretha |journal=[[Celtica (iriseán)|Celtica]] |volume=8 |date=1968 |pages=144–154 }}</ref><sup>:144</sup> <ref name=Breatnach>{{cite book |last=Breatnach |first=Liam |title=A Companion to the ''Corpus Iuris Hibernici'' |series=Early Irish Law Series |volume=5 |location=Baile Átha Cliath|publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=2005 }}</ref><sup>:60, 263</sup> == Ábhair == Tosaíonn ''Mellbretha'' le scéimre ''[[accessus ad auctores]]'', chur síos bréagstairiúil ar áit, am, údar agus spreagadh an téacs.<ref>{{cite book |last=Qiu |first=Fangzhe |date=2021 |chapter=Law, Law-Books and Tradition in Early Medieval Ireland |chapter-url=https://www.academia.edu/45227557 |title=Law, Book, Culture in the Middle Ages |pages=126–146 |editor-last=Gobbitt |editor-first=Thom |location=Leiden|publisher=Brill |doi=10.1163/9789004448650_007 |isbn=978-90-04-44834-6 |s2cid=240549362 }}</ref><ref name=Binchy/><sup>:145</sup> ''Locc don leabar-sa Temair, 7 aimsir dó aimser Cuinn Cétcathaig, 7 peursa do Bodhainn, 7 tucait a deunma imairac comriachtain in da macraide dia Samhna for lar muige Breg; 7 robendaigh Patraicc 7 roforlin in esbaid." Loc/áit don leabhar-sa [[Cnoc na Teamhrach|Teamhair]], agus aimsir dó aimsir [[Conn Cétchathach|Choinn Céadchathaigh]], pearsa/údar dó Bodainn, agus tucaid/cúis a dhéanamh comhrac dhá mac-fhoireann ar mhá [[Ríthe Bhreá|Bhreá]] ar lá Samhna; agus bheannaigh [[Naomh Pádraig|Pádraig]] agus d'fhorlíon an easpa. Pléitear sanasaíocht an teidil ''Mellbretha'' i roinnt línte sa téacs.<ref name=Binchy/><sup>:145</sup> Ní raibh Binchy in ann lua ar bith don ainm a aimsiú i luathlitríocht Éireann,<ref name=Binchy/><sup>:145</sup> cé go ndéanann [[John Lynch (Gratianus Lucius)|John Lynch]] trácht air ina shaothar ''Cambrensis Eversus'' (1662) (níor thuig seisean go cruinn áfach an téacs mar atá).<ref name=Breatnach/><sup>:263-264</sup> Is scéal ar leith é i litríocht na hÉireann an cur síos seo faoi dhá fhoireann le linn ré Choinn. Bhí Binchy den bharúil gur mearchuimhne de sheanscéal anois-caillte atá ann.<ref name=Binchy/><sup>:146</sup> Mar an gcéanna, ní aithnítear an dlí-eolaí Bodainn lasmuigh den téacs seo.<ref name=Binchy/><sup>:148</sup>. Ar an taobh eile, feictear Naomh Pádraig go minic i luathstair dlí Éireann, ag tabhairt a cheada agus á ailíniú le creideamh Críostaí.<ref>{{cite book |last=Qiu |first=Fangzhe |title=Narratives in early Irish law tracts |type=PhD |url=https://cora.ucc.ie/items/5d7f28aa-680d-4952-a455-bb892087b784 |publisher=[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] |date=2014 }}</ref><sup>:124-125</sup> Sa mhír de ''Mellbretha'' atá caomhnaithe, pléitear ann dliteanas as gortuithe timpisteacha le linn cluichí.<ref group=n>Dar le William Sayers, is féidir a mhaíomh gurb é seo an saothar is luaite as teangacha na hEorpa a chuir spóirt agus cluichí i gcreat dlí.</ref><ref name=Sayers>{{cite journal |last=Sayers |first= William |title=Games, sport and para-military exercise in early Ireland |journal=Aethlon: The Journal of Sport Literature |volume=10 |date=1992 |pages=105–123 |url=https://digital.la84.org/digital/api/collection/p17103coll10/id/19773/download }}</ref><sup>:106</sup> De réir dlí Ghaeligh, bhíodh duine gortaithe in ann costais leighis, bia agus cíos, ar a nglaoitear "''othrus''"<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/34117 othrus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120143046/https://dil.ie/34117 |date=2023-11-20 }}, le brí cóir leighis a chur ar duine agus é tinn</ref> nó "fulaingt tinnis".<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/24929 fulach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513212832/https://dil.ie/24929 |date=2025-05-13 }}</ref>) i gcásanna éagsúla a éilimh.<ref name=Binchy/><sup>:132</sup> Roinntear na cluichí ina dtrí chineál: * {{lang|sga|ruidilsi cluichi}},<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/35730e ruidilse] {{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, (ruíleas?) m.s., [https://dil.ie/32219 migán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513212832/https://dil.ie/32219 |date=2025-05-13 }}, [https://dil.ie/38726 sraenán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513212832/https://dil.ie/38726 |date=2025-05-13 }}</ref> cluichí le díolúine, cluichí nach bhfuil ceart iontu d'fhulaingt tinnis tar éis gortaithe thimpistigh * {{lang|sga|fíanchluichi}},<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/21945 fían] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513212832/https://dil.ie/21945 |date=2025-05-13 }}</ref> cluiche na bhFiann, ina bhfuil ceart iontu d'fhulaingt tinnis * {{lang|sga|colcluichi}},<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/9644 cluiche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250513212832/https://dil.ie/9644 |date=2025-05-13 }}</ref> cluichí ciontacha, tá an téacs doiléir ach is amhlaidh go dtabhaíonn siad fulaingt tinnis.<ref name=Binchy/><sup>:149-150</sup><ref name=KellyGuide>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |title=A Guide to Early Irish Law |series=Early Irish Law Series |volume=3 |location=Baile Átha Cliath |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=1988 }}</ref><sup>:150-151</sup>. Feictear i ''Mellbretha'' cúig chluiche is fiche.<ref name=Sayers/><sup>:106</sup> Is deacair roinnt dóibh a aithint, mínithe mar atá le timchaint, agus is amhlaidh gur ''[[hapax legomena]]'' iad roinnt dóibh i litríocht na hÉireann.<ref name=Sayers/><sup>:118</sup> <ref name=Binchy/><sup>:151</sup> Is cluichí na hóige, amhail is lámhchleasaíocht, iad na cluichí le díolúine. Is cluichí idir na hóige agus na haosachta iad cuid eile díobh, áfach, amhail is [[iománaíocht]]. Faightear cluichí cláir anseo amhail is [[ficheall]] agus [[brandubh]], cé gurb amhlaidh é gur cluichí do dhaoine fásta amháin iad.<ref name=Binchy/><sup>:152</sup> Tá béim níos paraimíleataí ar cluichí na bhFiann, amhail is marcaíocht capall agus radadh.<ref name=Sayers/> <sup>:113-115</sup> Is sách doiléir iad na colchluichí, ach de ghnáth is gníomhaíochtaí baolacha iad, amhail is "ag caitheamh sleá i dtionól isteach".<ref name=Binchy/><sup>:153</sup> <ref name=Sayers/><sup>:117</sup> == Tuilleadh le léamh == * {{cite book|last=Binchy |first=D. A. |title=[[Corpus Iuris Hibernici]] ''(6 iml.)'' |date=1978 |publisher=[[ Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |location=Baile Átha Cliath |volume=8 |pages= 140–143}} 1589.1-48 (an mír as ''Mellbretha''); 1338.5-1346.25 (an plé as Egerton 88). * {{cite journal |last1=O'Sullivan |first1=Anne |last2=O'Sullivan|first2=William |date=1968 |title=A Legal Fragment |journal=Celtica}} == Nótaí == {{reflist | group=n}} == Tagairtí == {{reflist | refs = }} {{Dlí luath na hÉireann}} [[Catagóir:An Féineachas]] hntjfl4siqfey441saz2e8jyojyyse3 Recholl Breth 0 119233 1331643 1267077 2026-11-03T09:04:34Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331643 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Is téacs dlí de chuid [[An Féineachas|an Fhéineachais]] é '''Breitheanna Doiléire''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Recholl Breth'''''<ref name=edil_recholl>eDIL s.v.[https://dil.ie/34897 recholl] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, brat mairbh nó taiséadaí), ina phléitear le cásanna nach bhfuil an dliteanas go láithreach bonn soiléir iontu. Baineann sé le dlí chonartha, ríthe dlisteanacha agus dlí pósta.<ref name=EskaRecholl/>{{rp|173}} Is é an triú téacs déag é atá le fáil san ''[[Senchas Már]]''. == Lámhscríbhinní == Tá cóip iomlán amháin de ''Recholl Breth'', le fáil i [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|CnaT]] LS 1433, i dteannta le sé téacs eile ón trian lárnach den ''Senchas Már''. Tá sleachta as le fáil i ndá lámhscríbhinn eile (CnaT LS 1336 agus 1337), agus léargais iontu. Faightear eagrán den téacs san ''Ancient Laws of Ireland'' (iml. 4, 1879), ach trí bhotún cuireadh i gcló é amhail is dá mba chuid de ''[[Din Techtugud]]'', a thagann roimhe sa Seanchas, a phléann le seilbh talún.<ref name=Breatnach/>{{rp|24, 293}}<ref name=EskaRecholl>{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |chapter=''Recholl Breth'': Why it is a 'Shroud of Judgments' |title=Ollam: Studies in Gaelic and Related Traditions in Honor of Tomás Ó Cathasaigh |editor-first=Matthieu |editor-last=Boyd |pages=173–184 |location=Madison, NJ |publisher=Fairleigh Dickinson University Press |date=2016 }}</ref>{{rp|174}} Ó 2019 i leith, bhí eagrán nua á ullmhú ag [[Charlene Eska]].<ref name=EskaAnfuigell>{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=A Raven's Battle-Cry: The Limits of Judgment in the Medieval Irish Legal Tract ''Anfuigell'' |publisher=Brill |location=Leiden / Boston |series=Medieval Law and its Practice |volume=27 |date=2019 }}</ref>{{rp|7}} == Teideal == Tá leaganacha éagsúla den teideal le feiceáil sna lámhscríbhinní, .i. ''rechull'', ''racholl'', ''rocholl'', srl.<ref name=edil_recholl /> Bhí amhras ar Liam Breatnach an ceart é an focal a thuiscint mar {{lang|sga|recholl}} (brat mairbh) nó {{lang|sga|rocholl}} (millteanas).<ref name=Breatnach/>{{rp|293}} Dar le [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]], foclóir dlí Nua-Ghaeilge den xxú haois, is the word mar "réasúntacht" í brí an fhocail. Is amhlaidh ámh, nach bfhuil seo ach míthuiscint mar {{lang|sga|ro}} + {{lang|sga|cíall}}.<ref name=EskaRecholl />{{rp|174-175}} == Tuilleadh le léamh == * {{cite book |date=1879 |title=Ancient Laws of Ireland |volume=4 |publisher=Stationery Office |location= Baile Átha Cliath}} ll. [https://archive.org/details/ancientlaws04hancuoft/page/50 50-65] (eagrán de chuid ''Din Techtugud''). * {{cite book |last=Binchy |first=D. A. |title=[[Corpus Iuris Hibernici]] ''(6 iml.)'' |date=1978 |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |location=Baile Átha Cliath}} 218.31-223.21; 913.12-27; 1866.3-1867.21 (eagrán dioplómaitiúil). == Ábhair == Is é ''Recholl Breth'' an triú dréacht déag sa bhailiúchán dlí, an ''Senchas Már'', suite ina lár.<ref name=Breatnach>{{cite book |last=Breatnach |first=Liam |title=A Companion to the ''Corpus Iuris Hibernici'' |series=Early Irish Law Series |volume=5 |location=Baile Átha Cliath |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=2005 }}</ref>{{rp|293}} Deirtear de ghnáth gur tiomsaíodh an Seanchas idir deireadh an 7ú agus tús an 8ú haoiseanna.<ref>{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=Lost and Found in Early Irish Law: ''Aidbred'', Heptad 64, and ''Muirbretha'' |publisher=Brill |location=Leiden / Boston |series=Medieval Law and its Practice |volume=36 |date=2022 }}</ref>{{rp|33}} Faightear in ''Rechall Breth'' 10 gcuid mar a leanas:<ref name=EskaRecholl/>{{rp|175-180}} * 1, 2: codanna tosaigh, ag plé le suáilce agus ról rí i gcóras dlí. * 3: [[seachta|seachta]] atá ann ag plé le rí éigin nach bhfuil ina rialóir dlisteanach * 4: [[tré|tré]] atá ann ag plé le bréaga "as a mbaineann dia éiric astu" * 5-9: ag plé le dlí chonartha (5 ina [[teitread|theitread]] agus 7 ina thré) * 10: ag plé le ciobhche. Le fianaise stíl na gcodanna (tréanna, teitrid, seachtaí, maraon le codanna neamh-uimhrithe), molann Eska gur tiomsaíodh an téacs as foinsí éagsúla, leis an n-ábhar aontaitheach de dliteanas éiginnte.<ref name=EskaRecholl/>{{rp|181-182}} Déanann Eska ceangal le ''[[Gúbretha Caratniad]]'' agus ''[[Anfuigell]]'' ina phléitear le cásanna neamhghnácha.<ref name=EskaAnfuigell/>{{rp|7}} adar le hAlice Taylor-Griffiths, is "institiúid ard-léinn" don dlíodóir luathGhaelach é an téacs.<ref name="TG">{{cite journal |last=Taylor-Griffiths |first=Alice R. |date=2018 |title=''Gúbretha Caratniad''. Agreement and disagreement in the classroom |journal=North American Journal of Celtic Studies |volume=2 |issue=2 |pages=105–132 |doi=10.26818/nortamerceltstud.2.2.0105}}</ref>{{rp|124}} == Tagairtí == {{reflist}} {{Dlí luath na hÉireann}} {{Síol-ie}} [[Catagóir:An Féineachas]] jzmn2tdo899uajx73tuciq08mp9vau0 Sechtae 0 119303 1331666 1274586 2026-11-03T11:40:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 32 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331666 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} [[Íomhá:Kelly, Texts and transmissions the law-texts, pl 2.jpg|An tús-litir maisithe ''A'' don ''Sechta I'' ([[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|Coláiste na Tríonóide]], MS 1336).<ref name=KellyTransmission>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |chapter=Texts and transmissions: the law-texts |editor1-first=Próinséas Ní |editor1-last=Chatháin |editor2-first=Michael |editor2-last=Richter |title=Ireland and Europe in the early Middle Ages: texts and transmissions |url=https://archive.org/details/irelandeuropeine0000unse |location=Dublin |publisher=Four Courts Press |date=2002 |pages=[https://archive.org/details/irelandeuropeine0000unse/page/n275 230]–242 }}</ref>{{rp|236}}|thumb]] Is cnuasach seachtaí de chuid [[An Féineachas|An Fhéineachais]] é an '''''Sechtae'''''. Faightear cúig sheachta is seasca ann ar ábhair éagsúla, ar cheann de na foinsí is faide agus is leithne ar luath dhlí na hÉireann. Is é an naoú dréacht é atá le fáil san ''[[Senchas Már]]''. == Lámhscríbhinní == Caomhnaítear an ''Sechtae'' go iomlán in aon lámhscríbhinn amháin, [[Bodleian Library]] MS Rawlinson B 487,<ref name=Eska/>{{rp|34}} cé go bhfuil [[Rudolf Thurneysen]] den tuairim nach bhfuil ach droch-chaighdeán aici.<ref name=Thurneysen>{{cite book |last=Thurneysen |first=Rudolf |orig-date=1935 |chapter=Celtic Law |title=Celtic Law Papers: Introductory to Welsh Medieval Law and Government. |editor1-first=Dafydd |editor1-last=Jenkins |location=Bruxelles |publisher=Les Editions de la Librairie Encyclopédique |date=1973 |pages=51–70 }}</ref>{{rp|58}} Tá sleachta den ''Sechtae'' le fáil i roinnt lámhscríbhinní eile.<ref name=Breatnach>{{cite book |last=Breatnach |first=Liam |title=A Companion to the ''Corpus Iuris Hibernici'' |series=Early Irish Law Series |volume=5 |location=Baile Átha Cliath|publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=2005}}</ref>{{rp|291}} == Ábhair == Is ar cheann de na téacsanna is faide den surviving texts of [[An Féineachas|Fhéineachas]] atá fós ar marthain é an ''Sechtae''.<ref name=Eska/>{{rp|2}} Is é an naoú dréacht é atá le fáil san ''[[Senchas Már]]'', suite ag tús an trian lárnach.<ref name=KellyGuide/>{{rp|243}} Creidtear gur cuireadh an Seanchas le chéile idir deireadh an tseachtú haois agus tús an ochtú haois.<ref name=Eska/>{{rp|33}} Ní léir é ar scríobhadh an ''Sechtae'' le húdair thuata nó cléireacha. Bhí [[D. A. Binchy]] den tuairim gurbh údar tuata a bhí ann, le fianaise ann dlí scaoilte maidir le colscaradh i Seachta III.<ref name=KellyGuide>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |title=A Guide to Early Irish Law |series=Early Irish Law Series |volume=3 |location=Baile Átha Cliath|publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=1988}}</ref>{{rp|233}} Tá cúig sheachta is seasca ann sa téacs den ''Sechtae'', liostaí neamónacha le seacht mír ar ábhar éigin dlí, mar shampla, seacht áit nach raibh cead ann troid. Ag lua mórleithead an téacs, dúirt [[Rudolf Thurneysen]] go bhfaightear ann ábhair nach bhfuil le fáil áit ar bith eile.<ref name=Eska>{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=Lost and Found in Early Irish Law: ''Aidbred'', Heptad 64, and ''Muirbretha'' |publisher=Brill |location=Leiden / Boston |series=Medieval Law and its Practice |volume=36 |date=2022 }}</ref>{{rp|34}}<ref name=KellyTransmission/>{{rp|233}<ref name=Thurneysen/>{{rp|57}} Tá seacht seachta déag eile ar marthain ann as saothair eile. Cuireadh go léir le chéile i gcló iad in ''Ancient Laws of Ireland''.<ref name=Breatnach/>{{rp|291-292}} <!--Kelly proposes a Christian origin for the heptad, given the signifance attached to the number by Jewish and Greek traditions.<ref>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |chapter=Thinking in Threes: The Triad in Early Irish Literature |chapter-url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/documents/1994/pba125p001.pdf |date=2005 |doi=10.5871/bacad/9780197263242.003.0001 |editor-first=P. J. |editor-last=Marshall |title=Proceedings of the British Academy Volume 125, 2003 Lectures |location=Londain |isbn=978-0-19-726324-2}}</ref>{{rp|33}} --> Pléadh roinnt seachtaí agus a n-ábhair luath-dhlí ag scoláirí éagsúla:<ref name=Breatnach/>{{rp|292}} * [[Eoin Mac Néill]] (1923): aistriúcháin dhe Seachtaí XII go dtí XV, ag plé dlí stádais.<ref>{{cite journal |last=Mac Néill |first=Eoin |title=Ancient Irish Law. The Law of Status or Franchise |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy. Section C: Archaeology, Celtic Studies, History, Linguistics, Literature |volume=36 |date=1923 |pages=265–316 |jstor=25504234}}</ref>{{rp|292}} * [[Rudolf Thurneysen]] (1925): Seachta XXV i gcomhthéacs ''[[Cóic Conara Fugill]]''<ref>{{cite book |last=Thurneysen |first=Rudolf |title=Cóic Conara Fugill: Die fünf Wege zum Urteil |date=1925 |location=[[Berlin]] |publisher=Abhandlungen der Preussischen Akademie der Wissenschaften}}</ref>{{rp|47}} * &mdash; (1928): XXX agus LXV i gcomhthéacs dlí [[urra]]<ref>{{cite book |last=Thurneysen |first=Rudolf |title=Die Bürgschaft im irischen Recht |date=1928 |location=Berlin |publisher=Abhandlungen der Preussischen Akademie der Wissenschaften }}</ref>{{rp|47-54}} * [[D. A. Binchy|Binchy]] (1938): XXV i gcomhthéacs dlí ''orhruis''<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/34117 othrus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120143046/https://dil.ie/34117 |date=2023-11-20 }}, le brí cóir leighis a chur ar duine agus é tinn</ref> nó fulaingt tinnis<ref>{{cite journal|last=Binchy |first=D. A. |title=Sick-Maintenance in Irish Law |journal=[[Ériu]] |volume=12 |date=1938 |pages=78–134 |jstor=30008072}}</ref>{{rp|86-87}} * [[Liam Breatnach]] (1989): I agus II i gcomhthéacs dícháilithe dhlíthiúil<ref>{{cite journal |last=Breatnach |first=Liam |title=The First Third of ''Bretha Nemed Toísech'' |journal=Ériu |volume=40 |date=1989 |pages=1–40 |jstor=30006333 }}</ref>{{rp|31}} * [[Donnchadh Ó Corráin]] (1995): XLVII I gcomhthéacs éignithe agus caidrimh chollaí neamhcheadaithe<ref name=doc47>[https://codecs.vanhamel.nl/%C3%93_Corr%C3%A1in_1995a Women and the law in early Ireland”, in: Mary OʼDowd, and Sabine Wichert (eds)] ar [[CODECS]]; [https://celt.ucc.ie/women_law.html téacs] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]</ref> * [[Charlene Eska]] (2022): LXIV i gníomhach dlí earraí caillte.<ref name=Eska/>{{rp|33}} == Sliocht == Seo a leanas Seachta XLVII,<ref name=doc47 /> ina bpléitear éigniú agus caighdeán chollaí. ''Tá .uii. mná la Féniu [https://web.archive.org/web/20231224170707/https://dil.ie/254 ada]² [https://web.archive.org/web/20231120141124/https://dil.ie/16453 dílsi]² ina [https://dil.ie/24416 frithigib] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20251002022155/https://dil.ie/33175 nacon]¹ [https://web.archive.org/web/20231225035330/https://dil.ie/17037 dlegar]¹² [https://web.archive.org/web/20260811134835/https://dil.ie/16710 díre]² ná [https://web.archive.org/web/20221010182519/https://dil.ie/20074 eneclainn]² ina [https://web.archive.org/web/20230529184516/https://dil.ie/37898 sleith]; ní tuillet fiachu ná éric ina [https://web.archive.org/web/20251205225223/https://dil.ie/23492 forcur] cibé [https://web.archive.org/web/20240913215038/https://dil.ie/17752 do-d-róna]¹: [https://web.archive.org/web/20251205034404/https://dil.ie/19519 echlach]² [https://web.archive.org/web/20251205034627/https://dil.ie/25653 oides]¹ a corp do chách [https://web.archive.org/web/20251205045142/https://dil.ie/18383 co rogaib]³ [https://web.archive.org/web/20251205034627/https://dil.ie/25653 1 genus]² (nó [https://web.archive.org/web/20251205050424/https://dil.ie/25654 2 genus]³), ben [https://web.archive.org/web/20251205211829/https://dil.ie/4345 ara-túaisi] a sleith, ben [https://web.archive.org/web/20240809121519/https://dil.ie/12011 con-ceil] a forcor, ben for-curthar i cathuir ná [https://web.archive.org/web/20251205205516/https://dil.ie/17647 fóccuir] co n[https://dil.ie/16102 dichet] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20171130224004/http://www.dil.ie/34769 do ráith], ben [https://web.archive.org/web/20250522222239/https://dil.ie/4118 ara-foím] [https://web.archive.org/web/20250522193617/https://dil.ie/27761 immarmus] [https://web.archive.org/web/20250522134833/https://dil.ie/9131 do chind]¹ a céile, ben [https://dil.ie/50038 ara-dála] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fer [https://web.archive.org/web/20251205224947/https://dil.ie/10032 2 cuice]³ i muine no lige, ben [https://web.archive.org/web/20231203073604/https://dil.ie/467 ad-guid] [https://web.archive.org/web/20250523080017/https://dil.ie/2810 aitire] Dé no duine i [https://web.archive.org/web/20251205221832/https://dil.ie/23209 fomatu] a cuirp, ben [https://web.archive.org/web/20191211104600/http://www.dil.ie/17617 do-fairget]²<sup>:tairg</sup> ar [https://dil.ie/14958 decmuic] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. It é .uii. mná inso ada [https://web.archive.org/web/20231224184615/https://dil.ie/42198 tualuing] taburta a corp i fomatu [https://web.archive.org/web/20221209010245/https://dil.ie/29549 lánamnuis] acht ná [https://web.archive.org/web/20251205214459/https://dil.ie/32100 methat] a ngnímu. Ní berat [https://web.archive.org/web/20251205034727/https://dil.ie/11611 comperta]² for fine nadbi tualuing [https://web.archive.org/web/20251205034936/https://dil.ie/38435 somaine]² lánamnuis. ¹: tagairt indíreach ar [https://dil.ie/ eDIL] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> ²: féach fosta ar [https://www.teanglann.ie/ga/ FGB]<br> ³: doiléir <!-- The following is a translation of Heptad XV, dealing with the honour-price{{efn|According to [[Fergus Kelly]], a person's honour-price is the amount "to be paid for any major, offence committed against him, e.g. murder, satire, serious, injury, refusal of hospitality, theft, violation of his protection, etc.".<ref name=KellyGuide/>{{rp|8}}}} of women: {{quote|Ta seachtar ban san Fhéineachas ''who are not entitled to payment or honour-price from a person: a woman who steals, a woman who satirizes every class of person, a chantress of tales whose kin pays for her lying stories, a prostitute of the bushes, a woman who wounds, a woman who betrays, a woman who refuses hospitality to every law-abiding person. These are women who are not entitled to honour-price.<ref name=KellyGuide/>{{rp|349}}}} --> == Féach freisin == * ''[[Gúbretha Caratniad]]'', luath-théacs leathan eile an Fhéineachas. * ''[[Recholl Breth]]''luath-théacs leathan eile an Fhéineachas, ina bhfuil seachta amháin ann. == Tuilleadh le léamh == * {{cite book |date=1901 |title=Ancient Laws of Ireland |volume=5 |publisher=Stationery Office |location=Baile Átha Cliath}} [https://archive.org/details/ancientlawsirel01hancgoog/page/119 ll. 119-351] (aistriúchán Béarla), [https://archive.org/details/ancientlawsirel01hancgoog/page/353 353-373] (seachtaí eile as aistriúcháin Bhéarla). * {{cite book |last=Binchy |first=D. A. |title=Corpus Iuris Hibernici ''(6 vols.)'' |date=1978 |publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |location=Baile Átha Cliath}} 1.1-64.5; 1881.9-1896.22; 537.16-549.18; 1821.28-1854.36 (''Sechtae'' sna foinsí [[Sean-Ghaeilge]]) == Tagairtí == {{reflist}} {{Dlí luath na hÉireann}} [[Catagóir:An Féineachas]] tm6xbogg0xttkvaqstntrnck7bz97v9 Di Astud Chor 0 119311 1331345 1267084 2026-11-02T13:41:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331345 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Is luaththéacs dlí de chuid [[An Féineachas|An Fhéineachais]] é '''De Fhostú Chonarthaí''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''''Di Astud<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/4546 astud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717190125/https://dil.ie/4546 |date=2022-07-17 }}</ref> Chor<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/12406 cor<sup>12</sup>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251004141217/https://dil.ie/12406 |date=2025-10-04 }}</ref><ref>Teanglann s.v. [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/cor cor²]</ref>'''''). Pléitear ann cathain a mbíonn conradh ina cheangal de réir dlí nó nach mbíonn. Is cnuasach é an dréacht d'ábhar ó dhaltaí éagsúla, cuid aige nach luaithe ná an 8ú haois, chuid eile níos luaithe fós.<ref name=McLeodEarly/>{{rp|111}} Mar shampla, tá dán ann maidir le coigeartú barrachais conartha gur féidir dáta a chur leis, bunaithe ar teangeolaíocht, go luath sa 7tú haois.<ref name=StaceyRoad>Stacey, ''Road to Judgment''</ref>{{rp|50}} D'fhoilsigh Neil McLeod an chéad eagrán nua-aimseartha sa bhliain 1992.<ref name=BreatComp>Breatnach, ''Companion''</ref>{{rp|244}} <ref name=McLeodEarly>McLeod, ''Early Irish Contract Law''</ref> D'aithin sé ceithre leagan: * A: ''[[Corpus Iuris Hibernici]]'' 985.24&ndash;1002.31 * B: ''CIH'' 1348.21&ndash;1359.25 * C: ''CIH'' 2040.28&ndash;2045.36, 2046.34&ndash;2050.32 * D: 1962.28&ndash;1963.35.<ref name=BreatComp/><sup>:244&ndash;5</sup> <ref name=McLeodEarly/><sup>:95&ndash;101</sup> Roinn McLeod an téacs ina 60 alt, i ndá chuid éagsúil. Pléitear i gCuid&nbsp;1 (altanna 1&ndash;36) rialacha ginearálta a chinneadh go mbíonn conarthaí ina cheangal de réir dlí, agus i gCuid&nbsp;2 (altanna 37&ndash;60) cásanna eisceachtúla, go háirithe cásanna ina bhfuil lochtanna ann nár nochtadh cheana, a cheadaíonn conradh a thréigean.<ref name=BreatComp/>{{rp|245}} == Tuilleadh le léamh == * {{Citation | last = Breatnach | first = Liam | title = A Companion to the Corpus Iuris Hibernici | place = Baile Átha Cliath| publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | series = Early Irish Law Series, Volume V | year = 2005 | isbn =1-85500-184-5 |issn= 0790-4657}} * {{Citation | last = McLeod | first = Neil | title = Early Irish contract law | place = Sydney | publisher = Centre for Celtic Studies, University of Sydney |series = Sydney Series in Celtic Studies 1 | year = 1992 | isbn =0-86758-623-0}} * {{Citation | last = Stacey | first = Robin Chapman | author-link= Robin Stacey | title = The Road to Judgment: From Custom to Court in Medieval Ireland and Wales | place = Philadelphia | publisher = University of Pennsylvania Press | series = University of Pennsylvania Press Middle Ages Series| year = 1994 | isbn =0-8122-3216-X}} == Tagairtí == {{reflist}} {{Dlí luath na hÉireann}} [[Catagóir:An Féineachas]] pcwl9szi5ddsmq5jn2eh9ojl73vbxqx Cóic Conara Fugill 0 119325 1331326 1270666 2026-11-02T12:09:13Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331326 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} Is téacs gearr de chuid [[An Féineachas|An Fhéineachais]] é '''Cúig Chonair Fuighill''' (nó Cúig Shlí Bhreithe, [[Sean-Ghaeilge]] '''''Cóic Conara Fugill'''''<ref name=Eska>{{cite book |last=Eska |first=Charlene M. |title=Lost and Found in Early Irish Law: ''Aidbred'', Heptad 64, and ''Muirbretha'' |publisher=Brill |location=Leiden / Boston |series=Medieval Law and its Practice |volume=36 |date=2022 }}</ref>{{rp|xvii}}) ina pléitear níos imeachta cúirte. Is é an t-aon téacs atá ar marthain a dhéanann cur síos ar conas a d'fhéadfadh dlíthí a chás a chur os comhair breithimh. Scríobhadh é tuairim is san 8ú haois, ach is amhlaidh nár úsáideadh an córas faoin 10ú nó 11ú haois. == Lámhscríbhinní == Caomhnaítear an téacs iomlán de ''Cóic Conara Fugill'' i roinnt lámhscríbhinní. Tá cúig chóip le fáil sa ''[[Corpus Iuris Hibernici]]'' féin. D'fhoilsigh [[Rudolf Thurneysen]] (1925) aistriúchán Gearmáinis. Níos déanaí, d'fhoilsigh Thurneysen (1933) forábhar le téacs aimsithe in ''[[Uraicecht Becc]]''. D'aithin Thurneysen dhá athleagan: RE agus H.<ref name=Breatnach/>{{rp|233-234}} Is é RE an leagan níos luaithe, le téacs as dhá lámhscríbhinn, R agus E. Tá níos lú earráidí seachadta ag leagan R.<ref name=Stacey>{{cite book |first=Robin Chapman |last=Stacey |title=The Road to Judgment: From Custom to Court in Medieval Ireland and Wales |url=https://archive.org/details/roadtojudgmentfr0000stac |location=Philadelphia, PA |publisher=University of Pennsylvania Press |date=1994 }}</ref>{{rp|114, 270}} Tógadh an teideal ón [[incipit]].<ref name=Breatnach>{{cite book |last=Breatnach |first=Liam |title=A Companion to the ''Corpus Iuris Hibernici'' |series=Early Irish Law Series |volume=5 |location=Baile Átha Cliath|publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=2005}}</ref>{{rp|234}} == Ábhair == Téacs gearr ach casta is ea ''Cóic Conara Fugill'', ach is é an t-aon téacs amháin atá ar marthain ina bpléitear conas a d'fhéadfadh dlíthí a chás a chur os comhair breithimh.<ref name=Stacey/>{{rp|114}} <ref name=KellyGuide/>{{rp|190}} Is nósanna imeachta iad na cúig chonair chun cás a agairt le breitheamh. D'fhéadfaí fíneáil a ghearradh ar abhcóide dá ndéanfadh sé mí-rogha eatarthu. San athleagan RE níos luaithe, is iad a leanas na cúig chonair earlier:<ref name=KellyGuide/>{{rp|191-192}} # {{lang|sga|fír}} (fíor) # {{lang|sga|dliged}} (dlite) # {{lang|sga|cert}} (ceart) # {{lang|sga|téchtae}}<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/40277 téchtae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250523153654/https://dil.ie/40277 |date=2025-05-23 }}</ref> (téachta, cuí, dleacht) # {{lang|sga|cóir n-athchomairc}}<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/4713 athchomarc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250523153648/https://dil.ie/4713 |date=2025-05-23 }}</ref> (fiosrú ceart) Is amhlaidh go raibh [[oirdéal dlíthiúil]] ag baint leis an conair 'fíor', agus ba é an rogha ceart le haghaidh [[mionnú éithigh]], [[oidhreacht]]a agus cásanna an-chasta. Is doiléir é an dealú idir 'dlite' agus 'ceart' ach is cosúil gurbh iad an rogha ceart le haghaidh cásanna conarthacha. Roghnaítí 'téachta' le haghaidh cásanna [[Sclábhaíocht i nÉirinn in Ireland|sclábhaíocht]]a (cé nach bhfuil sé soiléir arbh é stádas sclábhaí nó cásanna ina choinne a bhí i gceist cases). B'fhéidir é gur chonair uileghabhálach é 'fiosrú ceart' do chásanna nár bhain leis nó gcionn eile.<ref name=KellyGuide/>{{rp|192}}<ref name=Stacey/>{{rp|118-125}} San athleagan H níos déanaí later, tá na cúig chonair suite i measc na hocht gcéim de chás dlí:<ref name=KellyGuide/>{{rp|191-198}} # socraítear dáta don éisteacht # roinntear an conair # tugtar urrús ag an ndá pháirtí, chun iad a cheangal leis an mbreith # pléadáileanna an dá pháirtí a gcás # bréagnaíonn an dá pháirtí argóintí an pháirtí eile # déantar an bhreith # fógraítear an bhreith go poiblí # an deireadh (céim nósúil is dócha, ach is beag é atá ar eolas againn faoi) Cumadh ''Cóic Conara Fugill'' tuairim is san 8ú haois.<ref>{{cite journal |first=Christophe |last=Archan |title=The five paths to a judge: an interpretation of ''Cóic Conara Fugill'' (Five Paths to Judgement) |journal=Clio@Themis |volume=10 |date=2016 |issue=10 |doi=10.35562/cliothemis.1213 }}</ref>{{rp|fn 1}} Scríobhadh an t-athleagan níos luaithe i stíl an ''Fénechais'',<ref name=Stacey/>{{rp|114}} le treithe amhail is meadaracht ársa agus prós lán de thagairtí. Mollan [[Thomas Charles Edwards]] go bhfuil an stíl úd bunaithe sa bhéaloideas,<ref name=CE>{{cite journal |last=Charles Edwards |first=T. M. |jstor=20496163 |title=Review Article: The ''Corpus Iuris Hibernici'' |journal=Studia Hibernica |issue=20 |date=1980 |pages=141–162}}</ref>{{rp|146-147}} agus molann [[Johan Corthals]] araon some aspects of the "five paths" show iasachtaí ó theoiric reitriciúil ársa.<ref name=Corthals>{{cite journal |last=Corthals |first=Johan |title=Traces of the ''statūs'' or ''constitutiones'' of ancient rhetorical theory in early Irish? |journal=Zeitschrift für celtische Philologie |volume=68 |issue=1 |date=2021 |pages=99–120 |doi=10.1515/zcph-2021-0006 }}</ref>{{rp|100}} Ba é tátal Thurneysen's gur "téacs marbh" é an córas pléite in ''Cóic Conara Fugill'' faoin 10ú nó 11ú haois, bunaithe ar tuairimí dlí-eoluithe níos déanaí air.<ref>{{cite book |last=Thurneysen |first=Rudolf |title=Cóic Conara Fugill: Die fünf Wege zum Urteil |publisher=Abhandlungen der Preussischen Akademie der Wissenschafte |location=Berlin |date=1926 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56242/page/n387 |series=Philosophisch-Historische Klasse |volume=7 }}</ref>{{rp|12}} Mhol [[D. A. Binchy]] gurbh ag an scoil ''Nemed'', suite b'fhéidir sa [[An Mhumhain|Mhumhain]], a scríobhadh an t-athleagan níos sine de ''Cóic Conara Fugill'' (i dteannta leis na dréachtaí dlí ''[[Uraicecht Becc]]'', ''[[Bretha Étgid]]'', agus ''Bretha Nemed [[Bretha Nemed Toísech|Toísech]]'' agus ''[[Bretha Nemed Déidenach|Déidenach]]).<ref name=KellyGuide>{{cite book |last=Kelly |first=Fergus |title=A Guide to Early Irish Law |series=Early Irish Law Series |volume=3 |location=Baile Átha Cliath|publisher=[[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] |date=1988 }}</ref>{{rp|247}} Bhí Binchy den tuairim gur raibh smaointe pagánacha le feiceáil i scríbhneoireacht na scoile úd, ach séanann [[Donnchadh Ó Corráin]], Liam Breatnach agus Aidan Breen an barúil seo.<ref>{{cite journal |last=Kelly |first=Fergus |year=1992 |title=Early Irish law: The present state of research |journal=Études Celtiques |volume=29 |pages=15–23|doi=10.3406/ecelt.1992.1987 }}</ref>{{rp|22}} == Tuilleadh le léamh == * {{cite book |last=Archan |first=Christophe |title=Les chemins du jugement: procédure et science du droit dans l'Irlande médiévale |location=Paris |publisher=De Boccard |date=2007 }} (le haistriúchán go Fraincis agus léargas). * {{cite book |last=Thurneysen |first=Rudolf |title=Cóic Conara Fugill: Die fünf Wege zum Urteil |publisher=Abhandlungen der Preussischen Akademie der Wissenschafte |location=Berlin |date=1926 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56242/page/n387 |series=Philosophisch-Historische Klasse |volume=7 }} (le haistriúchán go Gearmáinis agus léargas). * {{cite journal |last=Thurneysen |first=Rudolf |title=Eine neue handschrift von ''Cóic Conara Fugill'' |date=1933 |journal=[[Zeitschrift für celtische Philologie]] |volume=19 |pages=165–73 |doi=10.1515/zcph.1933.19.1.165}} == Tagairtí == {{reflist}} {{Dlí luath na hÉireann}} {{DEFAULTSORT:Coic Conara Fugill}} [[Catagóir:An Féineachas]] anth63vnlm4mbpf85twxfz85hw0z6ne Réamhscéalta 0 119637 1331649 1269136 2026-11-03T09:48:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331649 wikitext text/x-wiki Sa [[an Rúraíocht|Rúraíocht]] i [[miotaseolaíocht na nGael]], tagann na '''réamhscéalta''' ([[Sean-Ghaeilge]] ''remscéla''<ref>eDIL s.v. [https://dil.ie/35085 remscél] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230819043843/https://dil.ie/35085 |date=2023-08-19 }}</ref>) roimh an seanscéal is tábhachtaí na sraithe, ''[[Táin Bó Cuailnge]]''. Feictear iad i dtreo lámhscríbhinn: an [[Lebor Laignech|Leabhar Laighneach]], [[Leabhar Buí Leacáin]] agus scríbhinn amháin eile. Sa Leabhar Laighneach, faightear liosta mionsonraithe desna scéalta. I measc na réamhscéala is tábhachtaí, tá a leanas: ''[[Aislinge Oenguso]]'', ''[[Compert Con Culainn]]'', ''[[Compert Conchobuir]]'', ''[[De chophur in dá muccida]]'', ''[[Echtrae Nerai]]'', ''[[Longes mac nUislenn]]'', ''[[Noínden Ulad]]'', ''[[Táin Bó Fraích]]'' agus ''[[Tochmarc Emire]]''. Faightear ábhair éagsúla ann sna réamhscéalta agus le chéile tugann siad roinnt eolas cúlra faoin mórscéal. Mar shampla, sa scéal ''[[De chophur in da muccida]]'', téann dhá mhucaí, cairde mar a bhí, i reachtaibh éagsúla agus iad anois i mbun troda. I ndeireadh na dála, críochnaíonn siad ina péisteanna uisce, agus itheann dhá bha iad. Tugann na ba úd dhá tharbh ar an saol<ref>{{lua idirlín | url=https://www.youtube.com/watch?v=n9B90RWcipY | teideal=Old Irish Literature The 'Ulster Cycle' 2 Elizabeth Baldwin | work=Youtube | hrsg=UTC Summer School | dáta=2018-03-14 | dátarochtana=2020-10-28 | teanga=en }}</ref>, mar atá [[Donn Cuailnge]] agus [[Fionnbheannach|Findbennach]], a théann níos déanaí chun comhraic le chéile sa ''Táin''. I scéal eile, ''[[Tochmarc Emire]]'', insítear conas a bhuaileann [[Cú Chulainn]] lena bhean [[Eimhear|Emer]], agus na héachtaí a éilíonn sí uaidh sula bpósann sí é. == Tuilleadh le léamh == * Norbert Backhaus: ''The Structure of the List of Remscéla Tána Bó Cualngi in the Book of Leinster.'' In: ''[[Cambridge Medieval Celtic Studies]].'' Band 19, 1990, {{ISSN|0260-5600}}, S. 19–26. * [[Bernhard Maier]]: ''remscéla.'' In: Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (= ''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, S. 275. * [[Rudolf Thurneysen]]: ''Die irische Helden- und Königsage.'' Niemeyer, Halle 1921, S. 248–251 (Nachdruck: Olms, Hildesheim/New York 1980). == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Réamhscéalta}} [[Catagóir:An Rúraíocht]] ksu6qscy6sp38kd3sunf74sziv3ib35 Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí 0 119691 1331545 1322308 2026-11-02T22:51:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331545 wikitext text/x-wiki {{Logainmneacha|Inis Bó Finne|Inis Bó Finne}} {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is oileán suite i [[Loch Rí]] ar an [[an tSionainn|Sionainn]] is ea '''Inis Bó Finne'''.<ref>{{lua idirlín | teideal=Inis Bó Finne | url=http://www.logainm.ie/ga/50983 | dátarochtana=2022-11-24 | suíomh=logainm.ie | teanga=ga }}</ref> == An inis == Is oileán {{convert|26.6|ha|abbr=on}} ar fad í Inis Bó Finne, suite ar chois oirthear de [[Loch Rí]], leis [[An Teanga, Contae na hIarmhí]] an baile is cóngaraí. == Stair == Deirtear gur bhunaigh Naomh [[Ríoch]] mainistir [[Agaistíneach]] ar Inis Bó Finne sa bhliain 530.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.earlychristianireland.net/Counties/westmeath/inchbofin/ | teideal=Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí }}</ref> Feictear uaireanta na lomaistriúcháin [[Laidin]]e ''Īnsula Vaccae Albae'' nó ''Īnsula Vitulae Albae''.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.askaboutireland.ie/reading-room/environment-geography/physical-landscape/lakelands-of-westmeath/lough-ree/islands-of-lough-ree/inchboffin/ | teideal=Inchboffin }}</ref> San ''Topographical Dictionary of Ireland'' (1837) deirtear go raibh {{convert|27|acre|abbr=on}} talún arúil.<ref>{{lua idirlín | url = https://www.johngrenham.com/records/lewis.php?civilparishid=2490&civilparish=&county=Westmeath&&search_type=full | teideal=Lewis' Topographical Dictionary | ainm=John | sloinne=Grenham }}</ref> In "Griffith's Valuation" (lár-19ú haois) insítear go raibh i seilbh Susan Galbraith agus go raibh trí theaghlach ina gcónaí ann: Uí Scalaí, Uí Chonaill agus Uí Ifearnáin. Sa daonáireamh 1911, bhí triúr déag ann.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.census.nationalarchives.ie/search/results.jsp?census_year=1911&surname=&exact=&firstname=&county19011911=Westmeath&county1821=&county1831=&county1841=&county1851=&townland=inchbofin&ded=&age=&sex=&relationToHead=&religion=&education=&occupation=&marriageStatus=&marriageYears=&childrenBorn=&childrenLiving=&birthplace=&language=&deafdumb=&search=Search&sort=&pageSize=&houseNumber=&familiesNumber=&malesNumber=&femalesNumber=&maleServNumber=&femaleServNumber=&estChurchNumber=&romanCatNumber=&presbNumberDiv=&protNumber=&parish=&barony=&yearsMarried=&causeOfDeath=&yearOfDeath=&familyId=&ageInMonths=&pager.offset=0 | teideal = National Archives: Census of Ireland 1911 | dátarochtana = 2025-06-12 | archivedate = 2025-01-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250124014149/http://www.census.nationalarchives.ie/search/results.jsp?census_year=1911&surname=&exact=&firstname=&county19011911=Westmeath&county1821=&county1831=&county1841=&county1851=&townland=inchbofin&ded=&age=&sex=&relationToHead=&religion=&education=&occupation=&marriageStatus=&marriageYears=&childrenBorn=&childrenLiving=&birthplace=&language=&deafdumb=&search=Search&sort=&pageSize=&houseNumber=&familiesNumber=&malesNumber=&femalesNumber=&maleServNumber=&femaleServNumber=&estChurchNumber=&romanCatNumber=&presbNumberDiv=&protNumber=&parish=&barony=&yearsMarried=&causeOfDeath=&yearOfDeath=&familyId=&ageInMonths=&pager.offset=0 }}</ref> I rith an gheimhridh 2009, thug [[Aerchór na hÉireann]] fodar eallaigh i héileacaptar chuig an inis don fheirmeoir dearanach ann, John Connell, agus an loch reoite.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.independent.ie/life/travel/ireland/secret-ireland-lough-ree-26692248.html | teideal=Secret Ireland: Lough Ree | foilsitheoir=Independent.ie }}</ref><ref>{{lua idirlín | url = http://www.westmeathindependent.ie/news/roundup/articles/2010/01/13/3993995-air-corps-comes-to-athlone-to-deliver-fodder-to-lough-ree-islands | teideal=Air Corps comes to Athlone to deliver fodder to Lough Ree islands | foilsitheoir=Westmeath Independent }}</ref>. He was the last permanent resident of the island and died on 12 February 2018.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.westmeathindependent.ie/news/roundup/articles/2018/02/13/4152121-end-of-an-era-as-last-islander-passes/ | teideal=End of an era as last islander sies | foilsitheoir=Westmeath Independent }}</ref> == Foirgnimh == Faightear ar an inis fothracha de dhá chill. Is den 12ú haois ceann amháin acu, suite in oirthuaisceart na hinse agus [[Enclosure (archaeology)|clós]] neamhrialta aici. Tá ann [[meánlann]], [[croslann]] agus [[sacraistí]]. Taobh thuaidh den altóir, tá fuinneog [[ailtireacht Rómhánúil|Rómhánúil]], agus os cionn fuinneoga eile, tá íomhá de cheann easpaig. Tá an chill eile níos lú, as an 12ú/13ú haois.<ref>{{lua idirlín | url = http://www.crsbi.ac.uk/site/2460/ | teideal = Inchbofin, St Rioch | suíomh = The Corpus of Romanesque Sculpture in Britain & Ireland | dátarochtana = 2025-06-12 | archivedate = 2017-05-10 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170510144952/http://www.crsbi.ac.uk/site/2460/ }}</ref> == Tagairtí annálacha == Foinsí: [[Annála na gCeithre Máistrí]] (ACM), [[Annála Inis Faithlinn]] (AIF), [[Annála Tiarnaigh]] (AT), [[Annála Uladh]] (AU) * '''ACM 750.3''': '' Fiangalach, mac Anmchadha, mic Maoile Curaich, abb Insi Bo Finne for Loch Ribh[, d'écc] * '''AU 755.5''': ..., '' Fiangalach m. Anmchada filii Maele Curaich abb Innse Bo Finne for Loch Ri ... mortui sunt * '''AIF 922.2''': '' Tomrair mc. Elgi, iarla do Gallaib ... luid for Loch Rí coro oirg a h-uile inse, ... * '''AIF 1016.1''': '' Sloged mór la mc. m-[[Brian Bóraimhe|Briain]] co Loch Rí coro ort<ref>cf. eDIL s.v. [https://dil.ie/33726 oirgid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118160315/https://dil.ie/33726 |date=2023-11-18 }} scriosadh</ref> [[Inis Cloithrinn|Inis Clothrand]] & Inis Bó Finne * '''ACM 1089.8''': '' Cobhlach Fer Mumhan .i. im [[Muircheartach Ua Briain]], do thiachtain for [[an tSionainn|Sionainn]], & for [[Loch Rí|Loch Ribh]] co ro airccset<ref>cf. eDIL s.v. [https://dil.ie/1788 2 aircthech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622081835/https://dil.ie/1788 |date=2022-06-22 }} creachadh</ref> cealla an locha, .i. [[Inis Cloithrinn|Inis Clothrann]], Inis Bó Finne, Inis Aingginn [''Hare Island''] & Cluain Eamhain<ref>{{lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/online/G100005B/text019.html | teideal=Annála na gCeithre Máistrí (cuid 19) | publisher=CELT }}</ref> * '''AT 1089.1''': '' Coblach mor la Muirchertach h-Úa mBriain ríg Muman for Sinaind & for Loch Ri, co ro aírgset Inis Bo Finde & Inis Clothrann... == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:An tSionainn]] [[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]] 3s5laro1tzfe930k0995lmsnuld9phm Eoin Hayes 0 120490 1331518 1294247 2026-11-02T21:57:10Z LametinoWiki 23199 1331518 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir Éireannach [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|de chuid na nDaonlathach Sóisialta]] é '''Eoin Ó hAodha''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Eoin Hayes''''' (rugadh é ar an 15 Deireadh Fómhair 1987), atá ina [[Teachta Dála|Theachta Dála]] (TD) do dháilcheantar [[Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)|Cuan Bhaile Átha Cliath Theas]] ó [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|olltoghchán 2024.]]<ref name="oireachtas_db">{{Cite web-en|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Eoin-Hayes.D.2024-11-29/|title=Eoin Hayes|work=Oireachtas Members Database|access-date=5 January 2025}}</ref> Bhí Hayes ina bhall de [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath|Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]] ó Mheitheamh 2024 go dtí gur toghadh chun na [[Dáil Éireann|Dála]] é.<ref>{{Cite web-en|url=https://councilmeetings.dublincity.ie/mgUserInfo.aspx?UID=1175|title=Councillor details - Councillor Eoin Hayes|date=7 November 2024|work=Dublin City Council}}</ref> Cuireadh ar fionraí é go ceann tréimhse éiginnte ó pháirtí parlaiminte [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|na nDaonlathach Sóisialta]] beagnach díreach tar éis an toghcháin tar éis conspóide faoi scaireanna a bheith aige i [[Palantir Technologies]]. Shuigh sé mar pholaiteoir neamhspleách le linn an chéad seisiún den [[An 34ú Dáil|34ú Dáil]], ach ligeadh isteach sna Daonlathaigh Shóisialta é arís i mí Iúil 2025.<ref name="readmitted">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/politics/2025/0725/1525433-eoin-hayes-suspension/}}</ref> == Saol luath agus oideachas == Rugadh Ó hAodha i [[Luimneach]], Éire. Agus é sé bliana d'aois, bhog sé go [[Williamsport, Pennsylvania]] lena theaghlach.<ref name="auto1">{{Cite web-en|url=https://fora.ie/eoin-hayes-cantillon-labs-4812651-Sep2019/|title=Meet the man who wants to bring Silicon Valley nous to the Irish startup scene|date=September 20, 2019|work=Fora.ie}}</ref> D’fhill siad ar Luimneach nuair a bhí Hayes 14 bliana d’aois, agus chríochnaigh sé a [[Ardteistiméireacht]] i Castletroy College. Rinne sé staidéar ar innealtóireacht cheimiceach i [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|gColáiste na hOllscoile, Corcaigh]], agus ina dhiaidh sin chríochnaigh sé MSc sa Bhainistíocht i Scoil Ghnó Londain, Ollscoil Londan. == Gairm ghnó == Bhí Eoin Ó hAodha ina intéirneach ag [[Google]] sa bhliain 2011 agus d'oibrigh sé i gcomhairliúchán bainistíochta i [[Nua-Eabhrac (cathair)|gCathair Nua-Eabhrac]] le gnólacht beag, an Alexander Group, in 2013.<ref name="auto1" /> Ó 2015 go 2017, d'oibrigh sé don chomhlacht bogearraí [[Palantir Technologies]].<ref name="auto1" /><ref>{{Cite web-en|url=https://extra.ie/2024/12/05/news/soc-dems-td-eoin-hayes|title=Social Democrats TD Eoin Hayes worked for Israeli army software suppliers|author=Hughes|first=Craig|date=5 December 2024|work=Extra.ie}}</ref> Nuair a d’fhill sé ar Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2017, bhunaigh Hayes gnólacht comhairliúcháin, Cantillon Labs, agus tá sé i gceannas air ó shin.<ref name="auto2">{{Cite web-en|url=https://www.businesspost.ie/connected/cantillon-labs-a-start-up-to-help-start-ups/|title=Cantillon Labs: a start-up to help start-ups|work=Business Post}}</ref><ref name="auto1" /> == Gairmréim pholaitiúil == Toghadh Eoin Ó hAodha ina uachtarán ar Aontas na Mac Léinn i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh sa bhliain 2009.<ref name="auto3">{{Cite web-en|url=https://www.ucc.ie/en/news/archive/2014andbeyond/2013/mr-hayes-goes-to-washington.html|title=Mr. Hayes goes to Washington|work=University College Cork}}</ref> Bhí sé gníomhach in agóidíocht i gcoinne ath-thabhairt isteach táillí mac léinn ag rialtas Fhianna Fáil agus an Pháirtí Ghlais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/cork-students-protest-over-fees-1.847365|work=The Irish Times}}</ref> Bhí sé gníomhach freisin i gcoinne táillí breise ar mhic léinn, lena n-áirítear táillí priontála agus táillí céime.<ref name="auto">{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-20102854.html|title=Students protest extra conferring charge|author=Murray|first=Niall|date=October 8, 2009|work=Irish Examiner}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2010/0407/129617-ucc/|work=[[RTÉ News]]}}</ref> Sa bhliain 2012 chuaigh sé i mbun feachtais ar son Barack Obama agus bhí sé fostaithe ag an bhfeachtas sin mar Thánaiste Polaitiúil (Political Deputy) san fhoireann Sonraí ag an gceanncheathrú i Chicago.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.p2012.org/candidates/obamaorg.html|title=Obama for America 2012 Campaign Organization|work=www.p2012.org}}</ref><ref name="auto3" /> I dtoghchán Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath 2024, toghadh é do thoghcheantar áitiúil [[Camaigh|Chamaí]] – [[Ráth Maonais]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.dublincity.ie/residential/i-want/local-elections-2024-results|title=Local Elections 2024 News|date=6 October 2024|work=Dublin City Council}}</ref><ref name="elecs_irl">{{Cite web-en|url=https://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=12573|title=Eoin Hayes|work=ElectionsIreland.org|access-date=5 January 2025}}</ref> I mí Iúil 2024, roghnaigh na [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaigh Shóisialacha]] Hayes mar iarrthóir dóibh i ndáilcheantar [[Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)|Chuan Bhaile Átha Cliath Theas]]. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.socialdemocrats.ie/our-people/eoin-hayes/|title=Eoin Hayes|work=Social Democrats}}</ref> I [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|dtoghchán ginearálta 2024]],toghadh chun na Dála é, ag sárú [[Chris Andrews (polaiteoir)|Chris Andrews]] chun an ceathrú suíochán agus an suíochán deireanach a bhí ar fáil sa dáilcheantar a bhuachan.<ref name="RTÉ DBS Result Dec 2024">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/election-24/results/#/dublin-bay-south|work=[[RTÉ News]]|quote=}}</ref> === Fionraí ó na Daonlathaigh Shóisialacha === [[Íomhá:Eoin_Hayes_-_18_December_2024_(54213452332).jpg|mion|Hayes ina shuí leis féin ar a chéad lá sa Dáil tar éis na conspóide a bhain lena scaireanna de Phalantir Technologies a dhíol..]] Le linn a chuid oibre le [[Palantir Technologies]], fuair Hayes 7,000 scair sa chuideachta, a sholáthraíonn uirlisí intleachta saorga d'[[Fórsaí Cosanta Iosrael]].<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/1210/1485698-eoin-hayes-soc-dems/|title=Eoin Hayes to sit as independent after suspension by Social Democrats|author=Hurley|first=Sandra|date=11 December 2024|work=[[RTE News]]|access-date=11 December 2024}}</ref> Ag preasagallamh ar an 10 Nollaig 2024, mhaígh Hayes gur dhíol sé a scaireanna Palantir sula ndeachaigh sé isteach sa pholaitíocht thoghcháin. Mar sin féin, d'admhaigh sé níos déanaí an lá sin gur dhíol sé na scaireanna ar €199,000 ar an 26 Iúil 2024, níos mó ná mí tar éis a thoghcháin chuig Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.<ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/irish-news/i-let-myself-and-the-party-down-suspended-soc-dems-td-eoin-hayes-says-he-will-take-his-seat-in-dail-as-independent/a1520818353.html|title='I let myself and the party down': Suspended Soc Dems TD Eoin Hayes says he will take his seat in Dáil as Independent|author=Molony|first=Senan|date=10 December 2024|language=en|work=Irish Independent|access-date=11 December 2024}}</ref> I ráiteas, dúirt Hayes: ''"I unreservedly apologise for providing incorrect information and I am now correcting the record"''.<ref name=":0" /> Chuir na Daonlathaigh Shóisialacha Hayes ar fionraí ón bpáirtí parlaiminte láithreach,<ref name="susp">{{Lua idirlín|url=https://www.breakingnews.ie/ireland/eoin-hayes-suspended-from-social-democrats-after-revealing-he-sold-palantir-shares-after-council-election-1706332.html|work=Breakingnews.ie}}</ref> agus dúirt an leascheannaire [[Cian O’Callaghan|Cian O'Callaghan]] : "''This is a serious matter. It is imperative that the media, who hold politicians to account on behalf of the public, can rely on the information they receive from elected representatives''." <ref name=":0" /> Shuigh Hayes mar neamhspleách nuair a tháinig an [[An 34ú Dáil|34ú Dáil]] le chéile den chéad uair ar an 18 Nollaig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/12/11/eoin-hayes-returns-most-of-2500-donation-received-as-part-of-general-election-gofundme-campaign/|language=en|work=The Irish Times}}</ref><ref name=":0" /> Tharraing admháil Hayes cáineadh ó pháirtithe eile freisin. Dúirt stiúrthóir toghcháin [[Sinn Féin|Shinn Féin]], [[Matt Carthy]] : "''Had this information been in the public domain [prior to the 2024 general election], it is my very firm belief that Eoin Hayes would not be a TD, and that'' [''Sinn Féin candidate''] [[Chris Andrews]] ''would have been re-elected''." Ag maíomh gur "''(Hayes) won his seat on false pretences''"", d'iarr Carthy air éirí as.<ref name=":1" /> Chuir ceannaire [[Pobal seachas Brabús/Dlúthpháirtíocht|People Before Profit – Solidarity,]] [[Richard Boyd Barrett|Richard Boyd Barrett,]] ina leith go raibh Hayes "''profiting from genocide.''" <ref name=":1" /> Ar an 13 Nollaig, aslonnaíodh ceanncheathrú na nDaonlathach Sóisialta in aice leis an Dáil tar éis do bhaill foirne a thuairisciú go bhfuair siad pacáiste amhrasach a raibh seoladh Hayes air. Aslonnaíodh roinnt cuideachtaí a bhí lonnaithe san fhoirgneamh céanna freisin. Mar sin féin, fuarthas amach i ndiaidh imscrúdaithe ag aonad diúscartha buamaí a rinne aonad diúscartha buamaí an airm nach raibh aon ábhar pléascach sa phacáiste, agus chinn na Gardaí nach raibh an bhagairt inchreidte.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/1213/1486361-soc-dems/|title=Alert over package sent to Soc Dems office 'not credible' - gardaí|author=Ó Cionnaith|first=Fiachra|date=13 December 2024|work=[[RTE News]]|access-date=19 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.thejournal.ie/bomb-disposal-eoin-hayes-suspicious-package-6571118-Dec2024/|title=Suspicious package sent to Social Democrats HQ in Dublin found not credible, say gardaí|author=Finn|first=Christina|date=13 December 2024|language=en|work=TheJournal.ie|access-date=19 December 2024}}</ref> Ar an 11 Feabhra 2025, dhearbhaigh an leascheannaire Cian Ó Ceallacháin go raibh imscrúdú críochnaithe ag feidhmeannach náisiúnta na nDaonlathach Sóisialta ar an ábhar, agus gur roghnaigh siad "endorse" a thabhairt do chinneadh an pháirtí parlaiminte Hayes a chur ar fionraí ón bpáirtí parlaiminte go ceann tréimhse éiginnte. Níor cuireadh as (expelled) an bpáirtí é agus tá sé fós ina bhall de na Daonláthaithe Sóisialta''' ''', gan aon amlíne le filleadh ar an bpáirtí parlaiminte. Nuair a fiafraíodh de an raibh sé i gceist leis seo go raibh sé fós i ina Theachta Dála de chuid an pháirtí, d'fhreagair Ó Ceallacháin: "''When we made a decision back in December to suspend his membership from the parliamentary party, he wasn't a Social Democrat TD from that period onwards''.<ref name=":3">{{Cite web-en|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/social-democrats-insist-suspended-td-eoin-hayes-is-still-a-party-td-as-they-land-second-10000-per-year-committee-chair-job/a228956673.html|title=Social Democrats insist suspended TD Eoin Hayes is still a party TD as they land second €10,000-per-year committee chair job|date=9 April 2025|language=en|work=Irish Independent|access-date=13 April 2025}}</ref><ref name="suspension">{{Cite web-en|url=https://www.breakingnews.ie/ireland/hayes-suspension-from-social-democrats-extended-after-national-executive-review-1728758.html|title=Eoin Hayes' suspension from Soc Dems extended after national executive review|date=11 February 2025|language=en|work=BreakingNews.ie|access-date=8 March 2025}}</ref> Ar an 9 Aibreán 2025, tugadh le fios gur scríobh Cian Ó Ceallacháin chuig cléireach na Dála an lá roimhe sin ag rá:"T''here were 11 Social Democrat TDs elected to this Dáil and, not withstanding internal disciplinary measures, there remain 11 Social Democrat TDs in our party.''". Rinneadh é seo chun go mbeadh an páirtí i gceannas ar [[Coistí Oireachtais|choiste breise Oireachtais]] mar go bhfuil siad roinnte de réir mhéid an pháirtí/an ghrúpa. Gan Hayes a áireamh, ní bheadh ach Cathaoirleach coiste amháin faighte acu.<ref name=":3" /> Shoiléirigh Ó Ceallacháin freisin nach raibh "aon athrú" ("''no change''") ar a stádas laistigh den pháirtí agus go raibh na bearta a fógraíodh i mí Feabhra fós i bhfeidhm.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.thejournal.ie/eon-hayes-social-democrats-committees-6673522-Apr2025/|title=In or out? Social Democrats say Eoin Hayes is a Social Democrat (indefinitely)|author=Matthews|first=Jane|date=9 April 2025|language=en|work=TheJournal.ie|access-date=13 April 2025}}</ref> Cuireadh deireadh le fionraí Hayes ón bpáirtí ar an 25 Iúil 2025. Bhronn sé $51,000 ar thrí charthanas a bhí ag obair i nGaza, agus an t-airgead sin ag léiriú an ardú i bpraghas na scaireanna ón [[Cogadh Iosrael-Gaza|7 Deireadh Fómhair 2023]] go dtí an 26 Iúil 2024. Ghabh Hayes leithscéal as gan a sócmhainn a dhídhílsiú níos luaithe agus as faisnéis mhícheart a sholáthar do na meáin agus don pháirtí. Chreid Cian O'Callaghan "''he should be given a second chance''".<ref name="suspension" />{ ==Féach freisin== *[https://tuairisc.ie/dochar-mor-deanta-do-na-daonlathaithe-soisialta-ag-scannal-hayes/ Dochar mór déanta do na Daonlathaithe Sóisialta ag scannal Hayes] *[https://www.irishtimes.com/politics/2025/07/31/eoin-hayes-readmittance-by-social-democrats-a-bid-to-put-an-end-to-difficult-question-for-party/ Eoin Hayes readmittance by Social Democrats a bid to put an end to difficult question for party] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20241203160725/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/eoin-hayes/ Próifíl na nDaonlathach Sóisialta – Cartlann] {{DEFAULTSORT:Hayes, Eoin}} [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1987]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] [[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]] 2t5djroqrogi1phk3dnj8cdsq7mg1j7 An Beangáilis 0 121108 1331512 1281330 2026-11-02T21:35:50Z LametinoWiki 23199 1331512 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is [[teanga]] Ind-Airianach í '''Beangáilis''' a bhaineann leis an mbrainse Ind-Iaránach den teaghlach teangacha [[Na teangacha Ind-Eorpacha|Ind-Eorpach]]. Is as réigiún Beangáilis ([[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]], [[Beangál Thiar|Beangáil Thiar]] na hIndia agus [[Tripura]]) i nDeisceart na [[An Áise|hÁise]] í. Le breis agus 242 milliún cainteoir dúchais agus 43 milliún eile mar chainteoirí dara teanga ó 2025, is í Beangáilis an séú teanga dhúchais is mó a labhraítear agus an seachtú teanga is mó a labhraítear má chuireann tú cainteoirí neamh-dúchais san áireamh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=List of languages by total number of speakers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_languages_by_total_number_of_speakers&oldid=1312735031|journal=Wikipedia|date=2025-09-22|language=en}}</ref> == Naisc sheachtracha == * ==Tagairtí== {{reflist}} {{Síol-teanga}} {{DEFAULTSORT:Beangáilis, An}} [[Catagóir:Teangacha na hÁise]] [[Catagóir:An India]] o0tms1z2fffz6fdimg61obsm38apope Gaeil na Gaillimhe (CLG) 0 121128 1331495 1310108 2026-11-02T20:32:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331495 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta |web=[https://www.gaeilnagaillimhe.com/ gaeilnagaillimhe.com] }} Is cumann [[Peil Ghaelach|peile]] é [[Gaeil na Gaillimhe (CLG)|'''Gaeil na Gaillimhe''']] do mhná agus d'fhir a bunaíodh i n[[Gaillimh]] sa bhliain 2016. Is í an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] teanga chumarsáide an chumainn. Tá siad páirteach i sraitheanna agus craobhanna peile na Gaillimhe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaeilnagaillimhe.com/arsceal|teideal=Ár Scéal|work=[[Gaeil na Gaillimhe]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/sport/cruinni%C3%BA-poibl%C3%AD-ag-laochra-loch-lao-faoi-bhuanst%C3%A1das|teideal=Cruinniú Poiblí ag Laochra Loch Lao faoi bhuanstádas|údar=[[Shane Ó Curraighín]]|dáta=19 Eanáir|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref>{{Bosca Eolais club CLG | Club CLG = Gaeil na Gaillimhe CLG | Béarla = Gaeil na Gaillimhe | crest = ? | bunaithe = 2016 | contae = Gaillimh | dathanna = cróndearg agus ór | páirc = | roinn = Roinn a 6 i bpeil na mban,<br/>roinn 8 i bpeil na bhfear | peil = Sea | iomáint = Ní hea | pattern_la1 = _goldshoulders | pattern_b1 = _goldcollar | pattern_ra1 = _goldshoulders | leftarm1 = 7B0044 | body1 = 7B0044 | rightarm1 = 7B0044 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 |pattern_sh=_gold_stripes_adidas|pattern_so=_2 gold stripes}} == Stair == Bunaíodh Gaeil na Gaillimhe ag gcruinniú in [[Áras na nGael]] i mí Eanáir 2016. Ina dhiaidh sin bhí dóthain ban cláraithe cheana le foireann a chur san iomaíocht i gcomórtais oifigiúla an chontae agus beagnach go leor fear. Tugadh le fios go raibh sé i gceist acu dhul i mbun traenála faoi cheann coicíse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clg-na-gaeilge-ceim-chun-cinn-tugtha-ag-cumainn-lan-ghaeilge-na-gaillimhe-agus-bheal-feirste/|teideal=CLG na Gaeilge: céim chun cinn tugtha ag cumainn lán-Ghaeilge na Gaillimhe agus Bhéal Feirste|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=2016-01-22|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref><ref name=":0" /> Faoi lár 2017 bhí meascán ilghnéitheach daoine páirteach sa chumann lán-Ghaeilge, idir dhaoine bhí ag staidéar nó ag obair sa chathair agus daoine atá ag cur fúthu ann go fadtéarmach, lena n-áirítear daoine ón n[[An Ghaeltacht|Gaeltacht]], ón t[[An tSeapáin|Seapáin]], agus ó [[Ceanada|Cheanada]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gaeil-na-gaillimhe-ag-tabhairt-aghaidh-ar-an-todhchai/|teideal=Gaeil na Gaillimhe ag tabhairt aghaidh ar an todhchaí|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=2017-05-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref> Bhain na mná céad bua an chumainn i gcluiche craoibhe amach i Meán Fómhair 2018 ar Pháirc Theas na Gaillimhe. "Lá stairiúil" don chlub a thug urlabhraí an chumainn air. Bhí foirne ban agus fear araon acu faoin tráth sin, agus pleananna acu cur le líon na foirne arís.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/an-chead-bhua-i-gcluiche-craoibhe-ag-gaeil-na-gaillimhe/|teideal=An chéad bhua ag Gaeil na Gaillimhe|dáta=2018-09-22|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-09-28|archivedate=2025-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251209181922/https://nos.ie/saol/sport/an-chead-bhua-i-gcluiche-craoibhe-ag-gaeil-na-gaillimhe/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/la-stairiul-do-gaeil-na-gaillimhe-clg-le-bua-ag-foireann-na-mban/|teideal=‘Lá Stairiúl do Gaeil na Gaillimhe CLG’ – le bua ag Foireann na mBan|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=22 Meán Fómhair 2018}}</ref> Chuir an cumann cois [[An Choirib|Coiribe]] ócáid "Foireann le Chéile" in gcomhpháirt le [[Walk the Talk]] sa bhliain chéanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/gaeil-na-gaillimhe-eagru-ocaid/|teideal=Gaeil na Gaillimhe ag eagrú ócáid i dteannta ‘Walk the Talk’|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=06 Iúil 2018}}</ref> Chuireadar Cúl Camp ar siúl i nGaelscoil Mhic Amhlaigh mar a bhí deis ag 80 gasúir imirt trí Ghaeilge, agus arís an bhliain dár gcionn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/gaeil-na-gaillimhe-cul-camp-lan-ghaeilge/|teideal=Gaeil na Gaillimhe CLG ag eagrú Cúl Camp lán-Ghaeilge|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=16 Bealtaine 2018}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/football/news/gaeil-na-gaillimhe-making-progress-in-the-west|teideal=Gaeil na Gaillimhe making progress in the west|údar=[[Cian O’Connell]]|dáta=2020-02-13|language=as Béarla|work=[[Cumann Lúthchleas Gael]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref> Bhuaigh imreoir dá gcuid, Eoghan de Búrca, an teideal mar Laoch na bhFear amach agus foireann dá gcuid ag glacadh páirt i g[[Comórtas Peile Ard Fheis Chonradh na Gaeilge|Comórtas Peile Ard Fheis]] [[Conradh na Gaeilge]] 2019 i [[Contae Mhuineacháin|Muineacháin]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/imreoiri-agus-baill-nua-a-lorg-ag-gaeil-na-gaillimhe-clg/|teideal=Imreoirí agus Baill Nua á lorg ag Gaeil na Gaillimhe CLG|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=28 Eanáir 2020}}</ref> Tuairimíodh sa bhliain 2020 gurb iad "ceann dos na h-áiseanna ab fhearr a bhunaíodh sa Ghaillimh le blianta beaga anuas." Bíonn siad san iomaíocht i g[[Comórtas Peile na Gaeltachta]].<ref name=":1" /> Is iad Gaeil na Gaillimhe freisin a chuir fáilte roimh chumann CLG [[Ceiltigh Phittsburgh (CLG)|Cheiltigh Phittsburgh]] ar a dtaisteal go hÉireann i gcomhair chluiche i mí Iúil 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/142321/cad-mle-filte-for-pittsburgh-celtics-gaa|teideal=Céad míle fáilte for Pittsburgh Celtics GAA|údar=Galway Advertiser, Thu, Jul 18, 2024|work=[[Galway Advertiser]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref> == Gradaim == Bhronn [[Fondúireacht Sheosaimh Mhic Dhonncha]] bonn óir ar Ghaeil na Gaillimhe sa bhliain 2023 i léiriú aitheantais ar a gcuid saothair ag cur na Gaeilge chun cinn sa CLG.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/sport/gaa/galway-gaa-clubs-win-national-awards-for-promoting-irish-language/|teideal=Galway GAA clubs win national awards for promoting Irish Language|údar=[[Briain Kelly]]|dáta=05 Nollaig 2023}}</ref> == Féach freisin == * [[Laochra Loch Lao]] * [[Na Gaeil Óga, CLG|Na Gaeil Óga]] * [[Na Gaeil Aeracha]] == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [https://www.gaeilnagaillimhe.com/ gaeilnagaillimhe.com] * Mír de chuid [[Molscéal|Mholscéil]]: [https://molsceal.ie/toradh/alt/?CID=6327088903112 "Gaeil na Gaillimhe"] {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gaeil na Gaillimhe, CLG}} [[Catagóir:Clubanna CLG]] [[Catagóir:Cumainn pheile lán-Ghaeilge]] [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae na Gaillimhe]] [[Catagóir:CLG Chontae na Gaillimhe]] 1w77o2d89b1yp2wnbj38375kc7e7li0 Queen's University of Ireland 0 121432 1331639 1285979 2026-11-03T08:40:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331639 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}   [[Íomhá:University-College-Cork-Panorama-2012.JPG|mion|Tógadh cearnóg Ghotach Túdarach iar-[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Choláiste na Banríona, Corcaigh]] ag an Ridire Thomas Deane]] Bunaíodh '''Queen's University of Ireland''' ( ({{Lang-ga| Ollscoil na Banríona, Éireann}}), go foirmiúil le cairt ríoga an 3 Meán Fómhair 1850, mar ollscoil bhronnta céime de ''Choláistí na Banríona'' i [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|mBéal Feirste]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|i gCorcaigh]], agus [[Ollscoil na Gaillimhe|i nGaillimh]] a bunaíodh sa bhliain 1845 "to afford a university education to members of all religious denominations" in Éirinn. Tháinig Ollscoil Ríoga na hÉireann in áit chóras na hollscoile féin sa bhliain 1880, agus tháinig Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, ina háit ina dhiaidh sin, agus chruthaigh coláistí Chorcaí agus na Gaillimhe [[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann,]] mar aon le [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] Is iad seo a leanas na trí choláiste de chuid na Banríona faoi láthair: * [[Ollscoil na Gaillimhe]] * [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] * [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] == Bunú == Bunaíodh na coláistí leis an [[Queen's Colleges (Ireland) Act 1845]] ( 8 & 9 Vict. c. 66) (''An Act to enable Her Majesty to endow new Colleges for the Advancement of Learning in Ireland'') leis an aidhm go ndéanfaidís freastal ar iarratais [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha Rómhánacha]] ar oideachas ollscoile, ós rud é nach raibh Caitlicigh ag freastal ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] ag an am sin de ghnáth (cé nach raibh aon srianta dlíthiúla ann a chuir cosc orthu déanamh amhlaidh). Mar sin féin, de bharr spreagtha leasa na bProtastúnach, ní raibh cead ag Coláistí na Banríona teagasc sa diagacht a sholáthar. Dá bhrí sin, rinneadh ceap magaidh faoi Choláistí na Banríona mar na "''godless colleges''" - bhí [[Pápa Pius IX|de dhánacht ag an bPápa Pius IX]] a mhaíomh go raibh siad "díobhálach don reiligiún" i ndearbhadh oifigiúil.. Cuireadh an neamhghlacthacht seo in iúl i gcruthú [[Ollscoil Chaitliceach na hÉireann]] i mBaile Átha a bhí in iomaíocht le Choláistí na Banríona. [[Íomhá:National_University_of_Ireland,_Galway_-_geograph.org.uk_-_12024.jpg|deas|mion|Tá cearnóg iar[[Ollscoil na Gaillimhe|-Choláiste na Banríona, Gaillimh,]] faoi cheannas túr cloig.]] Sa bhliain 1845 rinne Méara Luimnigh iarratas go mbeadh Coláiste na Banríona <ref name="fn_1">{{Cite web-en|url=http://www.ul.ie/~alumni/The_Early_Years_EMW.htm|title="The Early Years", Dr Edward M. Walsh, President Emeritus|archive-url=https://web.archive.org/web/20050916031644/http://www.ul.ie/~alumni/The_Early_Years_EMW.htm|archive-date=16 September 2005}}</ref> lonnaithe sa chathair; roghnaíodh Corcaigh, Gaillimh agus Béal Feirste, áfach.I Ionchorpraíodh na coláistí ar 30 Nollaig 1845; agus ar 30 Deireadh Fómhair 1849 d’osclaíodh iad do mhic léinn. Cruthaíodh ''Board of Queen's Colleges'' chun rialacháin a dhréachtú do na coláistí, ar a raibh Uachtarán agus Leas-Uachtarán gach coláiste Bhronn seansailéir agus seanad na hollscoile céimeanna acadúla agus stádas acu cosúil le stádas ollscoileanna eile san iar-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] . Sa bhliain 1866, mheas an ollscoil scrúduithe a dhéanamh agus céimeanna a bhronnadh ar dhaltaí seachas iad siúd ó Choláistí na Banríona, amhail [[Coláiste Phádraig Ceatharlach|Coláiste]] Caitliceach Cheatharlach agus céimeanna a bhronnadh orthu. Rinneadh ''St. Patricks College Carlow Report'' <ref>{{Cite web-en|url=http://www.from-ireland.net/county/article/St.-Patricks-College-Carlow-Report,-1866/Carlow|title=St. Patricks College Carlow Report, 1866 Introduction: Printed by T. Price, 55 Dublin St.|access-date=29 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512040424/http://www.from-ireland.net/county/article/St.-Patricks-College-Carlow-Report,-1866/Carlow|archive-date=12 May 2011}}</ref> agus measadh go raibh an coláiste oiriúnach, ach níor achtaíodh é riamh. Tháinig Coláiste na Banríona i mBéal Feirste chun bheith den chuid is mó Protastúnach, murab ionann agus na coláistí i gCorcaigh agus i nGaillimh. Ghlac roinnt daoine suntasacha i saol poiblí na hÉireann páirt i seanad rialaithe na hollscoile ar nós Sir Dominic Corrigan (Leas-Seansailéir). Rinneadh rúnaí ar Ollscoil na Banríona, Éireann den Nádúraí Robert Ball sa bhliain 1851. D’fhóin Thomas Spring Rice, 1ú Barún Monteagle as Brandan, i seanad na hollscoile. == Díscaoileadh == Tháinig institiúid nua chuimsitheach, a bhronn céimeanna, Ollscoil Ríoga na hÉireann, in áit Ollscoil na Banríona sa bhliain 1880. Díscaoileadh Ollscoil na Banríona go foirmiúil ar an 3 Feabhra 1882. <ref name="ucc" /> Díreach tar éis a ionchorpraithe, bhris an Ollscoil Ríoga leis an gcoinbhinsiún ''“godless"'', trí scrúduithe a shocrú do mhic léinn coláistí a raibh oidhreacht reiligiúnach acu, go háirithe Coláiste Preispitéireach Mhig Aodh, agus [[Ollscoil Chaitliceach na hÉireann]] (lena n-áirítear [[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Coláiste Phádraig, Maigh Nuad]] agus [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] ). Scaradh coláiste Bhéal Feirste ón dá cheann eile sa bhliain 1908, agus rinneadh [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] (QUB) de. Is é [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]] anois é Coláiste na Banríona, Corcaigh, agus is é Ollscoil na Gaillimhe anois é [[Ollscoil na Gaillimhe|Coláiste na Banríona, Gaillimh]] . Ó 1908 i leith, tá an dá cheann dheireanacha mar chuid de chóras cónaidhme [[Ollscoil na hÉireann|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann]] . == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20250119174049/https://www.dippam.ac.uk/eppi/documents/13784 Tuarascáil ó Choimisinéirí na Banríona a ceapadh chun fiosrúcháin a dhéanamh ar dhul chun cinn agus ar riocht Choláistí na Banríona i mBéal Feirste, Corcaigh agus Gaillimh] (1858) * [https://web.archive.org/web/20250119174338/https://www.dippam.ac.uk/eppi/eppi_lc_subjects/2471 Tuarascálacha Bliantúla ar Riocht agus Dul Chun Cinn Ollscoil na Banríona, Éire, 1851–1882] == Tagairtí == {{Reflist|colwidth=30em}} [[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe]] k4ib0npgaakzccgfynxdjy630b9e0py Cú glas 0 121545 1331329 1289608 2026-11-02T12:20:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331329 wikitext text/x-wiki De réir [[An Féineachas|Féineachais]], seandlíthe traidisiúnta na hÉireann, eachtrannach a chuir faoi sa tuath ab ea an '''[[cú glas]]'''. Mhínigh gluaiseoir ón 9ú haois gur "deorad loingsigh" a bhí ann .i. deoraí a tháinig ó thír thar lear. Bhí suim ar leith ag na dlíthe ann má phós sé bean den tuath toisc nach raibh ''"[[lóg n-enech]]"'' (luach oinigh) dá chuid féin aige mar eachtrannach. Is é sin le rá, ní raibh stádas aige i gcúrsaí dlí. Má aithníonn gaolta na mná an pósadh, áfach, glactar leis go bhfuil leath den ''lóg n-enech'' atá ag a bhean aige. Ach níl sé in ann [[Conradh|conarthaí]] a dhéanamh gan chead a mhná agus tá uirthi íoc as aon [[Fiach (airgeadas)|fhiacha]] atá air agus as aon chánacha nó fíneála a ghearrtar air. Níl aon fhreagracht air maidir le tógáil a leanaí. Tá sí sin faoina bhean agus a muintir. Níl sé freagrach as cionta a dhéanann a leanaí ach oiread.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=1988|title=A Guide to Early Irish Law|volume=lch. 6}}</ref> == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20250814200222/https://dil.ie/13291 Cú ar eDIL] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Cu glas}} [[Catagóir:An Féineachas]] [[Catagóir:Imirce dhaonna]] mr76drguwt0x3kbxxacl2iyhu8jq7kq Michael Cahill (polaiteoir as Contae Chiarraí) 0 122563 1331544 1294135 2026-11-02T22:47:16Z LametinoWiki 23199 1331544 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} {{Le haghaidh|an iománaí as Tiobraid Árann|Michael Cahill (iománaí)}} Is polaiteoir de chuid [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] é '''Micheál Ó Cathail''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/bill/2026/86/mul/initiated/b8626d.pdf|teideal=An Bille um Thrácht ar Bhóithre (Leasú) (Dlí Jax), 2026|údar=[[Oireachtas]]|dáta=16 Meán Fómhair, 2026}}</ref> nó '''''Michael Cahill''''' (a rugadh sa bhliain [[1966]]). == Gairm == Bhí Cahill ina chomhairleoir [[Contae Chiarraí|contae do Chiarraí]] go dtí 2024. Toghadh é mar [[Theachta Dála]] don chéad uair in [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|Olltoghchán 2024]]. Toghadh beirt ó Fhianna Fáil, [[Norma Foley]] agus Cahill, ar an 13ú comhaireamh. Bhain Foley an cuóta amach agus chríochnaigh Cahill, thart ar 750 vóta chun tosaigh ar Billy O’Shea (Fine Gael) chun an suíochán deireanach a fháil. Ní raibh Teachta ar bith ó Chiarraí ag Fine Gael.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/danny-healy-rae-i-mbaol-agus-seans-ag-ff-ar-an-dara-suiochan-i-gciarrai/|teideal=Danny Healy-Rae i mbaol agus seans ag FF ar an dara suíochán i gCiarraí|údar=Donncha Ó hÉallaithe|dáta=25 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-25}}</ref> == Scannal == Rugadh air ag tiomáint le ró-luas de 190 ciliméadar san uair ar mhótarbhealach an [[M8]] i g[[Contae Chorcaí]] i mí na Márta 2025. I mí Eanáir 2026, baineadh cead tiomána de Cahill ar feadh 2 bhliain ó ciontaíodh é i dtiomáint chontúirteach a bheith ar bun aige in 2025. Dúirt sé go raibh náire air agus nár chóir dó gach a ndearna sé a dhéanamh. Sheas sé i leataobh ó Choiste Dlí an Oireachtais.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Teachta Michael Cahill le seasamh i leataobh ón gCoiste Dlí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0117/1553621-an-teachta-michael-cahill-le-seasamh-i-leataobh-on-gcoiste-dli/|date=2026-01-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Michael Cahill (iománaí)]] * [[Norma Foley]] * [[Ciarraí (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cahill, Michael}} [[Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Baill Fhianna Fáil]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] 8sai26q29dh0qjn0tf13ju0ivgyghcu Foclóir téarmaí luibheolaíochta 0 123407 1331474 1329267 2026-11-02T19:04:14Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331474 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aff.'''</br>Ciallaíonn an giorrúchán "aff.", giorrúchán do "affinis", "cosúil le" nó "gaolmhar le". Léiríonn sé leibhéal éiginnteachta maidir le sainaithint speicis.<ref name = "Common abbreviations">Common abbreviations. (n.d.). The New York Botanical Garden. Retrieved September 29, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/wiki/index.php?title=Common_Abbreviations</ref> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260611071615/http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65 |date=2026-06-11 }}</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> *'''aineoplóideach''' (''aneuploid'' as Béarla)<ref>“aineoplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aineopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is uimhir an chrómasóim mínormalach i ngéanóm é aineoplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates">Leary, W. (2025, November 23). Aneuploidy in Embryos: Chromosomal Abnormalities in IVF. Reproductive Medicine Associates. Retrieved September 27, 2026, from https://rmanetwork.com/blog/aneuploidy-embryos-abnormalities-ivf/</ref> {{Il-íomhánna | align = left | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-014.jpg | alt1 = | caption1 = onn-aiseach | image2 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-008.jpg | alt2 = | caption2 = all-aiseach }} *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== *'''baictéar fosaithe nítrigine''' (''nitrogen-fixing bacterium'' as Béarla)<ref name = "fosú nítrigine">“fosú nítrigine.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fos%C3%BA%20n%C3%ADtrigine/ga/</ref></br>Úsáideann baictéar fosaithe nítrigine einsím chun nítrigin atmaisféarach ({{Chem2|N2|auto=1}}) a thiontú go amóinia ({{Chem2|NH3|auto=1}}).<ref name = "Wagner, 2011">Wagner, S. C. (2011). Biological Nitrogen Fixation. Nature Education. Retrieved September 19, 2026, from https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/biological-nitrogen-fixation-23570419/</ref> *'''baictéar nóidín''' (''nodule bacterium'' as Béarla)<ref name = "nóidín">“nóidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/n%C3%B3id%C3%ADn/ga/</ref></br>Déanann baictéir nóidín, amhail ''[[Rhizobium]]'' nó ''[[Bradyrhizobium]]'', coilíniú ar na fréamhacha agus cruthaíonn siad nóidíní. Maireann na baictéir sna nóidíní. Soláthraíonn na fosaitheoirí nítrigine seo nítrigin don phlanda.<ref name = "Wagner, 2011" /> *'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> *'''bliantóg''' (''annual plant'' as Béarla)<ref>“bliantóg.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bliant%C3%B3g/ga/</ref></br>Bláthaíonn agus faigheann bliantóg bás i mbliain amháin.<ref name = "Jessop et al., 2011" /> [[File:Sorbus aucuparia vaisiai, 2006-0823.jpg|thumb|left|120px|Bréagthorthaí ''[[Sorbus aucuparia]]'']] *'''bréagthoradh''' (''accessory fruit'' as Béarla)<ref>“bréagthoradh.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 5, 2026, from https://www.tearma.ie/q/br%C3%A9agthoradh/ga/</ref></br> Is cineál toraidh é bréagthoradh a fhorbraíonn ó struchtúir cairpéil agus eachtarcairpéil araon.<ref name = "Bobrov & Romanov, 2019" /> ==C== *'''cailciarrthach''' (''calcicole'' as Béarla)<ref>cailciarrthach. (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved October 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/cailciarrthach/ga/</ref></br>Ní fhásann planda cailclonnaitheach ach ar ithreacha cailcreacha nó is fearr leis ithir cailcreach.<ref name = "Glossary CBN des Hauts-de-France" /> *'''cailctheifeach''' (''calcifuge'' as Béarla)<ref>cailctheifeach. (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved October 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/cailctheifeach/ga/</ref></br>Seachnaíonn planda cailctheifeach fás ar aolchloch. Is féidir le cailciam a bheith tocsaineach do na plandaí seo.<ref name = "Glossary CBN des Hauts-de-France" /> *'''cf.'''</br>Ciallaíonn an giorrúchán "cf.", giorrúchán do "confer", "cuir i gcomparáid". Léirítear aitheantas neamhchinnte le "cf." in ainm tacsóin.<ref name = "Florida Museum Glossary" /> *'''cill''' (''cell'' as Béarla)<ref name = "cell">“cell.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/cell/</ref></br>Is í cill an t-aonad struchtúrach bunúsach d'orgánaigh.<ref name = "Algae of Australia Glossary" /> *'''cill stórais''' (''storage cell'' as Béarla)<ref name = "cell" /></br>D’fhéadfadh go mbeadh cainníochtaí móra polaisiúicrídí, próitéiní, lipidí,<ref name = "Fasseas, 1980">Fasseas, C. (1980). [https://theses.gla.ac.uk/72881/1/10647162.pdf Fine structural studies on differentiation and dedifferentiation in the higher plant.]] University of Glasgow (United Kingdom).</ref>{{rp|1}} nó uisce i gcill stórais.<ref name = "Mauseth, 1995">Mauseth, J. D. (1995). [https://www.jstor.org/stable/2996453 Collapsible water-storage cells in cacti.] Bulletin of the Torrey Botanical Club, 145-151.</ref> *'''cléisteagamacht''' (''cleistogamy'' as Béarla)<ref>“cléisteagamacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/cl%C3%A9isteagamacht/ga/</ref></br>Ní osclaíonn bláthanna cléisteagamacha agus tá siad uathghamacha.<ref name = "Hickey & King, 2000" />{{rp|8}} *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> {{Il-íomhánna | align = left | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Corymb Kwiatostan BaldachGrono.svg | alt1 = | caption1 = coirím raicéimeach<!-- racemose corymb --> | image2 = Schirmrispe (inflorescence).svg | alt2 = | caption2 = coirím címeach<!-- cymose corymb --> }} *'''coirím''' (''corymb'' as Béarla)<ref>“coirím.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/coir%C3%ADm/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é coirím ina dtosaíonn na craobhacha ó phointí difriúla, ach sroicheann siad an airde chéanna.<ref name = "Jessop et al., 2011" /> *'''coirt''' (''bark'' as Béarla)<ref>“coirt.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/coirt/ga/</ref></br>Is í an choirt an ciseal seachtrach cosanta de fhréamhacha agus gais plandaí adhmadacha.<ref name = "Hodgkiss, 2019" /> *'''colúinín''' (''columella'' as Béarla)<ref>“colúinín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/col%C3%BAin%C3%ADn/ga/</ref></br>Is colún beag fíocháin é colúinín atá i lár capsúl.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> *'''crannlann''' (''arboretum'' as Béarla)<ref>“crannlann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/crannlann/ga/</ref></br>Is bailiúchán crann agus toir é [[crannlann]].<ref>Forschungsstelle Realienkunde  Zentralinstitut für Kunstgeschichte. (n.d.). Arboretum. RDK Labor. Retrieved May 30, 2026, from https://www.rdklabor.de/wiki/Arboretum</ref> ==D== *'''deacaplóideach''' (''decaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá deich sraith crómasóm i ngéanóm decaplóideach.<ref name = "Beentje, 2010" />{{rp|37}} *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''dioplóideach''' (''diploid'' as Béarla)<ref>“dioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/diopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá cheann de na tacair bhunúsacha crómasóm ag plandaí dioplóideacha sa núicléas.<ref name = "NSW Flora Glossary">National Herbarium of NSW,  Royal Botanic Garden, Sydney, Australia. (n.d.). New South Wales Flora Online: Glossary of Botanical Terms. Retrieved May 27, 2026, from https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&glossary=yes&alpha=A</ref> [[File:Cuscuta campestris sl22.jpg|thumb|left|130px|Diúlán an seadán éigeanta ''[[Cuscuta campestris]]'']] *'''diúlán''' (''haustorium'' as Béarla)<ref>“diúlán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/di%C3%BAl%C3%A1n/ga/</ref></br>Is orgán é diúlán trína n-ionsúnn seadán substaintí ceimiceacha óna óstach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> [[File:Viola banksii leaf6 - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|thumb|right|105px|duánchruthach]] *'''duánchruthach''' (''reniform'' as Béarla)<ref>“duánchruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved October 5, 2026, from https://www.tearma.ie/q/du%C3%A1nchruthach/ga/</ref></br>Tá cruth duáin ar struchtúr duánchruthach, i.e. le log ag an mbun agus cruinn ag an mbarr.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> ==E== *'''éaghasach''' (''acaulescent'' as Béarla)<ref>“éaghasach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 10, 2026, from https://www.tearma.ie/q/%C3%A9aghasach/ga/</ref>[[File:Carlina acaulis RF.jpg|thumb|right|120px|Is planda éaghasach é ''[[Carlina acaulis]]'']]</br>Is plandaí gan gas iad plandaí éaghasacha.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> *'''eoplóideach''' (''euploid'' as Béarla)<ref>“eoplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is uimhir an chrómasóim normalach i ngéanóm é eoplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" /> ==F== *'''fad idirnódach''' (''internode distance'' as Béarla)<ref name = "internode" /></br>Tá an fad idirnódach athraitheach. Féadfaidh sé athrú bunaithe ar an solas gréine atá ar fáil.<ref name = "Rare Plant Atlas">Glossary. (n.d.). Rare Plant Atlas. Retrieved September 20, 2026, from https://www.rareplantatlas.com/glossary</ref> *'''faireog mheala''' (''nectary'' as Béarla)<ref>“faireog mheala.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/faireog%20mheala/ga/</ref></br>Is struchtúr faireogach é faireog mheala a scaoileann leacht siúcrach (neachtar). Is féidir leis a bheith ina struchtúr i mbláth (faireog mheala bláthach), nó in áit eile ar an bplanda (faireog mheala eachtar-bláthach).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''fearsaidchruthach''' (''fusiform'' as Béarla)<ref>“fearsaidchruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fearsaidchruthach/ga/</ref></br>Ciallaíonn fearsaidchruthach cruth fearsaid, níos tibhe sa lár agus ag barrchaolú ag an dá cheann.<ref name = "Algae of Australia Glossary" /> *'''fialamán''' (''velamen'' as Béarla)<ref>“fialamán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fialam%C3%A1n/ga/</ref></br>Is é an fialamán clúdach tiubh spúinseach na bhfréamhacha.<ref>Botanical nerd word: velamen. (2021, February 8). Toronto Botanical Garden. Retrieved May 27, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/word-of-the-week-velamen/</ref> [[File:Semele androgyna k4.jpg|thumb|left|140px|''[[Semele androgyna]]'' filleaclaid le torthaí]] *'''filleaclad''' (''phylloclade'' as Béarla)<ref>“filleaclad.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/filleaclad/ga/</ref></br> Is gas fótaisintéiseach cosúil le duilleog é filleaclad.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''fosú nítrigine''' (''nitrogen fixation'' as Béarla)<ref name = "fosú nítrigine" /></br>Is é fosú nítrigine an próiseas ina ndéantar nítrigin atmaisféarach ({{Chem2|N2|auto=1}}) a thiontú go amóinia ({{Chem2|NH3|auto=1}}).<ref name = "Wagner, 2011" /> *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> *'''fréamhnóidín''' (''root nodule'' as Béarla)<ref name = "nóidín" /></br>Foirmítear nóidín fréimhe nuair a choilíniúnaíonn baictéir fosaithe nítrigine na fréamhacha.<ref name = "Wagner, 2011" /> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> [[File:Dandelion seed dispersal.jpg|thumb|left|110px|gaothscaipeadh síl]] *'''gaothscaipeadh síl''' (''anemochory'' as Béarla)<ref>“gaothscaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/gaothscaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é gaothscaipeadh síl scaipeadh síolta leis an ngaoth.<ref name = "Lewis, 2019" /> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''haplóideach''' (''haploid'' as Béarla)<ref>“haplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/hapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Níl ach sraith amháin crómasóm ag géanóm haplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" /> *'''heicseaplóideach''' (''hexaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá sé sraith crómasóm i géanóm heicseaplóideach.<ref name = "LabXchange" /> *'''heipteaplóideach''' (''heptaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá seacht sraith crómasóm i géanóm heipteaplóideach.<ref name = "LabXchange" /> *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" /> ==I== *'''idirnód''' (''internode'' as Béarla)<ref name = "internode">“internode.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/internode/</ref></br/>Is éard atá in idirnód an chuid de ghas idir dhá nód.<ref name = "Hodgkiss, 2019" /> *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== [[File:Latex collection 04.jpg|thumb|left|upright|90px|Laitéis]] *'''laitéis''' (''latex'' as Béarla)<ref>“laitéis.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lait%C3%A9is/ga/</ref></br>Is sú bán de roinnt plandaí é laitéis.<ref name = "vPlants" /> *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leathadh na bhfréamhacha''' (''branching of roots'' as Béarla)<ref>“leathadh na bhfréamhacha.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leathadh%20na%20bhfr%C3%A9amhacha/ga/</ref></br>Tá leathadh na bhfréamhacha tábhachtach do phlandaí chun iad féin a ancaireadh agus chun uisce, mianraí agus cothaithigh a fháil.<ref name = "Atkinson et al., 2014">Atkinson, J. A., Rasmussen, A., Traini, R., Voß, U., Sturrock, C., Mooney, S. J., ... & Bennett, M. J. (2014). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4213086/pdf/538.pdf Branching out in roots: uncovering form, function, and regulation.] Plant Physiology, 166(2), 538-550.</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''máthairshíol''' (''seed parent'' as Béarla)<ref>“máthairshíol.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/m%C3%A1thairsh%C3%ADol/ga/</ref></br> An máthairshíol a thugtar ar an phlanda a fhásann an síol.<ref>MacRobert, J., Setimela, P. S., Gethi, J., & Regasa, M. W. (2014). [https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf Maize hybrid seed production manual.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260730221946/https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf |date=2026-07-30 }}</ref> *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''meiteaxiléim''' (''metaxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an meiteaxiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<ref>“micreagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> *'''monasómacht''' (''monosomy'' as Béarla)<ref>“monasómacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/monas%C3%B3macht/ga/</ref></br>Is cineál aineoplóideacht í an monasómacht. Sainmhínítear í trí scriosadh crómasóm i géanóm.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" /> ==N== [[File:E mammillaris ies.jpg|thumb|left|70px|neachtar]] *'''naonaplóideach''' (''nonaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá naoi sraith crómasóm i géanóm naonaplóideach.<ref name = "Sugiura et al., 2000">Sugiura, A., Ohkuma, T., Choi, Y. A., Tao, R., & Tamura, M. (2000). [https://journals.ashs.org/downloadpdf/view/journals/jashs/125/5/article-p609.pdf Production of nonaploid (2n= 9x) Japanese persimmons (''Diospyros kaki'') by pollination with unreduced (2n= 6x) pollen and embryo rescue culture.] Journal of the American Society for Horticultural Science, 125(5), 609-614.</ref> *'''neachtar''' (''nectar'' as Béarla)<ref name = "neachtar">“neachtar.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/neachtar/ga/</ref></br>Is leacht milis é neachtar a scaoileann faireog mheala na bláthanna mar luach saothair tarraingteach d'ainmhithe pailniúcháin.<ref name = "Betterbee" /> *'''nideog éiceolaíoch''' (''ecological niche'' as Béarla)<ref>“nideog éiceolaíoch.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/nideog%20%C3%A9iceola%C3%ADoch/ga/</ref></br>Is éard is nideog éiceolaíoch ann ná iomlán na gcaidreamh idir speiceas agus a comhshaol.<ref name = "Folkmann, 2019">Folkmann, M. (2019). [https://grabbe-gymnasium.de/spr/biologie/AB%20Glossar%20Oekologie.pdf Glossar zur Ökologie.] Detmold; Christian-Dietrich-Grabbe-Gymnasium.</ref> *'''nód''' (''node'' as Béarla)<ref>“nód.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/n%C3%B3d/ga/</ref></br>Is é nód an pointe ar an gas as a bhfásann duilleoga nó craobhacha.<ref name = "Devlin, 2026" /> *'''nóidín fréimhe''' (''root nodule'' as Béarla)<ref name = "nóidín" /></br>Foirmítear nóidín fréimhe nuair a choilíniúnaíonn baictéir fosaithe nítrigine na fréamhacha.<ref name = "Wagner, 2011" /> ==O== *'''ochtaplóideach''' (''octoploid'' as Béarla)<ref>“ochtaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ochtapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá ocht sraith crómasóm i géanóm ochtaplóideach.<ref name = "LabXchange" /> *'''olasóm''' (''elaiosome'' as Béarla)<ref>“olasóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/olas%C3%B3m/ga/</ref>[[File:Afzelia africana1.jpg|thumb|right|140px|Síolta ''[[Afzelia africana]]'' a bhfuil olasóm oráiste orthu]]</br>Is cuid chothaitheach de shíol é olasóm a mheallann ainmhithe cosúil le seangáin. Cuidíonn sé le scaipeadh síolta.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''onn-aiseach''' (''adaxial'' as Béarla)<ref>“onn-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/onn-aiseach/ga/</ref></br>Tá dromchlaí onn-aiseach os comhair ais an struchtúir a bhfuil sé ceangailte leis.<ref name = "vPlants" /> ==P== *'''peinteaplóideach''' (''pentaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá cúig shraith crómasóm i géanóm peinteaplóideach.<ref name = "LabXchange" /> <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> *'''pireindéimeach''' (''pyroendemic'' as Béarla)<ref>“pireindéimeach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved October 5, 2026, from https://www.tearma.ie/q/pireind%C3%A9imeach/ga/</ref></br>Bíonn [[falscaí]] ag teastáil ó phlandaí pireindéimeacha le haghaidh péacadh síolta agus fáis.<ref name = "Keeley & Pausas, 2018">Keeley, J. E., & Pausas, J. G. (2018). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629916301624 Evolution of ‘smoke’induced seed germination in pyroendemic plants.] South African Journal of Botany, 115, 251-255.</ref> *'''prótaixiléim''' (''protoxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an prótaixiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==R== [[File:Inflorescences Raceme Kwiatostan Grono.svg|thumb|left|upright|55px|raicéim]] *'''raicéim''' (''raceme'' as Béarla)<ref>“raicéim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://super.tearma.ie/q/raic%C3%A9im/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é raicéim le hais neamhroinnte ar a bhfuil bláthanna gasógacha.<ref name = "Jessop et al., 2011" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''samár''' (''samara'' as Béarla)<ref>“samár.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sam%C3%A1r/ga/</ref></br>Is toradh neamhoscailteach aonsíolta le sciatháin é samár.<ref name = "Gray, 1875" />{{rp|p=79}} *'''siogót''' (''zygote'' as Béarla)<ref>“siogót.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/siog%C3%B3t/ga/</ref></br>Is éard atá i siogót an chill dhioplóideach a eascraíonn as comhleá gaiméit.<ref name = "Algae of Australia Glossary" /> *'''síol''' (''seed'' as Béarla)<ref name = "síl" /></br>Is éard atá i síol suth agus a struchtúir chosanta agus a struchtúir chothaitheacha atá in ann forbairt ina phlanda.<ref name = "Hodgkiss, 2019" /> *'''síol inphéactha''' (''germinable seed'' as Béarla)<ref name = "síl">“síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/s%C3%ADl/</ref></br>Tá síolta inphéactha in ann forbairt ina síológ.<ref>Keimfähigkeit. (n.d.). Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter. Retrieved September 24, 2026, from https://www.bdp-online.de/de/Pflanzenzuechtung/Glossar/terms/Keimfaehigkeit/</ref> *'''síológ''' (''seedling'' as Béarla)<ref>“síológ.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/s%C3%ADol%C3%B3g/ga/</ref></br>Is planda beag é síológ a fhásann ó shíol agus de ghnáth ní bhíonn ach a cotailéadóin agus cúpla duilleog leis.<ref name = "Seed sowing glossary">Seed sowing glossary. (n.d.). Foundation for Arable Research. Retrieved September 26, 2026, from https://www.far.org.nz/schools/seed-sowing-glossary</ref> [[File:Arum creticum Marmaris White.jpg|thumb|left|120px|''[[Arum creticum]]'' le spáidín bán agus spáideog buí]] *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> *'''spor''' (''spur'' as Béarla)<ref>“spor.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/spor/ga/</ref></br>Is síneadh feadánach log den coróinín é spor.<ref name = "Devlin, 2026" /> [[File:Prunus AbscissionZone 1 (35974302350).jpg|thumb|right|120px|Sraith scoite ''[[Prunus]]'']] *'''sraith scoite''' (''abscission layer'' as Béarla)<ref>“sraith scoite.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved August 31, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sraith%20scoite/ga/</ref></br> Is sraith cealla í sraith scoite ina mbriseann orgán titimeach, mar shampla duilleog.<ref>Botanical Orchid Glossary: Glossary Term: Abscission layer. (n.d.). Orchids of New Guinea. Retrieved August 31, 2026, from https://www.orchidsnewguinea.com/orchid-glossary/define-term/Abscission+layer/</ref> [[File:Phyla cuneifolia runner.jpg|thumb|left|120px|''[[Phyla cuneifolia]]'' stólan]] *'''stólan''' (''stolon'' as Béarla)<ref>“stólan.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/st%C3%B3lan/ga/</ref></br>Gas cothrománach is ea stólan a shníonn os cionn, ar nó faoi dhromchla na talún<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> agus a fhásann planda nua.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" /> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> *'''teitreaplóideach''' (''tetraploid'' as Béarla)<ref>“teitreaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teitreapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá shraith bhreise crómasóm ag géanóm teitreaplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" /> [[File:Tetradium daniellii (Benn.) T.G. Hartley.jpg|thumb|left|120px|Torthú bláthra ''[[Tetradium daniellii]]'']] *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> *'''treoir neachtair''' (''nectar guide'' as Béarla)<ref name = "neachtar" /></br>Is marcanna nó patrúin ar bhláthanna iad treoracha neachtair a threoraíonn feithidí chuig an neachtar.<ref name = "Betterbee">Glossary of beekeeping Terms. (n.d.). Betterbee. Retrieved September 19, 2026, from https://www.betterbee.com/glossary/</ref> *'''triocóm''' (''trichome'' as Béarla)<ref>“triocóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 29, 2026, from https://www.tearma.ie/q/trioc%C3%B3m/ga/</ref></br>Is struchtúr filiméadach nó cosúil le ribe gruaige é triocóm.<ref name = "Benisch, n.d." /> *'''trioplóideach''' (''triploid'' as Béarla)<ref>“trioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/triopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá sraith bhreise crómasóm ag géanóm trioplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" /> *'''trísómacht''' (''trisomy'' as Béarla)<ref>“trísómacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/tr%C3%ADs%C3%B3macht/ga/</ref></br>Is cineál aineoplóideacht í an trísómacht. Sainmhínítear í mar cóip breise crómasóm i géanóm.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" /> ==U== *'''uathghamacht''' (''autogamy'' as Béarla)<ref>“uathghamacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathghamacht/ga/</ref></br>Is é uathghamacht toirchiú ubhúlach le pailin an phlanda chéanna.<ref name = "Hickey & King, 2000" />{{rp|4}} *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> [[File:Trapa japonica floating seed in Yokotake, Kanzaki.jpg|thumb|left|100px|uiscescaipeadh síl]] *'''uiscescaipeadh síl''' (''hydrochory'' as Béarla)<ref>“uiscescaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uiscescaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é uiscescaipeadh síl scaipeadh síolta trí uisce.<ref name = "Lewis, 2019" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==X== [[File:Decussate (PSF).png|thumb|left|100px|x-chruthach]] *'''xantaifill''' (''xanthophyll'' as Béarla)<ref>“xantaifill.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xantaifill/ga/</ref></br>Is grúpa líocha caraitéanóideacha oráiste é xantaifill. Cosúil le caraitéin, cuidíonn xantaifill le fótaisintéis.<ref name = "Hodgkiss, 2019" /> *'''x-chruthach''' (''decussate'' as Béarla)<ref>“x-chruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x-chruthach/ga/</ref></br>Ciallaíonn suíomh x-chruthach duilleoga go bhfuil péirí duilleoga socraithe ag uillinn 90° le péirí duilleoga cóngaracha thuas agus thíos. Tá na péirí trasnaithe i bhfoirm X.<ref name = "Hodgkiss, 2019" /> *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''xiléim''' (''xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim">“xiléim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xil%C3%A9im/ga/</ref></br>Is fíochán lignithe é an xiléim atá freagrach as iompar uisce i bplandaí.<ref name = "Xylem - PropG">University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (n.d.). Xylem. PropG. Retrieved May 30, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/01-biology/02-cell-types/12-celltypes-xylem.html</ref> *'''xiléim phríomhúil''' (''primary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Is céim luath forbartha í an xiléim phríomhúil agus tá sé déanta as prótaixiléim agus meiteaxiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''xiléim thánaisteach''' (''secondary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Déantar an xiléim thánaisteach ón sraith chaimbiam. Tá sé freagrach as forbairt leataobhach agus fás adhmad.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==Y== *'''Y-chrómasóm''' (''Y-chromosome'' as Béarla)<ref>Y-chrómasóm. (n.d.-b). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/Y-chr%C3%B3mas%C3%B3m/ga/</ref></br>Sa chóras XY, tugann an crómasóm Y céannacht fhireann. Is fireannaigh iad plandaí XY ach is baineannaigh iad plandaí XX.<ref name = "Andreuzza, 2020">Andreuzza, S. (2020). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7268795/ Y Keep Your X? Insights into the Genetic Basis of Plant Sex Chromosome Evolution.] Plant Cell. 2020 Jun;32(6):1769-1770. doi: 10.1105/tpc.20.00265. Epub 2020 Apr 7. PMID: 32265318; PMCID: PMC7268795.</ref> ==Z== [[File:Goral Girardinia diversifolia AJTJ.jpg|thumb|left|120px|zóscaipeadh síl]] *'''zóscaipeadh síl''' (''zoochory'' as Béarla)<ref>“zóscaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/z%C3%B3scaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é zóscaipeadh síl scaipeadh síolta ag ainmhithe.<ref name = "Lewis, 2019">Lewis, A. (2019, August 23). Seed dispersal: 5 ways trees spread seeds. Woodland Trust. Retrieved September 24, 2026, from https://www.woodlandtrust.org.uk/blog/2019/08/seed-dispersal/</ref> ==Tagairtí== <references> <!-- Especially useful sources for definitions can be collected down here: --> <ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> <ref name = "Gray, 1875">Gray, Asa. (1875). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/56536335 Botany for young people and common subjects : how plants grow : a simple introduction to structural botany : with popular flora, or an arrangement and description of common plants, both wild and cultivated : illustrated by 500 wood engravings.] Ivison, Blakeman, Taylor.</ref> <ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> <ref name = "Jessop et al., 2011">Jessop, J.P., Toelken, H.R. & Kellermann, J. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/344409776_Glossary_of_botanical_terms_version_1 Glossary of botanical terms (version 1).] In: Kellermann, J. (ed.), Flora of South Australia (ed. 5). 24 pp. (State Herbarium of South Australia: Adelaide). www.flora.sa.gov.au/ed5</ref> <ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> <ref name = "vPlants">Plant Glossary. (n.d.). vPlants: A Virtual Herbarium of the Chicago Region. Retrieved May 30, 2026, from https://vplants.org/portal/plants/glossary/index.php</ref> <ref name = "Bobrov & Romanov, 2019"><!-- Definitions of fruit terminology -->Bobrov, A. V. C., & Romanov, M. S. (2019). [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/23818107.2019.1663448 Morphogenesis of fruits and types of fruit of angiosperms.] Botany letters, 166(3), 366-399.</ref> <ref name = "Hodgkiss, 2019">Hodgkiss, R. J. (2019). Glossary of Botanical Terms. The Succulent Plant Page. Retrieved September 19, 2026, from https://succulent-plant.com/glossary/plantglossary.html</ref> <ref name = "Devlin, 2026">Devlin, Z. (2026). Irish Wildflower Glossary. Wildflowers of Ireland. Retrieved September 20, 2026, from https://www.wildflowersofireland.net/glossary.php</ref> <ref name = "Algae of Australia Glossary">Huisman, J. M., & Entwisle, T. J. (2022). Algae of Australia Glossary. Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. Retrieved September 26, 2026, from https://www.dcceew.gov.au/science-research/abrs/online-resources/glossaries/algae</ref> <ref name = "LabXchange">Harvard University & Amgen Foundation. (2024, May 14). Glossary: Chromosome Variation. LabXchange. Retrieved September 28, 2026, from https://www.labxchange.org/library/items/lb:LabXchange:25aad058:html:1</ref> <ref name = "Beentje, 2010">Beentje, H. (2010). [https://staugorchidsociety.org/PDF/The-Kew-Plant-Glossary-an-Illustrated-Dictionary-of-Plant-Terms-by-Beentje-Henk-z-lib.org_.pdf The Kew Plant Glossary: An Illustrated Dictionary of Plant Terms.} Royal Botanic Gardens Kew.</ref> <ref name = "Benisch, n.d.">Benisch, C. (n.d.). Glossary of entomology terms. Kerbtier – Beetle Fauna of Germany. Retrieved September 29, 2026, from https://www.kerbtier.de/Pages/Content/enGlossar.html</ref> <ref name = "Florida Museum Glossary">Glossary of Terms. (n.d.). Florida Museum of Natural History. Retrieved September 29, 2026, from https://www.floridamuseum.ufl.edu/florida-vertebrate-fossils/glossary/</ref> <ref name = "Hickey & King, 2000">Hickey, M., & King, C. (2000). [https://books.google.de/books?id=4Lr3CwAAQBAJ&lpg=PR7&dq=botany%20cf.%20and%20aff.&lr&pg=PA1#v=onepage&q&f=false The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms.] Cambridge University Press.</ref> <ref name = "Glossary CBN des Hauts-de-France">Glossaire des termes scientifiques utilisés par le CBN des Hauts-de-France. (n.d.). CBN Des Hauts-de-France. Retrieved October 1, 2026, from https://www.cbnhdf.fr/glossaire-termes-scientifiques-utilises-cbn-bailleul</ref> </references> 5cj36fgam7il3tw35yh24irzoy0vga2 Ellén Trechend 0 125472 1331399 1308874 2026-11-02T16:18:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331399 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Is arracht i [[miotaseolaíocht na nGael]] é '''Eilléan Trícheann''' (Sean-Ghaeilge: '''Ellén Trechend'''). Feictear é sa scéal ''[[Cath Maige Mucrama|Cath Maighe Mucramha]],'' tháinig sé amach as an uaimh ag [[Ráth Cruachan]], agus scrios sé Éire uile, go dtí gur maraíodh é ag [[Amergin mac Eccit|Amergin]], laoch agus fíor na [[Ulaid|nUladh]].<ref name=best /> Is doiléir é an t-ainm ''ellén''.<ref name=dil /> I measc míniúchán atá míolta tá a leanas: * "swarm" ar ''maryjones''<ref name=maryjones /> * "monstrous bird" (bunaithe ar 'éan'), le [[Whitley Stokes]]<ref name=Stokes /> * aitheanta le [[Aillen|hÁillén]] féin, neach na tine maraithe ag [[Fionn mac Cumhaill]], le [[Tomás Ó Rathile]]<ref name=Rathile /> Sa leabhar ''[[A Smaller Social History of Ancient Ireland]]'' le [[Patrick Weston Joyce|P. W. Joyce]], insítear gur osclaíodh [[Aos Sí|Sidhe]] Ráth Cruachan Cruachan ar oíche [[Samhain|Shamhna]] agus bhrúcht slua mór bocánach amach, i dteannta le healta éan umha-dhearg agus bultúr trícheann ina gceannas.<ref name=Joyce /> B'fhéidir é gurbh ionann Ellen Trechend agus an bultúr, óir do bhfeictear na héin umha-dhearga in ''Cath Maighe Mucramha''. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=best>[[R. I. Best]] and M. A. O'Brien (eag.), ''Book of Leinster'' Iml. 5, ll. 1251-1261</ref> <ref name=dil>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/19979 | teideal = ? ellén | foilsitheoir = [[eDIL]] | dátarochtana = 18-04-2026}} {{Dead link|date=Samhain 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=maryjones>[http://www.maryjones.us/ctexts/mucrama.html "The Battle of Mag Mucrama"], translator unknown, alt 34</ref> <ref name=Stokes>Whitley Stokes (eag. & aistr.), "The Battle of Mag Mucrime", ''[[Revue Celtique]]'' 13, 1892, ll. 426-474</ref> <ref name=Rathile>Tomás Ó Rathile, ''Early Irish History and Mythology'', Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946, lch. 300</ref> <ref name=Joyce>{{lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/SocialHistoryAncientIreland/II-V-9.php | teideal = A Smaller Social History of Ancient Ireland | ainm = P. W. | sloinne = Joyce | bliain = 1906 | foilsitheoir = Library Ireland | dátarochtana = 18-04-2026}}</ref> }} {{Síol-ie}} [[Catagóir:Arrachtaí]] [[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]] [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] m3gk8bm35kxt8bbv5yir7valr6bubgb Gerald Smyth 0 126710 1331506 1316587 2026-11-02T21:18:00Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331506 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach agus póilín [[Arm na Breataine|de chuid Arm na Breataine]] é an Leifteanantchoirnéal '''Gerald Bryce Ferguson Smyth''', DSO agus Barra, Croix de Guerre na Fraince agus Croix de guerre na Beilge (7 Meán Fómhair 1885 – 17 Iúil 1920) a bhí i lár ceannairce i measc [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse.]] Lámhachadh agus maraíodh é ag [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Óglaigh na hÉireann]] i [[Corcaigh|gCorcaigh]] sa bhliain 1920. == Cúlra == Rugadh Gerald Smyth ag Phoenix Lodge, Dalhousie, [[Puinseáb]], an India, an mac ba shine le George Smyth agus Helen Smyth (née Ferguson). Ba é Ard-Choimisinéir na Breataine sa Phuinseáib a athair agus ba iníon le Thomas Ferguson as [[Droichead na Banna]], [[Contae an Dúin]], [[Éire]] a mháthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.raymondscountydownwebsite.com/html/banbridge_g.1.htm|title=Raymonds County Down Website|work=www.raymondscountydownwebsite.com}}</ref> Bhí deartháir amháin ag Smyth, George Osbert Smyth, a bhí mar oifigeach de chuid Arm na Breataine freisin. D'fhóin an bheirt acu sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] agus in Éirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]]. Fuair Smyth oideachas príobháideach agus mar dhalta i Scoil Strangeways agus ansin i Scoil Shrewsbury idir 1899 agus 1901. == Seirbhís mhíleata == Tar éis dó freastal ar an 'Royal Military Academy', Woolwich, coimisiúnaíodh Gerald Smyth sna [[:en:Royal_Engineers|Royal Engineers]] ar an 29 Iúil 1905 agus d’éirigh go han-mhaith leis sa mhatamaitic agus sa Spáinnis. Cuireadh go Giobráltar é, ag fónamh leis an 32ú agus an 45ú chomplacht agus ag caitheamh a chuid ama saor le póló, grianghrafadóireacht agus dreapadóireacht sléibhe, áit ar gortaíodh a ghualainn go dona le linn turas go sléibhte Sierra Nevada . Sa bhliain 1913 cuireadh go dtí [[Campa an Churraigh|an Currach]] in Éirinn é, áit ar fhóin sé leis an 17ú Chomplacht Machaire. == An Chéad Chogadh Domhanda == Liostáil Smyth dá dheoin féin ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda, cé gur tairgeadh post dó mar Ollamh Matamaitice i Scoil Ríoga na nInnealtóirí Mileata, Chatham. Cuireadh chun na Fraince é ar an 17 Lúnasa 1914, leis an 14ú Chomplacht agus bronnadh Captaein air i mí Dheireadh Fómhair. Agus é ag fónamh ar feadh an chogaidh, gortaíodh go dona é ar roinnt ócáidí, agus chaill sé a lámh chlé ag an uillinn le linn Chath na hAisne ag Givenchy agus saighdiúir créachtaithe á tharrtháil aige a bhí gafa amuigh faoin spéir faoi lámhach meaisínghunna. Ó 1916 ar aghaidh, d’fhág sé na hInnealtóirí Ríoga agus d’fhóin sé leis na ''Kings Own Scottish Borderers''. Seacht n-uaire, thuill sé moladh i dtuairiscí oifigiúla agus bronnadh an DSO air faoi dhó. D’fhóin sé leis an 6ú Cathlán den KOSB ag Cath Arras, an t-aonad amháin a bhain a chuspóir amach ar an 3 Bealtaine 1917. Luadh é i dtuairiscí as "''consistent skill and daring''," tar éis dó a bheith gortaithe go dona, agus píosaí '''srapnal''' a fháil ina ghualainn dheas, a chreidtear ag an am a lagódh a lámh go buan. Seo a leanas an lua a bhí sa ''London Gazette'' an 18 Iúil 1917:<blockquote>"''For conspicuous gallantry and devotion to duty. Although seriously wounded he remained at the telephone in an ill-protected trench for many hours during a critical time, to report the course of events to Brigade Headquarters. He realised that there was no other officer of experience to replace him and his sense of duty may cost him his remaining arm, the other having been amputated as a result of a previous wound''."</blockquote>Chríochnódh Smyth a sheirbhís sa Chéad Chogadh Domhanda mar bhriogáidireghinearál ''brevet'' i gceannas ar an 93ú Briogáid Coisithe den 31ú Rannán, in ainneoin nach raibh sé ach 33 bliain d'aois. Chaith sé bliain i gColáiste na Foirne sular ghlac sé ceannas ar an 12ú Complacht Machaire i gCorcaigh ar an 7 Meitheamh 1920, agus ina dhiaidh sin ceapadh é ina cheannasaí roinne ar [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]] i [[Cúige Mumhan|gCúige Mumhan]] . Ina chuimhní cinn, scríobh an Briogáidireghinearál Walker faoi Smyth san ''Royal Engineers Journal;'' "''No words can do justice to his services during the retreat of 1914. He was the life and soul of the Company, his Irish humour and pluck did wonders in maintaining the discipline of the Company''"". I mí an Mheithimh 1920, cuireadh an Coirnéal Smyth go hÉirinn le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse in Éirinn]] . Tugadh ar iasacht é chuig Constáblacht Ríoga na hÉireann, agus ceapadh ina choimisinéir roinne é do chúige [[Cúige Mumhan|Mumhan]] . == Lios Tuathail == Ar an 19 Meitheamh 1920, líomhnaítear gur thug Smyth óráid do lucht leanúna RIC [[Lios Tuathail]] inar tuairiscíodh gur dhúirt sé:<blockquote>"''Police and military will patrol the country roads at least five nights a week. They are not to confine themselves to the main roads but make across the country, lie in ambush, take cover behind fences near roads, and when civilians are seen approaching shout: 'Hands up!' Should the order be not obeyed, shoot, and shoot with effect. If the persons approaching carry their hands in their pockets or are in any way suspicious looking, shoot them down. You may make mistakes occasionally and innocent persons may be shot, but that cannot be helped and you are bound to get the right persons sometimes. The more you shoot the better I will like you; and I assure you that no policeman will get into trouble for shooting any man and I will guarantee that your names will not be given at the inquest.''"<ref>{{Cite web|url=http://freepages.rootsweb.com/~irelandlist/genealogy/1916.html|title=Ireland List - The Easter Week Series|website=freepages.rootsweb.com}}</ref></blockquote> Bhí díospóireacht ann faoi chruinneas na cainte seo a tuairiscíodh. Thuairiscigh an ''[[The Freeman’s Journal|Freeman's Journal]]'' níos déanaí gur bunús conspóideach a bhí leis chun míchlú a chur ar rialachas na Breataine .. D’fhreagair oifigeach amháin, an Constábla Jeremiah Mee, óráid Smyth trína ghunna a chur ar an mbord agus trí dhúnmharfóir a ghlaoch ar Smyth. D’ordaigh Smyth Mee a ghabháil, ach dhiúltaigh fir an RIC a bhí i láthair. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|title=Listowel Police Mutiny|author=Gaughan|first=J. Anthony|year=1974|publisher=PoliceHistory.com|access-date=20 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120908220242/http://www.policehistory.utvinternet.com/listowel.html|archive-date=8 September 2012}}</ref> D’éirigh Mee agus trí oifigeach déag eile den RIC as, agus chuaigh formhór acu ar aghaidh chun dul isteach in [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Poblachtach Éireann]] nó le cúnamh a thabhairt dó. D'éirigh Mee ina chara agus agus ina chomhghuaillí de Mhícheál Uí Choileáin. . Mar sin féin, shéan Smyth, chomh maith leis an Maorghinearál Henry Hugh Tudor agus an Cigire John M. Regan, a bhí i láthair ag an ócáid, éilimh Mee. <ref>''The Memoirs of John M Regan'', a Catholic officer in the RIC and RUC, 1908–1948, p.150 {{ISBN|978-1846820694}}</ref> <ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.207 {{ISBN|1906510709}}</ref> Iarradh ar Smyth dul go Londain chun an Príomh-Aire [[David Lloyd George]] a chur ar an eolas agus léadh a chuntas scríofa féin ar a chuid ráiteas don Pharlaimint agus rinneadh plé air:<blockquote>"''I wish to make the present situation clear to all ranks. A policeman is perfectly justified in shooting any person seen with arms (guns) who does not immediately throw up his hands when ordered. A policeman is perfectly justified in shooting any man who he has good reason to believe is carrying arms (guns) and who does not immediately throw up his arms when ordered. Every proper precaution will be taken at police inquests that no information will be given to Sinn Fein as to the identity of any individual or the movements of the police. I wish to make it perfectly clear to all ranks that I will not tolerate reprisals. They bring discredit on the police and I will deal most severely with any officer or man concerned in them''."<ref>''Departed Warriors; The Story of One Family in War'', p.209 {{ISBN|1906510709}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatwarforum.org/topic/83571-gerald-brice-ferguson-smyth/?tab=comments|title=Gerald Brice Ferguson Smyth - Soldiers and their units - The Great War (1914-1918) Forum}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|title=Sinton Family Trees - Smyths Of The Bann - Appendix C|website=www.sinton-family-trees.uk|teideal=Cóip cartlainne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601171229/https://www.sinton-family-trees.uk/smythsofthebann/apx-c.php|archivedate=2026-06-01|dátarochtana=2026-06-01}}</ref></blockquote> == Bás == Mharcáil óráid an Choirnéil Smyth aird an IRA air. D’fhill sé ar Chorcaigh ina dhiaidh sin agus ghlac sé lóistín i Cork & County Club, club sóisialta [[Angla-Éireannach]] . Tráthnóna an 17 Iúil 1920, bhí sé sa seomra tobac nuair a tháinig foireann seisear fear de chuid an IRA faoi cheannas Dan "Sandow" O'Donovan isteach agus a dúirt leis, "''Colonel, were not your orders to shoot on sight? Well you are in sight now, so prepare".'' Léim an Coirnéal Smyth ina sheasamh sular rinneadh criathar de le piléir. In ainneoin gur lámhachadh faoi dhó sa cheann é, uair amháin tríd an gcroí agus faoi dhó tríd an gcliabhrach, chuaigh an Coirnéal go mall go dtí an pasáiste inar thit sé marbh. Bhí sé 34 bliain d'aois. Cuireadh an Coirnéal Gerald Smyth i [[Droichead na Banna|Droichead na Ban]]<nowiki/>na, [[Contae an Dúin]] ar an 21 Iúil 1920. Lean círéib seicteach trí lá ina dhiaidh sin, agus lámhachadh agus maraíodh fear [[An Protastúnachas|Protastúnach]] darb ainm William Steritt, dhá lá tar éis dó freastal ar a shochraid. Ciontaíodh triúr [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach]] ina dhiaidh sin i gcionta arm tine. Tharla dáta adhlactha Smyth ag an am céanna le holldhíbirt nó "glanadh" na gCaitliceach, na Sóisialaithe agus na bProtastúnach (a measadh a bheith mídhílis) ó longchlóis Bhéal Feirste teilgcheártaí, muilte línéadaigh agus gnólachtaí tráchtála eile, rud a bhí mar chuid de na Trioblóidí in Ultaibh (1920-1922) . <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/arts/2020/07/15/news/the-eruption-of-sectarian-violence-in-belfast-s-shipyards-during-july-1920-would-define-belfast-s-future-2004487/|work=The Irish News}}</ref> Líomhnaítear go raibh dearthair Smyth ina bhall de ''Dublin District Special Branch'', ar a tugadh an leasainm an ''Cairo Gang'', grúpa oifigeach faisnéise Briotanach i mBaile Átha Cliath a seoladh go speisialta chun spiaireacht a dhéanamh ar phríomhphearsana an IRA. Maraíodh Osbert Smyth i mí Dheireadh Fómhair 1920 agus é ag iarraidh baill an IRA, [[Dónall Ó Braoin|Dan Breen]] agus [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Treacy,]] a ghabháil i dteach i [[Droim Conrach|nDroim Conrach]] . Lámhachadh roinnt ball eile den Cairo Gang go moch maidin [[Domhnach na Fola (1920)|Dhomhnach na Fola]], 21 Samhain 1920, ar orduithe [[Mícheál Ó Coileáin|Mhícheál Uí Choileáin.]] <ref>''Departed Warriors: The Story of One Family in War'' by Jerry Murland ({{ISBN|978-1906510701}}), p.211</ref> Bronnadh an t[[An tOrd Oráisteach|Ord Oráisteach]] onóir ar Smyth agus d’athraigh siad ainm an Loyal Orange Lodge 518 mar 'Colonel Smyth Memorial Lodge' ’ (cuireadh comóradh ar Steritt ar an gcaoi chéanna ag Orange Lodge 257). <ref>''The KOSB in the Great War'', Stair Gillon, pp.376–378 {{ISBN|1843422565}}</ref> De réir na staraithe Tom Mahon agus James Gillogly; "''Smyth was the most senior police officer killed in the conflict''."<ref>Tom Mahon and James J. Gillogly (2008), ''Decoding the IRA'', [[Mercier Press]], [[Cork City]]. Page 273.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] j7gawigwmsey50hy3bz4t3jkwa9e8hw Frank Shawe-Taylor 0 126788 1331484 1321252 2026-11-02T19:47:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331484 wikitext text/x-wiki B'aibhéardaí Éireannach agus iar- Ard-Sirriam Chontae na Gaillimhe é '''Frank Shawe-Taylor''' (1869 – 3 Márta 1920) a maraíodh i luíochán de chuid an IRA le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]]. == Cúlra an aighnis == Bhí aighnis talún in Éirinn ar feadh cuid mhaith den 19ú haois, agus tionóntaí tiarnaí talún ag éileamh cinnteachta seilbhe, rud a d'fhás ina éileamh ina dhiaidh sin chun a gcuid talún féin a bheith acu. Ina theannta sin, chuir The [[:en:Land_Purchase_(Ireland)_Act_1903|Land Purchase (Ireland) Act 1903]] (Acht um Cheannach Talún (Éire) 1903) ar chumas thart ar 9 milliún acra (36,000&nbsp;km²), suas go dtí 1914, a aistriú ó thiarnaí talún go tionóntaí. Mar sin féin, bhí tionacht agus úinéireacht talún fós ina cheist bheo ar bhigil [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh Saoirse na hÉireann]]. == Shawe-Taylor == Ba bhall de theaghlach Taylor as Castle Taylor, [[Ard Raithin|Ard Raithin,]] é Frank Shawe-Taylor. Bhí gaol aige le [[Lady Gregory]], agus ba bhall eile den teaghlach é an Captaen John Shawe-Taylor. Bhí Frank ina Ard-Sirriam ar Chontae na Gaillimhe sa bhliain 1915. Ag tús an 20ú haois, thuig George Wyndham, a bhí ina Phríomh-Rúnaí ag an am seo, go gcaithfí ceist na talún a shochrú ar bhealach níos sásúla na mar a bhí déanta go dtí sin. ''"Ag an am céanna tháinig duine de na tiarnai talún féin, an Captaen Shawe-Taylor, chun tosaigh gur thug cuireadh so roinnt tiarnaí talún agus teachtaí Parlaiminte (thar ceann na dtionóntai) dul chuig chomhdháil i mBaile Átha Cliath chun cúrsaí talún a phlé. Bhí plean aige le ceist na talún a shocrú i gcaoi is go sásófaí idir thiarnaí agus thionóntaí."'' (Tagairt: '''Casadh na Taoide 1891-1925''' le hÉilís Ní Thiarnaigh, [[Foilseacháin Náisiúnta Teoranta]]. An Chéad chló 1970) Ghlach Wyndham leis an scéim a mholadar agus chuir a Bhille Talún os comhair na Parlaiminte sa bhliain 1903 agus rinne Acht de Mí Lúnasa. Sa bhliain 1920, phós sé agus bhí teaghlach aige, agus bhí cónaí air i dTeach Moorpark, Coshla, [[Baile Átha an Rí]], áit a raibh sé ina ghníomhaire talún do thiarna talún áitiúil, agus ina thionónta é féin. == An t-aighneas == Go luath i mí Eanáir 1920, chuaigh grúpa saighdiúirí áitiúla de chuid an IRA (lena n-áirítear Mick Kelly, Bill Freaney agus Larry Lardner ) i dteagmháil le Shawe-Taylor thar ceann roinnt daoine áitiúla a bhí ag iarraidh bóthar chun taisteal go Mass. Cé gur aontaigh Shawe-Taylor féin lena n-éilimh, dhiúltaigh a thiarna talún dóibh go hiomlán agus chuir sé seo in iúl trí Shawe-Taylor. ===Eachtra lámhaigh=== Ar 3 Márta 1920, bhí Shawe-Taylor agus a thiománaí, Barrett, ar a mbealach go Gaillimh chun freastal ar an aonach. Ag 6 a.m. shroich an cóiste Teach Tábhairne Egan, Coshla, áit a bhfuair siad an bealach druite. Goideadh carr asail de chuid duine áitiúil, Johnny Kelly, agus cuireadh trasna an bhóthair é. Ón taobh thiar den bhalla, scaoil beirt ar a laghad le Barrett agus Shawe-Taylor, ag gortú Barrett agus ag marú Shawe-Taylor. Mar thoradh air seo bhí cuireadh dianslándáil i bhfeidhm sa cheantar, rud ar a seal a chruthaigh níos mó suaitheadh le muintir na háite. Mhéadaigh sé seo le teacht na na nDúchrónach, a raibh lámhaigh, ionsaithe, éignithe agus básanna mar thoradh ar a modhanna neamhrialta. Cuireadh Teach Moorpark faoi chosaint [[Chonstáblacht Ríoga na hÉireann|na Constáblachta Ríoga]] ar eagla go marófaí a thuilleadh. ===Iarmhairt=== I measc na ndaoine eile a fuair bás ina dhiaidh sin mar thoradh ar an gcorraíl i nGaillimh bhí Ellen Quinn (1 Samhain 1920), máthair torrach de sheisear agus tionónta de [[Lady Gregory]]; [[An tAth. Mícheál Ó Grifín]] (14 Samhain 1920); Tom Egan agus Patrick agus Harry Loughnane (beirt deartháireacha). Ina theannta sin, bhí eachtraí iomadúla foréigin ann, agus taifeadadh go leor acu le huafás ag [[Lady Gregory]] ina dialann, a dúirt "the country has gone wild since the killing of Frank Shawe-Taylor." Ag pointe amháin, bheartaigh an poblachtánach áitiúil Bill Freaney Moorpark House a dhó mar 'dhíoltas' ar bhás Tom Egan (a measadh féin a bheith ina dhíoltas as mharú Shawe-Taylor), ach chuir bean Egan ina luí air gan é a dhéanamh. Dódh Freaney féin chun báis i mBaile Átha an Rí sa bhliain 1921. Níor triaileadh aon duine riamh mar gheall ar mharú Frank Shawe-Taylor, aithne ag roinnt daoine áitiúla ag an am ar cé a bhí i gceist. Faoi dheireadh, dhíol a bhaintreach a n-eastát, agus bhog sí go Sasana lena leanbh óga. ==Teaghlach== Tá Shawe-Taylor curtha i reilig Mhuire, Baile Átha an Rí. Bhí an léirmheastóir ceoil, Desmond Shawe-Taylor (1907-1995) agus an tiománaí rásaíochta Briotanach Brian Shawe-Taylor (1915 -1999) i measc a pháistí. Is é Desmond Shawe-Taylor, ''Surveyor of the King's Pictures'' ó 2005 go 2020, a gharmhac ==Naisc shechtracha== * [https://irishnewsarchive.com/cgi-bin/ina?a=wp&wpid=awful-murder-of-frank-shawe-taylor-03-march-1920 Awful Murder of Frank Shawe-Taylor - 03.March.1920] * [https://web.archive.org/web/20260618134912/https://landedestates.ie/family/854 Landed Estates; Shawe-Taylor] * [https://athenry.org/record/the-castle-lambert-tapes-tape-6-the-assassination-of-shawe-taylor-473/The Castle Lambert Tapes: Tape 6 The Assassination of Shawe Taylor] [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1869]] gmxtk8s0r7wn1aeu9oemrirt6tyhy2z Abdul El-Sayed 0 127525 1331601 1323549 2026-11-03T04:39:59Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1331601 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Abdul El-Sayed.jpg|deis|mion|El-Sayed i 2025, agus é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne]] Is dochtúir, eipidéimeolaí agus polaiteoir Meiriceánach é '''Abdulrahman Mohamed "Abdul" El-Sayed''' (a rugadh i Rochester Hills, Michigan ar an 31 Deireadh Fómhair 1984). Is iar-oifigeach sláinte agus ball forásach den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] i Michigan chomh maith. Ba é stiúrthóir feidhmiúcháin agus oifigeach sláinte Roinn Sláinte Detroit é ó 2015 go 2017, agus ina dhiaidh sin stiúrthóir Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne ó 2023 go 2025. D'iarr sé ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do ghobharnóireacht Michigan i 2018 ach níor éirigh leis. I mí Lúnasa 2026 bhuaigh sé réamhthoghchán an pháirtí chéanna do Sheanad na Stát Aontaithe ar son Michigan – rás a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé an scoilt atá idir eite chlé agus eite mheasartha na nDaonlathach.<ref name="tuairisc1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-dibhirceach-ar-an-eite-chle-i-ras-a-leirigh-go-bhfuil-an-pairti-daonlathach-scoilte-go-toin/|teideal=An lá leis an díbhirceach ar an eite chlé i rás a léirigh go bhfuil an Páirtí Daonlathach scoilte go tóin|dáta=2026-08-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Is é ainmní an Pháirtí Dhaonlathaigh é anois don olltoghchán i mí na Samhna 2026, in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach; má éiríonn leis, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad na Stát Aontaithe]].<ref name="tuairisc1" /> == Tús a shaoil == Rugadh El-Sayed i Rochester Hills, i mbruachbhailte Detroit, ar an 31 Deireadh Fómhair 1984.<ref name="enwiki">{{Luaigh foilseachán|title=Abdul El-Sayed|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Abdul_El-Sayed|journal=Wikipedia|language=en|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Inimircigh ón Éigipt is ea a thuismitheoirí araon: rugadh a athair, Mohamed, in Alexandria na hÉigipte, agus tháinig sé go Michigan chun innealtóireacht a dhéanamh in Ollscoil Stáit Wayne; is banaltra shíciatrach í a mháthair bhitheolaíoch, Fatten Elkomy, atá lonnaithe i Missouri anois.<ref name="bridgemi">{{Cite web|url=https://bridgemi.com/michigan-government/who-is-abdul-el-sayed-what-to-know-about-michigan-democrats-us-senate-winner/|teideal=Who is Abdul El-Sayed? What to know about Michigan Democrats US Senate winner|work=Bridge Michigan|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Scar a thuismitheoirí óna chéile agus é an-óg; ba iad a athair, mar aon lena leasmháthair Jacqueline – innealtóir freisin, agus dúchas aici i gContae Gratiot, Michigan – is mó a thóg é.<ref name="bridgemi" /><ref name="enwiki" /> D'fhreastail sé ar Bloomfield Hills Andover High School bhain sé céim amach aisti i 2003.<ref name="enwiki" /> == Oideachas == Chuaigh El-Sayed ar aghaidh chuig Ollscoil Mhichigan, áit ar bhain sé bitheolaíocht agus eolaíocht pholaitiúil amach mar phríomhábhair, agus d'imir sé le foireann chrosógaíochta na hollscoile. Bhain sé céim bhaitsiléara amach le hardghradam i 2007. Ag searmanas bronnta na gcéimeanna an bhliain sin a chuir sé aithne, de réir cosúlachta, ar [[Bill Clinton]], iar-Uachtarán na Stát Aontaithe, a d'áitigh air gur cheart dó dul i mbun na polaitíochta seachas an leighis, ó bhí, dar leis, bua nádúrtha na cainte poiblí aige.<ref name="britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Abdul-El-Sayed|teideal=Abdul El-Sayed|work=Encyclopaedia Britannica|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Bronnadh scoláireacht lánchostais air chuig Scoil Leighis Ollscoil Mhichigan, áit ar chríochnaigh sé dhá bhliain den chúrsa leighis agus é i mbun misean míochaine do mhic léinn i bPeiriú. Ina dhara bliain sa choláiste leighis, bronnadh Scoláireacht Rhodes air, rud a thug go Coláiste Oriel, in Ollscoil Oxford, é, áit ar chríochnaigh sé dochtúireacht (PhD) i sláinte phoiblí i 2011. In Oxford, bhain sé "full blue" amach mar chaptaen ar fhoireann [[Crosógaíocht|chrosógaíochta]] na bhfear.<ref name="enwiki" /> D'fhill sé ar na Stáit Aontaithe agus bhain sé céim dochtúra leighis (MD) amach in [[Ollscoil Cholumbia]] i 2014, agus é maoinithe ag Comhaltacht Paul agus Daisy Soros do Mheiriceánaigh Nua chomh maith le Clár Oiliúna na nEolaithe Míochaine. Níor lorg sé ceadúnas cleachtaidh leighis riamh ina dhiaidh sin; ina áit sin, chuaigh sé i mbun oibre san eipidéimeolaíocht sláinte poiblí.<ref name="enwiki" /> == Gairmréim == I 2014, chuaigh El-Sayed le foireann acadúil Scoil Sláinte Poiblí Mailman in Ollscoil Cholumbia mar ollamh cúnta sa Roinn Eipidéimeolaíochta, áit ar fheidhmigh sé freisin mar stiúrthóir ar Chlár Eolaíocht na gCóras na scoile. In éineacht le Sandro Galea, chomheagraigh sé téacsleabhar dar teideal ''Systems Science and Population Health'', a d'fhoilsigh Oxford University Press i 2017.<ref name="enwiki" /> I mí Lúnasa 2015, cheap Méara Detroit, [[Mike Duggan]], é ina oifigeach sláinte agus ina stiúrthóir feidhmiúcháin ar Roinn Sláinte Detroit, agus gan é ach 30 bliain d'aois – an t-oifigeach sláinte ba óige dá raibh ag aon chathair mhór sna Stáit Aontaithe ag an am. Bhí de chúram air an roinn a atógáil tar éis do chomhlacht neamhbhrabúis seirbhísí sláinte poiblí a sholáthar roimh fhéimheacht chathrach Detroit i 2012. Threoraigh sé an cur i gcoinne méadú ar astaíochtaí dé-ocsaíde sulfair ó scaglann Marathon Petroleum, rud a d'fhág gur laghdaigh an comhlacht a chuid astaíochtaí; chuir sé tástáil ar bun ar leibhéil luaidhe i scoileanna Detroit i ndiaidh ghéarchéim uisce Flint; chuir sé spéaclaí ar fáil saor in aisce do pháistí scoile; agus rinne sé athchóiriú ar Rannóg Rialaithe Ainmhithe na cathrach.<ref name="enwiki" /> Ainmníodh é ar liosta "40 Faoi 40" Crain's Detroit Business i 2016, agus roghnaigh Comhdháil Chaomhnóirí Michigan é mar "Oifigeach Poiblí na Bliana". I 2017, bhronn Ollscoil Mhichigan Gradam Dhá Chéad Bliain na nAlumni air. Ó 2019 i leith, tá sé ina óstach ar an bpodchraoladh ''America Dissected with Dr. Abdul El-Sayed'', a léiríonn Crooked Media agus a phléann polaitíocht agus sláinte phoiblí.<ref name="enwiki" /> I mí na Nollag 2022, ceapadh é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne – an contae is mó agus is ilchineálaí i Michigan, ina bhfuil beagnach 1.8 milliún duine ina gcónaí. Ghlac sé leis an bpost i mí an Mhárta 2023 agus d'éirigh sé as i mí Aibreáin 2025 agus é ag ullmhú don fheachtas Seanaid. I measc a chuid oibre ann bhí clár a chuir deireadh le suas le $700 milliún de fhiacha míochaine do 300,000 duine i Michigan.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an ghobharnóra, 2018 == D'fhógair El-Sayed ar an 25 Feabhra 2017 go raibh sé san iomaíocht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Ghobharnóireacht Michigan, tar éis dó éirí as a phost mar stiúrthóir sláinte. Ba í géarchéim uisce Flint ba mhó a spreag é chun seasamh, dar leis féin, agus é ag cáineadh an easpa airde a thug an Gobharnóir Rick Snyder ar an bpobal a bhí thíos leis an ngéarchéim sin.<ref name="enwiki" /> Gheall El-Sayed nach nglacfadh sé le síntiúis feachtais ó chomhlachtaí, agus bhailigh sé os cionn $5 milliún ó dhaoine aonair. Fuair sé tacaíocht ó [[Bernie Sanders]], [[Alexandria Ocasio-Cortez]] agus Linda Sarsour, eagraí Mháirseáil na mBan 2017, chomh maith le tacaíocht ó Justice Democrats agus ó irisleabhar ''The Nation''. Sa réamhthoghchán an 7 Lúnasa, fuair sé thart ar 30% de na vótaí, agus chaill sé an t-ainmniúchán do [[Gretchen Whitmer]], a bhí 21 phointe céatadáin chun tosaigh air.<ref name="enwiki" /> I mí Mheán Fómhair 2018, bhunaigh El-Sayed coiste gníomhaíochta polaitiúla dar teideal Southpaw Michigan, chun cabhrú le hiarrthóirí forásacha agus le tionscnaimh vótála i Michigan. I 2020, bhí sé ina bhall de Thascfhórsa Aontachta Joe Biden–Bernie Sanders ar chúram sláinte.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an tSeanaid, 2026 == D'fhógair El-Sayed a iarrthóireacht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Sheanad na Stát Aontaithe an 17 Aibreán 2025, tar éis don Seanadóir reatha, Gary Peters, a fhógairt nach seasfadh sé arís. Bhí sé san iomaíocht in aghaidh Haley Stevens, feisire comhdhála, agus Mallory McMorrow, seanadóir stáit, i measc daoine eile.<ref name="enwiki" /> Rith El-Sayed feachtas ar chlár forásach – {{Lang-en|Medicare for All}}, deireadh a chur le Seirbhís Inimirce agus Custaim (ICE), agus athchóiriú ar mhaoiniú na bhfeachtas – agus é ag diúltú glacadh le síntiúis ó Choistí Gníomhaíochta Polaitiúla, ag brath ar dhaoine aonair amháin. Thacaigh Bernie Sanders agus Alexandria Ocasio-Cortez leis arís, ach thacaigh an Gobharnóir Whitmer le Stevens go déanach sa réamhthoghchán, beart a breathnaíodh mar iarracht dheireanach chun stop a chur le hardú El-Sayed. Caitheadh os cionn $65 milliún ag cur ina choinne le linn an fheachtais – an réamhthoghchán Seanaid ba dhaoire i stair na Stát Aontaithe.<ref name="nbcnews">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2026-election/abdul-el-sayed-wins-michigans-democratic-senate-primary-notching-midwe-rcna589750|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=NBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> I mí Aibreáin 2026, d'fhreastail El-Sayed ar imeachtaí feachtais i roinnt coláistí i Michigan in éineacht leis an bhFeisire Summer Lee agus leis an sruthaitheoir polaitiúil Hasan Piker; tharraing an bhaint a bhí ag Piker leis an bhfeachtas conspóid laistigh den Pháirtí Dhaonlathach féin.<ref name="enwiki" /> Ar an 4 Lúnasa 2026, bhí an lá ag El-Sayed sa deireadh ar Stevens i réamhthoghchán a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé féin cé chomh scoilte agus atá an Páirtí Daonlathach maidir le cá bhfuil a dtriall.<ref name="tuairisc1" /> Bhí El-Sayed chun tosaigh le 14,893 vóta – lú ná pointe céatadáin amháin – as os cionn 1.5 milliún vóta a comhaireadh; níor dhearbhaigh Preas Comhlach na Stát Aontaithe (AP) an rás dó go dtí gur comhaireadh beagnach na vótaí uile.<ref name="cbc">{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/abdul-el-sayed-haley-stevens-democratic-primary-michigan-9.7296570|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=CBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Daoine óga agus liobrálaigh a bhfuil oideachas tríú leibhéal orthu is mó a mheall El-Sayed chuige; is é an dúshlán atá roimhe anois, áfach, ná gur beag an dóchas atá ag go leor daoine go bhféadfadh díbhirceach de chuid na heite clé olltoghchán a bhuachan i stát idir eatarthu inar vótáil daoine faoi dhó do Donald Trump agus faoi dhó do Ronald Reagan.<ref name="tuairisc1" /> I ndiaidh an réamhthoghcháin, thagair El-Sayed do Mohammad Ali agus dúirt: "Bhaineamar creathadh as an saol mór."<ref name="tuairisc1" /> Rinne sé iarracht freisin teacht roimh aon phlean a bheadh ag an bPáirtí Poblachtánach leas a bhaint as a chúlra chun daoine a iompú ina choinne: "Ní hé m'ainm is cúis le praghas do gháis a bheith ag ardú," a dúirt sé. "Ní m'ainm atá á thabhairt chun cogaidh. Ní hé m'ainm an chúis nach bhfuil in acmhainn duit d'earraí grósaera a cheannach."<ref name="tuairisc1" /> San olltoghchán, an 3 Samhain 2026, beidh El-Sayed san iomaíocht in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach ó White Lake Township. Má éiríonn le El-Sayed, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig Seanad na Stát Aontaithe.<ref name="tuairisc1" /> == Dearcadh polaitiúil == Meastar gur forásaí é El-Sayed ar eite chlé an Pháirtí Dhaonlathaigh. Is é {{Lang-en|Medicare for All}} – córas cúraim sláinte aon-íocóra – an beartas is mó a bhfuil aitheantas air dó; scríobh sé féin agus Micah Johnson leabhar air. Tá sé ina bhall de cheardchumainn éagsúla – SEIU, Cónaidhm Mheiriceá na Múinteoirí, agus UAW ina measc – agus é den tuairim go bhfuil géarghá le leathnú na ceardchumannachta chun "dínit an oibrí" a chosaint i bhfianaise fhás na hintleachta saorga.<ref name="enwiki" /> Tacaíonn El-Sayed le deireadh a chur le ICE, á rá go bhfuil an ghníomhaireacht "truaillithe go smior", cé go dtacaíonn sé le slándáil na teorann le Meicsiceo agus le cineálacha áirithe forfheidhmithe teorann.<ref name="enwiki" /> Is léirmheastóir géar é El-Sayed ar iompar Iosrael i gCogadh Gaza. I bpodchraoladh i mí Eanáir 2024, thug sé "tubaiste sláinte poiblí" ar an gcogadh i Stráice Gaza agus d'éiligh sé sos cogaidh. I mí Lúnasa 2025, thug sé "cinedhíothú" ar iompar Iosrael i nGaza. Cé go bhfuil sé go ginearálta in aghaidh chúnamh míleata Mheiriceá do thíortha eachtracha, luann sé tacaíocht na Stát Aontaithe don Úcráin le linn ionradh na Rúise, agus don tSeirbia sna 1990idí, mar shamplaí d'idirghabháil thairbheach de chuid Mheiriceá. I mí an Mhárta 2022, thug sé "cogadh idir an daonlathas agus an t-uathlathas" ar chogadh na hÚcráine, agus cháin sé Uachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], mar "dheachtóir údarásach".<ref name="enwiki" /> Ó thaobh an chomhshaoil de, tá sé ag éileamh 100% fuinneamh in-athnuaite do Michigan faoi 2030, agus Roinn Comhshaoil amháin a bhunú trí Roinn na nAcmhainní Nádúrtha agus Roinn Cháilíocht an Chomhshaoil a chumasc.<ref name="enwiki" /> == Saol pearsanta == Phós El-Sayed Sarah Jukaku, síciatraí, i 2006; chuir siad aithne ar a chéile agus iad araon ina mic léinn in Ollscoil Mhichigan. Tá beirt iníonacha acu, Emmalee agus Serene, agus tá cónaí orthu in [[Ann Arbor]], Michigan. Is Moslamach é El-Sayed.<ref name="enwiki" /><ref name="bridgemi" /> == Saothar foilsithe == * El-Sayed, Abdul (2020). ''Healing Politics: A Doctor's Journey into the Heart of Our Political Epidemic''. Nua-Eabhrac: Abrams. * El-Sayed, Abdul; Johnson, Micah (2021). ''Medicare for All: A Citizen's Guide''. Nua-Eabhrac: Oxford University Press. == Féach freisin == * [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)]] * [[Rashida Tlaib]] * [[Ilhan Omar]] * [[Gretchen Whitmer]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:El-Sayed, Abdul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Michigan]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé]] [[Catagóir:Lianna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Moslamaigh]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] gpgggbe7svi9tvxyakbiv96b890hhe0 1331602 1331601 2026-11-03T04:41:23Z Seachránaí 53315 Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá 1331602 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Abdul El-Sayed.jpg|deis|mion|El-Sayed i 2025, agus é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne]] Is dochtúir, eipidéimeolaí agus polaiteoir Meiriceánach é '''Abdulrahman Mohamed "Abdul" El-Sayed''' (a rugadh i Rochester Hills, Michigan ar an 31 Deireadh Fómhair 1984). Is iar-oifigeach sláinte agus ball forásach den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] i Michigan chomh maith. Ba é stiúrthóir feidhmiúcháin agus oifigeach sláinte Roinn Sláinte Detroit é ó 2015 go 2017, agus ina dhiaidh sin stiúrthóir Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne ó 2023 go 2025. D'iarr sé ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do ghobharnóireacht Michigan i 2018 ach níor éirigh leis. I mí Lúnasa 2026 bhuaigh sé réamhthoghchán an pháirtí chéanna do Sheanad na Stát Aontaithe ar son Michigan – rás a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé an scoilt atá idir eite chlé agus eite mheasartha na nDaonlathach.<ref name="tuairisc1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-dibhirceach-ar-an-eite-chle-i-ras-a-leirigh-go-bhfuil-an-pairti-daonlathach-scoilte-go-toin/|teideal=An lá leis an díbhirceach ar an eite chlé i rás a léirigh go bhfuil an Páirtí Daonlathach scoilte go tóin|dáta=2026-08-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Is é ainmní an Pháirtí Dhaonlathaigh é anois don olltoghchán i mí na Samhna 2026, in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach; má éiríonn leis, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad na Stát Aontaithe]].<ref name="tuairisc1" /> == Tús a shaoil == Rugadh El-Sayed i Rochester Hills, i mbruachbhailte Detroit, ar an 31 Deireadh Fómhair 1984.<ref name="enwiki">{{Luaigh foilseachán|title=Abdul El-Sayed|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Abdul_El-Sayed|journal=Wikipedia|language=en|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Inimircigh ón Éigipt is ea a thuismitheoirí araon: rugadh a athair, Mohamed, in Alexandria na hÉigipte, agus tháinig sé go Michigan chun innealtóireacht a dhéanamh in Ollscoil Stáit Wayne; is banaltra shíciatrach í a mháthair bhitheolaíoch, Fatten Elkomy, atá lonnaithe i Missouri anois.<ref name="bridgemi">{{Cite web|url=https://bridgemi.com/michigan-government/who-is-abdul-el-sayed-what-to-know-about-michigan-democrats-us-senate-winner/|teideal=Who is Abdul El-Sayed? What to know about Michigan Democrats US Senate winner|work=Bridge Michigan|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Scar a thuismitheoirí óna chéile agus é an-óg; ba iad a athair, mar aon lena leasmháthair Jacqueline – innealtóir freisin, agus dúchas aici i gContae Gratiot, Michigan – is mó a thóg é.<ref name="bridgemi" /><ref name="enwiki" /> D'fhreastail sé ar Bloomfield Hills Andover High School bhain sé céim amach aisti i 2003.<ref name="enwiki" /> == Oideachas == Chuaigh El-Sayed ar aghaidh chuig Ollscoil Mhichigan, áit ar bhain sé bitheolaíocht agus eolaíocht pholaitiúil amach mar phríomhábhair, agus d'imir sé le foireann chrosógaíochta na hollscoile. Bhain sé céim bhaitsiléara amach le hardghradam i 2007. Ag searmanas bronnta na gcéimeanna an bhliain sin a chuir sé aithne, de réir cosúlachta, ar [[Bill Clinton]], iar-Uachtarán na Stát Aontaithe, a d'áitigh air gur cheart dó dul i mbun na polaitíochta seachas an leighis, ó bhí, dar leis, bua nádúrtha na cainte poiblí aige.<ref name="britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Abdul-El-Sayed|teideal=Abdul El-Sayed|work=Encyclopaedia Britannica|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Bronnadh scoláireacht lánchostais air chuig Scoil Leighis Ollscoil Mhichigan, áit ar chríochnaigh sé dhá bhliain den chúrsa leighis agus é i mbun misean míochaine do mhic léinn i bPeiriú. Ina dhara bliain sa choláiste leighis, bronnadh Scoláireacht Rhodes air, rud a thug go Coláiste Oriel, in Ollscoil Oxford, é, áit ar chríochnaigh sé dochtúireacht (PhD) i sláinte phoiblí i 2011. In Oxford, bhain sé "full blue" amach mar chaptaen ar fhoireann [[Crosógaíocht|chrosógaíochta]] na bhfear.<ref name="enwiki" /> D'fhill sé ar na Stáit Aontaithe agus bhain sé céim dochtúra leighis (MD) amach in [[Ollscoil Cholumbia]] i 2014, agus é maoinithe ag Comhaltacht Paul agus Daisy Soros do Mheiriceánaigh Nua chomh maith le Clár Oiliúna na nEolaithe Míochaine. Níor lorg sé ceadúnas cleachtaidh leighis riamh ina dhiaidh sin; ina áit sin, chuaigh sé i mbun oibre san eipidéimeolaíocht sláinte poiblí.<ref name="enwiki" /> == Gairmréim == I 2014, chuaigh El-Sayed le foireann acadúil Scoil Sláinte Poiblí Mailman in Ollscoil Cholumbia mar ollamh cúnta sa Roinn Eipidéimeolaíochta, áit ar fheidhmigh sé freisin mar stiúrthóir ar Chlár Eolaíocht na gCóras na scoile. In éineacht le Sandro Galea, chomheagraigh sé téacsleabhar dar teideal ''Systems Science and Population Health'', a d'fhoilsigh Oxford University Press i 2017.<ref name="enwiki" /> I mí Lúnasa 2015, cheap Méara Detroit, [[Mike Duggan]], é ina oifigeach sláinte agus ina stiúrthóir feidhmiúcháin ar Roinn Sláinte Detroit, agus gan é ach 30 bliain d'aois – an t-oifigeach sláinte ba óige dá raibh ag aon chathair mhór sna Stáit Aontaithe ag an am. Bhí de chúram air an roinn a atógáil tar éis do chomhlacht neamhbhrabúis seirbhísí sláinte poiblí a sholáthar roimh fhéimheacht chathrach Detroit i 2012. Threoraigh sé an cur i gcoinne méadú ar astaíochtaí dé-ocsaíde sulfair ó scaglann Marathon Petroleum, rud a d'fhág gur laghdaigh an comhlacht a chuid astaíochtaí; chuir sé tástáil ar bun ar leibhéil luaidhe i scoileanna Detroit i ndiaidh ghéarchéim uisce Flint; chuir sé spéaclaí ar fáil saor in aisce do pháistí scoile; agus rinne sé athchóiriú ar Rannóg Rialaithe Ainmhithe na cathrach.<ref name="enwiki" /> Ainmníodh é ar liosta "40 Faoi 40" Crain's Detroit Business i 2016, agus roghnaigh Comhdháil Chaomhnóirí Michigan é mar "Oifigeach Poiblí na Bliana". I 2017, bhronn Ollscoil Mhichigan Gradam Dhá Chéad Bliain na nAlumni air. Ó 2019 i leith, tá sé ina óstach ar an bpodchraoladh ''America Dissected with Dr. Abdul El-Sayed'', a léiríonn Crooked Media agus a phléann polaitíocht agus sláinte phoiblí.<ref name="enwiki" /> I mí na Nollag 2022, ceapadh é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne – an contae is mó agus is ilchineálaí i Michigan, ina bhfuil beagnach 1.8 milliún duine ina gcónaí. Ghlac sé leis an bpost i mí an Mhárta 2023 agus d'éirigh sé as i mí Aibreáin 2025 agus é ag ullmhú don fheachtas Seanaid. I measc a chuid oibre ann bhí clár a chuir deireadh le suas le $700 milliún de fhiacha míochaine do 300,000 duine i Michigan.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an ghobharnóra, 2018 == D'fhógair El-Sayed ar an 25 Feabhra 2017 go raibh sé san iomaíocht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Ghobharnóireacht Michigan, tar éis dó éirí as a phost mar stiúrthóir sláinte. Ba í géarchéim uisce Flint ba mhó a spreag é chun seasamh, dar leis féin, agus é ag cáineadh an easpa airde a thug an Gobharnóir Rick Snyder ar an bpobal a bhí thíos leis an ngéarchéim sin.<ref name="enwiki" /> Gheall El-Sayed nach nglacfadh sé le síntiúis feachtais ó chomhlachtaí, agus bhailigh sé os cionn $5 milliún ó dhaoine aonair. Fuair sé tacaíocht ó [[Bernie Sanders]], [[Alexandria Ocasio-Cortez]] agus Linda Sarsour, eagraí Mháirseáil na mBan 2017, chomh maith le tacaíocht ó Justice Democrats agus ó irisleabhar ''The Nation''. Sa réamhthoghchán an 7 Lúnasa, fuair sé thart ar 30% de na vótaí, agus chaill sé an t-ainmniúchán do [[Gretchen Whitmer]], a bhí 21 phointe céatadáin chun tosaigh air.<ref name="enwiki" /> I mí Mheán Fómhair 2018, bhunaigh El-Sayed coiste gníomhaíochta polaitiúla dar teideal Southpaw Michigan, chun cabhrú le hiarrthóirí forásacha agus le tionscnaimh vótála i Michigan. I 2020, bhí sé ina bhall de Thascfhórsa Aontachta Joe Biden–Bernie Sanders ar chúram sláinte.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an tSeanaid, 2026 == D'fhógair El-Sayed a iarrthóireacht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Sheanad na Stát Aontaithe an 17 Aibreán 2025, tar éis don Seanadóir reatha, Gary Peters, a fhógairt nach seasfadh sé arís. Bhí sé san iomaíocht in aghaidh Haley Stevens, feisire comhdhála, agus Mallory McMorrow, seanadóir stáit, i measc daoine eile.<ref name="enwiki" /> Rith El-Sayed feachtas ar chlár forásach – {{Lang-en|Medicare for All}}, deireadh a chur le Seirbhís Inimirce agus Custaim (ICE), agus athchóiriú ar mhaoiniú na bhfeachtas – agus é ag diúltú glacadh le síntiúis ó Choistí Gníomhaíochta Polaitiúla, ag brath ar dhaoine aonair amháin. Thacaigh Bernie Sanders agus Alexandria Ocasio-Cortez leis arís, ach thacaigh an Gobharnóir Whitmer le Stevens go déanach sa réamhthoghchán, beart a breathnaíodh mar iarracht dheireanach chun stop a chur le hardú El-Sayed. Caitheadh os cionn $65 milliún ag cur ina choinne le linn an fheachtais – an réamhthoghchán Seanaid ba dhaoire i stair na Stát Aontaithe.<ref name="nbcnews">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2026-election/abdul-el-sayed-wins-michigans-democratic-senate-primary-notching-midwe-rcna589750|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=NBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> I mí Aibreáin 2026, d'fhreastail El-Sayed ar imeachtaí feachtais i roinnt coláistí i Michigan in éineacht leis an bhFeisire Summer Lee agus leis an sruthaitheoir polaitiúil Hasan Piker; tharraing an bhaint a bhí ag Piker leis an bhfeachtas conspóid laistigh den Pháirtí Dhaonlathach féin.<ref name="enwiki" /> Ar an 4 Lúnasa 2026, bhí an lá ag El-Sayed sa deireadh ar Stevens i réamhthoghchán a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé féin cé chomh scoilte agus atá an Páirtí Daonlathach maidir le cá bhfuil a dtriall.<ref name="tuairisc1" /> Bhí El-Sayed chun tosaigh le 14,893 vóta – lú ná pointe céatadáin amháin – as os cionn 1.5 milliún vóta a comhaireadh; níor dhearbhaigh Preas Comhlach na Stát Aontaithe (AP) an rás dó go dtí gur comhaireadh beagnach na vótaí uile.<ref name="cbc">{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/abdul-el-sayed-haley-stevens-democratic-primary-michigan-9.7296570|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=CBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Daoine óga agus liobrálaigh a bhfuil oideachas tríú leibhéal orthu is mó a mheall El-Sayed chuige; is é an dúshlán atá roimhe anois, áfach, ná gur beag an dóchas atá ag go leor daoine go bhféadfadh díbhirceach de chuid na heite clé olltoghchán a bhuachan i stát idir eatarthu inar vótáil daoine faoi dhó do Donald Trump agus faoi dhó do Ronald Reagan.<ref name="tuairisc1" /> I ndiaidh an réamhthoghcháin, thagair El-Sayed do Mohammad Ali agus dúirt: "Bhaineamar creathadh as an saol mór."<ref name="tuairisc1" /> Rinne sé iarracht freisin teacht roimh aon phlean a bheadh ag an bPáirtí Poblachtánach leas a bhaint as a chúlra chun daoine a iompú ina choinne: "Ní hé m'ainm is cúis le praghas do gháis a bheith ag ardú," a dúirt sé. "Ní m'ainm atá á thabhairt chun cogaidh. Ní hé m'ainm an chúis nach bhfuil in acmhainn duit d'earraí grósaera a cheannach."<ref name="tuairisc1" /> San olltoghchán, an 3 Samhain 2026, beidh El-Sayed san iomaíocht in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach ó White Lake Township. Má éiríonn le El-Sayed, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig Seanad na Stát Aontaithe.<ref name="tuairisc1" /> == Dearcadh polaitiúil == Meastar gur forásaí é El-Sayed ar eite chlé an Pháirtí Dhaonlathaigh. Is é {{Lang-en|Medicare for All}} – córas cúraim sláinte aon-íocóra – an beartas is mó a bhfuil aitheantas air dó; scríobh sé féin agus Micah Johnson leabhar air. Tá sé ina bhall de cheardchumainn éagsúla – SEIU, Cónaidhm Mheiriceá na Múinteoirí, agus UAW ina measc – agus é den tuairim go bhfuil géarghá le leathnú na ceardchumannachta chun "dínit an oibrí" a chosaint i bhfianaise fhás na hintleachta saorga.<ref name="enwiki" /> Tacaíonn El-Sayed le deireadh a chur le ICE, á rá go bhfuil an ghníomhaireacht "truaillithe go smior", cé go dtacaíonn sé le slándáil na teorann le Meicsiceo agus le cineálacha áirithe forfheidhmithe teorann.<ref name="enwiki" /> Is léirmheastóir géar é El-Sayed ar iompar Iosrael i gCogadh Gaza. I bpodchraoladh i mí Eanáir 2024, thug sé "tubaiste sláinte poiblí" ar an gcogadh i Stráice Gaza agus d'éiligh sé sos cogaidh. I mí Lúnasa 2025, thug sé "cinedhíothú" ar iompar Iosrael i nGaza. Cé go bhfuil sé go ginearálta in aghaidh chúnamh míleata Mheiriceá do thíortha eachtracha, luann sé tacaíocht na Stát Aontaithe don Úcráin le linn ionradh na Rúise, agus don tSeirbia sna 1990idí, mar shamplaí d'idirghabháil thairbheach de chuid Mheiriceá. I mí an Mhárta 2022, thug sé "cogadh idir an daonlathas agus an t-uathlathas" ar chogadh na hÚcráine, agus cháin sé Uachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], mar "dheachtóir údarásach".<ref name="enwiki" /> Ó thaobh an chomhshaoil de, tá sé ag éileamh 100% fuinneamh in-athnuaite do Michigan faoi 2030, agus Roinn Comhshaoil amháin a bhunú trí Roinn na nAcmhainní Nádúrtha agus Roinn Cháilíocht an Chomhshaoil a chumasc.<ref name="enwiki" /> == Saol pearsanta == Phós El-Sayed Sarah Jukaku, síciatraí, i 2006; chuir siad aithne ar a chéile agus iad araon ina mic léinn in Ollscoil Mhichigan. Tá beirt iníonacha acu, Emmalee agus Serene, agus tá cónaí orthu in [[Ann Arbor]], Michigan. Is Moslamach é El-Sayed.<ref name="enwiki" /><ref name="bridgemi" /> == Saothar foilsithe == * El-Sayed, Abdul (2020). ''Healing Politics: A Doctor's Journey into the Heart of Our Political Epidemic''. Nua-Eabhrac: Abrams. * El-Sayed, Abdul; Johnson, Micah (2021). ''Medicare for All: A Citizen's Guide''. Nua-Eabhrac: Oxford University Press. == Féach freisin == * [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)]] * [[Rashida Tlaib]] * [[Ilhan Omar]] * [[Gretchen Whitmer]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:El-Sayed, Abdul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Michigan]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé]] [[Catagóir:Lianna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Moslamaigh]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] 5ic2jmx6hmnbljgl8yzfgpqo2o5l1al 1331607 1331602 2026-11-03T04:53:53Z Seachránaí 53315 Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Meiriceánacha 1331607 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Abdul El-Sayed.jpg|deis|mion|El-Sayed i 2025, agus é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne]] Is dochtúir, eipidéimeolaí agus polaiteoir Meiriceánach é '''Abdulrahman Mohamed "Abdul" El-Sayed''' (a rugadh i Rochester Hills, Michigan ar an 31 Deireadh Fómhair 1984). Is iar-oifigeach sláinte agus ball forásach den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] i Michigan chomh maith. Ba é stiúrthóir feidhmiúcháin agus oifigeach sláinte Roinn Sláinte Detroit é ó 2015 go 2017, agus ina dhiaidh sin stiúrthóir Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne ó 2023 go 2025. D'iarr sé ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do ghobharnóireacht Michigan i 2018 ach níor éirigh leis. I mí Lúnasa 2026 bhuaigh sé réamhthoghchán an pháirtí chéanna do Sheanad na Stát Aontaithe ar son Michigan – rás a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé an scoilt atá idir eite chlé agus eite mheasartha na nDaonlathach.<ref name="tuairisc1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-dibhirceach-ar-an-eite-chle-i-ras-a-leirigh-go-bhfuil-an-pairti-daonlathach-scoilte-go-toin/|teideal=An lá leis an díbhirceach ar an eite chlé i rás a léirigh go bhfuil an Páirtí Daonlathach scoilte go tóin|dáta=2026-08-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Is é ainmní an Pháirtí Dhaonlathaigh é anois don olltoghchán i mí na Samhna 2026, in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach; má éiríonn leis, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad na Stát Aontaithe]].<ref name="tuairisc1" /> == Tús a shaoil == Rugadh El-Sayed i Rochester Hills, i mbruachbhailte Detroit, ar an 31 Deireadh Fómhair 1984.<ref name="enwiki">{{Luaigh foilseachán|title=Abdul El-Sayed|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Abdul_El-Sayed|journal=Wikipedia|language=en|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Inimircigh ón Éigipt is ea a thuismitheoirí araon: rugadh a athair, Mohamed, in Alexandria na hÉigipte, agus tháinig sé go Michigan chun innealtóireacht a dhéanamh in Ollscoil Stáit Wayne; is banaltra shíciatrach í a mháthair bhitheolaíoch, Fatten Elkomy, atá lonnaithe i Missouri anois.<ref name="bridgemi">{{Cite web|url=https://bridgemi.com/michigan-government/who-is-abdul-el-sayed-what-to-know-about-michigan-democrats-us-senate-winner/|teideal=Who is Abdul El-Sayed? What to know about Michigan Democrats US Senate winner|work=Bridge Michigan|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Scar a thuismitheoirí óna chéile agus é an-óg; ba iad a athair, mar aon lena leasmháthair Jacqueline – innealtóir freisin, agus dúchas aici i gContae Gratiot, Michigan – is mó a thóg é.<ref name="bridgemi" /><ref name="enwiki" /> D'fhreastail sé ar Bloomfield Hills Andover High School bhain sé céim amach aisti i 2003.<ref name="enwiki" /> == Oideachas == Chuaigh El-Sayed ar aghaidh chuig Ollscoil Mhichigan, áit ar bhain sé bitheolaíocht agus eolaíocht pholaitiúil amach mar phríomhábhair, agus d'imir sé le foireann chrosógaíochta na hollscoile. Bhain sé céim bhaitsiléara amach le hardghradam i 2007. Ag searmanas bronnta na gcéimeanna an bhliain sin a chuir sé aithne, de réir cosúlachta, ar [[Bill Clinton]], iar-Uachtarán na Stát Aontaithe, a d'áitigh air gur cheart dó dul i mbun na polaitíochta seachas an leighis, ó bhí, dar leis, bua nádúrtha na cainte poiblí aige.<ref name="britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Abdul-El-Sayed|teideal=Abdul El-Sayed|work=Encyclopaedia Britannica|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Bronnadh scoláireacht lánchostais air chuig Scoil Leighis Ollscoil Mhichigan, áit ar chríochnaigh sé dhá bhliain den chúrsa leighis agus é i mbun misean míochaine do mhic léinn i bPeiriú. Ina dhara bliain sa choláiste leighis, bronnadh Scoláireacht Rhodes air, rud a thug go Coláiste Oriel, in Ollscoil Oxford, é, áit ar chríochnaigh sé dochtúireacht (PhD) i sláinte phoiblí i 2011. In Oxford, bhain sé "full blue" amach mar chaptaen ar fhoireann [[Crosógaíocht|chrosógaíochta]] na bhfear.<ref name="enwiki" /> D'fhill sé ar na Stáit Aontaithe agus bhain sé céim dochtúra leighis (MD) amach in [[Ollscoil Cholumbia]] i 2014, agus é maoinithe ag Comhaltacht Paul agus Daisy Soros do Mheiriceánaigh Nua chomh maith le Clár Oiliúna na nEolaithe Míochaine. Níor lorg sé ceadúnas cleachtaidh leighis riamh ina dhiaidh sin; ina áit sin, chuaigh sé i mbun oibre san eipidéimeolaíocht sláinte poiblí.<ref name="enwiki" /> == Gairmréim == I 2014, chuaigh El-Sayed le foireann acadúil Scoil Sláinte Poiblí Mailman in Ollscoil Cholumbia mar ollamh cúnta sa Roinn Eipidéimeolaíochta, áit ar fheidhmigh sé freisin mar stiúrthóir ar Chlár Eolaíocht na gCóras na scoile. In éineacht le Sandro Galea, chomheagraigh sé téacsleabhar dar teideal ''Systems Science and Population Health'', a d'fhoilsigh Oxford University Press i 2017.<ref name="enwiki" /> I mí Lúnasa 2015, cheap Méara Detroit, [[Mike Duggan]], é ina oifigeach sláinte agus ina stiúrthóir feidhmiúcháin ar Roinn Sláinte Detroit, agus gan é ach 30 bliain d'aois – an t-oifigeach sláinte ba óige dá raibh ag aon chathair mhór sna Stáit Aontaithe ag an am. Bhí de chúram air an roinn a atógáil tar éis do chomhlacht neamhbhrabúis seirbhísí sláinte poiblí a sholáthar roimh fhéimheacht chathrach Detroit i 2012. Threoraigh sé an cur i gcoinne méadú ar astaíochtaí dé-ocsaíde sulfair ó scaglann Marathon Petroleum, rud a d'fhág gur laghdaigh an comhlacht a chuid astaíochtaí; chuir sé tástáil ar bun ar leibhéil luaidhe i scoileanna Detroit i ndiaidh ghéarchéim uisce Flint; chuir sé spéaclaí ar fáil saor in aisce do pháistí scoile; agus rinne sé athchóiriú ar Rannóg Rialaithe Ainmhithe na cathrach.<ref name="enwiki" /> Ainmníodh é ar liosta "40 Faoi 40" Crain's Detroit Business i 2016, agus roghnaigh Comhdháil Chaomhnóirí Michigan é mar "Oifigeach Poiblí na Bliana". I 2017, bhronn Ollscoil Mhichigan Gradam Dhá Chéad Bliain na nAlumni air. Ó 2019 i leith, tá sé ina óstach ar an bpodchraoladh ''America Dissected with Dr. Abdul El-Sayed'', a léiríonn Crooked Media agus a phléann polaitíocht agus sláinte phoiblí.<ref name="enwiki" /> I mí na Nollag 2022, ceapadh é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne – an contae is mó agus is ilchineálaí i Michigan, ina bhfuil beagnach 1.8 milliún duine ina gcónaí. Ghlac sé leis an bpost i mí an Mhárta 2023 agus d'éirigh sé as i mí Aibreáin 2025 agus é ag ullmhú don fheachtas Seanaid. I measc a chuid oibre ann bhí clár a chuir deireadh le suas le $700 milliún de fhiacha míochaine do 300,000 duine i Michigan.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an ghobharnóra, 2018 == D'fhógair El-Sayed ar an 25 Feabhra 2017 go raibh sé san iomaíocht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Ghobharnóireacht Michigan, tar éis dó éirí as a phost mar stiúrthóir sláinte. Ba í géarchéim uisce Flint ba mhó a spreag é chun seasamh, dar leis féin, agus é ag cáineadh an easpa airde a thug an Gobharnóir Rick Snyder ar an bpobal a bhí thíos leis an ngéarchéim sin.<ref name="enwiki" /> Gheall El-Sayed nach nglacfadh sé le síntiúis feachtais ó chomhlachtaí, agus bhailigh sé os cionn $5 milliún ó dhaoine aonair. Fuair sé tacaíocht ó [[Bernie Sanders]], [[Alexandria Ocasio-Cortez]] agus Linda Sarsour, eagraí Mháirseáil na mBan 2017, chomh maith le tacaíocht ó Justice Democrats agus ó irisleabhar ''The Nation''. Sa réamhthoghchán an 7 Lúnasa, fuair sé thart ar 30% de na vótaí, agus chaill sé an t-ainmniúchán do [[Gretchen Whitmer]], a bhí 21 phointe céatadáin chun tosaigh air.<ref name="enwiki" /> I mí Mheán Fómhair 2018, bhunaigh El-Sayed coiste gníomhaíochta polaitiúla dar teideal Southpaw Michigan, chun cabhrú le hiarrthóirí forásacha agus le tionscnaimh vótála i Michigan. I 2020, bhí sé ina bhall de Thascfhórsa Aontachta Joe Biden–Bernie Sanders ar chúram sláinte.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an tSeanaid, 2026 == D'fhógair El-Sayed a iarrthóireacht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Sheanad na Stát Aontaithe an 17 Aibreán 2025, tar éis don Seanadóir reatha, Gary Peters, a fhógairt nach seasfadh sé arís. Bhí sé san iomaíocht in aghaidh Haley Stevens, feisire comhdhála, agus Mallory McMorrow, seanadóir stáit, i measc daoine eile.<ref name="enwiki" /> Rith El-Sayed feachtas ar chlár forásach – {{Lang-en|Medicare for All}}, deireadh a chur le Seirbhís Inimirce agus Custaim (ICE), agus athchóiriú ar mhaoiniú na bhfeachtas – agus é ag diúltú glacadh le síntiúis ó Choistí Gníomhaíochta Polaitiúla, ag brath ar dhaoine aonair amháin. Thacaigh Bernie Sanders agus Alexandria Ocasio-Cortez leis arís, ach thacaigh an Gobharnóir Whitmer le Stevens go déanach sa réamhthoghchán, beart a breathnaíodh mar iarracht dheireanach chun stop a chur le hardú El-Sayed. Caitheadh os cionn $65 milliún ag cur ina choinne le linn an fheachtais – an réamhthoghchán Seanaid ba dhaoire i stair na Stát Aontaithe.<ref name="nbcnews">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2026-election/abdul-el-sayed-wins-michigans-democratic-senate-primary-notching-midwe-rcna589750|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=NBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> I mí Aibreáin 2026, d'fhreastail El-Sayed ar imeachtaí feachtais i roinnt coláistí i Michigan in éineacht leis an bhFeisire Summer Lee agus leis an sruthaitheoir polaitiúil Hasan Piker; tharraing an bhaint a bhí ag Piker leis an bhfeachtas conspóid laistigh den Pháirtí Dhaonlathach féin.<ref name="enwiki" /> Ar an 4 Lúnasa 2026, bhí an lá ag El-Sayed sa deireadh ar Stevens i réamhthoghchán a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé féin cé chomh scoilte agus atá an Páirtí Daonlathach maidir le cá bhfuil a dtriall.<ref name="tuairisc1" /> Bhí El-Sayed chun tosaigh le 14,893 vóta – lú ná pointe céatadáin amháin – as os cionn 1.5 milliún vóta a comhaireadh; níor dhearbhaigh Preas Comhlach na Stát Aontaithe (AP) an rás dó go dtí gur comhaireadh beagnach na vótaí uile.<ref name="cbc">{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/abdul-el-sayed-haley-stevens-democratic-primary-michigan-9.7296570|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=CBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Daoine óga agus liobrálaigh a bhfuil oideachas tríú leibhéal orthu is mó a mheall El-Sayed chuige; is é an dúshlán atá roimhe anois, áfach, ná gur beag an dóchas atá ag go leor daoine go bhféadfadh díbhirceach de chuid na heite clé olltoghchán a bhuachan i stát idir eatarthu inar vótáil daoine faoi dhó do Donald Trump agus faoi dhó do Ronald Reagan.<ref name="tuairisc1" /> I ndiaidh an réamhthoghcháin, thagair El-Sayed do Mohammad Ali agus dúirt: "Bhaineamar creathadh as an saol mór."<ref name="tuairisc1" /> Rinne sé iarracht freisin teacht roimh aon phlean a bheadh ag an bPáirtí Poblachtánach leas a bhaint as a chúlra chun daoine a iompú ina choinne: "Ní hé m'ainm is cúis le praghas do gháis a bheith ag ardú," a dúirt sé. "Ní m'ainm atá á thabhairt chun cogaidh. Ní hé m'ainm an chúis nach bhfuil in acmhainn duit d'earraí grósaera a cheannach."<ref name="tuairisc1" /> San olltoghchán, an 3 Samhain 2026, beidh El-Sayed san iomaíocht in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach ó White Lake Township. Má éiríonn le El-Sayed, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig Seanad na Stát Aontaithe.<ref name="tuairisc1" /> == Dearcadh polaitiúil == Meastar gur forásaí é El-Sayed ar eite chlé an Pháirtí Dhaonlathaigh. Is é {{Lang-en|Medicare for All}} – córas cúraim sláinte aon-íocóra – an beartas is mó a bhfuil aitheantas air dó; scríobh sé féin agus Micah Johnson leabhar air. Tá sé ina bhall de cheardchumainn éagsúla – SEIU, Cónaidhm Mheiriceá na Múinteoirí, agus UAW ina measc – agus é den tuairim go bhfuil géarghá le leathnú na ceardchumannachta chun "dínit an oibrí" a chosaint i bhfianaise fhás na hintleachta saorga.<ref name="enwiki" /> Tacaíonn El-Sayed le deireadh a chur le ICE, á rá go bhfuil an ghníomhaireacht "truaillithe go smior", cé go dtacaíonn sé le slándáil na teorann le Meicsiceo agus le cineálacha áirithe forfheidhmithe teorann.<ref name="enwiki" /> Is léirmheastóir géar é El-Sayed ar iompar Iosrael i gCogadh Gaza. I bpodchraoladh i mí Eanáir 2024, thug sé "tubaiste sláinte poiblí" ar an gcogadh i Stráice Gaza agus d'éiligh sé sos cogaidh. I mí Lúnasa 2025, thug sé "cinedhíothú" ar iompar Iosrael i nGaza. Cé go bhfuil sé go ginearálta in aghaidh chúnamh míleata Mheiriceá do thíortha eachtracha, luann sé tacaíocht na Stát Aontaithe don Úcráin le linn ionradh na Rúise, agus don tSeirbia sna 1990idí, mar shamplaí d'idirghabháil thairbheach de chuid Mheiriceá. I mí an Mhárta 2022, thug sé "cogadh idir an daonlathas agus an t-uathlathas" ar chogadh na hÚcráine, agus cháin sé Uachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], mar "dheachtóir údarásach".<ref name="enwiki" /> Ó thaobh an chomhshaoil de, tá sé ag éileamh 100% fuinneamh in-athnuaite do Michigan faoi 2030, agus Roinn Comhshaoil amháin a bhunú trí Roinn na nAcmhainní Nádúrtha agus Roinn Cháilíocht an Chomhshaoil a chumasc.<ref name="enwiki" /> == Saol pearsanta == Phós El-Sayed Sarah Jukaku, síciatraí, i 2006; chuir siad aithne ar a chéile agus iad araon ina mic léinn in Ollscoil Mhichigan. Tá beirt iníonacha acu, Emmalee agus Serene, agus tá cónaí orthu in [[Ann Arbor]], Michigan. Is Moslamach é El-Sayed.<ref name="enwiki" /><ref name="bridgemi" /> == Saothar foilsithe == * El-Sayed, Abdul (2020). ''Healing Politics: A Doctor's Journey into the Heart of Our Political Epidemic''. Nua-Eabhrac: Abrams. * El-Sayed, Abdul; Johnson, Micah (2021). ''Medicare for All: A Citizen's Guide''. Nua-Eabhrac: Oxford University Press. == Féach freisin == * [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)]] * [[Rashida Tlaib]] * [[Ilhan Omar]] * [[Gretchen Whitmer]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:El-Sayed, Abdul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Michigan]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé]] [[Catagóir:Lianna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Moslamaigh]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] 5sq9si1b13rxta5l3ie8tjvdsk0urse 1331608 1331607 2026-11-03T04:54:32Z Seachránaí 53315 Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá 1331608 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Abdul El-Sayed.jpg|deis|mion|El-Sayed i 2025, agus é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne]] Is dochtúir, eipidéimeolaí agus polaiteoir Meiriceánach é '''Abdulrahman Mohamed "Abdul" El-Sayed''' (a rugadh i Rochester Hills, Michigan ar an 31 Deireadh Fómhair 1984). Is iar-oifigeach sláinte agus ball forásach den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] i Michigan chomh maith. Ba é stiúrthóir feidhmiúcháin agus oifigeach sláinte Roinn Sláinte Detroit é ó 2015 go 2017, agus ina dhiaidh sin stiúrthóir Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne ó 2023 go 2025. D'iarr sé ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do ghobharnóireacht Michigan i 2018 ach níor éirigh leis. I mí Lúnasa 2026 bhuaigh sé réamhthoghchán an pháirtí chéanna do Sheanad na Stát Aontaithe ar son Michigan – rás a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé an scoilt atá idir eite chlé agus eite mheasartha na nDaonlathach.<ref name="tuairisc1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-dibhirceach-ar-an-eite-chle-i-ras-a-leirigh-go-bhfuil-an-pairti-daonlathach-scoilte-go-toin/|teideal=An lá leis an díbhirceach ar an eite chlé i rás a léirigh go bhfuil an Páirtí Daonlathach scoilte go tóin|dáta=2026-08-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Is é ainmní an Pháirtí Dhaonlathaigh é anois don olltoghchán i mí na Samhna 2026, in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach; má éiríonn leis, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad na Stát Aontaithe]].<ref name="tuairisc1" /> == Tús a shaoil == Rugadh El-Sayed i Rochester Hills, i mbruachbhailte Detroit, ar an 31 Deireadh Fómhair 1984.<ref name="enwiki">{{Luaigh foilseachán|title=Abdul El-Sayed|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Abdul_El-Sayed|journal=Wikipedia|language=en|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Inimircigh ón Éigipt is ea a thuismitheoirí araon: rugadh a athair, Mohamed, in Alexandria na hÉigipte, agus tháinig sé go Michigan chun innealtóireacht a dhéanamh in Ollscoil Stáit Wayne; is banaltra shíciatrach í a mháthair bhitheolaíoch, Fatten Elkomy, atá lonnaithe i Missouri anois.<ref name="bridgemi">{{Cite web|url=https://bridgemi.com/michigan-government/who-is-abdul-el-sayed-what-to-know-about-michigan-democrats-us-senate-winner/|teideal=Who is Abdul El-Sayed? What to know about Michigan Democrats US Senate winner|work=Bridge Michigan|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Scar a thuismitheoirí óna chéile agus é an-óg; ba iad a athair, mar aon lena leasmháthair Jacqueline – innealtóir freisin, agus dúchas aici i gContae Gratiot, Michigan – is mó a thóg é.<ref name="bridgemi" /><ref name="enwiki" /> D'fhreastail sé ar Bloomfield Hills Andover High School bhain sé céim amach aisti i 2003.<ref name="enwiki" /> == Oideachas == Chuaigh El-Sayed ar aghaidh chuig Ollscoil Mhichigan, áit ar bhain sé bitheolaíocht agus eolaíocht pholaitiúil amach mar phríomhábhair, agus d'imir sé le foireann chrosógaíochta na hollscoile. Bhain sé céim bhaitsiléara amach le hardghradam i 2007. Ag searmanas bronnta na gcéimeanna an bhliain sin a chuir sé aithne, de réir cosúlachta, ar [[Bill Clinton]], iar-Uachtarán na Stát Aontaithe, a d'áitigh air gur cheart dó dul i mbun na polaitíochta seachas an leighis, ó bhí, dar leis, bua nádúrtha na cainte poiblí aige.<ref name="britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Abdul-El-Sayed|teideal=Abdul El-Sayed|work=Encyclopaedia Britannica|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Bronnadh scoláireacht lánchostais air chuig Scoil Leighis Ollscoil Mhichigan, áit ar chríochnaigh sé dhá bhliain den chúrsa leighis agus é i mbun misean míochaine do mhic léinn i bPeiriú. Ina dhara bliain sa choláiste leighis, bronnadh Scoláireacht Rhodes air, rud a thug go Coláiste Oriel, in Ollscoil Oxford, é, áit ar chríochnaigh sé dochtúireacht (PhD) i sláinte phoiblí i 2011. In Oxford, bhain sé "full blue" amach mar chaptaen ar fhoireann [[Crosógaíocht|chrosógaíochta]] na bhfear.<ref name="enwiki" /> D'fhill sé ar na Stáit Aontaithe agus bhain sé céim dochtúra leighis (MD) amach in [[Ollscoil Cholumbia]] i 2014, agus é maoinithe ag Comhaltacht Paul agus Daisy Soros do Mheiriceánaigh Nua chomh maith le Clár Oiliúna na nEolaithe Míochaine. Níor lorg sé ceadúnas cleachtaidh leighis riamh ina dhiaidh sin; ina áit sin, chuaigh sé i mbun oibre san eipidéimeolaíocht sláinte poiblí.<ref name="enwiki" /> == Gairmréim == I 2014, chuaigh El-Sayed le foireann acadúil Scoil Sláinte Poiblí Mailman in Ollscoil Cholumbia mar ollamh cúnta sa Roinn Eipidéimeolaíochta, áit ar fheidhmigh sé freisin mar stiúrthóir ar Chlár Eolaíocht na gCóras na scoile. In éineacht le Sandro Galea, chomheagraigh sé téacsleabhar dar teideal ''Systems Science and Population Health'', a d'fhoilsigh Oxford University Press i 2017.<ref name="enwiki" /> I mí Lúnasa 2015, cheap Méara Detroit, [[Mike Duggan]], é ina oifigeach sláinte agus ina stiúrthóir feidhmiúcháin ar Roinn Sláinte Detroit, agus gan é ach 30 bliain d'aois – an t-oifigeach sláinte ba óige dá raibh ag aon chathair mhór sna Stáit Aontaithe ag an am. Bhí de chúram air an roinn a atógáil tar éis do chomhlacht neamhbhrabúis seirbhísí sláinte poiblí a sholáthar roimh fhéimheacht chathrach Detroit i 2012. Threoraigh sé an cur i gcoinne méadú ar astaíochtaí dé-ocsaíde sulfair ó scaglann Marathon Petroleum, rud a d'fhág gur laghdaigh an comhlacht a chuid astaíochtaí; chuir sé tástáil ar bun ar leibhéil luaidhe i scoileanna Detroit i ndiaidh ghéarchéim uisce Flint; chuir sé spéaclaí ar fáil saor in aisce do pháistí scoile; agus rinne sé athchóiriú ar Rannóg Rialaithe Ainmhithe na cathrach.<ref name="enwiki" /> Ainmníodh é ar liosta "40 Faoi 40" Crain's Detroit Business i 2016, agus roghnaigh Comhdháil Chaomhnóirí Michigan é mar "Oifigeach Poiblí na Bliana". I 2017, bhronn Ollscoil Mhichigan Gradam Dhá Chéad Bliain na nAlumni air. Ó 2019 i leith, tá sé ina óstach ar an bpodchraoladh ''America Dissected with Dr. Abdul El-Sayed'', a léiríonn Crooked Media agus a phléann polaitíocht agus sláinte phoiblí.<ref name="enwiki" /> I mí na Nollag 2022, ceapadh é ina stiúrthóir ar Roinn Sláinte, Gnóthaí Daonna agus Iarshaighdiúirí Chontae Wayne – an contae is mó agus is ilchineálaí i Michigan, ina bhfuil beagnach 1.8 milliún duine ina gcónaí. Ghlac sé leis an bpost i mí an Mhárta 2023 agus d'éirigh sé as i mí Aibreáin 2025 agus é ag ullmhú don fheachtas Seanaid. I measc a chuid oibre ann bhí clár a chuir deireadh le suas le $700 milliún de fhiacha míochaine do 300,000 duine i Michigan.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an ghobharnóra, 2018 == D'fhógair El-Sayed ar an 25 Feabhra 2017 go raibh sé san iomaíocht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Ghobharnóireacht Michigan, tar éis dó éirí as a phost mar stiúrthóir sláinte. Ba í géarchéim uisce Flint ba mhó a spreag é chun seasamh, dar leis féin, agus é ag cáineadh an easpa airde a thug an Gobharnóir Rick Snyder ar an bpobal a bhí thíos leis an ngéarchéim sin.<ref name="enwiki" /> Gheall El-Sayed nach nglacfadh sé le síntiúis feachtais ó chomhlachtaí, agus bhailigh sé os cionn $5 milliún ó dhaoine aonair. Fuair sé tacaíocht ó [[Bernie Sanders]], [[Alexandria Ocasio-Cortez]] agus Linda Sarsour, eagraí Mháirseáil na mBan 2017, chomh maith le tacaíocht ó Justice Democrats agus ó irisleabhar ''The Nation''. Sa réamhthoghchán an 7 Lúnasa, fuair sé thart ar 30% de na vótaí, agus chaill sé an t-ainmniúchán do [[Gretchen Whitmer]], a bhí 21 phointe céatadáin chun tosaigh air.<ref name="enwiki" /> I mí Mheán Fómhair 2018, bhunaigh El-Sayed coiste gníomhaíochta polaitiúla dar teideal Southpaw Michigan, chun cabhrú le hiarrthóirí forásacha agus le tionscnaimh vótála i Michigan. I 2020, bhí sé ina bhall de Thascfhórsa Aontachta Joe Biden–Bernie Sanders ar chúram sláinte.<ref name="enwiki" /> == Toghchán an tSeanaid, 2026 == D'fhógair El-Sayed a iarrthóireacht ar ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh do Sheanad na Stát Aontaithe an 17 Aibreán 2025, tar éis don Seanadóir reatha, Gary Peters, a fhógairt nach seasfadh sé arís. Bhí sé san iomaíocht in aghaidh Haley Stevens, feisire comhdhála, agus Mallory McMorrow, seanadóir stáit, i measc daoine eile.<ref name="enwiki" /> Rith El-Sayed feachtas ar chlár forásach – {{Lang-en|Medicare for All}}, deireadh a chur le Seirbhís Inimirce agus Custaim (ICE), agus athchóiriú ar mhaoiniú na bhfeachtas – agus é ag diúltú glacadh le síntiúis ó Choistí Gníomhaíochta Polaitiúla, ag brath ar dhaoine aonair amháin. Thacaigh Bernie Sanders agus Alexandria Ocasio-Cortez leis arís, ach thacaigh an Gobharnóir Whitmer le Stevens go déanach sa réamhthoghchán, beart a breathnaíodh mar iarracht dheireanach chun stop a chur le hardú El-Sayed. Caitheadh os cionn $65 milliún ag cur ina choinne le linn an fheachtais – an réamhthoghchán Seanaid ba dhaoire i stair na Stát Aontaithe.<ref name="nbcnews">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2026-election/abdul-el-sayed-wins-michigans-democratic-senate-primary-notching-midwe-rcna589750|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=NBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> I mí Aibreáin 2026, d'fhreastail El-Sayed ar imeachtaí feachtais i roinnt coláistí i Michigan in éineacht leis an bhFeisire Summer Lee agus leis an sruthaitheoir polaitiúil Hasan Piker; tharraing an bhaint a bhí ag Piker leis an bhfeachtas conspóid laistigh den Pháirtí Dhaonlathach féin.<ref name="enwiki" /> Ar an 4 Lúnasa 2026, bhí an lá ag El-Sayed sa deireadh ar Stevens i réamhthoghchán a bhí, uaireanta, chomh gangaideach sin gur léirigh sé féin cé chomh scoilte agus atá an Páirtí Daonlathach maidir le cá bhfuil a dtriall.<ref name="tuairisc1" /> Bhí El-Sayed chun tosaigh le 14,893 vóta – lú ná pointe céatadáin amháin – as os cionn 1.5 milliún vóta a comhaireadh; níor dhearbhaigh Preas Comhlach na Stát Aontaithe (AP) an rás dó go dtí gur comhaireadh beagnach na vótaí uile.<ref name="cbc">{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/abdul-el-sayed-haley-stevens-democratic-primary-michigan-9.7296570|teideal=Abdul El-Sayed wins Michigan's Democratic Senate primary, notching a Midwest victory for the left|work=CBC News|dátarochtana=2026-08-09}}</ref> Daoine óga agus liobrálaigh a bhfuil oideachas tríú leibhéal orthu is mó a mheall El-Sayed chuige; is é an dúshlán atá roimhe anois, áfach, ná gur beag an dóchas atá ag go leor daoine go bhféadfadh díbhirceach de chuid na heite clé olltoghchán a bhuachan i stát idir eatarthu inar vótáil daoine faoi dhó do Donald Trump agus faoi dhó do Ronald Reagan.<ref name="tuairisc1" /> I ndiaidh an réamhthoghcháin, thagair El-Sayed do Mohammad Ali agus dúirt: "Bhaineamar creathadh as an saol mór."<ref name="tuairisc1" /> Rinne sé iarracht freisin teacht roimh aon phlean a bheadh ag an bPáirtí Poblachtánach leas a bhaint as a chúlra chun daoine a iompú ina choinne: "Ní hé m'ainm is cúis le praghas do gháis a bheith ag ardú," a dúirt sé. "Ní m'ainm atá á thabhairt chun cogaidh. Ní hé m'ainm an chúis nach bhfuil in acmhainn duit d'earraí grósaera a cheannach."<ref name="tuairisc1" /> San olltoghchán, an 3 Samhain 2026, beidh El-Sayed san iomaíocht in aghaidh Mike Rogers, iar-fheisire Poblachtánach ó White Lake Township. Má éiríonn le El-Sayed, beidh sé ar an gcéad Mhoslamach riamh a thoghfar chuig Seanad na Stát Aontaithe.<ref name="tuairisc1" /> == Dearcadh polaitiúil == Meastar gur forásaí é El-Sayed ar eite chlé an Pháirtí Dhaonlathaigh. Is é {{Lang-en|Medicare for All}} – córas cúraim sláinte aon-íocóra – an beartas is mó a bhfuil aitheantas air dó; scríobh sé féin agus Micah Johnson leabhar air. Tá sé ina bhall de cheardchumainn éagsúla – SEIU, Cónaidhm Mheiriceá na Múinteoirí, agus UAW ina measc – agus é den tuairim go bhfuil géarghá le leathnú na ceardchumannachta chun "dínit an oibrí" a chosaint i bhfianaise fhás na hintleachta saorga.<ref name="enwiki" /> Tacaíonn El-Sayed le deireadh a chur le ICE, á rá go bhfuil an ghníomhaireacht "truaillithe go smior", cé go dtacaíonn sé le slándáil na teorann le Meicsiceo agus le cineálacha áirithe forfheidhmithe teorann.<ref name="enwiki" /> Is léirmheastóir géar é El-Sayed ar iompar Iosrael i gCogadh Gaza. I bpodchraoladh i mí Eanáir 2024, thug sé "tubaiste sláinte poiblí" ar an gcogadh i Stráice Gaza agus d'éiligh sé sos cogaidh. I mí Lúnasa 2025, thug sé "cinedhíothú" ar iompar Iosrael i nGaza. Cé go bhfuil sé go ginearálta in aghaidh chúnamh míleata Mheiriceá do thíortha eachtracha, luann sé tacaíocht na Stát Aontaithe don Úcráin le linn ionradh na Rúise, agus don tSeirbia sna 1990idí, mar shamplaí d'idirghabháil thairbheach de chuid Mheiriceá. I mí an Mhárta 2022, thug sé "cogadh idir an daonlathas agus an t-uathlathas" ar chogadh na hÚcráine, agus cháin sé Uachtarán na Rúise, [[Vladimir Putin]], mar "dheachtóir údarásach".<ref name="enwiki" /> Ó thaobh an chomhshaoil de, tá sé ag éileamh 100% fuinneamh in-athnuaite do Michigan faoi 2030, agus Roinn Comhshaoil amháin a bhunú trí Roinn na nAcmhainní Nádúrtha agus Roinn Cháilíocht an Chomhshaoil a chumasc.<ref name="enwiki" /> == Saol pearsanta == Phós El-Sayed Sarah Jukaku, síciatraí, i 2006; chuir siad aithne ar a chéile agus iad araon ina mic léinn in Ollscoil Mhichigan. Tá beirt iníonacha acu, Emmalee agus Serene, agus tá cónaí orthu in [[Ann Arbor]], Michigan. Is Moslamach é El-Sayed.<ref name="enwiki" /><ref name="bridgemi" /> == Saothar foilsithe == * El-Sayed, Abdul (2020). ''Healing Politics: A Doctor's Journey into the Heart of Our Political Epidemic''. Nua-Eabhrac: Abrams. * El-Sayed, Abdul; Johnson, Micah (2021). ''Medicare for All: A Citizen's Guide''. Nua-Eabhrac: Oxford University Press. == Féach freisin == * [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)]] * [[Rashida Tlaib]] * [[Ilhan Omar]] * [[Gretchen Whitmer]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:El-Sayed, Abdul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Daoine as Michigan]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé]] [[Catagóir:Lianna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Moslamaigh]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] i2ye1w6w38p1l8hu7uwfo2xmd525r8c Michael Hourigan 0 127668 1331538 1324402 2026-11-02T22:38:59Z TheUltimateGenealogy 68055 Catagóir:Teaghlach Hourigan 1331538 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} '''Michael Hourigan''' is polaiteoir Éireannach é agus iar-[[Méara Luimnigh]]. Mar chomhalta de [[Fine Gael]], rinne sé ionadaíocht ar chathair Luimnigh mar chomhairleoir agus d'fhóin sé mar Méara Cheantar Cathrach Luimnigh ó 2016 go 2017. == Luathshaol agus teaghlach == Is as [[Contae Luimnigh]] é Michael Hourigan.<ref>''Crann ginealaigh Uí Ríoghartaigh'' [Hourigan family tree]. Mark Humphrys Genealogy. Rochtain: 10 Lúnasa 2026. https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/index.html</ref> Tá sé pósta ar Patricia Murphy.<ref>"Epileptic seizure may have caused man's fatal fall". ''Irish Examiner'', 19 Lúnasa 2008. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> I measc a pháistí tá [[Neasa Hourigan]], iar-[[Teachta Dála]] (TD) de chuid an Chomhaontais Ghlais,<ref>"Daughter of former Limerick mayor to seek election with the Green Party". ''Limerick Leader'', 11 Nollaig 2018. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref><ref>"Limerick born TD suspended from Green Party after voting against government". ''Ireland Live'', 23 Márta 2023. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> agus Niamh Hourigan,<ref>"Meet the Limerick woman running to represent the MidWest at the European Parliament". ''Irish Independent'', 9 Aibreán 2024. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> socheolaí<ref>Gráinne Ní Aodha. "The Labour party is a 'survivor', MEP candidate says". ''BreakingNews.ie'', 2 Meitheamh 2024. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> agus iarrthóir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre do phost [[Feisire de Pharlaimint na hEorpa]] i dtoghcheantar Ireland South i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa 2024.<ref>"Labour select Limerick sociologist Niamh Hourigan as EU candidate in Ireland South constituency". ''The Journal.ie'', 18 Feabhra 2024. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> Is col ceathrar é freisin le [[Paddy Lane (politician)|Paddy Lane]], Feisire Éireannach de Pharlaimint na hEorpa, agus leis an Seanadóir [[Richard Hourigan]].<ref>Mark Humphrys. "Rick Hourigan, of Ahane". humphrysfamilytree.com. Cartlannaithe 27 Deireadh Fómhair 2025. Rochtain: 11 Lúnasa 2026.</ref> == Gairm pholaitiúil == === Rialtas áitiúil === D'fhóin Michael Hourigan mar chomhairleoir de chuid [[Fine Gael]] ar chomhairle cathrach [[Luimneach|Luimnigh]]. Bhí sé ina chomhalta d'údarás áitiúil Luimnigh ó toghadh é i 1999, agus fuair sé an líon is mó vótaí ina bharda i dtoghcháin 2004 agus 2009.<ref name="rabbitts2018">Nick Rabbitts. "Two of Limerick's political 'big beasts' to retire at next summer's local elections". ''Limerick Leader'', 1 Iúil 2018. Rochtain: 11 Lúnasa 2026.</ref> Bhí poist éagsúla aige laistigh de struchtúr na comhairle, lena n-áirítear fónamh mar chathaoirleach ar an Joint Policing Committee (JPC).<ref>"Rift grows over chairmanship of Limerick policing committee". ''Limerick Leader'', 24 Márta 2013. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> Mar chathaoirleach ar an Sporting and Cultural SPC, bhí Hourigan páirteach i gclár ''City of Culture'' Luimnigh, agus ghlac sé páirt i bplé faoi scóip agus fairsinge na n-imeachtaí cultúrtha ar fud na cathrach agus an chontae.<ref>"Councillors critical of Limerick, City of Culture programme". ''Limerick Leader'', 19 Aibreán 2014. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> Bhí sé gníomhach freisin maidir le ceisteanna cúraim sláinte agus soláthair ospidéil, agus chuir sé imní in iúl faoi phróisis tairisceana le haghaidh seirbhísí ospidéil. In 2014, thug sé chun suntais go raibh bille bliantúil €1.2 milliún carntha ag an [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte|HSE]] as seirbhísí tacsaí chuig [[University Hospital Limerick]], agus cheistigh sé an raibh deis chothrom tugtha do gach comhlacht tacsaí sa chathair tairiscint a dhéanamh ar an obair sin.<ref>"Hourigan wants fare play on €1m hospital taxi contracts". ''Limerick Leader'', 2 Aibreán 2014. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> === Méara Luimnigh (2004–2005) === Toghadh an Comhairleoir Hourigan ina [[Méara Luimnigh]] i Meitheamh 2004<ref>"New first citizens take up the chains of office". ''Irish Independent'', 22 Meitheamh 2004. Rochtain: 11 Lúnasa 2026.</ref> agus bhí sé sa phost go dtí Meitheamh 2005.<ref name="live95">"Michael Hourigan elected as new Metropolitan Mayor". ''Live 95FM'', 30 Meán Fómhair 2016. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref><ref>"Limerick waste waiver scheme to be scrapped". ''Irish Examiner'', 24 Samhain 2004. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> Tháinig Diarmuid Scully i gcomharbacht air.<ref>"Limerick Mayor in front of party disciplinary committee". ''Irish Examiner'', 7 Iúil 2005. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref><ref>Karl Hanlon. "New FG mayor may be expelled by party over vote". ''The Irish Times''. Rochtain: 11 Lúnasa 2026. Dúirt Hourigan go raibh ionadh air nuair a chuaigh Scully i gcoinne mhian a pháirtí féin.</ref> Mar mhéara, chuir Hourigan fáilte roimh Banphrionsa Anne ag [[City Hall, Limerick|Halla na Cathrach]] i Luimneach, ar 10 Meán Fómhair 2004, le haghaidh cuairte agus cruinnithe oifigiúil, in ainneoin go raibh roinnt grúpaí poblachtánacha áitiúla ag iarraidh baghcat a dhéanamh ar an gcuairt.<ref>Nicola Anderson. "Princess Anne at City Hall in Limerick yesterday, where she met the city Mayor Michael Hourigan". ''Irish Independent'', 11 Meán Fómhair 2004, lch 3.</ref> I mí na Nollag 2004, tar éis mharú an Gharda Bleachtaire Jerry McCabe, d'eagraigh Hourigan vóta speisialta de chuid na comhairle maidir leis an bplean conspóideach chun na coirpigh a scaoileadh saor go luath, agus bhí sé féin ina chathaoirleach ar an vóta sin.<ref>Karl Hanlon. "Limerick council to meet over McCabe killers". ''The Irish Times''. Rochtain: 11 Lúnasa 2026.</ref> === Méara Cheantar Cathrach Luimnigh (2016–2017) === Toghadh Hourigan ina Méara Cheantar Cathrach Luimnigh — eintiteas nuabhunaithe ó 2014 a tháinig in áit Chomhairle Cathrach Luimnigh<ref>Harry McGee. "Limerick councils to merge in 2014, says Minister". ''The Irish Times''. Rochtain: 11 Lúnasa 2026.</ref> — ar 24 Meitheamh 2016, agus fuair sé 11 vóta as 19 ar an gcéad chomhaireamh.<ref>"New mayor for Metropolitan District of Limerick". ''Limerick Leader'', 24 Meitheamh 2016. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> Tháinig sé i gcomharbacht ar Jerry O'Dea, agus tháinig Sean Lynch i gcomharbacht airsean i Meitheamh 2017.<ref>"WATCH: Cllr Sean Lynch elected Mayor of Metropolitan District of Limerick". ''Limerick Leader'', 23 Meitheamh 2017. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> Nuair a toghadh ina mhéara é, d'aithin Hourigan an turasóireacht agus feabhas a chur ar shaol tráchtála chathair Luimnigh mar phríomhthosaíochtaí,<ref>"Minutes of Meeting on 24th June 2016". Comhairle Cathrach agus Contae Luimnigh, 24 Meitheamh 2016. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref><ref>"Limerick Joint Policing Committee Annual Report 2016". An Garda Síochána Policing Authority, 2016. Rochtain: 10 Lúnasa 2026.</ref> agus leag sé béim ar an ngá le hacmhainneacht Abhainn na Sionainne a úsáid go hiomlán chun turasóirí agus gnólachtaí araon a mhealladh.<ref name="live95" /> === Scor ón bpolaitíocht áitiúil === I mí Iúil 2018, d'fhógair Hourigan go mbeadh sé ag éirí as an bpolaitíocht áitiúil ag toghcháin áitiúla 2019. Faoin am sin, bhí dhá théarma caite aige mar [[Méara Luimnigh]]. Dúirt Hourigan, tar éis beagnach 20 bliain ar an gcomhairle, gur chreid sé go raibh sé in am ligean d'iarrthóir níos óige teacht i gcomharbacht air. Thug sé le fios freisin go raibh sé ar intinn aige fanacht páirteach sa pholaitíocht tar éis dó an chomhairle a fhágáil.<ref name="rabbitts2018" /> == Tagairtí == {{Reflist}} == Leabharliosta == === Ailt phreasa roghnaithe === <small>''Foinsí páipéir, inrochtana i bhformáid dhigiteach trí [[:en:Irish Newspaper Archives|Irish Newspaper Archives (en)]].''</small> * "Hourigan is Limerick's frontrunner for Mayor". ''Evening Echo'', 21 Meitheamh 2004. * "Cllr Michael Hourigan (FG) elected Mayor of Limerick last night". ''Irish Independent'', 22 Meitheamh 2004. * "Princess Anne at City Hall in Limerick yesterday, where she met the city Mayor Michael Hourigan". ''Irish Independent'', 11 Meán Fómhair 2004. * "Mayor to tackle IRFU boss on home venue". ''Limerick Leader'', 22 Samhain 2004. * "Michael Hourigan: Critical. Freedom move criticised". ''Irish Examiner'', 3 Meán Fómhair 2014. === Ailt ar líne roghnaithe === * [https://www.limerickleader.ie/news/two-of-limericks-political-big-beasts-to-retire-at-next-summers-local-elections-8314448 "Two of Limerick's political big beasts to retire at next summer's local elections"]. ''Limerick Leader'', 1 Iúil 2018. * [https://www.limerickleader.ie/news/new-mayor-for-metropolitan-district-of-limerick-8424901 "New mayor for Metropolitan District of Limerick"]. ''Limerick Leader'', 24 Meitheamh 2016. * Nick Rabbitts. [https://www.limerickleader.ie/news/limericks-metropolitan-mayor-was-able-to-bring-something-to-communities-8378855 "Limerick's metropolitan mayor 'was able to bring something to communities'"]. ''Limerick Leader'', 23 Meitheamh 2017. * [https://www.thejournal.ie/limerick-must-tackle-drug-use-says-councillor-446208-May2012/ "Limerick 'must tackle drug use', says councillor"]. ''The Journal.ie'', 10 Bealtaine 2012. * [https://www.live95fm.ie/news/live95-news/michael-hourigan-elected-as-new-metropolitan-mayor/ "Michael Hourigan elected as new metropolitan mayor"]. ''Live95FM'', 24 Meitheamh 2016. {{DEFAULTSORT:Hourigan, Michael}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fine Gael]] [[Catagóir:Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Méaraí Luimnigh]] [[Catagóir:Polaiteoirí]] [[Catagóir:Teaghlach Hourigan]] d3mklh18bq0gnv6bgudak267x9eoff5 Patrick Hourigan 0 128327 1331537 1327145 2026-11-02T22:38:18Z TheUltimateGenealogy 68055 Catagóir:Teaghlach Hourigan 1331537 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir Éireannach é '''Patrick "Paddy" Hourigan''' (1934 – 7 Bealtaine 2022), ball d'[[Fine Gael]], a rinne ionadaíocht ar an toghlach Chaisleán Uí Chonaill ar [[Comhairle Contae Luimnigh]] ó 1972 go 2004, agus a bhí ina Chathaoirleach ar Chomhairle Contae Luimnigh ó 1993 go 1994.<ref name="mayor">{{en}} "Mayor expresses sympathies on death of former Cathaoirleach of Limerick County Council" (nasc marbh), Comhairle Cathrach agus Contae Luimnigh, 9 Bealtaine 2022 (léite an 28 Lúnasa 2026)</ref> I gcaitheamh saoil phoiblí a mhair breis is trí scór bliain, bhí sé ar cheann de na pearsana áitiúla ba mhó aithne i measc an Fhine Gael in oirthear Chontae Luimnigh.<ref name="oregan2022">{{en}} Donal O'Regan, "Tributes paid to a 'colossus' in politics in Limerick", ''Limerick Leader'', 8 Bealtaine 2022</ref> == Óige agus oideachas == Rugadh Hourigan timpeall na bliana 1934 do theaghlach feirmeoireachta ag The Orchards, teach a bhí suite in Eanach, gar do Lisnagry, i [[Contae Luimnigh]], a thóg a athair go luath sna 1930idí.<ref name="miami">{{en}} "Fr. Michael J. Hourigan" (nasc marbh), Dignity Memorial / Ardeaspagóideacht Miami, 2 Bealtaine 2012 (léite an 28 Lúnasa 2026)</ref> Bhí sé ar dhuine de roinnt clainne James Hourigan (1893–1973), feirmeoir, agus Mona Frances Hourigan (née Lane; 1903–1970).<ref name="miami" /><ref>{{en}} "Tributes paid to former Limerick Council Chairman", ''Limerick Post'', 8 Bealtaine 2022</ref> I measc a dheartháireacha agus a dheirfiúracha bhí [[Richard Hourigan]] (1939–2002), a bhí ina sheanadóir Fhine Gael don phainéal talmhaíochta idir 1982 agus 1987, agus arís ó 1989 go 1993. Thug fógra báis comhaimseartha faoi Richard Hourigan le fios go raibh a dheartháir Paddy ina bhall den chomhairle contae ag an am.<ref>{{en}} "Former Fine Gael Senator dies", ''Irish Examiner'', 10 Samhain 2002</ref> Rinne [[Kieran O'Donnell]], Teachta Dála Fhine Gael a d'oibrigh in éineacht le Hourigan ar feadh na mblianta fada, cur síos ina dhiaidh sin ar an mbeirt dheartháireacha le chéile mar "finscéal" i bpolaitíocht Fhine Gael i Luimneach.<ref name="oregan2022" /> Sagart Caitliceach eile ab ea deartháir eile, an tAthair Michael Joseph Hourigan (1941–2012), a d'fhóin in Ardeaspagóideacht Miami, Florida, ina measc mar shagart paróiste ag St Bernard i Sunrise agus St Paul l'Apôtre i Lighthouse Point. Luadh ina fhógra báis "a dheartháir, Paddy Hourigan, agus a bhean chéile Anne" i measc na gcomhaltaí teaghlaigh a d'fhág sé ina dhiaidh, chomh maith le roinnt deirfiúracha.<ref name="miami" /> Phós Hourigan Anne, agus bhí ceathrar clainne acu: an bheirt iníonacha Monica agus Kathleen, agus an bheirt mhac James agus Patrick.<ref name="mayor" /> == Gairm pholaitiúil == === Teacht ar Chomhairle Contae Luimnigh === Cuireadh Hourigan ar Chomhairle Contae Luimnigh trí chomhthoghadh sa bhliain 1972 don toghlach Chaisleán Uí Chonaill, chun an suíochán a bhí folamh de bharr éirí as John D. O'Dwyer a líonadh.<ref name="mayor" /> Choinnigh sé a shuíochán ina dhiaidh sin ag cúig thoghchán áitiúla as a chéile, i 1974, 1979, 1985, 1991 agus 1999.<ref name="mayor" /><ref name="irelandelection">{{en}} "Paddy Hourigan – Candidate Profile" (nasc marbh), IrelandElection.com (léite an 28 Lúnasa 2026)</ref> Bhí a chéad toghchán, i 1974, an-dlúth: fuair sé an séú suíochán agus an ceann deireanach le 829 vóta céad rogha (8.4%).<ref name="irelandelection" /> Mhéadaigh a thoradh pearsanta go suntasach le linn an téarma ina dhiaidh sin, agus i dtoghchán 1979, fuair sé 1,290 vóta céad rogha (25.1%), i bhfad os cionn an chuóta ón gcéad chomhaireamh.<ref name="irelandelection" /> Athtoghadh é i 1985 (1,364 vóta, 12.9%), i 1991 (1,048 vóta, 9.2%) agus i 1999 (899 vóta, 7.3%).<ref name="irelandelection" /> === Cathaoirleach ar Chomhairle Contae Luimnigh (1993–1994) === Toghadh Hourigan mar Chathaoirleach ar Chomhairle Contae Luimnigh don téarma 1993–1994, an post sibhialta ba shinsearaí laistigh d'údarás áitiúil an chontae ag an am sin, post ar leith ó phost Mhéara Chathair Luimnigh, a bhí á líonadh ar leithligh ag Comhairle Chathrach Luimnigh ag an am.<ref name="mayor" /> === Toghchán 1999 agus briseadh 2004 === Choinnigh Hourigan a shuíochán i 1999, ach briseadh air sna toghcháin áitiúla i 2004, le 1,069 vóta céad rogha (7.4%), toradh nach raibh dóthanach chun an cuóta a bhí ag teastáil dá aththoghadh a bhaint amach.<ref name="irelandelection" /> Chuir a bhriseadh deireadh le 32 bliain de sheirbhís leanúnach ar an gcomhairle, agus tugadh faoi deara sa phreas náisiúnta é mar chailleadh an chomhalta ba shinsearaí ar an gcomhairle.<ref>{{en}} Karl Hanlon, "Former rugby international 'Ginger' McLoughlin wins city council seat", ''The Irish Times'', 14 Meitheamh 2004</ref> == Saol níos déanaí == Tar éis dó éirí as an bpolaitíocht thofa, d'fhan Hourigan gníomhach i saol an phobail i gceantar Chaisleán Uí Chonaill agus Mhaigh Rua.<ref name="mayor" /> I mBealtaine 2014, agus é timpeall 80 bliain d'aois, d'fhreastail sé ar chruinniú deireanach choiste an toghlaigh Chaisleán Uí Chonaill, a tionóladh ag Nicker roimh dhíothú na sean-struchtúr comhairle contae agus cathrach níos déanaí an bhliain sin, áit ar tugadh onóir do chomhairleoirí, iar-chomhairleoirí san áireamh, as a seirbhís.<ref name="oregan2014">{{en}} Donal O'Regan, "Tributes aplenty at very last Castleconnell area meeting", ''Limerick Leader'', 18 Bealtaine 2014</ref> Ag an gcruinniú sin, thug Hourigan ómós d'iarchomhghleacaithe agus do bhaill foirne na comhairle a bhí faoin bhfód, ag cur leis go raibh "athruithe móra ag teacht, agus tá súil agam gur chun feabhais a bheidh siad".<ref name="oregan2014" /> Tógadh grianghraf de i 2015 agus é ag tacú le tionscnamh Team Limerick Clean-Up.<ref>{{en}} Richard Lynch, "Tributes paid to former Limerick Council Chairman Paddy Hourigan", ''I Love Limerick'', 10 Bealtaine 2022</ref> Bhí Hourigan ina chara mór fada le Paddy Rainsford, fear eile as Eanach agus gníomhaí de chuid Fhine Gael. Ba nós leo beirt deoch a ól le chéile beagnach gach Domhnach ar feadh na mblianta fada i mbeár Lee i Newport, go dtí bás Rainsford i mí na Nollag 2019.<ref>{{en}} Donal O'Regan, "Tributes paid to 'wonderful friend and neighbour' after Christmas tragedy", ''Limerick Leader'', 20 Nollaig 2019</ref> == Bás == Fuair Hourigan bás ina theach cónaithe in Eanach, Lisnagry, ar an 7 Bealtaine 2022.<ref name="oregan2022" /> Ba é Méara Chathair agus Chontae Luimnigh, an Comhairleoir Daniel Butler, a bhí i gceannas ar na hómóis, agus é ag cur síos air mar "duine de fhíor-uaisle an tsaoil".<ref name="mayor" /> Tionóladh cruinniú speisialta de Chomhairle Cathrach agus Contae Luimnigh ar líne an 10 Bealtaine 2022 chun rún comhbhróin a rith, agus cuireadh brat na hÉireann leathchrainn ar fhoirgnimh na comhairle go dtí tar éis a shochraide.<ref name="mayor" /> Rinne Kieran O'Donnell cur síos air mar "ollmhaith i bpolaitíocht Luimnigh agus ar an leibhéal áitiúil" agus luaigh sé a "spiorad polaitiúil suntasach".<ref name="oregan2022" /> Bhí Hourigan ina luí i dTeach Sochraide Meehan i Newport ar an 9 Bealtaine 2022. Bhí a Aifreann sochraide in Eaglais an Ró Naofa i Maigh Rua ar an 10 Bealtaine 2022, agus cuireadh é ina dhiaidh sin i reilig Eanaigh.<ref name="oregan2022" /><ref name="mayor" /> == Stair thoghchánach == {| class="wikitable" |- ! Toghchán !! Vótaí céad rogha !! Sciar vótaí !! Toradh |- | 1974 || 829 || 8.4% || Toghadh |- | 1979 || 1,290 || 25.1% || Toghadh |- | 1985 || 1,364 || 12.9% || Toghadh |- | 1991 || 1,048 || 9.2% || Toghadh |- | 1999 || 899 || 7.3% || Toghadh |- | 2004 || 1,069 || 7.4% || Níor toghadh |} Foinse: IrelandElection.com, torthaí an toghlaigh Chaisleán Uí Chonaill, 1974–2004.<ref name="irelandelection" /> == Nótaí agus tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Hourigan, Patrick}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1934]] [[Catagóir:Fine Gael]] [[Catagóir:Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Teaghlach Hourigan]] 0wlbv450h126415vajvwncw7gntm8em Lughnasadh 0 128414 1331575 1327973 2026-11-03T02:18:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331575 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Contemporary male Corn dolly.jpg | mion | 250px | [[Bábóg]] [[gránbharr|ghránbhairr]] a léiríonn an dia, [[Lugh]]]] Is féile [[Gaeil|Gaelach]] é '''Lughnasadh''' a cheiliúrtar ag tús an fhómhair ar fud na hÉireann, na hAlban agus [[Oileán Mhanann|na Manann]]. Feictear Lughnasadh i [[miotaseolaíocht na nGael|luath-litríocht na hÉireann]] agus tá bhunús has [[Ildiachas Ceilteach|págánach]] aige. Ainmnithe as an dia fhéile [[Lugh]] is ea an fhéile. Tá nasc idir é agus {{lang|cy|Gŵyl Awst}} na Breataine Bige [[Lammas]] na Sasana. Is ar cheann desna ceithre fhéile shéasúracha na nGael é Lughnasadh, i dteannta le [[Imbolc|hImbolc]], [[Bealtaine]] agus [[Samhain]]. Go traidisiúnta, tharlaíodh sé ar an gcéad lá Lúnasa, idir [[grianstad an tsamhraidh]] agus [[cónocht an fhómhair]]. Sna meánaoiseanna, thagadh a lán daoine le chéile, agus imeachtaí ann amhail is lúthchleasaíocht (go suntasach [[Aonach Thailtean]]), [[rásaíocht chapall]], féastaíocht, cleamhnas agus trádáil. Dar le [[Máire Mac Néill]], bhíodh deasghnátha ann maidir le bia úr, íobairt tairbh agus damhsa-dhráma. Le roinnt aoiseanna anuas, tarlaíonn Lughnasadh ar an Domhnach is giorra don 1d Lúnasa, ar bharr chnoc agus sléibhte, leis na himeachtaí chéanna. == Sanasaíocht == As [[Sean-Ghaeilge]], is {{lang|sga|Lugnasad}} é an t-ainm, 'sé sin le chéile {{lang|sga|Lug}} agus {{lang|sga|násad}} (tionól).<ref name=edilLugnasad /><ref name=FoclóirDineen /> Meastar fosta gurb é an focal ''nás'' (bás) atá ann.<ref name=edilNás /><ref name=Williams2018 /> == Miotais agus béaloideas == [[Íomhá:Testa in pietra con più facce, da corleck hill, co. di cavan, I-II secolo dc. 03.jpg | mion | Is cloch dealbhaithe é [[Ceann Chorr Leice]] le trí aghaidh ann, nasctha le ceiliúradh Lúnasa. Téann sé siar go dtí an 1d ní 2a haois AD.<ref name=Kelly2002 />]] I [[miotaseolaíocht na nGael]], insítear gur bunaíodh ''Lughnasadh'' ag an dia [[Lugh]], chun bás bhandia an domhain a cheiliúradh.<ref name=Hicks2003 /> Sna seanscéalta, feictear de ghnáth bean éigin atá fuadaithe nó gafa in éadan a tola, agus a éagann de bhrón, náire, traochadh nó rud nádúrtha eile.<ref name=Hicks2003 /> Tá cosúlachtaí ann a deirtear le [[Peirsifiné]] na [[Miotaseolaíocht na Gréige|Gréige]].<ref name=Hicks2003 /> Tá scéal ann maidir le an suíomh ag [[Tailtin]], ina instear gur bhunaigh Lugh an fhéile i gcuimhne a mháthair altrama, [[Tailtiu]].<ref name=monaghan297 /><ref name=it2023 /> Deirtear gur éag sí agus í traochta tar éis machairí na hÉireann a ghlanadh le haghaidh talamhaíochta.<ref name=monaghan297 /><ref name=monaghan436 /> Tá scéal eile ann maidir leis an suíomh tionóil ag [[an Nás]], a deir gur bhunaigh Lugh an fhéile i gcuimhne a bheirt bhan, na deirfiúracha Nás agus ''Bói''.<ref name=Hicks2003 /><ref name=Coffey1913 /><ref name=Leviton2006 /><ref name=Franklin2001 /> Dar le Máire MacNeill, is é príomhábhar na scéalta ná an t-achrann idir bheirt déithe le haghaidh an fhómhair. Tógann dia amháin, de ghnáth [[Crom Dubh]], an grán do féin, agus caithfidh Lugh é a ghabháil ar son an chine daonna.<ref name=macneill416 /><ref name=gabhann2000 /> Uaireanta, is í [[Eithne]] atá ann, ina seasamh don ghrán. Téann Lugh i gcomhrac fosta le [[Balor]],<ref name=macneill416 /> a sheasann do smol, do thriomach agus do ghréin loiscneach an tsamhraidh scorching summer sun.<ref name=ogain1988 /> Sa bhéaloideas atá ar mharthain, seasann [[Naomh Pádraig]] de ghnáth in ionad an de, Lugh. Bíonn Crom Dubh ann ina thaoiseach págánach atá aige nó gráinseach nó tarbh. Téann sé i ngleic le Pádraig, ach baineann Pádraig an leanbh in uachtar agus tiontaítear é. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=edilLugnasad>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/search?q=Lugnasad&search_in=headword | teideal = Lugnasad | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 2026-09-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240718182154/https://dil.ie/search?search_in=headword&q=Lugnasad | archivedate = 2024-07-18}}</ref> <ref name=edilNás>{{lua idirlín | url = https://dil.ie/32981 | teideal = ? nás | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 2026-09-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20260913171546/https://dil.ie/32981 | archivedate = 2026-09-13}}</ref> <ref name=FoclóirDineen>{{cite book | last=Dineen | first=Patrick S. | title=Foclóir Gaeďilge agus Béarla an Irish–English Dictionary | publisher=The Educational Company of Ireland, Ltd | year=1927 | location=Dublin and Cork, Ireland}}</ref> <ref name=Williams2018>{{cite book | last=Williams | first=Mark | url=https://books.google.com/books?id=C3SYDwAAQBAJ&dq=DIL+death+meaning+n%C3%A1s&pg=PA24 | title=Ireland's Immortals: A History of the Gods of Irish Myth | date=2018-12-04 | publisher=Princeton University Press | isbn=978-0-691-18304-6 | pages=24 | language=en}}</ref> <ref name=Kelly2002>[[Eamonn P. Kelly|Kelly, Eamonn]]. "The Iron Age". In Ó Floinn, Raghnal; Wallace, Patrick (eag). Treasures of the National Museum of Ireland: Irish Antiquities. National Museum of Ireland, 2002 lch. 142. ISBN 978-0-7171-2829-7</ref> <ref name=Hicks2003>{{cite journal | last1=Hicks | first1=Ronald | last2=Elder | first2=Laura | title=Festivals, Deaths, and the Sacred Landscape of Ancient Ireland | journal=[[Journal of Indo-European Studies]] | date=September 2003 | volume=31 | issue=3 | pages=307–336}}</ref> <ref name=monaghan297>Monaghan, ll. 297–299</ref> <ref name=monaghan436>Monaghan, ll. 436–437</ref> <ref name=it2023>{{cite news | teideal = The story of La Lughnasa, first day of Ireland's ancient harvest festival | url = https://www.irishtimes.com/culture/books/the-story-of-la-lughnasa-first-day-of-ireland-s-ancient-harvest-festival-1.3582934 | dátarochtana = 2023-07-10 | nuachtán = The Irish Times | teanga = en | archive-date=10 July 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230710124613/https://www.irishtimes.com/culture/books/the-story-of-la-lughnasa-first-day-of-ireland-s-ancient-harvest-festival-1.3582934 | url-status=live}}</ref> <ref name=Coffey1913>{{cite book | last=Coffey | first=George | url=https://books.google.com/books?id=5xctAAAAYAAJ&q=lugh+commemoration+nas | title=New Grange (Brugh Na Boinne) and Other Incised Tumuli in Ireland: The Influence of Crete and the Ægean in the Extreme West of Europe in Early Times | date=1912 | publisher=Hodges, Figgis, & Company, Limited | pages=26 |language=en}}</ref> <ref name=Leviton2006>{{Cite book | last=Leviton | first=Richard | url=https://books.google.com/books?id=VQiNBAAAQBAJ&dq=LUGH'S+FIRST+WIVES&pg=PA275 | title=The Geomantic Year: A Calendar of Earth-Focused Festivals That Align the Planet with the Galaxy | date=2006-11-16 | publisher=iUniverse | isbn=978-0-595-86056-2 | pages=275 | language=en}}</ref> <ref name=Franklin2001>{{cite book | last=Franklin | first=Anna | url=https://books.google.com/books?id=oH77QJewHQIC&dq=lughnasa+mourning&pg=PA79 | title=Lammas: Celebrating Fruits of the First Harvest | last2=Mason | first2=Paul | date=2001 | publisher=Llewellyn Worldwide | isbn=978-0-7387-0094-6 | pages=79 | language=en}}</ref> <ref name=macneill416>MacNeill, Máire. ''The Festival of Lughnasa''. lch. 416</ref> <ref name=gabhann2000>Mac Gabhann, Seamus. [http://eprints.maynoothuniversity.ie/770/1/Landsmarks.pdf "Landmarks of the people: Meath and Cavan places prominent in Lughnasa mythology and folklore"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815190657/http://eprints.maynoothuniversity.ie/770/1/Landsmarks.pdf |date=15 August 2016 }}. ''Ríocht na Midhe'', 11. Meath Archaeological & Historical Society, 2000. ll. 236–237</ref> <ref name=ogain1988>Ó hÓgáin, Dáithí. ''Fionn Mac Cumhaill: Images of the Gaelic Hero''. Gill & MacMillan, 1988. lch. 11</ref> }} 0066fe44q8jt4o2qpfl2v6u95ntjkkn Liosta de chomhdúile neamhorgánacha 0 128596 1331359 1330755 2026-11-02T14:33:49Z Ériugena 188 1331359 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] ([[Achtainiam]]) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] ([[Alúmanam]]) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] ([[Aimeiricam]]) === [[Americium(II) bromide]] – [[Bróimíd aimeiriciam(II)]] – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF<sub>6</sub>H<sub>12</sub>N<sub>3</sub> [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F<sub>6</sub>H<sub>4</sub>NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – [[Peinteaclóiríd Antamóin|Peinteaclóiríd antamóin]] – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] ([[Argón]]) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] ([[Airsín]] ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI<sub>3</sub> [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] ([[Bairiam]]) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB<sub>6</sub> [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] ([[Beirilliam]]) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] ([[Biosmat]]) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl<sub>3</sub> [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH<sub>3</sub>O<sub>3</sub> [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI<sub>3</sub> [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN<sub>3</sub>O<sub>9</sub> [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] ([[Bórán]]) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI<sub>3</sub> [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] ([[Bróimín]]) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr<sub>7</sub> [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] ([[Caidmiam]]) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] ([[Caeisiam]]) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] ([[Calafoirniam]]) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] ([[Cailciam]]) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] ([[Carbón]]) === [[Carbon dioxide]] – [[Dé-ocsaíd charbóin]] – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] ([[Ceiriam]]) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] ([[Clóirín]]) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] ([[Cróimiam]]) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] ([[Cóbalt]]) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chóbailt(II) – Co(CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chóbailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chóbailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chóbailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(II) – CoF<sub>2</sub> [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(II) – Co(OH)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chóbailt(II) – CoI<sub>2</sub> [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chóbailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chóbailt(II) – Co(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chóbailt(II) – Co<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chóbailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chóbailt(II) – Co(SCN)<sub>2</sub> [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II,III) – Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub> [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chóbailt(III) – CoCl<sub>3</sub> [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(III) – Co(OH)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chóbailt(III) – Co(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(III) – Co<sub>2</sub>O<sub>3</sub> === [[Copper|Cu]] ([[Copar]]) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN<sub>3</sub> [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO<sub>3</sub> [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu<sub>3</sub>P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu<sub>3</sub>(SO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(BO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr<sub>2</sub> [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)(OH)<sub>2</sub> [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF<sub>2</sub> [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO<sub>3</sub> [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)<sub>2</sub> [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] ([[Ciúiriam]]) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN ([[Ciainíd ]]) === [[Cyanogen bromide]] – [[Bróimíd chiainigine]] – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] ([[Diospróisiam]]) === [[Dysprosium(II) chloride]] – [[Clóiríd diospróisiam(II)]] – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] ([[Einstéiniam]]) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] ([[Eirbiam]]) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] ([[Eoraipiam]]) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] ([[Fluairín]]) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluarantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluaraihiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluarameatánesulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} === [[Francium|Fr]] ([[Frainciam]]) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] ([[Gadailiniam]]) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae ghadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] ([[Gailliam]]) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd ghailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd ghailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd ghailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd ghailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd ghailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] ([[Gearmáiniam]]) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd ghearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd ghearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] ([[Ór]]) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] ([[Haifniam]]) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] ([[Haisiam]]) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] ([[Hoilmiam]]) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb<sub>2</sub> [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho<sub>2</sub>Ti<sub>2</sub>O<sub>7</sub> [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH<sub>3</sub>COO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)<sub>3</sub> [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr<sub>3</sub> [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)<sub>3</sub> [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI<sub>3</sub> [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Te<sub>3</sub> === [[Hydrogen|H]] ([[Hidrigin]]) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H<sub>2</sub>O === [[Helium|He]] ([[Héiliam]]) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] ([[Indiam]]) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] ([[Iaidín]]) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl<sub>4</sub> === [[Iridium|Ir]] ([[Iridiam]]) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] ([[Iarann]]) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] ([[Crioptón]]) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] ([[Lantanam]]) === [[Lanthanum aluminium]] – Alúmanaim lantainim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Caidmiam lantainim – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Maignéisiam lantainim – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Mearcair lantainim – LaHg [[Lanthanum silver]] – Airgid lantainim – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Tailliam lantainim – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Sinc lantainim – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] ([[Luaidhe]]) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] ([[Litiam]]) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] ([[Maignéisiam]]) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit mhaignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit mhaignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd mhaignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd mhaignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd mhaignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Démhaignéisiam fhosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd mahignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit mhaignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit mhaignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] ([[Mangainéis]]) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] ([[Mearcair]]) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mhearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mhearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mhearcair(II) – HgS [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiaicianáit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mhearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mhearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] ([[Molaibdéineam]]) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd mholaibdéinim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd mholaibdéinim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd mholaibdéinim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil mholaibdéinim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd mholaibdéinim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd mholaibdéinim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd mholaibdéinim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molaibdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] ([[Neoidimiam]]) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit neoidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate| – Arsanáit neoidimiam(III – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad neoidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit neoidimiam– {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réineáit neoidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd neoidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit neoidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit neoidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] ([[Neiptiúiniam]]) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] ([[Nicil]]) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] ([[Niaibiam]]) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] ([[Nítrigin]]) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO ([[Nítreasóniam]]) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit nítreasóniam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit nítreasóniam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotróisilsulfarac – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] ([[Oismiam]]) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] ([[Ocsaigin]]) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – [[Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd chopair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd fhrainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd photaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (ocsaídí simplí, ocsaídí, agus comhdhúile gaolmhara amháin, ní hiodrocsaídí, carbónáití, aigéid, nó comhdhúile eile atá liostaithe in áiteanna eile) == P == === [[Palladium|Pd]] ([[Pallaidiam]]) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit phalladiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd phalladiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit phalladiam– {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phalladiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] ([[Fosfar]]) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Foisfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fhosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fhosfarach – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fhosfarach – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Tríchlóiríd fhosfarach – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trífhluairíd fhosfarach – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fhosfarach– {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] ([[Platanam]]) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] ([[Plútóiniam]]) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd phlútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] ([[Polóiniam]]) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd pholóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd pholóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] ([[Posatróiniam]]) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd phosatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] ([[Potaisiam]]) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd photaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd photaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít photaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd photaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit photaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd photaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít photaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit photaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd photaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít photaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit photaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd photaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit photaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít photaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit photaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit photaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd photaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd photaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit photaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit photaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd photaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd photaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit photaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit photaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit photaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit photaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit photaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit photaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit photaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít photaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd photaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit photaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit pohtaisiam(III) – KICl<sub>4</sub> [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit photaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit photaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile photaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit photaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Tríphotaisiam fhosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] ([[Praiséidimiam]]) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] ([[Próiméitiam]]) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] ([[Raidiam]]) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] ([[Radón]]) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] ([[Réiniam]]) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] ([[Róidiam]]) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] ([[Rubaidiam]]) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] ([[Ruitéiniam]]) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] ([[Samairiam]]) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] ([[Scaindiam]]) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] ([[Seaboirgiam]]) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seaboirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] ([[Seiléiniam]]) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd sheiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd sheiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd sheiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] ([[Sileacan]]) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad siliceach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd shileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd shileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Aonocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] ([[Airgead]]) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] ([[Sóidiam]]) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Décharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Désheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Déshuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – D-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Déchrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Déocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déthiainít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sármhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sárréanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tia-antamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiaicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] ([[Strointiam]]) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] ([[Sulfar]]) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – [[Dé-ocsaíd sulfair]] – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] ([[Tantalam]]) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalaim – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalaim – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalaim – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] ([[Teicnéitiam]]) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] ([[Teallúiriam]]) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd déteallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd bhiosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd chaidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mhearcair chaidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mhearcair shince – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] ([[Teirbiam]]) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] ([[Tailliam]]) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO ([[Tiainil]]) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS ([[Tiafosgéin]]) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] ([[Tóiriam]]) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] ([[Tiúiliam]]) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] ([[Stán]]) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] ([[Tiotáiniam]]) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO ([[Tiotainil]]) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan]]) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] ([[Úráiniam]]) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO<sub>2</sub> ([[Úrainil]]) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] ([[Vanaidiam]]) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – [[Uisce]] – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] ([[Xeanón]]) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] ([[Iaitirbiam]]) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] ([[Iitriam]]) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] ([[Sinc]]) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] ([[Siarcóiniam]]) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} tcd8cea9nj39q9lousq15a7c4yij191 1331360 1331359 2026-11-02T14:36:18Z Ériugena 188 /* B (Bórán) */ 1331360 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] ([[Achtainiam]]) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] ([[Alúmanam]]) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] ([[Aimeiricam]]) === [[Americium(II) bromide]] – [[Bróimíd aimeiriciam(II)]] – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF<sub>6</sub>H<sub>12</sub>N<sub>3</sub> [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F<sub>6</sub>H<sub>4</sub>NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – [[Peinteaclóiríd Antamóin|Peinteaclóiríd antamóin]] – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] ([[Argón]]) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] ([[Airsín]] ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI<sub>3</sub> [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] ([[Bairiam]]) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB<sub>6</sub> [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] ([[Beirilliam]]) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] ([[Biosmat]]) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl<sub>3</sub> [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH<sub>3</sub>O<sub>3</sub> [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI<sub>3</sub> [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN<sub>3</sub>O<sub>9</sub> [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] ([[Bórón]]n]]) === [[Borane]] – Bórón – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI<sub>3</sub> [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] ([[Bróimín]]) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr<sub>7</sub> [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] ([[Caidmiam]]) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] ([[Caeisiam]]) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] ([[Calafoirniam]]) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] ([[Cailciam]]) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] ([[Carbón]]) === [[Carbon dioxide]] – [[Dé-ocsaíd charbóin]] – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] ([[Ceiriam]]) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] ([[Clóirín]]) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] ([[Cróimiam]]) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] ([[Cóbalt]]) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chóbailt(II) – Co(CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chóbailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chóbailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chóbailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(II) – CoF<sub>2</sub> [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(II) – Co(OH)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chóbailt(II) – CoI<sub>2</sub> [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chóbailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chóbailt(II) – Co(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chóbailt(II) – Co<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chóbailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chóbailt(II) – Co(SCN)<sub>2</sub> [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II,III) – Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub> [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chóbailt(III) – CoCl<sub>3</sub> [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(III) – Co(OH)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chóbailt(III) – Co(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(III) – Co<sub>2</sub>O<sub>3</sub> === [[Copper|Cu]] ([[Copar]]) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN<sub>3</sub> [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO<sub>3</sub> [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu<sub>3</sub>P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu<sub>3</sub>(SO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(BO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr<sub>2</sub> [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)(OH)<sub>2</sub> [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF<sub>2</sub> [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO<sub>3</sub> [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)<sub>2</sub> [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] ([[Ciúiriam]]) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN ([[Ciainíd ]]) === [[Cyanogen bromide]] – [[Bróimíd chiainigine]] – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] ([[Diospróisiam]]) === [[Dysprosium(II) chloride]] – [[Clóiríd diospróisiam(II)]] – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] ([[Einstéiniam]]) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] ([[Eirbiam]]) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] ([[Eoraipiam]]) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] ([[Fluairín]]) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluarantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluaraihiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluarameatánesulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} === [[Francium|Fr]] ([[Frainciam]]) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] ([[Gadailiniam]]) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae ghadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] ([[Gailliam]]) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd ghailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd ghailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd ghailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd ghailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd ghailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] ([[Gearmáiniam]]) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd ghearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd ghearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] ([[Ór]]) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] ([[Haifniam]]) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] ([[Haisiam]]) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] ([[Hoilmiam]]) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb<sub>2</sub> [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho<sub>2</sub>Ti<sub>2</sub>O<sub>7</sub> [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH<sub>3</sub>COO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)<sub>3</sub> [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr<sub>3</sub> [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)<sub>3</sub> [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI<sub>3</sub> [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Te<sub>3</sub> === [[Hydrogen|H]] ([[Hidrigin]]) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H<sub>2</sub>O === [[Helium|He]] ([[Héiliam]]) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] ([[Indiam]]) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] ([[Iaidín]]) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl<sub>4</sub> === [[Iridium|Ir]] ([[Iridiam]]) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] ([[Iarann]]) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] ([[Crioptón]]) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] ([[Lantanam]]) === [[Lanthanum aluminium]] – Alúmanaim lantainim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Caidmiam lantainim – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Maignéisiam lantainim – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Mearcair lantainim – LaHg [[Lanthanum silver]] – Airgid lantainim – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Tailliam lantainim – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Sinc lantainim – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] ([[Luaidhe]]) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] ([[Litiam]]) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] ([[Maignéisiam]]) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit mhaignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit mhaignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd mhaignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd mhaignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd mhaignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Démhaignéisiam fhosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd mahignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit mhaignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit mhaignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] ([[Mangainéis]]) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] ([[Mearcair]]) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mhearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mhearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mhearcair(II) – HgS [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiaicianáit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mhearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mhearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] ([[Molaibdéineam]]) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd mholaibdéinim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd mholaibdéinim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd mholaibdéinim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil mholaibdéinim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd mholaibdéinim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd mholaibdéinim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd mholaibdéinim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molaibdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] ([[Neoidimiam]]) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit neoidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate| – Arsanáit neoidimiam(III – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad neoidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit neoidimiam– {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réineáit neoidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd neoidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit neoidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit neoidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] ([[Neiptiúiniam]]) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] ([[Nicil]]) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] ([[Niaibiam]]) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] ([[Nítrigin]]) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO ([[Nítreasóniam]]) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit nítreasóniam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit nítreasóniam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotróisilsulfarac – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] ([[Oismiam]]) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] ([[Ocsaigin]]) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – [[Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd chopair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd fhrainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd photaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (ocsaídí simplí, ocsaídí, agus comhdhúile gaolmhara amháin, ní hiodrocsaídí, carbónáití, aigéid, nó comhdhúile eile atá liostaithe in áiteanna eile) == P == === [[Palladium|Pd]] ([[Pallaidiam]]) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit phalladiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd phalladiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit phalladiam– {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phalladiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] ([[Fosfar]]) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Foisfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fhosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fhosfarach – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fhosfarach – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Tríchlóiríd fhosfarach – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trífhluairíd fhosfarach – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fhosfarach– {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] ([[Platanam]]) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] ([[Plútóiniam]]) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd phlútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] ([[Polóiniam]]) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd pholóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd pholóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] ([[Posatróiniam]]) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd phosatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] ([[Potaisiam]]) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd photaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd photaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít photaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd photaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit photaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd photaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít photaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit photaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd photaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít photaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit photaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd photaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit photaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít photaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit photaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit photaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd photaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd photaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit photaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit photaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd photaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd photaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit photaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit photaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit photaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit photaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit photaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit photaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit photaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít photaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd photaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit photaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit pohtaisiam(III) – KICl<sub>4</sub> [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit photaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit photaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile photaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit photaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Tríphotaisiam fhosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] ([[Praiséidimiam]]) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] ([[Próiméitiam]]) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] ([[Raidiam]]) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] ([[Radón]]) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] ([[Réiniam]]) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] ([[Róidiam]]) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] ([[Rubaidiam]]) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] ([[Ruitéiniam]]) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] ([[Samairiam]]) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] ([[Scaindiam]]) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] ([[Seaboirgiam]]) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seaboirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] ([[Seiléiniam]]) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd sheiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd sheiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd sheiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] ([[Sileacan]]) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad siliceach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd shileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd shileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Aonocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] ([[Airgead]]) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] ([[Sóidiam]]) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Décharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Désheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Déshuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – D-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Déchrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Déocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déthiainít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sármhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sárréanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tia-antamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiaicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] ([[Strointiam]]) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] ([[Sulfar]]) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – [[Dé-ocsaíd sulfair]] – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] ([[Tantalam]]) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalaim – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalaim – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalaim – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] ([[Teicnéitiam]]) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] ([[Teallúiriam]]) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd déteallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd bhiosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd chaidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mhearcair chaidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mhearcair shince – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] ([[Teirbiam]]) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] ([[Tailliam]]) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO ([[Tiainil]]) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS ([[Tiafosgéin]]) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] ([[Tóiriam]]) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] ([[Tiúiliam]]) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] ([[Stán]]) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] ([[Tiotáiniam]]) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO ([[Tiotainil]]) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan]]) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] ([[Úráiniam]]) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO<sub>2</sub> ([[Úrainil]]) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] ([[Vanaidiam]]) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – [[Uisce]] – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] ([[Xeanón]]) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] ([[Iaitirbiam]]) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] ([[Iitriam]]) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] ([[Sinc]]) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] ([[Siarcóiniam]]) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} n3n9cd81ggzfppigbso2sqs8iqafda6 1331363 1331360 2026-11-02T14:41:08Z Ériugena 188 /* B (Bórón]]n) */ 1331363 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] ([[Achtainiam]]) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] ([[Alúmanam]]) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] ([[Aimeiricam]]) === [[Americium(II) bromide]] – [[Bróimíd aimeiriciam(II)]] – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF<sub>6</sub>H<sub>12</sub>N<sub>3</sub> [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F<sub>6</sub>H<sub>4</sub>NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – [[Peinteaclóiríd Antamóin|Peinteaclóiríd antamóin]] – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] ([[Argón]]) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] ([[Airsín]] ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI<sub>3</sub> [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] ([[Bairiam]]) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB<sub>6</sub> [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] ([[Beirilliam]]) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] ([[Biosmat]]) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl<sub>3</sub> [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH<sub>3</sub>O<sub>3</sub> [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI<sub>3</sub> [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN<sub>3</sub>O<sub>9</sub> [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] ([[Bórón]]) === [[Borane]] – Bórán – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI<sub>3</sub> [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] ([[Bróimín]]) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr<sub>7</sub> [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] ([[Caidmiam]]) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] ([[Caeisiam]]) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] ([[Calafoirniam]]) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] ([[Cailciam]]) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] ([[Carbón]]) === [[Carbon dioxide]] – [[Dé-ocsaíd charbóin]] – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] ([[Ceiriam]]) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] ([[Clóirín]]) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] ([[Cróimiam]]) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] ([[Cóbalt]]) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chóbailt(II) – Co(CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chóbailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chóbailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chóbailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(II) – CoF<sub>2</sub> [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(II) – Co(OH)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chóbailt(II) – CoI<sub>2</sub> [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chóbailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chóbailt(II) – Co(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chóbailt(II) – Co<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chóbailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chóbailt(II) – Co(SCN)<sub>2</sub> [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II,III) – Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub> [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chóbailt(III) – CoCl<sub>3</sub> [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(III) – Co(OH)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chóbailt(III) – Co(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(III) – Co<sub>2</sub>O<sub>3</sub> === [[Copper|Cu]] ([[Copar]]) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN<sub>3</sub> [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO<sub>3</sub> [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu<sub>3</sub>P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu<sub>3</sub>(SO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(BO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr<sub>2</sub> [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)(OH)<sub>2</sub> [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF<sub>2</sub> [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO<sub>3</sub> [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)<sub>2</sub> [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] ([[Ciúiriam]]) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN ([[Ciainíd ]]) === [[Cyanogen bromide]] – [[Bróimíd chiainigine]] – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] ([[Diospróisiam]]) === [[Dysprosium(II) chloride]] – [[Clóiríd diospróisiam(II)]] – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] ([[Einstéiniam]]) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] ([[Eirbiam]]) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] ([[Eoraipiam]]) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] ([[Fluairín]]) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluarantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluaraihiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluarameatánesulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} === [[Francium|Fr]] ([[Frainciam]]) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] ([[Gadailiniam]]) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae ghadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] ([[Gailliam]]) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd ghailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd ghailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd ghailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd ghailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd ghailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] ([[Gearmáiniam]]) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd ghearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd ghearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] ([[Ór]]) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] ([[Haifniam]]) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] ([[Haisiam]]) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] ([[Hoilmiam]]) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb<sub>2</sub> [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho<sub>2</sub>Ti<sub>2</sub>O<sub>7</sub> [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH<sub>3</sub>COO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)<sub>3</sub> [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr<sub>3</sub> [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)<sub>3</sub> [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI<sub>3</sub> [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Te<sub>3</sub> === [[Hydrogen|H]] ([[Hidrigin]]) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H<sub>2</sub>O === [[Helium|He]] ([[Héiliam]]) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] ([[Indiam]]) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] ([[Iaidín]]) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl<sub>4</sub> === [[Iridium|Ir]] ([[Iridiam]]) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] ([[Iarann]]) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] ([[Crioptón]]) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] ([[Lantanam]]) === [[Lanthanum aluminium]] – Alúmanaim lantainim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Caidmiam lantainim – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Maignéisiam lantainim – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Mearcair lantainim – LaHg [[Lanthanum silver]] – Airgid lantainim – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Tailliam lantainim – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Sinc lantainim – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] ([[Luaidhe]]) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] ([[Litiam]]) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] ([[Maignéisiam]]) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit mhaignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit mhaignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd mhaignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd mhaignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd mhaignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Démhaignéisiam fhosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd mahignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit mhaignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit mhaignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] ([[Mangainéis]]) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] ([[Mearcair]]) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mhearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mhearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mhearcair(II) – HgS [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiaicianáit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mhearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mhearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] ([[Molaibdéineam]]) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd mholaibdéinim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd mholaibdéinim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd mholaibdéinim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil mholaibdéinim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd mholaibdéinim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd mholaibdéinim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd mholaibdéinim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molaibdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] ([[Neoidimiam]]) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit neoidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate| – Arsanáit neoidimiam(III – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad neoidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit neoidimiam– {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réineáit neoidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd neoidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit neoidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit neoidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] ([[Neiptiúiniam]]) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] ([[Nicil]]) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] ([[Niaibiam]]) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] ([[Nítrigin]]) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO ([[Nítreasóniam]]) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit nítreasóniam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit nítreasóniam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotróisilsulfarac – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] ([[Oismiam]]) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] ([[Ocsaigin]]) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – [[Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd chopair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd fhrainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd photaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (ocsaídí simplí, ocsaídí, agus comhdhúile gaolmhara amháin, ní hiodrocsaídí, carbónáití, aigéid, nó comhdhúile eile atá liostaithe in áiteanna eile) == P == === [[Palladium|Pd]] ([[Pallaidiam]]) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit phalladiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd phalladiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit phalladiam– {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phalladiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] ([[Fosfar]]) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Foisfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fhosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fhosfarach – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fhosfarach – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Tríchlóiríd fhosfarach – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trífhluairíd fhosfarach – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fhosfarach– {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] ([[Platanam]]) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] ([[Plútóiniam]]) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd phlútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] ([[Polóiniam]]) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd pholóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd pholóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] ([[Posatróiniam]]) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd phosatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] ([[Potaisiam]]) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd photaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd photaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít photaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd photaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit photaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd photaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít photaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit photaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd photaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít photaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit photaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd photaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit photaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít photaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit photaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit photaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd photaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd photaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit photaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit photaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd photaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd photaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit photaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit photaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit photaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit photaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit photaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit photaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit photaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít photaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd photaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit photaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit pohtaisiam(III) – KICl<sub>4</sub> [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit photaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit photaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile photaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit photaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Tríphotaisiam fhosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] ([[Praiséidimiam]]) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] ([[Próiméitiam]]) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] ([[Raidiam]]) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] ([[Radón]]) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] ([[Réiniam]]) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] ([[Róidiam]]) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] ([[Rubaidiam]]) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] ([[Ruitéiniam]]) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] ([[Samairiam]]) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] ([[Scaindiam]]) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] ([[Seaboirgiam]]) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seaboirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] ([[Seiléiniam]]) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd sheiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd sheiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd sheiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] ([[Sileacan]]) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad siliceach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd shileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd shileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Aonocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] ([[Airgead]]) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] ([[Sóidiam]]) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Décharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Désheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Déshuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – D-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Déchrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Déocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déthiainít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sármhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sárréanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tia-antamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiaicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] ([[Strointiam]]) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] ([[Sulfar]]) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – [[Dé-ocsaíd sulfair]] – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] ([[Tantalam]]) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalaim – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalaim – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalaim – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] ([[Teicnéitiam]]) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] ([[Teallúiriam]]) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd déteallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd bhiosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd chaidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mhearcair chaidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mhearcair shince – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] ([[Teirbiam]]) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] ([[Tailliam]]) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO ([[Tiainil]]) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS ([[Tiafosgéin]]) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] ([[Tóiriam]]) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] ([[Tiúiliam]]) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] ([[Stán]]) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] ([[Tiotáiniam]]) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO ([[Tiotainil]]) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan]]) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] ([[Úráiniam]]) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO<sub>2</sub> ([[Úrainil]]) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] ([[Vanaidiam]]) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – [[Uisce]] – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] ([[Xeanón]]) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] ([[Iaitirbiam]]) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] ([[Iitriam]]) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] ([[Sinc]]) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] ([[Siarcóiniam]]) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} iy24irhl97hs76eczkc3oirova4kj6u 1331431 1331363 2026-11-02T17:32:15Z Ériugena 188 /* B (Bórón) */ 1331431 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] ([[Achtainiam]]) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] ([[Alúmanam]]) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] ([[Aimeiricam]]) === [[Americium(II) bromide]] – [[Bróimíd aimeiriciam(II)]] – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF<sub>6</sub>H<sub>12</sub>N<sub>3</sub> [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F<sub>6</sub>H<sub>4</sub>NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – [[Peinteaclóiríd Antamóin|Peinteaclóiríd antamóin]] – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] ([[Argón]]) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] ([[Airsín]] ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI<sub>3</sub> [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] ([[Bairiam]]) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB<sub>6</sub> [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] ([[Beirilliam]]) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] ([[Biosmat]]) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl<sub>3</sub> [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH<sub>3</sub>O<sub>3</sub> [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI<sub>3</sub> [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN<sub>3</sub>O<sub>9</sub> [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] ([[Bórón]]) === [[Borane]] – [[Bórán]] – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – Bórás – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI<sub>3</sub> [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] ([[Bróimín]]) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr<sub>7</sub> [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] ([[Caidmiam]]) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] ([[Caeisiam]]) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] ([[Calafoirniam]]) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] ([[Cailciam]]) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] ([[Carbón]]) === [[Carbon dioxide]] – [[Dé-ocsaíd charbóin]] – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] ([[Ceiriam]]) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] ([[Clóirín]]) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] ([[Cróimiam]]) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] ([[Cóbalt]]) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chóbailt(II) – Co(CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chóbailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chóbailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chóbailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(II) – CoF<sub>2</sub> [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(II) – Co(OH)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chóbailt(II) – CoI<sub>2</sub> [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chóbailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chóbailt(II) – Co(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chóbailt(II) – Co<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chóbailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chóbailt(II) – Co(SCN)<sub>2</sub> [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II,III) – Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub> [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chóbailt(III) – CoCl<sub>3</sub> [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(III) – Co(OH)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chóbailt(III) – Co(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(III) – Co<sub>2</sub>O<sub>3</sub> === [[Copper|Cu]] ([[Copar]]) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN<sub>3</sub> [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO<sub>3</sub> [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu<sub>3</sub>P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu<sub>3</sub>(SO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(BO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr<sub>2</sub> [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)(OH)<sub>2</sub> [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF<sub>2</sub> [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO<sub>3</sub> [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)<sub>2</sub> [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] ([[Ciúiriam]]) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN ([[Ciainíd ]]) === [[Cyanogen bromide]] – [[Bróimíd chiainigine]] – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] ([[Diospróisiam]]) === [[Dysprosium(II) chloride]] – [[Clóiríd diospróisiam(II)]] – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] ([[Einstéiniam]]) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] ([[Eirbiam]]) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] ([[Eoraipiam]]) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] ([[Fluairín]]) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluarantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluaraihiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluarameatánesulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} === [[Francium|Fr]] ([[Frainciam]]) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] ([[Gadailiniam]]) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae ghadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] ([[Gailliam]]) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd ghailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd ghailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd ghailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd ghailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd ghailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] ([[Gearmáiniam]]) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd ghearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd ghearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] ([[Ór]]) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] ([[Haifniam]]) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] ([[Haisiam]]) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] ([[Hoilmiam]]) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb<sub>2</sub> [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho<sub>2</sub>Ti<sub>2</sub>O<sub>7</sub> [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH<sub>3</sub>COO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)<sub>3</sub> [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr<sub>3</sub> [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)<sub>3</sub> [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI<sub>3</sub> [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Te<sub>3</sub> === [[Hydrogen|H]] ([[Hidrigin]]) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H<sub>2</sub>O === [[Helium|He]] ([[Héiliam]]) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] ([[Indiam]]) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] ([[Iaidín]]) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl<sub>4</sub> === [[Iridium|Ir]] ([[Iridiam]]) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] ([[Iarann]]) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] ([[Crioptón]]) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] ([[Lantanam]]) === [[Lanthanum aluminium]] – Alúmanaim lantainim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Caidmiam lantainim – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Maignéisiam lantainim – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Mearcair lantainim – LaHg [[Lanthanum silver]] – Airgid lantainim – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Tailliam lantainim – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Sinc lantainim – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] ([[Luaidhe]]) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] ([[Litiam]]) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] ([[Maignéisiam]]) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit mhaignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit mhaignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd mhaignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd mhaignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd mhaignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Démhaignéisiam fhosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd mahignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit mhaignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit mhaignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] ([[Mangainéis]]) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] ([[Mearcair]]) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mhearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mhearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mhearcair(II) – HgS [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiaicianáit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mhearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mhearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] ([[Molaibdéineam]]) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd mholaibdéinim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd mholaibdéinim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd mholaibdéinim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil mholaibdéinim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd mholaibdéinim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd mholaibdéinim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd mholaibdéinim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molaibdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] ([[Neoidimiam]]) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit neoidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate| – Arsanáit neoidimiam(III – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad neoidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit neoidimiam– {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réineáit neoidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd neoidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit neoidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit neoidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] ([[Neiptiúiniam]]) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] ([[Nicil]]) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] ([[Niaibiam]]) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] ([[Nítrigin]]) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO ([[Nítreasóniam]]) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit nítreasóniam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit nítreasóniam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotróisilsulfarac – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] ([[Oismiam]]) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] ([[Ocsaigin]]) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – [[Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd chopair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd fhrainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd photaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (ocsaídí simplí, ocsaídí, agus comhdhúile gaolmhara amháin, ní hiodrocsaídí, carbónáití, aigéid, nó comhdhúile eile atá liostaithe in áiteanna eile) == P == === [[Palladium|Pd]] ([[Pallaidiam]]) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit phalladiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd phalladiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit phalladiam– {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phalladiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] ([[Fosfar]]) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Foisfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fhosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fhosfarach – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fhosfarach – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Tríchlóiríd fhosfarach – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trífhluairíd fhosfarach – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fhosfarach– {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] ([[Platanam]]) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] ([[Plútóiniam]]) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd phlútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] ([[Polóiniam]]) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd pholóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd pholóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] ([[Posatróiniam]]) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd phosatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] ([[Potaisiam]]) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd photaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd photaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít photaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd photaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit photaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd photaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít photaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit photaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd photaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít photaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit photaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd photaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit photaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít photaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit photaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit photaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd photaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd photaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit photaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit photaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd photaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd photaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit photaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit photaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit photaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit photaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit photaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit photaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit photaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít photaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd photaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit photaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit pohtaisiam(III) – KICl<sub>4</sub> [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit photaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit photaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile photaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit photaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Tríphotaisiam fhosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] ([[Praiséidimiam]]) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] ([[Próiméitiam]]) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] ([[Raidiam]]) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] ([[Radón]]) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] ([[Réiniam]]) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] ([[Róidiam]]) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] ([[Rubaidiam]]) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] ([[Ruitéiniam]]) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] ([[Samairiam]]) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] ([[Scaindiam]]) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] ([[Seaboirgiam]]) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seaboirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] ([[Seiléiniam]]) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd sheiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd sheiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd sheiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] ([[Sileacan]]) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad siliceach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd shileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd shileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Aonocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] ([[Airgead]]) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] ([[Sóidiam]]) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Décharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Désheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Déshuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – D-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Déchrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Déocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déthiainít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sármhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sárréanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tia-antamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiaicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] ([[Strointiam]]) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] ([[Sulfar]]) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – [[Dé-ocsaíd sulfair]] – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] ([[Tantalam]]) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalaim – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalaim – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalaim – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] ([[Teicnéitiam]]) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] ([[Teallúiriam]]) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd déteallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd bhiosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd chaidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mhearcair chaidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mhearcair shince – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] ([[Teirbiam]]) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] ([[Tailliam]]) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO ([[Tiainil]]) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS ([[Tiafosgéin]]) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] ([[Tóiriam]]) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] ([[Tiúiliam]]) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] ([[Stán]]) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] ([[Tiotáiniam]]) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO ([[Tiotainil]]) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan]]) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] ([[Úráiniam]]) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO<sub>2</sub> ([[Úrainil]]) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] ([[Vanaidiam]]) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – [[Uisce]] – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] ([[Xeanón]]) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] ([[Iaitirbiam]]) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] ([[Iitriam]]) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] ([[Sinc]]) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] ([[Siarcóiniam]]) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} 1qoo1xwhclkq7uxzvw67bguokucrnel 1331447 1331431 2026-11-02T17:47:21Z Ériugena 188 /* B (Bórón) */ 1331447 wikitext text/x-wiki Cé go ndéantar tagairt d'fhormhór na gcomhdhúl lena n-ainmneacha córasacha [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí|IUPAC]] (ag leanúint [[Ainmníocht Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF)|ainmníocht IUPAC]] ), coinníodh ainmneacha traidisiúnta freisin i gcás ina bhfuil siad in úsáid fhorleathan nó i gcás ina bhfuil spéis shuntasach stairiúil iontu. == A == === [[Achtainiam|Ac]] ([[Achtainiam]]) === [[Actinium(III) chloride]] – [[Clóiríd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcCl3}} [[Actinium(III) fluoride]] –[[Fluairíd aictiniam(III)]] – {{chem2|AcF3}} [[Actinium(III) oxide]] – [[Ocsaíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2O3}} [[Actinium(III) sulfide]] – [[Sulfíd achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac2S3}} [[Actinium(III) nitrate]] – [[Níotráit achtainiam(III)]] – {{chem2|Ac(NO3)3}} [[Actinium(III) bromide]] – [[Bróimíd achtainiam(III)]] – {{chem2|AcBr3}} [[Actinium(III) hydroxide]] – [[Hiodrocsaíd achtiniam(III)]] – {{chem2|Ac(OH)3}} [[Actinium(III) iodide]] – [[Iaidíd achtiniam(III)]] – {{chem2|AcI3}} [[Actinium(III) phosphate]] – [[Fosfáit achtainiam(III)]] – {{chem2|AcPO4}} === [[Aluminium|Al]] ([[Alúmanam]]) === [[Aluminium antimonide]] – [[Antamóiníd alúmanaim]] – AlSb [[Aluminium arsenate]] – [[Arsanáit alúmanaim]] – {{chem2|AlAsO4}} [[Aluminium arsenide]] – [[Arsainíd alúmanaim]] – AlAs [[Aluminium diboride]] – [[Débhóiríd alúmanaim]] – {{chem2|AlB2}} [[Aluminium bromide]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Aluminium carbide]] – Cairbíd alúmanaim – {{chem2|Al4C3}} [[Aluminium iodide]] – Iaidíd alúmanaim – {{chem2|AlI3}} [[Aluminium nitride]] – Nítríd alúmanaim – AlN [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Aluminium phosphide]] – Fosfíd alúmanaim – AlP [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim – {{chem2|AlF3}} [[Aluminium hydroxide]] – Hiodrocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al(OH)3}} [[Aluminium nitrate]] – Níotráit alúmanaim – {{chem2|Al(NO3)3}} [[Aluminium sulfide]] – Suilfíd alúmanaim – {{chem2|Al2S3}} [[Aluminium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim – {{chem2|Al2(SO4)3}} [[Aluminium potassium sulfate]] – Suilfáit alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAl(SO4)2}} [[Aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim – {{chem2|AlH3}} === [[Americium|Am]] ([[Aimeiricam]]) === [[Americium(II) bromide]] – [[Bróimíd aimeiriciam(II)]] – {{chem2|AmBr2}} [[Americium(III) bromide]] – Bróimíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmBr3}} [[Americium(II) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmCl2}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Americium(III) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmF3}} [[Americium(IV) fluoride]] – Fluairíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmF4}} [[Americium(II) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(II) – {{chem2|AmI2}} [[Americium(III) iodide]] – Iaidíd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmI3}} [[Americium dioxide]] – Dé-ocsaíd aimeiriciam – {{chem2|AmO2}} === {{chem2|NH3}}/[[Ammonium|{{chem2|[NH4]+}}]] ([[Amóinia]] ) === [[Ammonia]] – [[Amóinia]] – {{chem2|NH3}} [[Ammonium azide]] – Aisíd amóiniam – {{chem2|[NH4]N3}} [[Ammonium bicarbonate]] – [[Décharbónáit amóiniam]] – {{chem2|[NH4]HCO3}} [[Ammonium bisulfate]] – Déshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]HSO4}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Ammonium chromate]] – Crómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2CrO4}} [[Ammonium cerium(IV) nitrate]] – Níotráit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]2[Ce(NO3)6]}} [[Ammonium cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit amóiniam agus ceiriam(IV) – {{chem2|[NH4]4[Ce(SO4)4]}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Ammonium chlorate]] – Clóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO3}} [[Ammonium cyanide]] – Ciainíd amóiniam – {{chem2|[NH4]CN}} [[Ammonium dichromate]] – Déchrómáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2Cr2O7}} [[Ammonium dihydrogen phosphate]] – Déhiodríginfosfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]H2PO4}} [[Ammonium hexafluoroaluminate]] – Heicseafluairíalúmanaít amóiniam – AlF<sub>6</sub>H<sub>12</sub>N<sub>3</sub> [[Ammonium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit amóiniam – F<sub>6</sub>H<sub>4</sub>NP [[Ammonium hexachloroplatinate]] – Heicseaclóiríplatanáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2[PtCl6]}} [[Ammonium hexafluorosilicate]] – Heicseafluairísileacáit amóiniam [[Ammonium hexafluorotitanate]] – Heicseafluairítiotanáit amóiniam [[Ammonium hexafluorozirconate]] – Heicseafluairísiarcónáit amóiniam [[Ammonium hydroxide]] – Hiodrocsaíd amóiniam – {{chem2|[NH4]OH}} [[Ammonium nitrate]] – Níotráit amóiniam – {{chem2|[NH4]NO3}} [[Ammonium orthomolybdate]] – Ortaimolabdáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2MoO4}} [[Ammonium sulfamate]] – Suilfaimáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SO3NH2}} [[Ammonium sulfide]] – Suilfíd amóiniam – {{chem2|[NH4]2S}} [[Ammonium sulfite]] – Suilfít amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO3}} [[Ammonium sulfate]] – Suilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2SO4}} [[Ammonium perchlorate]] – Sárchlóráit amóiniam – {{chem2|[NH4]ClO4}} [[Ammonium permanganate]] – Sár-mhangaináit amóiniam – {{chem2|[NH4]MnO4}} [[Ammonium persulfate]] – Sárshuilfáit amóiniam – {{chem2|[NH4]2S2O8}} [[Reinecke's salt|Ammonium diamminetetrathiocynatochromate(III)]] – Dé-aimínteitreatiicianáit cróimiam(III) amóiniam – {{chem2|[NH4][Cr(SCN)4(NH3)2]}} [[Ammonium thiocyanate]] – Tiicianáit amóiniam – {{chem2|[NH4]SCN}} [[Ammonium triiodide]] – Trí-iaidíd amóiniam – {{chem2|[NH4][I3]}} [[Diammonium dioxido(dioxo)molybdenum]] – Dé-amóiniam dé-ocsaíd(dé-ocsa)molabdaim – {{chem2|H8MoN2O4}} [[Diammonium phosphate]] – Dé-amóiniam fosfáit – {{chem2|[NH4]2HPO4}} [[Tetramethylammonium perchlorate]] – Teitreametilamóiniam sárchlóráit – {{chem2|[N(CH3)4]ClO4}} === [[Antimony|Sb]] ([[Antamón]]) === [[Stibine|Antimony hydride]] (stybine) – Hiodríd antamóin (stibín) – {{chem2|SbH3}} [[Antimony pentachloride]] – [[Peinteaclóiríd Antamóin|Peinteaclóiríd antamóin]] – {{chem2|SbCl5}} [[Antimony pentafluoride]] – Peinteafluairíd antamóin – {{chem2|SbF5}} [[Antimony potassium tartrate]] – Tartráit antamóin agus potaisiam – {{chem2|K2Sb2(C4H2O6)2}} [[Antimony sulfate]] – Suilfáit antamóin – {{chem2|Sb2(SO4)3}} [[Antimony trichloride]] – Tríchlóiríd antamóin – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony trifluoride]] – Trífluairíd antamóin – {{chem2|SbF3}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony trisulfide]] – [[Tríshuilfíd antamóin]] – {{chem2|Sb2S3}} [[Antimony pentasulfide]] – Peinteashuilfíd antamóin – {{chem2|Sb2S5}} === [[Argon|Ar]] ([[Argón]]) === [[Argon fluorohydride]] – [[Fluraihidríd argóin]] – HArF === [[Arsenic|As]] ([[Airsín]] ) === [[Arsenic trifluoride]] – [[Trífhluairíd arsanaice]] – {{chem2|AsF3}} [[Arsenic triiodide]] – Trí-iaidíd arsanaice – AsI<sub>3</sub> [[Arsenic pentafluoride]] – Peinteafluairíd arsanaice – {{chem2|AsF5}} [[Arsenic trioxide]] (Arsenic(III) oxide) – Trí-ocsaíd arsanaice (ocsaíd arsaenach(III)) – {{chem2|As2O3}} [[Arsenous acid]] – Aigéad arsanúil – {{chem2|As(OH)3}} [[Arsenic acid]] – Aigéad arsanaice – {{chem2|AsO(OH)3}} [[Arsine]] – Airsín – {{chem2|AsH3}} == B == === [[Barium|Ba]] ([[Bairiam]]) === [[Barium azide]] – [[Aisíd bhairiam]] – {{chem2|Ba(N3)2}} [[Barium bromide]] – Bróimíd bhairiam – {{chem2|BaBr2}} [[Barium carbonate]] – Carbónáit bhairiam – {{chem2|BaCO3}} [[Barium chlorate]] – Clóráit bhairiam – {{chem2|Ba(ClO3)2}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Barium chromate]] – Crómáit bhairiam – {{chem2|BaCrO4}} [[Barium ferrate]] – Fearráit bhairiam – {{chem2|BaFeO4}} [[Barium ferrite]] – Feirít bhairiam – {{chem2|BaFe12O19}} [[Barium fluoride]] – Fluairíd bhairiam – {{chem2|BaF2}} [[Barium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhairiam – {{chem2|Ba(OH)2}} [[Barium hexaboride]] – Heicseabhóiríd bhairiam – BaB<sub>6</sub> [[Barium iodide]] – Iaidíd bhairiam – {{chem2|BaI2}} [[Barium manganate]] – Mangaináit bhairiam – {{chem2|BaMnO4}} [[Barium nitrate]] – Níotráit bhairiam – {{chem2|Ba(NO3)2}} [[Barium oxalate]] – Ocsaláit bhairiam – {{chem2|Ba(C2O4)}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Barium permanganate]] – Sár-mhangaináit bhairiam – {{chem2|Ba(MnO4)2}} [[Barium peroxide]] – Sárocsaíd bhairiam – {{chem2|BaO2}} [[Barium sulfate]] – Suilfáit bhairiam – {{chem2|BaSO4}} [[Barium sulfide]] – Suilfíd bhairiam – BaS [[Barium titanate]] – Tiotanáit bhairiam – {{chem2|BaTiO3}} [[Barium thiocyanate]] – Tiicianáit bhairiam – {{chem2|Ba(SCN)2}} === [[Beryllium|Be]] ([[Beirilliam]]) === [[Beryllium borohydride]] – [[Bóraihidríd bheirilliam]] – {{chem2|Be[BH4]2}} [[Beryllium bromide]] – Bróimíd bheirilliam – {{chem2|BeBr2}} [[Beryllium carbonate]] – Carbónáit bheirilliam – {{chem2|BeCO3}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd bheirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Beryllium fluoride]] – Fluairíd bheirilliam – {{chem2|BeF2}} [[Beryllium hydride]] – Hiodríd bheirilliam – {{chem2|BeH2}} [[Beryllium hydroxide]] – Hiodrocsaíd bheirilliam – {{chem2|Be(OH)2}} [[Beryllium iodide]] – Iaidíd bheirilliam – {{chem2|BeI2}} [[Beryllium nitrate]] – Níotráit bheirilliam – {{chem2|Be(NO3)2}} [[Beryllium nitride]] – Nítríd bheirilliam – {{chem2|Be3N2}} [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Beryllium sulfate]] – Suilfáit bheirilliam – {{chem2|BeSO4}} [[Beryllium sulfide]] – Suilfíd bheirilliam – BeS [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd bheirilliam – BeTe === [[Bismuth|Bi]] ([[Biosmat]]) === [[Bismuth chloride]] – Clóiríd bhiosmait – BiCl<sub>3</sub> [[Bismuth ferrite]] – Feirít bhiosmait – {{chem2|BiFeO3}} [[Bismuth hydroxide]] – Hiodrocsaíd bhiosmait – BiH<sub>3</sub>O<sub>3</sub> [[Bismuth(III) iodide]] – Iaidíd bhiosmait(III) – BiI<sub>3</sub> [[Bismuth(III) nitrate]] – Níotráit bhiosmait(III) – BiN<sub>3</sub>O<sub>9</sub> [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Bismuth pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhiosmait – {{chem2|BiF5}} [[Bismuth(III) sulfide]] – Suilfíd bhiosmait(III) – Bi<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Bismuth(III) telluride]] – Teallúiríd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2Te3}} [[Bismuth tribromide]] – Tríbhróimíd bhiosmait – {{chem2|BiBr3}} [[Bismuth ]] – Tungstáit bhiosmait – {{chem2|Bi2WO6}} === [[Boron|B]] ([[Bórón]]) === [[Borane]] – [[Bórán]] – {{chem2|BH3}} [[Borax]] – [[Bórás]] – {{chem2|Na2B4O7*10H2O}} [[Borazine]] – Bóraisín – {{chem2|B3H6N3}} [[Borazocine]] – Bórasóisín – {{chem2|B4H8N4}} [[Boric acid]] – Aigéad bórach – {{chem2|H3BO3}} [[Boron carbide]] – Cairbíd bhóróin – {{chem2|B4C}} [[Boron nitride]] – Nítríd bhóróin – BN [[Boron phosphate]] – Fosfáit bhóróin – {{chem2|BPO4}} [[Boron phosphide]] – Fosfíd bhóróin – BP [[Boron suboxide]] – Fo-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B6O}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Boron trifluoride]] – Trífhluairíd bhóróin – {{chem2|BF3}} [[Boron triiodide]] – Trí-iaidíd bhóróin – BI<sub>3</sub> [[Boron trioxide|Boron oxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin (ocsaíd bóróin) – {{chem2|B2O3}} [[Boroxine]] – Bórocsaín – {{chem2|B3H3O3}} [[Calcium hexaboride]] – Heicseabhóiríd chailciam – {{chem2|CaB6}} [[Decaborane]] – Deacabórán – {{chem2|B10H14}} [[Diborane]] – Débhórán – {{chem2|B2H6}} [[Diboron tetrachloride]] – Teitreachlóiríd dhébhóróin – {{chem2|B2Cl4}} [[Diboron tetrafluoride]] – Teitreafluairíd débhóróin – {{chem2|B2F4}} [[Fluoroboric acid]] – Aigéad fluarabhórach – {{chem2|HBF4}} [[Hexaborane(10)]] – Heicseabhórán(10) – {{chem2|B6H10}} [[Hexaborane(12)]] – Heicseabhórán(12) – {{chem2|B6H12}} [[Lanthanum hexaboride]] – Heicseabhóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Magnesium diboride]] – Débhóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB2}} [[Metaboric acid]] – Aigéad meiteabhórach – {{chem2|H3B3O6}} [[Octadecaborane]] – Ochtdeacabhórán – {{chem2|B18H22}} [[Ortho-carborane]] – Ortacharbórán – {{chem2|C2B10H12}} [[Pentaborane]] – Peinteabhórán – {{chem2|B5H9}} [[Pentaborane(11)]] – Peinteabhórán(11) – {{chem2|B5H11}} [[Sodium metaborate]] – Meiteabhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO2}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3}} [[Sodium tetrahydroxyborate]] – Teitrhiodrocsabhóráit sóidiam – {{chem2|NaB(OH)4}} [[Tetraborane]] – Teitreabhórán – {{chem2|B4H10}} [[Tetrahydroxydiboron]] – Teitrhiodrocsabhóróin – {{chem2|B2H4O4}} === [[Bromine|Br]] ([[Bróimín]]) === [[Bromine monochloride]] – Monaclóiríd bhróimín – BrCl [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Perbromic acid]] – Aigéad sárbhrómac– {{chem2|HBrO4}} [[Aluminium bromide| Bróimíd aluminium]] – Bróimíd alúmanaim – {{chem2|AlBr3}} [[Ammonium bromide]] – Bróimíd amóiniam – {{chem2|NH4Br}} [[Boron tribromide]] – Tríbhróimíd bhóróin – {{chem2|BBr3}} [[Bromic acid]] – Aigéad Brómach– {{chem2|HBrO3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Bromine pentafluoride]] – Peinteafluairíd bhróimín – {{chem2|BrF5}} [[Bromine trifluoride]] – Trífhluairíd bhróimín – {{chem2|BrF3}} [[Bromine monofluoride]] – Mónafluairíd bhróimín – BrF [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Carbon tetrabromide]] – Teitreabróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – {{chem2|CuBr2}} [[Hydrobromic acid]] – Aigéad hiodrabhrómach – HBr(aq) [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómúil – HOBr [[Iodine monobromide]] – Mónabhróimíd iaidín – IBr [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Magnesium bromide]] – Bróimíd maignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Mercury(I) bromide]] – Bróimíd mearcair(I) – {{chem2|Hg2Br2}} [[Mercury(II) bromide]] – Bróimíd mearcair(II) – {{chem2|HgBr2}} [[Nitrosyl bromide]] – Bróimíd níotraisil – NOBr [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fosfair – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fosfair – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus heptabromide]] – Heipteabróimíd fosfair – PBr<sub>7</sub> [[Potassium bromide]] – Bróimíd potaisiam – KBr [[Potassium bromate]] – Brómáit potaisiam – {{chem2|KBrO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit potaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Tribromosilane]] – Tríbhróimísileán – {{chem2|HSiBr3}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Thionyl bromide]] – Bróimíd tiainile – {{chem2|SOBr2}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} == C == === [[Cadmium|Cd]] ([[Caidmiam]]) === [[Cadmium arsenide]] – Arsainíd chaidmiam – {{chem2|Cd3As2}} [[Cadmium bromide]] – Bróimíd chaidmiam – {{chem2|CdBr2}} [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Cadmium fluoride]] – Fluairíd chaidmiam – {{chem2|CdF2}} [[Cadmium iodide]] – Iaidíd chaidmiam – {{chem2|CdI2}} [[Cadmium nitrate]] – Níotráit chaidmiam – {{chem2|Cd(NO3)2}} [[Cadmium oxide]] – Ocsaíd chaidmiam – CdO [[Cadmium phosphide]] – Fosfíd chaidmiam – {{chem2|Cd3P2}} [[Cadmium selenide]] – Seiléiníd chaidmiam – CdSe [[Cadmium sulfate]] – Suilfáit chaidmiam – {{chem2|CdSO4}} [[Cadmium sulfide]] – Suilfíd chaidmiam – CdS [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe === [[Caesium|Cs]] ([[Caeisiam]]) === [[Caesium bicarbonate]] – Décharbónáit chaeisiam – {{chem2|CsHCO3}} [[Caesium bromide]] – Bróimíd chaeisiam – CsBr [[Caesium carbonate]] – Carbónáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CO3}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaeisiam – CsCl [[Caesium chromate]] – Crómáit chaeisiam – {{chem2|Cs2CrO4}} [[Caesium dichloroiodate]] – Déchlóiriaidáit chaeisiam – {{chem2|CsICl2}} [[Caesium dodecaborate]] – Dódeicibóráit caesiam – {{chem2|Cs2B12H12}} [[Caesium fluoride]] – Fluairíd chaeisiam – CsF [[Caesium heptafluoroxenate]] – Heipteafluairíxeanáit chaeisiam – {{chem2|CsXeF7}} [[Caesium hydride]] – Hiodríd chaeisiam – CsH [[Caesium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit chaeisiam – {{chem2|CsHSO4}} [[Caesium iodide]] – Iaidíd chaeisiam – CsI [[Caesium monoxide]] – Mónaocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O}} [[Caesium nitrate]] – Níotráit chaeisiam – {{chem2|CsNO3}} [[Caesium ozonide]] – Ósóníd chaeisiam – {{chem2|CsO3}} [[Caesium perchlorate]] – Sárchlóráit chaeisiam – {{chem2|CsClO4}} [[Caesium peroxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|Cs2O2}} [[Caesium sulfate]] – Suilfáit chaeisiam – {{chem2|Cs2SO4}} [[Caesium superoxide]] – Sárocsaíd chaeisiam – {{chem2|CsO2}} [[Caesium triiodide]] – Trí-iaidíd chaeisiam – {{chem2|CsI3}} === [[Californium|Cf]] ([[Calafoirniam]]) === [[Californium(III) bromide]] – Bróimíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfBr3}} [[Californium(III) carbonate]] – Carbónáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(CO3)3}} [[Californium(III) chloride]] – Clóiríd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfCl3}} [[Californium(III) fluoride]] – Fluairíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfF3}} [[Californium(III) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(III) – {{chem2|CfI3}} [[Californium(II) iodide]] – Iaidíd chalafóirniam(II) – {{chem2|CfI2}} [[Californium(III) nitrate]] – Níotráit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf(NO3)3}} [[Californium(III) oxide]] – Ocsaíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2O3}} [[Californium(III) phosphate]] – Fosfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|CfPO4}} [[Californium(III) sulfate]] – Suilfáit chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2(SO4)3}} [[Californium(III) sulfide]] – Suilfíd chalafóirniam(III) – {{chem2|Cf2S3}} [[Californium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd chalafóirniam – CfOF [[Californium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chalafóirniam – CfOCl === [[Calcium|Ca]] ([[Cailciam]]) === [[Calcium bromide]] – Bróimíd chailciam – {{chem2|CaBr2}} [[Calcium carbide]] – Cairbíd chailciam – {{chem2|CaC2}} [[Calcium carbonate]] (Precipitated Chalk) – Carbónáit chailciam (Cailc Dheascaithe) – {{chem2|CaCO3}} [[Calcium chlorate]] – Clóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO3)2}} [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium chromate]] – Crómáit chailciam– {{chem2|CaCrO4}} [[Calcium cyanamide]] – Ciainaimíd cailciam – {{chem2|CaCN2}} [[Calcium fluoride]] – Fluairíd chailciam – {{chem2|CaF2}} [[Calcium hydride]] – Hiodríd chailciam – {{chem2|CaH2}} [[Calcium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chailciam – {{chem2|Ca(OH)2}} [[Calcium monosilicide]] – Mónaisilícíd chailciam – CaSi [[Calcium oxalate]] – Ocsaláit chailciam – {{chem2|CaC2O4}} [[Calcium hydroxychloride]] – Hiodrocsaclóiríd chailciam – {{chem2|CaOCl2}} [[Calcium perchlorate]] – Sárchlóráit chailciam – {{chem2|Ca(ClO4)2}} [[Calcium permanganate]] – Sármhangaináit chailciam – {{chem2|Ca(MnO4)2}} [[Calcium sulfate]] ([[gypsum]]) – Suilfáit chailciam (gipsam) – {{chem2|CaSO4}} [[Calcium thiocyanate]] – Tiicianáit chailciam – {{chem2|C2CaN2S2}} === [[Carbon|C]] ([[Carbón]]) === [[Carbon dioxide]] – [[Dé-ocsaíd charbóin]] – {{chem2|CO2}} [[Carbon disulfide]] – Dé-shuilfíd charbóin – {{chem2|CS2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Carbon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd charbóin – {{chem2|CBr4}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Carbon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd charbóin – {{chem2|CF4}} [[Carbon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd charbóin – {{chem2|CI4}} [[Carbonic acid]] – Aigéad carbónach – {{chem2|H2CO3}} [[Carbonyl chloride]] – Clóiríd charbóinile – {{chem2|COCl2}} [[Carbonyl fluoride]] – Fluairíd carbóinile – {{chem2|COF2}} [[Carbonyl sulfide]] – Suilfíd charbóinile – COS [[Carboplatin]] – Carbaplaitin – {{chem2|C6H12N2O4Pt}} === [[Cerium|Ce]] ([[Ceiriam]]) === [[Cerium(III) bromide]] – Bróimíd cheiriam(III) – {{chem2|CeBr3}} [[Cerium(III) carbonate]] – Carbónáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(CO3)3}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Cerium(III) fluoride]] – Fluairíd cheiriam(III) – {{chem2|CeF3}} [[Cerium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce(OH)3}} [[Cerium(III) iodide]] – Iaidíd cheiriam(III) – {{chem2|CeI3}} [[Cerium(III) nitrate]] – Níotráit cheiriam(III) – {{chem2|Ce(NO3)3}} [[Cerium(III) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2O3}} [[Cerium(III) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(III) – {{chem2|Ce2(SO4)3}} [[Cerium(III) sulfide]] – Suilfíd cheiriam(III) – {{chem2|Ce2S3}} [[Cerium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(OH)4}} [[Cerium(IV) nitrate]] – Níotráit ceiriam(IV) – {{chem2|Ce(NO3)4}} [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd ceiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Cerium(IV) sulfate]] – Suilfáit cheiriam(IV) – {{chem2|Ce(SO4)2}} [[Cerium oxide|Cerium(III,IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(III,IV) – {{chem2|Ce3O4}} [[Ceric ammonium nitrate]] – Níotráit cheireach amóiniam – {{chem2|(NH4)2Ce(NO3)6}} [[Cerium hexaboride]] – Heicseabhóiríd cheiriam – {{chem2|CeB6}} [[Cerium aluminium]] – Ceiriam alúmanaim – CeAl [[Cerium cadmium]] – Ceiriam chaidmiam – CeCd [[Cerium magnesium]] – Ceiriam mhaignéisiam – CeMg [[Cerium mercury]] – Ceiriam mhearcair – CeHg [[Cerium silver]] – Ceiriam airgid – CeAg [[Cerium thallium]] – Ceiriam tailliam – CeTl [[Cerium zinc]] – Ceiriam since – CeZn === [[Chlorine|Cl]] ([[Clóirín]]) === [[Actinium(III) chloride]] – Clóiríd aictiniam(III) – {{chem2|AcCl3}} [[Aluminium chloride]] – Clóiríd alúmanaim – {{chem2|AlCl3}} [[Americium(III) chloride]] – Clóiríd aimeiriciam(III) – {{chem2|AmCl3}} [[Ammonium chloride]] – Clóiríd amóiniam – {{chem2|[NH4]Cl}} [[Antimony(III) chloride]] – Clóiríd antamóin(III) – {{chem2|SbCl3}} [[Antimony(V) chloride]] – Clóiríd antamóin(V) – {{chem2|SbCl5}} [[Arsenic(III) chloride]] – Clóiríd arsaenach(III) – {{chem2|AsCl3}} [[Barium chloride]] – Clóiríd bhairiam – {{chem2|BaCl2}} [[Beryllium chloride]] – Clóiríd beirilliam – {{chem2|BeCl2}} [[Bismuth(III) chloride]] – Clóiríd bhiosmait(III) – {{chem2|BiCl3}} [[Boron trichloride]] – Tríchlóiríd bhóróin – {{chem2|BCl3}} [[Bromine monochloride]] – Mónaclóiríd bhróimín – BrCl [[Cadmium chloride]] – Clóiríd chaidmiam – {{chem2|CdCl2}} [[Caesium chloride]] – Clóiríd chaesiam – CsCl [[Calcium chloride]] – Clóiríd chailciam – {{chem2|CaCl2}} [[Calcium hypochlorite]] – Hipeaclóirít chailciam – {{chem2|Ca(ClO)2}} [[Carbon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd charbóin – {{chem2|CCl4}} [[Cerium(III) chloride]] – Clóiríd cheiriam(III) – {{chem2|CeCl3}} [[Chloramine]] – Clóraimín – {{chem2|NH2Cl}} [[Chloric acid]] – Aigéad clórach – {{chem2|HClO3}} [[Chlorine azide]] – Aisíd chlóirín – {{chem2|ClN3}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine monofluoride]] – Mónafluairíd chlóirín – ClF [[Chlorine monoxide]] – Mónaocsaíd chlóirín – ClO [[Chlorine pentafluoride]] – Peinteafluairíd chlóirín – {{chem2|ClF5}} [[Chlorine perchlorate]] – Sárchlóráit chlóirín – {{chem2|Cl2O4}} [[Chlorine tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd chlóirín – {{chem2|O3ClOOClO3}} [[Chlorine trifluoride]] – Trífluairíd chlóirín – {{chem2|ClF3}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Chloroplatinic acid]] – Aigéad clóiríplatanach – {{chem2|H2[PtCl6]}} [[Chlorosulfonic acid]] – Aigéad clóirísulfónach – {{chem2|ClSO3H}} [[Chlorosulfonyl isocyanate]] – Iseaiciaináit chlóirísulfóinile – {{chem2|ClSO2NCO}} [[Chloryl fluoride]] – Fluairíd chlóirile – {{chem2|ClO2F}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Cisplatin]] – Ciosplatann – {{chem2|[PtCl2(NH3)2]}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chobailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chianaigine – ClCN [[Dichlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O2}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine hexoxide]] – Heicsea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O6}} [[Dichlorine monoxide]] – Aonocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Dichlorine tetroxide]] – Teatrocsaíd déchlóirín – {{chem2|ClOClO3}} [[Dichlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O3}} [[Dichlorosilane]] – Déchlóraisiolán – {{chem2|SiH2Cl2}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Germanium dichloride]] – Déchlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd gharmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|AuCl3}} [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Hydrochloric acid]] – Aigéad hidreaclórach – HCl(aq) [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórúil – HOCl [[Indium(I) chloride]] – Clóiríd indiam(I) – InCl [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iridium(III) chloride]] – Clóiríd iridiam(III) – {{chem2|IrCl3}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Lanthanum chloride]] – Clóiríd lantainim – {{chem2|LaCl3}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lutetium chloride]] – Clóiríd lúitéitiam – {{chem2|LuCl3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mhangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) perchlorate]] – Sárchlóráit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(ClO4)2}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoCl5}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[Neptunium(IV) chloride]] – Clóiríd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpCl4}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicile(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Niobium oxide trichloride]] – Trí-chlóiríd ocsaíde niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium(IV) chloride]] – Clóiríd niaibiam(IV) – {{chem2|NbCl4}} [[Niobium(V) chloride]] – Clóiríd niaibiam(V) – {{chem2|NbCl5}} [[Nitrogen trichloride]] – Trí-chlóiríd nítrigine – {{chem2|NCl3}} [[Nitrosyl chloride]] – Clóiríd níotróisil – NOCl [[Nitryl chloride]] – Clóiríd nítrile – {{chem2|NO2Cl}} [[Osmium(III) chloride]] – Clóiríd oismiam(III) – {{chem2|OsCl3}} [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Perchloric acid]] – Aigéad sárchlórach – {{chem2|HClO4}} [[Perchloryl fluoride]] – Fluairíd sárchlóirile – {{chem2|ClO3F}} [[Phosgene]] – Foisgéin – {{chem2|COCl2}} [[Phosphonitrilic chloride trimer]] – Trímhéir chlóiríd fhosfainítríle – {{chem2|(PNCl)3}} [[Phosphorus oxychloride]] – Ocsaiclóiríd fhosfair – {{chem2|POCl3}} [[Phosphorus pentachloride]] – Peinteaclóiríd fhosfair – {{chem2|PCl5}} [[Phosphorus trichloride]] – Trí-chlóiríd fhosfair – {{chem2|PCl3}} [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Protactinium(V) chloride]] – Clóiríd phrótachtainiam(V) – {{chem2|PaCl5}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Rhenium(III) chloride]] – Clóiríd réiniam(III) – {{chem2|ReCl3}} [[Rhenium(V) chloride]] – Clóiríd réiniam(V) – {{chem2|ReCl5}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Scandium chloride]] – Clóiríd scaindiam – {{chem2|ScCl3}} [[Selenium dichloride]] – Déchlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd seiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] (table salt, rock salt) – Clóiríd sóidiam (salainn bhoird, salainn charraige) – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Sulfur dichloride]] – Déchlóiríd sulfair – {{chem2|SCl2}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd sulfairile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tantalum(III) chloride]] – Clóiríd tantalaim (III) – {{chem2|TaCl3}} [[Tantalum(IV) chloride]] – Clóiríd tantalaim(IV) – {{chem2|TaCl4}} [[Tantalum(V) chloride]] – Clóiríd tantalaim(V) – {{chem2|TaCl5}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreaclóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Tetrachloroauric acid]] – Aigéad teitreaclóraorach – {{chem2|H[AuCl4]}} [[Thallium(I) chloride]] – Clóiríd tailliam(I) – TlCl [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thiophosgene]] – Tiafoisgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thorium(IV) chloride]] – Clóiríd tóiriam(IV) – {{chem2|ThCl4}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Titanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Trichlorosilane]] – Tríchlóraisiolán – {{chem2|HSiCl3}} [[Tungsten(IV) chloride]] – Clóiríd tungstain(IV) – {{chem2|WCl4}} [[Tungsten(V) chloride]] – Clóiríd tungstain(V) – {{chem2|WCl5}} [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd itéirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Yttrium chloride]] – Clóiríd itriam – {{chem2|YCl3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} === [[Chromium|Cr]] ([[Cróimiam]]) === [[Chromic acid]] – Aigéad crómach – {{chem2|H2CrO4}} [[Chromium trioxide]] ([[Chromic acid]]) – Trí-ocsaíd chróimiam (Aigéad crómach) – {{chem2|CrO3}} [[Chromium(II) chloride]] – Clóiríd chróimiam(II) – {{chem2|CrCl2}} [[Chromium(II) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(II) – {{chem2|CrSO4}} [[Chromium(III) chloride]] – Clóiríd chróimiam(III) – {{chem2|CrCl3}} [[Chromium(III) nitrate]] – Níotráit chróimiam(III) – {{chem2|Cr(NO3)3}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(III) sulfate]] – Suilfáit chróimiam(III) – {{chem2|Cr2(SO4)3}} [[Chromium(III) telluride]] – Teallúiríd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2Te3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium pentafluoride]] – Peinteafluairíd chróimiam – {{chem2|CrF5}} Chromium sulfide bromide – Bróimíd suilfíde chróimiam – CrSBr [[Chromyl chloride]] – Clóiríd chróimile – {{chem2|CrO2Cl2}} [[Chromyl fluoride]] – Fluairíd chróimile – {{chem2|CrO2F2}} === [[Cobalt|Co]] ([[Cóbalt]]) === [[Cobalt(II) acetate]] – Aicéatáit chóbailt(II) – Co(CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) bromide]] – Bróimíd chóbailt(II) – {{chem2|CoBr2}} [[Cobalt(II) carbonate]] – Carbónáit chóbailt(II) – {{chem2|CoCO3}} [[Cobalt(II) chloride]] – Clóiríd chóbailt(II) – {{chem2|CoCl2}} [[Cobalt(II) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(II) – CoF<sub>2</sub> [[Cobalt(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(II) – Co(OH)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) iodide]] – Iaidíd chóbailt(II) – CoI<sub>2</sub> [[Cobalt(II) nitrate]] – Níotráit chóbailt(II) – {{chem2|Co(NO3)2}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II) – CoO [[Cobalt(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chóbailt(II) – Co(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) phosphate]] – Fosfáit chóbailt(II) – Co<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Cobalt(II) sulfate]] – Suilfáit chóbailt(II) – {{chem2|CoSO4}} [[Cobalt(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chóbailt(II) – Co(SCN)<sub>2</sub> [[Cobalt(II,III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(II,III) – Co<sub>3</sub>O<sub>4</sub> [[Cobalt(III) chloride]] – Clóiríd chóbailt(III) – CoCl<sub>3</sub> [[Cobalt(III) fluoride]] – Fluairíd chóbailt(III) – {{chem2|CoF3}} [[Cobalt(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chóbailt(III) – Co(OH)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) nitrate]] – Níotráit chóbailt(III) – Co(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Cobalt(III) oxide]] – Ocsaíd chóbailt(III) – Co<sub>2</sub>O<sub>3</sub> === [[Copper|Cu]] ([[Copar]]) === [[Copper(I) acetylide]] – Aicéitilíd chopair(I) – {{chem2|Cu2C2}} [[Copper(I) azide]] – Aisíd chopair(I) – CuN<sub>3</sub> [[Copper(I) bromide]] – Bróimíd chopair(I) – CuBr [[Copper(I) chloride]] – Clóiríd chopair(I) – CuCl [[Copper(I) fluoride]] – Fluairíd chopair(I) – CuF [[Copper(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(I) – CuOH [[Copper(I) iodide]] – Iaidíd chopair(I) – CuI [[Copper(I) nitrate]] – Níotráit chopair(I) – CuNO<sub>3</sub> [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(I) phosphide]] – Fosfíd chopair(I) – Cu<sub>3</sub>P [[Copper(I) selenide]] – Seiléiníd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Se [[Copper(I) sulfate]] – Suilfáit chopair(I) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(I) sulfide]] – Suilfíd chopair(I) – {{chem2|Cu2S}} [[Copper(I) telluride]] – Teallúiríd chopair(I) – Cu<sub>2</sub>Te [[Copper(I) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(I) – CuSCN [[Chevreul's salt|Copper(I,II) sulfite]] – Suilfít chopair(I,II) – Cu<sub>3</sub>(SO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) arsenate]] – Arsanaít chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) azide]] – Aisíd chopair(II) – {{chem2|Cu(N3)2}} [[Copper(II) borate]] – Bóráit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(BO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) bromide]] – Bróimíd chopair(II) – CuBr<sub>2</sub> [[Copper(II) carbonate]] – Carbónáit chopair(II) – {{chem2|CuCO3}} [[Basic copper carbonate|Copper(II) carbonate hydroxide]] – Hiodrocsaíd charbónáit copair(II) – Cu<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)(OH)<sub>2</sub> [[Copper(II) chlorate]] – Clóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) chloride]] – Clóiríd chopair(II) – {{chem2|CuCl2}} [[Copper(II) fluoride]] – Fluairíd chopair(II) – CuF<sub>2</sub> [[Copper(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd chopair(II) – {{chem2|Cu(OH)2}} [[Copper(II) nitrate]] – Níotráit chopair(II) – {{chem2|Cu(NO3)2}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd copair(II) – CuO [[Copper(II) perchlorate]] – Sárchlóráit chopair(II) – Cu(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) phosphate]] – Fosfáit chopair(II) – Cu<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> [[Copper(II) selenide]] – Seiléiníd chopair(II) – CuSe [[Copper(II) selenite]] – Seiléinít chopair(II) – CuSeO<sub>3</sub> [[Copper(II) sulfate]] – Suilfáit chopair(II) – {{chem2|CuSO4}} [[Copper(II) sulfide]] – Suilfíd chopair(II) – CuS [[Copper(II) telluride]] – Teallúiríd chopair(II) – CuTe [[Copper(II) thiocyanate]] – Tiicianáit chopair(II) – Cu(SCN)<sub>2</sub> [[Copper oxychloride]] – Ocsaiclóiríd chopair – {{chem2|H3ClCu2O3}} [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – Suilfáit teitreamínhcopair(II) – {{chem2|[Cu(NH3)4]SO4}} === [[Curium|Cm]] ([[Ciúiriam]]) === [[Curium(III) chloride]] – Clóiríd chiúiriam(III) – {{chem2|CmCl3}} [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Curium hydroxide]] – Hiodrocsaíd chiúiriam – {{chem2|Cm(OH)3}} === CN ([[Ciainíd ]]) === [[Cyanogen bromide]] – [[Bróimíd chiainigine]] – BrCN [[Cyanogen chloride]] – Clóiríd chiainigine – ClCN [[Cyanogen iodide]] – Iaidíd chiainigine – ICN [[Cyanogen]] – Ciainigine – {{chem2|(CN)2}} [[Cyanuric chloride]] – Clóiríd chiainúrach – {{chem2|C3Cl3N3}} [[Cyanogen thiocyanate]] – Tiicianáit chiainigine – {{chem2|CNSCN}} [[Cyanogen selenocyanate]] – Seiléiniicianáit chiainigine – {{chem2|CNSeCN}} [[Cyanogen azide]] – Aisíd chiainigine – {{chem2|N3CN}} == D == === [[Dysprosium|Dy]] ([[Diospróisiam]]) === [[Dysprosium(II) chloride]] – [[Clóiríd diospróisiam(II)]] – {{chem2|DyCl2}} [[Dysprosium(II) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(II) – {{chem2|DyI2}} [[Dysprosium(III) acetate]] – Aicéatáit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(CH3COO)3}} [[Dysprosium(III) bromide]] – Bróimíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyBr3}} [[Dysprosium(III) carbonate]] – Carbónáit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) chloride]] – Clóiríd diospróisiam(III) – {{chem2|DyCl3}} [[Dysprosium(III) fluoride]] – Fluairíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyF3}} [[Dysprosium(III) iodide]] – Iaidíd diospróisiam(III) – {{chem2|DyI3}} [[Dysprosium(III) nitrate]] – Níotráit diospróisiam(III) – {{Chem2|Dy(NO3)3}} [[Dysprosium(III) oxalate]] – Ocsaláit diospróisiam(III) – Dy<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Dysprosium(III) phosphate]] – Fosfáit diospróisiam(III) – {{chem2|DyPO4}} [[Dysprosium(III) selenide]] – Seiléiníd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Se3}} [[Dysprosium(III) sulfide]] – Suilfíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2S3}} [[Dysprosium(III) sulfate]] – Suilfáit diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2(SO4)3}} [[Dysprosium(III) telluride]] – Teallúiríd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2Te3}} [[Dysprosium arsenide]] – Arsainíd diospróisiam – {{Chem2|DyAs}} [[Dysprosium bismuthide]] – Biosmaitíd diospróisiam – {{Chem2|DyBi}} [[Dysprosium iodate]] – Iaidáit diospróisiam – {{Chem2|Dy(IO3)3}} [[Dysprosium monosulfide]] – Mónaisuilfíd diospróisiam – {{Chem2|DyS}} [[Dysprosium nitride]] – Nítríd diospróisiam – {{Chem2|DyN}} [[Dysprosium phosphide]] – Fosfíd diospróisiam – {{Chem2|DyP}} [[Dysprosium stannate]] – Stannáit diospróisiam – {{Chem2|Dy2Sn2O7}} [[Dysprosium titanate]] – Tiotanáit diospróisiam – {{chem2|Dy2Ti2O7}} == E == === [[Einsteinium|Es]] ([[Einstéiniam]]) === [[Einsteinium(III) bromide]] – Bróimíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsBr3}} [[Einsteinium(III) carbonate]] – Carbónáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(CO3)3}} [[Einsteinium(III) chloride]] – Clóiríd einstéiniam(III) – {{chem2|EsCl3}} [[Einsteinium(III) fluoride]] – Fluairíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsF3}} [[Einsteinium(III) iodide]] – Iaidíd einstéiniam(III) – {{chem2|EsI3}} [[Einsteinium(III) nitrate]] – Níotráit einstéiniam(III) – {{chem2|Es(NO3)3}} [[Einsteinium(III) oxide]] – Ocsaíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2O3}} [[Einsteinium(III) phosphate]] – Fosfáit einstéiniam(III) – {{chem2|EsPO4}} [[Einsteinium(III) sulfate]] – Suilfáit einstéiniam(III) – {{chem2|Es2(SO4)3}} [[Einsteinium(III) sulfide]] – Suilfíd einstéiniam(III) – {{chem2|Es2S3}} === [[Erbium|Er]] ([[Eirbiam]]) === [[Erbium-copper]] – Eirbiam-copar – ErCu [[Erbium-gold]] – Eirbiam-ór – ErAu [[Erbium-iridium]] – Eirbiam-iridiam – ErIr [[Erbium-silver]] – Eirbiam-airgead – ErAg [[Erbium hexaboride]] – Heicseabhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB6}} [[Erbium iodate]] – Iaidáit eirbiam – {{chem2|Er(IO3)3}} [[Erbium nitride]] – Nítríd eirbiam – {{chem2|ErN}} [[Erbium oxybromide]] – Ocsaibróimíd eirbiam – {{chem2|ErOBr}} [[Erbium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd eirbiam – {{chem2|ErOCl}} [[Erbium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd eirbiam – {{chem2|ErOF}} [[Erbium phosphide]] – Fosfíd eirbiam – {{chem2|ErP}} [[Erbium silicide]] – Silícíd eirbiam – {{chem2|ErSi2}} [[Erbium tetraboride]] – Teitreibhóiríd eirbiam – {{chem2|ErB4}} [[Erbium(III) bromide]] – Bróimíd eirbiam(III) – {{chem2|ErBr3}} [[Erbium(III) chloride]] – Clóiríd eirbiam(III) – {{chem2|ErCl3}} [[Erbium(III) fluoride]] – Fluairíd eirbiam(III) – {{chem2|ErF3}} [[Erbium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er(OH)3}} [[Erbium(III) iodide]] – Iaidíd eirbiam(III) – {{chem2|ErI3}} [[Erbium(III) nitrate]] – Níotráit eirbiam(III) – {{chem2|Er(NO3)3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Erbium(III) selenate]] – Seiléanáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SeO4)3}} [[Erbium(III) selenide]] – Seiléiníd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Se3}} [[Erbium(III) sulfate]] – Suilfáit eirbiam(III) – {{chem2|Er2(SO4)3}} [[Erbium(III) telluride]] – Teallúiríd eirbiam(III) – {{chem2|Er2Te3}} === [[Europium|Eu]] ([[Eoraipiam]]) === [[Europium(II) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuBr2}} [[Europium(II) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuCl2}} [[Europium(II) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuF2}} [[Europium(II) hydride]] – Hiodríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuH2}} [[Europium(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|Eu(OH)2}} [[Europium(II) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuO}} [[Europium(II) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuI2}} [[Europium(II) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSe}} [[Europium(II) silicide]] – Silícíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuSi2}} [[Europium(II) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuSO4}} [[Europium(II) sulfide]] – Suilfíd eoraipiam(II) – {{chem2|EuS2}} [[Europium(II) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(II) – {{chem2|EuTe}} [[Europium(II) titanate]] – Tiotanáit eoraipiam(II) – {{chem2|EuTiO3}} [[Europium(III) acetate]] – Aicéatáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CH3COO)3}} [[Europium(III) arsenate]] – Arsanaít eoraipiam(III) – {{chem2|EuAsO4}} [[Europium(III) bromide]] – Bróimíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuBr3}} [[Europium(III) carbonate]] – Carbónáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(CO3)3}} [[Europium(III) chloride]] – Clóiríd eoraipiam(III) – {{chem2|EuCl3}} [[Europium(III) chromate]] – Crómáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuCrO4}} [[Europium(III) fluoride]] – Fluairíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuF3}} [[Europium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(OH)3}} [[Europium(III) iodate]] – Iaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(IO3)3}} [[Europium(III) iodide]] – Iaidíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuI3}} [[Europium(III) nitrate]] – Níotráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(NO3)3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Europium(III) perchlorate]] – Sárchlóráit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu(ClO4)3}} [[Europium(III) phosphate]] – Fosfáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuPO4}} [[Europium(III) phosphide]] – Fosfíd eoraipiam(III) – {{chem2|EuP}} [[Europium(III) selenide]] – Seiléiníd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Se3}} [[Europium(III) sulfate]] – Suilfáit eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2(SO4)3}} [[Europium(III) telluride]] – Teallúiríd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2Te3}} [[Europium(III) vanadate]] – Vanaidáit eoraipiam(III) – {{chem2|EuVO4}} [[Europium barium titanate]] – Tiotanáit eoraipiam bairiam – {{chem2|BaEuTiO4}} == F == === [[Fluorine|F]] ([[Fluairín]]) === [[Fluoroantimonic acid]] – Aigéad fluarantamónach – {{chem2|H2FSbF6}} [[Tetrafluorohydrazine]] – Teitreafluaraihiodraisín – {{chem2|N2F4}} [[Trifluoromethylisocyanide]] – Trífhluairímeitiliseaiciainíd – {{chem2|C2NF3}} [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – Aigéad trífhluarameatánesulfónach – {{chem2|CF3SO3H}} === [[Francium|Fr]] ([[Frainciam]]) === [[Francium oxide]] – Ocsaíd frainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Francium chloride]] – Clóiríd frainciam – FrCl [[Francium bromide]] – Bróimíd frainciam – FrBr [[Francium iodide]] – Iaidíd frainciam – FrI [[Francium carbonate]] – Carbónáit frainciam – {{chem2|Fr2CO3}} [[Francium hydroxide]] – Hiodrocsaíd frainciam – FrOH [[Francium sulfate]] – Suilfáit frainciam – {{chem2|Fr2SO4}} == G == === [[Gadolinium|Gd]] ([[Gadailiniam]]) === [[Gadolinium(III) chloride]] – Clóiríd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdCl3}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gadolinium(III) carbonate]] – Carbónáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(CO3)3}} [[Gadolinium(III) fluoride]] – Fluairíd ghadailiniam(III) – {{chem2|GdF3}} [[Gadolinium gallium garnet]] – Garnae ghadailiniam gailliam – {{chem2|Gd3Ga5O12}} [[Gadolinium(III) nitrate]] – Níotráit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd(NO3)3}} [[Gadolinium(III) phosphate]] – Fosfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|GdPO4}} [[Gadolinium(III) sulfate]] – Suilfáit ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2(SO4)3}} === [[Gallium|Ga]] ([[Gailliam]]) === [[Gallium antimonide]] – Antamóníd ghailliam – GaSb [[Gallium arsenide]] – Arsainíd ghailliam – GaAs [[Gallium(III) fluoride]] – Fluairíd ghailliam(III) – {{chem2|GaF3}} [[Gallium trichloride]] – Trí-chlóiríd ghailliam – {{chem2|GaCl3}} [[Gallium nitride]] – Nítríd ghailliam – GaN [[Gallium phosphide]] – Fosfíd ghailliam – GaP [[Gallium(II) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(II) – GaS [[Gallium(III) sulfide]] – Suilfíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2S3}} === [[Germanium|Ge]] ([[Gearmáiniam]]) === [[Digermane]] – Déghearmán – {{chem2|Ge2H6}} [[Germane]] – Gearmán – {{chem2|GeH4}} [[Germanium(II) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeBr2}} [[Germanium(II) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeCl2}} [[Germanium(II) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeF2}} [[Germanium(II) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(II) – {{chem2|GeI2}} [[Germanium(II) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(II) – GeO [[Germanium(II) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(II) – GeSe [[Germanium(II) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(II) – GeS [[Germanium(IV) bromide]] – Bróimíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeBr4}} [[Germanium(IV) chloride]] – Clóiríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium(IV) fluoride]] – Fluairíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeF4}} [[Germanium(IV) iodide]] – Iaidíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeI4}} [[Germanium(IV) nitride]] – Nítríd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|Ge3N4}} [[Germanium(IV) oxide]] – Ocsaíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeO2}} [[Germanium(IV) selenide]] – Seiléiníd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeSe2}} [[Germanium(IV) sulfide]] – Suilfíd ghearmáiniam(IV) – {{chem2|GeS2}} [[Germanium difluoride]] – Défluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF2}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Germanium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd ghearmáiniam – {{chem2|GeCl4}} [[Germanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd ghearmáiniam – {{chem2|GeF4}} [[Germanium telluride]] – Teallúiríd ghearmáiniam – GeTe === [[Gold|Au]] ([[Ór]]) === [[Gold(I) bromide]] – Bróimíd óir(I) – AuBr [[Gold(I) chloride]] – Clóiríd óir(I) – AuCl [[Gold(I) cyanide]] – Ciainíd óir(I) – AuCN [[Gold(I) hydride]] – Hiodríd óir(I) – AuH [[Gold(I) iodide]] – Iaidíd óir(I) – AuI [[Gold(I) selenide]] – Seiléiníd óir(I) – {{chem2|Au2Se}} [[Gold(I) sulfide]] – Suilfíd óir(I) – {{chem2|Au2S}} [[Gold(III) bromide]] – Bróimíd óir(III) – {{chem2|(AuBr3)2}} [[Gold(III) chloride]] – Clóiríd óir(III) – {{chem2|(AuCl3)2}} [[Gold(III) fluoride]] – Fluairíd óir(III) – {{chem2|AuF3}} [[Gold(III) iodide]] – Iaidíd óir(III) – {{chem2|AuI3}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Gold(III) selenide]] – Seiléiníd óir(III) – {{chem2|Au2Se3}} [[Gold(III) sulfide]] – Suilfíd óir(III) – {{chem2|Au2S3}} [[Gold(III) nitrate]] – Níotráit óir(III) – {{chem2|Au(NO3)3}} [[Gold(V) fluoride]] – Fluairíd óir(V) – {{chem2|AuF5}} [[Gold(I,III) chloride]] – Clóiríd óir(I,III) – {{chem2|Au4Cl8}} [[Gold ditelluride]] – Détheallúiríd óir – {{chem2|AuTe2}} [[Gold heptafluoride]] – Heipteafluairíd óir – {{chem2|AuF5*F2}} ({{chem2|AuF7}}) == H == === [[Hafnium|Hf]] ([[Haifniam]]) === [[Hafnium(IV) bromide]] – Bróimíd haifniam(IV) – {{chem2|HfBr4}} [[Hafnium(IV) carbide]] – Cairbíd haifniam(IV) – HfC [[Hafnium(IV) chloride]] – Clóiríd haifniam(IV) – {{chem2|HfCl4}} [[Hafnium(IV) fluoride]] – Fluairíd haifniam(IV) – {{chem2|HfF4}} [[Hafnium(IV) iodide]] – Iaidíd haifniam(IV) – {{chem2|HfI4}} [[Hafnium(IV) oxide]] – Ocsaíd haifniam(IV) – {{chem2|HfO2}} [[Hafnium(IV) silicate]] – Sileacáit haifniam(IV) – {{chem2|HfSiO4}} [[Hafnium(IV) sulfide]] – Suilfíd haifniam(IV) – {{chem2|HfS2}} [[Hexadecacarbonylhexarhodium]] – Heicseadeicicarbóinilheicsearóidiam – {{chem2|Rh6(CO)16}} === [[Hassium|Hs]] ([[Haisiam]]) === [[Hassium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd haisiam – {{chem2|HsO4}} === [[Holmium|Ho]] ([[Hoilmiam]]) === [[Holmium antimonide]] – Antamóníd hoilmiam – HoSb [[Holmium arsenide]] – Arsainíd hoilmiam – HoAs [[Holmium bismuthide]] – Biosmaitíd hoilmiam – HoBi [[Holmium diantimonide]] – Déantamóníd hoilmiam – HoSb<sub>2</sub> [[Holmium disilicide]] – Déisilícíd hoilmiam – {{chem2|HoSi2}} [[Holmium iodate]] – Iaidáit hoilmiam – Ho(IO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium monosulfide]] – Mónaisuilfíd hoilmiam – HoS [[Holmium nitride]] – Nítríd hoilmiam – HoN [[Holmium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd hoilmiam – HoOCl [[Holmium oxyfluoride]] – Ocsaifluairíd hoilmiam – HoOF [[Holmium phosphide]] – Fosfíd hoilmiam – HoP [[Holmium titanate]] – Tiotanáit hoilmiam – Ho<sub>2</sub>Ti<sub>2</sub>O<sub>7</sub> [[Holmium(III) acetate]] – Aicéatáit hoilmiam(III) – Ho(CH<sub>3</sub>COO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) acetylacetonate]] – Aicéitil-aicéatónáit hoilmiam(III) – Ho(acac)<sub>3</sub> [[Holmium(III) bromide]] – Bróimíd hoilmiam(III) – HoBr<sub>3</sub> [[Holmium(III) carbonate]] – Carbónáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(CO3)3}} [[Holmium(III) chloride]] – Clóiríd hoilmiam(III) – {{chem2|HoCl3}} [[Holmium(III) fluoride]] – Fluairíd hoilmiam(III) – {{chem2|HoF3}} [[Holmium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd hoilmiam(III) – Ho(OH)<sub>3</sub> [[Holmium(III) iodide]] – Iaidíd hoilmiam(III) – HoI<sub>3</sub> [[Holmium(III) nitrate]] – Níotráit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho(NO3)3}} [[Holmium(III) oxalate]] – Ocsaláit hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Holmium(III) phosphate]] – Fosfáit hoilmiam(III) – {{chem2|HoPO4}} [[Holmium(III) selenide]] – Seiléiníd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> [[Holmium(III) sulfate]] – Suilfáit hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2(SO4)3}} [[Holmium(III) sulfide]] – Suilfíd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>S<sub>3</sub> [[Holmium(III) telluride]] – Teallúiríd hoilmiam(III) – Ho<sub>2</sub>Te<sub>3</sub> === [[Hydrogen|H]] ([[Hidrigin]]) === [[Hexafluorosilicic acid]] – Aigéad heicseafluairísileacach – {{chem2|H2F6Si}} [[Hydrazine]] – Hiodraisín – {{chem2|N2H4}} [[Hydrazoic acid]] – Aigéad hiodraisóiceach – {{chem2|HN3}} [[Hydroiodic acid]] – Aigéad hiodraiaideach – HI [[Hydrogen bromide]] – Bróimíd hidrigine – HBr [[Hydrogen chloride]] – Clóiríd hidrigine – HCl [[Hydrogen cyanide]] – Ciainíd hidrigine – HCN [[Hydrogen fluoride]] – Fluairíd hidrigine – HF [[Hydrogen peroxide]] – Sárocsaíd hidrigine – {{chem2|H2O2}} [[Hydrogen selenide]] – Seiléiníd hidrigine – {{chem2|H2Se}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Hydrogen telluride]] – Teallúiríd hidrigine – {{chem2|H2Te}} [[Hydroxylamine]] – Hiodrocsiolaimín – {{chem2|NH2OH}} [[Hypobromous acid]] – Aigéad hipeabrómach – HBrO [[Hypochlorous acid]] – Aigéad hipeaclórach – HClO [[Hypophosphorous acid]] – Aigéad hipeafosfarach – {{chem2|H3PO2}} [[Metaphosphoric acid]] – Aigéad meiteafosfarach – {{chem2|HPO3}} [[Protonated molecular hydrogen]] – Prótónaithe móilíneach hidrigine – {{chem2|H3+}} [[Trioxidane]] – Trí-ocsaídáin – {{chem2|H2O3}} [[Water]] – Uisce – H<sub>2</sub>O === [[Helium|He]] ([[Héiliam]]) === [[Sodium helide]] – Héilíd sóidiam – {{chem2|Na2He}} == I == === [[Indium|In]] ([[Indiam]]) === [[Indium(I) bromide]] – Bróimíd indiam(I) – InBr [[Indium halides#InI|Indium(I) iodide]] – Iaidíd indiam(I) – InI [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) bromide]] – Bróimíd indiam(III) – {{chem2|InBr3}} [[Indium(III) chloride]] – Clóiríd indiam(III) – {{chem2|InCl3}} [[Indium(III) fluoride]] – Fluairíd indiam(III) – {{chem2|InF3}} [[Indium(III) nitrate]] – Níotráit indiam(III) – {{chem2|In(NO3)3}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Indium(III) selenide]] – Seiléiníd indiam(III) – {{chem2|In2Se3}} [[Indium(III) sulfate]] – Suilfáit indiam(III) – {{chem2|In2(SO4)3}} [[Indium(III) sulfide]] – Suilfíd indiam(III) – {{chem2|In2S3}} [[Indium antimonide]] – Antamóníd indiam – InSb [[Indium arsenide]] – Arsainíd indiam – InAs [[Indium nitride]] – Nítríd indiam – InN [[Indium phosphide]] – Fosfíd indiam – InP [[Trimethylindium]] – Trí-mheitilindiam – {{chem2|In(CH3)3}} === [[Iodine|I]] ([[Iaidín]]) === [[Iodic acid]] – Aigéad iaideach – {{chem2|HIO3}} [[Iodine heptafluoride]] – Heipteafluairíd iaidín – {{chem2|IF7}} [[Iodine pentafluoride]] – Peinteafluairíd iaidín – {{chem2|IF5}} [[Iodine monochloride]] – Mónaclóiríd iaidín – ICl [[Iodine trichloride]] – Trí-chlóiríd iaidín – {{chem2|ICl3}} [[Iodine pentachloride]] – Peinteaclóiríd iaidín – {{chem2|ICl5}} [[Iodine tribromide]] – Trí-bhróimíd iaidín – {{chem2|IBr3}} [[Periodic acid]] – Aigéad sáriaideach – {{chem2|HIO4}} [[Tetrachloroiodic acid]] – Aigéad teitreachlóiriaideach – HICl<sub>4</sub> === [[Iridium|Ir]] ([[Iridiam]]) === [[Iridium(IV) chloride]] – Clóiríd iridiam(IV) – {{chem2|IrCl4}} [[Iridium(V) fluoride]] – Fluairíd iridiam(V) – {{chem2|IrF5}} [[Iridium hexafluoride]] – Heicseafluairíd iridiam – {{chem2|IrF6}} [[Iridium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd iridiam – {{chem2|IrF4}} === [[Iron|Fe]] ([[Iarann]]) === [[Columbite]] – Coluimít – {{chem2|Fe^{2+}Nb2O6}} [[Iron(II) chloride]] – Clóiríd iarainn(II) – {{chem2|FeCl2}} [[Iron(II) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(II) – {{chem2|FeC2O4}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II) selenate]] – Seiléanáit iarainn(II) – {{chem2|FeSeO4}} [[Iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) – {{chem2|FeSO4}} [[Iron(III) chloride]] – Clóiríd iarainn(III) – {{chem2|FeCl3}} [[Iron(III) fluoride]] – Fluairíd iarainn(III) – {{chem2|FeF3}} [[Iron(III) oxalate]] – Ocsaláit iarainn(III) – {{chem2|C6Fe2O12}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Iron(III) nitrate]] – Níotráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(NO3)3(H2O)9}} [[Iron(III) sulfate]] – Suilfáit iarainn(III) – {{chem2|Fe2(SO4)3}} [[Iron(III) thiocyanate]] – Tiicianáit iarainn(III) – {{chem2|Fe(SCN)3}} [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron ferrocyanide]] – Fearóiciainíd iarainn – {{chem2|Fe7(CN)18}} [[Prussian blue]] – Gorm Prúiseach (Heicseisianafearráit iarainn(III)) – {{chem2|Fe4[Fe(CN)6]3}} [[Ammonium iron(II) sulfate]] – Suilfáit iarainn(II) amóiniam – {{chem2|(NH4)2Fe(SO4)2}} [[Iron(II) bromide]] – Bróimíd iarainn(II) – {{chem2|FeBr2}} [[Iron(III) bromide]] – Bróimíd iarainn(III) – {{chem2|FeBr3}} [[Iron disulfide]] – Déisuilfíd iarainn – {{chem2|FeS2}} [[Iron dodecacarbonyl]] – Dódeicicarbóinil iarainn – {{chem2|Fe3(CO)12}} [[Iron(II) iodide]] – Iaidíd iarainn(II) – {{chem2|FeI2}} [[Iron naphthenate]] – Naftéanáit iarainn – {{chem2|Fe(ONap)3}} [[Iron nonacarbonyl]] – Nónacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe2(CO)9}} [[Iron pentacarbonyl]] – Peinteacarbóinil iarainn – {{chem2|Fe(CO)5}} [[Iron(III) perchlorate]] – Sárchlóráit iarainn(III) – {{chem2|Fe(ClO4)3}} [[Iron(III) phosphate]] – Fosfáit iarainn(III) – {{chem2|FePO4}} [[Iron(II) sulfamate]] – Suilfamáit iarainn(II) – {{chem2|(NH2SO3)2Fe}} [[Iron(II) sulfide]] – Suilfíd iarainn(II) – FeS == K == === [[Krypton|Kr]] ([[Crioptón]]) === [[Krypton difluoride]] – Défluairíd crioptón – {{chem2|KrF2}} == L == === [[Lanthanum|La]] ([[Lantanam]]) === [[Lanthanum aluminium]] – Alúmanaim lantainim – LaAl [[Lanthanum cadmium]] – Caidmiam lantainim – LaCd [[Lanthanum carbonate]] – Carbónáit lantainim – {{chem2|La2(CO3)3}} [[Lanthanum magnesium]] – Maignéisiam lantainim – LaMg [[Lanthanum manganite]] – Mangainít lantainim – {{chem2|LaMnO3}} [[Lanthanum mercury]] – Mearcair lantainim – LaHg [[Lanthanum silver]] – Airgid lantainim – LaAg [[Lanthanum thallium]] – Tailliam lantainim – LaTl [[Lanthanum zinc]] – Sinc lantainim – LaZn [[Lanthanum boride]] – Bóiríd lantainim – {{chem2|LaB6}} [[Lanthanum(III) chloride]] – Clóiríd lantainim(III) – {{chem2|LaCl3}} [[Lanthanum trifluoride]] – Trí-fluairíd lantainim – {{chem2|LaF3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lanthanum(III) nitrate]] – Níotráit lantainim(III) – {{chem2|La(NO3)3}} [[Lanthanum(III) phosphate]] – Fosfáit lantainim(III) – {{chem2|LaPO4}} [[Lanthanum(III) sulfate]] – Suilfáit lantainim(III) – {{chem2|La2(SO4)3}} === [[Lead|Pb]] ([[Luaidhe]]) === [[Lead(II) azide]] – Aisíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(N3)2}} [[Lead(II) bromide]] – Bróimíd luaidhe(II) – {{chem2|PbBr2}} [[Lead(II) carbonate]] – Carbónáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CO3)}} [[Lead(II) chloride]] – Clóiríd luaidhe(II) – {{chem2|PbCl2}} [[Lead(II) fluoride]] – Fluairíd luaidhe(II) – {{chem2|PbF2}} [[Lead(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd luaidhe(II) – {{chem2|Pb(OH)2}} [[Lead(II) iodide]] – Iaidíd luaidhe(II) – {{chem2|PbI2}} [[Lead(II) nitrate]] – Níotráit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(NO3)2}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead(II) phosphate]] – Fosfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb3(PO4)2}} [[Lead(II) sulfate]] – Suilfáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(SO4)}} [[Lead(II) selenide]] – Seiléiníd luaidhe(II) – PbSe [[Lead(II) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(II) – PbS [[Lead(II) telluride]] – Teallúiríd luaidhe(II) – PbTe [[Lead(II) thiocyanate]] – Tiicianáit luaidhe(II) – {{chem2|Pb(CNS)2}} [[Lead(II,IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II,IV) – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead(IV) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbO2}} [[Lead(IV) sulfide]] – Suilfíd luaidhe(IV) – {{chem2|PbS2}} [[Lead hydrogen arsenate]] – Arsanaít hidrigine luaidhe – {{chem2|PbHAsO4}} [[Lead styphnate]] – Stiifneáit luaidhe – {{chem2|C6HN3O8Pb}} [[Lead tetrachloride]] – Teitreachlóiríd luaidhe – {{chem2|PbCl4}} [[Lead tetrafluoride]] – Teitreafluairíd luaidhe – {{chem2|PbF4}} [[Lead tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd luaidhe – {{chem2|Pb3O4}} [[Lead titanate]] – Tiotanáit luaidhe – {{chem2|PbTiO3}} [[Lead zirconate titanate]] – Tiotanáit siarcónáite luaidhe – {{chem2|Pb[Ti_{''x''}Zr_{1–''x''}]O3}} [[Plumbane]] – Pluambán – {{chem2|PbH4}} === [[Lithium|Li]] ([[Litiam]]) === [[Lithium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít litiam – {{chem2|LiAlCl4}} [[Lithium aluminium hydride]] – Hiodríd alúmanaim litiam – {{chem2|LiAlH4}} [[Lithium bromide]] – Bróimíd litiam – LiBr [[Lithium borohydride]] – Bóróhiodríd litiam – {{chem2|LiBH4}} [[Lithium carbonate]] – Carbónáit litiam – {{chem2|Li2CO3}} [[Lithium chloride]] – Clóiríd litiam – LiCl [[Lithium hypochlorite]] – Hipeaclóirít litiam – LiClO [[Lithium chlorate]] – Clóráit litiam – {{chem2|LiClO3}} [[Lithium perchlorate]] – Sárchlóráit litiam – {{chem2|LiClO4}} [[Lithium cobalt oxide]] – Ocsaíd cobailt litiam – {{chem2|LiCoO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Lithium peroxide]] – Sárocsaíd litiam – {{chem2|Li2O2}} [[Lithium hydride]] – Hiodríd litiam – LiH [[Lithium hydroxide]] – Hiodrocsaíd litiam – LiOH [[Lithium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd litiam – LiHS [[Lithium hypofluorite]] – Hipeafluairít litiam – LiOF [[Lithium iodide]] – Iaidíd litiam – LiI [[Lithium iron phosphate]] – Fosfáit iarainn litiam – {{chem2|FeLiO4P}} [[Lithium nitrate]] – Níotráit litiam – {{chem2|LiNO3}} [[Lithium sulfide]] – Suilfíd litiam – {{chem2|Li2S}} [[Lithium sulfite]] – Suilfít litiam – {{chem2|Li2SO3}} [[Lithium sulfate]] – Suilfáit litiam – {{chem2|Li2SO4}} [[Lithium superoxide]] – Sár-ocsaíd litiam – {{chem2|LiO2}} [[Lithium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit litiam – {{chem2|LiPF6}} == M == === [[Magnesium|Mg]] ([[Maignéisiam]]) === [[Magnesium antimonide]] – Antamóníd maignéisiam – MgSb [[Magnesium bromide]] – Bróimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgBr2}} [[Magnesium carbonate]] – Carbónáit mhaignéisiam – {{chem2|MgCO3}} [[Magnesium chloride]] – Clóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgCl2}} [[Magnesium citrate]] – Siotráit mhaignéisiam – {{chem2|C6H6MgO7}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Magnesium perchlorate]] – Sárchlóráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(ClO4)2}} [[Magnesium phosphate]] – Fosfáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg3(PO4)2}} [[Magnesium sulfate]] – Suilfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSO4}} [[Magnesium bicarbonate]] – Dé-charbónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HCO3)2}} [[Magnesium boride]] – Bóiríd mhaignéisiam – {{chem2|MgB6}} [[Magnesium carbide]] – Cairbíd mhaignéisiam – {{chem2|MgC2}} [[Magnesium cyanamide]] – Ciainaimíd mhaignéisiam – {{chem2|MgCN2}} [[Magnesium fluoride]] – Fluairíd mhaignéisiam – {{chem2|MgF2}} [[Magnesium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit mhaignéisiam – {{chem2|MgPO3F}} [[Magnesium gluconate]] – Glúcónáit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Magnesium hydride]] – Hiodríd mhaignéisiam – {{chem2|MgH2}} [[Dimagnesium phosphate]] – Démhaignéisiam fhosfáit – {{chem2|MgHPO4}} [[Magnesium hydroxide]] – Hiodrocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OH)2}} [[Magnesium hypochlorite]] – Hipeaclóirít mhaignéisiam – {{chem2|Mg(OCl)2}} [[Magnesium iodide]] – Iaidíd mahignéisiam – {{chem2|MgI2}} [[Magnesium molybdate]] – Molabdáit mhaignéisiam – {{chem2|MgMoO4}} [[Magnesium nitrate]] – Níotráit mhaignéisiam – {{chem2|Mg(NO3)2}} [[Magnesium oxalate]] – Ocsaláit mhaignéisiam – {{chem2|MgC2O4}} [[Magnesium peroxide]] – Sárocsaíd mhaignéisiam – {{chem2|MgO2}} [[Magnesium silicate]] – Sileacáit mhaignéisiam – {{chem2|MgSiO3}} [[Magnesium sulfide]] – Suilfíd maignéisiam – MgS [[Magnesium titanate]] – Tiotanáit maignéisiam – {{chem2|MgTiO3}} [[Magnesium tungstate]] – Tungstat maignéisiam – {{chem2|MgWO4}} [[Magnesium zirconate]] – Siarcónáit maignéisiam – {{chem2|MgZrO3}} === [[Manganese|Mn]] ([[Mangainéis]]) === [[Manganese(II) bromide]] – Bróimíd mangainéise(II) – {{chem2|MnBr2}} [[Manganese(II) chloride]] – Clóiríd mangainéise(II) – {{chem2|MnCl2}} [[Manganese(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd mangainéise(II) – {{chem2|Mn(OH)2}} [[Manganese(II) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II) – MnO [[Manganese(II) phosphate]] – Fosfáit mangainéise(II) – {{chem2|Mn3(PO4)2}} [[Manganese(II) sulfate]] – Suilfáit mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4}} [[Manganese(II) sulfate monohydrate]] – Mónaihiodráit suilfáite mangainéise(II) – {{chem2|MnSO4*H2O}} [[Manganese(III) chloride]] – Clóiríd mangainéise(III) – {{chem2|MnCl3}} [[Manganese(III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(III) – {{chem2|Mn2O3}} [[Manganese(IV) fluoride]] – Fluairíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnF4}} [[Manganese(IV) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(IV) – {{chem2|MnO2}} [[Manganese(II,III) oxide]] – Ocsaíd mangainéise(II,III) – {{chem2|Mn3O4}} [[Manganese dioxide]] – Dé-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|MnO2}} [[Manganese heptoxide]] – Heiptea-ocsaíd mhangainéise – {{chem2|Mn2O7}} === [[Mercury (element)|Hg]] ([[Mearcair]]) === [[Mercury(I) chloride]] – Clóiríd mhearcair(I) – {{chem2|Hg2Cl2}} [[Mercury(I) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(I) – {{chem2|Hg2SO4}} [[Mercury(II) chloride]] – Clóiríd mhearcair(II) – {{chem2|HgCl2}} [[Mercury(II) hydride]] – Hiodríd mhearcair(II) – {{chem2|HgH2}} [[Mercury(II) selenide]] – Seiléiníd mhearcair(II) – HgSe [[Mercury(II) sulfate]] – Suilfáit mhearcair(II) – {{chem2|HgSO4}} [[Mercury(II) sulfide]] – Suilfíd mhearcair(II) – HgS [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair(II) – HgTe [[Mercury(II) thiocyanate]] – Tiaicianáit mhearcair(II) – {{chem2|Hg(SCN)2}} [[Mercury(IV) fluoride]] – Fluairíd mhearcair(IV) – {{chem2|HgF4}} [[Mercury fulminate]] – Fulmaináit mhearcair – {{chem2|Hg(ONC)2}} === [[Molybdenum|Mo]] ([[Molaibdéineam]]) === [[Molybdenum(II) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(II) – {{chem2|MoBr2}} [[Molybdenum(II) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(II) – {{chem2|Mo6Cl12}} [[Molybdenum(III) bromide]] – Bróimíd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoBr3}} [[Molybdenum(III) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(III) – {{chem2|MoCl3}} [[Molybdenum(IV) carbide]] – Cairbíd mholaibdéinim(IV) – MoC [[Molybdenum(IV) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum(IV) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(IV) – {{chem2|MoF4}} [[Molybdenum(V) chloride]] – Clóiríd mholaibdéinim(V) – {{chem2|Mo2Cl10}} [[Molybdenum(V) fluoride]] – Fluairíd mholaibdéinim(V) – {{chem2|MoF5}} [[Molybdenum diselenide]] – Déiseiléiníd mholaibdéinim – {{chem2|MoSe2}} [[Molybdenum disulfide]] – Déisuilfíd mholaibdéinim – {{chem2|MoS2}} [[Molybdenum hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil mholaibdéinim – {{chem2|Mo(CO)6}} [[Molybdenum hexafluoride]] – Heicseafluairíd mholaibdéinim – {{chem2|MoF6}} [[Molybdenum tetrachloride]] – Teitreachlóiríd mholaibdéinim – {{chem2|MoCl4}} [[Molybdenum trioxide]] – Trí-ocsaíd mholaibdéinim – {{chem2|MoO3}} [[Molybdic acid]] – Aigéad molaibdach – {{chem2|H2MoO4}} == N == === [[Neodymium|Nd]] ([[Neoidimiam]]) === [[Neodymium acetate]] – Aicéatáit neoidimiam – {{chem2|Nd(CH3COO)3}} [[Neodymium arsenate| – Arsanáit neoidimiam(III – NdAsO4 [[Neodymium(II) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(II) – {{chem2|NdCl2}} [[Neodymium(III) chloride]] – Clóiríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdCl3}} [[NdFeB|Neodymium magnet]] – Maighnéad neoidimiam – {{chem2|Nd2Fe14B}} [[Neodymium(II) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdBr2}} [[Neodymium(III) bromide]] – Bróimíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdBr3}} [[Neodymium(III) fluoride]] – Fluairíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdF3}} [[Neodymium(III) hydride]] – Hiodríd neoidimiam(III) – {{chem2|NdH3}} [[Neodymium(II) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(II) – {{chem2|NdI2}} [[Neodymium(III) iodide]] – Iaidíd neoidimiam(III) – {{chem2|NdI3}} [[Neodymium molybdate]] – Molabdáit neoidimiam– {{chem2|Nd2(MoO4)3}} [[Neodymium perrhenate]] – Sár-réineáit neoidimiam – {{chem2|Nd(ReO4)3}} [[Neodymium(III) sulfide]] – Suilfíd neoidimiam(III) – {{chem2|Nd2S3}} [[Neodymium tantalate]] – Tantaláit neoidimiam – {{chem2|NdTaO4}} [[Neodymium(III) vanadate]] – Vanaidáit neoidimiam(III) – {{chem2|NdVO4}} === [[Neptunium|Np]] ([[Neiptiúiniam]]) === [[Neptunium(III) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(III) – {{chem2|NpF3}} [[Neptunium(IV) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpF4}} [[Neptunium(IV) oxide]] – Ocsaíd neiptiúiniam(IV) – {{chem2|NpO2}} [[Neptunium(VI) fluoride]] – Fluairíd neiptiúiniam(VI) – {{chem2|NpF6}} === [[Nickel|Ni]] ([[Nicil]]) === [[Nickel(II) carbonate]] – Carbónáit nicil(II) – {{chem2|NiCO3}} [[Nickel(II) chloride]] – Clóiríd nicil(II) – {{chem2|NiCl2}} [[Nickel(II) fluoride]] – Fluairíd nicil(II) – {{chem2|NiF2}} [[Nickel(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd nicil(II) – {{chem2|Ni(OH)2}} [[Nickel(II) nitrate]] – Níotráit nicil(II) – {{chem2|Ni(NO3)2}} [[Nickel(II) oxide]] – Ocsaíd nicil(II) – NiO [[Nickel(II) sulfamate]] – Suilfamáit nicil(II) – {{chem2|Ni(SO3NH2)2}} [[Nickel(II) sulfide]] – Suilfíd nicil(II) – NiS === [[Niobium|Nb]] ([[Niaibiam]]) === [[Niobium(IV) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(IV) – {{chem2|NbF4}} [[Niobium(V) fluoride]] – Fluairíd niaibiam(V) – {{chem2|NbF5}} [[Niobium oxychloride]] – Ocsaiclóiríd niaibiam – {{chem2|NbOCl3}} [[Niobium pentachloride]] – Peinteaclóiríd niaibiam – {{chem2|NbCl5}} === [[Nitrogen|N]] ([[Nítrigin]]) === [[Dinitrogen pentoxide]] – Peintea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O5}} [[Dinitrogen tetrafluoride]] – Teitreafluairíd dénítrigine – {{chem2|N2F4}} [[Dinitrogen tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O4}} [[Dinitrogen trioxide]] – Trí-ocsaíd dénítrigine – {{chem2|N2O3}} [[Nitric acid]] – Aigéad nítreach – {{chem2|HNO3}} [[Nitrous acid]] – Aigéad níotrach – {{chem2|HNO2}} [[Nitrogen dioxide]] – Dé-ocsaíd nítrigine – {{chem2|NO2}} [[Nitrogen monoxide]] – Mónaocsaíd nítrigine – NO [[Nitrous oxide]] – Ocsaíd níotrach – {{chem2|N2O}} [[Nitrogen pentafluoride]] – Peinteafluairíd nítrigine – {{chem2|NF5}} [[Nitrogen triiodide]] – Trí-iaidíd nítrigine – {{chem2|NI3}} [[Thiazyl fluoride]] – Fluairíd tiaise – {{chem2|NSF}} === NO ([[Nítreasóniam]]) === [[Nitrosonium octafluoroxenate(VI)]] – Ochtfluairíxeanáit nítreasóniam – {{chem2|(NO)2XeF8}} [[Nitrosonium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit nítreasóniam – {{chem2|NOBF4}} [[Nitrosylsulfuric acid]] – Aigéad níotróisilsulfarac – {{chem2|NOHSO4}} == O == === [[Osmium|Os]] ([[Oismiam]]) === [[Osmium hexafluoride]] – Heicseafluairíd oismiam – {{chem2|OsF6}} [[Osmium tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO4}} [[Osmium trioxide]] – Trí-ocsaíd oismiam – {{chem2|OsO3}} === [[Oxygen|O]] ([[Ocsaigin]]) === [[Tributyltin]] – Trí-bhúitiltin – {{chem2|C24H54OSn2}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Ozone]] – [[Ózón – {{chem2|O3}} [[Aluminium oxide]] – Ocsaíd alúmanaim – {{chem2|Al2O3}} [[Americium(II) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(II) – AmO [[Americium(IV) oxide]] – Ocsaíd aimeiriciam(IV) – {{chem2|AmO2}} [[Antimony trioxide]] – Trí-ocsaíd antamóin – {{chem2|Sb2O3}} [[Antimony(V) oxide]] – Ocsaíd antamóin(V) – {{chem2|Sb2O5}} [[Arsenic trioxide]] – Trí-ocsaíd arsaenach – {{chem2|As2O3}} [[Arsenic(V) oxide]] – Ocsaíd arsaenach(V) – {{chem2|As2O5}} [[Barium oxide]] – Ocsaíd bhairiam – BaO [[Beryllium oxide]] – Ocsaíd bheirilliam – BeO [[Bismuth(III) oxide]] – Ocsaíd bhiosmait(III) – {{chem2|Bi2O3}} [[Bismuth oxychloride]] – Ocsaiclóiríd bhiosmait – BiOCl [[Boron trioxide]] – Trí-ocsaíd bhóróin – {{chem2|B2O3}} [[Bromine monoxide]] – Mónaocsaíd bhróimín – {{chem2|Br2O}} [[Carbon dioxide]] – Dé-ocsaíd charbóin – {{chem2|CO2}} [[Carbon monoxide]] – Mónaocsaíd charbóin – CO [[Cerium(IV) oxide]] – Ocsaíd cheiriam(IV) – {{chem2|CeO2}} [[Chlorine dioxide]] – Dé-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO2}} [[Chlorine trioxide]] – Trí-ocsaíd chlóirín – {{chem2|ClO3}} [[Dichlorine heptaoxide]] – Heiptea-ocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O7}} [[Dichlorine monoxide]] – Mónaocsaíd déchlóirín – {{chem2|Cl2O}} [[Chromium(III) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(III) – {{chem2|Cr2O3}} [[Chromium(IV) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(IV) – {{chem2|CrO2}} [[Chromium(VI) oxide]] – Ocsaíd chróimiam(VI) – {{chem2|CrO3}} [[Cobalt(II) oxide]] – Ocsaíd chobailt(II) – CoO [[Copper(I) oxide]] – Ocsaíd chopair(I) – {{chem2|Cu2O}} [[Copper(II) oxide]] – Ocsaíd chopair(II) – CuO [[Curium(III) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(III) – {{chem2|Cm2O3}} [[Curium(IV) oxide]] – Ocsaíd chiúiriam(IV) – {{chem2|CmO2}} [[Dysprosium(III) oxide]] – Ocsaíd diospróisiam(III) – {{chem2|Dy2O3}} [[Erbium(III) oxide]] – Ocsaíd eirbiam(III) – {{chem2|Er2O3}} [[Europium(III) oxide]] – Ocsaíd eoraipiam(III) – {{chem2|Eu2O3}} [[Oxygen difluoride]] – Défluairíd ocsaigine – {{chem2|OF2}} [[Dioxygen difluoride]] – Défluairíd dé-ocsaigine – {{chem2|O2F2}} [[Francium oxide]] – Ocsaíd fhrainciam – {{chem2|Fr2O}} [[Gadolinium(III) oxide]] – Ocsaíd ghadailiniam(III) – {{chem2|Gd2O3}} [[Gallium(III) oxide]] – Ocsaíd ghailliam(III) – {{chem2|Ga2O3}} [[Germanium dioxide]] – Dé-ocsaíd ghearmáiniam – {{chem2|GeO2}} [[Gold(III) oxide]] – Ocsaíd óir(III) – {{chem2|Au2O3}} [[Hafnium dioxide]] – Dé-ocsaíd haifniam – {{chem2|HfO2}} [[Holmium(III) oxide]] – Ocsaíd hoilmiam(III) – {{chem2|Ho2O3}} [[Indium(I) oxide]] – Ocsaíd indiam(I) – {{chem2|In2O}} [[Indium(III) oxide]] – Ocsaíd indiam(III) – {{chem2|In2O3}} [[Iodine pentoxide]] – Peintea-ocsaíd iaidín – {{chem2|I2O5}} [[Iridium(IV) oxide]] – Ocsaíd iridiam(IV) – {{chem2|IrO2}} [[Iron(II) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II) – FeO [[Iron(II,III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(II,III) – {{chem2|Fe3O4}} [[Iron(III) oxide]] – Ocsaíd iarainn(III) – {{chem2|Fe2O3}} [[Lanthanum(III) oxide]] – Ocsaíd lantainim(III) – {{chem2|La2O3}} [[Lead(II) oxide]] – Ocsaíd luaidhe(II) – PbO [[Lead dioxide]] – Dé-ocsaíd luaidhe – {{chem2|PbO2}} [[Lithium oxide]] – Ocsaíd litiam – {{chem2|Li2O}} [[Magnesium oxide]] – Ocsaíd mhaignéisiam – MgO [[Potassium oxide]] – Ocsaíd photaisiam – {{chem2|K2O}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Uranium(IV) oxide]] – Ocsaíd úráiniam(IV) – {{chem2|UO2}} (ocsaídí simplí, ocsaídí, agus comhdhúile gaolmhara amháin, ní hiodrocsaídí, carbónáití, aigéid, nó comhdhúile eile atá liostaithe in áiteanna eile) == P == === [[Palladium|Pd]] ([[Pallaidiam]]) === [[Palladium(II) chloride]] – Clóiríd phallaidiam(II) – {{chem2|PdCl2}} [[Palladium(II) nitrate]] – Níotráit phalladiam(II) – {{chem2|Pd(NO3)2}} [[Palladium(II,IV) fluoride]] – Fluairíd phalladiam(II,IV) – {{chem2|PdF3}} [[Palladium sulfate]] – Suilfáit phalladiam– {{chem2|PdSO4}} [[Palladium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phalladiam – {{chem2|PdF4}} === [[Phosphorus|P]] ([[Fosfar]]) === [[Diphosphorus tetrachloride]] – Teitreachlóiríd défosfair – {{chem2|P2Cl4}} [[Diphosphorus tetrafluoride]] – Teitreafluairíd défosfair – {{chem2|P2F4}} [[Diphosphorus tetraiodide]] – Teitreaiaidíd défosfair – {{chem2|P2I4}} [[Hexachlorophosphazene]] – Heicseaclóirífosfaisín – {{chem2|(NPCl2)3}} [[Phosphine]] – Foisfín – {{chem2|PH3}} [[Phosphomolybdic acid]] – Aigéad fosfamolabdach – {{chem2|H3PMo12O40}} [[Phosphoric acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO4}} [[Phosphorous acid]] – Aigéad fosfarach – {{chem2|H3PO3}} [[Phosphoryl nitride]] – Nítríd fhosfairile – {{chem2|OPN}} [[Phosphorus pentabromide]] – Peinteabróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr5}} [[Phosphorus pentafluoride]] – Peinteafluairíd fhosfarach – {{chem2|PF5}} [[Phosphorus pentasulfide]] – Peinteashuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S10}} [[Phosphorus pentoxide]] – Peintea-ocsaíd fhosfarach – {{chem2|P2O5}} [[Phosphorus sesquisulfide]] – Seisciuilfíd fhosfarach – {{chem2|P4S3}} [[Phosphorus tribromide]] – Tríbhróimíd fhosfarach – {{chem2|PBr3}} [[Phosphorus trichloride]] – Tríchlóiríd fhosfarach – {{chem2|PCl3}} [[Phosphorus trifluoride]] – Trífhluairíd fhosfarach – {{chem2|PF3}} [[Phosphorus triiodide]] – Trí-iaidíd fhosfarach– {{chem2|PI3}} [[Phosphotungstic acid]] – Aigéad fosfatungstach – {{chem2|H3PW12O40}} [[Poly(dichlorophosphazene)]] – Pola(déchlóirífosfaisín) – {{chem2|(NPCl2)_{''n''}}} === [[Platinum|Pt]] ([[Platanam]]) === [[Platinum(II) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(II) – {{chem2|PtCl2}} [[Platinum(IV) chloride]] – Clóiríd phlatanaim(IV) – {{chem2|PtCl4}} [[Platinum hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF6}} [[Platinum pentafluoride]] – Peinteafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF5}} [[Platinum tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlatanaim – {{chem2|PtF4}} === [[Plutonium|Pu]] ([[Plútóiniam]]) === [[Plutonium(III) bromide]] – Bróimíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuBr3}} [[Plutonium(III) chloride]] – Clóiríd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuCl3}} [[Plutonium(III) fluoride]] – Fluairíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuF3}} [[Plutonium(III) iodide]] – Iaidíd phlútóiniam(III) – {{chem2|PuI3}} [[Plutonium dihydride]] – Déhiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH_{2+''x''}}} [[Plutonium dioxide]] – Dé-ocsaíd phlútóiniam – {{chem2|PuO2}} [[Plutonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF6}} [[Plutonium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd phlútóiniam – {{chem2|PuF4}} [[Plutonium trihydride]] – Trí-hiodríd phlútóiniam – {{chem2|PuH3}} === [[Polonium|Po]] ([[Polóiniam]]) === [[Polonium hexafluoride]] – Heicseafluairíd pholóiniam – {{chem2|PoF6}} [[Polonium monoxide]] – Mónaocsaíd pholóiniam – PoO [[Polonium dioxide]] – Dé-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO2}} [[Polonium trioxide]] – Trí-ocsaíd pholóiniam – {{chem2|PoO3}} === [[Positronium|Ps]] ([[Posatróiniam]]) === [[Di-positronium]] – Dé-posatróiniam – {{chem2|Ps2}} [[Positronium hydride]] – Hiodríd phosatróiniam – PsH === [[Potassium|K]] ([[Potaisiam]]) === [[Potash Alum]] – Alúm potaise – {{chem2|K2SO4Al2(SO4)324H2O}} [[Potassium alum]] – Alúm potaisiam – {{chem2|AlK(SO4)2}} [[Potassium aluminium fluoride]] – Fluairíd alúmanaim agus potaisiam – {{chem2|KAlF4}} [[Potassium amide]] – Aimíd photaisiam – {{chem2|KNH2}} [[Potassium argentocyanide]] – Airgeadciainíd photaisiam – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Potassium arsenite]] – Arsainít photaisiam – {{chem2|KAsO2}} [[Potassium azide]] – Aisíd photaisiam – {{chem2|KN3}} [[Potassium borate]] – Bóráit photaisiam – {{chem2|K2B4O7*4H2O}} [[Potassium bromide]] – Bróimíd photaisiam – KBr [[Potassium bicarbonate]] – Dé-charbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium bifluoride]] – Dé-fluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium bisulfite]] – Dé-shuilfít photaisiam – {{chem2|KHSO3}} [[Potassium carbonate]] – Carbónáit photaisiam – {{chem2|K2CO3}} [[Potassium calcium chloride]] – Clóiríd photaisiam cailciam – {{chem2|KCaCl3}} [[Potassium chlorate]] – Clóráit photaisiam – {{chem2|KClO3}} [[Potassium chloride]] – Clóiríd photaisiam – KCl [[Potassium chlorite]] – Clóirít photaisiam – {{chem2|KClO2}} [[Potassium chromate]] – Crómáit photaisiam – {{chem2|K2CrO4}} [[Potassium cyanide]] – Ciainíd photaisiam – KCN [[Potassium dichromate]] – Dé-chrómáit photaisiam – {{chem2|K2Cr2O7}} [[Potassium dithionite]] – Déithianít photaisiam – {{chem2|K2S2O4}} [[Potassium ferrate]] – Fearráit photaisiam – {{chem2|K2FeO4}} [[Potassium ferrioxalate]] – Fearrócsaláit photaisiam – {{chem2|K3[Fe(C2O4)3]}} [[Potassium ferricyanide]] – Fearriciainíd photaisiam – {{chem2|K3[Fe(CN)6]}} [[Potassium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd photaisiam – {{chem2|K4[Fe(CN)6]}} [[Potassium heptafluorotantalate]] – Heipteafluairítantaláit photaisiam – {{chem2|K2[TaF7]}} [[Potassium hexafluorophosphate]] – Heicseafluairífosfáit photaisiam – {{chem2|KPF6}} [[Potassium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit photaisiam – {{chem2|KHCO3}} [[Potassium hydrogen fluoride]] – Hiodriginfluairíd photaisiam – {{chem2|KHF2}} [[Potassium hydroxide|Potassium hydroxide/caustic potash]] – Hiodrocsaíd photaisiam / potaise loiscneach – KOH [[Potassium iodide]] – Iaidíd photaisiam – KI [[Potassium iodate]] – Iaidáit photaisiam – {{chem2|KIO3}} [[Potassium manganate]] – Mangaináit photaisiam – {{chem2|K2MnO4}} [[Potassium monopersulfate]] – Mónaisárshuilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4KHSO42KHSO5}} [[Potassium nitrate]] – Níotráit photaisiam – {{chem2|KNO3}} [[Potassium perbromate]] – Sárbhrómáit photaisiam – {{chem2|KBrO4}} [[Potassium perchlorate]] – Sárchlóráit photaisiam – {{chem2|KClO4}} [[Potassium periodate]] – Sáriaidáit photaisiam – {{chem2|KIO4}} [[Potassium permanganate]] – Sár-mhangaináit photaisiam – {{chem2|KMnO4}} [[Potassium sodium tartrate]] – Tartráit photaisiam sóidiam – {{chem2|KNaC4H4O6}} [[Potassium sulfate]] – Suilfáit photaisiam – {{chem2|K2SO4}} [[Potassium sulfite]] – Suilfít photaisiam – {{chem2|K2SO3}} [[Potassium sulfide]] – Suilfíd photaisiam – {{chem2|K2S}} [[Potassium tartrate]] – Tartráit photaisiam – {{chem2|K2C4H4O6}} [[Potassium tetrachloroiodate(III)]] – Teitreachlóiriaidáit pohtaisiam(III) – KICl<sub>4</sub> [[Potassium tetraiodomercurate(II)]] – Teitreaiaidímearcúráit photaisiam(II) – {{chem2|K2HgI4}} [[Potassium thiocyanate]] – Tiicianáit photaisiam – KSCN [[Potassium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile photaisiam – {{chem2|KTiOPO4}} [[Potassium vanadate]] – Vanaidáit photaisiam – {{chem2|KVO3}} [[Tripotassium phosphate]] – Tríphotaisiam fhosfáit – {{chem2|K3PO4}} === [[Praseodymium|Pr]] ([[Praiséidimiam]]) === [[Praseodymium(III) chloride]] – Clóiríd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrCl3}} [[Praseodymium(III) sulfate]] – Suilfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(SO4)3}} [[Praseodymium(III) bromide]] – Bróimíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrBr3}} [[Praseodymium(III) carbonate]] – Carbónáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2(CO3)3}} [[Praseodymium(III) fluoride]] – Fluairíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrF3}} [[Praseodymium(III) iodide]] – Iaidíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrI3}} [[Praseodymium(III) nitrate]] – Níotráit phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr(NO3)3}} [[Praseodymium(III) oxide]] – Ocsaíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2O3}} [[Praseodymium(III) phosphate]] – Fosfáit phraiséidimiam(III) – {{chem2|PrPO4}} [[Praseodymium(III) sulfide]] – Suilfíd phraiséidimiam(III) – {{chem2|Pr2S3}} === [[Promethium|Pm]] ([[Próiméitiam]]) === [[Promethium(III) chloride]] – Clóiríd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmCl3}} [[Promethium(III) oxide]] – Ocsaíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2O3}} [[Promethium(III) bromide]] – Bróimíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmBr3}} [[Promethium(III) carbonate]] – Carbónáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(CO3)3}} [[Promethium(III) fluoride]] – Fluairíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmF3}} [[Promethium(III) iodide]] – Iaidíd phróiméitiam(III) – {{chem2|PmI3}} [[Promethium(III) nitrate]] – Níotráit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm(NO3)3}} [[Promethium(III) phosphate]] – Fosfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|PmPO4}} [[Promethium(III) sulfate]] – Suilfáit phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2(SO4)3}} [[Promethium(III) sulfide]] – Suilfíd phróiméitiam(III) – {{chem2|Pm2S3}} == R == === [[Radium|Ra]] ([[Raidiam]]) === [[Radium bromide]] – Bróimíd raidiam – {{chem2|RaBr2}} [[Radium carbonate]] – Carbónáit raidiam – {{chem2|RaCO3}} [[Radium chloride]] – Clóiríd raidiam – {{chem2|RaCl2}} [[Radium fluoride]] – Fluairíd raidiam – {{chem2|RaF2}} === [[Radon|Rn]] ([[Radón]]) === [[Radon difluoride]] – Défluairíd radóin – {{chem2|RnF2}} === [[Rhenium|Re]] ([[Réiniam]]) === [[Rhenium(IV) oxide]] – Ocsaíd réiniam(IV) – {{chem2|ReO2}} [[Rhenium(VII) oxide]] – Ocsaíd réiniam(VII) – {{chem2|Re2O7}} [[Rhenium heptafluoride]] – Heipteafluairíd réiniam – {{chem2|ReF7}} [[Rhenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd réiniam – {{chem2|ReF6}} === [[Rhodium|Rh]] ([[Róidiam]]) === [[Rhodium hexafluoride]] – Heicseafluairíd róidiam – {{chem2|RhF6}} [[Rhodium pentafluoride]] – Peinteafluairíd róidiam – {{chem2|Rh4F20}} [[Rhodium(III) chloride]] – Clóiríd róidiam(III) – {{chem2|RhCl3}} [[Rhodium(III) hydroxide]] – Hiodrocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh(OH)3}} [[Rhodium(III) iodide]] – Iaidíd róidiam(III) – {{chem2|RhI3}} [[Rhodium(III) nitrate]] – Níotráit róidiam(III) – {{chem2|Rh(NO3)3}} [[Rhodium(III) oxide]] – Ocsaíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2O3}} [[Rhodium(III) sulfate]] – Suilfáit róidiam(III) – {{chem2|Rh2(SO4)6}} [[Rhodium(III) sulfide]] – Suilfíd róidiam(III) – {{chem2|Rh2S3}} [[Rhodium(IV) fluoride]] – Fluairíd róidiam(IV) – {{chem2|RhF4}} [[Rhodium(IV) oxide]] – Ocsaíd róidiam(IV) – {{chem2|RhO2}} === [[Rubidium|Rb]] ([[Rubaidiam]]) === [[Rubidium azide]] – Aisíd rubaidiam – {{chem2|RbN3}} [[Rubidium bromide]] – Bróimíd rubaidiam – RbBr [[Rubidium chloride]] – Clóiríd rubaidiam – RbCl [[Rubidium fluoride]] – Fluairíd rubaidiam – RbF [[Rubidium hydrogen sulfate]] – Hiodriginsuilfáit rubaidiam – {{chem2|RbHSO4}} [[Rubidium hydroxide]] – Hiodrocsaíd rubaidiam – RbOH [[Rubidium iodide]] – Iaidíd rubaidiam – RbI [[Rubidium nitrate]] – Níotráit rubaidiam – {{chem2|RbNO3}} [[Rubidium oxide]] – Ocsaíd rubaidiam – {{chem2|Rb2O}} [[Rubidium telluride]] – Teallúiríd rubaidiam – {{chem2|Rb2Te}} [[Rubidium titanyl phosphate]] – Fosfáit tiotainile rubaidiam – {{chem2|RbTiOPO4}} === [[Ruthenium|Ru]] ([[Ruitéiniam]]) === [[Ruthenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF6}} [[Ruthenium pentafluoride]] – Peinteafluairíd ruitéiniam – {{chem2|RuF5}} [[Ruthenium tetroxide|Ruthenium(VIII) oxide]] – Teitrea-ocsaíd ruitéiniam (ocsaíd ruitéiniam(VIII)) – {{chem2|RuO4}} [[Ruthenium(III) chloride]] – Clóiríd ruitéiniam(III) – {{chem2|RuCl3}} [[Ruthenium(IV) oxide]] – Ocsaíd ruitéiniam(IV) – {{chem2|RuO2}} == S == === [[Samarium|Sm]] ([[Samairiam]]) === [[Samarium(II) iodide]] – Iaidíd samairiam(II) – {{chem2|SmI2}} [[Samarium(III) chloride]] – Clóiríd samairiam(III) – {{chem2|SmCl3}} [[Samarium(III) oxide]] – Ocsaíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2O3}} [[Samarium(III) bromide]] – Bróimíd samairiam(III) – {{chem2|SmBr3}} [[Samarium(III) carbonate]] – Carbónáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(CO3)3}} [[Samarium(III) fluoride]] – Fluairíd samairiam(III) – {{chem2|SmF3}} [[Samarium(III) iodide]] – Iaidíd samairiam(III) – {{chem2|SmI3}} [[Samarium(III) nitrate]] – Níotráit samairiam(III) – {{chem2|Sm(NO3)3}} [[Samarium(III) phosphate]] – Fosfáit samairiam(III) – {{chem2|SmPO4}} [[Samarium(III) sulfate]] – Suilfáit samairiam(III) – {{chem2|Sm2(SO4)4}} [[Samarium(III) sulfide]] – Suilfíd samairiam(III) – {{chem2|Sm2S3}} === [[Scandium|Sc]] ([[Scaindiam]]) === [[Scandium(III) fluoride]] – Fluairíd scaindiam(III) – {{chem2|ScF3}} [[Scandium(III) nitrate]] – Níotráit scaindiam(III) – {{chem2|Sc(NO3)3}} [[Scandium(III) oxide]] – Ocsaíd scaindiam(III) – {{chem2|Sc2O3}} [[Scandium(III) triflate]] – Trí-fhlait scaindiam(III) – {{chem2|Sc(OSO2CF3)3}} === [[Seaborgium|Sg]] ([[Seaboirgiam]]) === [[Seaborgium hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil seaboirgiam – {{chem2|Sg(CO)6}} === [[Selenium|Se]] ([[Seiléiniam]]) === [[Selenic acid]] – Aigéad seiléanach – {{chem2|H2SeO4}} [[Selenious acid]] – Aigéad seiléiniúil – {{chem2|H2SeO3}} [[Selenium dibromide]] – Débhróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeBr2}} [[Selenium dioxide]] – Dé-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO2}} [[Selenium disulfide]] – Déishuilfíd sheiléiniam – {{chem2|SeS2}} [[Selenium hexafluoride]] – Heicseafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF6}} [[Selenium hexasulfide]] – Heicseashuilfíd sheiléiniam – {{chem2|Se2S6}} [[Selenium oxybromide]] – Ocsaibróimíd sheiléiniam – {{chem2|SeOBr2}} [[Selenium oxydichloride]] – Ocsaidéchlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeOCl2}} [[Selenium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sheiléiniam – {{chem2|SeCl4}} [[Selenium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sheiléiniam – {{chem2|SeF4}} [[Selenium trioxide]] – Trí-ocsaíd sheiléiniam – {{chem2|SeO3}} [[Selenoyl fluoride]] – Fluairíd sheiléinile – {{chem2|SeO2F2}} === [[Silicon|Si]] ([[Sileacan]]) === [[Disilane]] – Déshileán – {{chem2|Si2H6}} [[Silane]] – Sileán – {{chem2|SiH4}} [[Silica gel]] – Glóthach shilice – {{chem2|SiO2*''n''H2O}} [[Silicic acid]] – Aigéad siliceach – {{chem2|Si(OH)4}} [[Silicochloroform]], [[trichlorosilane]] – Sileaclóraform, trí-chlóirísileán – {{chem2|SiHCl3}} [[Silicofluoric acid]] – Aigéad sileacafluarach – {{chem2|H2SiF6}} [[Silicon boride]] – Bóiríd shileacain – {{chem2|SiB3}} [[Silicon carbide]] (carborundum) – Cairbíd shileacain (carbarandam) – SiC [[Silicon dioxide]] – Dé-ocsaíd sileacain – {{chem2|SiO2}} [[Silicon monoxide]] – Aonocsaíd sileacain – SiO [[Silicon nitride]] – Nítríd sileacain – {{chem2|Si3N4}} [[Silicon tetrabromide]] – Teitreibhróimíd sileacain – {{chem2|SiBr4}} [[Silicon tetrachloride]] – Teitreachlóiríd sileacain – {{chem2|SiCl4}} [[Silicon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sileacain – {{chem2|SiF4}} [[Silicon tetraiodide]] – Teitreaiaidíd sileacain – {{chem2|SiI4}} [[Thortveitite]] – Tortveitít – {{chem2|(Sc,Y)2Si2O7}} === [[Silver|Ag]] ([[Airgead]]) === [[Silver(I) fluoride]] – Fluairíd airgid(I) – AgF [[Silver(II) fluoride]] – Fluairíd airgid(II) – {{chem2|AgF2}} [[Silver acetylide]] – Aicéitilíd airgid – {{chem2|Ag2C2}} [[Silver argentocyanide]] – Airgeadciainíd airgid – {{chem2|KAg(CN)2}} [[Silver azide]] – Aisíd airgid – {{chem2|AgN3}} [[Silver bromate]] – Brómáit airgid – {{chem2|AgBrO3}} [[Silver bromide]] – Bróimíd airgid – AgBr [[Silver chlorate]] – Clóráit airgid – {{chem2|AgClO3}} [[Silver chloride]] – Clóiríd airgid – AgCl [[Silver chromate]] – Crómáit airgid – {{chem2|Ag2CrO4}} [[Silver fluoroborate]] – Fluairíbóráit airgid – {{chem2|AgBF4}} [[Silver fulminate]] – Fulmaináit airgid – AgCNO [[Silver hydroxide]] – Hiodrocsaíd airgid – AgOH [[Silver iodide]] – Iaidíd airgid – AgI [[Silver nitrate]] – Níotráit airgid – {{chem2|AgNO3}} [[Silver nitride]] – Nítríd airgid – {{chem2|Ag3N}} [[Silver oxide]] – Ocsaíd airgid – {{chem2|Ag2O}} [[Silver perchlorate]] – Sárchlóráit airgid – {{chem2|AgClO4}} [[Silver permanganate]] – Sár-mhangaináit airgid – {{chem2|AgMnO4}} [[Silver phosphate]] – Fosfáit airgid – {{chem2|Ag3PO4}} [[Silver subfluoride]] – Fo-fluairíd airgid – {{chem2|Ag2F}} [[Silver sulfate]] – Suilfáit airgid – {{chem2|Ag2SO4}} [[Silver sulfide]] – Suilfíd airgid – {{chem2|Ag2S}} === [[Sodium|Na]] ([[Sóidiam]]) === [[Sodamide]] – Sóidaimíd – {{chem2|NaNH2}} [[Sodium aluminate]] – Alúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlO2}} [[Sodium arsenate]] – Arsanaít sóidiam – {{chem2|H24Na3AsO16}} [[Sodium azide]] – Aisíd sóidiam – {{chem2|NaN3}} [[Sodium bicarbonate]] – Décharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium biselenide]] – Désheiléiníd sóidiam – NaSeH [[Sodium bisulfate]] – Déshuilfáit sóidiam – {{chem2|NaHSO4}} [[Sodium bisulfite]] – D-shuilfít sóidiam – {{chem2|NaHSO3}} [[Sodium borate]] – Bóráit sóidiam – {{chem2|Na2B4O7}} [[Sodium borohydride]] – Bóróhiodríd sóidiam – {{chem2|NaBH4}} [[Sodium bromate]] – Brómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO3}} [[Sodium bromide]] – Bróimíd sóidiam – NaBr [[Sodium bromite]] – Bróimít sóidiam – {{chem2|NaBrO2}} [[Sodium carbide]] – Cairbíd sóidiam – {{chem2|Na2C2}} [[Sodium carbonate]] – Carbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO3}} [[Sodium chlorate]] – Clóráit sóidiam – {{chem2|NaClO3}} [[Sodium chloride]] – Clóiríd sóidiam – NaCl [[Sodium chlorite]] – Clóirít sóidiam – {{chem2|NaClO2}} [[Sodium cobaltinitrite]] – Cobailtínítrít sóidiam – {{chem2|CoN6Na3O12}} [[Sodium copper tetrachloride]] – Teitreachlóiríd copair sóidiam – {{chem2|Na2CuCl4}} [[Sodium cyanate]] – Ciaináit sóidiam – NaCNO [[Sodium cyanide]] – Ciainíd sóidiam – NaCN [[Sodium dichromate]] – Déchrómáit sóidiam – {{chem2|Na2Cr2O7*2H2O}} [[Sodium dioxide]] – Déocsaíd sóidiam – {{chem2|NaO2}} [[Sodium dithionite]] – Déthiainít sóidiam – {{chem2|Na2S2O4}} [[Sodium ferrocyanide]] – Fearróiciainíd sóidiam – {{chem2|Na4[Fe(CN)6]}} [[Sodium fluoride]] – Fluairíd sóidiam – NaF [[Sodium fluorosilicate]] – Fluairísileacáit sóidiam – {{chem2|Na2[SiF6]}} [[Sodium formate]] – Formáit sóidiam – HCOONa [[Sodium hydride]] – Hiodríd sóidiam – NaH [[Sodium hydrogen carbonate]] – Hiodrigincharbónáit sóidiam – {{chem2|NaHCO3}} [[Sodium hydrosulfide]] – Hiodrosuilfíd sóidiam – NaSH [[Sodium hydroxide]] – Hiodrocsaíd sóidiam – NaOH [[Sodium hypobromite]] – Hipeabróimít sóidiam – NaOBr [[Sodium hypochlorite]] – Hipeaclóirít sóidiam – NaOCl [[Sodium hypoiodite]] – Hipeaiaidít sóidiam – NaOI [[Sodium hypophosphite]] – Hipeafosfít sóidiam – {{chem2|NaPO2H2}} [[Sodium iodate]] – Iaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO3}} [[Sodium iodide]] – Iaidíd sóidiam – NaI [[Sodium manganate]] – Mangaináit sóidiam – {{chem2|Na2MnO4}} [[Sodium molybdate]] – Molabdáit sóidiam – {{chem2|Na2MoO4}} [[Sodium monofluorophosphate]] – Mónafluairífosfáit sóidiam – {{chem2|Na2PFO3}} [[Sodium nitrate]] – Níotráit sóidiam – {{chem2|NaNO3}} [[Sodium nitrite]] – Níotrít sóidiam – {{chem2|NaNO2}} [[Sodium nitroprusside]] – Níotraiprúisíd sóidiam – {{chem2|Na2[Fe(CN)5NO]*2H2O}} [[Sodium oxide]] – Ocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O}} [[Sodium perborate]] – Sárbhóráit sóidiam – {{chem2|NaBO3*H2O}} [[Sodium perbromate]] – Sárbhrómáit sóidiam – {{chem2|NaBrO4}} [[Sodium percarbonate]] – Sárcharbónáit sóidiam – {{chem2|2Na2CO3*3H2O2}} [[Sodium perchlorate]] – Sárchlóráit sóidiam – {{chem2|NaClO4}} [[Sodium periodate]] – Sáriaidáit sóidiam – {{chem2|NaIO4}} [[Sodium permanganate]] – Sármhangaináit sóidiam – {{chem2|NaMnO4}} [[Sodium peroxide]] – Sárocsaíd sóidiam – {{chem2|Na2O2}} [[Sodium peroxycarbonate]] – Sárocsaícharbónáit sóidiam – {{chem2|Na2CO4}} [[Sodium perrhenate]] – Sárréanáit sóidiam – {{chem2|NaReO4}} [[Sodium persulfate]] – Sárshuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O8}} [[Sodium phosphate]] – Fosfáit sóidiam – {{chem2|Na3PO4}} [[Sodium selenate]] – Seiléanáit sóidiam – {{chem2|Na2O4Se}} [[Sodium selenide]] – Seiléiníd sóidiam – {{chem2|Na2Se}} [[Sodium selenite]] – Seiléinít sóidiam – {{chem2|Na2SeO3}} [[Sodium silicate]] – Sileacáit sóidiam – {{chem2|Na2SiO3}} [[Sodium sulfate]] – Suilfáit sóidiam – {{chem2|Na2SO4}} [[Sodium sulfide]] – Suilfíd sóidiam – {{chem2|Na2S}} [[Sodium sulfite]] – Suilfít sóidiam – {{chem2|Na2SO3}} [[Sodium tartrate]] – Tartráit sóidiam – {{chem2|C4H4Na2O6}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} [[Sodium tetrachloroaluminate]] – Teitreachlóiríalúmanaít sóidiam – {{chem2|NaAlCl4}} [[Sodium tetrafluoroborate]] – Teitreafluairíbóráit sóidiam – {{chem2|NaBF4}} [[Sodium thioantimoniate]] – Tia-antamónáit sóidiam – {{chem2|Na3(SbS4)*9H2O}} [[Sodium thiocyanate]] – Tiaicianáit sóidiam – NaSCN [[Sodium thiosulfate]] – Tiasuilfáit sóidiam – {{chem2|Na2S2O3}} [[Sodium tungstate]] – Tungstat sóidiam – {{chem2|Na2WO4}} [[Sodium uranate]] – Úranáit sóidiam – {{chem2|Na2O7U2}} [[Sodium zincate]] – Sioncáit sóidiam – {{chem2|H4Na2O4Zn}} [[Trisodium phosphate]] – Trí-shóidiam fosfáit – {{chem2|Na3PO4}} === [[Strontium|Sr]] ([[Strointiam]]) === [[Strontium bromide]] – Bróimíd strointiam – {{chem2|SrBr2}} [[Strontium carbonate]] – Carbónáit strointiam – {{chem2|SrCO3}} [[Strontium chloride]] – Clóiríd strointiam – {{chem2|SrCl2}} [[Strontium fluoride]] – Fluairíd strointiam – {{chem2|SrF2}} [[Strontium hydroxide]] – Hiodrocsaíd strointiam – {{chem2|Sr(OH)2}} [[Strontium iodide]] – Iaidíd strointiam – {{chem2|SrI2}} [[Strontium nitrate]] – Níotráit strointiam – {{chem2|Sr(NO3)2}} [[Strontium oxide]] – Ocsaíd strointiam – SrO [[Strontium titanate]] – Tiotanáit strointiam – {{chem2|SrTiO3}} [[Strontium bicarbonate]] – Dé-charbónáit strointiam – {{chem2|Sr(HCO3)2}} [[Strontium boride]] – Bóiríd strointiam – {{chem2|SrB6}} [[Strontium carbide]] – Cairbíd strointiam – {{chem2|SrC2}} [[Strontium cyanamide]] – Ciainaimíd strointiam – {{chem2|SrCN2}} [[Strontium fluorophosphate]] – Fluairífosfáit strointiam – {{chem2|SrPO3F}} [[Strontium gluconate]] – Glúcónáit strointiam – {{chem2|Sr(HOCH2(CHOH)4CO2)2}} [[Strontium hydride]] – Hiodríd strointiam – {{chem2|SrH2}} [[Strontium hydrogen phosphate]] – Hiodriginfosfáit strointiam – {{chem2|SrHPO4}} [[Strontium hypochlorite]] – Hipeaclóirít strointiam – {{chem2|Sr(OCl)2}} [[Strontium molybdate]] – Molabdáit strointiam – {{chem2|SrMoO4}} [[Strontium oxalate]] – Ocsaláit strointiam – {{chem2|SrC2O4}} [[Strontium peroxide]] – Sárocsaíd strointiam – {{chem2|SrO2}} [[Strontium phosphate]] – Fosfáit strointiam – {{chem2|Sr3(PO4)2}} [[Strontium silicate]] – Sileacáit strointiam – {{chem2|SrSiO3}} [[Strontium sulfate]] – Suilfáit strointiam – {{chem2|SrSO4}} [[Strontium sulfide]] – Suilfíd strointiam – SrS [[Strontium tungstate]] – Tungstat strointiam – {{chem2|SrWO4}} [[Strontium zirconate]] – Siarcónáit strointiam – {{chem2|SrZrO3}} === [[Sulfur|S]] ([[Sulfar]]) === [[Disulfur decafluoride]] – Deicifluairíd déshulfair – {{chem2|S2F10}} [[Disulfur dichloride]] – Déchlóiríd déshulfair – {{chem2|S2Cl2}} [[Hydrogen sulfide]] – Suilfíd hidrigine – {{chem2|H2S}} [[Pyrosulfuric acid]] – Aigéad pireashulfarach – {{chem2|H2S2O7}} [[Sulfamic acid]] – Aigéad sulfamach – {{chem2|H3NO3S}} [[Sulfur dibromide]] – Débhróimíd sulfair – {{chem2|Br2S}} [[Sulfur dioxide]] – [[Dé-ocsaíd sulfair]] – {{chem2|SO2}} [[Sulfur hexafluoride]] – Heicseafluairíd sulfair – {{chem2|SF6}} [[Sulfur tetrafluoride]] – Teitreafluairíd sulfair – {{chem2|SF4}} [[Sulfuric acid]] – Aigéad sulfarach – {{chem2|H2SO4}} [[Sulfurous acid]] – Aigéad sulfúrach – {{chem2|H2SO3}} [[Sulfuryl chloride]] – Clóiríd suilfirile – {{chem2|SO2Cl2}} [[Tetrasulfur tetranitride]] – Teitrea-shuilfíd teitrea-nítríd – {{chem2|S4N4}} [[Peroxymonosulfuric acid|Persulfuric acid]] (Caro's acid) – Sárshulfarach aigéad (aigéad Caro) – {{chem2|H2SO5}} == T == === [[Tantalum|Ta]] ([[Tantalam]]) === [[Tantalum arsenide]] – Arsainíd tantalaim – TaAs [[Tantalum carbide]] – Cairbíd tantalaim – TaC [[Tantalum pentafluoride]] – Peinteafluairíd tantalaim – {{chem2|TaF5}} [[Tantalum(V) oxide]] – Ocsaíd tantalam(V) – {{chem2|Ta2O5}} === [[Technetium|Tc]] ([[Teicnéitiam]]) === [[Technetium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teicnéitiam – {{chem2|TcF6}} [[Ammonium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit amóiniam – {{chem2|NH4TcO4}} [[Sodium pertechnetate]] – Sárteicnéatáit sóidiam – {{chem2|NaTcO4}} === [[Tellurium|Te]] ([[Teallúiriam]]) === [[Ditellurium bromide]] – Bróimíd déteallúiriam – {{chem2|Te2Br}} [[Telluric acid]] – Aigéad teallúrach – {{chem2|H6TeO6}} [[Tellurium dioxide]] – Dé-ocsaíd teallúiriam – {{chem2|TeO2}} [[Tellurium hexafluoride]] – Heicseafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF6}} [[Tellurium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd teallúiriam – {{chem2|TeBr4}} [[Tellurium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd teallúiriam – {{chem2|TeCl4}} [[Tellurium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd teallúiriam – {{chem2|TeF4}} [[Tellurium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd teallúiriam – {{chem2|TeI4}} [[Tellurous acid]] – Aigéad teallúirúil – {{chem2|H2TeO3}} [[Beryllium telluride]] – Teallúiríd beirilliam – BeTe [[Bismuth telluride]] – Teallúiríd bhiosmait – {{chem2|Bi2Te3}} [[Cadmium telluride]] – Teallúiríd chaidmiam – CdTe [[Cadmium zinc telluride]] – Teallúiríd chaidmiam since – {{chem2|(Cd,Zn)Te}} [[Dimethyltelluride]] – Dé-mheitilteallúiríd – {{chem2|(CH3)2Te}} [[Mercury Cadmium Telluride]] – Teallúiríd mhearcair chaidmiam – {{chem2|(Hg,Cd)Te}} [[Lead telluride]] – Teallúiríd luaidhe – PbTe [[Mercury telluride]] – Teallúiríd mhearcair – HgTe [[Mercury zinc telluride]] – Teallúiríd mhearcair shince – {{chem2|(Hg,Zn)Te}} [[Silver telluride]] – Teallúiríd airgid – {{chem2|Ag2Te}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Teflic acid]] – Aigéad teifleach – {{chem2|HOTeF5}} [[Sodium tellurite]] – Teallúirít sóidiam – {{chem2|Na2TeO3}} === [[Terbium|Tb]] ([[Teirbiam]]) === [[Terbium(III) chloride]] – Clóiríd teirbiam(III) – {{chem2|TbCl3}} [[Terbium(III) bromide]] – Bróimíd teirbiam(III) – {{chem2|TbBr3}} [[Terbium(III) carbonate]] – Carbónáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(CO3)3}} [[Terbium(III) fluoride]] – Fluairíd teirbiam(III) – {{chem2|TbF3}} [[Terbium(III) iodide]] – Iaidíd teirbiam(III) – {{chem2|TbI3}} [[Terbium(III) nitrate]] – Níotráit teirbiam(III) – {{chem2|Tb(NO3)3}} [[Terbium(III) oxide]] – Ocsaíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2O3}} [[Terbium(III) phosphate]] – Fosfáit teirbiam(III) – {{chem2|TbPO4}} [[Terbium(III) sulfate]] – Suilfáit teirbiam(III) – {{chem2|Tb2(SO4)3}} [[Terbium(III) sulfide]] – Suilfíd teirbiam(III) – {{chem2|Tb2S3}} === [[Thallium|Tl]] ([[Tailliam]]) === [[Thallium(I) bromide]] – Bróimíd tailliam(I) – TlBr [[Thallium(I) carbonate]] – Carbónáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2CO3}} [[Thallium(I) fluoride]] – Fluairíd tailliam(I) – TlF [[Thallium(I) sulfate]] – Suilfáit tailliam(I) – {{chem2|Tl2SO4}} [[Thallium(III) oxide]] – Ocsaíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2O3}} [[Thallium(III) sulfate]] – Suilfáit tailliam(III) – {{chem2|Tl2(SO4)3}} [[Thallium triiodide]] – Trí-iaidíd tailliam – {{chem2|TlI3}} [[Thallium antimonide]] – Antamóníd tailliam – TlSb [[Thallium arsenide]] – Arsainíd tailliam – TlAs [[Thallium(III) bromide]] – Bróimíd tailliam(III) – {{chem2|TlBr3}} [[Thallium(III) chloride]] – Clóiríd tailliam(III) – {{chem2|TlCl3}} [[Thallium(III) fluoride]] – Fluairíd tailliam(III) – {{chem2|TlF3}} [[Thallium(I) iodide]] – Iaidíd tailliam(I) – TlI [[Thallium(III) nitrate]] – Níotráit tailliam(III) – {{chem2|Tl(NO3)3}} [[Thallium(I) oxide]] – Ocsaíd tailliam(I) – {{chem2|Tl2O}} [[Thallium phosphide]] – Fosfíd tailliam – TlP [[Thallium(III) selenide]] – Seiléiníd tailliam(III) – {{chem2|Tl2Se3}} [[Thallium(III) sulfide]] – Suilfíd tailliam(III) – {{chem2|Tl2S3}} [[TrimethylThallium]] – Trí-mheitiltailliam – {{chem2|Tl(CH3)3}} [[Thallium(I) hydroxide]] – Hiodrocsaíd tailliam(I) – TlOH === SO ([[Tiainil]]) === [[Thionyl chloride]] – Clóiríd tiainile – {{chem2|SOCl2}} [[Thionyl tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiainile – {{chem2|SOF4}} === ClS ([[Tiafosgéin]]) === [[Thiophosgene]] – Tiafosgéin – {{chem2|CSCl2}} [[Thiophosphoryl chloride]] – Clóiríd tiafosfairile – {{chem2|Cl3PS}} === [[Thorium|Th]] ([[Tóiriam]]) === [[Thorium(IV) nitrate]] – Níotráit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(NO3)4}} [[Thorium(IV) sulfate]] – Suilfáit tóiriam(IV) – {{chem2|Th(SO4)2}} [[Thorium dioxide]] – Dé-ocsaíd tóiriam – {{chem2|ThO2}} [[Thorium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tóiriam – {{chem2|ThF4}} === [[Thulium|Tm]] ([[Tiúiliam]]) === [[Thulium(III) bromide]] – Bróimíd tiúiliam(III) – {{chem2|TmBr3}} [[Thulium(III) chloride]] – Clóiríd tiúiliam(III) – {{chem2|TmCl3}} [[Thulium(III) oxide]] – Ocsaíd tiúiliam(III) – {{chem2|Tm2O3}} === [[Tin|Sn]] ([[Stán]]) === [[Stannane]] – Stannán – {{chem2|SnH4}} [[Tin(II) bromide]] – Bróimíd stáin(II) – {{chem2|SnBr2}} [[Tin(II) chloride]] – Clóiríd stáin(II) – {{chem2|SnCl2}} [[Tin(II) fluoride]] – Fluairíd stáin(II) – {{chem2|SnF2}} [[Tin(II) hydroxide]] – Hiodrocsaíd stáin(II) – {{chem2|Sn(OH)2}} [[Tin(II) iodide]] – Iaidíd stáin(II) – {{chem2|SnI2}} [[Tin(II) oxide]] – Ocsaíd stáin(II) – SnO [[Tin(II) sulfate]] – Suilfáit stáin(II) – {{chem2|SnSO4}} [[Tin(II) sulfide]] – Suilfíd stáin(II) – SnS [[Tin(IV) bromide]] – Bróimíd stáin(IV) – {{chem2|SnBr4}} [[Tin(IV) chloride]] – Clóiríd stáin(IV) – {{chem2|SnCl4}} [[Tin(IV) fluoride]] – Fluairíd stáin(IV) – {{chem2|SnF4}} [[Tin(IV) iodide]] – Iaidíd stáin(IV) – {{chem2|SnI4}} [[Tin(IV) oxide]] – Ocsaíd stáin(IV) – {{chem2|SnO2}} [[Tin(IV) sulfide]] – Suilfíd stáin(IV) – {{chem2|SnS2}} [[Tin(IV) cyanide]] – Ciainíd stáin(IV) – {{chem2|Sn(CN)4}} [[Tin selenide]] – Seiléiníd stáin – {{chem2|SnSe2}} [[Tin telluride]] – Teallúiríd stáin – SnTe === [[Titanium|Ti]] ([[Tiotáiniam]]) === [[Hexafluorotitanic acid]] – Aigéad heicseafluairítiotanach – {{chem2|(H3O)2[TiF6]}} [[Titanium(II) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(II) – {{chem2|TiCl2}} [[Titanium(II) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(II) – TiO [[Titanium(II) sulfide]] – Suilfíd tiotáiniam(II) – TiS [[Titanium(III) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiBr3}} [[Titanium(III) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiCl3}} [[Titanium(III) fluoride]] – Fluairíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiF3}} [[Titanium(III) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(III) – {{chem2|TiI3}} [[Titanium(III) oxide]] – Ocsaíd tiotáiniam(III) – {{chem2|Ti2O3}} [[Titanium(III) phosphide]] – Fosfíd tiotáiniam(III) – TiP [[Titanium(IV) bromide]] – Bróimíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium(IV) carbide]] – Cairbíd tiotáiniam(IV) – TiC [[Titanium(IV) chloride]] – Clóiríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiCl4}} [[Titanium(IV) hydride]] – Hiodríd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiH4}} [[Titanium(IV) iodide]] – Iaidíd tiotáiniam(IV) – {{chem2|TiI4}} [[Titanium carbide]] – Cairbíd tiotáiniam – TiC [[Titanium diboride]] – Débhóiríd tiotáiniam – {{chem2|TiB2}} [[Titanium dioxide]] – Dé-ocsaíd tiotáiniam – {{chem2|TiO2}} [[Titanium diselenide]] – Déiseiléiníd tiotáiniam – {{chem2|TiSe2}} [[Titanium disilicide]] – Déisilícíd tiotáiniam – {{chem2|TiSi2}} [[Titanium disulfide]] – Déisuilfíd tiotáiniam – {{chem2|TiS2}} [[Titanium nitrate]] – Níotráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(NO3)4}} [[Titanium nitride]] – Nítríd tiotáiniam – TiN [[Titanium perchlorate]] – Sárchlóráit tiotáiniam – {{chem2|Ti(ClO4)4}} [[Titanium silicon carbide]] – Cairbíd sileacain tiotáiniam – {{chem2|Ti3SiC2}} [[Titanium tetrabromide]] – Teitreibhróimíd tiotáiniam – {{chem2|TiBr4}} [[Titanium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd tiotáiniam – {{chem2|TiF4}} [[Titanium tetraiodide]] – Teitreaiaidíd tiotáiniam – {{chem2|TiI4}} === TiO ([[Tiotainil]]) === [[Titanyl sulfate]] – Suilfáit tiotainile – {{chem2|TiOSO4}} === [[Tungsten|W]] (Tungstan]]) === [[Tungsten(VI) chloride]] – Clóiríd tungstain(VI) – {{chem2|WCl6}} [[Tungsten(VI) fluoride]] – Fluairíd tungstain(VI) – {{chem2|WF6}} [[Tungsten boride]] – Bóiríd tungstain – {{chem2|WB2}} [[Tungsten carbide]] – Cairbíd tungstain – WC [[Tungstic acid]] – Aigéad tungstach – {{chem2|H2WO4}} [[Tungsten hexacarbonyl]] – Heicseacarbóinil tungstain – {{chem2|W(CO)6}} == U == === [[Uranium|U]] ([[Úráiniam]]) === [[Triuranium octaoxide]] – Trí-úráiniam ocht-ocsaíd – {{chem2|U3O8}} [[Uranium hexafluoride]] – Heicseafluairíd úráiniam – {{chem2|UF6}} [[Uranium pentafluoride]] – Peinteafluairíd úráiniam – {{chem2|UF5}} [[Uranium sulfate]] – Suilfáit úráiniam – {{chem2|U(SO4)2}} [[Uranium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd úráiniam – {{chem2|UCl4}} [[Uranium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd úráiniam – {{chem2|UF4}} [[Uranium(III) chloride]] – Clóiríd úráiniam(III) – {{chem2|UCl3}} [[Uranium(IV) chloride]] – Clóiríd úráiniam(IV) – {{chem2|UCl4}} [[Uranium(V) chloride]] – Clóiríd úráiniam(V) – {{chem2|UCl5}} [[Uranium hexachloride]] – Heicseaclóiríd úráiniam – {{chem2|UCl6}} [[Uranium(IV) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(IV) – {{chem2|UF4}} [[Uranium(VI) fluoride]] – Fluairíd úráiniam(VI) – {{chem2|UF6}} [[Uranyl peroxide]] – Sárocsaíd úrainile – {{chem2|UO4}} [[Uranium dioxide]] – Dé-ocsaíd úráiniam – {{chem2|UO2}} === UO<sub>2</sub> ([[Úrainil]]) === [[Uranyl carbonate]] – Carbónáit úrainile – {{chem2|UO2CO3}} [[Uranyl chloride]] – Clóiríd úrainile – {{chem2|UO2Cl2}} [[Uranyl fluoride]] – Fluairíd úrainile – {{chem2|UO2F2}} [[Uranyl hydroxide]] – Hiodrocsaíd úrainile – {{chem2|UO2(OH)2}} [[Uranyl nitrate]] – Níotráit úrainile – {{chem2|UO2(NO3)2}} [[Uranyl sulfate]] – Suilfáit úrainile – {{chem2|UO2SO4}} == V == === [[Vanadium|V]] ([[Vanaidiam]]) === [[Vanadium(II) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(II) – {{chem2|VCl2}} [[Vanadium(II) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(II) – VO [[Vanadium(III) bromide]] – Bróimíd vanaidiam(III) – {{chem2|VBr3}} [[Vanadium(III) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(III) – {{chem2|VCl3}} [[Vanadium(III) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(III) – {{chem2|VF3}} [[Vanadium(III) nitride]] – Nítríd vanaidiam(III) – VN [[Vanadium(III) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(III) – {{chem2|V2O3}} [[Vanadium(IV) chloride]] – Clóiríd vanaidiam(IV) – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium(IV) fluoride]] – Fluairíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VF4}} [[Vanadium(IV) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(IV) – {{chem2|VO2}} [[Vanadium(IV) sulfate]] – Suilfáit vanaidiam(IV) – {{chem2|VOSO4}} [[Vanadium(V) oxide]] – Ocsaíd vanaidiam(V) – {{chem2|V2O5}} [[Vanadium carbide]] – Cairbíd vanaidiam – VC [[Vanadium oxytrichloride]] – Ocsaictríchlóiríd vanaidiam – {{chem2|VOCl3}} [[Vanadium pentafluoride]] – Peinteafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF5}} [[Vanadium tetrachloride]] – Teitreachlóiríd vanaidiam – {{chem2|VCl4}} [[Vanadium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd vanaidiam – {{chem2|VF4}} == W == [[Water (molecule)|Water]] – [[Uisce]] – {{chem2|H2O}} == X == === [[Xenon|Xe]] ([[Xeanón]]) === [[Perxenate#Perxenic acid|Perxenic acid]] – Aigéad sárxeanach – {{chem2|H4XeO6}} [[Xenon difluoride]] – Défluairíd xeanóin – {{chem2|XeF2}} [[Xenon hexafluoride]] – Heicseafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF6}} [[Xenon hexafluoroplatinate]] – Heicseafluairíplatanáit xeanóin – {{chem2|Xe[PtF6]}} [[Xenon tetrafluoride]] – Teitreafluairíd xeanóin – {{chem2|XeF4}} [[Xenon tetroxide]] – Teitrea-ocsaíd xeanóin – {{chem2|XeO4}} [[Xenic acid]] – Aigéad xeanach – {{chem2|H2XeO4}} == Y == === [[Ytterbium|Yb]] ([[Iaitirbiam]]) === [[Ytterbium(III) chloride]] – Clóiríd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbCl3}} [[Ytterbium(III) oxide]] – Ocsaíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2O3}} [[Ytterbium(III) sulfate]] – Suilfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(SO4)3}} [[Ytterbium(III) bromide]] – Bróimíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbBr3}} [[Ytterbium(III) carbonate]] – Carbónáit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2(CO3)3}} [[Ytterbium(III) fluoride]] – Fluairíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbF3}} [[Ytterbium(III) iodide]] – Iaidíd iaitirbiam(III) – {{chem2|YbI3}} [[Ytterbium(III) nitrate]] – Níotráit iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb(NO3)3}} [[Ytterbium(III) phosphate]] – Fosfáit iaitirbiam(III) – {{chem2|YbPO4}} [[Ytterbium(III) sulfide]] – Suilfíd iaitirbiam(III) – {{chem2|Yb2S3}} === [[Yttrium|Y]] ([[Iitriam]]) === [[Yttrium(III) antimonide]] – Antamóníd iitriam(III) – YSb [[Yttrium(III) arsenate]] – Arsanaít iitriam(III) – {{chem2|YAsO4}} [[Yttrium(III) arsenide]] – Arsainíd iitriam(III) – YAs [[Yttrium(III) bromide]] – Bróimíd iitriam(III) – {{chem2|YBr3}} [[Yttrium(III) fluoride]] – Fluairíd iitriam(III) – {{chem2|YF3}} [[Yttrium(III) oxide]] – Ocsaíd iitriam(III) – {{chem2|Y2O3}} [[Yttrium(III) nitrate]] – Níotráit iitriam(III) – {{chem2|Y(NO3)3}} [[Yttrium(III) sulfide]] – Suilfíd iitriam(III) – {{chem2|Y2S3}} [[Yttrium(III) sulfate]] – Suilfáit iitriam(III) – {{chem2|Y2(SO4)3}} [[Yttrium aluminium garnet]] – Garnae iitriam alúmanaim – {{chem2|Y3Al5O12}} [[Yttrium barium copper oxide]] – Ocsaíd iitriam bairiam copair – {{chem2|YBa2Cu3O7}} [[Yttrium cadmium]] – Iitriam caidmiam – YCd [[Yttrium copper]] – Iitriam copar – YCu [[Yttrium gold]] – Iitriam ór – YAu [[Yttrium iridium]] – Iitriam iridiam – YIr [[Yttrium iron garnet]] – Garnae iitriam iarainn – {{chem2|Y3Fe5O12}} [[Yttrium magnesium]] – Iitriam maignéisiam – YMg [[Yttrium phosphate]] – Fosfáit iitriam – {{chem2|YPO4}} [[Yttrium phosphide]] – Fosfíd iitriam – YP [[Yttrium rhodium]] – Iitriam róidiam – YRh [[Yttrium silver]] – Iitriam airgid – YAg [[Yttrium zinc]] – Iitriam sinc – YZn == Z == === [[Zinc|Zn]] ([[Sinc]]) === [[Zinc arsenide]] – Arsainíd since – {{chem2|Zn3As2}} [[Zinc bromide]] – Bróimíd since – {{chem2|ZnBr2}} [[Zinc carbonate]] – Carbónáit since – {{chem2|ZnCO3}} [[Zinc chloride]] – Clóiríd since – {{chem2|ZnCl2}} [[Zinc cyanide]] – Ciainíd since – {{chem2|Zn(CN)2}} [[Zinc diphosphide]] – Déifhosfíd since – {{chem2|ZnP2}} [[Zinc fluoride]] – Fluairíd since – {{chem2|ZnF2}} [[Zinc iodide]] – Iaidíd since – {{chem2|ZnI2}} [[Zinc nitrate]] – Níotráit since – {{chem2|Zn(NO3)2}} [[Zinc oxide]] – Ocsaíd since – ZnO [[Zinc phosphide]] – Fosfíd since – {{chem2|Zn3P2}} [[Zinc pyrophosphate]] – Pireafosfáit since – {{chem2|Zn2P2O7}} [[Zinc selenate]] – Seiléanáit since – {{chem2|ZnSeO4}} [[Zinc selenide]] – Seiléiníd since – ZnSe [[Zinc selenite]] – Seiléinít since – {{chem2|ZnSeO3}} [[Zinc selenocyanate]] –Seilínocianáit since – {{chem2|Zn(SeCN)2}} [[Zinc sulfate]] – Suilfáit since – {{chem2|ZnSO4}} [[Zinc sulfide]] – Suilfíd since – ZnS [[Zinc sulfite]] – Suilfít since – {{chem2|ZnSO3}} [[Zinc telluride]] – Teallúiríd since – ZnTe [[Zinc thiocyanate]] – Tiaicianáit since – {{chem2|Zn(SCN)2}} [[Zinc tungstate]] – Tungstáit since – {{chem2|ZnWO4}} === [[Zirconium|Zr]] ([[Siarcóiniam]]) === [[Zirconia hydrate]] – Hiodráit siarcóinia – {{chem2|ZrO2*''n''H2O}} [[Zirconium boride]] – Bóiríd siarcóiniam – {{chem2|ZrB2}} [[Zirconium carbide]] – Cairbíd siarcóiniam – ZrC [[Zirconium(IV) chloride]] – Clóiríd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrCl4}} [[Zirconium(IV) oxide]] – Ocsaíd sarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Zirconium orthosilicate]] – Ortasileacáit siarcóiniam – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium nitride]] – Nítríd siarcóiniam – ZrN [[Zirconium tetrafluoride]] – Teitreafluairíd siarcóiniam – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium tetrahydroxide]] – Teitrea-hiodrocsaíd siarcóiniam – {{chem2|H4O4Zr}} [[Zirconium tungstate]] –Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|ZrW2O8}} [[Zirconyl bromide]] – Bróimíd siarcóinile – {{chem2|ZrOBr2}} [[Zirconyl chloride]] – Clóiríd siarcóinile – {{chem2|ZrOCl2}} [[Zirconyl nitrate]] – Níotráit siarcóinile – {{chem2|ZrO(NO3)2}} [[Zirconyl sulfate]] – Suilfáit siarcóinile – {{chem2|ZrOSO4}} [[Zirconium dioxide]] – Dé-ocsaíd siarcóiniam – {{chem2|ZrO2}} [[Zirconium(IV) sulfide]] – Suilfíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrS2}} [[Zirconium(IV) silicide]] – Silícíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSi2}} [[Zirconium(IV) silicate]] – Sileacáit siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrSiO4}} [[Zirconium(IV) fluoride]] – Fluairíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrF4}} [[Zirconium(IV) bromide]] – Bróimíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrBr4}} [[Zirconium(IV) iodide]] – Iaidíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|ZrI4}} [[Zirconium(IV) hydroxide]] – Hiodrocsaíd siarcóiniam(IV) – {{chem2|Zr(OH)4}} [[Schwartz's reagent]] – Imoibrí Schwartz – {{chem2|C10H11ClZr}} [[Zirconium propionate]] – Próipianáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(CH3CH2COO)4}} [[Zirconium tungstate]] – Tungstáit siarcóiniam – {{chem2|Zr(WO4)2}} [[Zirconium(II) hydride]] – Hidríd siorcóiniam(II) – {{chem2|ZrH2}} [[Lead zirconate titanate]] – Tíotánáit siorcónáite luaidhe – {{chem2|Pb(Zr_{''x''}Ti_{1−''x''}O3)}} gitkw9tqpxojde7g1t5ac0wp4603rp1 Dátheangachas dealaitheach 0 128678 1331364 1330602 2026-11-02T14:47:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331364 wikitext text/x-wiki Is coincheap sa tsochtheangeolaíocht agus san oideachas dátheangach é an '''dátheangachas dealaitheach''' a úsáidtear chun cur síos a dhéanamh ar chás ina dtéann sealbhú dara teanga (T2) ar lámh le laghdú ar úsáid nó ar fhorbairt na chéad teanga (T1), go háirithe nuair atá an dara teanga níos cumhachtaí ó thaobh stádais shóisialta agus tacaíochta institiúidí de. Féadfaidh an próiseas cur le creimeadh teanga agus le haistriú teanga i measc daoine aonair nó i bpobail. Ní toradh dosheachanta ar fhoghlaim dara teanga é, áfach, cailliúint na chéad teanga: bíonn tionchar ag na dálaí sóisialta, cultúrtha agus oideachais ar an toradh.<ref name="SAGE">“[https://sk.sagepub.com/ency/edvol/embed/bilingual/chpt/additive-subtractive-programs Additive and Subtractive Programs]”, in ''Encyclopedia of Bilingual Education'', eag. Josué M. González, SAGE Publications.</ref><ref name="Wright2000">Stephen C. Wright, Donald M. Taylor agus Judy Macarthur, “[https://doi.org/10.1037/0022-0663.92.1.63 Subtractive Bilingualism and the Survival of the Inuit Language: Heritage- Versus Second-Language Education]”, ''Journal of Educational Psychology'', iml. 92, uimh. 1 (2000), lgh. 63–84.</ref> == Bunús agus sainmhíniú == Is minic a chuirtear an t-idirdhealú idir an dátheangachas suimitheach agus an dátheangachas dealaitheach i leith shaothar an tsíceolaí Wallace E. Lambert sna 1970idí. Dhírigh Lambert aird ar an gcaoi a bhféadfadh stádas sóisialta na dteangacha agus dearcthaí i leith na gcultúr a bhaineann leo tionchar a imirt ar fhorbairt an dátheangachais.<ref name="Lambert1973">Wallace E. Lambert, “[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED096820.pdf Culture and Language as Factors in Learning and Education]”, páipéar a cuireadh i láthair ag an Fifth Annual Learning Symposium, Western Washington State College, Samhain 1973, ERIC ED096820.</ref><ref name="SAGE" /> Sa dátheangachas suimitheach, sealbhaítear teanga bhreise agus coinnítear inniúlacht sa chéad teanga ar bun. Sa dátheangachas dealaitheach, bíonn an teanga nua agus an teanga oidhreachta san iomaíocht lena chéile i gcomhthéacs ina bhfuil níos mó stádais nó tacaíochta ag ceann acu. D'fhéadfadh úsáid agus inniúlacht sa chéad teanga laghdú de réir mar a éiríonn an dara teanga níos tábhachtaí san oideachas, san obair nó sa saol sóisialta.<ref name="SAGE" /><ref name="Wright2000" /> Ní dhá chatagóir dhochta iad an dá chineál dátheangachais seo, áfach. Is féidir le taithí teanga duine athrú de réir a shaoil agus a chomhthéacs. Ní hionann dá bhrí sin an dátheangachas dealaitheach agus foghlaim dara teanga ann féin, agus ní gá go gcaillfear an chéad teanga de bharr sealbhú na dara teanga. Tá gaol ag an gcoincheap le creimeadh teanga, is é sin laghdú ar inniúlacht nó ar úsáid teanga, agus le haistriú teanga, ina n-éiríonn teanga amháin níos forleithne ná teanga eile i measc daoine nó i bpobal. Cé go bhféadfadh na próisis seo tarlú le chéile, ní hionann iad agus an dátheangachas dealaitheach: díríonn an coincheap seo go sonrach ar an ngaol idir sealbhú nó forbairt dara teanga agus cúlú na chéad teanga. == Cúiseanna agus comhthéacsanna == Is féidir le dátheangachas dealaitheach teacht chun cinn nuair a bhíonn teanga amháin níos cumhachtaí ná teanga eile ó thaobh stádais, úsáid institiúidí, oideachais nó deiseanna fostaíochta de. D'fhéadfadh dearcthaí diúltacha i leith teanga mhionlaigh agus easpa deiseanna chun í a úsáid cur leis an bpróiseas. I gcásanna den sórt sin, bíonn brú ar chainteoirí an teanga cheannasach a shealbhú, agus d'fhéadfadh laghdú teacht ar an tacaíocht a fhaigheann siad chun a dteanga oidhreachta a choinneáil agus a fhorbairt.<ref name="Lambert1973" /><ref name="Wright2000" /> Tá ról tábhachtach ag an oideachas. Má chuirtear teagasc ar fáil go heisiach trí mheán teanga ceannasaí, gan dóthain deiseanna chun an teanga oidhreachta a fhorbairt, d'fhéadfadh sé go mbeadh deacrachtaí ag daltaí sa dá theanga. Ní leor, áfach, meán teagaisc amháin a lua chun toradh teanga a mhíniú: bíonn tábhacht leis an inniúlacht a bhíonn ag na daltaí sa teanga teagaisc cheana féin, leis an gcáilíocht teagaisc, le tacaíocht na scoile agus leis an úsáid a bhaintear as an dá theanga sa bhaile agus sa phobal.<ref name="Wright2000" /> === Oideachas trí mheán teanga ceannasaí === [[Íomhá:Inuktitut in syllabics.svg|mion|deas|alt=An focal Inuktitut scríofa i siollaireacht Cheanadach dhúchasach|An focal ''Inuktitut'' scríofa i siollaireacht Cheanadach dhúchasach.]] Sa bhliain 2000, d'fhoilsigh Stephen C. Wright, Donald M. Taylor agus Judy Macarthur staidéar fadaimseartha ar theanga na leanaí Ionúiteacha i bpobal san Artach i gQuébec, i réigiún Nunavik. Rinneadh comparáid idir leanaí Ionúiteacha, leanaí de shliocht measctha Ionúiteach agus bán, agus leanaí bána. Rinneadh measúnú ar a scileanna sa Bhéarla, sa Fhraincis agus san Inuttitut ag tús agus ag deireadh gach ceann de na chéad trí bliana scolaíochta.<ref name="Wright2000" /> Fuair na taighdeoirí amach go raibh scileanna níos laige sa teanga oidhreachta agus sealbhú níos laige na dara teanga ag leanaí Ionúiteacha a fuair teagasc i mBéarla nó i bhFraincis ná mar a bhí ag leanaí Ionúiteacha i ranganna trí mheán an Inuttitut. Bhí scileanna teanga oidhreachta na leanaí a fuair teagasc trí mheán an Inuttitut cothrom le scileanna na ngrúpaí comparáide nó níos fearr ná iad. Thug na torthaí seo tacaíocht don tuairim go bhféadfadh teagasc luath, eisiach trí mheán teanga cheannasaí cur le dátheangachas dealaitheach, agus go bhféadfadh oideachas trí mheán na teanga oidhreachta an próiseas sin a laghdú.<ref name="Wright2000" /> [[Íomhá:Inuksuk High School.jpg|mion|clé|alt=Foirgneamh Scoil Inuksuk in Iqaluit, Nunavut|Scoil Inuksuk in Iqaluit, Nunavut.]] Sampla gaolmhar eile is ea an Tionscadal Threshold san Afraic Theas le linn ré an apartheid. Rinne an tionscadal imscrúdú ar na deacrachtaí a bhí ag daltaí i scoileanna áirithe nuair a d'aistrigh siad ó theagasc trí mheán a dteanga luath go dtí teagasc trí mheán an Bhéarla. Rinne Kerry Pile agus Annie Smyth achoimre ar thorthaí an tionscadail ina dtuarascáil ar theagasc na n-eolaíochtaí daonna agus sóisialta. Chuir siad síos ar na constaicí teanga a bhí roimh dhaltaí agus ar an gcaoi ar chuir deacrachtaí leis an teanga teagaisc isteach ar thuiscint coincheapúil, agus ar an gcaoi ar spreag siad foghlaim de ghlanmheabhair i roinnt cásanna.<ref name="PileSmyth">Kerry Pile agus Annie Smyth, ''[https://www.education.gov.za/Portals/0/Documents/Reports/Research%20Repository/Teacher%20development%20and%20language/Language%20in%20the%20human%20and%20social%20sciences%20project.pdf Language in the Human and Social Sciences Project: Phase 1]'', President's Education Initiative.</ref> Ní staidéar ar an dátheangachas dealaitheach amháin a bhí sa Tionscadal Threshold, ach léiríonn an taighde an bhaint a d'fhéadfadh a bheith idir teanga an teagaisc, rochtain ar fhoghlaim agus tacaíocht don teanga a bhíonn ag daltaí cheana féin. == Tionchar ar theaghlaigh agus ar dhaoine aonair == Féadfaidh laghdú ar inniúlacht leanaí ina dteanga oidhreachta tionchar a imirt ar chumarsáid idir glúnta. I roinnt teaghlach inimirceach, sealbhaíonn leanaí an teanga cheannasach níos tapúla ná a dtuismitheoirí. Má bhíonn deacracht acu ansin cumarsáid a dhéanamh i dteanga choiteann, d'fhéadfadh sé éirí níos deacra dóibh eolas, luachanna agus cleachtais chultúrtha a roinnt lena chéile.<ref name="Fillmore1991">Lily Wong Fillmore, “[https://doi.org/10.1016/S0885-2006(05)80059-6 When Learning a Second Language Means Losing the First]”, ''Early Childhood Research Quarterly'', iml. 6, uimh. 3 (1991), lgh. 323–346.</ref> Scrúdaigh Lily Wong Fillmore an tionchar a bhí ag foghlaim an Bhéarla ar phatrúin teanga i dteaghlaigh inimirceacha agus i dteaghlaigh Mheiriceánacha Dúchasacha sna Stáit Aontaithe. Fuair sí amach go bhféadfadh cailliúint na chéad teanga a bheith costasach ó thaobh na cumarsáide sa teaghlach agus an tsaoil shóisialta de, go háirithe nuair nach raibh mórán Béarla ag na tuismitheoirí. Ní gá go mbeadh na hiarmhairtí céanna i gceist i ngach teaghlach, ach léirigh an taighde an tábhacht a d'fhéadfadh a bheith ag cothabháil teanga oidhreachta do chaidrimh idirghlúine.<ref name="Fillmore1991" /> Rinne Lisa L. Liu, Aprile D. Benner, Anna S. Lau agus Su Yeong Kim staidéar ar 444 teaghlach de shliocht Síneach sna Stáit Aontaithe. Fuair siad amach go raibh baint idir cothabháil na teanga oidhreachta agus coigeartú níos dearfaí i measc daoine óga, go háirithe iad siúd a rugadh lasmuigh de na Stáit Aontaithe nó a raibh tuismitheoirí acu a bhí inniúil sa teanga sin. Bhí baint freisin idir meaitseáil inniúlachta na máithreacha agus a gcuid leanaí sa teanga oidhreachta agus torthaí níos fearr i roinnt tomhas acadúil. Ós rud é gur staidéar breathnóireachta a bhí ann, ní chruthaíonn na torthaí gur cothabháil na teanga amháin ba chúis leis na torthaí sin. Tugann siad le fios, áfach, go bhféadfadh tairbhe a bheith ag baint le hinniúlacht i dteanga an teaghlaigh a choinneáil ar bun agus an dara teanga á sealbhú.<ref name="Liu2009">Lisa L. Liu, Aprile D. Benner, Anna S. Lau agus Su Yeong Kim, “[https://doi.org/10.1007/s10964-008-9358-8 Mother-Adolescent Language Proficiency and Adolescent Academic and Emotional Adjustment Among Chinese American Families]”, ''Journal of Youth and Adolescence'', iml. 38, uimh. 4 (2009), lgh. 572–586.</ref> == Teangacha dúchasacha agus mionteangacha == [[Íomhá:Gaeltacht na nDéise view.jpg|mion|deas|alt=Tírdhreach i nGaeltacht na nDéise|Tírdhreach i nGaeltacht na nDéise.]] Tá an coincheap ábhartha go háirithe do phobail a bhfuil a dteanga faoi bhrú ó theanga cheannasach. Nuair a laghdaítear úsáid na teanga oidhreachta i measc leanaí, d'fhéadfadh sé éirí níos deacra í a thabhairt ar aghaidh chuig an gcéad ghlúin eile. Má leanann an t-athrú sin ar aghaidh i dteaghlaigh agus i bpobail, féadfaidh sé cur le haistriú teanga agus le bagairt ar tharchur idirghlúine na teanga.<ref name="Wright2000" /><ref name="Fillmore1991" /> I gcás pobal teanga mhionlaigh, ní hionann an próiseas agus athrú i scileanna teanga duine aonair amháin. D'fhéadfadh sé athrú a spreagadh sna teangacha a úsáidtear sa bhaile, sa scoil agus i saol poiblí an phobail. Nuair a thagann laghdú ar líon na leanaí a úsáideann an teanga oidhreachta go rialta, féadfaidh sé éirí níos deacra an teanga a choinneáil beo mar theanga chumarsáide laethúil. [[Íomhá:Signs-1150645, Ballyvourney, Co. Cork, Ireland.jpg|mion|clé|alt=Comhartha Gaeilge ag bealach isteach chuig Gaeltacht i mBaile Bhuirne, Contae Chorcaí|Comhartha Gaeilge ag bealach isteach chuig Gaeltacht i mBaile Bhuirne, Contae Chorcaí.]] Tá ceisteanna gaolmhara le feiceáil i dtaighde ar oideachas Gaeltachta. Rinne Pádraig Ó Duibhir agus Laoise Ní Thuairisg athbhreithniú ar thaighde agus ar bheartais maidir le múineadh teangacha i mbunscoileanna Gaeltachta. Luaigh siad taighde ar leanaí Gaeltachta idir seacht agus dhá bhliain déag d'aois, ar cainteoirí dúchais Gaeilge iad, inar aimsíodh go raibh stór focal níos fairsinge acu sa Bhéarla ná mar a bhí sa Ghaeilge. Mhol na húdair go bhféadfaí tús níos déanaí a chur le múineadh an Bhéarla chun níos mó ama a thabhairt do na páistí bunús níos láidre sa Ghaeilge a fhorbairt.<ref name="ODuibhir2019">Pádraig Ó Duibhir agus Laoise Ní Thuairisg, “[https://doi.org/10.35903/teanga.v10i0.80 Cur siar mhúineadh an Bhéarla i mbunscoileanna Gaeltachta: Más mall is mithid]”, ''Teanga: Iris Chumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn'', eagrán speisialta 10 (2019), lgh. 228–242.</ref> ==Naisc sheachtracha== *[https://www.youtube.com/watch?v=h52ZWV4qh_8 Subtractive Bilingualism :The Traitor Within!] *[https://web.archive.org/web/20261025174250/https://researchrepository.universityofgalway.ie/entities/publication/bfba73ca-4343-42dc-b272-959ce5e12c25 Sealbhú neamhiomlán na Gaeilge mar chéad teanga sa dátheangachas dealaitheach] == Féach freisin == * [[Aistriú teanga]] * [[Creimeadh teanga]] * [[Ilteangachas]] * [[Teangeolaíocht]] * [[Teanga mhionlaigh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Polasaí teanga]] [[Catagóir:Ilteangachas]] hvz2g1rz987hqvp4yfi1oumej3s7uul Páirtí na nOibrithe (an Bhrasaíl) 0 128684 1331638 1330911 2026-11-03T08:34:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1331638 wikitext text/x-wiki {{Scrios}} {| class="infobox" style="width:25em; font-size:90%; border-top:4px solid #E31B35;" |+ class="infobox-title" | Páirtí na nOibrithe |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#E31B35; color:white;" | Partido dos Trabalhadores |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | [[Íomhá:PT (Brazil) logo 2021.svg|frameless|135px|alt=Lógó Pháirtí na nOibrithe]] |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | [[Íomhá:Bandeira partido dos trabalhadores.svg|frameless|215px|alt=Bratach Pháirtí na nOibrithe]] |- ! Ainm Portaingéilise | ''Partido dos Trabalhadores'' |- ! Giorrúchán | PT |- ! Bunaithe | 10 Feabhra 1980 |- ! Cláraithe go hoifigiúil | 11 Feabhra 1982 |- ! Bunáit náisiúnta | [[Brasília]], an Bhrasaíl |- ! Uimhir thoghcháin | 13 |- ! Seasamh polaitiúil | [[An eite chlé]] |- ! Príomhsmaointe | [[Sóisialachas daonlathach]]; [[daonlathas sóisialta]] |- ! Bunaitheoirí | Ceardchumannaigh, gníomhaithe sóisialta agus polaiteoirí, ina measc [[Luiz Inácio Lula da Silva]] |- ! Uachtarán náisiúnta | [[Edinho Silva]] (ó 2025) |- ! Cónaidhm thoghcháin in 2026 | [[Federação Brasil da Esperança|Brasil da Esperança]] (PT–PCdoB–PV) |- ! Uachtarán na Brasaíle ón bpáirtí | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] |- ! Feisirí a toghadh in 2026 | 70 chuig Seomra na dTeachtaí; 6 chuig an Seanad |- ! Dathanna | Dearg agus bán |- ! Suíomh gréasáin | [https://pt.org.br/ pt.org.br] |} Is páirtí polaitiúil Brasaíleach den [[eite chlé]] é '''Páirtí na nOibrithe''' (Portaingéilis: ''Partido dos Trabalhadores'', giorraithe mar '''PT'''). Bunaíodh é ar an 10 Feabhra 1980, le linn na deachtóireachta míleata sa Bhrasaíl, agus cláraíodh go hoifigiúil é mar pháirtí polaitiúil ar an 11 Feabhra 1982. Tháinig ceardchumannaigh, gníomhaithe sóisialta, intleachtóirí agus grúpaí eile den eite chlé le chéile chun an páirtí a bhunú. Bhí an ceardchumannach [[Luiz Inácio Lula da Silva]] ar dhuine de na bunaitheoirí ba shuntasaí.<ref name="PTHistory">Partido dos Trabalhadores, [https://pt.org.br/nossa-historia/ ''Nossa História''].</ref><ref name="TSEParty">Tribunal Superior Eleitoral, [https://www.tse.jus.br/partidos/partidos-registrados-no-tse/partido-dos-trabalhadores ''Partido dos Trabalhadores''].</ref><ref name="AmaralPower">Oswaldo E. do Amaral agus Timothy J. Power, [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-latin-american-studies/article/pt-at-35-revisiting-scholarly-interpretations-of-the-brazilian-workers-party/CD001665B447188C2EDD440D64267275 ''The PT at 35: Revisiting Scholarly Interpretations of the Brazilian Workers' Party''], ''Journal of Latin American Studies'', 2016.</ref> Tháinig an PT chun bheith ar cheann de na príomhpháirtithe polaitiúla sa Bhrasaíl. Bhuaigh Lula an uachtaránacht in 2002 agus atoghadh é in 2006. Bhuaigh [[Dilma Rousseff]], iarrthóir an pháirtí, na toghcháin uachtaránachta in 2010 agus in 2014. Tar éis tréimhse san fhreasúra, d'fhill Lula ar an uachtaránacht in 2023 agus atoghadh é in 2026, rud a chinntigh ceathrú téarma uachtaránachta neamhleanúnach dó.<ref name="PTHistory" /><ref name="TSE2026">Tribunal Superior Eleitoral, [https://www.tse.jus.br/comunicacao/noticias/2026/Outubro/presidente-do-tse-anuncia-reeleicao-de-lula-e-faz-balanco-do-2o-turno-das-eleicoes-2026 ''Presidente do TSE anuncia reeleição de Lula e faz balanço do 2º turno das Eleições 2026''], 26 Deireadh Fómhair 2026.</ref> Baineann an páirtí le beartais athdháilte ioncaim, cláir leasa shóisialta agus leathnú rochtana ar oideachas agus ar sheirbhísí poiblí. Tá conspóidí polaitiúla agus cásanna éillithe a bhain le hoifigigh agus le comhghuaillithe rialtais ina gcuid dá stair freisin. Léiríonn forbairt an PT an t-athrú ó ghluaiseacht eite clé a raibh fréamhacha láidre aici sa lucht saothair agus i ngluaiseachtaí sóisialta go páirtí náisiúnta a ghlacann páirt i gcomhrialtais agus a bhíonn san fhreasúra agus sa rialtas araon.<ref name="AmaralPower" /> == Stair == === Bunú agus an ghluaiseacht ar son an daonlathais, 1980–1989 === Bunaíodh an PT ar an 10 Feabhra 1980 ag cruinniú i gColégio Sion, i gcathair [[São Paulo]]. Bhí an Bhrasaíl fós faoi riail mhíleata, ach bhí gluaiseachtaí sóisialta agus ceardchumannacha ag éileamh leathnú ar chearta polaitiúla agus ar chearta oibrithe. Bhí na stailceanna móra a reáchtáil oibrithe miotail i gceantar tionsclaíoch ABC, i mórcheantar São Paulo, ar cheann de na príomhchúlraí don ghluaiseacht sin.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> [[Íomhá:Diretas Já (4977566482).jpg|mion|deas|alt=Slógadh den ghluaiseacht Diretas Já sa Bhrasaíl sna 1980idí|Slógadh de chuid na gluaiseachta ''Diretas Já'', a raibh an PT páirteach inti.]] Níor bunaíodh an páirtí mar eagraíocht cheardchumannach amháin. Tháinig a thacaíocht ó cheardchumannaigh, eagraíochtaí comharsanachta, gníomhaithe ar son chearta an duine, grúpaí reiligiúnacha forchéimnitheacha, intleachtóirí agus gluaiseachtaí sóisialta. Bhí ról ag grúpaí a raibh baint acu le diagacht na saoirse chomh maith le gníomhaithe a bhí ag iarraidh páirtí neamhspleách a chruthú chun leasanna na n-oibrithe agus na bpobal ar ioncam íseal a chur chun cinn.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> Cláraíodh an PT go hoifigiúil ar an 11 Feabhra 1982, agus tugadh an uimhir thoghcháin 13 dó. Sna blianta tosaigh, leathnaigh sé a líonra eagraíochtúil ó ionaid thionsclaíocha oirdheisceart na tíre go bardais agus stáit eile. Ba é Gilson Menezes an chéad mhéara de chuid an pháirtí a toghadh, i Diadema, in 1982.<ref name="PTHistory" /><ref name="TSEParty" /> Ghlac an PT páirt sa ghluaiseacht ''Diretas Já'', a d'éiligh go gcuirfí toghcháin uachtaránachta dhíreacha ar bun arís. Cé nár éirigh leis an ngluaiseacht an leasú bunreachtúil riachtanach a chur tríd an gComhdháil in 1984, chuidigh sí leis an mbrú polaitiúil ar son deireadh a chur leis an deachtóireacht a mhéadú. Leis an aistriú chuig rialtas sibhialta agus le Bunreacht 1988, leathnaigh deiseanna na bpáirtithe agus na ngluaiseachtaí a bhí ag iarraidh dul i bhfeidhm ar institiúidí toghcháin agus ar bheartas poiblí.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> Sa toghchán uachtaránachta in 1989, an chéad toghchán uachtaránachta díreach a tionóladh sa tír ó 1960, chuaigh Lula ar aghaidh go dtí an dara babhta ach chaill sé in aghaidh [[Fernando Collor de Mello]]. Lean an PT ag cur lena bhonneagar sna bardais agus sna reachtais stáit, agus tháinig sé chun bheith ina fhreasúra náisiúnta níos suntasaí sna 1990idí.<ref name="AmaralPower" /> === Fás agus an chéad bhua uachtaránachta, 1990–2002 === Le linn na 1990idí, leathnaigh an PT a thacaíocht toghcháin agus líon a ionadaithe tofa. Tháinig rialtais bhardasacha de chuid an pháirtí chun suntais, go háirithe in áiteanna ina ndearnadh iarracht rannpháirtíocht phoiblí i gcinntí buiséid agus i riaradh áitiúil a mhéadú. Sampla a ndearnadh staidéar idirnáisiúnta air ab ea an buiséadú rannpháirtíoch in [[Porto Alegre]], inar cuireadh próisis rannpháirtíochta saoránach i bhfeidhm chun tosaíochtaí caiteachais phoiblí a phlé.<ref name="AmaralPower" /> Sheas Lula don uachtaránacht in 1994 agus in 1998 freisin, ach chaill sé an dá thoghchán sin in aghaidh [[Fernando Henrique Cardoso]]. Le himeacht ama, rinne an páirtí iarracht a thacaíocht a leathnú thar bhonn traidisiúnta an lucht saothair agus na ngluaiseachtaí sóisialta. Bhí athruithe ar theachtaireacht an fheachtais, ar chomhghuaillíochtaí toghcháin agus ar chur chuige eacnamaíoch mar chuid den athrú sin.<ref name="AmaralPower" /> Bhuaigh Lula an toghchán uachtaránachta in 2002, agus tháinig an PT i gceannas ar an rialtas cónaidhme den chéad uair. Bhí an feachtas níos measartha ná cuid de na feachtais roimhe sin agus chuimsigh sé comhghuaillíochtaí le páirtithe eile. Ba é [[José Alencar]] a iarrthóir leasuachtaránachta. Léirigh an bua athrú suntasach ó pháirtí freasúra a bhí fréamhaithe i ngluaiseachtaí sóisialta go páirtí a bhí in ann rialtas náisiúnta a bhunú.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> === Rialtais Lula agus Dilma, 2003–2016 === [[Íomhá:President Lula and Marisa.jpg|mion|deas|alt=Lula agus Marisa Letícia le linn a chéad uachtaránachta|Lula agus a bhean chéile, Marisa Letícia, in 2003.]] Le linn chéad dhá théarma Lula, chuir an rialtas béim ar chláir shóisialta agus ar laghdú na bochtaineachta agus lean sé roinnt beartas eacnamaíoch a bhí i bhfeidhm cheana. Leathnaíodh cláir aistrithe airgid, go háirithe ''[[Bolsa Família]]'', a sholáthraigh tacaíocht airgeadais do theaghlaigh ar ioncam íseal faoi choinníollacha a bhain le hoideachas agus le cúram sláinte. Bhí fás eacnamaíoch agus méadú ar ioncam roinnt grúpaí le sonrú le linn cuid mhór den tréimhse seo, cé gur féidir tionchar na mbeartas aonair a scaradh ó thosca eacnamaíocha eile ach le hanailís chúramach.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> Atoghadh Lula in 2006. In 2010, bhuaigh [[Dilma Rousseff]], iarrthóir an PT agus iar-cheannaire foirne Lula, an toghchán uachtaránachta agus tháinig sí chun bheith ina chéad bhean a toghadh ina huachtarán ar an mBrasaíl. Atoghadh í in 2014. Lean a rialtas roinnt de na beartais shóisialta a bhí faoi rialtas Lula agus cuireadh cláir eile i bhfeidhm i réimsí na tithíochta, an oideachais agus na sláinte.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> [[Íomhá:Dilma Rousseff 2011.jpg|mion|deas|alt=Portráid oifigiúil Dilma Rousseff in 2011|Dilma Rousseff, uachtarán na Brasaíle ó 2011 go 2016.]] Bhí dúshláin eacnamaíocha agus polaitiúla ag rialtas Dilma le linn a dara téarma. Chuaigh an tír i gcúlú eacnamaíoch, agus tháinig imscrúduithe ar éilliú a bhain le Petrobras agus leis an oibríocht ''[[Operação Lava Jato]]'' chun cinn. Bhí daoine ó pháirtithe éagsúla páirteach sna himscrúduithe, lena n-áirítear polaiteoirí agus lucht gnó a raibh baint acu leis an PT agus lena chomhghuaillithe.<ref name="AmaralPower" /> In 2005, tháinig scannal ''Mensalão'' chun suntais. Bhain sé le líomhaintí gur íocadh airgead le feisirí chun tacaíocht a fháil do reachtaíocht agus do sheasaimh an rialtais sa Chomhdháil Náisiúnta. Ciontaíodh roinnt polaiteoirí agus oifigeach a raibh baint acu leis an scéim. Chuir an scannal brú polaitiúil ar rialtas Lula agus ar chlú an PT, ach ní hionann rannpháirtíocht daoine éagsúla sa scannal agus freagracht choiriúil gach ceannaire den pháirtí.<ref name="AmaralPower" /> In 2016, cuireadh deireadh le huachtaránacht Dilma Rousseff trí phróiseas impeachment a bhain le líomhaintí maidir le bainistiú buiséadach an rialtais. D'áitigh a lucht tacaíochta go raibh an próiseas ina chur chuige polaitiúil chun rialtas tofa a bhaint as oifig; mhaígh a comhraic gur sáraíodh rialacha buiséadacha. Tar éis a curtha as oifig, tháinig an leas-uachtarán [[Michel Temer]] chun bheith ina uachtarán. Chaill an PT cuid mhór dá thionchar sa rialtas cónaidhme agus d'fhulaing sé caillteanais toghcháin i roinnt ceantar sna blianta ina dhiaidh sin.<ref name="AmaralPower" /> === Freasúra agus filleadh ar an uachtaránacht, 2016–2022 === Bhí an PT san fhreasúra le linn uachtaránacht Michel Temer agus le linn rialtas [[Jair Bolsonaro]], a tháinig i gcumhacht in Eanáir 2019. Lean an páirtí air ag glacadh páirte i dtoghcháin agus i gcomhghuaillíochtaí polaitiúla, ach bhí Lula faoi bhrú dlíthiúil mar gheall ar chásanna a bhain le ''Lava Jato''. Gearradh ciontuithe ar Lula i gcásanna a bhain le líomhaintí éillithe agus sciúrtha airgid, agus cuireadh i bpríosún é in 2018. In 2021, chuir an Chúirt Uachtarach Chónaidhme na ciontuithe áirithe sin ar neamhní, toisc nárbh í an chúirt i Curitiba an chúirt inniúil chun na cásanna a éisteacht. Dhearbhaigh an chúirt freisin go raibh an breitheamh Sérgio Moro claonta i gcás amháin. D'athbhunaigh na cinntí cearta polaitiúla Lula, ach ní hionann neamhniú cásanna ar fhorais dlínse nó neamhchlaontachta agus breithiúnas ar bhunús gach líomhna a rinneadh.<ref name="STF">Supremo Tribunal Federal, [https://portal.stf.jus.br/noticias/verNoticiaDetalhe.asp?idConteudo=464261 ''STF confirma anulação de condenações do ex-presidente Lula na Lava Jato''], 15 Aibreán 2021.</ref> Sa dara babhta den toghchán uachtaránachta in 2022, bhuaigh Lula ar Bolsonaro le 50.90% de na vótaí bailí. Insealbhaíodh é ar an 1 Eanáir 2023, agus d'fhill an PT ar cheannas an rialtais chónaidhme i gcomhthéacs comhrialtais a chuimsigh páirtithe eile.<ref name="TSE2022">Tribunal Superior Eleitoral, [https://www.tse.jus.br/eleicoes/eleicoes-2022/votacao-e-resultados ''Eleições 2022: votação e resultados''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20261026101738/https://www.tse.jus.br/eleicoes/eleicoes-2022/votacao-e-resultados |date=2026-10-26 }}.</ref><ref name="AmaralPower" /> === Rialtas Lula ó 2023 === Le linn an tríú téarma Lula, lean an rialtas de chláir leasa shóisialta a chur i bhfeidhm agus d'fhorbair sé beartais i réimsí na sláinte, an oideachais, an chomhshaoil agus chearta na bpobal dúchasach. Athsheoladh ''Bolsa Família'' agus ''Mais Médicos'', agus bunaíodh Aireacht na bPobal Dúchasach. Bhí sé mar aidhm ag na beartais sin rochtain ar sheirbhísí poiblí a leathnú agus bochtaineacht a laghdú.<ref name="PTHistory" /> Ó thaobh na polaitíochta de, d'fhan an PT ag brath ar chomhghuaillíochtaí le páirtithe eile chun reachtaíocht a chur chun cinn sa Chomhdháil Náisiúnta. Ní raibh tromlach aonair ag an PT sna tithe reachtacha, agus bhí ar an rialtas tacaíocht a lorg ó pháirtithe a raibh seasaimh éagsúla acu ar cheisteanna eacnamaíocha agus sóisialta.<ref name="AmaralPower" /> [[Íomhá:2022 - Convenção Nacional do PSB - Lula (cropped).jpg|mion|deas|alt=Lula ag coinbhinsiún polaitiúil in 2022|Lula ag coinbhinsiún náisiúnta an PSB in 2022, le linn fheachtas na huachtaránachta.]] === Atoghadh in 2026 === Atoghadh Lula sa dara babhta den toghchán uachtaránachta ar an 25 Deireadh Fómhair 2026. D'fhógair an Chúirt Uachtarach Toghchánaíochta (TSE) go bhfuair sé 64,256,232 vóta, arb ionann iad agus 51.79% de na vótaí bailí, i gcomparáid le 59,826,041 vóta (48.21%) do [[Flávio Bolsonaro]], iarrthóir an Pháirtí Liobrálaigh. Tosóidh téarma nua Lula ar an 5 Eanáir 2027.<ref name="TSE2026" /> Sa toghchán reachtach a tionóladh níos luaithe sa mhí chéanna, toghadh 70 iarrthóir de chuid an PT chuig Seomra na dTeachtaí. Fuair an Chónaidhm Brasil da Esperança, a chuimsíonn an PT, an Páirtí Cumannach na Brasaíle (PCdoB) agus an Páirtí Glas (PV), 88 suíochán ar fad sa seomra. Fuair an PT sé shuíochán as na 54 suíochán sa Seanad a bhí á n-athnuachan in 2026.<ref name="House2026">Agência Senado, [https://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2026/10/05/camara-pl-obtem-a-maior-bancada-federacao-pt-pcdob-pv-e-a-segunda-forca ''Câmara: PL obtém a maior bancada; federação PT-PCdoB-PV é a segunda força''], 5 Deireadh Fómhair 2026.</ref><ref name="Senate2026">Pedro Peduzzi, [https://agenciabrasil.ebc.com.br/politica/noticia/2026-10/pl-elege-19-senadores-e-soma-28-mdb-conquista-sete-vagas-e-pt-seis ''PL elege 19 senadores e soma 28; MDB conquista sete vagas e PT, seis''], Agência Brasil, 5 Deireadh Fómhair 2026.</ref> == Seasamh polaitiúil agus idé-eolaíocht == Tá an PT fréamhaithe sa ghluaiseacht saothair agus sa traidisiún sóisialach daonlathach. Tá sé rangaithe go ginearálta ar an eite chlé, cé go bhfuil éagsúlacht mhór smaointe agus sruthanna polaitiúla laistigh dá bhallraíocht. I measc a chuid príomhthosaíochtaí tá cearta oibrithe, athdháileadh ioncaim, cláir leasa shóisialta, rochtain ar sheirbhísí poiblí, cearta na mionlach agus cosaint an chomhshaoil.<ref name="PTHistory" /><ref name="AmaralPower" /> Tá athrú tagtha ar chur chuige an pháirtí le himeacht ama. Bhí a chuid feachtas tosaigh fréamhaithe go láidir i ngluaiseachtaí sóisialta agus i ngníomhachas ceardchumannach. Nuair a thosaigh sé ag lorg na huachtaránachta agus ag glacadh páirte i rialtas náisiúnta, leathnaigh sé a chomhghuaillíochtaí agus ghlac sé le comhréitigh i réimsí áirithe den bheartas eacnamaíoch agus den rialachas. Tá an t-athrú sin ina ábhar do thaighdeoirí ar stair na bpáirtithe polaitiúla sa Bhrasaíl agus i Meiriceá Laidineach.<ref name="AmaralPower" /> Ní grúpa idé-eolaíoch aonchineálach é an PT. Áirítear ar a stair grúpaí ceardchumannacha, lucht tacaíochta an tsóisialachais dhaonlathaigh, gníomhaithe ar son cearta sóisialta agus eagraíochtaí atá dírithe ar shaincheisteanna sonracha. Bíonn díospóireachtaí inmheánacha ann faoi straitéis toghcháin, faoi bheartas eacnamaíoch agus faoi na comhréitigh atá inghlactha nuair a bhíonn an páirtí i gcomhrialtas le heagraíochtaí eile.<ref name="AmaralPower" /> == Eagraíocht agus ceannaireacht == Tá struchtúr náisiúnta agus struchtúir stáit agus bhardasacha ag an PT. Déantar cinntí inmheánacha trí chomhlachtaí an pháirtí, comhdhálacha agus próisis roghnúcháin cheannaireachta. Déanann an páirtí cur síos ar rannpháirtíocht na mball agus ar an díospóireacht inmheánach mar ghnéithe dá eagraíocht.<ref name="PTStructure">Partido dos Trabalhadores, [https://pt.org.br/estrutura-partidaria/ ''Estrutura Partidária''].</ref> Toghadh [[Edinho Silva]] ina uachtarán náisiúnta ar an PT i mí Iúil 2025, tar éis an phróisis thoghcháin inmheánaigh ''Processo de Eleição Direta'' (PED). Bhí sé ina mhéara ar Araraquara, ina fheisire de chuid stát São Paulo agus ina chomhordaitheoir ar fheachtas uachtaránachta Lula in 2002 sular toghadh é ina cheannaire náisiúnta ar an bpáirtí.<ref name="Edinho">Partido dos Trabalhadores, [https://pt.org.br/edinho-silva-e-eleito-novo-presidente-nacional-do-pt/ ''Edinho Silva é eleito novo presidente nacional do PT''], 7 Iúil 2025.</ref><ref name="TSEParty" /> Is é 13 uimhir thoghcháin an PT agus is iad dearg agus bán a phríomhdhathanna siombalacha. Is réalta dhearg ar chúlra bán, nó réalta bhán ar bhratach dhearg, a fheictear i gcuid de na leaganacha den lógó agus den bhratach. Úsáidtear an tsiombail sin go forleathan in ábhar toghcháin agus ag imeachtaí an pháirtí.<ref name="TSEParty" /><ref name="PTLogo">Wikimedia Commons, [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PT_(Brazil)_logo_2021.svg ''PT (Brazil) logo 2021.svg''] agus [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bandeira_partido_dos_trabalhadores.svg ''Bandeira partido dos trabalhadores.svg''].</ref> === Ceannairí náisiúnta === {| class="wikitable sortable" |+ Uachtaráin náisiúnta an PT ! Ceannaire ! Tréimhse |- | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | 1980idí–1994 |- | [[José Dirceu]] | 1995–2002 |- | [[José Genoino]] | 2002–2005 |- | [[Ricardo Berzoini]] | 2005–2010 |- | [[José Eduardo Dutra]] | 2010–2011 |- | [[Rui Falcão]] | 2011–2017 |- | [[Gleisi Hoffmann]] | 2017–2025 |- | [[Edinho Silva]] | 2025–i láthair |} <small>Nóta: bhí aistrithe eatramhacha agus leasuithe ar thréimhsí oifige i stair na ceannaireachta. Déanfar na dátaí beachta a sheiceáil i dtaifid stairiúla oifigiúla an pháirtí.</small> == Torthaí toghcháin == === Toghcháin uachtaránachta === Bhí Lula ina iarrthóir uachtaránachta ag an PT in 1989, 1994, 1998, 2002 agus 2006. Tar éis trí iarracht nár éirigh leo, bhuaigh sé in 2002 agus atoghadh é in 2006. Ina dhiaidh sin, bhuaigh Dilma Rousseff na toghcháin in 2010 agus in 2014. Chaill iarrthóir an PT, [[Fernando Haddad]], an dara babhta in 2018 in aghaidh Jair Bolsonaro. D'fhill Lula ar an uachtaránacht tar éis dó an toghchán in 2022 a bhuachan agus atoghadh é in 2026.<ref name="PTHistory" /><ref name="TSE2022" /><ref name="TSE2026" /> {| class="wikitable sortable" |+ Feidhmíocht an PT i dtoghcháin uachtaránachta na Brasaíle ! Bliain ! Iarrthóir ! Toradh |- | 1989 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | An dara háit; chaill sa dara babhta in aghaidh Fernando Collor de Mello |- | 1994 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | Chaill sa chéad bhabhta in aghaidh Fernando Henrique Cardoso |- | 1998 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | Chaill sa chéad bhabhta in aghaidh Fernando Henrique Cardoso |- | 2002 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | Buaiteoir |- | 2006 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | Atoghadh |- | 2010 | [[Dilma Rousseff]] | Buaiteoir |- | 2014 | [[Dilma Rousseff]] | Atoghadh |- | 2018 | [[Fernando Haddad]] | Chaill sa dara babhta in aghaidh Jair Bolsonaro |- | 2022 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | Buaiteoir |- | 2026 | [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | Atoghadh |} === Toghcháin reachtacha in 2026 === Sa toghchán don Chomhdháil Náisiúnta in 2026, bhain an PT tairbhe as a pháirt i gCónaidhm Brasil da Esperança, a chuimsíonn an PT, PCdoB agus PV. Tá na suíocháin sa tábla thíos bunaithe ar thorthaí a foilsíodh tar éis an toghcháin. Ní ceart na 88 suíochán a bhuaigh an chónaidhm a chur i leith an PT amháin: is leis an PT féin 70 díobh sin.<ref name="House2026" /><ref name="Senate2026" /> {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ Na suíocháin a gnóthaíodh i dtoghchán 2026 ! Teach ! Suíocháin PT ! Suíocháin na Cónaidhme Brasil da Esperança |- | [[Seomra na dTeachtaí (an Bhrasaíl)|Seomra na dTeachtaí]] | 70 | 88 |- | [[Seanad Cónaidhme na Brasaíle|Seanad Cónaidhme]] (54 suíochán á n-athnuachan) | 6 | — |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ Comhdhéanamh Sheomra na dTeachtaí a toghadh in 2026 |- | style="width:23.59%; background:#1E4E8C; color:white;" | '''PL'''<br />121 | style="width:17.15%; background:#E31B35; color:white;" | '''Brasil da Esperança'''<br />88 | style="width:16.96%; background:#F58220; color:black;" | '''União Progressista'''<br />87 | style="width:42.30%; background:#777777; color:white;" | '''Páirtithe agus cónaidhmeanna eile'''<br />217 |} {| class="wikitable sortable" |+ Suíocháin Sheomra na dTeachtaí de réir páirtí nó cónaidhme ! Páirtí nó cónaidhm ! Suíocháin |- | [[Páirtí Liobrálach (an Bhrasaíl)|Páirtí Liobrálach (PL)]] | 121 |- | Cónaidhm Brasil da Esperança (PT–PCdoB–PV) | 88 |- | Cónaidhm União Progressista (União Brasil–PP) | 87 |- | PSD | 43 |- | Republicanos | 41 |- | MDB | 36 |- | Podemos | 27 |- | PSB | 15 |- | Cónaidhm PSOL–Rede Sustentabilidade | 15 |- | Cónaidhm PSDB–Cidadania | 11 |- | Novo | 10 |- | Cónaidhm PRD–Solidariedade | 7 |- | PDT | 6 |- | Avante | 5 |- | Missão | 1 |- ! Iomlán ! 513 |} <small>Foinse: Agência Senado agus Agência Brasil. Is iad na suíocháin na suíocháin a gnóthaíodh sa toghchán do théarma reachtach nua a thosóidh in 2027.<ref name="House2026" /></small> Sa Seanad, toghadh seisear iarrthóirí de chuid an PT sna suíocháin a bhí á n-athnuachan in 2026. Ní hionann an figiúr sin agus líon iomlán na seanadóirí de chuid an pháirtí a bheidh sa Seanad nua, toisc go leanfaidh seanadóirí a toghadh in 2022 orthu ina bpoist.<ref name="Senate2026" /> {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ Suíocháin an tSeanaid a bhí á n-athnuachan in 2026 |- | style="width:35.19%; background:#1E4E8C; color:white;" | '''PL'''<br />19 | style="width:12.96%; background:#4B8068; color:white;" | '''MDB'''<br />7 | style="width:11.11%; background:#E31B35; color:white;" | '''PT'''<br />6 | style="width:40.74%; background:#777777; color:white;" | '''Páirtithe eile'''<br />22 |} {| class="wikitable sortable" |+ Suíocháin an tSeanaid a bhí á n-athnuachan in 2026, de réir páirtí ! Páirtí ! Líon na seanadóirí a toghadh |- | PL | 19 |- | MDB | 7 |- | PT | 6 |- | União Brasil | 3 |- | PP | 3 |- | PSB | 3 |- | Novo | 3 |- | Republicanos | 2 |- | PSD | 2 |- | PSDB | 2 |- | Podemos | 2 |- | Rede | 1 |- | PDT | 1 |- ! Iomlán ! 54 |} <small>Foinse: Agência Brasil, bunaithe ar thorthaí an toghcháin don Seanad.<ref name="Senate2026" /></small> == Féach freisin == * [[Luiz Inácio Lula da Silva]] * [[Dilma Rousseff]] * [[Uachtarán na Brasaíle]] * [[Comhdháil Náisiúnta na Brasaíle]] * [[Bolsa Família]] * [[Operação Lava Jato]] * [[Olltoghchán na Brasaíle, 2026]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://pt.org.br/ Láithreán gréasáin oifigiúil Pháirtí na nOibrithe] * [https://pt.org.br/nossa-historia/ Stair an pháirtí] — Partido dos Trabalhadores * [https://www.tse.jus.br/partidos/partidos-registrados-no-tse/partido-dos-trabalhadores Taifead oifigiúil an PT] — Tribunal Superior Eleitoral * [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-latin-american-studies/article/pt-at-35-revisiting-scholarly-interpretations-of-the-brazilian-workers-party/CD001665B447188C2EDD440D64267275 Léirmheas acadúil ar stair agus ar fhorbairt an PT] — ''Journal of Latin American Studies'' {{Catcómhaoin|Partido dos Trabalhadores}} [[Catagóir:Polaitíocht na Brasaíle]] [[Catagóir:Páirtithe polaitiúla sa Bhrasaíl]] [[Catagóir:Sóisialachas sa Bhrasaíl]] l0swltdnz2i0t9fhx1qeokdhijtz2as Teampall Naomh Muire, Béal Feirste 0 128695 1331333 1330825 2026-11-02T12:41:01Z ~2026-58278-73 78503 1331333 wikitext text/x-wiki Is séipéal [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] liostaithe de Ghrád B-1 é '''Teampall Naomh Muire'''<ref name="apps.communities-ni.gov.uk">{{Cite web-en|url=https://apps.communities-ni.gov.uk/Buildings/buildview.aspx?id=8671&js=false|title=Home &#124; Buildings&#124; nidirect}}</ref> atá suite i gceantar Lána an tSéipéil / ''Smithfield'' i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]], Na Sé Contaetha. Osclaíodh séipéal ar an tsuíomh seo i mí na Bealtaine 1784. An tráth sin, ba í an t-aon teampall Caitliceach i mBéal Feirste tar éis cuid de [[Na Péindlíthe]] a bheith maolaithe. Tá fochla maisithe buailte ar an teampall atá tiomnaithe do Mhuire Bhantíarna.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/2017/04/25/news/oldest-catholic-church-in-belfast-to-close-for-three-weeks-in-summer-due-to-renovation-work-1005770/|work=The Irish News}}</ref> == Stair == I ndaonáireamh 1782, taifeadadh go raibh 365 Caitliceach ag cur fúthu i mBéal Feirste. Tar éis bailiúchán ón bpobal [[Eaglais na hÉireann]] agus ón bpobal [[Preispitéireachas|Preispitéireach]] sa cheantar, bronnadh airgead faoi choinne thógáil Theampall Naomh Muire.<ref>{{Cite web-en|url=http://stmarysbelfast.org/history/|title=St Mary's Church {{!}} History|work=stmarysbelfast.org|access-date=2019-07-01}}</ref> Léigh an tAthair Aodh Ó Domhnaill an chéad Aifreann sa teampall ar an 30 Bealtaine 1784. Ba é an Domhnallach an chéad Shagart Paróiste i mBéal Feirste. Ag an searmanas oscailte, thionlaic complacht de chuid Óglaigh na hÉireann, le Waddell Cunningham ina cheann, an tAthair Ó Domhnaill isteach sa teampall.<ref>{{Cite book-en|title=Central Belfast: An Historical Gazetteer|author=Patton|first=Marcus|publisher=Ulster Architectural Heritage Society|year=1993|isbn=978-0900457456|location=Belfast|pages=59}}</ref> Sa bhliain 1813, bhronn Biocáire Anglacánach Bhéal Feirste, an Canónach Turner, crannóg ar an teampall, ag leanstan den chaidreamh dearfach idir an teampall Caitliceach seo agus an pobal Protastúnach áitiúil. Ina dhiaidh sin, sa bhliain 1815, osclaíodh an chéad Teampall Naomh Pádraig sa chathair le freastal ar an bpobal Caitliceach áitiúil a raibh borradh mór faoi. De réir mar a d’fhás daonra Caitliceach Bhéal Feirste i ndiaidh an [[An Gorta Mór|Ghorta Mhóir]], measadh nach raibh Teampall Naomh Muire mór go leor a thuilleadh agus rinneadh conradh leis an ailtire John O'Neill leis an teampall a chur in oiriúint don tréad a bhí ag dul i méid. === Atógáil an teampaill in 1868 === Cé go ndearnadh conradh le John O'Neill chun feabhas a chur ar an teampall a bhí ann cheana, ba ionann cur i gcrích an dearaidh Rómhánúil a cheap sé agus atógáil an teampaill. Nuair a críochnaíodh an atógáil bhí an teampall nua ní ba neasa don tsráid agus scartáladh teach beag sacraisteora ón 18ú haois. Tá an teampall gan athrú ó shin, fríd is fríd, cé gur athchóiríodh an taobh istigh ina dhiaidh sin. Le cois sain-stíl Rómhánúil an éadain brící dearga, ba iad na hathruithe ba shuntasaí san atógáil ná cúig bhá, póirse nua, túr nócha troigh ar airde agus an tearmann cúlbhá.<ref name="dia.ie">{{Cite web-en|url=https://www.dia.ie/works/view/41963/building/CO.+ANTRIM%2C+BELFAST%2C+CHAPEL+LANE%2C+CHURCH+OF+ST+MARY+%28RC%29|title=CO. ANTRIM, BELFAST, CHAPEL LANE, CHURCH OF ST MARY (RC) Dictionary of Irish Architects -}}</ref> === An fichiú haois === Thug ailtire Feirsteach Padraig Gregory faoi obair athchóirithe sna 1930í malla, ag cur staighre, boscaí faoistine agus eardhamh nua leis an teampall. Fuarthas réidh leis an chloigtheach 90 troigh, a chuaigh siar go dtí 1868, ag an bpointe seo. Bhí sé beartaithe go n-athosclódh an tEaspag Daniel Mageean an teampall athchóirithe i mí na Bealtaine 1941 ach cuireadh an athoscailt ar ceal de dheasca [[Blitz Bhéal Feirste]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.abebooks.co.uk/Story-Old-Marys-Chapel-Lane-Belfast/7103311511/bd|title=The Story of "Old St. Mary's Chapel Lane Belfast. By Rogers, Rev. Patrick:: Very Good Soft cover (1941) &#124; Saintfield Antiques & Fine Books}}</ref> Thug an t-athchóiriú an ócáid don Urramach Patrick Rogers faisnéis staire faoin teampall agus faoin pharóiste a chruinniú.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.abebooks.co.uk/Story-Old-Marys-Chapel-Lane-Belfast/7103311511/bd|title=The Story of "Old St. Mary's Chapel Lane Belfast. By Rogers, Rev. Patrick:: Very Good Soft cover (1941) &#124; Saintfield Antiques & Fine Books}}</ref> Cuireadh leac cuimhneacháin nua os cionn doras an teampaill i riocht ''cross'' ''potent'' a dúirt; 'FIDEM / SERVAVI / 1783 / 1868 / 1941' <ref name="apps.communities-ni.gov.uk" /> I mbliain na Maighdine Muire 1954, tógadh fochla do Mhuire Bhantiarna faoi choimirce mhineastrálaí na linne sin, an tAthair Bernard MacLaverty - uncail leis an úrscéalaí Feirsteach den ainm céanna. Cheap Pádraig Gregory an fochla sna garraithe timpeall an teampaill.<ref name="dia.ie" /> Athchóiríodh an tearmann in ómós do chomóradh an dá chéad bliain i 1983, agus cuireadh saothar ó Roy Carroll leis, duine de na healaíontóirí is fearr le Cahal Daly. Baineadh cuid mhór den troscán adhmaid seo ina dhiaidh sin tar éis do Daly imeacht ó [[Deoise an Dúin agus Chonaire|Dheoise an Dúin agus Chonaire]] . Idir mí na Bealtaine agus mí Lúnasa 2017, rinneadh mórobair athchóirithe ar an teampall le bail ní b'fhearr a chur ar an díon agus ar na ballaí, agus le limistéar an fhochla a athphábháil.<ref name=":0" /> == An lá inniu == Ar feadh beagnach daichead bliain, bhí cléir ó Aithreacha Chnoc an Mhuilinn ag friotháil ar an teampall, agus d’imigh an duine deireanach acu sa bhliain 2019.<ref name="downandconnor.org">{{Cite web-en|url=http://www.downandconnor.org/blog/2019/08/11/11-august-2019-diocesan-appointments-connor/|title=11 August 2019 Diocesan Appointments in Down and Connor {{!}} Diocese of Down and Connor|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812063852/http://www.downandconnor.org/blog/2019/08/11/11-august-2019-diocesan-appointments-connor/|archive-date=2019-08-12}}</ref> Tá an tAth. Timothy Bartlett ina Shagart Paróiste faoi láthair <ref name="downandconnor.org" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/social-affairs/religion-and-beliefs/influential-priest-to-stand-down-from-major-role-after-10-years-1.1640916|work=[[The Irish Times]]}}</ref> agus cúnamh á fháil aige ó scaifte de chléir atá ar scor. Léitear dhá Aifreann in aghaidh an lae gach lá idir an Domhnach agus an Luan, agus trí cinn Dé hAoine agus Dé Sathairn. Bíonn an tAifreann 6 i.n. Dé hAoine agus Dé Sathairn á léamh i [[An Ghaeilge|nGaeilge]].<ref>{{Cite web-en|url=http://www.downandconnor.org/parishes-ministries/parish-details/|title=Parish Details|date=2017-01-30|language=en-US|work=Diocese of Down and Connor|access-date=2019-07-01}}</ref> == Tagairtí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]] [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] i1xdgu8wd14ei81eyd6f41ego0nri1h Ciotráit airgid 0 128757 1331341 2026-11-02T13:23:42Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/226036602|Citrate d'argent]]" 1331341 wikitext text/x-wiki '''Is éard is ciotráit airgid ann ná''' an salann [[Airgead (dúil)|airgid]] [[Aigéad citreach|d'aigéad citreach]] . <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source est souhaitée pour ce passage.">Úsáidtear í go háirithe mar [[antaiseipteán]]/</span> [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.hbcpnetbase.com/ Handbook of Chemistry & Physics] == Leabharliosta == * {{Cite book-en|language=en|author=Maryadele J. O'Neil|title=The Merck index|location=Whitehouse Station, N.J|edition=Merck Research Laboratories|year=2006|pages=10973|isbn=978-0-911910-00-1|oclc=708295355}} == Nótaí agus tagairtí == <references /> t9aj741ihf1wuuyccwq8lbqmlwq8mw4 1331343 1331341 2026-11-02T13:28:23Z Ériugena 188 1331343 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}} Is éard is '''ciotráit airgid''' ann ná an salann [[Airgead (dúil)|airgid]] [[Aigéad citreach|d'aigéad citreach]] . <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source est souhaitée pour ce passage.">Úsáidtear í go háirithe mar [[antaiseipteán]]/</span> == Naisc sheachtracha == * [http://www.hbcpnetbase.com/ Handbook of Chemistry & Physics] == Leabharliosta == * {{Cite book-en|language=en|author=Maryadele J. O'Neil|title=The Merck index|location=Whitehouse Station, N.J|edition=Merck Research Laboratories|year=2006|pages=10973|isbn=978-0-911910-00-1|oclc=708295355}} == Tagairtí == <references /> [[Catagóir:Comhdhúile orgánacha]] jrc143awam20alr11aq0dzg1vgv7evl 1331344 1331343 2026-11-02T13:39:13Z Ériugena 188 1331344 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}} Is éard is '''ciotráit airgid''' ann ná salann [[Airgead (dúil)|airgid]] [[Aigéad citreach|d'aigéad citreach]] Is éard a bhí ann ná an caitian Ag+ agus an t-ainian ciotráite, C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>Ag<sub>3</sub>O<sub>7</sub> −. == Naisc sheachtracha == * [http://www.hbcpnetbase.com/ Handbook of Chemistry & Physics] == Leabharliosta == * {{Cite book-en|language=en|author=Maryadele J. O'Neil|title=The Merck index|location=Whitehouse Station, N.J|edition=Merck Research Laboratories|year=2006|pages=10973|isbn=978-0-911910-00-1|oclc=708295355}} == Tagairtí == <references /> [[Catagóir:Comhdhúile orgánacha]] [[Catagóir:Comhdhúile airgid]] qcokvkocliuicx1bpiop7mzn9szeguy Cítráit 0 128758 1331351 2026-11-02T14:16:15Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:es:Special:Redirect/revision/117105940|Citrato]]" 1331351 wikitext text/x-wiki [[Archivo:Citrate-2D-skeletal.png|mion| An t-ainion citráit.]] [[Archivo:Citrate-3D-balls.png|mion| An t-ainion céanna.]] Is salainn d’aigéad citreach iad na '''citráití''', agus is riltáin [[Tuaslagán maolánach|aigéadachta]] maithe iad. Seo thíos liosta de na cinn is mó; is féidir leat liosta iomlán a fháil sa chatagóir "Citráití" . * Foirm ianaithe d' [[aigéad citreach]] . * Cítráit alúmanaim . * Cítráit chailciam nó ''salann searbh'', a úsáidtear chun bia a chaomhnú agus a bhlaistiú. * Cítráit photaisiam, a úsáidtear mar [[Tuaslagán maolánach|thuaslagán maolánach]] chun [[pH]] a rialáil. * Is éard is cítráit [[sildenafil]] ('''Viagra''' a thrádainm) ann ná [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh]] a shaothraigh an comhlacht [[Pfizer]]. * Cítráit sóidiam, a úsáidtear mar [[Tuaslagán maolánach|thuaslagán maolánach]] chun [[pH]] a rialáil, agus chun téachtadh fola a chosc . * Cítráit chopair; salann copair a bhíonn ar fáil i staideanna hiodráitithe éagsúla. Is solad gormuaine í an t-ábhar tráchtála de ghnáth, agus úsáidtear í mar fhoinse chopair i bhfeidhmeanna tionsclaíocha, talmhaíochta, agus i gcás forlíontaí áirithe. pdprcf7b4iar4h9kn0oruuedmx5w198 1331355 1331351 2026-11-02T14:23:41Z Ériugena 188 1331355 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}} Is salainn d’aigéad citreach iad na '''citráití''', agus is riltáin [[Tuaslagán maolánach|aigéadachta]] maithe iad. Seo thíos liosta de na cinn is mó; is féidir leat liosta iomlán a fháil sa chatagóir "Citráití" . * Foirm ianaithe d' [[aigéad citreach]] . * Cítráit alúmanaim . * Cítráit chailciam nó ''salann searbh'', a úsáidtear chun bia a chaomhnú agus a bhlaistiú. * Cítráit photaisiam, a úsáidtear mar [[Tuaslagán maolánach|thuaslagán maolánach]] chun [[pH]] a rialáil. * Is éard is cítráit [[sildenafil]] (''Viagra'' a thrádainm) ann ná [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh]] a shaothraigh an comhlacht [[Pfizer]]. * Cítráit sóidiam, a úsáidtear mar [[Tuaslagán maolánach|thuaslagán maolánach]] chun [[pH]] a rialáil, agus chun téachtadh fola a chosc . * Cítráit chopair; salann copair a bhíonn ar fáil i staideanna hiodráitithe éagsúla. Is solad gormuaine í an t-ábhar tráchtála de ghnáth, agus úsáidtear í mar fhoinse chopair i bhfeidhmeanna tionsclaíocha, talmhaíochta, agus i gcás forlíontaí áirithe. ==Tagairtí== [[ ciotráit Chopair]] [[Catagóir:Ainiain]] [[Catagóir:Ciotráití]] 109x2odd6x9imij6t0du4x5t134uhy4 1331358 1331355 2026-11-02T14:30:19Z Ériugena 188 1331358 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}} Is salainn d’aigéad citreach iad na '''citráití''', agus is riltáin [[Tuaslagán maolánach|aigéadachta]] maithe iad. Seo thíos liosta de na cinn is mó; is féidir leat liosta iomlán a fháil sa chatagóir "Citráití" . [[Íomhá:Citrate-2D-skeletal.png|thumb|An t-ainian ciotráite.]] [[Íomhá:Citrate-3D-balls.png|thumb|An t-ainian céanna.]] * Foirm ianaithe d' [[aigéad citreach]] . * Cítráit alúmanaim . * Cítráit chailciam nó ''salann searbh'', a úsáidtear chun bia a chaomhnú agus a bhlaistiú. * Cítráit photaisiam, a úsáidtear mar [[Tuaslagán maolánach|thuaslagán maolánach]] chun [[pH]] a rialáil. * Is éard is cítráit [[sildenafil]] (''Viagra'' a thrádainm) ann ná [[druga]] [[Mífheidhmiú ardúcháin|frithéagumais ghnéasaigh]] a shaothraigh an comhlacht [[Pfizer]]. * Cítráit sóidiam, a úsáidtear mar [[Tuaslagán maolánach|thuaslagán maolánach]] chun [[pH]] a rialáil, agus chun téachtadh fola a chosc . * Cítráit chopair; salann copair a bhíonn ar fáil i staideanna hiodráitithe éagsúla. Is solad gormuaine í an t-ábhar tráchtála de ghnáth, agus úsáidtear í mar fhoinse chopair i bhfeidhmeanna tionsclaíocha, talmhaíochta, agus i gcás forlíontaí áirithe. ==Tagairtí== [[Catagóir: Ciotráit Chopair]] [[Catagóir:Ainiain]] [[Catagóir:Ciotráití]] er2lhryp6c53pkwfbpuzbvyz8dfh8r5 Plé:Liosta de chomhdúile neamhorgánacha 1 128759 1331361 2026-11-02T14:38:14Z Ériugena 188 /* Bórón */ mír nua 1331361 wikitext text/x-wiki == Bórón == GAː bórón fir1▼ gu bóróin (Tag.https://www.tearma.ie/q/boron/)̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:38, 2 Samhain 2026 (UTC) nf7r88wfdch6lcfsibjl5wnsxr8f7cl Ryo Hirakawa 0 128760 1331369 2026-11-02T15:09:57Z Conradder 34685 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Rásaíocht mótair|tiománaí rásaíochta]] [[Seapánaigh|Seapánaí]] é '''Ryo Hirakawa''' ({{lang-ja|平川 亮}} nó Hepburn:''Hirakawa Ryō''), a rugadh ar 7 Márta 1994 in [[Kure]], [[Honshū]], An tSeapáin. Sa bhliain [[Séasúr Foirmle a hAon 2026|2026]], ghlac sé páirt ina chéad rás de chuid [[F1]], ag an Grand Prix Chathair Mheicsiceo, le [[Haas F1 Team|Haas]], i ndiaidh don fhoireann an bhróg a thabhairt d'Este...' 1331369 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Rásaíocht mótair|tiománaí rásaíochta]] [[Seapánaigh|Seapánaí]] é '''Ryo Hirakawa''' ({{lang-ja|平川 亮}} nó Hepburn:''Hirakawa Ryō''), a rugadh ar 7 Márta 1994 in [[Kure]], [[Honshū]], An tSeapáin. Sa bhliain [[Séasúr Foirmle a hAon 2026|2026]], ghlac sé páirt ina chéad rás de chuid [[F1]], ag an Grand Prix Chathair Mheicsiceo, le [[Haas F1 Team|Haas]], i ndiaidh don fhoireann an bhróg a thabhairt d'[[Esteban Ocon]] i rith dheireadh na seachtaine. == Tagairtí == {{reflist}} {{Stumpa-F1}} {{Foirne Foirmle a hAon}} {{DEFAULTSORT:Hirakawa, Ryo}} [[Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1994]] [[Catagóir:Daoine beo]] pvvo1reypfv51p2yy3b7knmc9xp1rxw Dara Calleary 0 128761 1331374 2026-11-02T15:25:32Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Dara Calleary]] go [[Dara Mac Giolla Laoire]]: Leagan Gaeilge 1331374 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Dara Mac Giolla Laoire]] imxvt87bhdjjtg4nbgpsyaejapvplbg Dessie Ellis 0 128762 1331383 2026-11-02T15:42:02Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Dessie Ellis]] go [[Deasún Mac Eilis]]: Leagan Gaeilge 1331383 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Deasún Mac Eilis]] 5ndbtqt23012nx4jqa43h0s95r6yrqr Toghchán Chomhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin, 2023 0 128763 1331397 2026-11-02T16:18:12Z Conradder 34685 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh...' 1331397 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]] == Torthaí== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | Toradh Toghcháin 2023 i g[[Comhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin|Cathair Dhoire agus Ceantar an tSratha Báin]] |- ! colspan ="2" |Páirtí ! Suíocháin ! Méaduithe ! Caillteanais ! Glan-mhéadú <br/>nó caillteanas ! Suíocháin % ! Vótaí % ! Vótaí ! +/− |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | | [[Sinn Féin]] ||18 ||7||0 ||{{increase}}7||45.00||'''38.73'''||'''24,658'''||{{increase}}10.62 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | | [[PSDLO]] ||10 ||0||1|| {{decrease}}1||25.00||19.93||12,689||{{decrease}}5.54 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | | [[PAD]] ||5 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||12.50 ||12.49||7,995||{{decrease}}2.21 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | | [[PAU]] ||3||1||0||{{increase}}1 ||7.50 ||8.47||5,393||{{increase}}1.67 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||3 ||0 ||1||{{increase}}1||7.50||7.74||4,927||{{decrease}}4.87 |- !scope="row" style="background:{{People Before Profit Alliance/meta/color}};"| |[[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Pobail roimh Bhrabús]] ||1 ||0 ||1 ||{{decrease}}1 ||2.50||5.22||3,320||{{decrease}}0.69 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||0 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||0.00||4.47||2,849||{{decrease}}0.23 |- |scope="row" style="background:{{Aontú/meta/color}};"| |[[Aontú]]||0 ||0 ||1 ||{{decrease}}1 ||0.00||2,95||1,878||{{increase}}1.25 |- ! colspan ="2" | Iomlán: || 40 || || || || || || 63,669|| |- |} <small>'''Nóta''': Is iad "vótaí" an chéad rogha vótaí</small> == Achoimre dhúiche== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- class="unsortable" align="centre" !rowspan=2 align="left"|Ceantar ! % <br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> !rowspan=2|Iomlán<br />Comhairleoirí<br /> |- class="unsortable" align="center" !colspan=2 | Sinn Féin ! colspan=2 | PSDLO ! colspan=2| PAD !colspan=2 | PAU !colspan=2 | PRB ! colspan=2 | PCTÉ !colspan=2 | Neamhspleách <br/> agus eile |- |align="left"|Baile Arnoid |bgcolor="#008800"|45.4 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |33.5 |'''3''' {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |7.5 |0 {{steady}} |4.5 |0 {{steady}} |9.1 |0 {{decrease}} 1 |'''6''' |- |align="left"|Dearg |bgcolor="#008800"|45.4 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |8.5 |0 {{decrease}} 1 |19.5 |'''1''' {{steady}} |16.1 |'''1''' {{steady}} |1.3 |0 {{steady}} |2.1 |0 {{steady}} |7.1 |0 {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|An Fhuachonbháil |bgcolor="#008800"|29.1 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |18.9 |'''1''' {{steady}} |20.3 |'''1''' {{decrease}} 1 |15.8 |'''1''' {{increase}} 1 |3.8 |0 {{steady}} |8.6 |0 {{decrease}} 1 |3.4 |0 {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|Taobh an Fheabhail |bgcolor="#008800"|41.3 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |35.4 |'''2''' {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |13.7 |'''1''' {{steady}} |3.7 |0 {{steady}} |5.9 |0 {{decrease}} 1 |'''5''' |- |align="left"|An Speirín |bgcolor="#008800"|40.4 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |11.4 |'''1''' {{steady}} |18.3 |'''1''' {{decrease}} 1 |4.1 |0 {{steady}} |1.9 |0 {{steady}} |3.2 |0 {{steady}} |20.7 |'''2''' {{steady}} |'''7''' |- |align="left"|An Móinteán |bgcolor="#008800"|44.6 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |16.3 |'''1''' {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |7.8 |0 {{decrease}} 1 |2.0 |0 {{steady}} |29.3 |'''1''' {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|Taobh an Uisce |bgcolor="#008800"|27.2 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |19.0 |'''2''' {{steady}} |22.8 |'''2''' {{steady}} |20.6 |'''1''' {{steady}} |3.6 |0 {{steady}} |6.9 |0 {{decrease}} 1 |0.0 |0 {{steady}} |'''7''' |- class="unsortable" class="sortbottom" style="background:#C9C9C9" |align="left"| '''Iomlán''' |'''38.73''' |'''18''' {{increase}} 7 |'''19.93''' |'''10''' {{decrease}} 1 |'''12.49''' |'''5''' {{decrease}} 2 |'''8.47''' |'''3''' {{increase}} 1 |'''5.22''' |'''1''' {{decrease}} 1 |'''4.47''' |'''0''' {{decrease}} 2 |'''10.69''' |'''3''' {{decrease}} 2 |'''40''' |- |} ==Torthaí na ndúichí== ===Baile Arnoid === ===Dearg === ===An Fhuachonbháil === ===An Feabhal === ===An Speirín === ===An Móinteán === ===Bruach an Uisce=== ==Athruithe i rith an téarma== ===† Comhthofa=== ===‡ Athruithe ceangail === == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}} [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]] a5y3robvccvk8nrvczuj5j3kok1n9n0 1331496 1331397 2026-11-02T20:38:06Z Conradder 34685 /* Baile Arnoid */ 1331496 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann, coicís tar éis na dtoghchán áitiúil i Sasana.]]. Cuireadh moill coicíse ar thoghcháin Thuaisceart Éireann chun comhthráth a sheachaint le [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]]. Toghadh 40 ar [[Comhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]] == Torthaí== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | Toradh Toghcháin 2023 i g[[Comhairle Chathair Dhoire agus Cheantar an tSratha Báin|Cathair Dhoire agus Ceantar an tSratha Báin]] |- ! colspan ="2" |Páirtí ! Suíocháin ! Méaduithe ! Caillteanais ! Glan-mhéadú <br/>nó caillteanas ! Suíocháin % ! Vótaí % ! Vótaí ! +/− |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | | [[Sinn Féin]] ||18 ||7||0 ||{{increase}}7||45.00||'''38.73'''||'''24,658'''||{{increase}}10.62 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | | [[PSDLO]] ||10 ||0||1|| {{decrease}}1||25.00||19.93||12,689||{{decrease}}5.54 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | | [[PAD]] ||5 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||12.50 ||12.49||7,995||{{decrease}}2.21 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | | [[PAU]] ||3||1||0||{{increase}}1 ||7.50 ||8.47||5,393||{{increase}}1.67 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] ||3 ||0 ||1||{{increase}}1||7.50||7.74||4,927||{{decrease}}4.87 |- !scope="row" style="background:{{People Before Profit Alliance/meta/color}};"| |[[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Pobail roimh Bhrabús]] ||1 ||0 ||1 ||{{decrease}}1 ||2.50||5.22||3,320||{{decrease}}0.69 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||0 ||0 ||2 ||{{decrease}}2 ||0.00||4.47||2,849||{{decrease}}0.23 |- |scope="row" style="background:{{Aontú/meta/color}};"| |[[Aontú]]||0 ||0 ||1 ||{{decrease}}1 ||0.00||2,95||1,878||{{increase}}1.25 |- ! colspan ="2" | Iomlán: || 40 || || || || || || 63,669|| |- |} <small>'''Nóta''': Is iad "vótaí" an chéad rogha vótaí</small> == Achoimre dhúiche== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- class="unsortable" align="centre" !rowspan=2 align="left"|Ceantar ! % <br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> ! %<br /> !Comhairleoirí<br /> !rowspan=2|Iomlán<br />Comhairleoirí<br /> |- class="unsortable" align="center" !colspan=2 | Sinn Féin ! colspan=2 | PSDLO ! colspan=2| PAD !colspan=2 | PAU !colspan=2 | PRB ! colspan=2 | PCTÉ !colspan=2 | Neamhspleách <br/> agus eile |- |align="left"|Baile Arnoid |bgcolor="#008800"|45.4 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |33.5 |'''3''' {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |7.5 |0 {{steady}} |4.5 |0 {{steady}} |9.1 |0 {{decrease}} 1 |'''6''' |- |align="left"|Dearg |bgcolor="#008800"|45.4 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |8.5 |0 {{decrease}} 1 |19.5 |'''1''' {{steady}} |16.1 |'''1''' {{steady}} |1.3 |0 {{steady}} |2.1 |0 {{steady}} |7.1 |0 {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|An Fhuachonbháil |bgcolor="#008800"|29.1 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |18.9 |'''1''' {{steady}} |20.3 |'''1''' {{decrease}} 1 |15.8 |'''1''' {{increase}} 1 |3.8 |0 {{steady}} |8.6 |0 {{decrease}} 1 |3.4 |0 {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|Taobh an Fheabhail |bgcolor="#008800"|41.3 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |35.4 |'''2''' {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |13.7 |'''1''' {{steady}} |3.7 |0 {{steady}} |5.9 |0 {{decrease}} 1 |'''5''' |- |align="left"|An Speirín |bgcolor="#008800"|40.4 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |11.4 |'''1''' {{steady}} |18.3 |'''1''' {{decrease}} 1 |4.1 |0 {{steady}} |1.9 |0 {{steady}} |3.2 |0 {{steady}} |20.7 |'''2''' {{steady}} |'''7''' |- |align="left"|An Móinteán |bgcolor="#008800"|44.6 |bgcolor="#008800"|'''3''' {{increase}} 1 |16.3 |'''1''' {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |0.0 |0 {{steady}} |7.8 |0 {{decrease}} 1 |2.0 |0 {{steady}} |29.3 |'''1''' {{steady}} |'''5''' |- |align="left"|Taobh an Uisce |bgcolor="#008800"|27.2 |bgcolor="#008800"|'''2''' {{increase}} 1 |19.0 |'''2''' {{steady}} |22.8 |'''2''' {{steady}} |20.6 |'''1''' {{steady}} |3.6 |0 {{steady}} |6.9 |0 {{decrease}} 1 |0.0 |0 {{steady}} |'''7''' |- class="unsortable" class="sortbottom" style="background:#C9C9C9" |align="left"| '''Iomlán''' |'''38.73''' |'''18''' {{increase}} 7 |'''19.93''' |'''10''' {{decrease}} 1 |'''12.49''' |'''5''' {{decrease}} 2 |'''8.47''' |'''3''' {{increase}} 1 |'''5.22''' |'''1''' {{decrease}} 1 |'''4.47''' |'''0''' {{decrease}} 2 |'''10.69''' |'''3''' {{decrease}} 2 |'''40''' |- |} ==Torthaí na ndúichí== ===Baile Arnoid === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| Baile Arnoid - 6 shuíochán |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Sandra Duffy*'''|| 22.22% ||'''2,164'''|| || || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]]|| '''Rory Farrell*'''|| 14.43% ||'''1,405 '''|| || || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''John McGowan* †'''|| 13.34% ||1,299 ||'''1,601.05'''|| || || || |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || '''Pat Murphy'''|| 9.86% ||960 ||1,256.10 ||1,289.65 ||'''1,474.93''' || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]]|| '''Brian Tierney* ‡‡'''|| 10.33% ||1,006 ||1,057.80 ||1,128.50 ||1,136.42 ||1,165.70 ||'''1,338.70''' |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]]|| '''Catherine McDaid'''|| 8.79%|| 856 ||896.25 ||1,052.80 ||1,059.04 ||1,086.40 ||'''1,318.40''' |- | style="background:{{Aontú/meta/color}};" | || [[Aontú]] ||Emmet Doyle* ||9.11% ||887 ||909.40 ||944.45 ||945.89 ||955.73 ||1,147.73 |- | style="background:{{People Before Profit Alliance/meta/color}};"| || [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Pobail roimh Bhrabús]]||Damien Doherty ||7.46% ||727|| 745.20 ||852.45 ||855.33 ||869.25 || |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||Colm Cavanagh ||4.48% ||436 ||457.35|| || || || |- | align=left colspan=14|'''Toghthóirí:''' 19,139''' Bailí:'''9,740''' Millte:''' 189''' Cuóta:'''1,392''' Vótóirí:''' 9,929 (51.88%) |} ===Dearg === ===An Fhuachonbháil === ===An Feabhal === ===An Speirín === ===An Móinteán === ===Bruach an Uisce=== ==Athruithe i rith an téarma== ===† Comhthofa=== ===‡ Athruithe ceangail === == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}} [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]] g172234zx7j8drjo81cjja621r0dxap Bórán 0 128764 1331423 2026-11-02T17:23:27Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360721683|Borane]]" 1331423 wikitext text/x-wiki   Is [[comhdhúil neamhorgánach]] é '''bórán''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] BH<sub>3</sub> . Ós rud é go mbíonn claonadh aige '''démhéiriú''' nó aduchtanna a fhoirmiú, is annamh a fheictear bórán. De ghnáth démhéiríonn sé go débhórán in éagmais ceimiceán eile. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> Is féidir é a fheiceáil go díreach mar tháirge a tháirgtear go leanúnach, neamhbhuan, i gcóras sreafa, nó ó imoibriú bóróin adamhaigh léasair maolaithe le hidrigin.[2] Is é Bórán an grúpa is simplí 13 hidríd. The Irish phrase nó ó imoibriú bóróin adamhach a baineadh le léasar le hidrigin. <ref name="TagueAndrews1994">{{Luaigh foilseachán|author=Tague|first=Thomas J.|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|year=1994|pages=4970–4976|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> Is é bórán an hidríd is simplí i ngrúpa 13. . == Struchtúr agus airíonna == Is móilín tríogánach plánach é BH<sub>3</sub> le siméadracht <nowiki><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Molecular_symmetry" rel="mw:ExtLink" title="Molecular symmetry" class="cx-link" data-linkid="266">D<sub>3h</sub></nowiki><nowiki></a></nowiki> Is é 119 [[:en:Picometre|pm]] <ref name="Kawaguchi1992">{{Luaigh foilseachán|author=Kawaguchi|first=Kentarou|title=Fourier transform infrared spectroscopy of the BH<sub>3</sub> ν<sub>3</sub> band|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=96|issue=5|year=1992|pages=3411–3415|issn=0021-9606|doi=10.1063/1.461942|bibcode=1992JChPh..96.3411K}}</ref> an naisc B–H a cinneadh go turgnamhach. In éagmais bunanna eile, démhéiríonn sé chun débhórán a chruthú. Dá bhrí sin, is idirmheánach ceimiceach é in ullmhú débhóráin de réir an imoibrithe: : <sub>BX3</sub> + <sub>BH4−</sub> <sup>→</sup> <sub>HBX3−</sub> <sup>+</sup> ( <sub>BH3</sub> ) (X=F, Cl, Br, I) : 2 BH <sub>3</sub> → B <sub>2</sub> H <sub>6</sub> Meastar gurb é −170 kJ mol <sup>−1</sup> an eantalpacht chaighdeánach démhéirithe de BH<sub>3</sub>. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Page|first=M.|year=1987|title=Dimerization energy of borane|journal=J. Phys. Chem.|volume=91|issue=11|pages=2675–2678|doi=10.1021/j100295a001}}</ref> Tá 6 [[fiúsleictreon]] ag an adamh bóróin i BH<sub>3</sub> . Dá bhrí sin, is aigéad láidir Lewis é agus imoibríonn sé le haon bhun Lewis ('L' sa chothromóid thíos) chun aducht a chruthú: <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> : <sub>BH3</sub> + L → L— <sub>BH3</sub> ina bhronnann an bonn a phéire aonair, rud a chruthaíonn [[nasc comhfhiúsach]] tabharthach. Bíonn comhdhúile den sórt sin cobhsaí go teirmidinimiciúil, ach is féidir iad a ocsaídiú go héasca san aer. Tá tuaslagáin ina bhfuil démheitilsulfíd bhóráin agus <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Borane%E2%80%93tetrahydrofuran" rel="mw:ExtLink" title="Borane–tetrahydrofuran" class="cx-link" data-linkid="286">tetrahydrofuran</a> bóráin ar fáil go tráchtála; cuirtear oibreán cobhsaitheach leis chun cosc ​​a chur ar an THF an borán a ocsaídiú.i dteitreahidreafúrán chun cosc a chur ar an THF an bórán a ocsaídiú. <ref name="OlahMolner">Hydrocarbon Chemistry, George A. Olah, Arpad Molner, 2d edition, 2003, Wiley-Blackwell {{ISBN|978-0471417828}}</ref> Seo a leanas seicheamh cobhsaíochta do roinnt aduchtanna coitianta de chuid an boráin, arna mheas ó shonraí speictreascópacha agus teirmiceimiceacha: : PF <nowiki><sub id="mwWg">3</sub></nowiki> < [[Aonocsaíd charbóin|CO]] < Et <nowiki><sub id="mwXQ">2</sub></nowiki> O < Mise <nowiki><sub id="mwXw">2</sub></nowiki> O < C <sub>4</sub> H <sub>8</sub> O < C <sub>4</sub> H <sub>8</sub> S < Et <nowiki><sub id="mwZQ">2</sub></nowiki> S < Mise <nowiki><sub id="mwZw">2</sub></nowiki> S < Py < Mise <nowiki><sub id="mwaQ">3</sub></nowiki> N < H <nowiki><sup id="mwaw">−</sup></nowiki> Tá roinnt tréithe aigéid bhig ag BH<sub>3</sub> ós rud é go gcruthaíonn deontóirí sulfair coimpléisc níos cobhsaí ná deontóirí ocsaigine. In uisce, '''hidrealaíonn''' sé go héasca ina aigéad bórach: <ref name="Finn1972">{{Luaigh foilseachán|author=Finn|first=Patricia|title=Asymmetric cleavage of diborane by water. The structure of diborane dihydrate|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorganic Chemistry]]|date=August 1972|volume=11|issue=8|pages=1941–1944|doi=10.1021/ic50114a043|url=https://escholarship.org/uc/item/7nb9k0rm}}</ref> <ref name="D'Ulivo2010">{{Luaigh foilseachán|author=D'Ulivo|first=Alessandro|title=Mechanism of generation of volatile species by aqueous boranes|journal=[[Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy]]|date=May 2010|volume=65|issue=5|pages=360–375|doi=10.1016/j.sab.2010.04.010}}</ref> : BH3 + 3 → B(OH)3 + 3 H2 == Imoibrithe == Is aigéad Lewis an-láidir é an speiceas móilíneach BH<sub>3.</sub> Is féidir é a leithlisiú i bhfoirm aduchtanna éagsúla, amhail carbóinil bhórán, BH<sub>3</sub>(CO). <ref name="Burg1937">{{Luaigh foilseachán|author=Burg|first=Anton B.|title=Hydrides of boron. VII. Evidence of the transitory existence of borine ({{Chem|BH|3}}): Borine carbonyl and borine trimethylammine|journal=Journal of the American Chemical Society|date=May 1937|volume=59|issue=5|pages=780–787|doi=10.1021/ja01284a002}}</ref> Creidtear gur imoibriú idirmheánach é BH<sub>3</sub> mhóilíneach i [[Pirealú|b]]<nowiki/>pirealú débhóráin chun bóráin níos airde a tháirgeadh: : B <sub>2</sub> H <sub>6</sub> ⇌ 2 BH <sub>3</sub> : <sub>BH3</sub> + <sub>B2H6</sub> → <sub>B3H7</sub> + <sub>H2</sub> <sub>(</sub> céim chinnte ráta <sub>)</sub> : BH <sub>3</sub> + B <sub>3</sub> H <sub>7</sub> ⇌ B <sub>4</sub> H <sub>10</sub> : <sub>B2H6</sub> <sub>+</sub> <sub>B3H7</sub> <sub>→</sub> <sub>BH3</sub> <sub>+</sub> <sub>B4H10</sub> ::::: ⇌ B <sub>5</sub> H <sub>11</sub> + H <sub>2</sub> Mar thoradh ar chéimeanna breise, cruthaítear boráin atá ag éirí níos mó agus níos mó, agus B<sub>20</sub>H<sub>26</sub> mar an táirge deiridh is cobhsaí atá éillithe le hábhair pholaiméireacha, agus beagánB<sub>20</sub>H<sub>26</sub>. <sub>.</sub> Scaoileann amóiniam bhóráin, a tháirgtear trí imoibriú díláithrithe a bhaineann le haduchtanna bóráin eile, hidrigin eiliminteach nuair a théitear é chun bóraisín (HBNH) <sub>3</sub> a thabhairt. <ref name="InorgChem">{{Cite book-en|author=Housecroft, C. E.|title=Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/inorganicchemist00hous_159|edition=3rd|year=2008|publisher=Pearson|isbn=978-0-13-175553-6}}</ref> Úsáidtear aduchtanna bóráin go forleathan i sintéis orgánach le haghaidh hidrobhorú, próiseas ina gcuirtear BH<sub>3</sub> leis an nasc C=C in [[Ailcéin|ailcéiní]] chun trí-ailcilebóráin a tháirgeadh: <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> : (THF)BH <sub>3</sub> + 3&nbsp;<sub>CH2</sub> =CHR → B( <sub>CH2CH2R</sub> ) <sub>3</sub> <sub>+</sub> THF Is imoibriú réigiúnroghnach é seo. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> Is féidir '''díorthaigh''' bhóráin eile a úsáid chun réigiúnroghnaitheacht níos airde fós a thabhairt. <ref name="Burkhardt2006" /> Is féidir na boráin tríalcaile a thiontú ina ndíorthaigh orgánacha úsáideacha. Le hailcéiní toirtiúla is féidir speicis amhail tríalcaile [ <sub>HBR2</sub> ] <sub>2</sub> a ullmhú, ar imoibrithe úsáideacha iad freisin in iarratais níos speisialaithe. Is féidir bórán- démheitilsulfíde atá níos cobhsaí ná bórán-teitreahidreafúrán a úsáid freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Kollonitisch|first=J.|title=Reductive Ring Cleavage of Tetrahydrofurans by Diborane|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=1961|volume=83|issue=6|pages=1515|doi=10.1021/ja01467a056}}</ref> <ref name="Burkhardt2006">{{Luaigh foilseachán|author=Burkhardt|first=Elizabeth R.|title=Boron reagents in process chemistry: Excellent tools for selective reductions|journal=[[Chemical Reviews]]|date=July 2006|volume=106|issue=7|pages=2617–2650|doi=10.1021/cr0406918|pmid=16836295}}</ref> Is féidir hidrobhorú, a cheangal le hocsaídiú chun an imoibrithe <a href="./Hydroboration" rel="mw:WikiLink" data-linkid="320" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Hydroboration&amp;quot;,&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Addition of a hydrogen-boron bond to C=C, C=N, C=O, or C≡C bonds&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q259212&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwyA" title="Hydroboration">hidrobhorúcháin</a>- ocsaídiúcháin a thabhairt. San imoibriú seo, cuirtear grúpa hiodrocsaile in ionad an ghrúpa bóráile, san orgánabhórán a ghintear. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> === Mar aigéad Lewis === Is aduchtanna d' orgánafosfíní agus bórán iad fosfín-bhóráin, leis an bhfoirmle R<sub>3−n</sub>H<sub>n</sub>PBH<sub>3</sub> <sub>.</sub> Úsáidtear aduchtanna bóráin le haimíní níos forleithne. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Carboni, B.|title=Recent developments in the chemistry of amine- and phosphine-boranes|journal=Tetrahedron|year=1999|volume=55|issue=5|doi=10.1016/S0040-4020(98)01103-X}}</ref> Déanann bórán aducht láidir le trí-eitiolaimín; éilíonn úsáid an aduchta seo coinníollacha níos déine i hidreabórú. Is féidir go mbeadh buntáiste leis seo i gcásanna amhail hidrobórú tríéiní chun polaiméiriúchán a sheachaint. Is féidir le haimíní treasacha agus silil-aimíní atá níos bactha go steireach bórán a sheachadadh chuig alcéiní ag teocht an tseomra. [[File:Examples_of_amine_borane_complexes.png|lár|class=skin-invert-image|frameless|400x400px]] Is é Bórán(5) an coimpléasc déhidrigine de bhórán. Is é BH<sub>5</sub> nó b'fhéidir BH<sub>3</sub>(η<sup>2</sup>-H<sub>2</sub>).<ref>{{cite journal|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first1=Dénes|last1=Szieberth|first2=Tamás|last2=Szpisjak|first3=Gábor|last3=Turczel|first4=László|last4=Könczöl|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> a fhoirmle mhóilíneach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first=Dénes|author=Szieberth|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> Ní bhíonn sé cobhsaí ach ag teochtaí an-íseal agus dearbhaítear a láithreacht ag teochtaí an-íseal. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|first=Thomas J.|author=Tague|date=1 June 1994|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|pages=4970–4976|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The structure and stability of BH<sub>5</sub>. Does correlation make it a stable molecule? Qualitative changes at high levels of theory|first=Peter R.|author=Schreiner|date=1 June 1994|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=101|issue=9|pages=7625|doi=10.1063/1.468496|bibcode=1994JChPh.101.7625S}}</ref> Ta bórán(5) agus meatániam ({{Chem2|CH5+}}) [[Isileictreonach|iseileictreonach]] . Is é [[Aigéad comhchuingeach|a bhonn comhchuingeach]] an t-ainian [[Bóraihidríd|bóráhidríde]] . * == Tagairtí == [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] biks9qbwhrcr4u2lynzeyatdbevksqs 1331426 1331423 2026-11-02T17:26:52Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360721683|Borane]]" 1331426 wikitext text/x-wiki   Is [[comhdhúil neamhorgánach]] é '''bórán''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] BH<sub>3</sub> . Ós rud é go mbíonn claonadh aige '''démhéiriú''' nó aduchtanna a fhoirmiú, is annamh a fheictear bórán. De ghnáth démhéiríonn sé go débhórán in éagmais ceimiceán eile. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> Is féidir é a fheiceáil go díreach mar tháirge a tháirgtear go leanúnach, neamhbhuan, i gcóras sreafa, nó ó imoibriú bóróin adamhaigh léasair maolaithe le hidrigin.[2] Is é Bórán an grúpa is simplí 13 hidríd. The Irish phrase nó ó imoibriú bóróin adamhach a baineadh le léasar le hidrigin. <ref name="TagueAndrews1994">{{Luaigh foilseachán|author=Tague|first=Thomas J.|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|year=1994|pages=4970–4976|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> Is é bórán an hidríd is simplí i ngrúpa 13. . == Struchtúr agus airíonna == Is móilín tríogánach plánach é BH<sub>3</sub> le siméadracht <nowiki><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Molecular_symmetry" rel="mw:ExtLink" title="Molecular symmetry" class="cx-link" data-linkid="266">D<sub>3h</sub></nowiki><nowiki></a></nowiki> Is é 119 [[:en:Picometre|pm]] <ref name="Kawaguchi1992">{{Luaigh foilseachán|author=Kawaguchi|first=Kentarou|title=Fourier transform infrared spectroscopy of the BH<sub>3</sub> ν<sub>3</sub> band|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=96|issue=5|year=1992|pages=3411–3415|issn=0021-9606|doi=10.1063/1.461942|bibcode=1992JChPh..96.3411K}}</ref> an naisc B–H a cinneadh go turgnamhach. In éagmais bunanna eile, démhéiríonn sé chun débhórán a chruthú. Dá bhrí sin, is idirmheánach ceimiceach é in ullmhú débhóráin de réir an imoibrithe: : <sub>BX3</sub> + <sub>BH4−</sub> <sup>→</sup> <sub>HBX3−</sub> <sup>+</sup> ( <sub>BH3</sub> ) (X=F, Cl, Br, I) : 2 BH <sub>3</sub> → B <sub>2</sub> H <sub>6</sub> Meastar gurb é −170 kJ mol <sup>−1</sup> an eantalpacht chaighdeánach démhéirithe de BH<sub>3</sub>. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Page|first=M.|year=1987|title=Dimerization energy of borane|journal=J. Phys. Chem.|volume=91|issue=11|pages=2675–2678|doi=10.1021/j100295a001}}</ref> Tá 6 [[fiúsleictreon]] ag an adamh bóróin i BH<sub>3</sub> . Dá bhrí sin, is aigéad láidir Lewis é agus imoibríonn sé le haon bhun Lewis ('L' sa chothromóid thíos) chun aducht a chruthú: <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> : <sub>BH3</sub> + L → L— <sub>BH3</sub> ina bhronnann an bonn a phéire aonair, rud a chruthaíonn [[nasc comhfhiúsach]] tabharthach. Bíonn comhdhúile den sórt sin cobhsaí go teirmidinimiciúil, ach is féidir iad a ocsaídiú go héasca san aer. Tá tuaslagáin ina bhfuil démheitilsulfíd bhóráin agus <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Borane%E2%80%93tetrahydrofuran" rel="mw:ExtLink" title="Borane–tetrahydrofuran" class="cx-link" data-linkid="286">tetrahydrofuran</a> bóráin ar fáil go tráchtála; cuirtear oibreán cobhsaitheach leis chun cosc ​​a chur ar an THF an borán a ocsaídiú.i dteitreahidreafúrán chun cosc a chur ar an THF an bórán a ocsaídiú. <ref name="OlahMolner">Hydrocarbon Chemistry, George A. Olah, Arpad Molner, 2d edition, 2003, Wiley-Blackwell {{ISBN|978-0471417828}}</ref> Seo a leanas seicheamh cobhsaíochta do roinnt aduchtanna coitianta de chuid an boráin, arna mheas ó shonraí speictreascópacha agus teirmiceimiceacha: : PF <nowiki><sub id="mwWg">3</sub></nowiki> < [[Aonocsaíd charbóin|CO]] < Et <nowiki><sub id="mwXQ">2</sub></nowiki> O < Mise <nowiki><sub id="mwXw">2</sub></nowiki> O < C <sub>4</sub> H <sub>8</sub> O < C <sub>4</sub> H <sub>8</sub> S < Et <nowiki><sub id="mwZQ">2</sub></nowiki> S < Mise <nowiki><sub id="mwZw">2</sub></nowiki> S < Py < Mise <nowiki><sub id="mwaQ">3</sub></nowiki> N < H <nowiki><sup id="mwaw">−</sup></nowiki> Tá roinnt tréithe aigéid bhig ag BH<sub>3</sub> ós rud é go gcruthaíonn deontóirí sulfair coimpléisc níos cobhsaí ná deontóirí ocsaigine. In uisce, '''hidrealaíonn''' sé go héasca ina aigéad bórach: <ref name="Finn1972">{{Luaigh foilseachán|author=Finn|first=Patricia|title=Asymmetric cleavage of diborane by water. The structure of diborane dihydrate|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorganic Chemistry]]|date=August 1972|volume=11|issue=8|pages=1941–1944|doi=10.1021/ic50114a043|url=https://escholarship.org/uc/item/7nb9k0rm}}</ref> <ref name="D'Ulivo2010">{{Luaigh foilseachán|author=D'Ulivo|first=Alessandro|title=Mechanism of generation of volatile species by aqueous boranes|journal=[[Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy]]|date=May 2010|volume=65|issue=5|pages=360–375|doi=10.1016/j.sab.2010.04.010}}</ref> : BH3 + 3 → B(OH)3 + 3 H2 == Imoibrithe == Is aigéad Lewis an-láidir é an speiceas móilíneach BH<sub>3.</sub> Is féidir é a leithlisiú i bhfoirm aduchtanna éagsúla, amhail carbóinil bhórán, BH<sub>3</sub>(CO). <ref name="Burg1937">{{Luaigh foilseachán|author=Burg|first=Anton B.|title=Hydrides of boron. VII. Evidence of the transitory existence of borine ({{Chem|BH|3}}): Borine carbonyl and borine trimethylammine|journal=Journal of the American Chemical Society|date=May 1937|volume=59|issue=5|pages=780–787|doi=10.1021/ja01284a002}}</ref> Creidtear gur imoibriú idirmheánach é BH<sub>3</sub> mhóilíneach i [[Pirealú|b]]<nowiki/>pirealú débhóráin chun bóráin níos airde a tháirgeadh: : B <sub>2</sub> H <sub>6</sub> ⇌ 2 BH <sub>3</sub> : <sub>BH3</sub> + <sub>B2H6</sub> → <sub>B3H7</sub> + <sub>H2</sub> <sub>(</sub> céim chinnte ráta <sub>)</sub> : BH <sub>3</sub> + B <sub>3</sub> H <sub>7</sub> ⇌ B <sub>4</sub> H <sub>10</sub> : <sub>B2H6</sub> <sub>+</sub> <sub>B3H7</sub> <sub>→</sub> <sub>BH3</sub> <sub>+</sub> <sub>B4H10</sub> ::::: ⇌ B <sub>5</sub> H <sub>11</sub> + H <sub>2</sub> Mar thoradh ar chéimeanna breise, cruthaítear boráin atá ag éirí níos mó agus níos mó, agus B<sub>20</sub>H<sub>26</sub> mar an táirge deiridh is cobhsaí atá éillithe le hábhair pholaiméireacha, agus beagánB<sub>20</sub>H<sub>26</sub>. <sub>.</sub> Scaoileann amóiniam bhóráin, a tháirgtear trí imoibriú díláithrithe a bhaineann le haduchtanna bóráin eile, hidrigin eiliminteach nuair a théitear é chun bóraisín (HBNH) <sub>3</sub> a thabhairt. <ref name="InorgChem">{{Cite book-en|author=Housecroft, C. E.|title=Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/inorganicchemist00hous_159|edition=3rd|year=2008|publisher=Pearson|isbn=978-0-13-175553-6}}</ref> Úsáidtear aduchtanna bóráin go forleathan i sintéis orgánach le haghaidh hidrobhorú, próiseas ina gcuirtear BH<sub>3</sub> leis an nasc C=C in [[Ailcéin|ailcéiní]] chun trí-ailcilebóráin a tháirgeadh: <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> : (THF)BH <sub>3</sub> + 3&nbsp;<sub>CH2</sub> =CHR → B( <sub>CH2CH2R</sub> ) <sub>3</sub> <sub>+</sub> THF Is imoibriú réigiúnroghnach é seo. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> Is féidir '''díorthaigh''' bhóráin eile a úsáid chun réigiúnroghnaitheacht níos airde fós a thabhairt. <ref name="Burkhardt2006" /> Is féidir na boráin tríalcaile a thiontú ina ndíorthaigh orgánacha úsáideacha. Le hailcéiní toirtiúla is féidir speicis amhail tríalcaile [ <sub>HBR2</sub> ] <sub>2</sub> a ullmhú, ar imoibrithe úsáideacha iad freisin in iarratais níos speisialaithe. Is féidir bórán- démheitilsulfíde atá níos cobhsaí ná bórán-teitreahidreafúrán a úsáid freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Kollonitisch|first=J.|title=Reductive Ring Cleavage of Tetrahydrofurans by Diborane|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=1961|volume=83|issue=6|pages=1515|doi=10.1021/ja01467a056}}</ref> <ref name="Burkhardt2006">{{Luaigh foilseachán|author=Burkhardt|first=Elizabeth R.|title=Boron reagents in process chemistry: Excellent tools for selective reductions|journal=[[Chemical Reviews]]|date=July 2006|volume=106|issue=7|pages=2617–2650|doi=10.1021/cr0406918|pmid=16836295}}</ref> Is féidir hidrobhorú, a cheangal le hocsaídiú chun an imoibrithe <a href="./Hydroboration" rel="mw:WikiLink" data-linkid="320" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Hydroboration&amp;quot;,&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Addition of a hydrogen-boron bond to C=C, C=N, C=O, or C≡C bonds&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q259212&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwyA" title="Hydroboration">hidrobhorúcháin</a>- ocsaídiúcháin a thabhairt. San imoibriú seo, cuirtear grúpa hiodrocsaile in ionad an ghrúpa bóráile, san orgánabhórán a ghintear. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> === Mar aigéad Lewis === Is aduchtanna d' orgánafosfíní agus bórán iad fosfín-bhóráin, leis an bhfoirmle R<sub>3−n</sub>H<sub>n</sub>PBH<sub>3</sub> <sub>.</sub> Úsáidtear aduchtanna bóráin le haimíní níos forleithne. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Carboni, B.|title=Recent developments in the chemistry of amine- and phosphine-boranes|journal=Tetrahedron|year=1999|volume=55|issue=5|doi=10.1016/S0040-4020(98)01103-X}}</ref> Déanann bórán aducht láidir le trí-eitiolaimín; éilíonn úsáid an aduchta seo coinníollacha níos déine i hidreabórú. Is féidir go mbeadh buntáiste leis seo i gcásanna amhail hidrobórú tríéiní chun polaiméiriúchán a sheachaint. Is féidir le haimíní treasacha agus silil-aimíní atá níos bactha go steireach bórán a sheachadadh chuig alcéiní ag teocht an tseomra. [[File:Examples_of_amine_borane_complexes.png|lár|class=skin-invert-image|frameless|400x400px]] Is é Bórán(5) an coimpléasc déhidrigine de bhórán. Is é BH<sub>5</sub> nó b'fhéidir BH<sub>3</sub>(η<sup>2</sup>-H<sub>2</sub>).<ref>{{cite journal|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first1=Dénes|last1=Szieberth|first2=Tamás|last2=Szpisjak|first3=Gábor|last3=Turczel|first4=László|last4=Könczöl|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> a fhoirmle mhóilíneach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first=Dénes|author=Szieberth|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> Ní bhíonn sé cobhsaí ach ag teochtaí an-íseal agus dearbhaítear a láithreacht ag teochtaí an-íseal. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|first=Thomas J.|author=Tague|date=1 June 1994|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|pages=4970–4976|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The structure and stability of BH<sub>5</sub>. Does correlation make it a stable molecule? Qualitative changes at high levels of theory|first=Peter R.|author=Schreiner|date=1 June 1994|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=101|issue=9|pages=7625|doi=10.1063/1.468496|bibcode=1994JChPh.101.7625S}}</ref> Ta bórán(5) agus meatániam ({{Chem2|CH5+}}) [[Isileictreonach|iseileictreonach]] . Is é [[Aigéad comhchuingeach|a bhonn comhchuingeach]] an t-ainian [[Bóraihidríd|bóráhidríde]] . * == Tagairtí == {{Reflist}}{{Hydrides by group}} [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] d78l5axxobgm9i06fqlss2fnulojyut 1331430 1331426 2026-11-02T17:30:52Z Ériugena 188 1331430 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach}} Is [[comhdhúil neamhorgánach]] é '''bórán''' leis an [[Foirmle cheimiceach|bhfoirmle cheimiceach]] BH<sub>3</sub> . Ós rud é go mbíonn claonadh aige démhéiriú nó aduchtanna a fhoirmiú, is annamh a fheictear bórán. De ghnáth démhéiríonn sé go débhórán in éagmais ceimiceán eile. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> Is féidir é a fheiceáil go díreach mar tháirge a tháirgtear go leanúnach, neamhbhuan, i gcóras sreafa, nó ó imoibriú bóróin adamhaigh léasair maolaithe le hidrigin.[2] Is é Bórán an grúpa is simplí 13 hidríd. The Irish phrase nó ó imoibriú bóróin adamhach a baineadh le léasar le hidrigin. <ref name="TagueAndrews1994">{{Luaigh foilseachán|author=Tague|first=Thomas J.|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|year=1994|pages=4970–4976|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> Is é bórán an hidríd is simplí i ngrúpa 13. . == Struchtúr agus airíonna == Is móilín tríogánach plánach é BH<sub>3</sub> le siméadracht <nowiki><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Molecular_symmetry" rel="mw:ExtLink" title="Molecular symmetry" class="cx-link" data-linkid="266">D<sub>3h</sub></nowiki><nowiki></a></nowiki> Is é 119 [[:en:Picometre|pm]] <ref name="Kawaguchi1992">{{Luaigh foilseachán|author=Kawaguchi|first=Kentarou|title=Fourier transform infrared spectroscopy of the BH<sub>3</sub> ν<sub>3</sub> band|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=96|issue=5|year=1992|pages=3411–3415|issn=0021-9606|doi=10.1063/1.461942|bibcode=1992JChPh..96.3411K}}</ref> an naisc B–H a cinneadh go turgnamhach. In éagmais bunanna eile, démhéiríonn sé chun débhórán a chruthú. Dá bhrí sin, is idirmheánach ceimiceach é in ullmhú débhóráin de réir an imoibrithe: : <sub>BX3</sub> + <sub>BH4−</sub> <sup>→</sup> <sub>HBX3−</sub> <sup>+</sup> ( <sub>BH3</sub> ) (X=F, Cl, Br, I) : 2 BH <sub>3</sub> → B <sub>2</sub> H <sub>6</sub> Meastar gurb é −170 kJ mol <sup>−1</sup> an eantalpacht chaighdeánach démhéirithe de BH<sub>3</sub>. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Page|first=M.|year=1987|title=Dimerization energy of borane|journal=J. Phys. Chem.|volume=91|issue=11|pages=2675–2678|doi=10.1021/j100295a001}}</ref> Tá 6 [[fiúsleictreon]] ag an adamh bóróin i BH<sub>3</sub> . Dá bhrí sin, is aigéad láidir Lewis é agus imoibríonn sé le haon bhun Lewis ('L' sa chothromóid thíos) chun aducht a chruthú: <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> : <sub>BH3</sub> + L → L— <sub>BH3</sub> ina bhronnann an bonn a phéire aonair, rud a chruthaíonn [[nasc comhfhiúsach]] tabharthach. Bíonn comhdhúile den sórt sin cobhsaí go teirmidinimiciúil, ach is féidir iad a ocsaídiú go héasca san aer. Tá tuaslagáin ina bhfuil démheitilsulfíd bhóráin agus <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Borane%E2%80%93tetrahydrofuran" rel="mw:ExtLink" title="Borane–tetrahydrofuran" class="cx-link" data-linkid="286">tetrahydrofuran</a> bóráin ar fáil go tráchtála; cuirtear oibreán cobhsaitheach leis chun cosc ​​a chur ar an THF an borán a ocsaídiú.i dteitreahidreafúrán chun cosc a chur ar an THF an bórán a ocsaídiú. <ref name="OlahMolner">Hydrocarbon Chemistry, George A. Olah, Arpad Molner, 2d edition, 2003, Wiley-Blackwell {{ISBN|978-0471417828}}</ref> Seo a leanas seicheamh cobhsaíochta do roinnt aduchtanna coitianta de chuid an boráin, arna mheas ó shonraí speictreascópacha agus teirmiceimiceacha: : PF <nowiki><sub id="mwWg">3</sub></nowiki> < [[Aonocsaíd charbóin|CO]] < Et <nowiki><sub id="mwXQ">2</sub></nowiki> O < Mise <nowiki><sub id="mwXw">2</sub></nowiki> O < C <sub>4</sub> H <sub>8</sub> O < C <sub>4</sub> H <sub>8</sub> S < Et <nowiki><sub id="mwZQ">2</sub></nowiki> S < Mise <nowiki><sub id="mwZw">2</sub></nowiki> S < Py < Mise <nowiki><sub id="mwaQ">3</sub></nowiki> N < H <nowiki><sup id="mwaw">−</sup></nowiki> Tá roinnt tréithe aigéid bhig ag BH<sub>3</sub> ós rud é go gcruthaíonn deontóirí sulfair coimpléisc níos cobhsaí ná deontóirí ocsaigine. In uisce, '''hidrealaíonn''' sé go héasca ina aigéad bórach: <ref name="Finn1972">{{Luaigh foilseachán|author=Finn|first=Patricia|title=Asymmetric cleavage of diborane by water. The structure of diborane dihydrate|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorganic Chemistry]]|date=August 1972|volume=11|issue=8|pages=1941–1944|doi=10.1021/ic50114a043|url=https://escholarship.org/uc/item/7nb9k0rm}}</ref> <ref name="D'Ulivo2010">{{Luaigh foilseachán|author=D'Ulivo|first=Alessandro|title=Mechanism of generation of volatile species by aqueous boranes|journal=[[Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy]]|date=May 2010|volume=65|issue=5|pages=360–375|doi=10.1016/j.sab.2010.04.010}}</ref> : BH3 + 3 → B(OH)3 + 3 H2 == Imoibrithe == Is aigéad Lewis an-láidir é an speiceas móilíneach BH<sub>3.</sub> Is féidir é a leithlisiú i bhfoirm aduchtanna éagsúla, amhail carbóinil bhórán, BH<sub>3</sub>(CO). <ref name="Burg1937">{{Luaigh foilseachán|author=Burg|first=Anton B.|title=Hydrides of boron. VII. Evidence of the transitory existence of borine ({{Chem|BH|3}}): Borine carbonyl and borine trimethylammine|journal=Journal of the American Chemical Society|date=May 1937|volume=59|issue=5|pages=780–787|doi=10.1021/ja01284a002}}</ref> Creidtear gur imoibriú idirmheánach é BH<sub>3</sub> mhóilíneach i [[Pirealú|b]]<nowiki/>pirealú débhóráin chun bóráin níos airde a tháirgeadh: : B <sub>2</sub> H <sub>6</sub> ⇌ 2 BH <sub>3</sub> : <sub>BH3</sub> + <sub>B2H6</sub> → <sub>B3H7</sub> + <sub>H2</sub> <sub>(</sub> céim chinnte ráta <sub>)</sub> : BH <sub>3</sub> + B <sub>3</sub> H <sub>7</sub> ⇌ B <sub>4</sub> H <sub>10</sub> : <sub>B2H6</sub> <sub>+</sub> <sub>B3H7</sub> <sub>→</sub> <sub>BH3</sub> <sub>+</sub> <sub>B4H10</sub> ::::: ⇌ B <sub>5</sub> H <sub>11</sub> + H <sub>2</sub> Mar thoradh ar chéimeanna breise, cruthaítear boráin atá ag éirí níos mó agus níos mó, agus B<sub>20</sub>H<sub>26</sub> mar an táirge deiridh is cobhsaí atá éillithe le hábhair pholaiméireacha, agus beagánB<sub>20</sub>H<sub>26</sub>. <sub>.</sub> Scaoileann amóiniam bhóráin, a tháirgtear trí imoibriú díláithrithe a bhaineann le haduchtanna bóráin eile, hidrigin eiliminteach nuair a théitear é chun bóraisín (HBNH) <sub>3</sub> a thabhairt. <ref name="InorgChem">{{Cite book-en|author=Housecroft, C. E.|title=Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/inorganicchemist00hous_159|edition=3rd|year=2008|publisher=Pearson|isbn=978-0-13-175553-6}}</ref> Úsáidtear aduchtanna bóráin go forleathan i sintéis orgánach le haghaidh hidrobhorú, próiseas ina gcuirtear BH<sub>3</sub> leis an nasc C=C in [[Ailcéin|ailcéiní]] chun trí-ailcilebóráin a tháirgeadh: <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> : (THF)BH <sub>3</sub> + 3&nbsp;<sub>CH2</sub> =CHR → B( <sub>CH2CH2R</sub> ) <sub>3</sub> <sub>+</sub> THF Is imoibriú réigiúnroghnach é seo. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> Is féidir '''díorthaigh''' bhóráin eile a úsáid chun réigiúnroghnaitheacht níos airde fós a thabhairt. <ref name="Burkhardt2006" /> Is féidir na boráin tríalcaile a thiontú ina ndíorthaigh orgánacha úsáideacha. Le hailcéiní toirtiúla is féidir speicis amhail tríalcaile [ <sub>HBR2</sub> ] <sub>2</sub> a ullmhú, ar imoibrithe úsáideacha iad freisin in iarratais níos speisialaithe. Is féidir bórán- démheitilsulfíde atá níos cobhsaí ná bórán-teitreahidreafúrán a úsáid freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Kollonitisch|first=J.|title=Reductive Ring Cleavage of Tetrahydrofurans by Diborane|journal=J. Am. Chem. Soc.|year=1961|volume=83|issue=6|pages=1515|doi=10.1021/ja01467a056}}</ref> <ref name="Burkhardt2006">{{Luaigh foilseachán|author=Burkhardt|first=Elizabeth R.|title=Boron reagents in process chemistry: Excellent tools for selective reductions|journal=[[Chemical Reviews]]|date=July 2006|volume=106|issue=7|pages=2617–2650|doi=10.1021/cr0406918|pmid=16836295}}</ref> Is féidir hidrobhorú, a cheangal le hocsaídiú chun an imoibrithe <a href="./Hydroboration" rel="mw:WikiLink" data-linkid="320" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Hydroboration&amp;quot;,&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Addition of a hydrogen-boron bond to C=C, C=N, C=O, or C≡C bonds&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q259212&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwyA" title="Hydroboration">hidrobhorúcháin</a>- ocsaídiúcháin a thabhairt. San imoibriú seo, cuirtear grúpa hiodrocsaile in ionad an ghrúpa bóráile, san orgánabhórán a ghintear. <ref>{{Cite book-en|year=2007|title=Advanced Organic Chemistry: Part B: Reactions and Synthesis|edition=5th|publisher=Springer|location=New York|author=Carey, Francis A.|isbn=978-0387683546}}</ref> === Mar aigéad Lewis === Is aduchtanna d' orgánafosfíní agus bórán iad fosfín-bhóráin, leis an bhfoirmle R<sub>3−n</sub>H<sub>n</sub>PBH<sub>3</sub> <sub>.</sub> Úsáidtear aduchtanna bóráin le haimíní níos forleithne. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Carboni, B.|title=Recent developments in the chemistry of amine- and phosphine-boranes|journal=Tetrahedron|year=1999|volume=55|issue=5|doi=10.1016/S0040-4020(98)01103-X}}</ref> Déanann bórán aducht láidir le trí-eitiolaimín; éilíonn úsáid an aduchta seo coinníollacha níos déine i hidreabórú. Is féidir go mbeadh buntáiste leis seo i gcásanna amhail hidrobórú tríéiní chun polaiméiriúchán a sheachaint. Is féidir le haimíní treasacha agus silil-aimíní atá níos bactha go steireach bórán a sheachadadh chuig alcéiní ag teocht an tseomra. [[File:Examples_of_amine_borane_complexes.png|lár|class=skin-invert-image|frameless|400x400px]] Is é Bórán(5) an coimpléasc déhidrigine de bhórán. Is é BH<sub>5</sub> nó b'fhéidir BH<sub>3</sub>(η<sup>2</sup>-H<sub>2</sub>).<ref>{{cite journal|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first1=Dénes|last1=Szieberth|first2=Tamás|last2=Szpisjak|first3=Gábor|last3=Turczel|first4=László|last4=Könczöl|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> a fhoirmle mhóilíneach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first=Dénes|author=Szieberth|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> Ní bhíonn sé cobhsaí ach ag teochtaí an-íseal agus dearbhaítear a láithreacht ag teochtaí an-íseal. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|first=Thomas J.|author=Tague|date=1 June 1994|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|pages=4970–4976|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The structure and stability of BH<sub>5</sub>. Does correlation make it a stable molecule? Qualitative changes at high levels of theory|first=Peter R.|author=Schreiner|date=1 June 1994|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=101|issue=9|pages=7625|doi=10.1063/1.468496|bibcode=1994JChPh.101.7625S}}</ref> Ta bórán(5) agus meatániam ({{Chem2|CH5+}}) [[Isileictreonach|iseileictreonach]] . Is é [[Aigéad comhchuingeach|a bhonn comhchuingeach]] an t-ainian [[Bóraihidríd|bóráhidríde]] . * == Tagairtí == {{Reflist}}{{Hydrides by group}} [[Catagóir:Bóráin]] qqa04s3j9b9trtujdonw3jxzxk2fxwb Jack Chambers 0 128765 1331428 2026-11-02T17:28:40Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Jack Chambers]] go [[Seán Mac Ambróis]]: Leagan Gaeilge 1331428 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Seán Mac Ambróis]] biuj0jlkkleuu6rngfj7q1d8h9jd9li James Lawless 0 128766 1331434 2026-11-02T17:33:46Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[James Lawless]] go [[Séamas Laighléi]]: Leagan Gaeilge 1331434 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Séamas Laighléi]] 6y68m7t148r3l9no92s5hev2otrxixz 1331441 1331434 2026-11-02T17:39:07Z Xqbot 3926 Bota: Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Séamas Laighléi]] go [[Séamas Laighléis]] 1331441 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Séamas Laighléis]] dvqmirp1nn0j9i1ygsc2y86tgvkb30n Séamas Laighléi 0 128767 1331436 2026-11-02T17:34:06Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Séamas Laighléi]] go [[Séamas Laighléis]]: Misspelled title 1331436 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Séamas Laighléis]] dvqmirp1nn0j9i1ygsc2y86tgvkb30n Noel Grealish 0 128768 1331440 2026-11-02T17:38:55Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Noel Grealish]] go [[Nollaig Ó Griallais]]: Leagan Gaeilge 1331440 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Nollaig Ó Griallais]] kqr6m8zbuj8pip7y0omd20lpu5e1310 Timmy Dooley 0 128769 1331446 2026-11-02T17:45:07Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Timmy Dooley]] go [[Tadhg Ó Dubhlaoigh]]: Leagan Gaeilge 1331446 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Tadhg Ó Dubhlaoigh]] b8hloekjbhf8s1g7q2f1hls761vwlrf Débhóiríd alúmanaim 0 128770 1331480 2026-11-02T19:32:39Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/239783351|Diborure d'aluminium]]" 1331480 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comhdhúil Cheimiceach|nom=|image=Magnesium-diboride-3D-balls.png|inchi=|pka={{pKa||T(°C)=|T(K)=}}}} Is [[comhdhúil neamhorgánach]] í '''débhóiríd alúmanaim (AlB<sub>2</sub>)''', ceann de dhá bhóiríd [[Alúmanam|alúmanaim]], agus an ceann eile ná <nowiki><mark>dóideacabhóiríd</mark></nowiki> alúmanaim (AlB<sub>12</sub>), agus tugtar bóird alúmanaim orthu araon go coitianta. n7o9pi4tpi7yawexea6hitigsnaz17w 1331486 1331480 2026-11-02T19:56:17Z Ériugena 188 1331486 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Dúil Cheimiceach}} Is [[comhdhúil neamhorgánach]] í '''débhóiríd alúmanaim (AlB<sub>2</sub>)''', ceann de dhá bhóiríd [[Alúmanam|alúmanaim]], agus an ceann eile ná dóideacabhóiríd alúmanaim (AlB<sub>12</sub>), agus tugtar bóiríd alúmanaim orthu araon go coitianta. Go struchtúrach, cruthaíonn na hadaimh B leatháin cosúil le graifít le hadaimh Al eatarthu, agus tá sé seo an-chosúil le struchtúr débhóiríd mhaignéisiam. Taispeánann criostail aonair de AlB<sub>2</sub> seoltacht mhiotalach feadh na haise comhthreomhar leis an bplána heicseagánach <ref>{{cite journal|title=On the electronic and structural properties of aluminium diboride Al<sub>0.9</sub>B<sub>2</sub>|journal=Journal of Solid State Chemistry |volume=177 |issue=2 |pages=389 |doi=10.1016/j.jssc.2002.12.001 |year=2004 |last1=Burkhardt |first1=U |last2=Gurin |first2=Vladimir |last3=Haarmann |first3=Frank |last4=Borrmann |first4=Horst |last5=Schnelle |first5=Walter |last6=Yaresko |first6=Alexander |last7=Grin |first7=Yuri |bibcode=2004JSSCh.177..389B }}</ref>basal .[ 3] Meastar gur substaint ghuaiseach í bóiríd alúmanaim, ós rud é go n-imoibríonn sí le haigéid agus le gás hidrigine chun gáis thocsaineacha a tháirgeadh. Mar shampla, imoibríonn sí le haigéad hidreaclórach chun bórán agus clóiríd alúmanaim a scaoileadh amach. Úsáidtear criostalstruchtúr AlB2 go minic mar fréamhstruchtúr chun cur síos a dhéanamh ar chomhdhúile idir-mhiotalacha. Tá líon mór cineálacha struchtúir ann a thagann laistigh d'fhine struchtúrach AlB2.<ref>{{cite journal | last1=Hoffmann | first1=R.-D. | last2=Pöttgen | first2=Rainer | title=AlB<sub>2</sub>-related intermetallic compounds – a comprehensive view based on group-subgroup relations | journal=Zeitschrift für Kristallographie - Crystalline Materials | publisher=Walter de Gruyter GmbH | volume=216 | issue=3 | date=2001-01-01 | pages=127–145 | issn=2196-7105 | doi=10.1524/zkri.216.3.127.20327 | bibcode=2001ZK....216..127H | s2cid=98251655 }}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir: Borídí]] [[Catagóir: Comhdhúile alúmanaim]] 3swd1k43huwzq2cfjxqxtr73qtdhx4c Martin Heydon 0 128771 1331499 2026-11-02T20:38:32Z LametinoWiki 23199 Bhog LametinoWiki an leathanach [[Martin Heydon]] go [[Máirtín Ó hEideáin]]: Leagan Gaeilge 1331499 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Máirtín Ó hEideáin]] ggyisfwojdm83bwbns2a76sx0vcvhm4 Teaghlach Hourigan 0 128772 1331534 2026-11-02T22:36:36Z TheUltimateGenealogy 68055 Teaghlach Hourigan 1331534 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:24em; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="background:#cedff2; text-align:center;" | Teaghlach Hourigan |- ! style="text-align:left;" | Tír | [[Éire]] |- ! style="text-align:left;" | Réigiún | [[Contae Luimnigh]] |- ! style="text-align:left;" | Gairmeacha | Feirmeoirí, polaiteoirí áitiúla agus náisiúnta |- ! style="text-align:left;" | Feidhmeanna eaglasta | Sagairt Chaitliceacha |} Is teaghlach [[Éire|Éireannach]] é '''teaghlach Hourigan''' as paróiste Mhainistir Uaithne (Abington) in aice le [[Maigh Rua]] (Murroe), [[Contae Luimnigh]]. Tá oifig phoiblí in Éirinn i seilbh roinnt dá mbaill ó dheireadh an 20ú haois. I measc na mball tá seanadóir, beirt [[Teachta Dála|Teachtaí Dála]], [[Parlaimint na hEorpa|Feisire de Pharlaimint na hEorpa]] agus Ardmhéara [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], chomh maith le hUachtarán ar Chumann Feirmeoirí na hÉireann (''Irish Farmers' Association'', IFA). == Bunús in Éirinn == Bhí an teaghlach ag feirmeoireacht ar dhá thalamh a bhí in aice le chéile i bparóiste Mhainistir Uaithne: An Cnoc (The Hill, Knocknagorteeny) agus Annagh (ar tugadh “The Orchards” air). Fuair beirt deartháir iad le hoidhreacht san 18ú haois.<ref name="hillprop">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=The Hill |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/the.hill.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> Tháinig An Cnoc i seilbh col ceathrair ó ghéag Annagh in 1874, agus tháinig Annagh i seilbh col ceathrair ó ghéag Ahane in 1928.<ref name="contents">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Hourigan family, contents |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/contents.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> Athaontaíodh an dá líne nuair a phós James Hourigan as Annagh Mona Lane as Parteen, [[Contae an Chláir]], in 1932. Ba é Thomas, deartháir Mona, athair Paddy Lane.<ref name="jamesorchards">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=James Hourigan, of The Orchards, Annagh |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/james.orchards.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref><ref name="dib-lane">{{Cite web-en |last=Cronin |first=Denis |title=Lane, Patrick ('Paddy') |url=https://www.dib.ie/biography/lane-patrick-paddy-a10009 |website=Dictionary of Irish Biography |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> Tá taifead ar thriúr sagart de chuid na Hourigan ón 19ú agus ón 20ú haois freisin, lena n-áirítear sagairt pharóiste in Upperchurch agus i Kilbehenny.<ref name="johnannagh">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=John Hourigan, of Annagh |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/john.annagh.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> == Crann ginealais == Tá baill a bhfuil gairm phoiblí acu i gcló trom. Tá tuilleadh eolais faoi gach duine sa chuid “Pearsanachtaí” thíos. {{clade |style=font-size:90%; |label1=John Hourigan |sublabel1=tús an 18ú haois<ref name="hillprop" /> |1={{clade |label1=John “Jack” Hourigan |sublabel1=rugadh c. 1760<ref name="jacksr">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Jack Hourigan, of Annagh |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/jack.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |1={{clade |label1=John “Jack” Hourigan |sublabel1=× Mary O'Brien<ref name="contents" /> |1={{clade |label1=John Hourigan (1819–1883) |sublabel1=× Catherine Ryan<ref name="johnannagh" /> |1={{clade |label1=Patrick Hourigan (1849–1888) |sublabel1=× Mary Ryan<ref name="patrickhill">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Patrick Hourigan, of The Hill |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/patrick.the.hill.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |1={{clade |label1=Mary Hourigan (rugadh 1884) |sublabel1=× Robert Paul Gill (1863–1928)<ref name="dia-gill">{{Cite web-en |title=Gill, Robert Paul |url=https://www.dia.ie/architects/view/2159/GILL-ROBERTPAUL |website=Dictionary of Irish Architects |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |1='''[[Tomás Mac Giolla]]''' (1924–2010), [[Teachta Dála|TD]] agus Ardmhéara [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] }} |label2=Richard “Rick” Hourigan (1856–1923) |sublabel2=× Margaret Smyth<ref name="rickahane">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Rick Hourigan, of Ahane |url=https://humphrysfamilytree.com/Hourigan/rick.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |2={{clade |label1=James Hourigan (1893–1973) |sublabel1=× Mona Lane<ref name="jamesorchards" /> |1={{clade |1='''Richard Hourigan''' (1939–2002), seanadóir |2='''Patrick “Paddy” Hourigan''' (1934–2022), comhairleoir contae }} |label2=Patrick Hourigan (1895–1975) |sublabel2=× Eileen McGrath<ref name="rickahane" /> |2={{clade |label1='''Michael Hourigan''' |sublabel1=comhairleoir agus méara |1={{clade |1='''Niamh Hourigan''', socheolaí<ref name="journal-niamh">{{Cite web-en |title=Labour select Limerick sociologist Niamh Hourigan as EU candidate in Ireland South constituency |url=https://www.thejournal.ie/labour-european-election-candidate-niamh-hourigan-ireland-south-6302974-Feb2024/ |website=TheJournal.ie |date=18 Feabhra 2024 |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |2='''Neasa Hourigan''' (rugadh 1980), [[Teachta Dála|TD]] }} }} }} }} }} |label2=Margaret Hourigan |sublabel2=× Tim Ryan, Newross<ref name="tim">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Tim Ryan, of Newross |url=https://humphrysfamilytree.com/Ryan/tim.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |2={{clade |label1=Honora Ryan (1816–1887) |sublabel1=× James Foley (1805–1854)<ref name="tim" /> |1={{clade |label1=Margaret Foley (rugadh 1837) |sublabel1=× Michael McGrath<ref name="mcgrath">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Joanna McGrath |url=https://humphrysfamilytree.com/Ryan/mcgrath.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |1={{clade |label1=Joseph McGrath |1=Eileen McGrath; pósta le Patrick Hourigan (1895–1975) |label2=Joanna McGrath (1863–1941) |sublabel2=× Patrick Lane (1855–1927), Parteen<ref name="lane">{{Cite web-en |last=Humphrys |first=Mark |title=Mona Lane |url=https://humphrysfamilytree.com/Ryan/patrick.lane.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |2={{clade |1=Patrick Lane (1896–1968), lia, an Chrois Mhíleata<ref>{{Cite web-en |first=Dan |last=Danaher |title=Clare doctor's bravery in WWI revealed |url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-20328668.html |website=Irish Examiner |date=5 Bealtaine 2015 |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref><ref>{{Cite web-en |title=Dr Patrick Lane |url=https://humphrysfamilytree.com/Ryan/dr.patrick.lane.html |website=Humphrys genealogy |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> |2=Mona Lane (1903–1970); pósta le James Hourigan (1893–1973) |label3=Thomas Lane (1900–1955) |3={{clade |label1='''Patrick “Paddy” Lane''' (1934–2012) |sublabel1=uachtarán an IFA |1='''Tom “Tommy” Lane''', cathaoirleach IFA Chontae an Chláir<ref name="clareifa">{{Cite web-en |title=Two candidates get the nod to run for IFA presidency |url=https://www.irishfarmersmonthly.com/news/latest-news/two-candidates-get-the-nod-to-run-for-ifa-presidency |website=Irish Farmers Monthly |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref> }} }} }} }} |label2=Margaret Ryan (1819–1909) |sublabel2=× James Humphrys (1805–1899), Glenstal |2={{clade |label1=Tim Humphreys |sublabel1=× Bridget Lane |1=Jimmy Humphreys, iománaí |label2=David Humphreys (1861–1903) |sublabel2=× Nell Rahilly |2={{clade |1=Dick Humphreys (1896–1968) |label2=Sheila Humphreys |sublabel2=× Patrick O'Donoghue<ref>{{Cite book |last1=Savage |first1=Robert |title=Irish Broadcasting: A Critical History |publisher=Irish Academic Press |year=2010 |pages=156–158}}</ref> |2={{clade |label1=Cróine Magan (née O'Donoghue) |1={{clade |1='''[[Manchán Magan]]''' (rugadh 1970), ceoltóir agus craoltóir<ref name="manchan-rte">{{Cite web-en |title=Manchán Magan – RTÉ Guide Profile |url=https://www.rte.ie/culture/2022/manchan-magan-musical-nomad/ |website=RTÉ |access-date=19 Lúnasa 2026}}</ref><ref name="manchan-tfi">{{Cite book |last1=Magan |first1=Manchán |title=Travels with Myself: A Journey Through Irish Traveller Culture |publisher=The Collins Press |year=2015 |pages=25–30}}</ref> |2=Ruán Magan (rugadh 1968), stiúrthóir agus léiritheoir }} }} }} }} }} }} }} }} == Pearsanachtaí == === Tomás Mac Giolla (1924–2010) === Rugadh Thomas Gill san Aonach (Nenagh), [[Contae Thiobraid Árann]]. Mac a bhí ann leis an ailtire Robert Paul Gill agus le Mary Hourigan as An Cnoc, agus nia le T. P. Gill, Feisire Parlaiminte.<ref name="dia-gill" /> Cuntasóir le [[Bord Soláthair an Leictreachais]] ab ea é. Bhí sé ina uachtarán ar [[Sinn Féin]] ó 1962 go 1970, agus ina cheannaire ar [[Sinn Féin Oifigiúil]] ina dhiaidh sin agus ar [[Páirtí na nOibrithe|Pháirtí na nOibrithe]] go dtí 1988.<ref name="dib-macgiolla">{{Cite web-en |last=Cronin |first=Denis |title=Mac Giolla, Tomás |url=https://www.dib.ie/biography/mac-giolla-tomas-a9847 |website=Dictionary of Irish Biography |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> Bhí sé ina TD do Bhaile Átha Cliath Thiar ó 1982 go 1992 agus ina Ardmhéara ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ó 1993 go 1994.<ref name="dib-macgiolla" /><ref name="irishtimes-macgiolla">{{Cite web-en |title=Death of former Workers Party chief Mac Giolla |url=https://www.irishtimes.com/news/death-of-former-workers-party-chief-mac-giolla-1.617631 |website=The Irish Times |date=5 Feabhra 2010 |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> === Paddy Lane (1934–2012) === Feirmeoir déiríochta ag Parteen, [[Contae an Chláir]], ab ea Lane, agus imreoir idirnáisiúnta rugbaí d'[[Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann|Éirinn]] (cluiche amháin, 1964).<ref name="dib-lane" /> Ba é an ceathrú uachtarán ar an IFA é ó 1976 go 1980, agus bhí sé i gceannas ar fheachtas an chumainn i gcoinne rátaí ar thalamh talmhaíochta.<ref name="examiner-lane-tribute">{{Cite web-en |title=Paddy Lane lauded by IFA chief for career dedicated to helping others |url=https://www.irishexaminer.com/business/arid-20202091.html |website=Irish Examiner |date=31 Bealtaine 2020 |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> Bhí sé ina Fheisire de Pharlaimint na hEorpa de chuid [[Fianna Fáil]] do Mhumhain ó 1989 go 1994.<ref name="irishtimes-lane-obit">{{Cite web-en |title=Former IFA president Paddy Lane dies (77) |url=https://www.irishtimes.com/news/former-ifa-president-paddy-lane-dies-77-1.542575 |website=The Irish Times |date=25 Iúil 2012 |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> Ba chathaoirleach ar IFA Chontae an Chláir a mhac Tommy ina dhiaidh sin.<ref name="clareifa" /> === Richard Hourigan (1939–2002) === Feirmeoir as Annagh ab ea Hourigan, mac le James Hourigan agus Mona Lane. Bhí sé ina bhall de [[Seanad Éireann]] de chuid [[Fine Gael]] ar an bPainéal Talmhaíochta ó 1982 go 1987 agus ó 1989 go 1993.<ref name="oireachtas-richard">{{Cite web-en |title=Richard V. Hourigan |url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Richard-V-Hourigan.S.1982-05-13 |website=Oireachtas Members Database |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> Ba chol ceathrar le Paddy Lane é. === Patrick Hourigan (1934–2022) === Deartháir le Richard ab ea é. Shuigh sé ar son Fine Gael ar [[Comhairle Contae Luimnigh|Chomhairle Contae Luimnigh]] do cheantar Chaisleán Uí Chonaill ó 1972 go 2004, agus ba é cathaoirleach na comhairle é in 1993–1994.<ref name="ilove-paddyhourigan">{{Cite web-en |title=Tributes paid to former Limerick Council Chairman Paddy Hourigan |url=https://www.ilovelimerick.ie/paddy-hourigan/ |website=I Love Limerick |date=10 Bealtaine 2022 |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref><ref name="limerickpost-paddyhourigan">{{Cite web-en |title=Tributes paid to former Limerick Council Chairman |url=https://www.limerickpost.ie/2022/05/08/tributes-paid-to-former-limerick-council-chairman/ |website=Limerick Post |date=8 Bealtaine 2022 |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> === Michael Hourigan === Bhí Hourigan ina bhall de Chomhairle Cathrach Luimnigh de chuid Fine Gael ó 1999 go 2019. Bhí sé ina mhéara ar [[Luimneach]] in 2004–2005 agus ina mhéara ar Cheantar Cathrach Luimnigh in 2016, tar éis chomhairlí na cathrach agus an chontae a chumasc.<ref name="leader-hourigan-retire">{{Cite web-en |title=Two of Limerick's political 'big beasts' to retire at next summer's local elections |url=https://www.limerickleader.ie/news/home/321217/two-of-limericks-political-big-beasts-to-retire-at-next-summers-local-elections.html |website=Limerick Leader |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref><ref name="ilove-newmayors">{{Cite web-en |title=New Limerick Mayors elected for 2016 |url=https://www.ilovelimerick.ie/new-limerick-mayors-elected/ |website=I Love Limerick |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> Is é athair Neasa agus Niamh Hourigan é. === Neasa Hourigan (rugadh 1980) === Ailtire is ea Neasa Hourigan. Bhí sí ina ball de [[An Comhaontas Glas|Chomhaontas Glas]] ar [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]] ó 2019 agus ina TD do Lár Bhaile Átha Cliath ó 2020 go 2024. Bhí sí ina cathaoirleach ar an gCoiste um Fhaireachán Buiséadach ó 2020 go 2023. In 2022 cuireadh ar fionraí as grúpa parlaiminteach an Chomhaontais Ghlais í tar éis di vótáil i gcoinne an rialtais maidir leis an [[An tOspidéal Náisiúnta Máithreachais|Ospidéal Náisiúnta Máithreachais]].<ref name="citybio-neasa">{{Cite web-en |title=Neasa Hourigan Biography |url=https://www.thecityceleb.com/biography/public-figure/journalist/neasa-hourigan-biography-age-net-worth-instagram-spouse-height-wiki-parents-children-positions/ |website=TheCityCeleb |date=13 Meán Fómhair 2024 |access-date=28 Lúnasa 2026}}</ref> === Niamh Hourigan === Is socheolaí í Niamh, deirfiúr Neasa, agus is leas-uachtarán um ghnóthaí acadúla í i gColáiste Mhuire gan Smál, Luimneach. Ba í iarrthóir [[Páirtí an Lucht Oibre]] i dtoghchán Pharlaimint na hEorpa 2024 í sa dáilcheantar Éire Theas.<ref name="journal-niamh" /> == Páirtithe polaitíochta == {| class="wikitable" style="width:100%" |+ Baill de theaghlach Hourigan atá gníomhach sa pholaitíocht ! scope="col" | Duine (ainm agus dátaí) ! scope="col" | Páirtí ! scope="col" | Príomhról(anna) polaitíochta |- | '''[[Tomás Mac Giolla]]''' (1924–2010) | style="border-left:6px solid #AA4A44;" | [[Sinn Féin]] (1962–1970); [[Páirtí na nOibrithe]] (1962–1988) | Uachtarán [[Sinn Féin]], 1962–1970; ceannaire [[Páirtí na nOibrithe|Pháirtí na nOibrithe]], 1962–1988; TD do Bhaile Átha Cliath Thiar, 1982–1992; Ardmhéara ar [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]], 1993–1994<ref name="dib-macgiolla" /> |- | '''[[Richard Hourigan]]''' (1939–2002) | style="border-left:6px solid #ADD8E6;" | [[Fine Gael]] | Seanadóir i [[Seanad Éireann]] ar an bPainéal Talmhaíochta, Bealtaine 1982 – Aibreán 1987 agus Samhain 1989 – Feabhra 1993<ref name="oireachtas-richard" /> |- | '''[[Patrick Hourigan]]''' (1934–2022) | style="border-left:6px solid #ADD8E6;" | [[Fine Gael]] | Ball de [[Comhairle Contae Luimnigh|Chomhairle Contae Luimnigh]] do cheantar Chaisleán Uí Chonaill, 1972–2004; cathaoirleach na comhairle, 1993–1994<ref name="ilove-paddyhourigan" /> |- | '''[[Michael Hourigan]]''' | style="border-left:6px solid #ADD8E6;" | [[Fine Gael]] | Ball de Chomhairle Cathrach Luimnigh, 1999–2019; méara ar [[Luimneach]], 2004–2005; méara ar Cheantar Cathrach Luimnigh, 2016<ref name="leader-hourigan-retire" /> |- | '''Niamh Hourigan''' | style="border-left:6px solid #EB0000;" | [[Páirtí an Lucht Oibre]] | Iarrthóir do [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint na hEorpa]], 2024 (Éire Theas)<ref name="journal-niamh" /> |- | '''Neasa Hourigan''' (rugadh 1980) | style="border-left:6px solid #22AC6F;" | [[An Comhaontas Glas]] | TD do Lár Bhaile Átha Cliath, 2020–2024; cathaoirleach an Choiste um Fhaireachán Buiséadach, 2020–2023<ref name="citybio-neasa" /> |- | '''[[Manchán Magan]]''' (1970–2025) | style="border-left:6px solid #22AC6F;" | [[An Comhaontas Glas]] | Iarrthóir i Longfort–An Iarmhí in olltoghchán 2016. Fuair sé an t-aonú vóta tosaíochta déag is airde (1,104 vóta, 2%) i measc ocht n-iarrthóir déag agus baineadh as an gcomórtas é ag an ochtú comhaireamh.<ref>{{Cite web-en |title=Longford–Westmeath: 2016 general election Results, Counts, Transfers |url=http://irelandelection.com/electiondetail.php?elecid=231&constitid=38&electype=1 |website=irelandelection.com |access-date=2 Samhain 2026}}</ref> |- | '''Paddy Lane''' (1934–2012) | style="border-left:6px solid #ADFF2F;" | [[Fianna Fáil]] | Uachtarán ar an IFA, 1976–1980; Feisire de Pharlaimint na hEorpa do Mhumhain, 1989–1994<ref name="dib-lane" /> |- | '''Tommy Lane''' | style="border-left:6px solid #2D5016;" | IFA | Cathaoirleach Chontae an Chláir den IFA<ref name="clareifa" /> |} == Féach freisin == * [[Páirtí na nOibrithe]] === Leabharliosta === * {{Cite web-en |last=Feehily |first=Patricia |title=Hourigan family are honoured for serving local and national interests |url=https://archive.org/details/hourigan-family |website=Limerick Leader (via Internet Archive) |date=30 Aibreán 2005 |access-date=2 Samhain 2026}} == Tagairtí == {{reflist|2}} [[Catagóir:Teaghlach Hourigan| ]] [[Catagóir:Teaghlaigh ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine]] [[Catagóir:Contae Luimnigh]] 8i4ao4yr5aqewuidcv161ul33gbmvj3 Catagóir:Teaghlach Hourigan 14 128773 1331536 2026-11-02T22:37:09Z TheUltimateGenealogy 68055 Catagóir Hourigan 1331536 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teaghlaigh ríoga na hÉireann]] 6q6jdhhmy6ed6sziy901zudmjqlscdx Úsáideoir:LametinoWiki/Clár Dubh 2 128774 1331547 2026-11-02T23:10:45Z LametinoWiki 23199 Leathanach cruthaithe le '{{Navbox |name = Teachtaí Dála an 34ú Dáil |state = |title = [[An 34ú Dáil|Teachtaí Dála an 34ú Dáil]] |bodyclass = hlist |above = Mar [[An 34ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2024]]<br/>[[Ceann Comhairle]]: [[Verona Uí Mhurchú]] |group1 = [[Fianna Fáil]] |list1 = *[[Caitríona Ardachaidh|Ardachaidh]] *[[Tom Brabazon|Brabazon]] *SHAY BRENNAN *''[[Séamus de Brún|de Brún]]'' *[[Máire de Buitléir|de Buitléir]] *M...' 1331547 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Teachtaí Dála an 34ú Dáil |state = |title = [[An 34ú Dáil|Teachtaí Dála an 34ú Dáil]] |bodyclass = hlist |above = Mar [[An 34ú Dáil|a toghadh chun na Dála sa bhliain 2024]]<br/>[[Ceann Comhairle]]: [[Verona Uí Mhurchú]] |group1 = [[Fianna Fáil]] |list1 = *[[Caitríona Ardachaidh|Ardachaidh]] *[[Tom Brabazon|Brabazon]] *SHAY BRENNAN *''[[Séamus de Brún|de Brún]]'' *[[Máire de Buitléir|de Buitléir]] *[[Maolcholm Ó Broin|M. Ó Broin]] (Malcolm Byrne) *[[Tomás Ó Broin (An Mhí Thoir)|T. Ó Broin)]] *[[Ó Cathail]] *''[[Dara Mac Giolla Laoire|Mac Giolla Laoire]]'' *''[[Seán Mac Ambróis|Mac Ambróis]]'' *[[Peter "Chap" Cleere|Cleere]] *[[Niall Ó Coileáin|N. Ó Coileáin]] *[[John Connolly (Irish politician)|Connolly]] *[[Cathal Crowe|C. Crowe]] *[[Martin Daly (politician)|M. Daly]] *[[Aisling Dempsey|Dempsey]] *[[Cormac Devlin|Devlin]] *[[Albert Dolan|Dolan]] *[[Timmy Dooley|Dooley]] *[[Seán Fleming|Fleming]] *''[[Norma Foley|Foley]]'' *[[Pat "the Cope" Gallagher|Gallagher]] *[[John Lahart|Lahart]] *''[[Séamas Laighléis|S. Laighléis]]'' *''[[Mícheál Ó Máirtín|Ó Máirtín]]''§ *[[Paul McAuliffe|McAuliffe]] *[[Charlie McConalogue|McConalogue]] *[[Tony McCormack|McCormack]] *[[Séamus McGrath|S. McGrath]] *[[Erin McGreehan|McGreehan]] *[[John McGuinness (politician)|J. McGuinness]] *[[Aindrias Moynihan|A. Moynihan]] *[[Michael Moynihan (Cork politician)|M. Moynihan]] *[[Shane Moynihan|S. Moynihan]] *[[Jennifer Murnane O'Connor|Murnane O'Connor]] *''[[Darragh Ó Briain|Ó Briain]]'' *''[[Jim O'Callaghan|J. O'Callaghan]]'' *[[Naoise Ó Cearúil|Ó Cearúil]] *[[James O'Connor (Cork politician)|O'Connor]] *[[Liam Ó Deághaidh|Ó Deághaidh]] *[[Seán Ó Fearghaíl|Ó Fearghaíl]] *[[Ryan O'Meara (politician)|O'Meara]] *[[Criostóir Ó Súilleabháin|C. Ó Súilleabháin]] *[[Pádraig O'Sullivan|P. O'Sullivan]] *[[Éamonn Ó Scannláin|Ó Scannláin]] *[[Brendan Smith (politician)|B. Smith]] *[[Niamh Smyth|Smyth]] *[[Roibeard Ó Troithigh|Ó Troithigh]] |group2 = [[Sinn Féin]] |list2 = *[[Cathy Bennett (Irish politician)|Bennett]] *[[John Brady (Sinn Féin politician)|Brady]] *[[Pat Buckley (Irish politician)|Buckley]] *[[Joanna Byrne|J. Byrne]] *[[Matt Carthy|Carthy]] *[[Sorca Clarke|Clarke]] *[[Rose Conway-Walsh|Conway-Walsh]] *[[Réada Cronin|Cronin]] *[[Seán Mac Concradha|S. Mac Concradha]] *[[David Cullinane|Cullinane]] *[[Pa Daly|P. Daly]] *[[Máire Devine|Devine]] *[[Piaras Ó Dochartaigh|Ó Dochartaigh]] *[[Paul Donnelly (politician)|Donnelly]] *[[Deasún Mac Eilis|Mac Eilis]] *[[Mairéad Farrell (politician)|Farrell]] *[[Thomas Gould (politician)|Gould]] *[[Ann Graves|Graves]] *[[Johnny Guirke|Guirke]] *[[Martin Kenny|M. Kenny]] *[[Claire Kerrane|Kerrane]] *[[Pádraig Mac Lochlainn|Mac Lochlainn]] *[[Máire Laoise Mhic Dhomhnaill|Mhic Dhomhnaill]]§ *[[Donna McGettigan|McGettigan]] *[[Conor D. McGuinness|C. McGuinness]] *[[Denise Mitchell|Mitchell]] *[[Johnny Mythen|Mythen]] *[[Natasha Newsome Drennan|Newsome Drennan]] *[[Shónagh Ní Raghallaigh|Ní Raghallaigh]] *[[Eoin Ó Broin|Ó Broin]] *[[Louis O'Hara|O'Hara]] *[[Donnchadh Ó Laoghaire|Ó Laoghaire]] *[[Ruairí Ó Murchú|Ó Murchú]] *[[Louise O'Reilly|O'Reilly]] *[[Darren O'Rourke|O'Rourke]] *[[Aengus Ó Snodaigh|Ó Snodaigh]] *[[Fionntán Ó Súilleabháin|F. Ó Súilleabháin]] *[[Muiris Ó Caoindealbháin|Ó Caoindealbháin]] *[[Mark Ward (politician)|M. Ward]] |group3 = [[Fine Gael]] |list3 = *[[William Aird|Aird]] *[[Grace Boland|Boland]] *[[Brian Brennan (politician)|B. Brennan]] *[[Colm Ó Bróithe|Ó Bróithe]] *[[Colm de Búrca|de Búrca]] *''[[Peter Burke (politician)|P. Burke]]'' *[[Paula Butterly|Butterly]] *[[Diarmuid Ó Buitiméir|Ó Buitiméir]] *[[Catherine Callaghan (politician)|Callaghan]] *[[Micheál Carrigy|Carrigy]] *''[[Jennifer Carroll MacNeill|Carroll MacNeill]]'' *[[John Clendennen|Clendennen]] *[[Joe Cooney (politician)|Cooney]] *[[John Cummins (Irish politician)|John Cummins]] *[[Emer Currie|Currie]] *[[Alan Dillon|Dillon]] *[[Frank Feighan|Feighan]] *[[James Geoghegan (Fine Gael politician)|Geoghegan]] *''[[Síomón Ó hEarchaí|Ó hEarchaí]]''§ *''[[Máirtín Ó hEideáin|Ó hEideáin]]'' *[[Emer Higgins|Higgins]] *[[Keira Keogh|Keogh]] *[[Seán Kyne|Kyne]] *[[David Maxwell (Irish politician)|Maxwell]] *[[Noel McCarthy|McCarthy]] *''[[Helen McEntee|McEntee]]'' *[[Michael Murphy (Fine Gael politician)|M. Murphy]] *''[[Hildegarde Naughton|Naughton]]'' *[[Joe Neville (politician)|Neville]] *[[Maeve O'Connell|O'Connell]] *[[Kieran O'Donnell|O'Donnell]] *''[[Patrick O'Donovan|O'Donovan]]'' *[[Naoise Ó Muirí|Ó Muirí]] *[[John Paul O'Shea|O'Shea]] *[[Neale Richmond|Richmond]] *[[Peter Roche (politician)|Roche]] *[[Edward Timmins|Timmins]] *[[Barry Ward (politician)|B. Ward]] |group4 = [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Na Daonlathaithe Sóisialta]] |list4 = *[[Holly Cairns|Cairns]]§ *[[Jen Cummins]] *[[Daniel Ennis|Ennis]] *[[Aidan Farrelly|Farrelly]] *[[Gary Gannon|Gannon]] *[[Sinéad Gibney|Gibney]] *[[Eoin Hayes|Hayes]] *[[Rory Hearne|Hearne]] *[[Cian O'Callaghan|C. O'Callaghan]] *[[Liam Quaide|Quaide]] *[[Pádraig Rice|Rice]] *[[Jennifer Whitmore|Whitmore]] |group5 = [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] |list5 = *[[Ciarán Ahern|Ahern]] *[[Ivana Bacik|Bacik]]§ *[[Alan Kelly (politician)|Kelly]] *[[Eoghan Kenny|E. Kenny]] *[[George Lawlor|Lawlor]] *[[Ged Nash|Nash]] *[[Robert O'Donoghue]] *[[Conor Sheehan|Sheehan]] *[[Marie Sherlock|Sherlock]] *[[Duncan Smith (Irish politician)|D. Smith]] *[[Mark Wall (politician)|Wall]] |group6 = [[Éire Neamhspleách]] |list6 = *[[Michael Collins (politician, born 1968)|M. Collins]]§ *[[Michael Fitzmaurice (politician)|Fitzmaurice]] *[[Richard O'Donoghue]] *[[Ken O'Flynn|O'Flynn]] |group7 = [[Pobal seachas Brabús/Dlúthpháirtíocht]] |list7 = *[[Risteard Buíd Bairéid|Buíd Bairéid]] *[[Ruth Coppinger|Coppinger]] *[[Paul Murphy (Irish politician)|P. Murphy]] |group8 = [[Aontú]] |list8 = *[[Paul Lawless (politician)|P. Lawless]] *[[Peadar Tóibín|Tóibín]]§ |group9 = [[Cúiteamh 100%]] |list9 = *[[Charles Ward (Irish politician)|C. Ward]] |group10 = [[Comhaontas Glas]] |list10 = *[[Roderic O'Gorman|O'Gorman]]§ |group11 = [[Comhalta neamhspleách|Neamhspleách]] |list11 = *[[Seán Canney|Canney]] *[[Paul Gogarty|Gogarty]] *[[Nollaig Ó Griallais|Ó Griallais]] *[[Marian Harkin|Harkin]] *[[Séamus Healy|Healy]] *[[Danny Healy-Rae|D. Healy-Rae]] *[[Michael Healy-Rae|M. Healy-Rae]] *[[Barry Heneghan|Heneghan]] *[[Michael Lowry (politician)|Lowry]] *[[Mattie McGrath|M. McGrath]] *[[Kevin "Boxer" Moran|Moran]] *[[Carol Nolan|Nolan]] *[[Brian Stanley (politician)|Stanley]] *[[Gillian Toole|Toole]] |below = ''Cló Iodálach'' = Ceannairí na bPairtithe '''Trom''' = Airí }}<noinclude> [[Catagóir:Dáil Éireann|{{PAGENAME}}]] [[Catagóir:Teimpléid]]</noinclude> cjbx6p9mpdf4hlozjg2h5hx8laly7t2 Rialacha idirnáisiunta 0 128775 1331550 2026-11-02T23:17:10Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Cluiche peile é na '''Rialacha idirnáisiunta''' (nó '''Cluiche comhghéillte'''), meascán de [[Peil Ghaelach|pheil Ghaelach]] agus de [[Peil na hAstráile|pheil na hAstráile]] (Rialacha na hAstráile). == Rialacha == An difríocht is mó idir an dá fhoireann ná gur imreoirí gairmiúla iad peileadóirí na hAstráile agus gur dream amaitéarach iad peileadóirí na peile Gaelaí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-rialacha-idirnaisiunta.aspx|tei...' 1331550 wikitext text/x-wiki Cluiche peile é na '''Rialacha idirnáisiunta''' (nó '''Cluiche comhghéillte'''), meascán de [[Peil Ghaelach|pheil Ghaelach]] agus de [[Peil na hAstráile|pheil na hAstráile]] (Rialacha na hAstráile). == Rialacha == An difríocht is mó idir an dá fhoireann ná gur imreoirí gairmiúla iad peileadóirí na hAstráile agus gur dream amaitéarach iad peileadóirí na peile Gaelaí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-rialacha-idirnaisiunta.aspx|teideal=Rialacha Idirnáisiúnta|údar=Colm Mac Séalaigh|dáta=Samhain 2011|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> Dhá chluiche a imrítear idir an dá thír agus is é an scór iomlán ón dá chluiche a chomhairítear sa deireadh. Bronntar Corn Chormaic Mhic an Ailín ar na buaiteoirí in ómós d’iarpheileadóir Thír Eoghain a cailleadh go tubaisteach sa bhliain 2004. Bíonn méid áirithe éiginnteachta agus dearmaid ar na himreoirí iad féin, ní nach ionadh, i ngeall ar easpa taithí ar an gcluiche i gcaitheamh na bliana. Tá éagsúlachtaí sa chluiche comhghéillte ón gcluiche a bhíonn á imirt de ghnáth ag na himreoirí agus bíonn ar an dá thaobh géilleadh do chuid de rialacha an taoibh eile. Samplaí de sin is ea go mbíonn cead an liathróid a ardú díreach ón talamh, rud nach bhfuil ceadaithe sa pheil Ghaelach gan chois a chur leis an liathróid i dtosach; liathróid chruinn a úsáidtear cé gur liathróid ubhchrutha a úsáidtear i bpeil na hAstráile. == Stair == Imríodh an chéad leagan de i 1967 nuair a thug foireann ón Astráil cuairt ar Éirinn agus d’imir siad i gcoinne curaidh na peile Gaelaí, an Mhí. Thug na hAstrálaigh taispeántas iontach agus ceacht peile d’fhir chontae na Mí an uair sin. Cuireadh tús le Sraith na Rialacha Idirnáisiúnta in 1998.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/daithi-o-se-is-cinnte-go-bhfuil-mise-ag-tnuth-leis-na-rialacha-idirnaisiunta-aris/a/163712604.html|teideal=Dáithí Ó Sé: Is cinnte go bhfuil mise ag tnúth leis na Rialacha Idirnáisiúnta arís|údar=Dáithí Ó Sé|dáta=2026-10-28|language=ga-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> D'éirigh leis na heagraíochtaí, an CLG agus an AFL (Cumann Peile na hAstráile), na sluaite móra a mhealladh ó am go ham trí fhógraíocht dhian a dhéanamh agus de thoradh ghéire na hiomaíochta idir an dá thír. Ach tá caidreamh corrach idir CLG agus AFL. Tá na heagraíochtaí ag iarraidh i gcónaí teacht ar réiteach faoi thodhchaí na Sraithe Idirnáisiúnta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/afl-ag-mealladh-phlur-na-heireann/|teideal=Ag mealladh phlúr na hÉireann?|údar=Cillian de Búrca|dáta=17 Márta 2008|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> Cuireadh inmharthanacht an chomórtais in amhras i ndiaidh na dtroideanna ollmhóra i bPáirc an Chrócaigh in 2005. Sna 2020idí, bhí cluichí na Rialacha Idirnáisiúnta ag dul i léig ar an bpáirc imeartha féin agus lasmuigh di. Idir dheacrachtaí maidir le staid a líonadh, na hAstrálaigh ag cur amach foirne laga agus troid i ndiaidh troda, cheap go leor nach raibh mórán i ndán don chluiche. Níor theastaigh ó roinnt imreoirí taisteal toisc go raibh sé ina dheireadh séasúir agus go rabhadar ag dul isteach sa traenáil arís. Ach chun na Rialacha idirnáisiunta a choimeád ag dul, caithfidh na himreoirí is fearr a bheith ag imirt.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-100-tugtha-ag-eire-nil-ag-na-hastralaigh-joe-kernan/|teideal=‘Tá 100% tugtha ag Éirinn, níl ag na hAstrálaigh’ – Joe Kernan|údar=Cillian Ó Conchúir|dáta=21 Lúnasa 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-11-02}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael]] [[Catagóir:An Astráil]] [[Catagóir:Rialacha idirnáisiunta]] 0jtvlskkx9mvof0ce9ba3ou0wcqkxga